Skip to main content

Full text of "Defensio fidei Catholicae et apostolicae aduersus Anglicanae sectae errores : cum responsione ad Apologiam pro iuramento fidelitatis & Praefationem monitoriam Serenissimi Iacobi Angliae Regis"

See other formats 


vY 

y * 

.v-  ;•  r <;  .1 

I ’ Mi-  ii_  ?*• 

4*~'  ** 


/>h  r 

.6*2  ' ' \ ‘ 
litti 

■ f l£  • /v  tT  ■■ 


v„..v 


v_/  fy~ 


0ei<- 

/C  /?  ;/  'J  v;! 

t 1 


r 


\ 


\ Vi 


DEFENSIO 

FIDEI  CATHOLICAE, 

ET  APOSTOLICAE 

AduerfusAnglicanaefe&at  errores, 

CVM  RESPONSIONE 

ad  apologiam  pro  IV ramento  fidelitatis, 

& Praefationem  monitoriam  Serenifsimi  I A C O B I Angliae  Regis, 

Authore  P.  P.  PRANC1SC0  S V A R 1 0 Granaten/i  e Societate  1ESV 
Sacra  Theologia  in  celebri  Conimbricenfi  Academia  Primario  Profejfore , 

AD  SERENISSIMOS  TOTIVS  CHRISTIANI 
Orbis  Catholicos  Reges*  ac  Principes.y^ 


CONIMBRIC^E. 

CVM  PRIVILEGIIS  REGIS  CATHOLICI. 


Apud  Didacum  Gomez  de  Loureyro  Academiae  Typographum. 

AnnoDOMINI  a6i3» 


SERENISS  IMIS 

REGIBVS,  AC 

PRINCIPIBVS  ROMANA 
& Catholica  Ecclefix  Filijs , ac 
Defenforibus. 

Francifcus  Soarius  e Societate  I E S V temporariam, 

& at  er  n am f 'elicit at  erru. 

VPER  edito  libro  Serenifsimus  Iaco- 
bus  magna:  Britannia  Rex  ad  Religionis 
lux  communionem  quafi  amico  clafsico 
CatholicosReges,ac  Principes  euocauir. 

Vt  quos  ad  defenfioncm  Roman^  Eccle- 
fix , quam  fanguine  fuo  acquifiuit  Rex 
Regum,&  Dominus  Do minantiu  Ghri- 
ftus , fupremaarmauit  poteftate,  hosad 
illius  offenfionem  communicato  confiiio  incitaret.  Irritota- 
men  conatu  Serenifsimus Rexftylum  exercuit. Nec  enim  por 
tx  inferi  aduerfus  eam  pratualebunt , aut  quos  in  Romana  pe-  % 
tra  fundatos  lapis  angularis  Chriflusfirmifsimo  vcrx  pietatis 
vinculo  inne&it,  frigida  Aquilonis  procella  dimouere  poterit. 
Vtinam  maiorum  fuorum  inuidtifsimorum  Regum  veftigia 
fequutusvobifcum  potius  ad  Catholicae  Eccleiiae  maieftatem 
exornandam  confpiraret ; vt  quibus  poteftate  , & imperio  par 
eft, verae  pietatis  ftudio  inferior  non  eflet  :&  inter  illos  Reges, 
nu  merari  potius  vellet,  quos  illius  nutritios  diuina  confticuit 
audtoritas , quam  inter  illos , quos  aduerfus  Dominum,  & ad- 
uexfus-Chriftum  eius  impietatis  furor  inflammau it. 

Cum  ergo  dum  librum  edidit  fuae  indicem  religionis,  nec 
Regali, qua  fulget, maieftate, nec  armorum  ftrepitu,  ac  poten- 
tia (cui facerdos  Chrifti , & religiofus  homo  obfiftere  nequit) 

} i fed 


fedfoliushumani  ingenij , & flyli  acumine  Catholica:  Eccle- 
fix  bellum  inferat;  proprium  mei  muneris,  bc  inftituti  exifti- 
maui  in  aciem  prodire,  nonvt  tanti  Regis  nomini, & fplendo- 
ri  officiam, quod  nec  poftum,nec  cupio  : fed  vt  nebulae,  a foeti- 
dis Nou acorum  lacunis  exhalat^,  quibus  catholicam  obfcura- 
re  nititur  veritatem  , vera;  fapientix  radijs  djftolutae  in  aerem, 
bc  fumos  cuanefcantiquod  vt  perficerem, eam  a Deo  patre  lu- 
minum obnixe  precatus  fum  lucem,  eam  fyncerae  veritatis 
cognitionem  , quam  a Chrifto  Domino  per  Apoftolos  tradi- 
tam,& Sandorum  Patrum  vigilijs  expofitam  cofedari  ille  de- 
bet,qui  redam  viuendi,credendiq;  viam  tenere  cupit.  Afpiret 
inceptis  illud  numen, in  cuius  manu  funt  cordaRegum.Vosq; 
Catholici  Orbis  Reges , ac  Principes , qui  ferenifsimu  Iacobu, 
quales  vos  eftis,  talem  germano  affedu  exoptatis,  qualccunq; 
opus  hoc  noftrum  in  veftrum  recipite  patrocinium  veftraau- 
doritate  defendendum  : veftrum  enim  illud,  fcitumq;  eftj^Va- 
fira facimus 3cjuibtts noflram impertimus aufforitatem-,  veftrum  igitur 
opus  fit  ,vt  Regia  veftri  patrocinij  audoritate  defenfum,ac 
ornatum  fulgore,  bc  fecurum  in  publicum  prodeat,  bc  illuftre 
orbi  appareat , bc  Regijs  oculis  indignum  non  exiftimetur. 
Neque  enim  aliter , nifi  veftro  fub  nomine  libro  ferenifsimi 
Regis nofter  hic, quo  Dei  caufam  tuemur, opponi  poteft.Hxc 
enim  vna  me  impulit  cogitatio, vt  vobis  laborem  hunc  noftru 
officiola  animi fubmifsione  dicarem, qui  maiorum  veftrorum 
imperij,  bc  pietatis  haeredes  Catholicae  Ecclefise  tutelam  reli- 
giose fufcepiftis , conftanterq;  curatis.  Alijs  pro  antidoto  in- 
feruire  poteft  nofter  hic  laborjvobis  antidoto  (quae  eft  fumma 
Dei  pietas)  opus  non  eft  contra  Nouatorum  furorem,  quo- 
rum venena  ab  ftygijshaufta  riuulis  vobis  nocere  non  poftunt, 
qui  verae , bc  catholicae  fidei  vnitate  Chrifto  Domino,  eiusque 
in  terris  Vicario  Romano,  ac  Summo  Pontifici , ceu  capiti  fuo 
pulcherrima  corporis  membra, fubditi,  bc  innexi  in  virtute 
Dei  cuftodimini.  In  quo  dum  fuprema  veftra  poteftas  ftabili- 
tur,ad  maiorem  imperij  gloriam  increfcat , bc  ad  aeternam 
proficiat  felicitatem.  Conimbricae  decimo  tertio  die  Iunij 
Annii^i* 


CEN- 


fCENSVRA  ILLVSTRISSIMI  D\  D* 

Alfonfi  a Caftello  Branco  Epifcopi  Conimbricenfis, 
Comitis  Arganilenfis , Domini  Coix>  &c.  a 
Coniilijs^Caiholicae  Maieflati. 

EX  commifsione  Illuflrifsitni  Epifcopi  D, Petri  de  CaftilhoLufitanix  Protegi 
& Supremi  in  rebus  fidei  Inquifitori$,accuratifsime  legi,  & ccnforio  euolui  ilu » 
dio  Defenfionem  Fidei  Catholica:  aduerfus  Anglicanx  Secta  erroies,cum 
refponfione ad  Apologiam  ,&Epiftolam  adPrincipes  Chriflianos,  Serenifsi» 
mi  Iacobi  Anglix  Regis:  ab  iniigni  Doftore  Francifco  Soario  e Societate  I E S V in  ]u- 
cem  editam.  In  qua  non  folum  Sacrx  paginx  authoritati  omnia  religiofe  confonanr, 

Apolfohcis  traditionibus  pie  correfpondcnt,Oeci>mcnicisConcilijs,Summorum  Pon- 
tificum decretis  erudite  confentiunt ; verum  tanti  Autoris  latifsimc  elucet  Sapientia , e 
Sancforum  Patrum  fontibus  plufquam  humano  (ludio liaufla.  Quorum  integra  fidd 
tellimonia  ita  crebro,  & appofite  inducit,  vt  illius  ore  locutos  ad  Defenfionem  hanc  ro- 
borandam confpiraiTe  omnes  affirmare  audeam, magnaque  propterea  Catholicx  Eccle* 
(ix  vtilitate, magno  Chrifiianx  doftrinx  emolumento  in  lucem  prodituram.  Cuius  le- 
ctione multa  a Patribus  prxclare  difta  , qux  dudum  legeram , in  memoriam  retroeam'  i 
multa  etiam  magna  cum  voluptate  denuo  didici.  Vtinamque  obtufa  perfidix  tenebris 
Hxreticorum  acies  tantum  iubar  perferre  poffet.  Facile  enim  inflabilem  fuarumopi* 
nionum  vanitatem  irriderent, quarum  fundamenta  huius  operis  leftione  cmnino  eucr- 
faclarifsime  cernerent.  Quod  fi  Epifcopo  , qui  in  theologica  adoleuit  Schola  ,& inter 
Sanctorum  Patrum  libros  confenuit,  Serenifsimi  Anglix  Regis  maieftatem  alloqui 
prxfentem  liceret , quod  olim  Auguftifsima , & Sanftiisima  Maria  eius  mater  voce 
fanguine  teflata  eft>verifsime  prxdicarcm.  Irenxo,Dionyfio,Auguflino,Hieronymo, 
& reliquis  Catholicx  Ecdefix  Doftoribus , quorum  iudicium  in  hoc  libro  expreiTum 
offerimus , vitx  Sanctitatem  nemo  ignorat , potius  credendum  effe  j quam  Luthcro,  & 
Caluino,  quorum  fcelera, etiam  illorum  difcipuli,  fi  legant , non  pofifunt  non  erubefee- 
rc,&  damnare;  quorum  infeitiam  inconftans.  Ubique aduerfa do<ftrina,&  a vera  rclio-io- 
r ne  aliena  fatis  demonflrat.D. Francifco  Soario  humanarum  reru  religiofo  contemptori 
& vnius  pietatis, ac  religionis  fortifsimo  defenfori  ; quem  ego  propter  eximiam  fapien- 
tiam  tot  monumentis  approbatam  communem  huius  xtatis  Magifirum , & Atimlfinu 
alterum  exiftimo , potius  cedendum  admonerem  , quam  Anglix  Nouatoribusf  qui  ne 
erraffe  fateantur,  obfiinata  inconflantia  erroribus  adhxrent,  & cupiditatum  fuarum  ab- 

dufti  illecebris  circa  Fidem  naufragaucrunt , vt  Paulus  ait.  Illud  tamen  prxdico,  illud 

moneo, quod  olim  Auguftinus  in  fimili  caufa.  N on  vincant  Patres  Catholicx  Ecclefi^ 
Do«ftores,nec  Lutherus,&  Caluinus  impijvcrx  fidei  defertores;  Non  vincat  Soarius 
Patrum  religiofusdifcipulus,  nec  Nouatores  Luthcri  ,&  Caluini  infelices  vmbrx.  fed 
vna  vincat  Veritas  fincera  huius  libri  comentatione  illuflrata.  Quem  ego  typis,  & *om- 
niumoculis,adcommunem  Ecclefix  Catholicx  vtilitatem,  ita  dignum  cenfeo,vt  etiam 
xtati  noflrx  de  tanto  Magifiro,  Societati  I E S V de  tali  alumno  merifio  gratulcr.  Cu«j 
nimbricx.  12.  Iunij,  Anni  1613. 

Epifcopus  Conimbricends. 


f 3 CENSVi 


censvrA  illvstrissimi 

D.  D.  FerdinandiMarcinez  Mafcaregnij  Epifcopi 
Algarbienfi^  a confilijs  Catho- 
licas Maicllati. 

0 N tantu  literis,  quas  hac  de  re  ad  me  mifit  JllnfirifsimusD.Petrus  deCafiilhoEpif- 
copiis, & generalis  in  tota  Lu fit  ani  a Inquifitorffedipfa  delectatione  trahente  P.i  rati 
cifci  Soarij  celeberrimi  Doctoris  d me  pralefl  a e si  accurate  , & cenjorto  Vngue  exa- 
minata De fenfo, qua  Fidem  Catholicam  mira  dexteritate  propugnat , oppugnatopie 
Anglicana  Setia:  errores:  ac  Seremjsimi  Jacolt  Regis  Anglice  ad  apologiam  quandam  ,epiJio- 
lamque  uffondet.  Qua  in  Defcnfione  nihil palns  offendi  ,quod  Fidem  orthodoxam  offendat ; queo 
’ vero  defendat, viueni  multa.  Hoc  enim  opus  mihi  videtur  velut  alter  fatalis  clypens,  quem  Dux 
Hebraeorum  cx  imperio  Dei  quondam  contra  vrbern  Hai  feliciter  eleuauit.  Ita  namque  fiet , vt 
hac  Defcnfione  permanas  tanti  Ducis  ex  Societate  IES  f quafi  lofucclypeo , in  altum  fublata 
armata  errorum  topice, quas  non  Regis  animus  fuopte  ingenio  ad  pietatem  pronus  ( vt  pote  d fan - 
Ehfsima  matre  ac  Martyre  olim  educatus ) fed  quas  furia  N otiatorum  nuper  in  Angliaad  Prin- 
cipes ChrijYwios  cUfstcum  canens  compulerat, pemtus  deleantur. Imo  vero  ipfe  Serenif simus  An 
glice  Rex  ( qua  pollet  ingenij  acie, atque  exaggerati  animi  celfitudine  ) omnia,  qua  in  hac  defen- 
fione  continentur, fuis  rationum  ponderibus  expendens, & ad  indicij  trutinam  librans,  proffefiacf 
vi  primis  illa  animi  jubmifsione  ac  mode fiia, quam  femper  ( vtparefi ) adhibet  doflif simus  Pater 
Soarius  cum  Regia  Maiefiate  diffiutans,ffes  eft  fore,  vtadspnante  numinis  aura, ad fanrna  Ma- 
tris Ecclefia  confilia  animum  Vere  Regium  appcilat : imitatus  nempe  Clodoueum  illum  primum 
Francorum  Regem  Chrijlianifsimum,  qui  proxime  moriturus,  ipfum  Remanu  Pontificem,  quod 
furet  Vnicum  e ffe  totius  Ecclefia  vifibile  caput  Corona  regia  redimiuit:  quo  faffo  oppignoramt 
Regnum  Gallorum  in  Ecclefia  Romana  pra fidium, pariter  que,  & obfequium . Corona  enim  illa 
ad  S anili  Petri  Cotifefsionem  Regnum  nominata  fuit.  Quo  pietatis  exemplo, flabili  fundamento, 
nempe  in  petra  ac  Petri fucceffa >re  regnum  futim  egregie  firmauit  Clodoueut ; cuius  Rex  Angliafi 
imitetur  f alium,  imitabitur  exitus  felicifsimos.  Sed  ad  libri  cenfuram  redeo. 

Cum  magna  Reip.  Chrijliana  Vtilitate  quafi  ex  feraci, feccundoquefelo  complura  edidit  re- 
ligiofifsimus  luxta, ac  granif simus  Aufhr  fui  ingenij  monumeta,qua  orbis fufficit, miratur, amat, 
S ed  in  hac  def  'enfione  vere  palmaria  elucent  verba  elefta,  grandes  fententice , rationum  momenta 
plena  energiee, ac  vigoris.  Liber  itaque  totus, nemus, [anguis, fpiritus  eft. Concurrit  in  eo  cum  eru- 
ditione,indicium  admirabile  ; cum  dilige  mia,  facilitas  in  fcnbendo  ; cum  doffriua  copia , rerum 
crdo.  Opponit  memoria  fiudium  indcfcffnm;  Scholaflica  Theologice , iuris  vtriufque  peritiam ; 
gemines  uixta  antiquos  patres  Sacra  Scriptura  explicationi , libera , & fubrancida  Mimflromn 
interpretamenta;  fublimiori  denique  de  Deo  fidentia  ,difiin  fiam  temporum  fenemjiliufque  regni 
multiplicem  Chronologia  notitiam.  Qua  libri  Cenfura  in  panegyricam  molem  exurgeret,  nifi 
obfiaret  fatis  nota  grauifsimi  Patris  modefiia,qua  f 'olet  elogia  putare  iacula,encomia  Vulnera, ho- 
fles  credere  laudatores,  ^fligitur  quod gratulcmur  Societati  IESH,  quafi  optima  parenti , quod 
licet  ex  illius  fanlUfsimo  inflituto  tanquam  ex  equo  Troiano  plures  iam  religione, literis, ac  mom 
probitate  principes  viri  prodierint, vnii  tamen  habet  hac  tempeflate  eminentifsmu  Deflore  Pa- 
trem Suarium,  qui  ad  fubitos  errorum  tumultus fedandos  a ‘pralo  ad  pr alium  tanquam  bellator 
egregius  accurrat  alacriter  vitra  fortem  virefque  fenecla.  Quare  cenfeo  prafens  epusd  me  recog- 
nitu, &■  probatum  dignif simum  e ffe,  quod  publicam  lucem  afficiat,  denjif simis  errorum  tenebris  ln 
cem  ipfum  allaturum.  F aroue  diefextaMenfis  Decembris,  Anno  Domini  mille  fimo  fexcente fi- 
mo duodecimo,  * *■  i- 

B,Ferdinandus  ofk/tzj  aTMafcaregnius. 
Epifcopus  (tAlgarbtenfts. 


f CENSVRA  ILL  VSTRISSIMI 
D.D.Martini  Alphonfi  a Mello  Epifeopi  Lamecenlis 
a Conlilijs  Catholica.  Maieitati. 

PERLEGI  ex  comifsionc  Illuftrifsimi  Domini  Inquifitoris  Generalis  De- 
ienlionem  Fidei  Catholicae  aduerfus  Anglicanae  feclae  errores  cum  rcfponfio- 
ne  adapologiam  pro  iuramento  fidelitatis, & Epiftolam  ad  Principes  Chridia- 
nos  Serenilsimi  lacobi  Angliae  Regis.  Opus  editum  a Sapientifsimo  Dodorc 
Francifco  Soario  in  Conimbricenli  Academia  Primario  Sacr£  1 heologiar  profeflore. 
Ardenti  fidei  Zelo  author  clarifsimus , & Theologus  eminentifsimus,  valens  lapientis 
viribus  proEcdclia  Dei  in  Anglia  laborante  diff rinxit  calamum  contra  lacuientes  in  illo 
Regno  ha: refuru  pedes.  Dimicat  contra  hxreticorum  errores  ex  Scripturis  diuinis  ex- 
plicatis , Si  intellectis  in  genuino  fenfu  authoris  facri  infhtuto , Si  textui  congruente. 
Affert  ad  confirmandas  fidei  veritates  facrorura  generalium  Conciliorum  , Si  Summo- 
rum Pontificum  fanciioncs,  quarum  infallibili  authoritati  non  obfequcntes  femper  ha- 
biti funt  a Chrifli  fidelibus  Ecdefia:  perduelles.  V titur  aptifsimis , & ad  rem  maxime 
facientibus, ac  felecfifsimis  teftimonijs  San&ifsimoru  Patrum, quorufn  pietatem  , Sc  fa- 
pientiam  femper  Ecdefia Dei  fufpexit,Sc  venerata  eft.  Firmifsimarum  rationum  mo- 
mentis ita  cuncta  examinat, vt  nihil  in  filcntio  relinquat  indifcullum : fed  perarduas,  Sc 
difficiles  quxftiones  dilucide  pertradat,  Sc  omnibus  vndequaque  orientibus  difficulta- 
tibus occurrit, vt  veritas  innotefeat.  Firmis  & inconcufsis  argumentis  potedatem  Sumi 
Pontificis  fupcrnaturalem  tuetur,  Sc  odendit  per  fummam  iniuftitiam  Regem  in  erro- 
ribus verfantem  fpiritualcm  potedatem  fibi  arrogare,Sc  per  manifedam  haerefim  ab  h£- 
reticis  Anglicanae  Sectx  illi  attribui.  Acute  , Scfapienter  detegit  errores  contra  fidera 
delitefcentes  in  iuramento, quod  Rex  Anglix  a fubditis  exigit, infidelitatem  aduerfus 
Chridum,  eiufque  Ecclefiam;  iniurtitiamerga  fubditos  eo  iuramento  contineri  demon- 
flratjTta  vt  in  iuramento  prxftando  cogantur  fubditi  fimul  fidem  Cataholicam  abnega- 
re ; Agit  hac  in  re  acriter  ; fed  vere,  & modede  j Opus  fane  dodifsirnum  , lingulari 
pietate,  Sc  eruditione  plenum,  & quod  nec  ab  eo, qui  dicendi  dylo  valeret  ,podet  pari- 
bus laudibus.  & cncomijs  exornari.  Authoritatibus , & vi  rationum  ita  funt  Anglicanx 
Scttx  errores  conui£li,vt  nullum  fit  aduerfarijs effugium, nullus refpondendi  locus, nili 
forte  refponho dicatur  inanium  verborum  contentio,  <Sc  conuiciorum  iadatjo  , apud 
clementes,  Sc  furentes  homines  confueta.  FaxitDeus,  vt  infpedahac  efficacifsima,  Se 
fapientifsima  defenfione  fidei  ( qua:  ab  initio  nafcentis  Ecdefia:  ab  Apodolis  cdodx 
fancita  miraculis,  Sc  fu ffulta  martyrijs,  eadem  in  Catholica  , Sc  Romana  Ecdefia  perfe* 
uerat)Serenifsiimis  Iacobus  Anglia:  Rex  veritati  catholica:  fibi  fufficicntifsime  propo- 
litx  attendens,  vt  dignum  cft  Regio  ingenio,  ipfe,  Sc  fubditi  Protedantes  ad  Ecclefiam 
Catholicam  Chrifli  fponfam  aggregentur.  Ego  opus  hoc  Sapientifsimi  DodorisFran- 
cifci  Soarij  dignifsimum  iudico  , vt  typis  mandetur , Sc  in  lucem  eat  ad  fidei  nodrx  V i- 
doriam  de  hcevefibus  infignem,  Sc  ad  totius  Orbis  Chridiani  publicam,  Sc  communem 
vtilitatem.  Datum  Lamecijvigcfiino  quarto  die  Nouembris,  s 6t  2. 


Martinus  Epifcopus  Lamecenfis. 


FACVL- 


c facvltas  provincialis.  1 

J 

EG  O loannes  Aluarus  Societatis  I E S V in  Lufitana  Pro- 
uincia  Vifitacor,fimul  ac  Prouincialis  e facultate  ad  id  mi- 
hi farta  a Reuerendo  admodum  Patre  noftro  Generali  Clau- 
dio Aquauiua, facultatem  concedo,  vt  hoc  opusde  Schifmate 
An^licano,a  Patre  Fracifco  Soario  Societatis  noftrae,  Sacr$q; 
Theologice  Dortore,&  in  Conimbriccnfio  Academia  Prima- 
rio Profeflore  compofitum,  & ciufdem  Societatis  grauium 
Dortorumq;  hominum  iudicio  approbatum  typis  mandetur. 
In  quorum  fidem  hasliteras  manu  noflrafubfcriptas,  figilloq; 
nofiro  munitas  dedimus. Conimbricce. 5.  Aprilis  anni  Domini 
idi.  loannes  Aluarus. 


J"  Vacuitas  fuprenti  Senatus  S . Inquifitionis. 

VI S T A S as  Informa$oes  podeflfe  imprimir  efte  Libro  contra  as  herefias  de  In- 
glaterra:&  depois  deimpreffo  torne  a efte  Confelho  para fe  conferir,  & dar  licen- 
da para  correr,  & fera  ella  nao  correra.  Era  Lisboa.  7.  de  Ianeiro  de  1613. 

O BifpoDeluas.  O Bifpo  de  Nicomedia.  Bartholameu  da  Fonfeca. 


^ Licen^adaMefadoPa^o. 

PO  DES  S E imprimir  efie  Libro  de  <Anglic<tno  Schifmate , compojlo  pello  Padre  Eran~ 
cifcoSoare\Lente  de  Prima  da  Vniuerfidade  de  Coimbra  ,yifio  a licenda , que  temdefeu 
Superior } & da  Mefa  do  Santto  Officio,  E depois  de  impreffo  tornard para  fe  taixar. 
Em  Lisboa  a 5 . de  Feuereiro  de  1 6 1 3 . 

D.  Barbofa,  Luis  Machado, 


f[  Facultas  llluHrifsimiLD,T>,(^4lphonfide  Casielbranco 
Epifcopi  ConimbricenfiS)  & c . 

DAMOS  licen^aao  PadreFrancifco  Soarcz  daCompa- 
nhiadel  ES  V para  poder  imprimir  oTomo  contra  a fei 
ta  Anghcana , que  fera  de  proueito  vniuerfal.  Coimbra  a 14. 
de  Iunio  de  1615. 

O (B$o  Condes. 


CEN- 


CENSVRA  ACADEMIA; 
Complutenfis. 


DE  Anglicano  fchifmate  tra&atum,  Defenfionemque  Fidei  Catholica?  aduer- 
fus  Anglicanf  Setf?  errores  cum  refpofione  ad  Sercnifsimi  lacobi  Regis  An- 
glia?  librum,  vna  cum  EpiRola  eius  nuncupatoria  ad  Reges,  & Principes 
ChriRianos,  a grauifsimo  DoctoreFrancifco  boario  c Societate  I ESV,  & 
in  Conimbricenli  Academia  PrimarioTheologig  ProfelForein  lucem  editam,&.Com- 
plutenfis  Academiae  iudicio,  a fupremo  Senatu  commiiTam , ScnoRra?  cura?,  & fidei  ab 
eadem  vniuerfitate  demandatam  quanta  potuimus  diligentia,  & fedulitate  euoluimus: 
in  quo  opere  nihil  veritate  Catholicae  fidei  alienum,  nihil  deuium,  nihil  ditionum  depre 
henditur.  Verum  tam  felici  marte  aduerfus  prsdnRum  fchifma  Anglicanum , & cbn- 
tra  noRri  temporis  Nouatores  pugnauit  Auftor,  vt  gloriofum  ab  illis  omnibus  trium- 
phum reportauerit : nihil  namque  eR  in  hoc  opere,  quod  probari , laudarique  non  de- 
beat. Elucet  enim  in  eo  viuidum,  & vegetum  Authoris  ingenium  in  extricandis  Haere- 
ticorum technis,  in  euoluendis  facra?  pagina?,  Sacrorum  Conciliorum , SamRorum  Pa- 
trii teRimonijs,&  totius  antiquitatis  monimentis  opera, & induRria,5c  in  contorquendis 
argumentorum  telis  rftira  dexteritas.  Denique  nihil  eR  in  toto  hoc  opere  a noRro  om- 
nium fenfu  difeordans,  ciimde  hac  re  fit  omnium  noRrum  eadem  vox,  idem  animus, 
eademque  fententia . Quamobrem  fi  per  quem  Rat  hoc  opus  quam  cito  : typis  manda- 
ri iufierit,  non  authoris,  fed  totius  Catholicae,  & ApoRolica?  Ecclefis  caufam  refte  gef- 
fifie arbitretur , nam  verae  fidei  fe&atoribus  maximum  folatium  erit,  parietque  confu- 
fionemhis,qui  ab  illa  defecerunt,  Datis  Compluti  duodecimo  Maij  anni  Dominimille- 
fimi  fexcentefimi  decimi  tertij. 


fe 

D.D.  Profper  Spino- 

D.  LudouicusMontcfinos. 

la  DoriaRe&or. 

D.Melchior  Fernandez 

D.  Andreas  Perez. 

a Bolibar. 

D.D.  Ioannes  de  Pe- 

Magifter  Fr.  Laurentius. 

reda,  & Gudiel. 

Gutierre. 

D.Henricus  a Villegas.' 

- • \ i*  m ' i/  « i • i.  . > 

J 

f 5 PRIVI- 


p 


PRIFILEGIV&I  REgiS. 

0 R Quanfopor  parte  de  vos  Francifco  Suarcz  Religiofo  dc  la  Compawia  de 

1 £ S V S nos  tue  fecha  relacion  que  cn  el  nueftro  rcyno  de  Portugal  con  iicenoa 
a<iiades  impreflo  vn Libro intitulado  Defcnfio  jideiCathdu<e,  & *AfcJlciu<t,&c. 

cl  qual  Teia  muy  vti),y  prouechofo  a la  republicaChriftiana,  y para  que  lo  que  afi  eftaua 
impreflo  fe  pudielTe  tracr  a eftos  nueftros  reynos  de  Caftilla , y vender  en  ellos,  nos  t ue 
pedido,y  fupplicado  os  mandafemos  dar  licencia  para  que  pudiefedes  meter  en  eftos  nue 
ftros  reynos  el  dicho  libro , y venderle  en  ellos,  y priuilegio  por  veinte  anos  ,0  como  la 
nueftra  merced  fuefefto  qual  vifto  por  los  dei  nueftro  Confejo , y como  por  fu  manda- 
do  fe  hicieron  las  diligendas , que  la  pregmatica  por  nos  vltimamente  fecha  fobre  la  im- 
prefsion  dc  los  libros  difpone,fue  acordado,  que  deuiamos  mandar  dar  cfta  nueftra  cc- 
dula  para  vos  en  la  dicha  razon,y  nos  tubirnos  lo  por  bien.  Por  la  qual  damos  licencia,  y 
facultad5para  que  el  dicho  libro,  que  de  fufofehazcmencion  ,fe  pueda  meter  en  eftos 
nueftros  Reynos, aunque  fe  aya  impreflo  en  el  de  Portugal , y afi  metido  por  tiempo  de 
diezanosprimerosfeguientes,  queeorran,  y fecuenten  dei  dia  de  la  fecha  defla  nueftra 
cedula,vos,  o la  perfona,que  vueftro  poder  vbiere,y  no  otro  alguno  le  pueda  imprimir, 
y vender  por  el  originafque  en  el  nueftro  Confcjo  fe  vio,  que  va  rubricado,  y firmado 
alfin  dei  de  Hieronymo  Nuwez  de  Leon  nueftro  Secretario  de  Gamaradelos  queenel 
refiden,con  que  antes  que  fe  venda,lo  traygaisante  ellos  juntamente  con  el  dicho  origi- 
nafpara  que  fe  vea  fi  la  dicha  imprefsion  efta  conforme  a el,o  traygais  fe  en  publica  for- 
ma,en  como  por  Corre&or  por  nos  nombrado  fe  vio,y  corrigio  la  dicha  imprefsion  por 
fu  original,y  en  el  fe  ponga  la  cenfura  del,y  efta  nueftro  cedula,  y mandamos  al  Impref- 
for  queafi  imprimere  el  dicho  libro  no  imprima  cl  principio  dei  primer  pliego,  ni  entre» 
gue  mas  de  vn  folo  libro  co  el  original  al  Autor,o  perfona  a cuya  cofta  lo  imprimiere , ni 
otra  alguna  para  efeto  de  la  dicha  correcio,y  talfa , hafta  que  primero  ei  dicho  libro  efte 
corregido,  y talfado  por  los  dei  nueftro  Confejo,  y cftando  afi , y no  de  otra  manera  fe 
pueda  imprimir  el  dicho  libro, principio,y  primero  pliego  en  el  qual  feguidamente  fe  po 
ga  efta  nueftra  cedula,  y priuilegio, y la  apr  ouacion,talIajy  erratas , fopena  de  caer,  y en- 
currir  en  las  penas  cotenidas  en  la  pragmatica, y leycs  de  nueftros  Reynosjque  fobre  ello 
difponen.  Y mandamos  que  durante  el  dicho  tiempo  perfona  alguna  fin  vueftra  licen- 
cia no  lo  pueda  imprimir,ni  vender  fo  pena  que  cl  que  lo  imprimiere  aya  perdido,y  pier- 
da  todos  y quales  quier  libros, moldes,y  aparejos  que  el  tuuiere,y  mas  incurra  en  pena  de 
cincuenta  mil  marauedis,  la  qualdicha  pena  fea  la  tercia  parte  para  la  nueftra  Camara , y 
la  otra  tercia  parte  para  el  Iuez  que  lo  fentenciare,  y la  outra  tercia  parte  para  el  denun- 
ciador:y  mandamos  a losdel  nueftro  Confejo  Prefidcnte,y  Oydoresdelas  nueftrasau 
cliencias,  Alcaldes,  Algusziles  de  la  nueftra  Cafa  y Corte,  y Chancellarias , y a todos  los 
Corregidores,  Afsiftcntc,Goucrnadores,  Alcaldes,  maiores, y ordinarios, y otros  juezes, 
y ju  fiicias  qualefquier  de  todas  las  Ciudades, Villas, y Lugaresxle  los  nueftros  Reynos,  y 
Se«orios,que  vos  guarden,y  cuplan  efta  nueftra  cedula, y merced  que  vos  hazemos:y  co 
tra  fu  tenor,y  forma  no  vayan,ni  pafTcn  cn  manera  alguna.  Fecha  en  S.Lourcn^o  a nuc- 
uediasdelmesdeluniode  16x3.  Y O E L R E Y. 


Por  mandado  delRey  mccjlro  fetior. 


Iorge  deTobar. 


^ f T A S S A. 

Y/  0 Geronimo  Nune\de  Leon  Secretario  de  Camara  delRey  nnejlro  [enor  de  los  que  en  fu 
Confejo  refiden  doy  fe  que  hauiendofe por  los  fetiores  dei  dado  licencia  para  que  fe  puedan 
mjttr  eneflos  Reynos  los  libros  compuejlos  por  el  Padrs  Francifco  Suarc\Religiofo  de  U 
Campania  de  1 ES  V S,  intitulados  Defenfio  fidei,&c.  y para  poder  los  vender  Iture  mente, y 

priuilegio  por  die\anos.  7 afaron  cada  pltego  dei  dicito  Libro  a <q marauedis, y a efte  precio 

tnan  laronfe  vendiefey^  no  amas, y que  e fla  Taffa  fe  ponga  al  principio  de  cada  libro  ,y  para  que 
dello  conjte  de  mandamiento  de  los  dtchos  feriores  dei  Confejoy  depedimiento  de  la  parte  dei  di - 
tho  Francifco Suart\doy  ejlafe.  Ln  Madrid  a Veintey  quatr odias  dei  mesde  Juni»  de  mily 
[eifcentosy  tresse  anos.  * 

Gcronimo  Nu#ez  de  Leon, 


INDEX  LIBRORVM, 


ET  CAPITVM 

Huius  operis. 

LIBER  PRIMVS. 

Quantum  sAnqlicana  Secta  a Fide  Catholica aijsideat» 

CAp.  i.  De  Fidei  Catholica?  progrcffu  - & flatu  Anglicane  gentis  a prima  cius 
conuerlione  vfque  ad  praefentia  tempora, 

Cap.  2.  Sedam  Anglicanam  a fide  vera  difcefsille. 

Cap.  3.  Ecclefiam  Chrifti  non  pofTe  veram  fidem  amittere  offenditur,  & ratio  fada 
roboratur. 

Cap.  4.  Non  pofTe  CatholicamEcdefiam  etiam  per  ignorantiam  in  rebus  fidei  errare. 
Cap.  Romanam  Ecclefiam  eandem  fidei  Habilitatem  habere, quamC»tholica,often. 

ditur  , & aduerfariorum  euafioni  occurritur. 

Cap.  6.  Stabilitas  fidei,  Sc  Ecclefia:  Romana;  traditione  offenditur. 

Cap.  7.  Excluditur  tertia  euafio  haereticorum,  quam  per  dillindionem  Ecdefuevi- 
fibilis,  & inuilibilis  confingunt. 

Cap.  8.  Occuritur  aduerfariorum  obiedionibtis,  & quo  fenfu  Ecclefia  vifibilis  fit* 
exponitur. 

Cap.  Regem  AngliiEjCura  nec  Scripturam  integram,  nec  verbum  Dei  non  Scrip- 
tum admittat, fidei  vere  Chriftianar  defenforem  non  effe  offenditur. 

Cap.  10.  Ex  fundamento,  <Sc  ratione  credendi  Regis  Angliaeipfum  non  e Ile  fidei  ve- 
re Chriftianae  defenforem oflenditur. 

Cap.  11.  Verae  fidei  Chriftianae  fundamentum  non  effe  in  priuato  fpiritu  ponendum» 
Cap.  12.  Ex  nomine,  (Catholicae)  Anglicanam  Sedam  fidem  Catholicam  non  effe 
offenditur 

Cap.  13.  Obiedionibus  contra  dodrinam  fuperions  capitis  occurritur. 

Cap.  14.  Ex  ratione  catholici  nominis  difcurfus  capitis  procedentis  confirmatur. 

Cap.  ij.  Catholicam  dici  Ecclefiam,  quia  per  totum  Orbem  diifufaeff,  offenditur,  & 
haereticis  occurritur. 

Cap.  16.  Quomodo  verum  fit,  Ecclefiam  Catholicam  effe  per  totum  Orbe  diffufam, 
Cap.  17.  In  Anglicanofchifmate  fidem  Apoffolicam  non  efTe. 

Cap.  1 8.  Obiedioni  contra  dodrinam  fuperioris  capitis  occurritur. 

Cap.  ip.  Sedam  Anglicanam  nulliu  s antiqui  Martyris  fanguine decoratam, fed po- 
tius damnatam  effe  offenditur. 

Cap.  20  V eros  noff  rorum  temporum  Martyres  non  Anglicanam  fedam  , fcd  Roma- 
nam fidem  illuftrafTe, 

Cap. 21.  Anglicanam  Seda  vel  propter  folam  fchifmatis  turpitudine  deteftabile  efTe. 
Cap.  22.  Anglicanu  fchifma  in  manifelfam  haerefim,  &apoftatica  dodrina  tranfijfle, 
Cap.  23  Anglicanum  fchifma  pertinaciter  fedantes,  neque  ab  haerefi,  neque  ab  haere- 
ticorum nota  excufari  pofTe. 

Cap.  24.  Rationes, quibus  Rex  haeretici  maculam  fugere  findet, refellitur. 

Cap.  25.  ImmeritoAnglicanam  fedam  fidero  fuam,&  Ecdefiae  authoritatem  ad  quin- 
gentefimum  Chrifti  annum  limitare, 
ii  Summa,  & conclufio  totius  libri  cumapoflrophe  ad  Anglii  Regem. 

LIRER 


liber  secvndvs. 


de  pecvliaribvs 

Erroribus  in  maceria  fidei  Catholica?, 
quos  Rex  Anglix  profitetur. 


CAp.  i.  De  praefentia  corporis , & fanguinis  Chrifti  in  Sacro fanfto  EucharL 

ft ia*  Sacramento. 

Cap.  2.  Subftantiam  panis,  & vini  fub  fpcciebus  confccratis  non  remanere. 

Cap.  3.  De  T ransfubftatiationis  veritate. 

Cap.  4.  Euchariftiam  latriae  adoratione  conuenientcr  adorari,  & in  hunc  finem  eleua* 
ri,&  circumgeftari. 

Cap.  De  Laicorum  fub  vna  tantum  fpecic  communione. 

Cap.  6.  DcMifsis  priuatis. 

Cap.  7.  De  Erroribus , qui  circa  cultum , & inuocationem  Beatg  Virginis  in  Reo-is 
Pr$fatione  notantur.  0 

Cap.  8.  Dc  Ijs,  quae  circa  cultum  Sanftorum  in  Regis  praefatione  notantur. 

Cap.^i.  Dc  Santtorum  inuocatione. 

Cap.  10.  De  San&arum  reliquiarum  cuflodia,  & veneratione. 

Cap.  ir.  De  Vera  imaginum  San&arum  veneratione,  feu  adoratione.  t 

Cap.  1 2 . Obie&ionibus  Regis  contra  imaginum  venerationem  fatisfit. 

Cap.  13.  Dc  Imaginibus  Dei,  vt  Deus  eft, 

Cap.  14  De  Crucis  Chrifti  adoratione. 

Cap.  ij.  De  Errore  circa  purgatorium. 

Cap.  1 6.  De  Erroribus  circa  Ecclefiae  ritus,&  bcncdi&ioncs» 

5 Summa,  & totius  libri  conclufio  cum  apoftrophe  adt  AngliaeRegenu 


41BEK 


LIBER  T E R T I V S. 

De  Summi  Pontificis  fupra  temporales  H{e<res 
excellentia,  (f  patefiat 

Cap.  i . Vtrum  principatus  politicus  legitimus,  & a Deo  fit. 

Cap.  2.  Vtrum  principatus  politicus  immediate  a Deo  fit, (eu  ex  diuinainflitutione. 

Cap.  3.  Fundamentis,  & obieftionibus  Regis  Anglig  contra  doftrinam- fuperioris 
capitis  fatisfit. 

Cap.  4.  Vtrum  inter  Chriflianos  fit  legitima  poteftas  ciuilis,cuiChrifliani  parerete- 
neantur. 

Cap.  ?.  Vtrum  RegesChrifliani in  ciuilibus,feu  temporalibus  fupremam  poteftatem 
habeant,  & quo  rure. 

Cap.  6,  Vtrum  fit  in  Eccleha  Chrifti  fpiritualis  poteftas  iurifdifiionis  externae , Sc 
quafi  politicae  a temporali  diftinfta. 

Cap.  7.  Poteftatem  regendi Ecclefiam  in  Spiritualibus, feu  Ecclefiafticis  rebus,in  tem 
poralibus  Regibus, feu  Principibus  non  exiftere  authoritate probatur, 

Cap.  8.  Eadem  veritas  rationibus  confirmatur. 

Cap.  9.  Soluuntur  aliqug  obie&iones  contra  veritatem  in  fuperioribus  capitibus  pro- 
batam. 

Cap.  xo.  Vtru  Chriftus  Dominus  fupremam  Ecclcfiae  fpiritualem  poteftatem  Petro 
contulerit. 

Cap.  1 1 . Obie<ftionibus  contra  do&rinam  fuperioris  capitis  fatisfit. 

Cap.  1 2.  An  Primatus  Petri  perpetuo  , & per  fuccefsionem  in  Ecclefiaperfeueret. 

Cap.  13.  Romanum  Epifcopum  verum  Petri  fucceflorem  efTer&in  eo  Petri potefta- 
tem  perfeuerare  , ex  diuina  Scriptura  credendum  efle,  oflenditur. 

Cap.  14.  Romanu  Pontificem  fucceflorem  elFe  Petri  teflimonijs  San&orum  Patrum 
oflenditur. 

Cap.  x ) , Pontificem  Romanum  in  dignitate, &poteftate,  ac  Primatu  Ecdefiae/uccef- 
forem  eRe  Petri, eorumdem  Pontificum  authoritate  comprobatur. 

Cap.  1 6.  Occurritur  Prote flantibus  argumentum  ex  Pontificum  traditione  fumptu 
eludentibus,&  authoritate  Conciliorum  confirmatur. 

Cap.  17»  Eadem  traditio  Patrum  authoritate  confirmatur. 

Cap.  1 8.  Duabus  obieftionibus  contra  Primatum  Pontificis  ex  Scriptura , & Conci- 
lijs  defumptis , fatisfit. 

Cap.  19.  Explicantur  quedam  loca  Gregorij , quae  Rex  obijeit,  & veri  tituli  Romani 
Epifcopi  defenduntur. 

Cap.  20.  Alijsobiectionibus  ex  factis  Imperatorum,  &conie<Auris  defumptis  fatisfit. 

Cap.21.  Vtrum  perfons  Principum  , feu  Regum  temporalium  fpirituali  poteflati 
Summi  Pontificis fubiett^  fint. 

Cap.  22.  Reges  Chriflianos  non  foliim  quoad  perfonas  , fed  etiam  quoad  Regiam  po- 
teflatem  , id  efl  , non  folum  vt  homines , fed  etiam  vt  Reges  Chriflianos 
poteflati  Pontificis  fubijci. 

Cap.  23.  Pontificem  Summum  poteftatecoerciuainReges  vtipoflevfquead  depofi- 
tionem  aregno,fi  caufafubfiftat. 

Cap.  24.  Obieftionibus contra  doflrinam  fuperiorum  capitum  ex  Scriptura  petitis 
occurritur. 

Cap.  2 $ Alteri  obie&ioni  ex  faftis  Regum,quae  in  veteri  teflamento  narrantur, fum- 
ptae  fatisfit, 

Cap.  26.  Argumento  fumpto  ex  comparatione  Regis, & Pontificis  fatisfit. 

Cap.  27.  Alijs  obieclionibus  ex  Concilijs  fumptis  fatisfit. 

Cap.  28.  Patrum  teftimonijs,qu£ Rex  obijeit,  fatisfit. 

Cap.  2 9.  ObiecFionibus  ex  rei  nouitate,&  faftis  Imperatorii, Reguq;  desuptis  fatisfit. 

Cap.  30.  Obieftionibus  ex  nonnullis  rationibus  defumptis  fatisfit. 

H Summa  procedentis  libri  cum  apoftrophe  ad  Regem  Angli^. 

LIBER 


S»LIBER  q^VARTVS.  «s 
De  Immunitate  Eccleftaftica,feu  exemptione  Clericorum 
a mrif dictione  temporalium  Fnnapum. 

Cap.  i . Quid  nominibus  Ecclefiaflici  immunitatis, libertatis,ac  exeptionis  fignificetur. 

Cap,2.  Ver.  Clerici  in  fpirituahbus , & Ecclefiaflicis  caufis  a peteflate  P rmCipum  fecu- 

larium  iure  diuino  exempti  fint.  . . . , s r 

Cap.3.Vtr. perfoni  Ecclefiaflici  a iurifdiftione  Pnncipum etiam m rebus,  & caufis 
temporalibus  eximi  potuerint,  & exemptae  fint.  # 

Cap.4.  Vtr.Summus  Pontifex  omni  iure  diuino , & humano  ab  omni  lurifdiaione  fc- 
cularium  Principum  exemptus  fit. 

Cap.  f .Expeditur  locus  Matth.  Da  eis  pro  me,  & te,  pro  Summi  Pontificis  exemptione. 

Cap.6.  Obieaionibus  contra  refolutionem  fuperiorum  capitum  fatisfit.  _ 

Caf7.  Sexti  obiecl.fatisfit.&  tradatur  q.  an  Papa  pofsit  fc  humano  iudicio  fubmittere. 

Cap.8.  Vtr. clerici  omnes  fub  Pontifice  exiftentes  a iurifdi&ione  temporalium  Princi- 
* pum  iure  diuino  exempti  fint,&  tradantur  duae  contrariae  opiniones. 

Cap.9.  Priuilegium  fori  clericorum  iure  diuino,  & humano  efie  fundatum , & quomo- 
do idintelligendum  fit. 

Cap.io.  Quomodo  lingulis  clericorum , vel  perfonarum  Ecclefiafticarum  ordinibus 
exemptio  Ecclefiaflica  iure  diuino  conueniat. 

Cap.i  i.V tr.feclufo  iure  diuino  immediato , potuiflet  exemptio  clericorum  per  ius  ca- 
nonicum fine  adminiculo  iuris  ciuilis  introduci. 

Cap.i2.Vtrum  priuilegium  fori  clericorum  edam  iure  ciuili  fundatum  fit. 

Cap.i  3 . Difficultati, qua;  ex  praecedenti  capite  oritur, occurritur,&  quomodo  Ecclefia 
diuerfis temporibus priuilegio  fori vfa fuerit,  explicatur. 

Cap. 14.  Qualis  fitclericorum  exemptio  in  caufis  ciuilibus. 

Cap.i  j. Qualis  fit  exemptio  clericorum  in  caufis  criminalibus. 

Cap.id.  An  priuilegium  fori  exeptionem  a legibus  ciuilibus  includat,  & qualis  illa  fit. 

Cap.  17.  Quale  fit  Ecclefiarum  priuilegium  quoad  fuarn , fuorumque  bonorum  exem- 
ptionem ab  oneribus,  & poteftate  fcculari. 

Cap.i  8.  An  exemptio  a tributis  fccularibus  conueniat  Ecclefijs , carumque  bonis,qua- 
tenus  Chrifl  1 patrimonium  funt. 

Cap.i  9.  An  exemptio  a tributis  fecularibus  conueniat  Ecclefia: , & rebus  facris  ob  ea- 
rum fpecialem  fanditatem,feu  confecrationem. 

Cap.20.  Vtr.  quilibet  bona,ciim  Ecclefiaflica  fiunt, eo  ipfo  fint  ab  omni  tributo,  & one 
re  ciuili  illis  inhirente  exempta. 

Cap.ii.  Aliquibus  obiedionibus  occurritur,  & quam  fit  antiqua  hic  bonorum  Eccle** 
fiafticorum  exemptio  obiter  explicatur. 

Cap.2  2.  Qualis  fit  exemptio  Ecclefiaflica  quoad  perfonalia  onera  clericorum. 

Cap.2  3 .V tr.redditus  Ecclefiaflici  clericorum  a tributis  exempti  fint. 

Cap.24.  Vtr.  patrimonialia,  & in  vniucrfumbona  temporalia  clericorum  fubcommu- 
nibus  legibus  fecularium  tributorum  comprehendantur. 

Cap.2  f.  An  clerici  teneantur  ad  onera  realia  folueda,  qui  rebus  immobilibus  adhirent. 

Cap.  2 6.  An  clerici  ad  communes  ciuium  expenfas  contribuere  teneantur, 

Cap. 27.  V tr.omnes  clerici  tam  in  facris, quam  in  minoribus  ordinibus  conftituti , & in 
flatu  clericali  perfeuerantes  integre  gaudeant  Ecclefiaflica  libertate. 

Cap. 28.  An  clerici  coniugati  priuilegio  Ecclefiaflici  exemptionis  gaudeant. 

Cap. 29.  V tr. aliae  perfonae  Ecclefiaflici  ordinem  nullum  habentes  exemptione  fori  in- 
tegre gaudeant. 

Cap. 30.  An  priuilegium  immunitatis  clericorum  ab  aliquo  homine  reuccari  pofsit. 

Cap.  3 r.  Vtr. priuilegium  clericorum  pofsit  per  renuntiationem  amitti,vel  diminui, 

Cap.  3 2.  V trum  priuilegium  clericorum  confuetudine  amitti,  vel  minui  pofsit. 

Cap.  3 3 . Quibus  modis  pofsit  immunitas  Ecclefiaflica  violari. 

Cap. 34.  Quibus  modis  aftiones contra  libertatem  Ecclefiafticam  excufari  foleant , & 
quid  dc  illis  iudicandum  fit.  Superioris  libri  Summa. 

LIBER 


s3$£, 

LIBER  Q^VINTVS. 

2>(£  qANTICH^ISTO, 


cuius  nomen , (5*  perfonam  per  calumniam ,&  in - 
iuriam  falso  Protelantes  Pontifici 
attribuunt . 

CAp.i,  De  Antichrifti  nomine,  eiusque  varia  fignifieatione. 

Cap.2.  V trum  Antichriftus  proprie  di&us  fit  homo  aliquis  lingularis, vel  fedes 
aliqua,  feu  imperium. 

Cap. 3,  Duabus  Protcftantium  obieftionibus  exDanieIc,&  Paulo  fumptis contra 
do&rinam  fuperioris  capitis  fatisfit. 

Cap.4.  Alteri  obie&ioni  ex  cap.  1 7.  Apocalyp.  fumpti  contra  eandem  refolutionem 
capitis  fecundi  fatisfit. 

Cap.  j.  De  tempore  pcrfecutionis,  & mortis  Antichrifti.. 

Cap.6.  Primi  obic&ioni  Regis  Angi  ii  contra  doftrinam  fuperioris  capitis  fatisfit. 
Cap.7.  Alteri  obieftioni  Regis  Angliae  ex  cap.  1 8.  Apocalypfis  defumpti  fatisfit. 
Cap.8.  Tertii  obieftioni  Regis  Anglii  cx  varijsnouiTeftamenti  verbis  defumpti 
fatisfit. 

Cap.9.  Alteri  difficultati  occurrendo , tempus  regni  Antichrifti,  & initium  eius  am- 
plius declaratur. 

Cap.  10,  Alijs  duobus  argumentis  fatisfit,  & obiter  nonnulli  Catholicorum  opinione» 
de  tempore  Antichrifti  refelluntur . 

Cap.11.  Antichrifti  tempore  duos  veros  homines  ad  teftimonium  contra  illum  feren- 
dum mittendos  efte , ex  cap.  11.  Apocalypfis  contra  duas  falfas  Protcftan- 
tium  expolitiones  oftenditur. 

Cap. 11.  Eliam  ,&  EnochclTe  teftcs  illos,  qui  contra  Antichriftura  mittendi  funt* 
oftenditur. 

Cap.  13.  Ioannem  per  duos  teftcs,  Enoch,&  Eliam  intellexi{Tc>  conicttura,  & Pa- 
trum au&oritatc  oftenditur. 

Cap.i4.  Vtrum  ex  alijs  Scripturi  locis  oftendi  pofsit, Eliam  ,&Enoch futuros ellc 
fecundi  Chri  fti  aduentus  pricurforcs,  Sc  teftcs  contra  Antichriftura. 

Cap.i  f.  Antichrifti  fedem  & loco,  & gradu  longifsimc  a Pontificis  fede  diftare. 

Cap.  1 6.  Vbi  futura  fit  Antichrifti  fedes. 

Cap. 17.  Ex  deferiptione  perfoni  Antichrifti,  quam  Paulus  tradit,  z.  ad  Theftal.  e. 

illum  Pontificis  aduerfarium  maximum  potius , quam  Papam  cflfc  futu- 
rum,euidenter  oftenditur, 

Cap.i  8.  Qui  cx  vifionibus  cap. 6.  & 9.  Apocalypfis  Rex  inducit,  refelluntur, 

Cao.i  9 . Idem  ex  cap.  1 3 . oftenditur,  & omnia, qui  Rex  ex  illo  decerpit,  refelluntur. 
Cap  .20.  Qui  circa  14. 1 ?.&  1 5. caput  Apocalypfis  Rex  notat,  difeutiuntur. 

Cap. 21.  Ex  vifionc  capitis  17.  &fequentibus  Apocalypfis nouum  de  Antichrifto er- 
rorem confutari  potius , quam  confirmari. 

Cap.22.  Ex  deferiptione  Antichrifti  a Daniele  Propheta  tradita, fabula  dcAntichri- 
ftianifmo  Romano  euidenter  refellitur. 

^ Eorum,  qui  in  hoc  libro  trattantur  Summa, cum  Apoftrophc  ad  Regem  An- 
Sii*, 


tIBER 


LIBER  SE  X'T  V S. 

DE  l V %,  A <sM  E N T O 

fdelitatis  oslngli#. 

CAp.x.  Quas  fit prsfcntis  controucrfis  fc opus , «Sccaufae  flatus,  Sc  quadratio  dif- 
putandi  ineaferuanda  flt. 

Cap.2.  V trum  in  prima  parte  formulae  iuramenti  aliquid  praeter  obedientiam 
ciuilem,  & contra  Ecclefiafticain  iurandum  proponatur. 

Cap.3 . In  fecunda  iuramenti  parte  aliquid  etiam  vitra  ciuilem  obedientiam , & con- 
tra Ecclefiafticam  iurandum  offerri. 

Cap.4.  V trum  in  tertia  parte  iuramenti  aliquid  vitra  ciuilem  obedientiam  contra  do 
ftrinam  Catholicam  contineatur. 

Cap.51.  De  vltima  parte  iuramenti,  & erroribus  in  ea  contentis. 

Cap.5.  Rationes,quibusiurainentum  defenditur , expenduntur. 

Cap.7.  Summum  Pontificem  nonfolumpotuifl’e,fed  etiam  debuiffe  Catholicos  An- 
glos  a profefsione  didi  iuramenti  fua  monitione  auertere. 

Cap.8.  Pofsintne  Angli  hoc  iuramentum  admittentes,  aliqua  ratione,  aut  modo  a 
culpa  excufari. 

Cap.p.  Liceatnc  catholicis  Anglis  templa  hae reticorum  adire,  & cum  eis  in  ritibus  co- 
municare  fine  intentione  cultus, vel  cooperationis  cum  illis , folum  propter 
temporales  poenas  vitandas. 

Cap.i  o.  An  vexatio, quam  in  Anglia  Catholici  patiuntur,fit  vera  religionis  Chriftia- 
nsperfecutio. 

Cap.  1 1 . An  qui  propter  Romanam  Religionem, & obedientiam  in  Anglia  morte  mul- 
ftati  funtjinter  veros  Martyres  fint  annumerandi. 

Cap.i  2.  Ad  ea,  quae  contra  fecundum  Breue  Pontificium,  & contra  Cardinalis  Bel- 
larmini  Epiftolam  Rex  obijeit,  refponfio. 

Operis  conclulro,  & ad  Regem  Anglis  peroratio. 


T. 

Ambrof.in 
Prasfas.ad  li 

br.i.de  Fi- 
de. 


Mens  Au- 
theris. 


DEFENSIO 

FIDEI  CATHOLICA 

Aduerfus  Anglicans  fedls  errores, 

CVM  RESPONSIONE 

oAd  Apologiam  pro  Juramento  fidelitatis  , Cf  Epiftolarru 
ad  Principes  ChriRianos Serenifisimi iRcobi 
oAnglit  Regis . 

P R O JE  M I v m: 

ALLEMquidem,v  t in  caufa  no  difsimili  Am- 
brofius  prxfatus  eft,  exhortandi  ad  fidmjuhire  of- 
fjciumyqudnidefidedtfceptandifujcipereonus.  Sed  quo 
niamvelipfum  natura:  ius  petit,  omnesque 
legestam  diuinae,  quam  humanx  poftulant, 
filium,  parentem:  facerdotem,  Ecclefiam, 
theoiogum,religionem,religiorum,facra,ac denique  mem- 
brum quantunuisvile,fuum  caput , quoad  poisit , a quacuq; 
iniuria  propugnare  : ideo  nouum  hoc  feribendi  genus  non 
detre&are  compulfus  fum.  Iacobus  enim  ferenifsimus  mag- 
nx  Britannix  Rex  in  Apologia  fua,  & Prxfatione  monitoria 
ad  omnes  Chrifliani  orbis  Principes  his  omnibus  vim  inferre 
conatur,  dum  fedtx  fux,catholicx,  ac  pritnitiux  fidei  nome, 
noftrx  vero  religioni  defectricis  dedecusirnponit:fibique  fi- 
dei Cacholicx  defenforis  nomen  arrogat , Pontifici  autem, 
omnium  fidelium  Paftori  fummo , & fubChrifto  capiti  fu- 
premo, tyrannidis, bc  Antichriftianx  apoflafie  notam  inurit; 
aliaq-  quam  plurima  rioftrx  fidei  myfteria,  & facramenta  in« 
fedtatur : fuaq;  impugnatione  piorum  corda  comouit.  Meq; 
poli:  alios  doAifsimos  viros,  licet  eruditione , ac  eloquentia 

A valde 


Ambrof.  3i- 
br.t.epilto. 
j 7. ad  Cneo 
do  L 


Arrbr.  libr. 
z.de  Virgi- 
ni, in  prine. 


2. 

AfTemfere 
mlsirr.i  laco 
bi  colligun 

cur. 


rprocemiunu* 

valde  imparem, ad  hoc  opus  aggrediendum 'induxit,  & inpa 
leftram  mihi  infolitam  defeendere  coegic.  Neque  me  Rcgix 
dignitatis  Maieftas terruit , fed potius  ab  eadem  impugnata 
veritas  vehementius  excitauit,  ne  forte  tanti  nominis  fplen- 
dor  infirmiorum  oculos  perturbaret.  Maxime  quia  Regium 
in  hac  caufadepofuifte  videtur  fplendorem  , dum  do&orem 
potius, quam  Regem  agens,vfurpatamfibifupremam  in  Ec- 
clefiafticis rebus  authoritatem  defendere  nititur. In  Ambro- 
fio  me  legiffe  memini,  1S[e que  Imperiale  effe,  libertatem  dicendi  dene  - 
gare^ne  que  [acer  dotdeiquodfentiat, non  dicere.  Nihilin  Regibus  tam  amabi- 
le e f e, quam  libertatem  et  iam  in  ijs  dilgere,  qui  objequio  ipfisjubditifunt , ni- 
hil etiam  in  [acer  dote  tam  periculo)  um  apud  Deum , tam  turpe  apud  homines, 
quam  quod fentiat,  non  libere pronunciare . Stquidemfcnptum  eft.  Loquebar  de 
tefiimoni\s  tuis  in  confyettu  regum, & non  confundebar.  His  ergo  diuinis, 
& facris  verbis  permotus,  licet  proprio  ingenio  diffifus,  cau- 
fa  tamen  conmus,& veritati  nixus,  libere  pro  illaloquinon 
psrtimefco.  Eatamen  proferre  tantummodo  conabor,  quee 
excelfum  Regis  animum  offendere  non  pofsint , nifilux  ipfa 
veritatem  offendens  oculos  male  affectos  offendat.  Decreui 
enim  veritatem  catholicam  dilucidare, ac  tueri:  non  cum  re- 
gia Maieflate  decertare, fed  illi  potius, quod  opto,  in  vera, & 
catholica  offendenda  fide,inferuire. 

Diuino  igitur  afpirante  fauore  , veritatem  fidei  aChrifto 
Domino  edocftam,ab  Apoflolis  traditam  , & aSanbtis  Patri- 
bus integre,  ilhbatequc  conferuatam  circa  aliquot  prtecipua 
a ferenifsimo  Iacobo  ca£ta,oftendendam  aggrediar. Quo  ve 
ro  apertiordicendisfternatur via, cun&aq; facilius percipia- 
tur^Regisin  primis  fcopum,  ac  propofitum, deinde  vero  ref- 
pondendi  ordinem  a nobis  feruadum  ob  oculosproponam. 
Attente  enim, ac  feduloRegiu  opus  confiderans , facile  per- 
pendi, illuc prxeipue  collimare  authorcm,vtfidelitati«  iura- 
mentum  , quod  fibi  a fubditis  fuis  exhiberi  nouifsime  indi- 
tu it,  totis  conatibus  tueatur.  Et  ideo  tam  Pontificia  referip- 
ta,quam  Illuftrifsimi  Cardinalis  BellarminiliterasadArchi- 
praesbyterum  impugnare  conatus  eft,  Pofteavero  refponfo 
de  his  rebus  accepto,  lacefsitus  Rex,  Prcefationem  ad  omnes 
Chrifliani  orbis  Principes  fu£  Apologiae  adiunxit,in  qua  co- 
tra  Pontificem  Summum  tanquam  contra  communem  ho- 
ftem,  & iuris,  ac  poteftatis  Regix  vfurpatorem , illos  nititur 
irritare  : & ad  generalem  ab  Ecclefia  Romana  defeftionem. 

commo- 


P/4/.118. 


Procemiurru. 


3 

commoucrc:tiAn  fpe  maioris  libertatis, & poteflatis  excelle- 
tioris  illos  alliciendo, tum  etiam  timorem  incutiendo,  ne  du 
nimia  (vt  ait)  & indulgenti  lenitate  Pontificiam  dignitatem 
in  immenfum  crefcere  finunt , Regius  fplendor , vel  penitus 
deleatur, vel  falcem  plus  xquo  obnubiletur. Et  ne  bellum  hoc 
in  Chriiti  Vicarium  monere  exillimetur,eo  progreflus efl,vc 
Pontificem  non  Chrifli  defeforem  , fed  i pium  effe  Antichri- 
jfturn  perfuadere  moliatur.  Ac  denique  ne  vcriEcclefix  filij 
infignem  admirati  nouitatern,eam  deteilentur,  femctipfum 
ipfius  Catholicas  fidei  delfenforem  nominat , ac  profitetur, vc 
hac  ratione  leda,  quam  defendit , non  hxrefis  , fed  fola  cum 
Romano  Pontifice  difeordia  eife  videatur.  Addic  denique  fi- 
dei fux  explicatam  confefsionem,qua  perfuadere  nititur, pri 
mitiux,  & anciqux fidei  inhxrere,  iolumqj  (vt  loquitur)no- 
uos,  ac  nuperos  fidei  articulos  ab  Ecclefia  Romana  inuentos 
abnegare. 

Vc  igitur  debito  doclrinx  ordine  procedamus, qui  tum  cla 
3*  ritati,tum  etiam  vtilitati,quam  in  hoc  opere  intendimus,  in- 
feruiat , illud  in  fex  libros  diilinguemus , qui  prxdidispun- 
dis,  mutato  tantum  ordine  , refpondebunt . In  primis  enim 
ollendam,fchifmaillud,quod  vel  ipfeRex  fuo  in  libello  non 
fu§waadrf.  inficiatur,  nullatenus  ab  hxrefi , & infidelitate  fidei  vere  Ca- 
tholicx  prorfus  oppofita,excufari  pofife:ac  fubinde  vfurpatu 
a fcrenifsimo  Rege  defenforis  Catholicx  fidei  titulum,  non 
folum  e(Te  fine  fundamento  aflumptum , verum  etiam  elTe 
rei, quam  profitetur, plane  contrarium.  A quo  titulo  initium 
dicendi  furnimus,  non  tantum  quia frontiRegij  operisprx- 
fixus,ftatim  in  admirationem  rapit,  fed  etiam  quia  nobis  an- 
fam  exhibiturus  cfl  aliqua  ftabiliedi  principia,  ex  quibus  An- 
glicanam  fedam  verx  Chrifli  fidei  fundamenta  non  habere 
facile  concludi  pofsit,  & in  hoc  primum  librum  infumemus; 
In  fecundo  vero  omnes  articulos  Romanx  fidei, quosRex 
oppugnat,antiquos,&  catholicos  effc,  oppofitosq;  nne  aper- 
ta hxrefi  defendi  non  poffe, probabimus. Tertius  deinde  fub- 
fcquetur  liber,quiSummi  Pontificis  ius, atque  primatum  pro 
noflris  viribus  tueat ur.Non  quod  omnia,qux  de  illius  excel- 
lenti dignitate,  ac  poteflate  dici  poterant , perfequendacen- 
feam(ficenim  in  immenfum  crefcerct  opus ) fed  folum  vt 
o flendam,  Romanum  Pontificem  temporalium  Regum  po  - 
teflatem  nonvfurpiffe,  fed  fuf  rem  tantum  facer  dotis  dignitatem ,d 

A i 


4* 

Methodul 

feiuanda. 


^ ‘Prooemium* 

(vt  inquit  Hieronymus) Eccle/idfaluspendet3vindico.(izSuufy  mVYm  c$ 
ius, contra  quod  portae  inferi  nec  pramaluerunt  , neq^  v nqua  tr*Lucif, 
prteualebunt,confe  ru  affe.  Et  quo  ni  a m fa.  pius  Rex  i n illa  Pra, 
fatione  de  clericorum  exemptione  a temporali  poteftate , & 
iurifdi&ione  laicorum, maxime  conqueritur, & tertiam  lub- 
ditorum  partem  (vt  ait)  temporalibus  Regibus  adempta  eile 
deplorat, ideo  quartum  addemus  libru  m,in  quo  ius  immuni- 
tatis perfonarum  Ecclefiafticarum  demonflremus.In  quinto 
deinde  libro  non  folum  coieduras  omnes,  quae  de  Antichri- 
flo  afferuntur, efle  leuifsimas,  verum  etiam  Antichifium  Se- 
dis Ap.oftolicar  deftrudioncm  maxime  moliturum, euincere 
conabimur.  Sicq,  illis  potius  nomen  illud  conucnire , qui  ita 
ledulo  Antichrifti  praeripiunt  officium.  Nam  vt  dixit  Hiero-  u%mn, 
nym.ad  Damafum  epift.j.  Quicumque  tecumnon  colligit,  tpargi^boc 
efi,Qjji  QhriJlinoneftjJntichrifli  vt  ait  Bernard.  epift.124.  ad 
Hildebertum  Turonen.Epifcopum,loquensdeInnocentio  Bcrn4r*m 
PapaJjhd  Dei [untj.ibenteriungunturei , qui  autem  exaduerfo flatant  An- 
thbrijli eft3aut  Jntkbfiftus.  In  fexto  denique  libro  circa  fidelita- 
tis iuramentum  breuiter  ofi  endemus,quid  in  Rege  exigente 
fltiniuftitise , &iniuri£  in  Apoftolicam  Sedem , quidque  in 
fubditis  illud  prs dantibus, periurij,  vel  infidelitatis  inuolu at, 
diligentius  explicabimus. 

Denique  in  procedendi ,& difputandi  modo  flylum,& 
fcholalticam  methodum  tanquam  mihi  familiarem  , & ipfa 
confuetudine  quafi  faftam  connaturalem  , non  omittam, 
etiam  fi  hominibus  a nobisin  fide  difientientibus  minus  gra- 
ta efle  (olear.  fortaffe  quia  ad  veritatem  e tenebris  eruendam 
aptifsima  eft,&  ad  impugnandos  errores  efficacifsima.  Et  id- 
circo quanuis  teftimonijs  diuinarum  Scripturarum  , Conci- 
liorum, U Patrum  nobisprxeipue fit  vtendum-  nihilominus 
rationum  pondera  expendemus, U quantumin  nobisfuerir, 
earum  vim,  & efficaciam  vrgebimus , eafque  nonfolumex 
prodictis  fidei  fundamentis , fcd  etiam  ex  ipfo  naturce  lumi- 
ne,prout  occafio  pofiulauerit,colligcmus:Non  quod  illis  Ta- 
crofanft#  noftra;  Religionis  myfteria,  quibus  defendantur, 
indigeant , fed  quod  oftendere  non  obfcure  pofsint , quam 
longe  ab  omni  prudentia,  & a ratione  ipfadifcedant , qui  ab 
Ecclefia  Catholica  Romana  in  rebus  ad  falutem  pertinenti- 
bus diffentirc,  (eque  ab  illa  fegregarc  non  verentur. 


LIBER 


Scopus  au- 
thcvis. 


Duo  modi 
oitendendi 
errorem  fe 
£tas  Angli- 
canaj  pro  - 
ponunsur. 


S 


LIBER  PRIMVS 


Q,V  ANTVM  AN- 

CLICANA  SECT  A 

A DOCTRINA  CA: 

tholicadifsideac- 

***- 


R O P O S V I demoffra-  A 
re,  titulum  defenforis  fidei 
Catholica?,  quem  ferenifsi- 
mus  Iacobus  libi  arrogat, 
eiufdem  facf is  efTe  contra- 
rium. Hoc  enim  necefiarium  duxi,tum 
propter  Catholicos  homines , qui  fub  il- 
lius ditione  commorantur  , ne  fortafie 
illo  fpeciofo  titulo  decipi  contingat:tum 
propter  reliquos,  qui  eiufdem  cum  illo 
llint  opinionis, Vt  illius,in  quamanifelfc 
verfantur  haerefis,  moneantur , & fi  fieri 
poteff,  conuincantur.  Hic  enim  efb  hu- 
ius noif  ri  laboris  fcopus , quem  fi , Deo 
iuuante,confequi  potuerimus,  profe&o 
titulum  illum  vanum  elTe , & fine  re,  ca-  g 
putq;  proteftorein  huius  fchifmatis. 
Catholica?  fidei  aduerfarium  efie,  non 
defenforem,euidens  fiet. Duobus  autem 
modis  errorem  illius  fecf  ac  demonftrare 
pofTumus,  prius  generatim  offendendo, 
in  illa  vera;  fidei  fundamentum , & cer- 
tam , ac  infallibilem  credendi  regulam 
non  efie , monff  rando , deinde  fingulos 
eius  errores,  quos  Rex  ipfe  profitetur, 
clarifsimis  argumentis,  6c  certifsimis  te- 
llimonijs  confutando.  In  hoc  ergo  libro 
priorem  inchoamus  viam  , in  qua  non 
pofTumus  aptius  initium  fumere,  quam 
f fatim  ante  Angiorum  oculos  propone- 
do  felicem  lfatum  verte, ac  Catholica?  fi- 
dei,quo  ante  exortum  fchifma  frueban- 
tur.  £t  ^rcirco  opersprctium  duxi,  in 


primo  huius  libri  capite  deprogrefiu  reg 
ni  Anghae  inChriffiana  religione  abeo 
tempore,  in  quo  illius  lumen  accepit, 
vfque  ad  pra?fentem  diem  pauca  prs- 
mittere. 

Nam  ficut  in  moralibus  rebus  fafri(vt 
Iurifperiti  loquuntur)  cognitio,  ad  fere- 
dumde  iure  iudiciu  in  primis  folet  efie 
neceiiaria,ita  in  prtefenti  caula  antiquio- 
ris fidei  cognitione , tum  ad  intelligenda 
erroris  cauiam , & originem , tum  etiam 
ad  illius  repugnantiam, & cppofitionem 
cum  fide  Catholica  perfpiciendam,ne- 
cefiariam  efleiudicamus.  Siquidem  Cy- 
priano teff  e,apud  religiofas,&  fimplices 
mentes  htec  elf  compendio fa  ratio  erro- 
rem deponendi , inueniendique , & eru- 
endi veritatem.  Nam  fi  ad  diuina  tradi - 
tionis  caput)  &1  originem  reuertamur , cejfafi 
error  humanus,  & [aeramentorum  ccelefiium 
ratione perfpetf a,  quidquid  fub  caligine,  ac 
nube  tenebrarum  obfcurum  latebat  in  lucem 
Veritatis  aperitur, i canahs  aquam  ducens * 
qui  copiose  prius,  & largiter  profluebat  ,fu- 
bito  deficiat,  non  ne  ad  fontem  pergitur , vt 
illic  defetfionis  ratio  no fcatur, vtrum  ne  aref 
tentibus  venis,  in  capite  vnda ficcauerit,  an 
vero  integra  inde,^ plena procurrens  in  me- 
dio itinere  defliterit?Q  uod  Cypriani  con- 
filium  maxime  collaudans  Augufl.con- 
dudit, Optimum  ejfe,& fine  dubitatione  fa- 
ciendum. Tantorum  ergoPatrumveffi- 
gijs  infiffentes  rem  aggrediamur. 

A 3 C A- 


Cyprian. 

epifi.74. 


Augu.  hb , 
$.  dcBap- 
tifm.  c.z6. 


I. 

Gildas. 

Fides  Ca- 
tholica C£- 
pi * in  An  - 
glia  ah  or- 
tu Euaog. 
Cardio-Ba- 
ron . Antio 
3 S.  n.j . ex 
inanu  fcri- 
pt.  hiftoria 
Angli.  quat 
in  V atican. 
habetur. 

4.  colu. ab 
initio. 

1. 

Hiftor.illi> 

gentis. 

Beda. 

Ea  ro.  anao 
ChriftiiS3 
ex  libr.  de 
Roman.Pd 
«if.  Marcy- 
rolog.&  a- 
lijs. 

Au&a  eft 
«empore  E 
leutherijPa 
par. 

Gildas. 

Beda. 

3- 

Gregorij 
tepore  ite- 
rum refti- 

tuta. 


Gregor. 
Beda. 
Baron. 
Joa.  Dia. 


4- 


6 Lib . i.Qftdntti  jiftglicdrtd  fecfd  a fide  eat  helica  difsideat. 


. CAPVT  PRIMVM.  A 

De  fidei  Catholica  progreffu , & flatu  An- 
glicana  gentis  d prima  eius  conuerfio- 
m yff  adprafentia  tempora. 

GILDAS  ille  , cognomento  fa- 
piens,de  excidio  Britanniae  (qu£ 
Polidorus  Virgilius , Beda  , & 

alij  {equiantur  ) Britanniam  iaminde  ab 

initio  orti  Euangelij , Chriftianam  rece- 
piffe  religionem  teftaturrquam  rem  Po- 
lidorus libr.  2.  Hiftoria?  Anglicana?,fic 
aCcidifTe  deferibit,  Cum  Iofeph  ille, qui  te-  g 
fte  Matthao  Euangelifla,ab  Sirimathia  ei - 
uitate  oriundus  i ChriJU  corpus  fepeliuerat, 
fiue  cafu,fiue  confilio , ita  v olente  Deo , cum 
nonparuo  comitatu  inBritanniam  venit-, vbi 
tam  ipfe , quam  eius  focij , cum  de  Euangelio 
pradic arent,  atq \ dogma  Chrijlifedulo  doce- 
rent , multi  per  hac  ad  veram  pietatem  tra - 
dutti,  falutif 'er  a<f fruge  baptizati  funt. 

Eandem  poftea  infulam  confirmauit, 
vel  it  erum  prius  ad  fidem  reduxit  Elcu- 
therus  Pontifex  Romanus  a Petro  duo- 
decimus,tefte  Beda  lib.  1 . cap.4. Mifit  ad 
eum  Lucius  Britannorum  Rex  Epijlolam, 
obfecrans,vtper  eius  mandatum  Chrifiianus 
efficeretur  ,&  mox  pia  pojlulationis  confe- 
quutus  eft  effectum: [ufceptamcf  fidem  vfque 
in  tempora  Diocletiani  Principis  inuiolata , 
integramcf fer  nabant . Nam  deinde  ( tefte 
Gilda,&exeo  Polidoro  fupra)0£i/«- 
manitatemperfecutionis,  religio  ita  re  frixe- 
rat,vt  fit  pene  extinffa. 

T andem  vero(diuina  afflante  gratia) 
anno  Chrifti  Domini  )9o.Mauritij  Im- 
per.  Ann.  11.  Gregorius  Papa  primus 
mifsis  in  Britanniam  Auguftino,&Mel- 
litOjRege  Cantij  Ethelberto  eorum  prg- 
dicatione  conuerfo,&  falutari  bapti  lina- 
tis fonte  abluto,  eandem  idolis  feruiente  D 
infulam  reftituit  Chrifto.  Cuius  vltima? 
a Romana  fedeprouenientis  conuerfio- 
nis  caufam,  modum,  ordinem,&  progref 
fum  fusius  profequuntur  ipfemet  Gre- 
gor, lib.  $ .epiftol.i o.  y8.&  59.  & lib.  7. 
epiff.  1 1 2.  indift.  z.  Beda  fupra  cap.  23 . 
Ioan.Diac.  in  vita  Gregorij  lib. 2.  c.  34. 
Baroni.  Anno Chrifti  jptf.  n.9.10.  11. 
x 2.1 3 .&  i4.&alij,  quanuis nonnulla  fit 
in  annis  computandis  difeordia  ,quxad 
prf  fens  inftitutum  nihil  refert. 

A praedifto  vero  tempore  vfque  ad 


annum  Domini  1 > 3 4,&  2 $ . fere  annum 
Henrici  Regis, eius  nominis  VIII. per 
annos  circiter  mille , prout  ex  Angloru 
liquet  annalibus,  non  alia  viguit  apud  il- 
los religio,pra?ter  illam,  quam  111  iiodier 
num  vfque  diem  communiter  vocitant 
4 Antiquam , Catholicam,  inqua, Romanam. 
Adde,quod&  ipfemet  Henricus  VIII. 
in  hoc  vfque  tempus  adeo  fedi  Apofto- 
lica?  fuit  deuotus,  vtiir  eius, fideiq; Ro- 
manae de  fen  fionem  ,iu  Ilum  aduerfus  Lu 
therum  tunc  in  Petri  fcdemdebachante 
compofuerit  librum  , quem  Leoni  X. 
Chrifti  tunc  in  terris  Vicario  (vt  habe- 
tur in  ipfa  eiufdem  Pontificis  ad  eundem 
etiam  Regem  Henricum  coftitutione) 
examinandum, & authoritate  Apoftoli- 
ca  approbandum  mifit.  Vbi  dum  feptem 
aflferit  Sacramenta,articulo.2.fic  Roma- 
na? fedis  propugnare  conatur  authorita- 
tem,A^eg4re  Lutherus  non  potefl,  quin  om- 
nis Ecclefia  fidelium facrojanciamfedem  Ro 
manam  velut  matrem , Primatenuf  recog- 
nofcat,ac  veneretur,  quacumqjaltem  neque 
locorum  difiantia , ne periculis  interjacen- 
tibus prohibetur  accefiu  : quanqudm  fi  vera 
dicant,  qui  ex  India  quotf  Veniunt  huc, Indi 
C etiam  ipfi,tot  terrarum,  tot  marium,  totfolli- 
citudinum plagis  difiuntti,  Romano  tamen  fe 
Pontifici fub  mittunt.  Ergo  fi  tantam,  ac  tam 
late  fufam  pote  flatem , nef  Dei  iuffu  Ponti- 
fex,nef  hominumvoluntate  confequutusefl > 
fed  fua  fibi  vi  Vendicauit : dicat,  velim, Lu- 
therus, quando  in  tata  ditionis  erupit  pojfef- 
fionem,  non potefl  obfcurum  efie  initium  tam 
immenfa  potentia  ,prafertim, fi  intra  homi- 
num memoriam  nata  fit. 

Haec  fcripfit  Rex  ille  quo  tempore 
fuit  Romana?  Ecclefia?  additfifsimus.Po 
ftea  vero,  nimio  Anns  Bolena?  flagrans 
amore,a  fede  Apoftolica  facultate,quam 
faepius  petierat, non  obtenta,  & legitima 
fua  vxore  Catherina  Catholicorum  Hif 
pania;  Regum  filia  repudiata, praedicam 
Annam,  omni  reclamante  iure,  duxit 
vxorem.  Qui,vt  impunius  (vt  fibi  vide- 
batur)faceret,  fe  ipfum  Ecclefia?  Angli- 
canae  caput  conftituens,  & ab  omnibus 
haberi , dicique  decernens , vero  Chrifti 
in  terris  Vicario  denegauit  authoritate. 
Haec  bafis , hoc  fundamentum , & origo 
noui  nati  in  Anglia  Euangelij . Neq;  ipfi 
diffitentur, aut  erubefeunt  Proteftantes, 
vt  vulgatu  eft  in  illius  teporis  hiftorijs. 

Poft 


Vfque  *d 
Henrici  te- 
pora dura- 
uit. 


Ex  Leonii 
X.  conflit, 
4J. 


' V 

h 


Suriu*  (b 
Hiftoria  no 
ftri  tenopo 
ris. 

Cochleut 
1b  hiftoria 
Lutheri. 

Mauritiui 
Canoeusin 
hiftoria  de 
Martyri® 
ChartuCa- 
norum. 

Henrici  t. 
1 apfiu. 


Cap.  / .cDefrogefiui&  flatu  fidei  catholica  in  Analia.  7 


Pofl  eiufmodi  vero  illius  Ecclefis  ca-  A 
put  ex  turpifsimis  principijs  obortum, 
anno  Dominicae  incarnationis  i J46. ali- 
ud non  minus  firmum  , & regimini  Ec- 
clefiaflico  aptum  (puer  nempe  nouem 
annorum  Edouardus.6.)  vtrumque  mo- 
deraturum corpus,  fpirituale,  & tempo- 
rale,ipfe  licet  alterius  indigens  regimine, 
u!rdoZuio  ^U<rce^sit-  Quem  etfi  Pater  fide  catholica 
glwnafefla  (vno  dempto  primatus  Ecclefiae  titulo) 
introduci  - educari  iulTerat : hoc  tamen  fpreto  Hen- 
Rur.  rici  Regis  mandato , Zuinglianam  Hen- 
rico  omnium  maxime  exofam  ample- 
xatus efl fe&arn , Pontificiamque  exer-  g 
cuitauthoritatem,eo  quod(vt  in  illius 
referipto  quodam  legitur)Ow«fi  turis  di- 
cendi authoritas,atj{  etiam  iurifditiio  omni- 
moda,tam  illa,qu<e  Ecclefiafiic a dicitur ,qud 
fecularis , d Regia  pote ftateyelut  d fupremo 
capite  manat . Cum  plurims  igitur  inno- 
uationes  per  totum  fere  feptennium  fie- 
rent. Regius  tandem  iuuenis  pridie  no- 
nas Iuli;,  statis  fuae  anno.  1 6.  regni  vero 
7.C  viuisexcefsit,eoq;  extinfto , &ipfa 
itidem  Zuingliana  fe&a  in  Anglia  pene 
extin&a  efl. 

j'  Subfequutum  efl  etenim  felici fsimu 
Sub  Maria  illud  regnum  Maris  lettifsims,  pariter,  q 
fide*  ac  religiofifsims  in  omnibus  foeinins, 
auis.  qus  poft  obtentam  coelefli  auxilio  in- 
expe&atam  ab  inimicis  viftoriam,  fua 
fola  pietate,  & religione  mota , primatus 
titulum  a patre,  <§c  fratre  vfurpatum  ref- 
puit,&  c flylo  regio  deleuit,priflinamq; 
quam  femper  profefTa  fuerat,cathoiicam 
religionem, diuina  mirifice  cooperante 
potentia , Pontificis  interpofita  authori- 
tate,  per  omne  fuum  regnum  reflituit. 

Sed  ob Patris, vel fubditorum  peccata, 
hoc  tanto  Romanae  fide  i publicae  profefi 
fionis  bono,preclarifsims  Regins  mor- 
te poft  quinquennium, & quatuormen-  D 
fes  priuata  efl  Anglia. 

Maris  in  regno  fuccefsitElifabetha 
tertia  Henricifoboles,  non  vero  in  pie- 
Calu  nian'  tate;,aC  refigi°ne-Nam  pro  catholica,Cal 
feaiTn  reg  uinlanae  formam  flatim  in  regnum 
ao  inusxii.  induxit.EtquanuisinprimoParlamen- 
to  non  fore  caput  Ecclefie  appellandam 
vifum  fuerit , quia  Caluino  nomen  illud 
in  Patre  difplicuerat,nihilominus  fupre- 
ms  gubernatricis  Anglicans  Ecclefis 
(quod  in  ide  recidit)fibi  nomen  afTump- 
fitjfubditosq;  ad  illud  foleani  iuramento 


co  nfirmandum  compulit,  multisq;  legi- 
bus in  varijs  comiti  js  editis,omnimodam 
in  fpiritualibus  poteflatem  Regio  lcep- 
tro  annexam  efle  voluit, decreuit,  ac  de- 
clarauit.  Et  in  hoc  flatu,  ac  profefsionc 
religionis,quandiu  Elifabetha  vixit,  An- 
glia perfeuerauit. 

Illa  vero  demortua  fcrenifsimus  la- 
cobus  Regins  Scoti^  Maris  filius,  & in  5? . 
regno  h?res  fceptruin  etiam  Anglicani  Status  Aa- 
regni  confequutus  efl, neque  hoc  fuo  iu-  glije  f«t>  U 
re  contentus , fimul  cum  illo  primatum  s‘>bo* 
cum  fuprema  fpirituali  pote  flate  in  vni- 
uerfam  Britanniam  vfurpauit,  fe&am  au 
tem  vel  Caluinianam,  vel  parum  ab  ea  di 
uerfam  profitetur , & a fuis  fubditis  totis 
conatibus  recipi,&  obferuari  fludet.  Et 
nihilominus  femetipfum  non  folum  ca- 
tholicum, fed  etiam  fidei  vere  Chriflia- 
n?,  Catholicf , & Apoflolicf  defenfore, 

& propagatorem  profitetur.  Quantum 
vero  titulus  hic  a veritate  aberret,  quan- 
tumq;  fafta  verbis  contraria  fint , viden* 
dumfuperefl. 

C A P V T II, 

Setiam  Anglicanam  d fide  vers 
dtjcefitjje. 

Assertionem  hanceui- 

denti  confecutionc  ex  narratione,  I» 

Sc  rerum  mutatione  in  fuperiori 
capite  propofita , in  hunc  modum  colli- 
go. Interrogo  enim,  an  fides  illa,  quam 
per  Auguflinum , & alios  ve  rbi  Dei  mi- 
niflros  a Gregorio  mifTos  Anglia  rece- 
pit, &vfque  ad  Henricum  VIII.  reti- 
nuitjVera  fuerit, nec  ne  ? Nam  quidquid 
horum  eligatur,facile,vt  exiflimo,  con- 
uincemus,eam,  quam  nunc  Rex  Anglig 
profitetur , fidem  vere  Chrillianam  non 
efTe.  Argumentum  hoc  fumere  mihi  vi- 
deor ex  Auguflino  lib.  2.  contra  epifl. 

Gaudent. cap.8.vbi  Donatifla  fic vrget, 

Dic  mihi,vtrum  eo  tempore  Ecclefia,quan-  ° 
do  fecundum  'vos, omnium  criminum  reos  re- 
cipiebat,&c.  malorum  contagione  perierat, 
an  non  pericrat?&c.8c  infra :Reff>ode,ytru 
Ecclefia  perierit, an  non  perierit?  Elige  quod 
putaueristfi  iam  tunc  perierat,  Donatum  qua 
pepertt?  Si  aute  tot  in  ca  fine  baptifmo(vtic[; 
fecundo )aggregatis  perire  nonpotuit,refpo- 
de  quafojyt  ab  ea fe  tanquam  malorum  com- 

A 4 muniar 


$ Lib.  i .Quanti*  Jnglicanafefia  a 'fide  Catholica  difsideat . 


munione  deuitans,parsDonati  fepararct,quce 
Dilema  ef-  dementia perjuafit  ? Simili  enim  modo  i;i- 
ficax  pro-  terrogamus,velteporeGregorij  Eccleiia 
fotucur.  perierat,  vel  non  perierat?  Siperierat, 
Anglicanam  Eccleiia  que  genuit?  Si  non 
perierat , vt  ab  ea  fe  Anglia  fub  Henrico 
fepararet,que  demetia  perfuafit?aut  quo 
modo  poteft  catholica  efte , qug  in  fepa- 
ratione  ab  Henrico  fafta  perfeuerat? 
Nam  in  primis  fi  antiqua  illa  fides  vera 
fiiitjdefcctio  ab  illa, repugnans  eft  & cd- 
traria  vere  fidebat  vero  fecla, quam  nunc 
Anglia  profitetur  , nihil  aliud  efi , quam 
defeftio,feu  rebellio  quadam  ab  illa  fide; 
quomodo  ergo  poteft  vera  fides  diefiaut 
reputari  ? Quce  enim participatio  iuflitice  cu 
d!lemaiifrS  Iniquitate  ■ aHt  qHa  footetas  lucis  ad  tene - 
o ftendirur.  brast quce  autem  conuentio  ChriJH  ad  Beltal? 
2 . ad  Cor.  riut  quce  pars  fideli  cum  infideli  ? Fieri  enim 
6,  non  poteftyvt  contraria  fimul  in  idem  co 

ueniant : defeftio  autem  a vera  fide  con- 
traria efi  ipfi  fidei  Chriftiana:,  ergo  non 
potefi  fe«fta  introdmfia  per  defeftionem 
a Chriftiana  fide,  eiufdem  nomen,  ne  du 
veritatem  vfurpare.Etenim  diuina  fides, 
qualis  Chrifiiana  efi,  mutari  non  potefi, 
neque  in  conflandam  pati:  nam  Deus, in 
cuius  veritate  nititur, feipfum  negare  no 
potefi,  vel(quod  perinde  effiet)  quod  fe- 
mel  dixit,retra<flare  5 ergo  fecla,qu£  per 
defeclionem  a diuina,  & catholica  fide 
introducta  efi , non  poteft  efTe  diuina  fi- 
des, fed  humana  adinnentio,  vanaque 
opinio. 

^ Atq;  bunc  diTcurfum  confirmat  egre 

2.  gic  reprehenfio  Pauli, quae  non  mimis 
'AdGalat.  in  Anglos,  quam  in  Galatas  conuenit. 
x,  M iror  quod  fic  tam  cito  transferimini  ab  eo, 

qui  yos  yocauit , ingratiam  Chrifli , in  aliud 
Euangelium, quod  non  ef  aliud, nifi  funt  ali- 
qui, qui  yos  conturbant ,& y olunt  conuerte- 
re  Euangelium  Chrifli,  id  efi  (exponente 
Ci\n-y(o[[omo)  funt  aliqui,  qui  mentis  ye- 
Chryfofl . obtutum  opinionibus  fuis  turbat, & fiub- 

uerterey olunt  Chrifli  Euangeliu:quodyni- 
cti  efl,& preeter  illud  no  potefl  effe  aliud  .Er- 
g°  omnis  do£trina,qu£  ab  illo  vnico  Eua 
gelio  deficit , humana  opinio  efi,  & fecla 
j a \crhat*  ^iuinf  contraria.  Nomine  enim 
lAugujt.  Euangelij,vt  expofuit  Augufidib.  3 .cot. 

liter.Petil.cap.6. omnem  catholicam  do- 
flrmam  Paulus  comprehendit,  de  qua 
fubiungit , Eicet  nos,  aut  tuingelus  de  coelo 
euangelii & Vobis  preeter  id , quod  euangeli - 


A %auimus  y obis, anathema  fit.  Quod  iterum 
ltatim  repetit , yt  fidei  Catholicee firmita- 
tem , & flabilitatem  exaggeraret , ait  Hic- 
ronyniuSjjQfid  fi  fleri pojJct,ytApofloli,&' 
^ ingeh  mutarentur , tamen  non  ejj et  ab  eo, 
quodfemel  acceptum  fuerat, recedendum,  3c 
latifsime  Lirinenf.  cap.  integro.  12.  vbi 
inter  alia  inquit ,Tremenda  diflncho -.prop- 
ter adferendamprimee  fidei  tenacitatem , nec 
fibi,nec  c ceteris  coapoflolis  peperciffe.  Parum 
e\\, etiam  fi  Angelus,&c.  Igitur  fi  prior 
doftrina  Anglis  pr£chcata,&  ab  eis  fide- 
liter recepta , diuina  fuit , defeflio  ab  illa 
g non  potefi  effe  translatio  in  aliam  fidem 
veram , fed  potius  efi:  fidei  peruerfio,  & 
conturbatio. 

Aduertitque  eleganter  Hieronymus 
( quod  maxime  pro  fequenti  dofirina 
confiderandum  efi  ) h^c  dici  a Paulo  de 
his,  qui  in  eundem  credebant-Deum , & 
eafdem  feripturas  habebant , proprio  ta- 
men fpiritu  eas  interpretabantur,  & ita 
Euangelium  nouu  introducere,  feu  mu- 
tare, antiquare,  <Sc  in  aliud  conucrtere, 
conabantur.  Sed  non  y alent  (ait  Hieron.) 
quia  huiufmodi  natur  ce  efi,  yt  nopofsit  aliud 
e fle, quam  yerum  efi.  Et  fubiungit.0i»;/ft, 
qui  Euangelium  alio  interpretatur  j finitu, & 
mente , qudmfcriptum  efi , credentes  turbat, 
& conuertit  Euangelium  Chrifli, yt  quod  in 
facie  efi , pofl  tergum  faciat,  & ea , quee  pofl 
tergum  junt,  yertat  in  faciem.  Chryfofto- 
mus  tandem  diuino  quidem , vt  apparet, 
fpiritu  motus,  quafi  pr^fentem  fchifma- 
tis  caufam,&  Ecclefie  Anglicane  flatum 
contuitus, aduertere  nos  iubet, dicens, 

* Audiant , quid  dicit  Paulus,  nimirum,  illos 
fubuertijfe  Euangelium,  qui  paululum  quod- 
dam rerum  inuexerunt.  Nam  yt  ofienderet , 
quod  puflllum  quoddam  perperam  admiflu , 
totum  corrumpit,  dixit,  fubuertiEuangeliu. 
D dVam  jicut  qui  de  moneta  regia  paululum  de 
impre  ffa  imagine  amputauerit, totam  mone- 
tam adulterinam  reddit, ita  quifquis  fance  fi- 
dei yel  minimam  particulam  fubuerterit , in 
totum  corrumpitur , ab  hoc  initio femper  ad 
deterioraprocedens.  Vbi  fiunt  igitur,  quinos 
yt  contenciofos  damnant, eo  quod  cum  hcere- 
ticis  habemus  difsidium,  dittitantq , nullum 
effedif  :nmen  inter  nos,& illos,  f ’d  ex  Prin- 
cipatus ambitu proficifci  difeordiam.  Si  igi- 
tur ferenifsimus  Anglia:  Rex,  vel  alij, 
qui  eius  fchifina , & feftam  profitentur, 
fidem  catholica , quae  in  regno  illo  prius 

vigebat. 


Hieron. 


Idem . 


3. 

Hieron, 


Qui  neg« 
aliquid  ii  - 
dei  sotam 
fubuerti*, 


Cap.  2 . Setiam  A ndicdnam  d vera fide difcefsifie^.  $ 


4 • 

Altera  pars 
dilematiseo 
firmatur. 


Caluinifta 
quidam  lib. 
a.deHenri- 
ci  Marrim. 
LoDdini  edi 
to  an.  i $ 7 $ 
Stultifsimu 
harrctici  di 
ttura. 


vigebat  , ne  dicant,  in  paruis, paucis , aut 
minimis  defeciffe , aut  humanum  elTe  de 
Principatus  ambitione  difsidium  obten- 
dant. Namquacumq;  ex  caufa  fidei  do- 
ttrinae  defuerint,  in  re  quantumuis  mi- 
nima,totam  fidem  catholicam  perturba- 
runt, iScamiferunt.Ed  vel  maxime  quod 
non  in  paucis , nec  in  minimis  rebus,  fed 
in  maximis  fidei  fundamentis , vt  mox 
patefiet,  deuiarunt . Sit  igitur  conflans, 
dc  manifeitum,  fi  Anglicana  fides  vfque 
ad  defectionem  Hennci  VIII.  catholi- 
ca fuit,feclam,quam  ab  illo  tempore  pro 
fitetur, fidem  veram  nofieffe,  fed  catho- 
licae fidei  perturbationem, aut  corrup- 
tionem. Atque  haec  videntur  de  priori 
membro fufhcere, nam  &res  efl  perfe 
fatis  clara, & euidens,&  quantum  ex  ver 
bis  Regis  conijcere  vaieo,tam  ipfe,quam 
aiij  prote flantes  partem  aliam  cenfent 
elfe  praehabendatn. 

Hanc  igitur  egregiam  rationem  defe- 
ctioni fux  obtedent.  Ante  Regis,nempe 
Henrici  eius  nominis  odlaui  tempora, 
Angliam  fidem  catholicam  amififTe , ac 
fubmde  propter  mutationem  ab  Hen- 
rico  factam,in  fide  neutiquam  aberraffe, 
fed  ad  illam  potius  tunc  redi j fle , Hen- 
riciqj  delictum,  Anglorum  fuifTe  falute, 
quia  per  illud,vel  occatione  illius  illumi- 
nati funt , Sc  a tenebris, in  quibus  verfa- 
bantur,  erepti.  Neque  enim  defuit  qui- 
dam ex  illorum  Pfeudoprophetis,qui  in 
hunc  modum  exclamauerit , 0 ver x,  & 
non  fine  dimno  numine  conciliata  nuptia, 
cxlejlis^partus , ac  progenies, quibus  putria 
d feruitute,&J  caligine  plus  quam  s£?  yptia- 
ca  erepta,  atep  liberata , &'  ad  verum  Cbrifli 
cultumreuocata  efl.  Tanta  efl  enim  huma 
nae  mentis  infirmitas, vt  a Deo  derelicta, 
& fuis  defiderijs  tradita,  tenebras  vocet 
lucem , & lucem  tenebras,  fibiqj  perfua- 
deat,lume  euangelice  veritatis  inter  tur- 
pifsimas  voluptates  eluxitTe,  &(quod 
abfurdifsimum  eft)nefandas  nuptias  pe- 
culiari diuina?  prouidetie  attribuat.  Hec 
enim  omnia  errata  in  illis  continentur 
verbis.  Et  preterea  ex  eifdem  coniecta- 
re  licet , eo  tempore  iam  fuifTe  in  Anglia 
apud  multos  introducTam  eam  de  anti- 
qua fua  fide  exiflimationem , quod  falfa 
fuerit,&  non  catholica. 

Veruntamen  hic  error  confutari  po- 
tefl  in  primis  eiufdem  Henrici VII I,. 


B 


D 


teflimonio,quod  apud  Regem  Anglig 
necefTe  efl,vt  authoritatem  habeat,fi  co- 
flanter  loqui,  <Sc  primatum,  quem  vfur- 
pat,  aliqua  defendere  authontate  velit, 
ipfe  enim  Henricus  iam  moribundus 
Eduardum  filium, quem  heredem  relin- 
quebat, in  fide  catholica,  vno  tatum  ex- 
cepto Primatus  articulo,  educari  voluit, 
& mandauit.  Per  fidem  autem  catholica 
fine  dubio  intellexit  f idem  illam , quam 
cum  EcclefiaRomana  ipfe  prius  cum  fiio 
regno  profeffus  fuerat : hanc  enim  fem- 
per  vocauit  catholicam , neque  ad  fidem 
aliam  potiunt  illa  verba  referri. Dcclara- 
uit  ergo  ille  Rex  & fua  confefsione  con- 
firmauit,fidem,quam  praecedentibus  te- 
poribus Anglia  profitebatur,catholicam 
fuifTe.  Cur  e rgo  Rex  Angliae  in  articulo 
primatus  tam  libenter  , ac  pertinaciter 
fuumfequiturpraedecefTorem,  &in  re- 
liquis articulisjin  quibus  Henricus  veri- 
tatem catholicam  confefTus  efl, eundem 
abnuit  imitari  ? Quod  fi  fortafie  refpon- 
deat,fe£lam  Tuam  ab  alijs  educatoribus 
ab  incunabulis  accepifTe,faltem  fateatur, 
necefTe  efl, illam  nouam,ac  recetein  effe; 
ex  quo  facile  etiam  concluditur,  illam 
non  pofTc  efTe  catholicam, fed  potius  e(Te 
a fide  catholica  defeflionem.  Verunta- 
men hunc  locum  in  fequentibus  latius 
profequemur , nunc  fatis  fit  oflendiffe 
line  fundamento, &inconflater  opina- 
tos illos , qui  in  articulo  Primatus  Hen- 
rico  fidem  adhibentes,  eius  fidei  catholi- 
cae confefsionem  detellatfirecufant.; 

Sed  videamus  vlterius,quo  fenfu,  An- 
glicanam  fidem  ante  Henricum  VIII. 
non  fuilTe  catholicam,aflruant.Duobus 
enim  modis  id  excogitari  potefl.  V nus 
efl,  in  principio  quidem  fidem  catholica 
prae  dicatam  efTe  in  Anglia,  & receptam 
etiam  Gregorij  tempore  , poflea  vero 
corruptam,  3c  amilTam  fuifTe:  alter  vero 
modus  eritjfiquis  fentiat,in  ipfimetprae- 
dicatione  fidei  per  Auguflinum  fatta , 
traditam  efTe  Anglis  doftrinam  fidei  iam 
corruptam,  & ab  antiqua  Catholica,  & 
Apoftolica  longe  diuerfarmoflendemus 
autem  vtrumque  ex  his  modis  efTe  in 
credibilem.  Et  in  primis  fi  prius  Anglia 
tempore  Gregorij  catholica  fuit , qui  di- 
xerit, poflea  ante  Henricum  mutatam 
fuiffe,necefTe  efl,  vt  oflendat , quo  tem- 
pore ea  mutatio  contigerit , fub  quo  Re- 
ge» 


Sanderus  ia 
Bduardo  6. 


Henrici  8. 
refiimono 
Antliam  an 
te  illum  fi  - 
dem  Catho 
lic.retinujf- 
fe'  oftendi- 
tur. 


6. 


Altera  eiuf- 
dem  partis 
probatio: 


I 


i 0 Lib.  I.$uantu  Jnglicanafecta  a fide  catholica  difsideat. 


ge , & fub  quo  Pontifice  Romano , vel  A 
fub  quibus  Praelatis  Anglicanis : itemq; 
in  quibus  rebus , vel  articulis  fafta  fuerit 
mutatio;  nihil  autem  horum  cum  aliquo 
veritatis,aut  probabilitatis  indicio  ha dte- 
mis  monflratum  eft , vel  oftendi  potefl; 
ergo  hoc  ipfo  talis  alTertio  tanquam  vo- 
luntaria, & temeraria,  «Scilli  legnoiniu- 
riofa  reficienda  eft. 

Deinde  fi  attente  confiderentur  quae 
7*  Beda,  & aliae  hiftoria:  Anglicanaerefe- 
Beda , runt, nullum  fchifma,nullave  haerefis  in- 

uenietur  , qua:  poft  Gregorium  totam 
illam  gentem  occupauerit.  Imo  neque  lc  g 
o-itur  mutatio  aliqua,  vel  varietas  in  his 
omnibus,  qua:  nunc  noui  deteftantur  hg 
retici.Nam,vt  ex  dicendis  conftabit,ea- 
dem  fuit  facrametorum  religio,eademq; 
facrofanftae  Euchariftiae  fides , ac  vene- 
rationem Samftorum  cultus,  ac  facrarii 
imaginum  vfus,&  quod  caput  eft, eadem 
ad  Apoftolicam  fedem  obedietia,&  fub- 
ieftio ; qu$  igitur  fingi  poteft  defeftio  a 
fide  catholica , qua:  per  vniuerfum  illud 
tempus  in  Anglia  fucrit?D eniq;  cu  An- 
glia ex  tunc  eande  fidem, quam  Romana 
Ecclefia , seper  profefifa  fuerit  (hoc  enim 
nemo  negare  poteft , qui  hiftorias  eccle- 
fiafticas  legerit)non  potuit  eadem  Infu- 
la catholicam  fidem  amittere , quin  Ro- 
mana etiam  Ecclefia  illam  amiferit : nam 
fuit  vtriufque  eadem  fides.  Oftendemus 
autem  paulo  inferius,  Romanam  Eccle- 
iiam  poft  Gregorium  a catholica  fide  no 
defecilfe , imo  in  vniuerfum  ab  illa  defi- 
cere non  poftecergo  neque  in  Anglicana 
Ecclefia  mutatio  in  catholica  fide  eo  te- 
pore faftaeft. 

Supereft  ergo,vt  dicant,  licet  Anglia 
non  mutauerit  fidem  a tempore  Grego- 
rij  vfque  adHenricum  VIII.  nihilomi- 
mis  eo  tempore  non  fuifte  catholicam,  E', 
quia  fides  per  Auguftinum , & alios  mi- 
niftros  Gregorijpra?dicata  catholicano 
fuerit.  Ex  quo  fit,v tante  Hericu  VIII. 
nuquam  in  Anglia  fuerit  catholica  fides, 
faltem  in  ea  parte  Britanniz , quae  vfque 
ad  Gregorium  Euangelij  lucem  non  re- 
cepit.Quod  quidem,quantum  coniefta- 
repoiTum , non  abhorret  alacobi  Regis 
fidc,fcu  opinione,  nam  ea  iacit  in  Praefa- 
tione principia, & fundamenta, quibus 
haec  fententia  valde  confentanea  etTe  vi- 
demur . Ibi  enim  omne  doctrinam  fidei. 


quam  Ecclefia  Romana  poft  quingente- 
fimum  a Chrifto  annum  amplexa  eft,in-  rC!C  Iacol» 
certam  , & fufpectam  fe  habere  fentit,  videtur  Teo 
alijsq;  fuadere  conatur.  Nam  in  pagina 
43 . Quidquid  (ait)  quadringentis  poft  Cbri - f"  Aogii*  ' 
fium  annis  ynanimi  confenfu  Patres  ad  ce  ter  praedicati 
nam  falutem  necejfarium  flatuerunt3autcum  cor.  e fi  e cu- 
bis ita  efie  fentiam,aut  mode  flo  [altem  filen - tholicam. 
tio  obmutefeam^eprehedere  certe  non  audeo . 

In  quibus  verbis  dumfolis  Patribus  pri 
morum  quatuor  feculorum  aliquid  au- 
thoritatis  dcfert,totam  recentiorem  do- 
ttrinam  fufpectam  habet,  & ( quod  mi- 
randum eft)etiam  illis  antiquifsimis  Pa- 
tribus , vnanimi  confenfu  loquentibus, 
fidem  fuam  non  accommodat,(ed  folum 
reprehendere  non  audet : caeteros  ergo 
omnes,qui  pofterioribus  floruerunt  fae- 
culis ,etiamfi  de  re  ad  falutem  neceifaria, 
vnanimi  confenfu  aliquid  ftatuant,  re- 
prehendere audebit , ne  dum  de  eorum 
fide  dubitare.  Deinde  pagin.47.  fubne- 
£tit,Non  quidquid  Romana  Ecclefia  an- 
te quingentefimum  Chrifti  annum  de 
fide  credendum  docuit , pro  fide  haben- 
dum efte.  Hinc  ergo  vehemens  oritur 
conieftura,non  difficile  admifluvum  e f- 
C fe  Iacobum , fidem  per  Auguftinum  in 
Anglia  feminatam  non  fuifte  puram,  & 
catholicam,  fedalijs  naeuis,imo  rebus, 
quas  ipfe  nuperas , ac  nouitias  appellat, 
fuilfe  permixtam.  Cum  enim  ipfe  fen- 
tiat , a quingentefimo  Chrifti  anno  Ro- 
manam fidem  coepilTe  deficere , & fallis  Qu°  fe!n* 
dogmatibus  perjmfceri : & Auguftim 
praedicatio  in  Anglia  anno  quingente-  gha*  pr»di. 
fimo  octuagefimo  fecundo  poft  Chriftu  care  coepe. 
inceperit,tefteBedalib.i . fua:  Hiftoria:  ric* 
cap.  2 3 . quid  mirum  eft,  fi  concedat,  vel  baedet, 
refpondeat,  fidem  ab  Auguftino  praedi- 
catam,neque  puram  , neque  omnino  ca- 
tholicam fuilfe  ? 

Quanta  vero,&  quam  perniciofa  dog 
mata  in  hoc  modo  refpondendi,  feu  eua-  9 • 

dendi contineantur , ex  altioribus  fidei 
principias  in  fequentibus  demonftrare 
conabimur, nunc  vero  inchoatum  dif- 
curfum  profequendo , refponjiim  illud 
efte  ab  omni  ratione  alienum , & recep- 
tifsimis  hiftorijs  contrarium , & ipfimet 
Anglicanae  genti  ignominiofum , & in- 
iuriofiim , ac  denique  contra  Gregoriu, 
&Auguftinum  elfe  impofturam  grauif- 
fimam,oftendendum  eft. Prius  vero  fup 


Cap.  2.SeBam  Anojicanam  a vera  fide  difcefsijfe^. 


/f 


fuifle 


Beda. 


ponamus,  fidem  praedicata  in  altera  par-  i 
te  Britanniae  longe  ante  tempora  Gre- 
gorij  omnino  veram, puram  ,&  catholi- 
cam fuifle,<Scineaperplures  annos  per- 
feuerafle.Quod  non  exiftimo,  vel  Rege 
Angliae  , vel  aliquem  ex  luis  minitlris 
negaturum  eile.  Quia  de  tempore  Eleu- 
therij,  & vfque  ad  quadringentehmum, 
vel  quingetefimum  Chrifti  annum  Rex 
etiam  iple  fentit,in  Romana  Ecclehave- 
ram  Chrifti  fidem  puram, & illibatam 
Fidem  ab  con^eruatam  fuifle.  Cum  ergo  pars  illa 
Hleuclietio  Britanniae  fidem  per  Eleutherium  acce- 
pr$dicatam  perit , & in  ea  fcmper  cum  Ecclefia  Ro- 
mana communicauerit,&  haerefibus  co- 
tra  illam  infurgentibus , praefertim  Ar- 
rianai,&  Pelagianae  reftiterit,  vtidem 
Beda  per  plura  capita  refert,  euidentifsi- 
mum  eft, fidem  Britannicam  in  ea  parte, 
& illo  tempore  catholicam  fuifle.  Atq; 
huius  veritatis  praeter  Gildam,  Bedam, 
& alios  hifl oriographos , habemus  anti- 
quifsimos  teftes,  T ertullianum  Eleuthe 
Tertullia.  rio  vicinum, qui lib. Contra  Iudeos  cap. 

7.  inter  Eccleliae  Catholicae  prouincias, 
& regna  veram  Chrifti  fidem  profiten- 
da ponit , Britannorum  inaccejfa  Romanis 
loca,Chrijto  vero  f#Wirrf,&Chryfoftomu 
qui  tom.  >.  in  Demon  Aratione  contra 
gentiles, quod  Chriflus  fit  Deus, colum. 

1 4.  amplitudinem  etiu  Ecclefia.’  Catho- 
licae defcribens  ait,  Nam  & Britannica 
infula  extra  boc  mare  fit  a , & qua  inipfo 
Oceano  funt, virtutem  verbi  f en j erunt , funt 
enim  etiam  illic  fundata  Ecclefia , & erecla 
altaria,  (Sctom.3.  in  fer  mone  dePente- 
colle.  Hodie  nobis, &c.  Similiter  defcri- 
bens fanflitatem  Ecclefiae  Catholicae  in- 
te  r alias  prouincias  Britanniam  enume- 
rat,dicens,  <Ante  hoc  autem  quoties  in  Bri- 
tannia humanis  vefcebautur  carnibus , nunc 
ieiunijs  afficiunt  animam  fuam. 

Ex  hoc  igitur  fundamento  ita  conclu 
do;  fides  fub  Gregorioin  Anglia  praedi- 
cata nec  contraria , nec  diuerfa  fuit  ab  il- 
_ la,  qux  fub  Eleutherio  Britannis  praedi- 
de  abAugu  cataeiG  iicut  ergo  prior  catliobca  luit, 
ftino  przdi  ita  etiam  polferior,quia  re  vera  in  fe  non 
cata  conclu  fuit  prior,aut  poflerior,  fed  vna,&  eade, 
d rur  primo  qUap  c Itiils , vel  tardius  diuerfas  illius  in- 
lulx  partes  occupauir.  Cuius  rei  teihs  lo 
cupletifsimus  efl  Beda  difto  lib.i  .Hiflo 
Bcdii,  riae  Anglicanaijcap.22.vbi  reterens  pra- 
uos  mores  Britannorum  fidelium , inter 


ChrjfoJl . 


IO. 


B 


D 


alia  fic  inquit, Quin  inter  alia  incnafrabilnt 
fcelerumfatta,  qua  hijloricus  eorum  Gildas 
flebili  fer  mone  deferibit  ,&hoc  addebat,  Vt 
nunquam  genti  S axonum , flue  ^4.ngforum 
fecum  Britanniam  incolenti  Verbu  fidei  pra- 
dicandum  committerent.  Sed  non  tamen  di - 
umapictas  plebem  fuam,  quam  praf ciuit,  de 
feriat , quin  multo  digniores  genti  memora- 
ta pracones  ventatis , per  quos  credere  t, de - 
fiinauit.  Et  ftatim  cap. 2 3 .narrare  incipit 
Gregorij  prouidentiam  in  mittedo  Au- 
gultino  cum  focijs  ad  fidem  Anglis  pr£- 
dicandam,&in  cap. 2 6.  non  folum  prae- 
dicatores illos  Aportolicam  doctrinam 
docuilTe  aflerit,fed  etiam  vitam  fuifle 
imitatos.  Caperunt  (inquit)  udpofl olicarn 
primitiua  Ecclefia  vitam  imitari, orationi- 
bus videlicet , afsiduis , vigilijs , ac  ieiunijs 
feruiendo , verbum  vita , quibus  poterant , 
pradicando,  cunela  huius  mundi  velut  alie - 
nafflernendoi&cf&i  infra.  Crediderunt  no .- 
nulli, & baptizabantur , mirant  es  flmpiicita- 
tem  innocentis  vita , ac  dulcedinem  doctri- 
na eorum  cceleflis.  Et  infra  fnbiungit.  Plu 
res  quotidie  adaudiendum  verbum  coe- 
pifle  confluere,  ac  relicto  gentilitatis  ri- 
tu vnitati  fe  fantta  Clmfli  Ecclefia  creden- 
do, fociare.  In  confeflb  itaque  debet  efle 
ex  hac  Bedae  narratione,  eandem  catho- 
licam fidem  fuifle  Anglis  praedicatam, 
quae  prius  fuerat  Britannis  tradita,  <3c  ita 
illaminfulam  in  vnitate  fidei,&  inter  fe, 
<Sc  cum  alijsChriftianis  populis  vnitati 
Eccleliae  fuifle  coniunftam. 

Praeterea  ex  his  qu$  de  modo  reli- 
gionis Chriflianae  vtriufque  gentis , lo- 
ci,ac  temporis,  vel  in  ijfdem  hiltorijs  re- 
feruntur, vel  per  fe  mauifefla  funt,  pala 
eft,nullam  fuifle  inter  vtramque  praedi- 
cationem doftrinae  diueriitatem . Nam 
in  primis  pro  comperto  habetur, ea  dog- 
mata fidei, quae  Proteflantes  ipfi,&  cum 
eis  Rex  Angliae  antiqua  vocat, quae  tum 
in  tribus  fymbolis  continentur , tum  in 
quatuor  primis  Concilijs  explicata, ac 
definita  funt, integra  fide,&  veritate  fuif 
fe  per  Auguftinum,&:  focios  Anglis  prg 
dicata , cum  eodem  tempore  Gregorius 
decreuerit,  quatuor  prima  generalia  co- 
cilia,  ficut  quatuor  Euangelij  libros,fuf- 
cipienda,&  veneratione  habenda  efle, 
quibus  etiam  quintum  annumerat  lib.  1 . 
Epiftolarum  epifl.  24.  Neque  ipflmet 
Anglicani  Protefta;ites , qui  de  hac  fide 


II. 

Secundo  ex 
vcriufcjj  c» 
paration^  l 


Gregor . 


j 2 / ,Quatu  Jnglicana  feBa  a fide  Catholica  difsideat • 


antiqua  gloriantur, & ea  fe  retinere  pro- 
fitentur ( quod  quam  verum  fit , pollea 
videbimus}  illam  aliunde , quam  a Gre- 
gorio,  Sc  ab  Auguflino  eius  miniftro, 
per  traditionem , <5c  cotinuam  fuccefsio- 
nem  Tuorum  prae  decefiorum  fidelium 
habuerunt,de  his  ergo  dogmatibus,nul- 
la  efGquae  adprxfens  attinet,  contro- 
uerfia. 

12 . Alia  vero , quae  ipfi  nunc  in  Ecclefia 

J CatholicaRomana  reprehendunt, vt  sut, 
Mifiae  facrificium,altaria,Ecclefiae  in  ho 
norem  Sanatorum  aedificatae, reliquiaru 
veneratio.  Sanctorum  inuocatio , San- 
ftarum  imaginum  vTus,Ecclefiae  Roma- 
nae obedientia,  & fubie&io , ficut  liben- 
ter admittimus , fuifife  credita , & obfer- 
uata  in  Anglia  a temporibus  Gregorij, 
ita  ipfi  negare  non  poffunt,  eadem  fuiffe 
credita,  & obferuata  in  Britannia  a tem- 
poribus Eleutheri; ; ergo  vel  negent,  fi- 
dem primitus  in  Anglia  praedicata,  fuif- 
fe catholicam,  vel  definant,  fide  per  Au- 
guftinuminduttam  accufare,vel  tanqua 
mimis  catholicam  repudiare.  Probatur 
aequiparatio  propofita,nam  in  primis  Be 
Bedft»  da  difto  cap.  26.  refert,  fuiffe  in  Anglia 
Ecclefiam  in  honorem  Santti  Martini 
antiquitus  faftam , dum  adhuc  Romani 
Britanniam  incolerent,nempe  ante  Au- 
guftini  praedicationem,&  poli:  illam  fub 
iungit,  In  hac  ergo  & ipfi  primo  conuenire, 
pfallere,orare,Miffas  facere,  prcedicare , & 
bapti-tyre  c ceperunt,  donec  Rege  ad  fidem  co- 
uerfo , maiorem  prcedicandi  per  omnia , & 
Eccle fias  fabricandi , vel  reflaurandi  licen- 
tiam acciperent.  Et  cap.  3 3 .refert,  Augu- 
flinum  Ecclefiam  quandam,  ibi  opera 
Romanorum  antiquorum  fideliu  antea 
fa<fram,dedicaffe,&confecraffe,  & eiuf- 
dem  hortatu  fa&arn  elTe  Ecclefiam  Bea- 
torum Apoftoloru  Petri , & Pauli , qua 
fucceffor  eius  Laurentius  confecrauit. 

Simili  autem  modo  Gildas  antiquam 
, * Britanniae  fidem, & religionem  Chriftia 

(judas,  nam  defcripfiffe  videtur  in  fuahilloria, 
feu  opufculo  de  excidio  Britanniae , vbi 
in  columna  4.  loquens  de  tempore  pofi: 
mortem  Diocletiani, fic  inquit,  Renouat 
Ec  elefias  adfolum  vffideftruffas  ,BafilicaS 
Santtorum  Martyrum  fundant, confiruunt, 
perficiunt , ac  v eluti  vithicia  fignapafsim 
propalant,  dicsfeftos  celebrant,  facra  mundo 
corde , oref  conficiunt , omnes  exaltant filtj 


A gremio, ac  fi  matris, Eccle  fice  conforti.Et  in- 
ferius coi.  8.  loquens  de  tempore  cuiuf- 
dam  perfecutionis , inquit , Ita  Vt  cunffce 
colonice  crebris  arietibus, omne  scfi  coloni  cum 
Frcepofitis  Eccle  fice,  ac  populo, &c.folojier- 
nerentur . Et  infra.  Et  facra  altaria  cadaue- 
rumfrufia,  crufiis  purpurei  cruoris  telia  ve- 
lut  in  quoddam  horrendo  torculari  mifia  vi- 
derentur. Et  paulo  inferius  iterum  men- 
tione facit  facrofanbii  altaris,  quod  vocat 
facrificij  ccelefhfedem.  Et  inferius  deplo- 
rat,quod  tempore  perfecutionis  non  au- 
diebantur Dei  laudes , Canora  Chrifii  ty- 
g ronnm  voce  fuauiter  modulante , neque  Ec- 
clefiaflicce  melodice , & paulb  inferius  coi . 

1 3 .mentionem  facit  nuptiarum, quas  il- 
licitas vocat,  quia  pofi  votu  monachifaclas. 

Ac  denique  in  fine  illius  libri  in  Eccle- 
fiafiico  ordine  numerat  Epifcopos  ,facer- 
dotes,& alios  clericos.  Quos  quide  in  alio 
opere  ,de  EcclefiaRicorum  corregione, 
grauiter  reprehendit  quoad  mores,  licet 
llatum  maximo  opere  veneretur:  & in- 
ter reprehenfiones  adhibet , raro  facrifi - 
cantes,  ac  raro  puro  corde  inter  altaria  flan- 
tes .Et  inferius  difringuit  varios  Eccle- 
fiafticos  gradus  praefertim  Epifcopatu, 

& praesbyterium,  & eos  grauiter  repre- 
C hendit , qui  non  ab  M.poftolis,  vel  ab  ^Lpo- 
fiolorumfuccejforibus  habent facerdotia,  fcd 
d tyrannis  emunt . Quibus  confentanea 
funt verba , quae  fupra ex  Chryfofiomo  Chryfoft, 
retuli,quibus  tradit, fuo  tempore  in  Bri-  ' ‘ 
tannia  fundatas  fuiffe  Ecclefias,  & ere- 
tta  altaria.  Qua? omnia manifefleoften- 
dunt,quam  fuerit  confona  fides , & reli- 
gio illius  temporis  cum  ea, quae  fuit  tem- 
pore Gregorij, & quam  nunc  in  Ecclefia 
Romana  cofpicamur:&  c conuerfo  qua- 
tum  ab  illa  diferepet  ea,  quae  nunc  eft  in 
Anglia , non  reformata  ( vt  ipfi  vocant) 

D fed  re  vera  potius  deformata  religio,qug 
coelefle  facrificium  non  habet, vel  per 
fidem  recipit,  altaria  defrruit/acerdotes 
deteftatur,&  templa  inhonorem  San- 
atorum dicata  non  admittit.  Igitur  noua 
efr  haec,&  humana  inuentiojfides  autem 
tam  fub  Gregorio,quam  fub  Eleutherio 
in  Anglia  praedicata  vera,  & catholica 
fuit,  femperq;  vfque  ad  praedictum  He- 
rici  Regis  lapfum  permanfit. 

Pofifumus  hoc  praeterea  confirmare 
ex  modo , quo  illa  fides  per  Auguftinu,  T 4 • 
& focios  Anglite  tradita,  «Scperluafa  efl. 

Nam 


Tertio  ex 
fanttime , 
& miraculis 
Aug.  & {q- 
ciorum. 


Beda  lib.  i 
sap,  2$, 


x5* 

Beda  dicio 
(4p,z6* 


Polydor. 


Cap»  2 . zAnclicanam fttfam  d vera  fide  difieftijje.  / j 


Nam  in  primis  vita  illorum  predicatoru. 
quantum  Apoftolicae  fnnilis  fuit,  tantu 
anouis  fectarijs,  Se  eorum  moribus  dif- 
crepabatmam  ilii  religiofam  fcftabantur 
vitam,  qua  illi  abominantur,  illi  MilTas, 
Sc  facriticia  celebrabant,ifti  tanqua  di  a- 
bolicum  comentu  effugiunt, illi  afsiduis 
vigilij  s,oc  ieiunijs  feruicbant,  <Sc  cuncta 
huius  mundi  fpernebant,vt  ait  Bcdafifti 
vero  voluptatibus  corporis  dediti,  nihil 
aliud  prxter  humanum  honore  quarrut. 
Denique  ait  Beda,  1'di  non  daemoniaca, jed 
diuinayirtute  prctditi  'veniebant , cruce  pro 
'Vexillo  ferentes  argenteam , & imaginem 
Domini  Saluatoris  in  tabula  depiciam , li- 
tanias^ canentes  pro  fua  fimul,&  eoru,prop 
ter  quos, & ad  quos  'venerunt  ,falute  te  ter  na. 
Domino  fup plicabant.  Atque  his  armis  di- 
uinis  potitis,  quam  humanis,  breui  tem- 
pore Regem  iimul  cum  regno  ad  Eccle- 
fiae  vnitatem,  & Apoftolica:  fedisobe- 
dientiam  reduxerunt. 

Addit  deniqj  Beda  id  non  effe  perfe- 
ftura  fine  multis  miraculis , fic  enim  ait 
cap.z6.At  ybi  Rex  deleftatus  yita  mudif- 
fima  j anciorum , &promifsis  eorum  fuauif- 
fimis , qua  yera  ejfe  miraculorum  quoq,  mul 
torum  ojlenfione  ftrmauerunt,  credens  bapti- 
7satuseft,&‘cJc.t  cap.3 1 .refert  tot, ac  tan- 
ta figna  fuiffe  per  Auguftinum  facta,  yt 
Gregarius  Pontifex  ne  per  illorum  copiape- 
riculu  elationis  incurreret  ,mijf a ad  eu  pecu- 
liari epi/lolajpfum  hortatus  fit. Qu$  e fi;  5"  8. 
libri.  9.  indi  ffione  4-vbi  inter  alia,hec  ad 
noftru  maxime  facietiapropofitum  fu- 
peraddit  Gregorius,  Scio,  quia  omnipotes 
Deus  per  dilefiionem  tuam  in  gente , quam 
eligi  y oluit,  magna  miracula  oflendit,ynde 
eodem  dono  coele (li,&  timendo  gaudeas , & 
gaudendo  pertimefcas.Ite  lib.  2.  cap.z. Be- 
da refert,  Auguftinum  in  confirmatione 
fidei  caeco  vifiun  reftituiffe , & inferius 
c-7.de  Melito  tertio,poft  Augu  ftinum, 
Cantuarienli  Archicpifcopo  infigne  mi 
raculum  furentem  reftinguendi  ignem 
«diugit, & Polydor. lib. 4. de  eode(qucm 
Miletum  vocat)memorat.  Cum  bene  mul 
ta  edidijfet  miracul a,  posi  quartum  annum, 
quam  [edere  coeperat , e yita  tn  coelum  mi - 
gratJe.Cuhis  ergo  cogitatione  fiibire  po- 
teff,  fidem  (auctitate  vitae  Apoftolice  co 
probatam , Se.  in  (ignibus , nec  paucis  co- 
probata  miraculis,  tantoqj  fruftu.  Se  ef- 
ficacia verbi  praedicata , catholicam  non 


A fuiffe?  Aut  quis  cogitare  audeat,  ne  dum 
dicere,omnes  Chnftianos,religiofos,  Se 
Apoftolicos  viros, Se  Reges  etia,  qui  in- 
terdu  miraculis  claruerunt  ( vt  de  Edo- 
uardo.2.  refert  Polydor.  lib. 8.  non  lon- 
ge ii  fine)quis,inqua,credere  poffet  om- 
nes hos  catholica  fide  caruiffe,ac  fubinde 
aeternam  falute  non  fuiffe  confequutos  ? 

Quia  fine  vera  fide  nemini  patet  aditus 
ad  aeternam  gloria;vera  autem  fides  non 
cft,quae  catholica  non  cft.  Aut  quis  pru- 
denter fe£tam  a Luthero,  Caluino,&  fi- 
milibus  hominibus  inuentam,nullis  (ig- 
g nis,ac  miraculis  confirmatam , nec  vitae 
probitate  cohonc.ftata,antiquae  fidei  an- 
teponere, Se  comparatione  illius  catho- 
licam vocare  prarfumat?  Videat  igitur 
Iacobus  Rex,  quam  ratione  redditurus 
fit  fu£  fidei, quando  diftricte  examinan- 
dum eft , an  defenfor  fidei  catholica:  vel 
potius  oppugnator  extiterit? 

Poftremo  tandem  loco  non  omittam 
rationem  aliam, qua  idem  confirmem,& 
fidem  per  Auguftini  prxdicationcm  in 
Angliaintrodu&am, veram.  & catholica  A „ 

fuiffe  offendam. Nam  fi  illa  catholica  no 
fuit , nulla  profeft  6 fuit  eo  tepore  fides  verjt3S  ftabi 
_ catholica  in  mundo,vel  faltem  nulla  erat  luur, 
tunc  fides , de  qua  certe  conftare  poffet, 
an  effet  catholica , nec  ne  ? Vnde  confe- 
quenter fit, nullam  fuiffe  tunc  in  orbe 
doctrinam , quam  homines, qui  faluari 
cuperet,tota  animi  certitudine,  ac  firma 
deliberatione  tanquam  diuina,<5caChri- 
fto  Domino  integre  tradita  eligere,  am- 
plexari,aut  retinere  poffent.H^c  autem 
omnia  tanta  fonant  impietatem,  tantaqj 
abfurditatem  pra?feferunt,vt  fi  admitta- 
tur,alia  impugnatione  non  egeat  illa  do- 
£trina,ex  qua  talia  dogmata  fequuntur, 
nam  in  his  errorem.  Se  impietatem  fuam 
E>  fatis  prodit . Supcreft  ergo,,  vt  confecu- 
tionc  probemus,  quod  non  erit  difficile 
confideranti, nullam  fuiffe  tunc  in  mun- 
do doctrina  fidei , in  qua  tot  teftimonia, 

& figna  veritatis,  antiquitatis , ac  perpe- 
tua: fuccefsionis  ab  Apoffolorum prae- 
dicatione concurrerent,  ficutinilla,  qua 
Auguftinus  in  Anglia  praedicauit.  Illa 
enim  non  erat  alia , quam  Romana  fides, 
qua:  annuntiata  effin  vniuerfo  mundo. 

Se  in  eo  recepta  , tunc  etiam  perdura- 
bat ; ergo  fi  illa  catholica  non  erat , nulla 
profefto  erat  in  mundo  catholica  fides. 

B Deniqi 


Lib'  f . Q^antu  Jnglicana  [etta  a fide  cat  holicadifsideat . 


Paulus. 


I. 


Proponitur 
error  h^re 
ricorum  af- 
ferentium 
fidem  in  to 
ta  Ecclefia 
defeci  fle. 


Dcniqjhoc  ipfum  directe  exipfiufmet 
Reo-is  cofefsione  comprobatur , quia  de 
fuafecta  tanquam  de  iide  catholica  glo- 
riatur. Necelfe  efl  enim,  vt  confequen- 
ter  fateatur,  nullam  aliam  fidem  a fua  fe- 
aa  diuerfam,  effe  catholicam,  quia  fides 
vera , & catholica  non  efl  nili  vna , tefte 
Paulo  ad  Ephcf.  4-  Ergo  fides,  qua:  fuit 
ante  Henricum  VIII.  non  potelrcen- 
feri  catholica  a feaarijs , quia  eo  tempo- 
re praefens  Angli^  feaa non  erat  in  inu- 
do, qua:  catholica,  ac  fubinde  fola,  vera, 
Sc  vmca  ab  eis  proclamatur.  Haec  quide 
ratio  grauifsima  fundameta  noltrae  fidei 
fubinducitiquiaverb  ab  aduerfarijs  duo- 
bus praecipue  modis  eluditur, ideo  fu- 
sius ffabilienda  , & contra  haereticorum 
fubterfugia  munienda  eft. 

C A P V T III. 

Ecch fiam  Cbrifti  no  pojf e veram  fide  amit- 
tere ofienditur,&  ratiofaffa  roboratur . 

Eo  fupcriori  capite difcurfu  ratio- 
nis deuentum  eil,vt  vel  fe&a  An- 
glicanam  non  etf  e fidem  catholi- 
cam , fed  defectionem  ab  illa , vel  e con- 
uerfo  ante  exortam  feftam  illam,  catho 
licam  fidem  in  mundo  d efeciffe  neceffa- 
riq  concedendum  fit:acproinde  cogila- 
cobumRegem , aut  titulum  Defenforis 
Catholicae  fi  dei  defer  ere,  aut  affirmare 
aquingentefimo  Chriffi  anno,  vel  alio 
fimili  vfquc  ad  exortum  Lutherum, 
Caluinum,vel  quempiam  alium  ex  iliis 
mundum  fide  catholica  caruiffe.  Viden- 
tes igitur  authores  nouorum  dogmatum 
vim  praedicti  difcurfus,  veriti  non  funt 
dicere, ante  ipfos  veram,& puram  fidem 
defecilfe  in  vniuerfali  Ecclefia  D ei,feqj 
fuiile  extraordinario  modo  a Deo  mif- 
fos  ad  abolitam  fidem  reffituendam.  Ita 
refertur  ex  Luthero  in  colloquijs  lati- 
nistom. 2. cap.de  Patrib.Sc  Caluino  lib. 
4.1nftitut.c.2.&3  .Melanchthone,Bul- 
lingero,&alijs. 

Et  quantum  ex  libello  Regis  Iacobi 
colligere  polium,  non  eft  ipfe  alienus  ab 
hacfentetia,& vel  iflifmet  nouatoribus, 
vel  alicui  ilLorum,  vel  certe  fibi  ipfi  tan- 
quam nouo  Euangeliflae  fidem  adhibet. 
Nam  in  Praefatione  pag. 3 3 .prius  quam 
referat  priuata  queedam  fafta  quorunda 
praedecefforum  fuorum,haec  verba  pr^- 


A mittit,  Vt  omnibus  inde  conflet , etiam  illis 
feculis, quibus  crafsior,c<eciorq}  veritatis  ig- 
noratio orbi  incubuit , tAnglice  Reges  fceps 
Pontificium  ambitum , glijcentemf  tyrani- 
dem  non  modo  non  tulijfe , fed  & ilii  fortiter 
reflitijfe.  Quae  verba  quantum  fpeftant 
ad  quaeltionem  de  Primatu  in  tertio  li- 
bro expedentur , nunc  folam  eam  parte 
confidero,in  qua,ante  fuum  nouu  euan- 
gelium orbe  in  veritatis  cognitione  cae- 
cum fui  fle  profitetur.  Ex  quo  princi- 
pio paulo  inferius  pag.47.fubinfert,Do 
dtores  Ecclefis  Romane(de  his  enim  fi- 
g ne  dubio  loquitur  ) A Toua  difputandi , & 
philofopbadi  ratione  theologiam  corrupijfe. 
In  alio  vero  eiufdem Praefationis  loco. 
Principes  Chriftianos  alloquutus , fub- 
iugit.  Cum  Paulo  opto,Vos  omnes  fieri  tales 
hac  vna  in  re, qualis  ego  fum, in  primis  vt 

Velitis  fcripturas peruolutare,  ex  his  crededi 
nor mam petere, ne qjuperalioru  incertis  opi- 
nionibus,\ed  Veftraipforu  certa [cie tia fidei 
fundamenta  collocare.  In  quibus  verbis  fe 
ipfum  plane  viua  fu£  fidei  regulam  con- 
ftituit,  nam  licet  corpori  Scripturae,  vt 
fic  dicam,feu  literae  eius  aliquid  tribuat, 
fenfum  aute,qui  efl  anima  eius,(ibi  refer 
c uat,&  priuatae  fuae  intclligentiae , quam 
certa  fcietiam  appellat.  Et  ideo  dixi,fibi 
ipfi  tanquam  nouo  Euangeliflae  fidem 
adhibere,contempta,&  vt  falfa  repudia- 
ta Ecclefia:  Romanae  doftrina. 

Non  efl  profecto  nouum  homines  a 
Catholica  fide  deficientes  lapfum  fuum, 
vniuerfalis  Ecclefia:  accufation  e tegere 
velle,  aut  excufare.  D.  Hieron.  dialogo 
contra  Luciferianos  refert , Luciferum 
s(TeniilTc,vmuerfum  mundum  effe  diaboli, 
& familiare  illi  fuiiTe,  dicere,  faffum  de 
Ecclefia  lupanar.  Auguflinus  etiam  epift. 
48. & lib.de  Vnit.Ecclef.c.  12.  & 1 3 . <Sc 
D fepifsime  inDonatiflis  hoc  reprehen- 
dit , generalius  in  hsreticis  Pfalm.  101 . 
concio. 2.  dicens,  Sedexiflunt  qui  dicant, 
iam  hocfaftu  efi,refpondit  ei, in  omnibus  ge- 
tibus  Ecclefia,  crediderutin  eu  omnes  getes: 
fed  illa  Ecclefia, quee  fuit  omniu  gentiu,  iam 
non  efi,perijt,Hoc  dicunt  (ait  Aug.)  qui  in 
illa  no  siit.O  i mp  udent  evoe  e,  illa  no  efl, quia 
tu  in  illa  non  es  ? Vide,  ne  tu  ideo  non  fis, na 
illa  erit  ,&fitu  non  fis . Hanc  vocem  abo- 
minabilem, ejr  deteflabilempreefumptionis, 
& falfitatis  plenam,  nulla  veritate Juffulta, 
nulla fapientia  illuminatam , nullo Jale  con- 
ditam. 


3* 

Prardi&us 
error  prifei* 
hterecicis  ia 
miliaris  fui8 
Lucifer  a- 
pud  Hiero- 
nymum. , 


Donasiftae 
tefte  Aug. 


Augufl . 


Csip.j.Eccle futm  Chritt i non  pcjfe  veram  fide  amittere^  - // 


Lucifer,  a - 
yud  Hiero- 
nymum» 

DonatifHs 
tette  Aug, 

Te  l tuli. 


ditam,yanam,temerariam,pracipiiem,per-  A 
nicioiam  prauidit  (firitus  Dei,  & t an  quam 
contra  illos,  cum  annuntiaret  unitatem  in  co 
ueniendo  populos  tn  unum,  & regna, yt  fir- 
mant Domino, &c.  Simili  modo T ertull. 
lib.de  Praefcriptionib.  aduerfus  haereti- 
cos cap.y.hunc  etiam  praetextum  haere- 
ticorum notat, eumq;  impugnat,<5dnter 
alia  fic  irridet  cap.25?.  Quoquo  modo  fit  er- 
ratum, tandmytif  regnabit  error,  quandiu 
luere  fis  non  errat.  Aliquos  Marcionitas,  & 
ValentunanosfdAo  Eutheranos,  velCal 
uiniftas)  liberanda  yeritas  expebiabat,  in- 
terea perperam  euangehxabatur , perperam  g 
credebatur,  tot  millia  milliu  perpera  t in  fla, 
tot  opera  fdeiperperd  admimf  rata, tot  yir- 
t utes , tot  cbarifmata perperam  operata,  tot 
facerdotia , tot  mimbieria  perperam  f 'unbia, 
tot  denique  martyria  perperam  coronata  ? 
Nihil  profefto  ad  confundendos  noui 
Euangelij  praedicatores  aptius  dici  po- 
terat , non  fufficiet  tamen,  nifi  diuino 
etiam  verbo  conuincantur. 

Vt  ergo  ex  Scriptura  facra,  prout  ab 
antiquifsimisPatribus  intelletfta  fuit,er- 
rorem  hunc  refutemus  , fupponimus  in 
primi  s,fermonem  effe  de  vniuerfali  Ec-  ' 
cleliaChnfti,quamipfepeculiarimodo, 

& multo  excellentiorbquam  ante  fuum 
aduentum  Ecclefia  fuerat , fundaturum 
fe  premifit  Matth.  1 6.  Super  hanc  petram 
aedificabo  Ecclefiam  meam, da  pronlfsione 
poftea  impleuit , paulatim  eam  congre- 
gando^ <Sc  poftea  illa  acquirendo  fangui- 
ne  fuo  Actor.  20.  ac  tandem  illam  com- 
mendando Petro,  illis  verbis,  Pafce  oues 
meas.I02n.z1 . <Sc  praecipiendo  Apofto- 
lis,  vt  eam  ex  omnibus  gentibus  congre 
garcnt,dicens, Docete  omnes  gentes, bapti- 
zantes eo  j^c.Matt.  28 . Haec  autem  Ec- 
clefia  vna  tantum  eft,nam  vnam  tantu  m 
promifit  Chriftus , cum  dixit  Ecclefiam 
meam,cpi\2  licet  oues  plures  fint,grex  ta 
men  vnus  eft,<5cvnum  ouile,&  vnus  pa- 
ftor,vtique  in  coelis  Chriftus,  & in  ter- 
ris Pctrus,6c  fedes  eius,cuiChriftus  om- 
nes oues  fuas  comme ndauit,  licet  plures 
habeat  coadiutores  Epifcopos,  quos  Spi- 
ritus Sanffuspofuit  ad  regendam  Ecclefia, 
•Abi.  20.  vtique  vnam.Ideoq;  hanc  vnitatem  co- 
mendat  Apoftolus  ad  Ephef.  4.  dicens, 
•AdEphe f.  Soliciti  feritare  vnitatem  (irritus  in  yinculo 
4.  Pacis , ynum  corpus , & ynusfp intus,  fient 

yocati  efiis  in  Vna  ffie  vocationis  Vefira} 


4* 

x teftimo 
ijs  facre  pa 
iua;  couiu 
cur  fidem 
Ecclefia 
mejua  de- 
turatn. 
latt . 16. 


•Aci  .zo. 
Joan. 21. 


Hatt.  28. 
Supponicur 
t.  Ecclefia 
effe  vnam. 


c 


D 


ynus  Dominus,  yna  fides , ynum  baptifma. 

Et  inferius  ait,  Omnes  Apoftolos,  Pro- 
phetas, Euangelirtas  , Pallores,  & Do- 
ftores  Ecclefiae  datos  eife?«  opus  minijle- 
rij  ad  cedificationem  corporis  Chrifii.  Quod 
31011  eft  aliud , nili  Ecclelia , vt  expoluit 
idem  Paulus  in  cap.i  .eiufdem  Epiftolg,  Ad  Ephef 
dicens, Ipfim  dedit  caput Jupra  omnem  Ec-  x . 
cie  fiam, qua  cft  corpus  cius,<k  ad  Cololfen.  Ad  Cololf, 

1 . Etipfe  caput  corporis  Ecclefia.  Et  infra,  I# 

Pro  corpore  eius , quod  efi  Ecclefia , & 1 .ad 
Corinth.  12.  elegantifsimedefcribitco- 

Eofitionem huius  corporis  ex  varijs  me-  i.  Cor.li. 

ris,&  tandem  concludit ,Vos  efiis  corpus 
Chrifii , <&  membra  de  membro , id  eft,  me- 
bra  inuicem  connexa , & ordinata,  licut 
invno  corpore  vnum  membrum  coap- 
tatur alteri , vt  exponunt  Latini , vel  vt 
Graeci  legunt,  membra  ex  parte,  id  eft,  no 
eftis  integru  corpus(loquebatur  enim  ad 
particularem  Ecclefiam)  & ideo  no  eftis 
omnia  membra , fed  ex  parte.  V nde  re- 
ftifsime  Auguft.  de  V nit.  Ecclefiae  c.  2.  •Augutt, 
Ecclefia  yna  efi, quam  maiores  nofiri  catho- 
licam nominarunt,  yt  ex  ipfo  nomine  ofl  cu- 
derent,quia  per  totum  efi.  Et  infra.  Totum 
quod  annuntiatur  de  Chrijlo,  caput,  & cor- 
pus efi, caput  efi  ipfe  vnigenitHS  Iefus  Chri- 
flus  filius  Dei  yim,  corpus  eius  Ecclefia,  de 
qua  dicitur,  yt  exhiberet  fibi  gloriofam  Ec-  f 
c lefiam&c.  ad  Ephef.  f.Hieronym9  etia  Ephcfy, 
contra  Luciferianos  hanc  vnitatem  Ec-  Dicron . 
clefiae  declarat  per  vnitatem  arcae  Noe, 
quae  fuit  typus  Ecclefiae,  vt  ex  x .Petri. 

3 .fumitur.  Neque  in  hoc  pu<fto,vt  exi- 
ftimo,  nobis  eft  cu  Se&arijs  controuer- 
fia,  & ideo  ad  illud  fupponendum,  qua- 
tum  ad  fequentia  neceftarium  eft, credi- 
mus dirfta  fufficere , nam  .exacira  huius 
vnitatis,&  omnium  membroru  Ecclefic 
explicatio,  in  qua  haeretici  folet  a catho- 
licis dilTentire,  logiorem  poftulabat  tra- 
ftatum,fed  praefenti  inftituto  necefta- 
riusnoneft. 

Secudo  ftatuo , hanc  Ecclefiam  in  fua 
vnitate  perpetuovfque  ad  die  iudicij  du-  5» 
raturam  eire.Loquimur  enim  de  milita-  VDicatf  Ec 
te,  nam  detriumphante  nullus  remanet  Per’ 
ambigendi , aut  controucrtendi  locus.  pecuo  duflra’ 
Polfetquehaecafiertio  facile  probari  de 
Ecclefia  prout  fuit  a principio  mundi 
vfque  adMoyfem,<5c  de  fynagoga,prout 
fuit  a Moyfe  vfque  ad  Chriftum  jhaec 
autem  intentioni  noftrae  neccflaria  non 
B 2 funt, 


/ 6 jittglicAftdfctlA  ajlde  Cdt holicd  disside  At* 


6. 


funt,  & ideo  illa,  ficut  & teftimonia  ve-  A 
teris  teftamenti,  qux  de  duratione  fyna- 
gogac  loquuntur,  praetermitto.  Loquor 
Primum  te  J 6 de  £cclcfa  Chrifti  prout  innouo 

«h.Ttf  X&  ex  teftamento  ab  ipfo  elTe  fundatam  decla- 
po Vitio  nes  raui.  Et  ita  ex  promifsionibus  eiufdem 
Patrum.  Chrifti  in  nouo  teftamento  £a<ftis  haec 
proprietas  Ecclefia  probanda  rclinqui- 
tur.  „ 

Tres  vero  praecipue  funt  huiufmodi 
promirsiones.  Prima  eftMatth.  16.  Su- 
per hanc  petram  adificabo  Ecclcfiam  meam , 
MatU  * 6 • &porta  inferi  non  praualebunt  aduerfus  ea. 

Nam  in  his  verbis  promifit  ChriftusEc-  g 
clefiae  fus  ftabilitatem , & firmitatem, 
contra  quam  nec  T yranni,nec  haeretici, 
neque  quilibet  alij  Chrifti  hoftes  potue- 
runt prteualere.Illi  enim  omnes  per  por- 
tas inferni  a Patribus  intelliguntur.  Spe- 
cialiter vero  Hieronym.ibfi^tw^jpec 
r ata,& hareticorum  dottrinas  per  illas  por- 
tas intellexit , idem  etiam  Ifai.  z6.Sc  fere 
idem  Ambrofdibro  deBono  mortis  cap. 

12.  Donatur(incpaii)  Petro, ne portes  inferi 
prcCualeant  ei, porta  inferi  ifia  funt  terrena , 

& infra:  Ifia  funt  criminu  porta.  Epipha. 
Vero  in  Anchorato , quem  Eutymi.  in 
Matt.fequitur,blasphemias  haereticoru, 

& illorum  perfecutiones  contra  Eccle- 
Chryfojl.  ^am > Chryfoft.ad  cap.2.  Ifai. 

& homil.4.in  cap.6.<3chomil.deExpul- 
fionefua, &in  aliafupra  citata  defefto 
Pentecoftes  , & in  Demonftratione , 
quod  Chriftus  fit  Deus,femper  exponit 
de  tyranis,  & Imperatoribus  infidelibus 
per  potentiam  oppugnantibus  Ecclefia. 
Idem  vero  Pfal.147.  in  fine  re&e  id  ex- 
plicat de  tota  potentia  inferni,  & omni- 
bus miniftris , quibus  ad  expugnandam 
Ecclefiam  Diabolus  vtitur.  Et  fine  du- 
bio eft  verifsimus  fenfus , quia  verba  sut 
abfoluta  & quafi  permetonymiam  fub  D 
portis  comprehendunt  quidquid  in  in- 
ferno continetur.  V nde  optimeDamaf- 
ccn.  Orat.  deTransfigur.  Domini.  Ad- 
uerfus hanc  linquit,  inferorum  porta,  hare - 
ficorum  ora , deemonum  organa  impetu  qui- 
dem facient,  fed  non  praualebunt . Et  infra, 
Nam  quod  nunquam  futurum  ft,yt  euerta- 
tur, plane  confidimus,  ciim  Chriflus  id  affir- 
mauerit.  Et  in  cande  fententiam  Eufebi. 

Iit».  1 . de  Praeparat.  Euangeli.  cap.  3 . Ec- 
clefia  (inquit)  hoc  nomine  a Chritfo  donata 
radices  egit } ac  yfq,  ad  ajlra  S anciorum  ora - 


Hieron» 

Ambr. 
Epiphan » 

Eutym, 


Damafc. 


Eufeb. 


tionibus  glonficata,  luce,  ac  fulgore  orthodo- 
xa fidei  fplendet , neque  hofiibus  tergadat, 
neque  ipfis  ianuis  mortis  cedit  propter  pauca 
yerba,  qua  ille  protulit . Super  hanc  petram 
adificabo  Ecclefiam  meam , & porta  inferi 
non  praualebunt  aduerfum  eam.  Simili  mo 
doAthanaf.inOrat.  V num  efteChriftu, 
pro  pofitis  diftis  verbis  Chrifti,  ait , Fi- 
delis fermo , & non  yacillans  promifsio , & 
Ecclefia  inuitia  res  eft , etuimfi  inferus  tpfe 
commoneatur,  & fiqui  in  inferno  funt  mun- 
di principes  tenebrarum  tumultum  faciant. 
Deniqj  Auguft.  lib.i.  de  Symbolo  c.  6. 
explicans  articulum  Santlam  Ecclefiam, 
dicit,  Ecclefiam  efte  templu.  Dei, de  quo 
ait  Apoftolus.i.adCorinth.3 . Templum 
Dei  f antium  eft, quod efiis  yos,Sc  fubiugit, 
Ipfaefi  Ecclefia  fan£la,Ecclefiayna, Eccle- 
fia yera, Ecclefia  Catholica  cotra  omnes  ha- 
refes  pugnans. Pugnare  pote  fi,  expugnari  no 
potefi,  Harefes  omnes  de  illa  exierunt  tan- 
quam  far  menta  inutilia  de  yite  pracifa-,  ipfa 
aute  manet  in  radice  fua,  in  yite  fua, in  cha - 
ritate  fua.  Porta  inferorum  non  yincent  ea. 
Imo  a,ddit  Hilarius  canon.  1 6.in  Matth. 
per  hxc  verba  non  folum  efte  promifsu 
Ecclefia?,  vt  vinci  non  pollet , fed  etiam, 
yt  infernas  leges , & tartari  portas , & om- 
nia mortis  clauflra  dijfolueret , ita  vt  portae 
inferni  non  folum  non  pofsintrefiftere 
Ecclefia?  ad  expugnandam  illam,  verii 
etiam  nec  adrefiftendum  illi  fufficiant. 
Nam  vt  frequenter  ijde  Patres  animad- 
uertunt,  Ecclefia  per  perfecutiones  ty- 
rannorum perfonaru  numero,&  merito 
famftitatis  aufta  eft,  <3c  per  cotradi&ione 
haereticorum  in  fcietia  creuit.  Se  in  veri- 
tatum cognitione  magis  illuminata  eft. 

Secunda  promifsio  Chrifti  Domini 
fuit  Matth.  28.  Etecce  egoyobifcum  fum 
omnibus  diebus  yffi  ad  confummationem  fe- 
culu  Circa  quam  refte  notauit  Hieron. 
Qui  yfjj  ad  confummationem  mundi fuipra- 
fentiam  pollicetur , & illos  ofiendit  femper 
ejfe  yitluros , & fe  nunquam  d credentibus 
receffurum. Coftat  igitur,  promifsionem 
illam  non  efte  faftam  folis  prsfentibus 
Apoftolis,vel  difcipulisjfed  templo  Ec- 
clefia? perpetuo  inanfuro , de  quo  Pau- 
lus dixit, quod  efiis  yos.  V nde  fcite  Aug. 
lib-6.Gen.ad  literam  cap.8.  Omnibus  di- 
cebat,quos  fuos futuros  yidebat,Ecce  ego  yo 
bifeumfum.  Ergo  in  verbis  illis  vel  fup- 
ponitur,  vel  etiam  promittitur  Eccleliae 

perpe- 


Athanaf 


Augufi. 

i.ad  Cor. 


Hilarius. 


7- 

Sscundum 

ex  Macr.*$ 
Hieron , 


Augufi. 


Hieron. 

vdugufl. 


Leo  Papa. 


Chryfojl. 

Beda. 

Profper. 

In  facra  pa- 
gina prtese- 
ua  Dei  auxi 
liura  impor 
tac. 

lAAor.  7. 
Sap.  io. 
levem,  i. 

8. 

3 .ex  Ioan» 
»4» 


Difcriaien 
inter  aduen 

rutn  Chrifti 
& Spiritus 
Saafti, 


Cap.j. Ecclefiam  Chrifli  non pojfe  veram  fide  amitteres,  r? 


perpetuitas. Nam  vt  de  illa  fimus  fccuri,  A 
praTentiam  fuam, id  ell,auxiliu,  & pro- 
tectionem Chrillus  promittit  ,vt  Hie- 
ronym.  etiam  expofuit  I fai.  41 . & Za- 
char.2.  & Augult.  tra£L  jo.  in  loan.ie- 
cundum  maieftatem  fuam  (inquit)  fecundu 
prouidentiam, fecundum  ineffabilem,  & in- 
mjibilem  gratiam  impletur, quod  ab  eo  diflit 
efl . Ecce  ego  yobifcum  fum  yfq}  ad  confum- 
mationem feculi.  Et  Leo  PapaEpift.  31. 

/v  on  defent  Ecclefiam fuam  diuina  prorte- 
ttio , dicente  Domino , Ecce  ego  yobijcum 
fum,&c.8i.  cpilt.p2.in  princip  .Confirmas 
prcedicatores  Euangelij , & [aeramentorum  ^ 
tninijlr os, dicit, Ecce  ego  yobifcum fum,&c. 

Et  eodem  modo  intellexerunt  hunc  lo- 
cum ChryfoiLhomii.91.in  Matt.  Beda, 

<Sc alij  expofitores ibi,  & Profper.  lib.2. 
de  Vocatione  gcnti.cap.2.Et  eft  confue 
ta  loquutio  in  fcripturis,  vt  per  afsiften- 
tiam  Dei  protectio , & lingulare  auxiliu 
fignificetur,  Aftor.  7.  Erat  Deus  cum  eo, 
alludens  ad  illud  Sapientiae.  1 o.  Dejcen- 
ditf  cum  eo  infoueam,  & Ierem.  1 . Ne  ti- 
meas d facie  eorum , quia  ego  tecum  fum. 

Tertia  demum  promifsio  elt  fimilis 
prarcedenti,nam  ficutibi  promifitfuuin 
peculiarem  fauorem,  etiam  fecundu  hu-  Q 
inanitatem  fuam,  ita  Ioan.  14.  peculiare 
afsillentiam  Spiritus  Sancti , & Patris 
fimufac  fuam  pollicetur,  dicens, Ego  ro- 
gabo Patrem,  & alium  Par  acie  tum^dabit 
yobis,  yt  maneat  yobifcum  in  es  ternum  (pi- 
ntam y evitatis,  in  quibus  verbis  illud  in- 
ter alia  non  parum  notandum , prornif- 
fionem  non  elTe  factam  folis  Apoftolis. 
Nam  licet  intelligi  pofsit , etiam  in  per- 
fonis  ApoEolorum  perpetuo  manllUe 
Spiritum  Sanctum  pollquam  illum  re- 
cepillentjtame  non  hoc  tantum  ibi  Chri 
ilus  pollicetur,fed  etiam  ita  fuifle  mitte- 
dum  SpiritumSanctum  ad  confolandos,  D 
docendos, & protegendos  fideles, vt  non 
fit  amplius  ab  Ecclefia  recelTurus  in  £ter 
num,  id  eft , quandiu  mundus  durauerit 
(haec  eft  enim  inScriptura  vfitata  illius 
vocis  fignificatio.)  Vnde  tacite  fubin- 
nuit  diferimen  inter  aduentum  fuum,& 
aduentum  Spiritus  Sancti,  quia  ille  ve- 
nit ad  fundandam  Ecclefiam , quam  erat 
fanguine  fuo  acquifiturus , poli:  mortem 
ab  ea  recelTurus, -Spiritus  autem  Sanctus 
datus  clf  Ecclefiae , vt  femper  in  illa  ma- 
neat. Quod  videtur  notalfe  Chryfoft, 


horuil.74.  in  Ioan. dices.  Hoc  fgnat,quod 
neque  poft  mortem  abiit.  Et  ita  intellexit  Chryfoft. 
hac promifsionemCyrill.lib.p.in  Ioan.  Cynli. 
cap.4) . dicens.  Quantas  in  coelos  poflqudm 
e mortuis  re jurrexit , Dominus  afeenderit, 
ytDco  pro  nobis,  iuxta  Paulum,  appareat , 
adeffe  tamen  femper  per  Spiritum Juum  fi- 
delibus pollicetur.  Et  eodem  modo  Ter-  Tituli 
tullian.in  Praefcriptionib.cap.28. 

Imo  lic  impleri  hanc  Spiritus  Sanet  i . 

donatione, aperte  docetPaulus  adEphef. 

4-vbi  prius  dicit,Ghrilium  afeendentem  4* 
in  altum  dedilfe  dona  hominibus, poEea 
vero  addit, Ipfe  dedit  quopiam  quide~4po- 
ftolos, quo  fiam  autem  Prophetas,  alios  y ero 
Euangelijlas,  alios  autem  P a flores,  & Do - 
flares  ad  confummationem  Sanflorum  , in 
opus  mini  fler  ij  , in  aedificationem  corporis 
Chrifli,  donec  occurramus  omnes  in  ynitate 
fidei, & agnitionis  filij  Dei,  donec  occurra- 
mus omnes  in  yirumperfeflum  in  menfuram 
<> statis  plenitudinis  Chrifli.  In  quo  te  (li- 
monio expendenda  funt  accurate  illa 
verba, Donec  occurramus, &c.  Nam  in  eis 
aperte  docet  Paulus , Ecclefiam  in  cor» 
pusChriiti  aedificatam , & varijs  mini- 
ilerijs,  8c  gratijs  Spiritus  Sanfti  guber- 
natam, vfque  ad  generalem  re  furre&io- 
nem , & confummationem  San&orum 
efife  permanfura.  Propter  quae  teftimo- 
nia  in  hoc  fidei  dogmate  cc^nueniunt  ora 
nes  antiqui  Patres  Ecclefie,vt  ex  allega- 
tis liquet  perfpicue  , quibus  & addi  pof- 
fuht Martialis epilLadBurdeo-al.cap.il. 
&C);pIia.cpift.;f.aclComd.Athanaf.  ’ 

orat.Quod vnusfitChriftuSjEcc/cyFa^n- 

qui  tfinuifla  res  efl, etiam  fi  infernus  ipf?  cb- 
moueatur.Denic^]  AugulL  exponens  de  Augufi , 
Ecclefia  verba  illa  Pfal.47 .Deusfundauit 
eam  in  ceternum,  inquit.  Sed  forte  ifla  dui- 
tas, quee  mundum  tenuit, aliquddo  euerteturl 
ab  fit, Deusfundauit  eam  in  ceternum.  Si  er- 
go eam  Deusfundauit  in  ceternum , quid  ti- 
mes,ne  cadat  firmamentum  ? 

Ex  quibus  vltimis  Augullini  verbis 
polTumus  gradum  facere  ad  concluden- 
dam ex  dictis  fundamentis  prarcipuam 
aflertionem,  & veritatem  intentam,  ni- 
miru  catholicam,  & vniuerfalem  Eccle- 
fiam non  polfe  a vera,&  diuina  fide  defi- 
cere, demonllrandum.  Nain  fivmanien- 
tum,  <Sc  veluti  forma  coniungens  mebva 
huius  Ecclefia:, & inter  fe,  & cum  Chri- 
fto,  efl  fides;  fi  ergo  Deusfundauit  Eo 
B 3 clefiam 


IO» 

Propofiia 
veritas  cor 
eluditur. 


Amifla  fide 
E colefia  de 
fineret.  ,:-i5 


Symbolum 

Apofiolor» 

Symbolum 

Nizcn; 


II.' 

Duplex  ob- 
ie&io  haere 
ticorum. 


Refponfio 

Auguft. 


/ S Hiib.  i 'Qf/dntM'  jinglicdud {effit  a fide c dt holic d difisidedt» 


clefia  in  aeternu , quis  timeat  quod  fides  A 
eiuspofsit  in  tota  illa  deficere  ? Etenim 
fi  tota  Ecclefia  fide  amitteret,  co  ip  fo  de- 
lineret efife  Ecclefia,  & inciperet  elfi?  fy- 
nagoga  Satanae.  Sicut  gentiles  funt  ex- 
tra Ecclefiam,  quia  fidem  eius  non  rece- 
perunt^ haeretici  delinunt  efife  in  Bc- 
clefia  , eo  ipfo,  quod  fidem  amittunt,  & 
ideo  in  hoc  gentilibus  coparantur  abHie 
ronyino  Dial.contraLuciferian.in  prin- 
cipio.Denique  veritatem  hanc  fatis  con- 
firmant fymbolum  Apoffolorum,  & Ni 
cenum, quibus  Rex  Anglite  fidem  fe  ad- 
hibere profitetur.Docent  enim  Ecclefia  g 
credendam  eflevnam, fandam,  & catho 
licam;  non  potefl  autem  efife  vna,  fine 
vilitate  fidei , neque  fanda  fine  vera,  <Sc 
diuinafide,  fine  quaimpofsibile  efl  pla- 
cere Deo,  neque  catholica  fine  fide  vni- 
uerfali,qute  omniavera  dogmata  comple 
datur. Cum  ergo  Ecclefia  non  pofsit  de- 
linere efife,  quandiu  mundus  durauerit, 
neque  etiam  pofsit  exiflere , quin  fimul 
fit  fidelis,&  fiinda,  fieri  etiam  no  potell, 
vt  a vera  fide  deficiat. 

Solent  autem  aduerfarij  contraCatho 
licas  Ecclefiat  in  fide  Habilitatem  multa 
obijcere„&varioslapfus,feu  defediones  C 
Ecclefiae  recenfere,  tum  quia  tempore  le 
gis  veteris  totaEcclefia  a fide  defecit,qua 
do  Synagoga  vitulum  adorauit,  Exod. 

3 3 . tum  etiam  quod  Antichrifli  inualef- 
cente  perfecutione  funditus  euertetur: 
dicente  Paulo.2.adThefifalon.2.  Niftye 
nerit  dij  cefsio  primum, &c.8c  Chrifto  Lu- 
ca? \ %.Cum  y ener  it  filius  hominis,  putas  ne, 
inueniet  fidem  fuper  terram?  Ex  quibus  vo 
iunt  colligere,potuifife  iam  deficere,quia 
iam  tempus  Antichri  Hi  aduenit.  Quibus 
cumAugullino  vnico  refpondemus  ver- 
b o:Credo  illa, quainfcripturis fanftis legun-  _ 
tur,non  credo  ifta,  qua  ah  harcticisyams  di - ^ 
enntur.  Ita  enim  ille  refpondit  Donatif- 
tis  ( lib.de  Vnitate  Ecclef.cap.  13.)  dice- 
tibus , fuo  tempore  orbe  terraru  apofla- 
tafiTe,&  in  eis  folis  veram  fidem  perman- 
fifife,  varijfque  exemplis  ex  feriptura  de- 
tortis vtebantur, quibus  obuiat  Augufli- 
nus  dicens,  ea  fe  credere,  quae  in  feriptu- 
ris  leguntur, non  ea,qua:  hxretici  fuis  co 
tentionibus  perfuadere  conatur,  8c  con- 
cludit. Ifli  ergo  yel  imperite,  yel  fallaciter 
agentes, colligunt  deferipturis  talia, qua  yel 
in  malos  bonis  yfquc  in  finem  per  mixtos, yel 


dedeuafiatione  prioris  populi  iudaoru  ditia  re 
periuntur, & y olunt  e aretor  quere  inEccle - 
jiam  Dci,yt  tanquam  defecijfe,acperijj]e  de 
toto  orbe  yidcatur. 

Illius  modi  profedo  funt, quae  in  prg- 
fentiarum  ledarij  obijeiunt.  Nam  pec 
catu  illud  populi  iudaici  pertinet  ad  pra- 
iies  mores,  & duritiem  illius  populi, non 
ad  Ecclefiae  defedionem.Tum  quia  Sy- 
nagoga non  erat  Ecclefia  Chriili,  de  qua 
trattamus , tum  etiam  quia  non  erat  Ec- 
clefia vniuerfalis,  quae  tunc  erat  in  mun- 
do : nam  in  praeputio  poterant  etiam  tuc 
effe  aliqui  fideles,  & iu  Hi,  tum  maxime, 
quia  falfum  eft,  omnes  de  illo  populo  fi- 
dem tunc  amififfe.  Nam  in  primis  Moy- 
fes,&Iolue  immunes  omnino  fuerunt 
ab  illa  cnlpa,  deinde  Aaron  licet  grauiter 
peccauerit,cooperando  populo  in  pecca 
to  idololatrie, longe  tame  verifimilius  e(l 
in  fide  nonaberraffe.  Nunquam  enim 
Aloy  fes  de  hoc  peccato  illum  reprehen- 
dit ,fedfoiu  de  altero,vt  patet  ex  illis  ver 
bis,  Quid  tibi  fecit  hic  populus , yt  induceres 
fuper  eum peccatum  magnum,  ideque  aper- 
te fupponit  Augullin.  q.  i4i.inExod. 
dicens,  Quodiubet  JLaron  inaures  demi  ab 
auribus  yxorum , atque  filiarum, ynde  illis  [a 
ceret  Deos, non  abfurde  intelligitur, difficilia 
pracipere  yoluiJJe,yt  hoc  modo  eos  ab  illa  in 
tentione  reuocaret.  Nam  fi  hoc  ita  ell,  pala 
fit,  Aaron  no  ex  infidelitate  peccafTe,fed 
quia  populo  fortiter  non  reflitit,  & ex 
nimio  humano  timore  illi  cefsit.  Deniq; 
plures  de  populo  in  fide  permanfifife  co- 
flat  cx  illis  verbis  Moyfi , Si  quis  efl  Do- 
mini, iungatur  mihi,  non  efl  enim  Domi- 
ni, nifi  qui  in  eum  credit,  huiufmodi  au- 
tem inueti  multi  funt , qui  Moyfi  iundli 
fuere  ad  iniuriam  Dei  vindicandam . 

Similiter  commentitium  plane  efl,& 
erroris  plenum  , perituram  aliquando, 
vel  omnino  defe&uram  effe  Ecclefiam 
tempore  Antichrifli.  Quanuis  enim  tuc 
futura  fit  tribulatio  magna,  pra?diclaa 
Chriflo  Matth.24.  qu£  multos  turbabit, 
& a Chriffi  fide  deijciet,  quam  defeftio- 
nein  Paulus  nomine  difcefsionis  prxfigni 
ficauit:  nihilominus  EcclefiaChrifh  non 
omnino  deflruetur,  neque  omnia  eius 
mebra  fidem  amiffura  funt,vt  fatisChri- 
flus  indicat  Matt.-24.dicen$,  Nifi  breuia- 
tifuijfent  dies  illi,  non  fieret  falua  omnis  ca- 
ro,fed propter  eletfos  breuiabuntur  dies  illi, 

Et 


12. 


Fidem  non 
defeciffe  ia 
toca  Syna. 
goga,&pn 
mae  obiec* 
«ioni  faris, 
fu. 


Augufl. 


13. 


Math,  24. 


Fidem  retn 
pore  Ante- 
Chrifti  per 
manfura  in 
Ecclefia,  & 
fecundae  ob 
ieti.fitlaris. 


Cap.^.Nonpojfe  Ecclefia  Catholica  in  rebus fidei  errare . / g 


Et  infra  plenius  vrgens , fuper  addit  , yt  A 
in  errorem  inducantur,  fi  jieri  pofsit , etiam 
eletli.  Semper  ergo  erunt  aliqui  eledti,& 
fideleSjin  quib9  Ecclefia  perruaneat,imb 
eo  tempore  erunt  illuftrifsimi  martyres, 

6c  Fidei  Catholica*  colefiores  fortifsimi. 
Quod  infuper  in  fine  illius  obiectionis 
tangitur , quod  iam  Antichriftus  vene- 
rit , propter  primatum  Pontificis  ab  ad- 
ucrfiirijseftobieftum , quam  vero  falsu 
fitjimo  & ridiculum  in  lib.y. videbimus. 
Alia  denique  difficultas , qua  in  hac  ob- 
iectione , & refponfione  fubeft,  quo  pa- 
fto  fcilicet  pofsit  Ecclefia  Catholica  in  g 
paucis  credentibus  perfeuerare,  <Sc  quafi 
in  angulo  delitefcere, incap.6.  declara- 
bitur. 

C A P V T mr. 

• . 

A Ton  poffe  Catholicam  Ecclefiam  etiam  per 
ignorantiam  m rebus  fidei  errare. 

I . p,  ISCVRSVM fuperiori capf- 

I 9 te  fadlum  poffet  imperitus , vel 
hareticus  eneruare  dicendo,  illo 
Euafio  fujjj  quidem  recte  probari, Ecclefia  non  pof- 
riorisargu-  le  in  harelim  incidere , per  quam  fides 
meiui.  amittitur,  hoc  autem  non  fatis  elTe,  neqj  ^ 

obltare, quominus  Ecclefia  pofsit  in  mul 
tis  erroribus  verfari,faltem  per  ignoran- 
tiam, qua  aculpaharefis  illam  excufet, 
quin  licet  illo  modo  erret , non  definet 
e ile  fidelis,  <Sc  fandta,  ac  fubinde  non  de- 
ftrueretur.  Quod  li  hoc  concedatur,  ha- 
bebunt haretici, vel  fchifmatici  excuba- 
tionem aliquam  dilfentiendi  ab  Ecclefia 
in  aliquibus  rebus, in  quibus  ipfam  erra- 
re contendunt. Nam  fi  id  intelligant  per 
folam  ignorantiam , Sc  fine  harefi , non 
videntur  tam manifefte loqui cotr apro 
inifsionem  Chriftf.  Dixi autem,hoc  pof  ^ 
fe  proponi  a Catholico  potius , quam  ab 
haretico , quia  hareti  ci  non  tam  mode- 
rate agunt  cum  Ecclefia  Chrifti , fedilli 
impudenter  tribuunt  lapfus,  & errores 
fcriptura  contrarios,  qui  nequeunt  ab 
harefi  excubari,  & ideo  Ecclefiam  vera 
fidem  ami(iffe,ac  fubinde  contra  Chrifti 
promifsione  e mundo  perijffe  in  fua  h^- 
refis  excufationem  eadem  impudentia 
nonnulli  obtendunt. 

2 ' Quamobre  dicendi!  vlteriiis  eft , non 

bolum  non  polle  Ecclefia  incidere  in  ha 


refim,  verum  etia  nec  poffe  errare , fiue 
per  ignorantiam,  fiue  quocuque  alio  mo  Ecclebam 
doin  aliquo  dogmate,in  quotanquam  rec  perig- 
in  veritate  a Deo  reuelata,  vSc  ab  omni-  norantiam 
bus  fidelibus  credenda  vniuerfa  Ecclefia  P°^e  errarc 
confpirat,  docet,  & proponit.  Nam  hoc 
etiam  inpromifsiombus  Ecclefia  factis 
continetur  , oc  ideo  nullus  Catholicus 
potefl  de  hoc  vero  dogmate  dubitare. 

Quod  in  primis  declaratur  exverbisPau  r,ex  Pauj0 
li.i . adTimot.3 . Vtfcias,  quomodo  opor-  ad  Timoc. 
te  at  te  in  domo  Dei  conuerjari , qua  e fi  Ec- 
clefia Dei  yiui , columna , ej/  firmamentum 
yeritatis . Comparatur  enim  columna, 
tanquam  qua  llabilitate,ac  firmitate  fua 
finceram,ac  puramveritatem  conferuatj 
fidelesq;  omnes  in  veritate  cont  ra  quof- 
cumqueipfiusopprelTores  obfirmat.  Si 
autem  ipfa  polfiet  errare,  quo  quafo  pa- 
dto  illi  fides  credentium , «Severitas  cre- 
dendorum niteretur  ? Quod  autem  hac 
fit  fentetia,  & fenfus  Pauli,  videtur  adeo 
notum  ex  verbis,  vt  nulla  fere  expoli- 
tione, vel  perfuafione,  fed  imperturbati 
tantum  animi  ledtione  indigeat.  Vnde 
omnes  expofitores  tam  antiqui , quam 
recentiores , dici  Ecclefiam  columnam 
veritatis  propter  immobilitatem,  quam 
in  veritate  habet, declarant.Pirmamentu 
autem,  vel  quia  habet  veritatem  firmata 
prodigi  js,<5c  virtutibus,qua  a nullo  alio, 
praeter  quamabipfo  Deo  fieri  pollent, 
vt  expofuit  Ambrofius , vel  quia  ab  illa  Ambr. 
firmantur  in  veritate  omnes  credentes,  D.  Thom. 
vt  redte  D.  Thom.  docet,  & fignificauit  Chrjfofl. 
Chryfofi.dic  ens,  Columna  efl  orbis  Eccle- 
fia, qua  fidem  continet  ad  pr  a dicationem, 
quippe  y erit  as  Ecclefia  columna , & firma- 
mentumefi. Et  clarius  Theodoret.  Eccle-  Theodor . 
fiam  (inquit )appcllauit  coetum  credentium , 
quos  dixit  columnam, & firmamentum  ye- 
ritatis,quia  fuprapetram  fundati  flabiles, & 
immobiles  permanent , & rebus  ipfis  pradi - 
eant  dogmatum  yeritatem.  Et  Elieronym.  Hieron. 
etiam  ibidem  addit,  Ecclefiam  dici  colum- 
nam , in  qua  nunc  fola  yeritas  flat  firmata, 
qua  fola fuflinet  adificium.  Denique  Au-  SLuguti. 
guftinus  concio.  1 .in  Pfalm.  no.  tradtas 
illa  verba,J (ruifundatfi  terram  fuper  flabili- 
tatem  fuam,&.  per  terram  interpretans 
Ecclefiam,  exponit , Non  inclinabitur  in 
feculum  feculi,quiaprade(linata  efi  coluna, 

& firmamentum  yeritatis.  Igitur  quia  a 
veritate  declinare  non  potefl  in  his,  qua: 

B 4 firmi- 


3‘ 

2,  Ex  Ioan, 

»4, 


loMt,  1 6. 


Cyrill, 


Cor.i  3. 


Tertullia. 


n 

t. 

'lia 


^0  i.Qtianxu  Anvliand  fcffd  a 'fide  catholica  dtfsia  eat. 


firmiter,  &tanqiiam  a Deo  reuclatacre-  j\ 
dit.Ideo  columna  eff,  Sc  firmamentum. 

Praeterea  veritatem  hanc  confirmat 
promifsio  Cfiriffifupra  tra&ata,  ego  ro- 
gabo Patrem , & altum  Paracletu  dabit  yo- 
bisfpiritumyeritatis.  I0an.14.N011  emm 
fine  caufa  ibi  peculiariter  fpiritum  veri- 
tatis appellauit,fed  vt  illum  dilfinguerct 
ab  fpiritu  erroris,  per  hoc  fatis  fignifi- 
cans,  fe  promittere  paracletum  vt  Do- 
aorcm  veritatis,  vt  ipfemetChriff  us  de- 
claraile  videtur  Ioan.  1 (T.dicens,  Cum  au- 
tem yenerit  ille  fpiritus  yeritatis,  docebit 
yos  omnemyentatem.  Offendimus  aute  g 
in  fuperioribus,promifsionem  illamSpi- 
ritus  Sarnfii  faftam  elTe  Ecclefia: , vt  ma- 
neat cum  illa  in  aeternum,  ficut  Chriflus 
ipfe  dixit ; ergo  Ecclefia  femper  habet 
Spiritum  Sanftum  tanquam  remorem, 

& doftorem,a  quo  in  veritatis  cognitio-^ 
ne  fpecialiter  regitur,  & illuminatur , & 
hinc  prouenit , vt  circa  veritatem  eadem 
Ecclefia  errare  non  pofsit,&  ideo  dixit 
Cyrilluslib.  io.in  Ioan.cap.vlt.CW/  prte 
dixerit  Paracletum  ad  eos  yenturum,  fpiri- 
tum yeritatis  eum  nominauitfipfe  autem  ejl 
y evitas  ) yt  wtelligerent  difcipuli,non  ali- 
enam dfe  yirtutem  miffurumdil  infra.  Hic  Q 
ergo  yeritatis  fpiritus  ad  omnem  y erit  at  em 
deducet, nouit  enim  exafie  y erit  at  em,  cuius 
fpiritus  e fl,& eam  non  ex  parte, fed  integre 
reuelauit.Nam  ctft  exparte  in  hac  yita  cog- 
nof cimus,  yt  ait  Paulus , non  manca  tamen, 
fed  integra  y critas  in  hac  par  ua  cognitione 
nobis  refulfit.  Quae  vltima  verba  funt  val- 
de notanda , nam  ex  eis  intclligitur  ne- 
cefsitas  huius  fpiritus  veritatis  in  Eccle- 
fia,vt  {fatim  declarabo.Denique  ob  ean- 
dem caufamTertullian.  lib.  de  Praefcri- 
ptionib.capit.28.  quafi  irridens  eos,  qui 
vniuerfali  Ecclefiae  errorem  circa  fidem 
tribuunt,ait,  illam  non  rejpexerit  Spiritus  D 
Santtus,yteaminyeritalem  deduceret,  ad 
hocmifus  a Chrifio,  ad  hoc  populatus  de  Pa- 
tre,ytejfct  Dobior  yeritatis, neglexerit  offi- 
ciumDeiyil\icus,Chriffi  yicanusfd  eff  vi- 
cem eius  gerens,  & in  docendi  munere 
abfentia  eius  fupplens)  fines  Ecclefias  ali- 
ter interimintelhgere, aliter  credere , quam 
ipfe  per  ^ ipojlolos  prcedicabat  fquafi  dicat , 
haec  cffe  incredibilia,&  a Chriffi  promif- 
fione,<Sc  ab  Spiritus  Sanfti  prouidentia, 
bonitateque  aliena. 

DeniqueprsterChriffipromifsionc, 


& fcripturar  teffimonia  adeo  exprefifa, 
poffumus  hanc  veritatem  pcrfuadere  ra- 
tione dedufita ex  principijs  fidei.  Quia 
fi  vniuerfalis  Ecclefia  pollet  quocumque 
modo  errare  indogmatibus  fidei, in  nullo 
illorum  poffiet  effie  columna,&firmamc- 
tum  veritatis, imo  neque  aliquid  credere 
tanquam  omnino  certum, cui  falfum  fiab 
effe  non  poffiet, quia  femper  poffiet  dubi- 
tare, <5c  formidare , an  per  ignorantia  de- 
ciperetur.  Refpondebit  fortalle  aliquis, 
poffe  Ecclefiam,  <$c  debere  firmiter  cre- 
dere ea  qute  in  Scriptura  continetur,ctia 
fi  in  alijs  errare  pollet.  Sed  hoc  non  eua- 
cuat  difficultatem.Tum  quia  de  ipfifinet 
Scripturae  libris  dubitare  pollet,  an  per 
ignorantiam  erret , credendo , aliquem 
librum  effie  canonicum,qui  non  eff, qui  a 
non  eff  maior  authoritas  Ecclefiae  in  vno 
approbando,quaminalio.  Tum  etiam 
quia  fi  in  aliquo  dogmate  errare  poffiet, 
etiam  poffiet  errare  in  intelligentia  fcri- 
pturarum  j ergo  femper  poffiet  dubitare, 
an  verum  fenfum  Spiritus  Sandti  affie- 
quatur,acfubinde  nihil  poffiet  ex  fcrip- 
turis  certo  credere.  T um  praeterea  quia 
Ecclefia  non  fiolu  debet  effie  certa  de  re- 
bus, quae  in  fcriptura  continentur , fed 
etiam  de  alijs  dogmatibus  non  fcriptis,vt 
antiquifsimi  Patres  femper  docuerunt, 
ex  quibus  paucos  ffatim  indi  cabo ; nam 
hoc  tantum  obiter  in  prsfenti  attingi- 
mus. Igitur  vt  dogmata, qu£  vniuerfalis 
Ecclefia  credit, certa  fint , neceifiariu  eff, 
vt  in  nullo  eorum  errare  pofsit.  Vnd-e  re 
£te dixit Nazianzen.  Orat.  37.  circa  fi- 
nem, V num  yni  conteret, & ex  eis  quadam 
yere  aurea, &falutaris  fit  catena'.  <Sc  ideo  fi 
vel  vnum  auferatur, aut  reddatur  incer- 
tum, tota  catena  difrumpetur,&  inutilis 
fietjficut  etiam  dixit  Ambrof.  ad  cap.p. 
Lucje  lib. 6. in  fine,  Vflum  horum  fi  retra- 
xeris,r etr axi fli falutem  tuam, nam  etiam  hce 
retici, habere  fibi  Chrijlum  yidentur,  nemo 
enim  Chriffi  nomen  negat, fed  negat  Chriffu 
qui  non  omnia,  quee  Chrifli  funt, confitetur. 
Ita  ergo  totam  fidem  Ecclefia?  deffruit, 
qui  in  quocumque  dogmate  illi  errorem 
imponit. 

Fortalle  tamen  aduerfarij  haec  omnia 
facile  concedent,  nec  inconueniens  re- 
putabunt admittere , polfie  ecclefiatn  er- 
randojSc  falfa  dogmata  tanquam  verita- 
tes fidei  traden do,ad  eum  flatum  perue- 

nire. 


Raciontea' 
Ceno  vericas 
cofir  jiatur 


prsecl  udji- 
tur  euaf.o. 


ATa?fan\. 


^Ambrof. 


5- 

Refponlio 

hacrcticorii 


Reijcitur 
refpofio,  & 
lupeiior  co 
clufio  Pacru 
aurhorhace 
ftabilitur. 


ad  Roma. 

io. 


6. 

Innant, 


Ambrof. 


Cap.  4.  Non  pojfe  Ecclefia  catholicam  in  rebus  fidei  errare,  2 1 


nirc,in  quo  nihil  ex  fide  diuina, &:omni- 
no  certa,  fed  omnia  ex  propria  opinione 
credat.  Sed  haec  refponfioin  primis  re- 
uoluitur  in  priorem  errorem,  quod  vera 
Chrifii  Ecclefia  pofsit  perire;  nam  in  eo 
ffatu  conilituta  no  haberet  veram, & fu- 
pernaturalem  fidem ; ergo  non  eiTet  ve- 
ra Ecclefia.  Et  ita  quoad  hanc  parte  haec 
refponfio  fufficieter  impugnatur  ex  di- 
ftis  cap. praecedente,  & fundamento,  & 
teftimonijs,  quibus  illud  confirmatu  eft . 
Deinde  fi  vniuerfalis  Ecclefia  ad  eu  fla- 
tum peruenire  potuiffet,in  quo  nihil  ex 
diuina  fide , fed  tantum  ex  human  a opi- 
nione crederet,  vbi  tuc  inueniretur  fides 
in  terra  ? Profecto  nullibi,  quia  fi  alicubi 
eft  vera  fides,  ab  Ecclefia  Catholica  ma- 
nauit;  ergo  fi  in  ipfa  Ecclefia  illa  fides 
certa,&  fupernaturalis  no  eft,multo  mi- 
nus extra  illam  effe  potefl.  Quapropter 
qui  fic  refpondent,&  ita  de  Ecclefia  fen- 
tiunt,  dum  illam  infidele  faciunt,fe  ipfos 
fide  carere  oflendunt,  vnde  enim  illam 
habebunt,  fi  per  Ecclefiam illam  no  ha- 
bendo! mDeus  iam  non  per  fe  ipfum,fed 
per  Eccefia  homines  doceat,vt  aperte  fu- 
mitur  exPauloadRom.io.Tandequific 
refpondent,  ideo  errant , quia  in  Ecclefia 
nondiflinguunt  humana  auftoritate  ab 
authoritateSpiritusSan£li,qui  eam  regit. 
Vel  per  eam  loquitur, quoties  dogmata 
fidei  generaliter  credit, aut  docet, iuxta 
promifsionem  Chnfti  nuper  o lien fam, 
& iuxta  mentem  Apoftolorum  traden- 
tium dogma  fidei  per  illa  verba,  Vifum 
eft  Spiritui  Santto  & nobis.  A<ft.  i ) . 

Atque  ita  fenferut  de  authoritate  Ec- 
clefiae  antiquifsimi  Patres,  Irenams  lib. 
g . contra  haerefes  cap.  g . Non  oportet, ait, 
adhuc  apud  alios  quarere  "veritatem,  quam 
facile  eft  ab  Ecclefia  [umere,  cum  Apoftoli, 
quafi  in  depofttorium  diues , plenifsime  in  ea, 
contulerint  omnia, qua  funtv erit atis,Vt  om- 
nis quicumque  velit,  fumat  ex  eapotum  vi- 
ta,hac  eft  enim  vita  introitus, omnes  autem 
reliqui  fures  funt,  & latrones , propter  quod 
oportet  deuitare  quidem  illos.  Ambrofius 
lib.g.epilt.zf.ad  Verfelenfes,  Nemo  (in 
quit)  flat,nift  qui  fide  fi  at, ni  fi  qui  fixus  fiat 
fui  cordis  fententia.  A.libi  quoque  legimus , 
tu  autem  hic  fta  me  cum,  vtrumque  ad  Moy- 
fem  d Domino  ditium  eft,  vbi  tu  fias,  terra 
fantia  eft,&  Hic  fta  mecum,hoc  eft,  mecum 
fias, fi  Jies  in  Ecclefia,  ipfe  enim  locus  e fi  sd- 


A 


B 


C 


D 


tlusfipfa  terrafeeeunda  fanfiitate,  & opima 
Virtutum  mef sibus.  Sta  ergo  in  Ecclefia  , fta 
vbi  tibi  apparui , ibi  ego  tecum  Jum.  Vbi  e fi 
Ecclefia, ibi  firma  fiatio  tua  mentis  efi,ibi 
fundamentum  animi  tui.  Et  idem  Ainb  t o- 
brofius  lib.g  .deFide  cap.7.  dicens.  Serue- 
mus  pracepta  maiorum, nec  hareditaria  fig - 
nacula  au  fi, rudis  temeritate  violemus. 

Et  Auguftin.  de  Vtilit. credendi  cap. 
8 Joquens  de  homine  defiderante , & la- 
borante pro  veritate  inuenienda,  Si  vis 
(inquit)  finem  huiufmodi  laboribus  impo- 
nere,fequere  viam  catholica  difciplina,qua 
ab  ipfo  Chrifio  per  tApoflo.los  ad  nos  vjque 
manauit,& abhinc  adpofieros  manatura  eft. 
Arbitrabatur  enim  Auguftinus,nunqua 
defuturam  illam  fidem, neque  aliter,qua 
per  traditionenij&fuccefsionem  in  Ec- 
clefiaCatholica  ad  poft  eros  fuifTe  perue- 
turam.  Vnde  in  cap.  17.  ciim  dixififet, 
magnum  elfe  adiutorium  fidei  commu- 
ni populorum  confenfu  credita?, & prae- 
dicata? , fubiungit , Hocfatium  eft  diuina 
prouidentia  per  Prophetarum  vaticinia  per 
humanitatem,  dotirinamque  Chnfti, per 
poftolorum  itinera  ,per  martyrum  contume- 
lias, cruces, fanguinem,  mortes, per  S an  florit 
pradicabilem  vitam,  atque inhis  vniuerfis 
digna  rebus  tantis, atque  virtutibuspro  tem- 
rum  opportunitate  miracula.  Cum  igitur  tan 
tum  auxilium  D ei, tantumquef rufium, pro- 
fefiumque  videamus,  dubitabimus  nos  eius 
Ecclefia  condere  gremio, cum  vfque  ad  con - 
fefsionem  generis  humani  ab  ^Apoftolica 
Sede  per  fucccfsiones  Epifcoporumfruftraha 
reticis  circumlatrantibus , & partim  plebis 
ipfiusiudicio,partim  Conciliorum  grauitate 
partim  etiam  miraculorum  maieftate  dam- 
natis,culmen  author itatis  obtinuit ? Cui  nol- 
le primas  dare, vel  fumma profcflo  impieta- 
tis eft,  vel  pracipitis  arrogantia.  Nam  fi 
nulla  certa  ad fapientiam,falutemque  animis 
via  eft.,  nifi  cum  eos  rationi  praeolit  fides, 
quid  eft  aliud  ingratum  ejfe  opi,auxilioque 
diurno, quam  tanto  labore  pradita  authonta 
ti  velle  refiftere.  Elaeten9Auguft.  Quibus 
tam  luculenter,&fapienter  difeurfum  fa 
dum  ftabiliuit,  vt  nihil  eis  addi  polle  vi- 
deatur.EtproptereaidemAuguffin.tan 
tum  defert  authoritatiEcclefi^, vt  in  lib. 
cotra  epiftolam  Fundamenti  capit.  ? . fic 
affirmare  non  dubitarit , Ego  Euangelio 
non  credere,  nifi  me  Ecclefia  Catholica  mo- 
neret authoritas. 


. Ambrof, 


7' 


Auguft, 


Denique 


8. 

Hieron, 


I. 


Se&ariori 
inser  Ro- 
manam, & 
Catholica 
Ecclefiam 
difUnftio. 


2 2 hib.  i.Quantu  dnglicaria  fiect*  a fide  catholica  difisideat. 


Denique  Hieronym. contra  Lucife-  A 
rian.  circa  medium, Quale  efl  (inquit)  yt 
leges Ecclefia  ad harefim  transferas  ? Et  in 
fra  Si  Ec  cie  fiam  per  totum  orbem  diffufam 
non  habet  Cbrijhts , aut  fi  in  Sardinia  tantn 
habet, nimium  pauper  f alius  ejl.  Actan  dem 
poftquam  multa  de  Ecclefia  protulerat, 
lub  finem  lic  fubiecit  .Poter  amdiem  ifiiuj- 
modi  eloqutj  ducere, & omnes propofitionum 
nuulos  yno  Ecclefia fole ficcare,yeru,  quia 
iam  multum fermocmati fumus, breuem  ubi 
apertamque  animi  mei fententiamprof eram, 
in  illa  efje  Ecclefia  permanendum , qua  ab 
Apofiohs  fundat  a yjque  ad  diem  hunc  du~ 
rat.  Mu  Itaque  fimilia  in  antiquis  Patri- 
bus reperiuntur,  quae  breuitati  ftudens 
mifla  facio  : idqflubentius,quod  qui  hos 
Patres  non  audierit,etiam  fi  plures  refe- 
rantur,non  credet/ed  vana  femper  fub- 
terfugia  excogitabit. 

C A P V T V. 

Romanam  Ecclefiam  eandem  fidei  fiabilita- 
t e habere  ofienditur,quam  Catholica, 
ef  feftariorum  euafioni  oc- 
curritur. 

C 

QV  sE  in  fuperiori  capite  ex  di- 
uinis  fcripturis,ad  offendenda 
Ecclefix  Catholicae  in  vera  fide 
conferuanda, ac  perpetuo  retinenda  im- 
mobilitatem, & lingularem  Dei  prote- 
<flionem,addu<Rajjfunt  ,adeo  funt  clara,& 
aperta,vt  neque  ipfius  Ecclefix  ho  Aes  in 
vniuerfum  audeant  cotra  Ecclefiam  Ca- 
tholicam aperto  marte  pugnare.  Di  flin- 
guunt  igitur  inter  Ecclefiam  Catho- 
licam^ Romanam , & de  catholica  non 
audet  aperte  dicere,  defecifTe,aut  veram 
fidem  amilifle,  quod  tamen  de  Ecclefia  -p. 
Romana  audacter  affirmare  non  veren- 
tur. Etita  videntur  fibi  eludere  omnia 
Scriptura?  teflimonia,&Chri  Ai  promif- 
fiones,quia  illa?  faftx  funt  Ecclefia?  Ca- 
tholica, non  Romanx.  Etvt  alios  omit- 
tam proteffantes,  non  videtur  ab  hac  fen 
tentia,fcu  diftin&ione  alienus  Rex  Ia- 
cobus.Quauis  enim  in  fuo  libro  eam  ex- 
prefse  non  proponat,  ex  diditis  tamen  e- 
ius non obfcure  colligitur, prius  enim  fe 
profitetur  fidei  catholica?  defenforc,  qua 
fidem  dicit  efTe  veteris, acprimitiux  Ec- 
clefia?:  in  quo  indicat  Ecclefiam  Catho- 


licam,&primitiuam  non  perijfTe,fed  du- 
rare,nam  vbi  fides  catholi  ca  eff , non  po- 
teff  etia  non  eiTeCatholica Ecclefia. Po- 
ffea  vero  inprxfat.  pag.40.  fateri  no  ti- 
muitjfe  neqj  elTe,neq  jvnqua  fuilfie  in  jio 
ffra  Ecclefia, id  efl,  in  Romana, & in  pag. 
47-plane  damnat  fidei  articulos, quos  Ro- 
mana  ( inquit ) Ecclefia  officina  excudit, 
ante  quingentefimuChnfii  annumin auditos, 
& pagin.4S.h2cc  habet  verba,  Schifmaii - 
cum  me  dicant, licet,  & a Romana  Ecclefia 
de fecifie, certe  hareticus  ejfe  nullo  modopof- 
fum.  Diflinguit  ergo  defesflionem  a Ro- 
mana Eccleha  a defeffione  a fide  catho- 
lica, feu  ab  Ecclefia  Catholica, perinde 
enim  eft.  Pagin.  item  54.  poft  ha?c,  Sc 
multa  fimilia  fubiungit.  Nondum  Roma- 
na religionis  arcem  attigimus , id  efl,  caput 
Ecclefia ,Petrique  primatum, nam  qui  hunc 
articulum  negat,  ex  Bellamini  fententia 
catholicam  fidem  negat,  His  ergo,&  fimi- 
libus  verbis  fatis  infinuauitRex  Iacobus, 
Romanx  Ecclefix  fidem, durante,&per 
feuerante  fide  catholica  defecifle. 

Neque  efl:  nouus  hic  error,nam  Vui- 
clcph  in  fuo  articulo  3 7. damnato  in  Co- 
cilioConflantienli  fefl.8.  dixit,  Roma- 
nam Ecclefiam  efle  fynagogam  Satanx, 
quod  non  inuenio  diftum  ab  ipfo  de  Ec- 
clefia Catholica,  neque  fortafse  id  dice- 
ret,ne  feipfum,aut  in  fynagoga  Satana?, 
aut  extra  Ecclefiam  Catholicam  conffi- 
tuere  videretur,quodquidem  periculum 
omnibus  hxreticis  commune  efl.  Et  an- 
tea in  eodem  crrorePauperes  de  Lugdu- 
no,alias  V ualdenfes  ver  fati  fimt  ,qui  ne- 
mine in  fide  Ecclefia?  Romanx,qux  te- 
pore Sylueftri  defecit, faluari  pofle  affir- 
marunt, vt  refert  Antonin.4.  p.  Theolo 
galitit.i  1.  cap-7.§.  2.  & Aeneas  Siluius 
deOrigineBohemorumcap.33.0mnes 
vero  hi  vel  inpriuatis  opinionibus',  & 
proprijs  fundatur  erroribus,  quos  cum 
contrarios  efle  Romanae  fidei  negare  no 
pofsint, Romanam  fidem  veram  no  efle, 
ac  fubinde  Romanam  Eeclefiam  acatho- 
lica  defecifle  tandem  effutire  cogun- 
tur. 

V el  certe  moti  funt  ,quia  nihil  excel- 
lens,&vniuerfale  de  Romana  Ecclefia 
credunt,  fed  illam  tantum confiderant, 
vt  particularem  Ecclefi  am,feu  Dioece- 
fim,acEpifcopum  eius  tanquam  vnum 
ex  exteris,  nulla  extra  illam  Dioccefiin 

haben- 


1 

2. 

Coc.  Cojl. 
Vuieleph, 

Haec  diflio 
£iio  aban- 
siquiortb? 
haereticis 
fuitinueti. 


Antonin . 

Aenetu, 

Siimus. 


3* 

Fundamfa 

erroris. 


Cap.j,  T>c  ftabilitate  Ecclefu  Romana  in  Catholica  fide,  2 3 


DilHn&io 
noman.  Ec 
‘le/if  iovoi 
erfaiem,& 
articulare. 


i 


habentem  poteflatem. Ex  quoprincipio  \ 
intulerunt, ficut  alis  Ecclefiae  particula- 
res, «Sc  earum  pallores,  etiam  fi  Primates 
fint,vel  Patriarchae  in  rebus  fidei  labi  po 
tuerunt,  <5c re  ipfa  faepius  defecerunt, ita 
etiam  in  Ecclelia  Romanaacciderepo- 
tuilie,«Sc  re  vera  euenille.  Et  ita  biduo 
er  rores  maxime  coniun&i  funt,vt  Vui- 
clephus  fupra  illos  coiunxit,  dicens,  Ec - 
cie  fi  a Romana  ejl  jynagoga  Satana, nec  Pa- 
pa efi  immediatus , &1  proximus  Vicanus 
Chrifli . Etob  eandem  caufam  videtur 
dixilTe  Rex  Angliae,arcem  fidei  Roma- 
nae elfie  articulum  de  primatuPetri,quia  jg 
nos  credimus  in  illo  fundari , eo  modo, 
quo  C hrilluspromifit  fundare  fuaEc- 
clefiam  fupra  Petram,  & ideo  Rexipfe 
negando  primatum,  coaftus  efl,  fidem 
Romanam  abnegare , eiufque  def  ectio- 
nem fibijfuilque  perfuadere. 

Quapropter  vt  impugnatione  huius 
erroris  ab  hoc  fundamento  inchoemus, 
in  Epifcopo  Romano  duo  munera , feu 
duplex  pafloralis  cura  diflinguenda  eft, 
vna  particulariSjiSc  propria  Dioecefis  Ro 
manae,  cuius  Pontifex  eft  immediatus 
Epifcopus;  alia  vniuerfalis  cura  totius 
Ecclefiae  Chrifli, cuius  ell vniuerlalisPa  q 
flor,  «Sc  fupremus  Epifcopus  omnium 
particularium  Ecclefiarum,  licet  non  fit 
immediatus  Ungularum  Epifcopus.  Et 
quidem  de  priori  potellate  ,<5c  munere 
nulla  ell  inter  nos,<Sc  Proteflantes  cotro 
uerlia.  Pofteriorem  autem  poteflatem 
vniuerfale,  «Sc  fupremam  iurifdictionem 
etiam  vniuerfalem in  vniuerfam  Eccle- 
fiam  negant  aduerfarij,  nos  vero  nunc 
illam  fupponimus  , «Sc  articulum  eius 
ad  catholicam  fidem  pertinere  conflan- 
ter  afferimus,  illius  tamen  probationem 
in  librum  tertium  referuamus,  nepro- 
pofitum  ordine  peruerterc,&  re,de  qua  D 
nunc  traframus , confunclere  cogamur. 

H^c  autem  duo  munera  licet  pollent, fi- 
ent infe  fu  at  diflincla,ita  etiam  in  perfo- 
nis  feiungi, ficut  in  alfis  Epifcopatibus 
feparantur,  nihilominus  ex  quo  in  Pe- 
tro coniunfta  fuerunt,  nunquam  fepara 
ta inuenta  funt,«Sc  ex  diuina ordinatione 
fortafse  nunquam  feparabuntur : quod 
nunc  non  agimus, quia  ad  praefens  infli- 
tutum  non  refert,  in  libro  tamen  tertio 
obiter  faltem  attingemus.  Haftenus  er- 
go Romanus  Epifcopus  idem  fuit  fem- 


per  Catholicae  Ecclefiae  Epifcopus,Vt  ab 
antiquis  Patribus  faepe  nominatur. 

Ex  quo  intelligimus,nomine  Roma- 
nsEcdefiae  duo  pofife  fignificari.  Primo 
particularem  illam  Ecclefiam,quae  intra 
terminos  fuae  Dioecefis  concluditur,  & 
fuum  habet  proprium  Epifcopum  tan- 
tum particularem , fi  praecise  fpe<ftetur, 
vt  immediatam  iurifdictionem  in  illam 
exercet. Et  de  Ecclefia  Romana  fic  fup- 
ta  non  loquimur,  quia  conflat, illam  non 
elle  Eccleliam  Catholicam,  fed  membru 
eius.  Ideoque  de  illa  fic  fpe&ata  dicere 
non  poffumus  habere  Chrifli  promi f- 
fionem  nunquam  deficiendi  a catholica 
fide,  quia  nullibi  talis  promifsio  inucni- 
tur, neque jnpromifsionibus  factis  vni- 
uerfali  Ecclefiae  necelTario  includitur, 
quia  pofset  vniuerfalis  Ecclefia  perma- 
nere invera  fide,cum  obedi entia,  «Sc  vnio 
ne  ad  Summum  Pontificem  , vt  Ponti- 
fex^ vniuerfalis  paftor  efl,etiamfi  par- 
ticularis illa  Ecclelia  a fide  deficeret , «Sc 
fuum  Epifcopum  a fe  per  violentiam  ab- 
ijceret,quod  dicimus  explicadae  rei  gra- 
tia,quanuis  nunquam  Deum  id  eRe  per- 
mi  Rurum  pie  credamus. 

Alio  ergo  modo  illa  Ecclefia,  qua?  ve 
ram  Chrilti  fidem  retinet,  folet  dici  Ec- 
clefia Romana , quia  Epifcopo  Romano 
paret,licct  non  vniatur  illi  vt  priuato  E- 
pifcopo,fed  vt  vniuerfali  Pontifici,«Sc  fic 
etiam  dicitur  Romana  fides,vcl  Romana 
religio,quae  a Potifice  Romano, vt  Chri 
111  Vicario  conferuata, confirmata,  defi- 
nita,feu  approbata  ell.  Atque  hoc  etiam 
modo  particularis  Ecclefia  Romana  vt 
coniumfta  fuo  Epifcopo  non  folu  vt  par- 
ticulari Rectori,  fed  etiam  vt  vniuerfali 
Doftori  totius  Ecclefiae,comparatur  ca- 
tholicae inpriuilegio  non  errandi  , nec 
deficiendi  a fide  , quandiu  in  illa  vnione 
cum  fuo  capite  permanferit:  na  hocetia 
habet  quslibet  alia  particularis  Ecclefia 
fub  eadem  ratione,&vnione  fpeftata.Et 
fequitur  ex  generali  principio,  Petrum 
videlicet,  «Sc  Petri  fidem  elle  immobile 
Ecclefiae  fundamentum, in  quo  quandiu 
Ecclefia, licet  particularis , fundata  fue- 
rit, nunquam  a vera  fide  aberrabit. Sem- 
per  tamen  inter  vniuerfalem  Eccleliam 
& particulares  hoc  diferimen  confidera- 
ri  potclt,qubd  quaelibet  particularis  po- 
teil  ab  hac  petra  difiungi,  «Sc  cadere:  vni- 
uerfalis 


8. 

Expjfdicur 
in  noilram 
rem  locus 
Lucae  1 1. 


H U.i.^uatu  Jnglicanaf 't&a afiie Catholica difsideat. 

uecfalis  autenon  potcftj  quia  de  fola  ilja  A 
fcriptum cH/Pttuafmnwfr^dnut  verbis umn  i- 

aduerfus  eam. 


Sic  igitur  declarata  , Se.  intellecta  vo- 
cum fignificatione  dicimus,fidem  Eccle 
fie  Romani  elle  catholicam  fidem, ncq; 
Romanam  Eccleliam  ab  ea  defeciffe,nec 
deficercpotuifTe,propter  Petri  cathedra 
in  ea  praefidentem.  Affectionem  haiic  vt 
certam,&  neceltariam  in  fide  Catholica 
proponimus,  <Sc  eam  ex  diuina  Scriptu- 
ra in  hunc  modum  colligimus.  Ficks  Pe 
tri  catholica  fuit, & deficere  non  poteffj 
fed  fides  Ecclefii  Romanae  eft  fides  Pe- 
tri; ergo  fides  Ecclefii  Roman?  eff  fides 
Catholica,  a qua  nunquam  illa  fedes  po- 
teff  deficere.  Argumetatio  legitima  eff; 
finguli  vero  propohtiones  in  ea  affum- 
pti  per  partes  probandi  funt.P rima  er- 
go pars  per  fe  nota  eff,fdlicet,fidePetri, 
fiiiffe  catholica:  na  fi  intelhgatur  dc  per- 
fonaPetri  neqjab  haereticis  reuocatur  in 
d ubiu;  nam  fides  Petri  eft,qui  vniuerfo 
orbi  a principio  praedicata  fuit;  & illa  ma 
ximeeflApoilolica,&primitiua.Sivero 
intelhgatur  etiam  de  fede  Petri , vel  ipfi 
P roteffantes  confitentur  per  plures  an- 
nos duraffe  eandem  catholicam  fidem  in 
eadem  fede  Petri,  teffaturque  fufficien- 
terHieronym.& Aguffinus  vfqjadfua 
tempora, ille  in  Epiffola  ad  Damafum 
de  nomine  hypoffafis;  hic  vero  in  libro 
contra  epiffolam  fundamenti  cap.4,  vbi 
inter  quatuor,  qui  in  gremio  Ecclefii 
Catholici ipfu  iuflifsime  tenebat, hoc 
numerat,  Jib  ipfafcdePetri  .Apoftoli  ,cui 
pafccndas  ouesfuaspoftrefurreSftonemfuant 
Dominus  commendauit , yfque  ad  prafente 
Epifcopatum fuccefio f acer  dotum.  Vbi  a- 
perte  fupponit, illam  fuifTe  tunc  catholi- 
cam Ecclefiam,  quae  cum  fede  Petri  erat 
coniunfta,  <5c  oues  qui  Petro  fuerant 
commendati  continebat:  ac  fubinde  fi- 
dem catholicam  in  ea  fede  vfque  ad  illud 
tcmpuspcrmafi{Te,quod  in  punrtofe- 
quenti  pluribus  teflimonijs' , & rationi- 
bus a fortiori  confirmabitur. 

Supcreff  ergo,vt  alteram  parte  in  pro 
pofi  tione  affumptam  comprobemus:  ni- 
mnum,  hanc  fidem  non  poffe  deficere 
in  Petro, non  foliim  quoad  perfonam, 
fed  ctiain  quoad  fedem,  & confcquenter 
non  tantum  pro  aliquo  definito  tempo- 
re,fed  fimpliciter  quadiu  Ecdefia  Chri- 


B 


D 


ex 
•Sata- 

nasexpetiuityos,yt  eribraretficut  triticum  , 
fi mitem  rogant  pro  te,  ytnon  deficiatfdes 
uid,&  tu  aliqua  do  conuerfus  cofirma fratres 
tuos.  Nam  recfe  dixit  Tertullian,lib.  de 
Fuga  in  perfecut.c.2  a.rogalle  ibi  Chri- 
ftum,ne  tantum  diabolo  permitteretur, 
vt  fides  Petri  periclitaretur.  Quam  ora- 
tionem fuifTe  efficace, & obtinuiile  quod 
petebat,fatis  perfuadet  ipfiusChriffi  ex- 
cellentia,exauditus  enim  eff  pro  fua  re- 
uerentiain  his  qui  abfolutepolfulabat, 
vt  in  prifenti  declarauit  per  illa  verba. 
Ego  rogauipro  te,  magifque  declarat,  vel 
potius  fupponit  impetratione, & infalli- 
bilem effertum  in  illis  vltimis  verbis,  Et 
tu  aliquando  conuerfus  confirma  fratres  tuos 
& ideo  bene  interrogat  Leo  Papa  9.  Erit 
quifquam  tanta  dementia,  qui  oratione  illi~ 
us,  cuius  yelle  e f?  poffe,  aude  at  in  aliquo  ya~ 
cuamputare ? Igitur  nulla  fere  in  hac  par- 
te eff  controuerfia,  aut  difficultas.  Elie 
autem  poteff  in  alio  punrto,  an  fci  licet, 
illa  oratio  farta  fit  tantu  pro  perfona  Pe- 
tri,& ideo  cu  illo  finitus  fuerit  eiuseffe- 
rtus,vel  potius  farta  fit  pro  Sede  Petri 
in  perfona  eius,&  ideo  tandiu  duret, qua 
diu  fedes  durat:  probandum  ergo  nobis 
relinquitur  hoc  poff crion  modo  effe  in- 
telligendam. 

Quod  in  primis  probamus  authorita- 
te  multorum  Summorum  Pontificum, 
qui  hanc  prirogatiuam  fui  dignitatis, 
ac fedis agnofcentes,ex his  verbis  Chri- 
ff  i illam  comprobarunt,qui  licet  in  pro- 
pria caufa  loqui  videantur , nihilominus 
fide  dignifsimi  funt , tum  quia  antiquif- 
fimi,&quafi  per  continuam  traditionem 
hoc  docuerunt, tum  etiam  quia  multi  eo- 
rum funt  fanrti,&  martyres,  qui  veram, 
& catholicam  fidem  fanguine  fuo  confi- 
gnarunt,  tum  denique  quia  etiam  anti- 
quifsimi  Patres  eundem  honorem  defe- 
runt Romani  fcdi,&  fidei.  V tuntur  er- 
go illo  tefhmonio  ad  hanc  veritatem  co- 
firmandam,Lucius  Papa  epiff  .adEpifco 
pos  Gallii,&  Hifpanii  circa  finem, vbi 
ait , fuam fedem , nonnam  Apoffolici 
fidei, vt  ab  aufhoribus  fuis  Apoff  olorum 
Chrifti  Principibus  illam  percepit,il  liba 
tam  tenere,  fecundum  Saiuatoris  noffri 
diuinam  pollicitationem.  Et  refert  ver- 
ba citata.  Similia  habet  Marcus  Papa  in 

epiff. 


Tertullia . 


Leo  Pafc 


S). 


Lucius  ft 
pa. 


Mare,  b 
p.u 


Cap,j/De  ffahiliute  E c cie  fu  T^omaru  tr,  fat  helica  fide.  2 j 


pa. 


Nico.pap. 

Innoc.Pa- 

pt. 

Leo  Papa. 


epiB.ad  Athanaf.que  habetur  in  tora.i,  A 
Epiftolar.p.i.  licet  in  tomis  Conciiioru 
FcltxPap.  nQn referatur,5c Felix,  i .epiB. 3 .ad Be- 
Azat.Pa-  njgnurnj&  Agatho  Papa  in  cpiB.adCo- 
Batin.  Imperator. qua:  in  aftione  q.lex- 
tx  fynodi  lecia  ell,  & in  Aid. 8.  probata, 

<Sc  Nicolaus.  1.  in  epiB.ad  Michaele  Im- 
peratorem poB  mediu,&Leo  c>.in  epiB. 
ad  Michaelem cap-7.&  Innoc.il l.in  c. 
Maiores, de  Baptifm.  latius  vero  qua  ex- 
teri hoc  declarauit  Leo  Papa  ferm.  2.  in 
Natali  Petri , & Pauli  cap.  3 . vbi  politis 
Euangelij  verbis  fubiugit,  Commune  erat 
omnibus  Apoflolis  periculum  detentatione  g 
formidinis ,&  diuir.ee  pretettionis  auxilio  pa 
riter  indigebant , quonid  diabolus  omnes  ex- 
agitare , omnes  cupiebat  elidere , & tamen 
[fecialis  d Domino  Petri  curafufcipitur , & 
pro  Petri  fide  proprie  [applicatur,  tanquam 
aliorum  fatus  certior  fu  futurus , fi  mens 
Principis  vitta  non  fuerit.  In  Petro  ergo  om 
nium  fortitudo  munitur , & diuince  gratia 
ita  ordinatur  auxilium,  Vt  firmitas,  qua  per 
Chrijlum  Petro  tribuitur, per  Petrum  Apo- 
Jlolis  conferatur.  Nam  efipofi  refurrettionc 
fuam  Dominus  beato  Petro  Apofiolo  posi 
regni  claucs,ad  trinam  aterni  amoris  profef- 
ji Ionem, myfiica  mfmuatione  ter  dixit,  Pafce  ~ 
oues  meas : quod  & nunc  procul  dubio  facit,  ^ 
&1  mandatu  Domini  pius  pajlor  exequitur, 
confirmans  nos  exhortationibus , cy  pro  no- 
bis orare  non  cejftns , vt  nulla  te  litatione  f te- 
peremur. Qua:  verba  repetit  idem  Ponti- 
fex in  fermon.3  .de  Alfumptione  Lia,5c 
adiugit ,Iufle  in  ducis  noftri  meritis, & dig- 
nitate Letamur , gratias  agentes [empiterno 
Regi  redeptonnofho  Domino  lefu  Chrifio, 
qui  tantam  potentiam  dedit  ei , quem  tetius 
Ecclefice  Principem  fecit , vt  fiquid  etiam 
noflris  temporibus  rette  per  nos  agitur , illius 
Operibus, illius  fit  gubernaculis  deputandum, 
cui  dittum  e fi, Et  tu  aliquando  conuerfus  co-  D 
firmafratres  tues. 

Ex  quibus  verbis  aliqua:  colliguntur 
rxftiones,  quibus  hic  fenfus  confirmatur. 
Cofirmatur  Vna  fumitur  ex  mutatione  verborum 
puirjo.  ChriBi : nam  prius  ad  omnes  ApoBolos 
loquutus  eB, omnes  fere  tentandospre- 
dicens:  poBe.i  vero  Petro  fpecialitcr  di- 
cit, Ego  ro  gauipro  te ; ergo  aliquid  etiam 
fpeciale  pro  illo  impetrauit.  Perfonalis 
aute  perfeuerantia  no  fuit  lingularis  Pe- 
tro , nam  pro  alijs  etiam  ChriBus  orauit 
loan.  17.  Ioan.  17, dicens , Pater  SantteferiM  eos  in 


IO. 


nomine  tuo, quos  dedtfii  mihi.  Et  quauis  eo 
tepore , quando  pro  Petro  rogauic , non 
dum  illam  generale  oratione  obtubfiet, 
nihilominus  nullus  fere  peculiaris  fauor 
Petri  fuillet,  nili  aliquod  (pedalius  pri- 
udegiu  pro  illo  poBulaBet.  ChriBus  au- 
te in  illo  lingulari  modo  vocandi  Petru, 
vt  attenderet, Smon,Simon  (iic  enim  ha- 
bent G rxca)£c  orandi  pro  illo, maiorem 
prxrogatiuam  line  dubio  lignihcare  vo- 
luit. lmuh  attente  res  conlideretur, in 
vtroq;  loco  pro  Petro, &omnibusApo- 
Bolis,  & vniuerfa Ecclefiaprarfentc , 8c 
futura  ChriBus  Dominus  orauit, diuer- 
fo  tarne  modo.-namapud  Ioannera  prius 
exprefse  orauit  pro  omnibus  Apottolis, 
ex  quibus  Petrus  vnus,<3c  precipu9  erat, 
&in  illis  virtute  Ecclelia  continebatur, 
propter  quii  prxeipue  illa  oratio  fiebat, 
quam  paulo  inferius  cofummauit  Chri- 
Bus dicens, Non  pro  eis  rogo  tantum, fcd 
pro  eis,  qui  credituri funtper  verbum  eorum 
in  me,vtomnesvnum /f/it,vtiq;  vilitate  fi- 
dei^ catholica:  Ecclefix.  Apud  Lucam 
verbChriBus  dire<Bc,&  exprefle  orauit 
tantum  pro  Petro,indire<Be  vero,  & co 
fecutione  quada  orauit  etia  pro  alijsApo 
BoliSjVti  in  fubiunctis  verbis  denotauit. 
Et  tu  aliquando  conuerjus  confirma  fratres 
tuos.Vt  firmitas,  qua  per  Chnfiu  Petro  tri- 
buitur,per  Petru  Apoflolis  confer atur,quc- 
admodu  cxLeonepaulo  Bipediis  retu- 
limus. Atq;  inde  ad  tota  Ecclefiam  ora- 
tio illa  cxteditur,quc  fub  nomine  fratrii 
etiam  copreheditur,vt  ibi  TheophylaiB. 
indicauit,  dices.  Planus  intellettusefl,  quia 
te  habeo  vt  Principem  difcipuloru , pofiqua 
negato  me,  fleueris , & ad  poenitentiam  ve- 
neris , confirma  c ceteros . Hoc  enim  te  decet, 
quipofl  me  E c cie  fice  petra  es , & fundamen- 
tum. V nde  Agatho  Papa  fupra, Dominus 
fidem  Petri  non  defetturam  pronnfnt,&cd- 
firmare  eum  fratres  fuos  admonuit , quod 
Apoflolicos  Pontifices  mete  exiguitatis pr ce- 
de ce (for es  confidenter  feciffe femper,  emittis 
cfl  agnitum . Et  Leo  IX.  fupra  eundem 
fenfum  indicans , dixit , Afcde  Principis 
Apoflolorum,  d Romana  videlicet  Ecclc- 
fia , tam  per  eundem  Petrum , quam  per  fuos 
fucce  ff  ires  reprobata, conuitta,  & expugna- 
ta funt  omnium  hxreticorum commenta , & 
fratrum  corda  in  fide  Petri  , quee  hattenus 
non  defecit,  neque  vnquam  deficiet  ,}unt 
confirmata, 

' C Vade 


Theophjil, 


<Agath.pt 
pa. 


Leo  Papa. 


II' 


loon.  2i. 
Conlinna 
tur  i. 


Petrus» 


LeoPjijj. 


Thtophyl, 


*6 


Lib.  i.Quanw  Jnglicanaftltatjidt. catholicadifsideat. 


Vnde  ex  his  vltimis  verbis  aperitur 
ma*is  fenfus  prioris  promifsioms , 
alia°optinia  ratio  praedicta;  interpreta- 
tionis redditur.  Ita  enim  hic  mbetur  1 e 
trus  confirmare  fratres  fiios,  licut  Ioau. 
2 x .iu  Iliis  effipafcere  oues  ChriPi, ijdem 
■ enim  funt,  qui  hic  vocatur  fratres,&  ibi 
oues,  fed  ibi  vocantur  oues  proptei  ma- 
fuetudinem,  & obedientiam  fubditoru, 
Juc  vero  vocantur  fratres  , vt  oPcdatur, 
EcclefiaPici  palloris  officium  noneile 
dominari , fed  confirmareimbecillioies 
tanquam  fratres , for  nui  fatius  gregis  ex 
animo,  vt  dixit  idem  Petrus  epiP.i  .c.  J . 
Sicut  crgb  dictum  eP , Pafce  oues  meas, 
non  Simoni  pro  illa  tantum  perfona,fed 
Petro  pro  munere,  quod  illi  confereba- 
tur, vt  in  fuccelloribus  duraret,  ita  cum 
illi  dicitur  Confirma  fratres  tuos,  praeindi- 
catur  praecipua  quaedam  pars  illius  mu- 
ncrisjquae  eP  confirmare, & quafi  fuPe- 
tare  fratres,  & Ecclefiamin  verafidema 


A 


B 


tellexerit  autem  quis, non  folum  de  ^ tpofl 0- 
lis  ditium , quod  confirmati  fuerint  d Petro , 
fed  de  omnibus , qui  vjq3  ad  consummationem 
fenili  futuri  funt  fideles.  Quod  licet  ab  ip- 
fo  videatur  poPea exponi  ratione  exc- 
pli,  quod  in  perfona  Petri  fu u delicium 
flentis  precefsit,  <Scin  memorijs  hominu 
perpetuo  manet, ChriPus  tamen  non  de 
exeplo  loquutus  ell, fed  de  cofirmatione 
per  verbum  fidei,  &ideo  per  fedem  Pe- 
tri id  perpetuo  fieri  melius  intelligimus. 

Atq;  ita  etiam  poteP  haec  ventas,  <2c 
illius  promifsionis  interpretatio  ex  col- 
latione huius  loci  cu  aiijs , in  ejuibus  pri- 
matus Petri  fundatur  amplius  ftabiiiri. 
Quod  etiam  fignificauit  Leo.  1 .in  citatis 
verbis.coferens  haec  ve  xhz, Confirma  fra- 
tres tuos,  cum  illis,  Pafce  oues  meas,  quam 
comparatione  iam  declarauimus . Vnde 
quanuis  hec  promifsio  tam  clara  non  el- 
fet,  ex  folo  munere  pafcedi  oues  Chrilfi 
in  dodtrina  fidei , fufficietcr  colligerem9 


licet  hoc  principaliter  fiat  virtute  diui-  eflfe  nccefTarium  hoc  priuilegium  in  fede 


na,  tamen  haec  vtitur  homine  vt  inPru- 
mento,vt  homines  modo  hominibus  ac- 
commodato gubernet.  Et  quanuis  alij 
Paflores,  & Doctores  Ecclefiae,  docen- 
do, & praedicando  ad  hoc  cooperentur, 
nihilominus,  id  prae  flare  ex  legitima,&: 
ordinaria  potePate,&  certa  authoritate, 
difeernendo  fiilfa  a veris , haerefes  dam- 
nando^ catholicam  doftrina  definien- 
do, illius  eP  proprium , cui  diftumep, 
Cotifirmafratres  tuos.V nde  ficut  hoc  mu- 
nus ad  verae  fidei  couferyationem  necef 
farium  ep  in  Ecclefia,  ita  verba  illa  dicta 
funt  Petro  ratione  paPoralis  muneris 
perpetuo  inEcclefia  dimanaturi, in  illaq; 
femper  duraturfiergo  etia  prior  promif- 
fio,  fi  t non  deficiat  fides  tua , fafta  eP  non 
tantum  perfonae,fed  etia  muneri,  & fedi 
Petri.  Ideo  enim  jp  illo  fpecialiter  Chri- 
Pus  orauit , llliq;  priuilegiu  illud  impe- 
trauit , quia  munus  confirmandi  fratres 
i 1 lud  auxilium  ex  parte  Dei  populabat; 
eigo  ficut  munus  futuru  eratperpetuu 
inledePetri,ita  etia  priuilegium.  Et  hoc 
Mtum  fignificauit  Leo.  1 . in  illis  verbis. 
Pro  fide  Petri  proprie  f applicatur, tanquam 
altor  u flatus  certior  fit  futurus, fi  mens  Prin 
cipisvida  non  fuerit, Sc  in  ali, s, qua;  fupra 

retulimus  . Et  apertius  Theophyl.poP- 

quam  dixit, Quia  te  haheo  vt  Principe  dif- 
cipulorum3confima  c*teros>  adiungit,  ln- 


D 


Petri.  Quia  fi  in  illa  fede  pollet  fides  va- 
cillare,in  tota  EcclefiaChriPi  periclitari 
pofiet,tum  quia  Ecclefia  tenetur  parere 
Petro,  & fucccfforibus  eius  ex  cathedra 
docctibus , vt  ex  allegatis  verbis  ChriPi 
colligi  tur, quia  primus, & maxime  necef 
fariuspaPus  fidelium  eP  vera  fidei  do- 
' ftrina,  tum  etiam  quia  alias  nulla  elTet  in 
Ecclefia  certa  ratio  vera  a falfa  doctrina 
difcernendi,&ita  non  pollent  fideles  fij^. 
mari , nedum  in  catholica  fide  incocufsc 
confirmari.  Quam  rationem  amplius  in 
fequentibus  vrgebimus.  Et  fimili  modo 
hanc  veritate  confirmat  alia  promifsio 
ChriPi,  Super  hanc  petra  (edificaboEcclefiu 
meam,  illa  enim  petram  effe  Petrum,  <5c 
fucceflores  eius,infra  oPedem9.  Dicitur 
aute  petra  propter  firmitate  ad  fuPenta- 
dusdificiu,  «Scideo  ficut  Eccleliae  aedifi- 
ci perpetuum  futuru  erat, ita  etia  petra 
vt  ad  luPinendu  illud  edihciu  apta  eifet. 
Quare  ficut  Ecclefia  perpetua  efie  non 
potep, niti  eius  fides  deficere  non  pofsit, 
ita  nec  petra  illa  apta  efifet , nec  firmitate 
haberet  ad  fuPentandu  illud  edihciu, 
fi  pollet  in  fide  deficere.  Et  ideo  re<fte  di 
xit  Origen.traft.  1 .in  Mat  t.Nefi  aduer - 
fus  petra  ,fuper  quam  Chniius  cedificatEc - 
cie  fui, ne  qt  aduerfus  ipfamEcclefia  porta:  in- 
feripraualebunt.  EtCyrill.  inThefauro 
(\  t in  cathena  D.Th.Mat.  x 6. allegatur) 

dixit, 


12. 


Leo  Papa, 


Origen. 


Cyrill. 


Cap,6  ,Eade  jlabiliuis  Roman&jidei  traditione  o E editur.  27 


dixit, fecundv  hac  Dia  promi fsioneEcclefia  A 
Apojlolica  Petri  (id  eit  Romana)*/»  omni 
feduflione , hareticaq \ circunuentione  manet 
irum  acula  ta  ,fup  er  omnes  p rapo fitos,  &E p if 
copos , & fiuper  omnes  Primates  Ecdefiaruj 
Er  populorum,  in  jias  Pontificibus  in  fide  ple 
nijiima,  & autlwitate  Petri.  Et  cum  alia 
Ecclefia  quorundam  errore  fint  verecunda- 
tre,  stabilita  inquafsibilitcr  ipfa fioia  regnat, 
<yc.  Qua?  verba  licet  in  thefauro  Cyrilli 
nunc  non  inueniantur,ex  Diui  Thomf 
authoritate  magnam  fidem  habent. 


I. 


Expendun- 
tur ceftuno 
nia  anriquo 
runa  Patrii 
aderentuim 
fide  R.  )tr>a- 

&cajhohc5 
coincidere. 
Primum  te 
{limonium 

Eu feb.  Pa- 
pa. 


Gelafius 

Papa. 


C A P V T VI. 

Stabilitas  fidei, & Ecclefia  Romana, 
traditione  offenditur. 

EX  ditftis  in  fuperiori  capite  proba- 
tum relinquitur  fide  Eccleii^  Ro- 
manae efife  fidem  Petri, ac  fubinde 
efTe  fidem  Catholica , a qua  fedes  illa  de- 
ficere nequit.  Pofiumus  autem  ex  ipfo 
rerum  euentu , & Patru  traditione  ean- 
dem veritatem , & promifsione  confir- 
mare. Nam  fi  Apoltolica  fedes  in  hoc, 
fpeciale  priuilegiii  non  haberet , aliqu.i- 
doin  fide  defecillet,  etiam  ex  cathedra 
docens,  vel  hacrefim  aliqua  approbalTet, 
ficutin  alijs  Ecdefijs  etiam  ab  Apoflolis 
inchoatis  accidi  Ile  videmus,nam  htee  efl 
humana  fragilitas,  <Sc  conditio,  vt  in  tata 
varietate,  & multitudine  perfonarum  fa 
cile  contingat  error,  nifi  Spiritus  Satius 
afsiftat.  Elocantem  in  Romana  Ecclefia 
nunquam  accidifle,pr£ter  allegatos  Po- 
tifices  teftatur  Eufebius  Papa  epnl.3  .ad 
Epifcopos  T ufciatjdc  Campanie,  dicens. 
Prima  Jdlus  e fi, re  fla  fidei  regulas  cuftodire, 
& aconj.itutis  Patrum  nullatenus  demar  e . 
JAecpotefl  Ieju  Chrifli  Domini  nojlri  pra- 
termittifententia, dicentis.  Tu  es  Petrus, & 
[uper  hanc  petram  aedificabo  Ecclefiam  mefl. 
Ethac,qua  diflajunt,  rerum  probantur  e ffe 
flious,  quia  inf ede  Apofiohca  extra  macu- 
lamfemper  efl  catholica jeruata  relt?io.  Et 
Gelafius  Papa  in  epiflol.  ad  Anafbfium 
A ugufhim,Hoc  efi(i nquit)q#o</  fedes  A- 
pofiohea  magnopere  canet  ,vt  quia  mundo 
radix  efl  Apofioh  gloriofa  confef sio , nulla 
rima  pr auitatis, nulla  prorfus  contagione  ma 
culetur. A ii  fi  (quod  Deus  .mertat, quod  fie- 
ri nonpoffe  co fidimus')  tale  aliquid proueni- 
ret,  vnd.e  cui  qua  re  fi  flere  auderemus  errori , 
yel  vnde  correctione  errantibus  pofceremus l 


B 


D 


Neq,-  foli Romani  Pontifices,fedetia  2. 
ali)  Patres  tam  Latini, quam  G r^ci  ita  de  Secundum 
Romana  Eccleha,  feu  cathedra  Petri  fen  ^u8uft  • & 
ferunt . Retuli  iam  Auguftinum  contra  lcr0Dym. 
Epiftolam  Eunda  menti  cap.4.  V hi  dum 
pro  ligno  Catholicf  Ecclefia:  ponit  iuc- 
celsioncm  Pontificum  Romanorum,fa- 
tis  clare  demonllrat.  Catholicam  Eccle- 
fiarn  a Pontihcc  Romano  nondifiungi, 
ac  fubinde  fidem  Romanam, <5c  Cathoii- 
cam eandem  elle.  Vndc  idem  Auguli.  Awufl. 
lib.  2.  de  Grat.  Chrifli,  & peccato  origi-  ^ 
nali  cap.  8 . de  P elagio  ait,  Romanam  Ec- 
clefid  fallere  minime  valuit , recoluit  enim 
beati  fimus  Papa  fioximus,  quid  imitandus 
pradecejjor  cius  de  ipfius  fenferitgefiis. At- 
tendit etiam  quid  de  illo Jentiret firxdicanda 
in  Domino  Romanorum  fides , quorum  ad- 
uerfus  eius  errorem  pro  Veritate  catholica  flu 
diaconfonantia  concorditer  flagrare  cerne- 
bat. Et  lib. 2. contra  duas  EpifK  Pelagfa- 
nor.cap.4.C#wz  literis(in<quit)venerabilis 
Innocentij  catholica  fidei  clareret  antiqui- 
tas, profe  flo  Ecclefia  Romana prxuaricatar 
c flet, qui  ab  illa  fiententia  deuiaret.  Vbi  (fi- 
ent alias  fiepe)  fidem  fcdis  Romana:  tau— 
quam  Catholicam  recipit,  ac  veneratur. 

Secundo  Hieronym.epiftol.jj.  ad  fi)a-  Hieron » 
malum , Quoniam  vetuflo, ejrc.i lia  habet 
verba,  Cathedra  Petri  communi  jtie  confo- 
cior, fiuper  illam  petram  adificatam  Eccle- 
fiamJao,  quicunque  extra  hanc  domum  ag - 
nu  comederit,  prophanus  efl,eyc.\TWi  aper- 
te eandem  cenfet  elle  catholicam  Eccle- 
fiam,quam  Romanam.  Ex  quo  etiam  in 
lib.  1 . Apologia?  contra  Ruffinum , coi. 

3 . fic  colligit , Fidem  fiuam  quam  vocat  ? 
eam  ne,  qua  Romana  pollet  Ecclefia  f an  il- 
lam , qua  in  Origenis  voluminibus  contine-  Origcn » 
tur  ? Si  Romanam  reffondet ; ergo  Catholi - 
ct fumus-,  vbi  etiam  dilerte  docet,  eandem 
Cile  fidem  catholicam,  & Romanam.  Il- 
lam autem  etiam  efTe  immaculatam  in 
hbto  tertio  eiufdcm  Apologue  parum 
ante  medium , teflatur  ita , Scito  Roma- 
nam fidem  Apoflolicavoce  laudatam  ifli- 
ufmodi  prafhgias  non  recipere, etiam  fi  An- 
gelus aliter  annuntiet, quam  femel  pradica- 
tumefl,8c  in  Prooemio  libri  fecundi  ad 
Galat.  fidem , <Sc  religionem  Romanoru 
laudat, concluditque, Non  quod  aliam  ha- 
beant Romani  fidem,  mfi  hanc,  quam  omnes 
Chrifii  Ecclefia , Jed  quod  in  eis  deuotio  ma- 
ior jit,  &c, 

C a 


Tertius 


3- 

Tertium  te 
ftixnooium 
Ambrofij. 


4’ 

Qmitu  Cy 
pnaoi. 


Cyprian. 


2 


g Lib. /.Q&tS  JnglicanafeBa afuk  Catholica dfisideat. 


Tertius  teflis  fit  B.  Ambr.  qunn 
de  Obitu  Satyri  fratris  verfus  line,  pru- 
dentia,& cautionem  fui  fratnsj-elerens, 
inqu it,yiduocauitadfe  Epi]copu,neq,  VlU 
verampuiaiiit,mfi  vera  fidei  gratia,percu- 
flatusq.  ex  eo  eft,vtru  nam  cum  Epifiopis  cct 
tholicis,hoc  efi,cu  Romana  Ecclefia  coueni- 
ret.  In  quibus  etia  verbis  vnionem  cum 
Ecclefia  Romana,  & cum  catholica  ean- 
dcciTe,  ac  indiuidua  fentit.  Vnde  lib.  i. 
epifi.q.  ad  Imperatores  fic  fcribit, Tofiws 
orbis  Romani  caput, RomanamEcclcfia,atql 
illam  facrofanffam  Apofiolorum  fidem , ne 


lib.  A multa  alia  dicit,  Qui  cathedram  Petri, fnper 

quam  fundata  elt  Ecclefia, defient, inEcclefia 
Je  e fi  e confidit  ? 

Quintus  elt  Irenaeus  lib.  3 .contra  h?- 
refes  cap.  3.  Quoniam  (inquit  ) longum 
efi  omnium  Ecclefiarum  numerare  fuccef- 
fiones,  maxima ,&  antiqui fiima , & omni- 
bus cognita,  d gloriofifsimis  duobus  .Apofto - 
lis  Petro , & Paulo  Roma  fundata  ,&“  con - 
flitut  a Ecclefia, eam,  quam  habet  ab^Apo- 
jlolis  traditione,  & annuntiatam  hominibus 
fidem, per Juccefsiones  Epifcoporu perueme- 
tem  vffi  ad  nos, indicantes,  confundimus  om 


tnuniomsiura  dimanat. Pst  in  epiffc.y.eiut- 
dem  libri  ad  Syriciu  Papa,  Credatur  (in- 
quit  'fSymbolo  .Apofiolorum,  quod  Ecclefia 
Romana  intemeratu  femper  cufiodit,& 'fer- 
uat,8e  ferm.2.de  Sanctis,  qui eft  de^Ca- 
thedraPetri,&  ferm.i  1 .qui  elt  fecudus 
dePetro,&Paulo, egregie  ad  rem  noftra 
declarat,  quomodo  Ecclefia  in  Petro  fu- 
data  fit , <5t  inde  habeat  perpetuam  fidei 
firmitatem. 

Quartus  fit  Cyprianus,qui  eodem  iti- 
dem modo  Ecclefiam  Romanam  vene- 
ratus efi', praefertim vero epiftol.  > f • ad 
Cornelium  col.i  2.  de  quibufdam  haere- 
ticis  ait,  Nauigare  audent,  & ad  P etri  C a- 
thedram,atq \ ad  Ecclefiam  principale , vnde 
Vnitasfacerdotalis  exorta  efi , nec  cogitare 
eos  efJcRomanos, quoru  fides,  Apotf  olo  pra - 
dicante,  laudata  efi , ad  quos  perfidia  habere 
nonpofsit  acceffum.  Vnde  idem  Cyprian. 
epifi. j 2.  in  princip.  Scripjittfi inquit)  vt 
exemplum  earundem  liter  arum  ad  Corneliu 
collegam  nofirum  tranfmitterem,vt  depofita 
omni  follicitudinefiam  fciret , te  fecum , hoc 
efi  cum  Ecclefia  catholica  comunicare.  Vbi 
aperte  fentit , idem  efic  comunicare  Ec- 


clefiae  Romanae , & catholicae . Et  epifi.  D monium  Epifcoporum  prouinciae  T ar- 


76. ad  Magnum, Ecclefia(in(\uit)vna  efi . 
qua  vna,& intiis&foris  effeno  pote fi.  Vn- 
de infert, fi  apud  Nouatianu  efi,  apud  Cor- 
nelium non  fuit,  fi  vero  apud  Corneliu  fuit, 
qui  Fabiano  legitima  ordinatione  fuccefsit 
Nouatianus  in  Ecclefia  non  efi.  Vbi  etiam 
catholica  Eccleham  vnam  cum  Romana 
effe  fupponit.Ide  in  epifi. 40. circa  med. 
V na  Ecclefia,  & C dthedr avna fuper  P etru 
DomimvocefHdata.Et  infra  ,Quifquis  ali- 
bi collegerit, fpargit.  Ide  fererepetit  lib.de 
vnit.  Eccl.  non  longe  a princip.  & inter 


T- 

Quietum 

Iieujei. 


t 'urbJiJmt.MrLnUfom  ckmcntu  g «es^fjmqmmodo.vclperfmpUmi- 
yeltrjM  enim  m omnes  veneranda  com-  tum  maU,vel  vanam  glorum , vel  per  ea- 

1 - ••  - •*-  • ---t'  citatem,& malam jententiam,prceter quam 

oportet,  colligunt . Ad  hanc  enim  Ecclefiam 
propter  potentiorem  principalitatem  ne  ce]]  e 
e fi, omnem  conuenire  Ecclefiam,  hoc  efi, eos, 
qui  fiunt  vndifi  fideles , in  qua  femper  ab  his, 
qui  fiunt  vndifi  conferuata  efi?  ea , quie  efi?  ab 
Apoftolis  traditio. 

Sexto  addere  poffumus  Athanafium, 
& Epifcopos  y£gypti  in  epifi.ad  Marcu 
Papam,  in  qua  petunt  exemplaria  Con- 
cilij  Nicaeni,  vbi  inter  alia  dicunt , Opta - 
mus,vt  dvefira fantfafedis Ecclefia  autho 
ritate,  qua  efi  mater , & caput  omnium  Ec- 
clefiarum,ea  ad  correffionem,&'  recreatione 
fidelium  orthodoxorum  percipere  per  prajen 
tes  legatos  mereamur , quatenus  vefira  fulti 
authoritate,vefirisfi  precibus  roborati,  illa  fi 
d memoratis  amulis  fantla  Dei  Ecclefia, cy 
nottns  euadere ,nobisq}commi]fos  eruere  va- 
leamus . In  quibus  verbis  manifefie  fup- 
ponit,  fanam , & integram  fidem  in  Ro- 
mano P ontifice  tunc  fuifie,  & praeterea 
in  illo  elfe  authoritatem  adeorrigedum 
haereticos , & fideles  in  vera  fide  confir- 
mandos. 

Septimo  adducere  hic  pofiii mus  tefii- 


C. 

Sextum  te. 
ftimonium 
Athanaf  & 
Epifcopor. 
Aegypti. 


raconenfis in  epift.2.ad  Hilarium  Papa, 
vbi  primum  recognofcuntpriuilegium 
Ecclefiae  Romanae  de  primatu  Vicarij 
Chrifii,  deinde  fubiungunt.  Proinde  nos 
Deum  in  vobis  primitiis  adorantes , cui  fine 
querela  feruitis , ad  fidem  recurrimus  Apo- 
fiolico  ore  laudatam , mde  refponfa  quar en- 
tes, vnde  nihil  errore , nihil  prajumptione, 
fed  Pontificali  totum  deliberatione  pracipi - 
tur.  Et  his  annumerari  poteft  Rufhnus 
in  expofitione  Symboli  in  principio,  di 
cens ,In  diuerfis  Ecclefijs  aliqua  in  his  ver- 
bis 


7- 

Septimum 

teftimoniu 

Epifcopotu 

prouinciae 

Tarracon. 


Ruffin. 


Cap.  6.  Eadem  flalilitas  Romana fidei  tr aditione  ojl  editur.  2 p 


lis  inveniuntur  adiecla,  in  Ecclefia  tamen  A 
yrbis  Roma  hoc  non.  deprehenditur  fabhtm, 
quod  ego  proptercd  ejje  arbitror , quod  neque 
harefis  ylla  illic fumpfit  exordium , & mos 
ibi firuatur  antiquus.  Verba  etiam  fupra 
ex  Cyrillo  citata  veritatem  hanc  fatis  co 
firmant, quxpr^terD.Thomam, refert 
etiam  Gcnnadius  Archiepifcopus  C011- 
flantinopolitanus  inDefenlione  Con- 
cilij  Florentini  cap. > . feci:,  i a . paulo  ta- 
men aliter  >videlicct,  Oportet  nos  t an  quam 
membra  caput  j, qui, id  ejt,  Romanum  Pon~ 
tiju em,&  i/. tpofioiicam  fidem , d qua  debe- 
mus petere , quid  credere , & Jentire  debea-  ^ 
mus,  ac  tener  e, quia  ipfius  tantum  esi  confu - 
t are, redarguere,  confirmare,  ordinare, folue- 
Theodor  ^^^S^nv.Denique  allegari  folet  Tiieo 

doretus  in  epilF.ad  Renat,  presbyterum 
Romanum, dicens , Tenet Janffa  ibi  a fedes 
gubernacula  regendarii  cuch  orbis  Ecclefia- 
rum,  cum  propter  alia,  tum  quia  femperha- 
recicifcetoris expers permanfit.  Quia  vero 
hanc  Lpifiolam  videre  non  potui,  addo, 
fententiam  illa  eife  valde  confentaneam 
ijs,  qiiae  tradit  idem  Theodoret. in  epift. 
ad  Leonem  Papa , quae  in  fecundo  tomo 
Concilioru  habetur , vbi  Ecclefiam  Ro- 
manam maximis  laudibus  extollit,prae-  Q 
cipue  autc  ait,  Eam  infgniter  exornat  fi  des, 

& ftde  dignus  te  fis  diurnus  Apofolus , qui 
clamat, f des  yefira  annuntiatur  in  yniuerjo 
mundo. Et  de  ipla  fede  Romana  dicit, Vo- 
bis per  omnia  primos  ejfi  conuenit , yejira  e- 
nim  Jedes  omnium  csl  maxima , & praila- 
rifsma,&quce prieefl  orbi  terram . Et  infra, 
Ijabet  autem  communium  quoq , P atrum, & 
y eritatisDocloru, Petri, & Pauli  f pulchra, 
quez  fidelium  animas  illuminant.  Et  infra. 
Illorum  autem  Deus  nunc  quofi  illorum  fede 
claram,  infignemq,  reddidit, cum  yefira  fan- 
thtatem  in  ea  collocauerit , qua  radios  fidei 
orthodoxa  emittit.  J) 

11  g#  Dicet  fortalFealiquis,haec  dicta  eflfe  a 
!!e uafio*.  Patribus,non  propter  frngularc  aliquod 
’ jz  priuilegiu  Jbpifcopi  Romani  in  fide  illi- 
ci oata  cgleruanda , fed  folu  propter  infig- 

nc  pietatem, oc  finceram  Romani  populi 
fide,  qua*  in  initio  hcclefiae,  maxime  vi- 
p ^ guit.iioc  enim  folu  (ignificauit  Paulus 
1 . jn  verjjj-s  jj]js  aq  Rom.i.  Gratias  ago  Deo 
meoper  Jejuni  Chriflum  pro  omnibus  yobis, 
r .ad  1 'hefi  quia  fides  yefira  annuntiatur  inymiierfo  mu 
tl<  • do.Sicutetia.i.adTheifal.i. laudat Tjicf 

falonicenfiu  mbe, dicenti,  Excipientes  yer- 


bu  in  tribulatione  multa  cum  gaudioSpiritus 
Santfi,itayt  fabri  fiitis  forma  omnibus  crede 
tibus,&c.  Refpondeturno  clle  dubium, 
quin  Apoftolus  in  dictis  verbis  Romani 
populi  lidc  comendet , & nonulla  verba 
Sanctorum  Patrum  eandem  laudem  co- 
memorent : nihilominus  tamen  Irequc- 
tius  Eccleliam  Romana  laudat,  quia  ride 
femel  lulcepta  integram,  & immaculata 
femper  cullodiuit,  vt  ex  allegatis  verbis 
fatis  confiat. 

At  enim  inflabunt  adtierfarij,h;ec  di- 
<fia  fui  Ile  ab  his  Patribus  de  Ecclefia  Ro- 
mana ante  fexcen:  elimuChrifli  annum, 
quo  tempore  ipfi  etiam  fatentur, veram, 
ac  puram  fidem  catholica  in  Romana  Ec 
clel  ia,ac  fede  pei  duralfe,quod  tame  non 
obflat,  quominus  poftea  paulatim,  ac  se- 
fim  ceciderit, & puritatem  fidei  amiferit 
vt  ipfi  confingant.  Sed  hoc  in  primis  no 
eneruat  dnfiorum  antiquoru  Patrii  te- 
flimonia,  quia  illi  non  foluni  factu  nar- 
rant,fcd  etia  ius(vt  ita  dicam)  feu  funda- 
mentu  illius  faCti  perpetuii  eife  ofledut, 
& ita  non  folu  docent  fidem  Romanam 
fu  i fle  fuo  tempore  catholicam,  fed  etiain 
hoc  habere  ex  proprio  priuilegio,&  prf 
rogatiua,qux  perpetuo  in  illa  fede  dura- 
tura cfi.  Hoc  patet  in  primis  exiliis,  qui 
hoc  fundant  in  promifsione  Chrifli,  Vt 
non  deficiat  fides  tua,x  t iam  fatis  explicatu 
efl.  Deinde  eade  cfi  ratio  de  illis, qui  hoc 
colligunt,  quia  fuper  hanc  petram  adificata 
cfi  Ecclefia, v t dixit  Hieronymus. Ite  ex 
eo, quod  pro  ligno  certo  Ecclefi^  catho- 
licae ponutvnione  cu  Ecclefia  Romana, 
vt  ex  Hieronymo,  & Ambrofio  cofiat, 
& maxime  ex  Auguflino.Quado  enim 
inter  ligna catholic?  Ecclefic  ponit  fuc- 
cefsionem  Epifcoporu  Romanoru  , duo 
fine  dubio  potifsimiim  fignificat.  V nura 
cfi,ferie,ac  fuccefsione  illius  epifeopatus 
inter  tot  perfecutiones  fine  humana 
potetia,  & ca  eade  excelietia  dignitatis, 
<k  poteftatis,no  e fle  praecipue  ex  huma- 
na prouidentia,  fed  ex  diuina,  &ex  illa 
Chri  (Ii  promifsione.  Porta  inferi  non  pra 
ualebunt  aduerfusea,  quae  femper  durat, 
vt  ideAug.in  Pfal.  contra  parte  Donati 
aperte  declarauit  dices,  Dolor  cfi  cum  yos 
yide mus praei [os  iiaiaccre.  Numerale  Sa- 
cerdotes , yel  ab  ipfa  Petri  fede,  Et  in  ordine 
illo  Patrum  quis  cui  fuccefsit,yidete.  Ipfaeft 
petra,  qua  nbyincut Juperba  inferor  ii  porta. 

C 5 Altc- 


Relponfio 


!>' 

Inflantia. 


Confutatur 


Augufi . 


Uk  Jmjicanaficia  af.de  catholica  desidet. 


10. 


Beda. 


Gregor. 


3° 

Alteru  eft, Ecclefiam  catholicaminfalfi- 
biliter  efTc  coniunftam  cum  fede  Pctn, 
ac  Linde  eandem  efTevtnufque  fidem: 
nam  fi  hoc  no  fupponatur ,_fignum  illud 
fere  nullius  ciTet  momenti.  Colligitur 
tandem,  hanc  fuilTe mentem  diftorum 
Patrum, quia  hoc  priuilemum  attnbuut 
Apoftolicae  fedi , vt  necelfanum  ad  mu- 
nus illi  coinmilfum  exequendum , fcih- 
cet,ad  confirmandum  fubditos  in  vera  h 
de,&  ad  authores  harrefum,  & fali*  do- 
ftrina:  ab  Ecclefia  fegregandu,  omniaq; 
putrefeentia  membra  iam  emortua  re- 
kcandum.  Quam  rationem  multi  cx  al- 
legatis Pontificibus  indicant. 

Quod  fi  Proteftantes  Angli  praeter 
hsc antiqua,  nouiora  teflimonia requi- 
runt,audiant  in  primis  fuum  grauifsimu 
hiftoricumBedamlib.3 . Hiftor.Angli- 
can.  cap.  2)  .in  fine, feu  aplid  illum,  lapic- 
tem  quendam  pr^sbyteru  nomine  V uil- 
fridum,  qui , allegatis  decretis  Romanae 
Ecdeliae  adquandam  dePafchate  con- 
trouerfiam  definiendam , ita  concludit. 
Si  audita  decreta  Sedis  lApottolica-,  imo  y- 
ttiuerfalis  Ecclefia, & heee  lueris facris  con- 
firmata, fequi  contemnitis,  abftp  ylla  dubie- 
tatepeccatis. Et  fi  enim  Patres  tui  fandi  fue 
runt,nunquid  yniuerfali,qua  per  orbem  e fi, 
Chrifh  Ecclejice  horum  efi  paucitas  y na  de 
angulo  extrema  infula  proferenda? His  ad- 
do teflimonia  Gregorij,qui  vfq;  ad  fex- 
cctefimum  quartum  Chrifti  annum  fe- 
dit,&  de  integritate  fidei  Sedis  fuae  tefla 
tur  lib. 3 .Hpiltolar.indiCtio. 1 2.  cpifiol. 
3 2 .Et  faepe  alibi.  Et  ideo  epift. 41  .ad  Bo 
nifaci.fic  inqui  t, Hortor  y os, yt  dum  yita 
ffatinm  fuperefi,ab  eiufdem  beati  Petri  Ec- 
clefia,cui  claues  ccelefiis  regni  comiffa  funt, 
& ligandi,  ac  foluendi  potefias  attributa , 
yeflra  anima  non  mueniatur  diuifa,ne  fi  hic 
beneficium  eius  de ff  icitur, illic  yita  aditum 
f/a«drft.Etlib.4.indidio.i3.  c.77.  epift. 
3 2.  contra  Ioannem  Epifcopum  Con- 
ftantinopolitanu,  Qui  nome  vniuerfalis 
Epifcopi  vfurpare  aus9  fuerat,  inuehitur 
in  primis  verbis,  &rpmifsionib9Chrifti. 
(undis  enim  ait,  Euangelium  fidentibus, li- 
quet quodyoce  Dominica  fando , egf  omniu 
Apojl olorum  Principi  PetroApofiolo  totius 
Ecclefice  cura  commijfa  efi: , ipfi  quippe  dici- 
tur, PaJ  ce  oues  meas,  ipfi  dicitur,  Ego  roga- 
uipro  te,  yt  non  deficiat  fides  tua,&  tu  ali- 
quando conucrfus  confirma  fratres  tu%s , ipfi 


A 


B 


D 


dicitur,  Tues  Petrus,  &fuper  hanc petram 
adificabo  Ecclefiam  meam.  Ex  quibus  coi 
licere  intendit , folum  Epifcopum  Ro- 
manum re  vera  eile  vmuerfalem,  licet 
propter  modeftiam  non  foleat  ita  voca- 
ri. Deinde  verfi  addit,  Conftantinopo- 

litanum  Epifcopum  non  poffeeffe  vw- 
uerfalem , cum  in  eaEccleiia  multi  i a- 
triarchae  haeresu  authores  fuerint , quod 
abfit  ab  vniuerfali  Epifcopo  ( vt  figmh- 
cat)  quia  yniuerjaEcclefia  afiatufuo  cor- 
ruit, quando  is , qui  appellatur  ymucrfa- 
lis , cadit.  In  quo  plane  fentit,  ad  firmita- 
tem Ecclefiae  pertinere , vt  fiuprema,  & 
vniuerfalis  fedes  in  fide  immutabilis  fit . 
Quod  aperte  confirmat  lib.5.  indict.i  y. 
cap. 201  .alias  epift.  37-dices,%J  nefeiat, 
fandam  Ecclefiam  in  -Apofiolorum  Princi- 
pis foliditat  e firmatam,  quia  firmitatem  me 
tis  traxit  in  nomine , yt  Petrus  d petra  yo- 
caretur,cui  yeritatis  yoce  dicitur, Tibi  dabo 
claues,  &c.  & cui  rurfus  dicitur , confirma 
fratres  tuos.  His  adiungi  potefl  fententia 
Leonis  51.  in  epift.  1 . cap.  7.  dicentis,  VL 
Sede  Principis  ^ipofiolorum , Romana  yi- 
delicet  Ecclefia,  tam  per  eundem  Petrum, 
quam  per  fuccefforesfuos  reprobata,  & con- 
uida , atq}  expugnata  fiunt  omnium  h are  fi- 
corum commenta , & fratrum  corda  in  fide 
Petri,  qua  hadenus  non  defecit , neque  yn- 
quam  deficiet, funt  confirmata  .Quae  ferip- 
fit hic  Potifex  poft  annum  millefimum 
quinquagefimum,  «Scea  fundat  in  pro- 
mifsioneChrifti  quoad  futuru  tempus, 
quoad  praeteritum  vero  etiam  in  euide- 
tia  fa-fti,  quod  vniuerfo  orbi  notum  effe 
fupponebat. 

Praeterea  ad  eandem  veritatem  con- 
firmandam afterre  poftumus  Ifidor.  in 
epift.  vlt. ad  Eugenium  Epifcopum  T o- 
letanum,vbi  prius  de  Petro  ait,  Praemi- 
net  cateris,&  abipfo  Dei , & Virginis  filio 
honorem  Pontificatus  in  Chnsii  Ecclefia  pri 
musfufeepit , idque  cofirmat  teftimonijs 
Matt.  1 6.  <3c  Ioan.21 . & deinde  fubiun- 
git.  Cuius  dignitas  potefiatis  etfi  ad  omnes 
Catholicorum  Epifcopos  efi  transfufa , {fe- 
cialius tamen  Romano  Jlntifiiti  fingulari 
quodam  priuilegio,  yelut  capiti  cateris  me- 
bris  celfioripermanet  in  aternum : qui  igitur 
debitam  ei  non  exhibet  reuerenter  obedien- 
tiam, a capite  feiundus^Lcephalorum  fchif- 
matife  reddit  obnoxiu,quod  ficut  illud  Sadi 
Athanafiij  de  fide  Sanda  Trinitatis , fanda 

Eccle 


Leo  Papi. 


II. 

Ifidor. 


Bernard. 


Anfelm. 


Theo  dor. 


Cap.tf.EdcteflMlitAs  Roman&fidei  traditione  ofleditur  jr 


Ecclefia  approbat, & cuflodit,quafi  fit  fidei  \ 
cathol  icx  articulus, quod  tiifi  quifque  fideli- 
ter , firmiter  que  crediderit , [alnus  ejfe  non 
poterit.  In  quibus  verbis, licet  no  expref 
fe  ailerat  Eccleii  am  Romanam  no  poile 
deficere  «i  fide  , fupponit  tamen  vfquc 
ad  fua  tempora  non  defecifTe,<!N:  idem  se- 
per  eile  fururum  fatis  lignificat,cam  di- 
cit priuilegium  illius  permanfurum  in  q- 
ternu.IdetraditBcrnardus.quiEpifI.109 
ad  Innocen.  contra  nouam  hxrefim  in- 
fulgentem eius  implorat  authoritatem, 
dicens.  Oportet  ad  yeflrum  referri  Apofto- 
latum peiicula  quaque : &fcandala  emer- 
gentia in  regno  Dei , ea  prcefertim , qux  de 
fide  contingunt.  Dignum  namque  arbitror, 
ibipotijsmum  re  far  ciri  damna  fi  dei , vbi  no 
pojsit  fides fentire  defeflum,Hxc  quippe  hu 
tusprxrogatiua  jedis.  Cui  enim  alteri  ali- 
quando ditium  efl. Ego  pro  te  rogaui  Petre, 
yt  non  deficiat  fides  tua?.  Ergo  quod  [equitur 
d Petri  fucceffore  exigitur,  Et  tu  aliquando 
confirmafratres  tuos.  In  quibus  verbis  fa- 
tis coprobat  omnia,qua?  dicta  sut,&  pro 
mifsionu  Chrifli  veram  intelligentiam. 
Vndelib.2.  de  Confiderat.ad  Eugeniu 
cap. 8. Pontificem  Romanum  dicit  cife 
Principem  Eptfccporum,8cpoteiiatePetru, 

& non  modo  buiumfed  ctpajlorum  omnium 
paflorem,Sc  alia  inulta, quibus  eandem  ve 
ritatem  ftabiliuit.  Et  in  fermone  de  Pri- 
uilegijs  Sancti  Ioannis  Baptilla?,  Eccle- 
fiam  Romanam  dicit  elEe  omnium  Eccle 
Ea  rum  matrem,  & maeiftram , cui  di- 
dium  eft,  Ego  pro  te  rogaui,  yt  non  deficiat 
fides  tua.  Denique  Beatus  AnfelmusCa- 
tuarienlis  Archiepifcopus  librum  de  In- 
carnat.ad  Vrbanum  Pontifice  dedicans, 
illum  vocat  vniuerfe  Ecclefia;  in  terra 
peregrinantis  Summum  Pontificem,  & 
fubiungit  in  cap.i . Quoniam  diuinaproui- 
dentia  yefiram  elegit  fanttitatem,cui  yitam 
typide  Chriftianam  cufl  odiendam,  & Eccle- 
fiam  regendam  committeret, ad  nullum  ali  ii 
re  flius  refertur , fi  quid  contra  fidem  Catho- 
licam oritu  r in  Eccl efia,  y t eius  authoritate 
corrigatur,  <5c  alia,quae  profequitur,  qui- 
bus quid  de  Ecclefia  Romana  fentiret,fa 
tis  dcclarauit.  His  addi  poflunt  duo  tefli 
monia  . quae  ab  hominibus  Grxcisdata 
fimt.Vnum  efl Theodori  Studitae  in  E- 
pi(Iol.4.ad  Naucratium,quae  cil  63  .libri 
2.  vbi  de  haereticis  fic  ait  .Tcflor  nunc  cora 
Deo,&  hominibus, fe  ipfos  auulferunt  d cor- 


pore Chrijli,&  fupremo  yerticali  throno , vi 
quo  Chnflus  fidei  claues  pofuit,  aduerfus 
quem  non  praualueruntynquam  nec  prx- 
ualebunt  yjque  ad  confummationem  por- 
tis inferi , cra , fcilicet , haereticorum  fficut 
polhticus  ejl,  qui  non  mentitur.  Etin  alio 
opere  de  Cultu  imaginum , cuius  frag- 
mentum refertur  in  lib.  3.  Bibliothecae 
fanctae  de  Romanis  loquens,ait,  Tanta  efl 
eorum  fides, yt  & illic  infra  fla  yideatur  effe 
petra  fidei,  nimirum,  iuxta  yerbum  Domini 
fundata. Qu^  teilimonia  refert, & extol- 
/itGennadius  S^iolariusc.  j.  defenfin- 
nisConcilij Florentini  Cedi.  i2.vbiipfe 
ait,fect.  1 7.  Si  illa  diuina  [edes  no  re  fle  fintit 
mentitur  Chrt&us  cum  dicit.  Caelii,  & terra 
tranfibunt,yerba  autem  mea  non  tranfibunt : 
bis  enim  Eccle  fice  pollicitus  efl  fecum  ea  fo- 
re,portas  inferi  non  prxualeturas  aduer- 
fus eaw.Vbi  alia  etiam  ex  Patribus  tertie 
<Sc  quarfs  Synodi  adducit.  Et  alia  innu- 
mera ex  catholicis  Theologis  recenferi 
po(Tent,fed  quia  prolixum  clTet,  & non 
videtur  necellarium,id  omittimus. 

Foitalle  tamen  Protcflantes,qui  tefli 
monia  antiquorum  Patrum  pro  fuis,  vel 
noflris  temporibus  non  recipiunt ,etiam 
C rccentiorum  teflimonia  reficient,  quia 
(vtipfi  fingunt)  pofl  defectionem  Ec- 
clefia; Romanae  fcripferunt.  Sed  qui  in 
tantam  incidunt  audaciam,  temerita- 
tem, fatis  ccnuincuntur  folo  proprio  iu 
dicio,&  arbitrio  duci  in  interitu,  & con- 
tra omnem  humanam  prudetiam  loqui, 
cum  & omnem  humanam  fidem, & ipfi9 
fidei  diuinae  credibilitatem  defpiciant,& 
eneruet.  Nobis  ergo  fatis  elRoflendilTc 
fecundum  Scripturas  Sacras,prouta  San 
dtis  Patribus  intelledta;  funt,&  fecundu 
eorundem  Patrum  traditionem,  Roma- 
nam Ecclefiam  ratione  5edis  Apoltoli- 
D cae,  & Cathedrae  fidei, non  efle  aliam  a 
catholica, nec  magis  defecilfe  a fide , aut 
poffe  deficere, quam  Ecclefiam  Catholi- 
cam. Addimus  pr;Etcrea,fihis  omnibus 
non  obflantibus  contendunt  aduerfarij 
Romanam  Ecclefiam  defeciflejOpporte- 
re,vt  defignent  tempus, & annu  ,111  quo 
illa  defedtio  inceperit, <Sc  fub  quo  Ponti- 
fice,& in  qua  materia  ,vel  articulo  con- 
tigerit error:  nam  fi  nihil  horii  offende- 
re queant,  vt  re  vera  non  poifunt,profe- 
dto  omni  fide  indigni  funt.  Et  qmde  de 
fingulis^mporibus,feculis,  & annis,  ac 
C 4 Pontifi- 


12. 


13- 


Acflitur  au 
Ehoritas,& 
conieftura 

Tertulian , 


M* 


j 2 Lib.  i.Quamu  Anflic ana 

Pontificibus  fumma  diligentia  id  of-  A 
tcnfuin  eR  a Cardinali  Baronio  m fuis 
Annalibus,  ideoq;  in  initio  anni  ieptin- 
eentelimi  prudentifsime  iic  alloquitur 
ad  lectorem,  .Attende  animo, ev'  lufram e- 
m orta, /i  quid  tnueneris  in  ccci  ejia  Latnoli- 
ca  diminutum  eorum ,qtM  in  reliquis  omni- 
bus fuperioribus  'Videris  jeculis.  -fit  intra. 

Res  ipja  id  lefaturfatfa  clamant , & mira 
tonjeafione [cripta fandorum  omnium  pne- 
dicant,  d regia  nunquam  defiexijje [an  fiam 
Dei  catholicam  Ecclefiam  via,& c. 

Quod  vero  fpcrtatad  materiam  de  te 
rtionis,feuad  errores  particulares , quos  g 
harrc.tici  RomanxEcclefia:  tribuunt,po- 
fle a pauca  dicemus , faltem  de  his,  quae 
Rex  Angliae  attigit,nam  in  hoc  breui  o- 
pere  omnibus  ex  profeflo  refpondere 
non  poffumus,&  ab  alijs  catholicis  Do- 
rtoribus,&  a nobis  pro  captu  noftro , in 
alijs  Theologia:  libris,  prout  occatio  tu- 
lit, id  fartum  eft.  Non  omittam  autem 
moralem  conierturam  addere, quam  mi- 
hi praebuit  Tertullian.lib.  dePraefcript. 
aduerfushacretk.cap.28.  dicens.j^wid  ve 
rijimile  eft,vt  lot,actantce  Ecclefue  in  vna 
jidem  crrauennt, nullus  inter  multos  euentus 
dl  vnus  exitus, variajf e debuerat  error  do-  Q 
(Irincz  Ecclefianim.  Cateruquod  apud  mul- 
tos vnum  inuenitur , non  eft  erratum, [cd  tra- 
ditum. Audeat  ergo  dicere  aliquis,  illos  er- 
ra f e,  qui  tradiderunt  i ER  proferto  fere 
cuidcns  coniectura,  quam  fatis  euincit 
tam  veterum, quam  recentium  haeretico 
rum  experimentum:  Ratim  enim  ac  ab 
Ecdefia  fegregantur,in  varias, & differe- 
tes  fertas  diuiduntunEcclcfiaautemRo 
mana  femper  vnitate  dodrinac  retinuit, 
confenticntibus  cum  illa  alijs  Ecclefijs 
Catholicam  fidem  p rolitentibus  ; ergo 
cuidens  indicium  eR,  illam  Ecclefiam 
nunquam  a prima, & originaria  fide  def-  D 
ciuifle.  Et  ideo  quoties  aliqua  Ecclefia, 
vel  hominum  fartio  ad  aliam  fidem  decli 
nauitjRatim  notata  eR , vt  ab  Ecclefia  ta 
Catholica,  quam  Roinana  feparata:  in 
Ecdefiaautem  Romana, feu  in fedePetri 
nunquam  funilis  detectio , aut  feparatio 
ab  antiqua  hde,  vel  ab  alijs  membris  Ec- 
clefia: Catholicae  notata  eR,  ergo  aduer- 
fariorum  eualio,  & impofitio  friuola  eR, 

& incredibilis. 

Maxime  vero  obijeere  folent haereti- 
ci laofuscuiofdam,  errata  aliouoruni 


OSijeiunE 
literecici  ali 
tjuo;  Ponti 
fices  in  ha 
refrn  inci- 


pffdt  dfide  cathotic  a dif sident* 

Pontificum  Romanorum , vel  in  perfo- 
nis  eorum, vel  in  dortrina.  Et  in  primis 
contendunt,aliquc3  vere  haereticos  fiuif- 
f c,<5c  fidem  perdidiRe.Vnde  inferre  pol- 
funt,  verba  Cluilii,  Non  deficiet  fides  tua, 
non  in  omnibus  Romanis  Pontificibus  dide. 
verainueniri,ac  fubinde  non  fuille  de  il- 
lis prolata , atque  adeo  neque  priuilegiu, 
aut  promilsionem  nunquam  enandi, lor 
titos  fuille.  Deinde  obijciunt  aliquos  Po 
tilices,qui  licet  dehanefind  accudentur, 
falfam  doctrinam  per  humanam  ignora- 
ti a Ecclefia:  tradiderunt.  His  vero  cbie- 
rtionibusinparticulari,&  figillatim  pro 
politis copiole,& erudite  fatislecit  Iltuf- 
trifsiraus  Bellarminuslib.4.  de  Summo  BelUrm. 
Pontifice,  & Cardinalis  Ollus  cotraBrc  QjiHSt 
tium,&  alij  noRri  temporis  feriptores. 

Ideoque  breuiter  circa  priorem  parte  T 
recepta  diRinrtio  prae  oculis  habcdaeR,  Nullu;p00 
de  Pontifice,vel  credente,  vt  eR  priuata  cjfe)<  vc  ca . 
perfona,vel  docente  vt  Pontifex  eR.Ad  pue  Eccle- 
lllum  enim  poReriori  modo  fpe&atuin,  f*  fidem 
di£imuspertinereChrifti  promifsionem:  1’°“®  aim* 
nam  hoc  modo  eR  petra,  a cuius  firmita- 
te pedet  in  fuo  genere  firmitas  Ecclefie. 

Hoc  autem  modo  nullum  vcRigium  h^~ 
refisoRendunt  haeretici  in  tota  Summo- 
rum Pontificum  fucccfsione.  Confide- 
rando  autem  perfonam  Pontificis  priori 
modo,  etiam  inter  catholicos  controuer- 
fiaeR, anPotifex  polsit  eRe  hxreticus, 

&ad  huefubiudice  lis  eR;  an  aliquis  no  11 
praifumptione  tantum, fcd  vere  talis  fue- 
rit. Hsc  autem  quartlio  non  pertinet  ad 
fidei  fuudamcta,&ideo  illanunc  omit- 
timus. Et  gratia  vitandi  controuerfiam 
facile  damus  non  elfe  necelfarium  pro- 
mifsionem ChriRi  ad  perfonam  Ponti- 
ficis,vt  eR  vnus  ex  priuatis  credentibus, 
extendere.  Quod  fi  quis  inRet,eade  ra- 
tione perfonam  Petri  vt  priuata  potuif- 
fe  a fide  deficere, no  obRanteChriRi  pro 
mifsione,  Rependemus  primo,  non  eiTc 
eandem  rationem  dc  Petro,  quia  illi  im- 
mediate farta  cR promifsio , & ideo  non 
tantum  farta  eR  muneri,  fed  etiam  perfo 
na:, ad  alios  autem  folunr  per  fuccefsione 
defcendit,&  ideo  folum  eis  vt  fucccfso- 
ribus Petri  communicatur.  Deinde  ad- 
dimus,Petrum  non  folu  m hanc  habaific 
promifsionem  , fed  etiam  alias  commu- 
nes ApoRolis,  ratione  quarum  omnes 
habuerunt  perfonalem  ( vtita  dicam)co 

fivma- 


Inpcamia. 


Solutio. 


16. 


Nullus  etia 
in  rebusper 
cineribusad 
vniui  ci  ale 
EccJeliapo 
t eR  eirare. 


Canus. 


Cap.?.  Ecclefiam  Chrijli  vi f bilem  ejfe . 


33 


fi  rmationem,  tam  in  gratia, quam  in  fide 
& doctrina. 

Ad  alteram  veropartem  de  erroribus, 
qui  Pontificibus  t ribuuntur,  breuiter  di 
cimus, aliud  eile  loqui  de  decretisPontifi 
cum , quatenus  per  ea  aliquid  definiunt, 
vel  approbant  tanquam  credendum,  vel 
obferuandu  ab  vniuerfaEcclefia:aliudde 
priuatis  fententijs,opinionibuSjaut  ratio 
ilibus  Pontificum.  In  praefenti  enim  de 
prioribus  decretis  tracfamus,&in  eis  nui 
lum  lallum  dogma  inuenitur , quod  per 
modum  definitionis  ab  cis  traditum  fit, 
<Se  Ecclcfie  ad  credendum  propofitum, 
vt  facile intelliget  quicunque  legerit  ea, 
quae  authores  allegati,  & Canus  lib.6.  de 
Locis  cap.  i .&  8.  latius  profequuntu  r.  In 
priuatis  aute  fententijs,vel  opinionibus, 
vel  etiam  m rationibus, quibus  interdum 
vtutur,ficut  non  oportet  elle  fidei  certi- 
tudinem,ita  neq;  infallibilem  veritatem, 
quia  neq;  hoc  efi  neceflarium  ad  firmita 
tem,  vel  puritatem  fidei  vniuerfalis  Ec- 
clefiar,necp  etiam  efi  eorundem  Pontifi- 
cum menti, & intentioni  confentaneum. 
Nam  eoipfoquod  fub  opinione,vel  hu- 
mana exillimatione  loquuntur,profite- 
tur  fe  per  humanam  rationem,<Sc  fapien- 
tiam  loqui, non  per  infallibilem  afsiften- 
tiam  Spiritus  Sancli.  Siquis  tamen  pru- 
dentfidc  pio  animo  confideret  etiam  illa, 
quae  hoc  p olleriori  modo  a Pontificibus 
traduntur,  forte  nihil  inueniet,  quod  no 
fit  fapienter  traditum , & fatis  probabili 
fundamento  flabilitum. 


A 


B 


C 


C A P V T vir. 

Excluditur  tertia  euafio  hxreticorum , quam 
per  diftinffionem  Ecclefix  Vifibtlis. , 

& inuifibihs  confingunt. 

IN  Libro  ferenifsimi  Angli^  Regis  ni- 
hil de  hoc  euafione  , vel  de  inuifibili 
Ecclefia  exprefse  dictum  inuenimus 
omittere  tamen  non  potuimus , quin  illi 
occurreremus,tu  vt  plerifque  huius  fecu 
li  haereticis  refpodeamus,  omnibus  enim 
fatisfacere,  & veritatem  perfuadere  cupi 
mus, tum  etiam  vtdifcurfum  a nobis  in- 
choatum plenius  perficiamus , & omnia 
vana fubterfugia praecludantur.  Multi 
ergo  ex  haereticis,  quanuis  propter  aper 
ta  tcftimonia  Scripturarum,  negare  non 


audeantEcclefiam  Chrifh’,feu  catholica 
perpetuo  durare,<Sc  in  fide  vera  permane 
re, vt  aliquo  modo  vim  rationis , <$c  luce 
veritatis  effugiant , duplicem  Ecclefiam 
dilIinguunt,vnaveram,Scfolidam,altera 
tantum  apparentem , & priorem  dicunt 
eile  inuifibilem  oculis  corporeis , po- 
lleriorem  autem  vifibile  eile.  Qua  fup- 
poiita  diftin&ione  refpondent , Ecclefia 
inuifibilem  effe  veram  ChriiliEcclefiam 
& catholicam, cui  promiffum  efi,  vt  nu- 
quam  deficiat , nec  portae  inferi  con- 
tra eam  praeualeant.  Alteram  vero  Eccle 
fiam  apparentem, vifibile,  licet  in  hac 
externa  fpecieperfeueret,dicunt,  in  ve- 
ritate fidci,ac  fubinde  in  fubfiflentia  ve- 
rte Ecclefiae  poife  deficere,  & iamdefe- 
ciffe  in  Ecclefia  Romana,  cuius  formam, 
& fpcciem  ita  depingunt  ipfi. 

Fundamentum  autem  huius  fcnteti?, 
quatenus  fupponit  Ecclefiam  veram  eile 
inuifibile  ( hic  enim  tantuefi  fcopus  pr£- 
fentis  difputationi-,)  efi,  formam  confii- 
tu entem  veram  Ecclefiam  efie  in  fe  inui- 
fibilem , & per  nullum  fignum  vifibile 
ita  manifefiari,vt  in  eo  polsit  videri . Er- 
go talis  forma  fimpliciter  efiinuilibilis. 
Quidquid  enim  vifibile  efi , vel  in  fe  vi- 
deri potefi,vel  faltem  in  alio  tanquam  in 
figno.  Si  ergo  forma  confiituens  Eccle- 
fiam neutro  horum  modorum  videripo- 
tefi,  profecfo  omnino  inuifibilis  efi.  Er- 
go & vera  Ecclefia, vt  talis  efi , inuifibi- 
lis  efi, quia  licet  perfonae,ex  qmbus  cofii 
tuitur  videatur  quafi  materialiter  quoad 
corpora, vel  aftiones  humanas  externas, 
quatenus  tam  en  conftituetes  Ecclefiam 
videri  non  po fiunt.  Sicut  fi  anima  homi- 
nis,quae  in  fe  efi  inuifibilis,  per  opera  ex 
terna  videri  non  polfet , profefto  homo 
quatenus  homo  inuifibilis  efiet,<5c  fi  cor- 
pus humanum  nullu  exerceret  motum 
vitae, qui  fentiri  pofsit,profe(fio  vt  viues 
e fiet  inuifibile, etiam  fi  corpus  ipfum  ma 
terialiter  videretur. 

Superefi  vero  probandum,  formam 
Eccleliae  efie  inuifibilem  vtroque  modo 
fupra  pofito.  Et  in  primis  in  omni  fente- 
tia,  etiam  nofira, videtur  necefiario  dice- 
dum, illam  formam  efie  in  fe  inuifibilem 
fiuc fitpraedefiinatio  (vt quidam  hnere- 
tici  dixerunt ) qua?  fatis  inuifibilis  eft,fi- 
ue  ( vt  dixerunt  ali))  fit  Charitas,  fiue  fit 
Edes,  vt  catholici  etiam  docent,  quia  no 

folum 


Propooicur 
j .euafio  hj 
rcticoru  ac 
Ecclefia  ia 
UlkBlll. 


2. 

i.Fudamea 
tu  erroris 
prsdiRi; 


3* 


Ub.  i.Qudntu  JnglicanafeSs  a fide  catholica  difsideat. 


folum  Charitas,  fed  etiam  fides  eft  fpiri-  A 
tualis  forma  quoad  lpfam  internam  qua- 
litatem,& ita eft  in  fe  inuifibilis.  Quod  fi 
etiam  adjugatur  (aeramenta  (i dei, quod 
elt  Baptifmus, etiam  hoc  non  cil  vifibile, 
vt  (aeramentum  eft,quia  nonvid^tui  in- 
tentio neceflaria,  vt  fit  facramentum,  & 
confequenter  no  videtur  fpintualjs  cha- 
racter,qui  necellarius  etiam  ell  iuxtaca 
tholicorum  fententiam,  vt  membrum 
Ecclefix  conftituat.  Quod  item  hxc  for 
ma  Ecclefix  in  (ignis , (eu  pe  r figna  vili- 
bilia  videri  non  pofsit,  prooatur , quia 
nulla funt externa  (igna  charitatis,  vel  ^ 
fidei,  qux  non  pofsint  ficte  fieri  fine  ve- 
ra interna  fide,  fiue  fint  opera  externa 
diuini  cultus, fiue  obedientia  ad  Praela- 
tos Ecclefix, fiue  aftus  regiminis  ex  par 
te  ipforum  Praelatorum , fiue  fint  opera 
confefsionis , & profefsionis  fidei,  De- 
niq;  vel  lpfa  etiam  opera  miraculorum; 
nam  haec  etiam  adulterari  poliunt,  & ita 
exterius  fingi, vt  non  fint  necelTaria  lig- 
na verae  fidei;  ergo  nullum  fignum  vi- 
fibile fuperefl,  quo  vera  forma  Ecclefix 
vifibilis  fit.  Sola  aute  externa  figna, aut 
opera  non  fufficiunt  ad  veram  Ecclefia 
conllituendam : nam  ficut  particularis  G 
perfona  fi  interius  non  credit,  licet  ex  te 
rius  fe  fingat  fidelem,  verum  Ecclefia; 
niembru  non  eft,  prxfertim  fi  chara  <de- 
rem  baptifmi  no  habeat, ita  quelibet  co- 
gregatio,velhominum  multitudo, etiam 
li  per  opera  externa  religionis,&iidei  co 
gregetur,  iiinternam  fidem  no  haberet, 
vera  Ecclefia  non  e(Tet;ergb  cum  h^c  fi- 
des femper  fit  inuifibilis  ta  per  fe, quam 
per  aliud, etiam  Ecclefia  vera  inuifibilis 
cfi.Quod  fundamentum  maxime  habet 
locum  in  lententia  Protefiantium,  qui 
vniufcuiufq;  fidem refoluunt  in  priua- 
tumfpiritum,  vel  propriam  reuelatione  D 
vnicuique  fa£tam,nam  ille  priuatus  Epiri 
rus  fine  dubio  inuifibilis  eft. 

Atque  hic  difeurfus  videtur  potifsi- 
meattingere,&  punctum  controuerfix , 
&hxrcficorumniotiuum.Aliaver6,qu£ 
afieriiab  iplis  folent  contra  externum, 
cultum, vt  probent  in  Ecclefia  tantu  elTe 
dcqere  fpi  ritualem,  ac  fubinde  inuifibile, 
neqj  ab  omnibus  haereticis  huius  tempo 
ris  acceptantur , fed  in  hac  re  diuifi  funt, 
ncc  ad  prxientem  caufam  quicquam  re- 
terunt.Quia  licet  lex  gratiae  principali- 


ter fitin  fpiritu,non  excludit  opera  qux 
ab  interna  charitate  procedant,&  fi  mi  li- 
ter licet  adoratio  Ecclefix  fitin  fpiritu, 
Sc  veritate;  non  excludit  cultum  exter- 
num ab  interiori  procedentem, vt  in  pi o 
priis  locis  de  lege  gratiae,de  religione,de 
(aeramentis , & facrificio  oftenfuin  eft. 
Alia  etiam  qux  adiungi  hic  folent  dc.bc- 
clefia  interdum  propter  vim  perfecutio- 
nis  ita  latente,  vt  videri  non  pofsit,  non 
pertinent  ad  hunc  locum, fed  ad  alium  in 
fra tractandum  de  Ecclefiae  vniuerfalita- 
te.Prxter  dictum  autem  fundamentum 
addunt  nonnulla  teftimonia, quibus  ref- 
podere  necelfe  efl.  Primo  enim  exScri- 
pturaobijciunt  illud  Lucx.  i y.  Regnum 
Dei  non  yenit  cum  olferuatione^neque  d:cet 
Ecce  hic,aut  Ecce  illic , Ecce  enim  Regnum 
Dei  intra,  yos  efl , nam  per  regnu  m D ei  ibi 
Ecclefia  intelligitur,qux  alibi  dicitur Z>o 
mus /piritualis.  i .Petri. 2. & ciuitas  Dei  yi 
nentis  ad  Hxbr . 1 2 . vbi  diftingui  videtur 
in  hac  proprietate  Ecclefia  Chrifti  a vifi- 
bilifynagoga.  Secundo  afferunt  verba 
fymboli,  Credo  ynam  S an  fiam  Ecce  fiam, 
nam  fi  efiet,  vifibilis  non  crederetur;  fi 
ergo  fide  credenda  efl  Ecclefia, videri  no 
potefl.  Addut  denique  locum  Augufli. 
20.de  Ciuit,cap.8.vbi  Ecclefiam  diuidit 
in  prxdeflinatam,  «Sc  no  prxdeftinatam. 

Nihilominus  dicendi!  eft , veram  Ec- 
clefiam,quam  Chriftus  luper  petram  fu- 
dauit  , & cui  promifit  portas  inferi  non 
prxualituras  aduerfus  illam  , vifibilem 
effe:& confequenter  futilem  elle  aduer- 
fariorum  euafionem,quia  fi  hxcEcclefia 
vifibilis  eft,«Sc  deficere  non  potefl:  a vera 
fide,  & ipfi  ab  ea  defecerunt, vt  efl:  per  fc 
euidens,  & ipfi  non  negant.,  manifeftu. 
eft,non  veram  fidem,fed  hxrefim  habe- 
re. Propofitum  autem  fundamentum, 
quod  fidei  dogma  cfle  credimus, prius 
fimpliciter  probandum  eft  ex  feriptura, 
Sc  Patribus.  Deinde  res  ipfa(ideft,  in 
quo  confidat  hxc  vifibi litas  Ecclcfix)ita 
explicanda  ed,  vt  ablata  verborum  am- 
biguitate^ tergiuerfatione  ex  fidei  prin 
cipijs  pofsit  ratione  conuinci. 

Primo  ergo  Ecclefiam  effe  vifibilem 
probatur  ex  illolfaix. 2. Erit  in  nouif simis 
diebus  praeparatus  mons  domus  Domini  in 
yertice  montium , ey  eleuabitur  fuper  colles, 
& fluent  ad  eum  omnes  gentes , & ibunt  po- 
puli  mulli, & dicent. Venite  afccndamus  ad 

montem 


Luc.iy, 


1.  Petr.i, 
Jlrebr.ii. 


ylugufl, 


f- 

Symbolum 
Auguft . 


6 • 

Eccleffi  >> 
fibilis  ex  S* 
cripsura. 

1 : ex  Ilais 

C.i. 


Prima  expo 

fiuo. 

Dani.  12 , 


Auguji. 

Ilierony 

Tcrtull. 


Chryfoft. 

Cyni. 

Secunda  ?x 
politio. 


Dani.  2. 


7- 

Chrjfojl. 


3S 


montem  Domini,  & ad  domum  Dei  Jacob.  A 
Quo  in  loco  multi  ex  Patribus  per  « lon- 
temDomimChdHam  intelligunt,quiDa 
nielis.2.  dicitur  , Lapis  excijus fine  mani- 
bus,qui  crcmt  in  montem  magnum, vt  patet 
ex  Aug.trad.i.in  i.epill.loau.&Orat. 
cotraludxosc.y.N 8.& ex  D.Hieron. 

Ifai . 2 . Micheae  4.  & Danicl.  2 . & T ertul- 
lianolib.  contra  Iudxoscap.3.  Alij  vero 
per  montem  Ecclefiam  intelligere  vidc- 
tur,vt  Auguft.  lib.  4.  contr.  Crefcon.c. 

)8.  <Sc Chryfoflom.  Ifai,2.<Sc Cyrill.hb. 

1.  in  Ilai.  cap.2.Veruntamenin  re  non 
dillentiunt:  nam  de  Chrillo,&:  de  Eccle  g 
lia  tanquam  de  corpore,Sc  capite  ibi  Ter- 
mo eil,oc  iuxta  regula  Augullini,  quod 
de  corpore  dicitur, de  capite  etiam  intel- 
ligi  potefl,Sc  e conuerfo.  Vnde  in  alio  lo 
coDaniel.2.  de  lapide  abfeifo, qui  ladus 
ell  mons  magnus,  dicitur,^  impleuit  vni 
uerfam  terram ,fcilicet  Chriflus  per  Eccle 
liarn  luam, Cum  aute  in  loco  Ifai  te  mons 
& domus  Domini  dillindc  ponantur, 
recte  per  montem, Chrillum,&  per  do- 
mum, Ecclefiam  intelligimus.  Vnde  fu- 
turus dicitur , praparatus  mons  domus  Do- 
mini, id  ell,  Ecclefix  cu  fuo  capite  Chri- 
fto.  Praedicitur  ergo  ibi,  ficutChrillus  q 
vilibilis  venit  in  mundum,  & per  fuam 
prxdicationem,ugna,&  miracula  omni- 
bus notus, & illuflris  factus  eft,  ita  Eccle 
fiam  Chrifli  futuram  fuilfe  vifibilem,  & 
ita  notam  in  mundo, vt  ab  omnibus  cog- 
nofeit  pollet. Quod  fatis  declarant  feque 
tia  verba,  quae  funt  gentium  omnium  di 
ccntium , Venite  afeendamus  ad  monte  Do- 
mini. & ad  domum  Dei  Iacoh , Non  enim 
inuitantur  homines  vt  veniant,nifi  ad  do 
mum , quae  nota,  3c  vilibilis  eis  eile  po- 
tefl. 

Atque  ita  copiofius  quam  exteri  ex- 
plicauit  Chryfoft.dicens,  Res  heee  diiuci-  D 
da  adeo  eft, vt  nulla  deinceps  egeat  per  Jer- 
monem  interpretatione  ipfaenim  rerum  na- 
tiua  indoles  ad  eum  modum  vocem  edit,  tu- 
ba quauis  clarius  redonantem,  exhibens  om- 
nibus (pedandum  decus, ac  fplendorem  Eccle 
fea,uon  enim  ifte  fol  tanto  nitorefplendefcit , 
non  item  lux  ex  ipfo  emicans  illuflre  adeo  iu- 
bar  effundit,Vt  res  geftce  ab  Eccle  fu, Etenim 
domus  Dei  fuper  montes  altij simos  collocata 
eft.  Et  infra,  Eccle  fice  potejlas  ipftos  pertin- 
git caelos ,&  tanquam  domus  fupra  verticem 
montium pofita  omnibus  j e exhibet  cofpicua. 


vfque  adeo  ipfa  multo  etiam  amplius  omni- 
bus inclaruit.  Similem  protulit  fententia 
Auguft. lib.  3. contra  epill.  Parmeniani, 
vbi  dicit,iu flos  eft e.pervniherfam  duita- 
tem,qua  abjeondinon potejl  (inquit ) quia 
fupra  montem  conftiiuta  eft.  Montem  illum 
dico  Danicl  is  ,in  que  lapis  ille  preeafus  fine 
manibus  er  e uit,& impleuit  vnmerjam  terr 
Scd.trad.i.  ini.  epilhloan.  circa  lmj,A/0 
ne  ( inquitj  lapisijce,  qui  proecijus  eft  d mo- 
te f ne  manibus,  Chnjtus  eft  de  regno  indito- 
rum fine  opere  maritali  <Sc  pofl  pauca:  Nil- 
quid  digito  oftendimus  iftum  montem  ? Et 
infra,  Nunquid  fic  oftendimus  Ecclcfam 
fratres  mei  ? Non  ne  aperta  eft:  Non  ne  ma- 
nifejla ? Et  paucis  interieris.  Et  cum  eis 
dicitur,  vtique  hxreticis ,afcendite, non  eft 
mons  dicunt,  &"  facilius  illuc  faciem  impin- 
gunt,quam  illic  habitaculum  quierunt.  Et  in 
ferius  propofito  loco  Ifaiae , interrogat, 

Quid  tam  manifeftum,quam  mons  ? Et  lla- 
tim  obijcit.5W funt  & montes  ignoti,  vt 
Olympus,  &c.  Refpondet , In  partibus  funt 
ifti  montes,  ille  autem  mons  non  fic  quia  im- 
pleuit vniuerfam  terram , quis  enat  in  hoc 
monte ? Etinfradehxreticisait,  Montem 
noVident,nolo , mireris •,  quia  in  tenebris  am 
bulaut ,&  occulos  non  habent,  quia  tenebra: 
exccecauerunt  cos. 

Et  in  eodem  fenfu  interpretatur  mul- 
ti Patres  verba  Chrilli  Mattii.  $,Voseftis 
lux  mundi,  non  potejl  duitas  abfcondi  fupra 
monte  pofita.  Hac  enim  duitate  efle  Eccle 
fiam  docuit  Auguftin.  dido  tracl.  1 . di- 
ccs  Ecce  citatas  de  qua  diftu  eft.IIxc  e fi  ci - 
uitas‘Jupra  monti  pofita  Idcd.hb.3.  cotra 
Parmenian.  c.f . cklib.2.  contra  literas 
Petiliani  cap.  3 2. poli  illud  In  omnem  ter- 
ram exiuitfonus  eorum.  Infra.  Hinclit,vt 
Eccle fia  vera  neminem  lateat,  vnde  eft  illud 
quod  Euangelift a dicit.  Non  patefit  ciuit as 
abfundi  fupra  montem  conftituta  , idebque  at 
in  eodem  Pfalmo  conticebitur , In  folepofuit 
tabernaculum  fuam , quod  ipfemct  fuper 
eundem  Pfalmum expofuit,id  ell,  in  ma 
nifeftatione , Ecclefiam  fuam , non  qua  la- 
teat. Et  infra ,Quid  tu  hicretice  fugis  in  tene- 
bras . Et  multa  fimilia  habet  libro  de 
V nitat. Ecclefix  & libro  1 3 . contra  Fau- 
fluin  capite  1 3 . vbi  pro  figno  certo  Ec- 
clefix  Chrilli  ponit  , quod  omnibus  emi- 
net,& apparet, quia  eft fedesgloriie  cius. Ie-  Jcrew^Xj 
tem.ij.eir  templum  Dei  [antium. i.^dQo  Connt. 
rinth.  3 . & poltca  fubiugit  locum  Mat- 
thaei. 


8. 

Ex  Mac. 


Auguji. 
Pfal.  18. 


c/.  c 


36 


Lib.r.^tZ  JnglkmafiBaafh  Catholica  dfsideat. 

aui  inter  aduerfarios periclitantur , quitnter 
Judaos, Paganos , atque  harettcosjro  fide 
'Uf  rccurr e r e jciant  ad/  cxuxtatent 


lib. 


contra 
c'.  Vbi 


9. 

Hierony. 
( hryjofi. 
Pj<ih,;,S6 
Ephef.z. 


%Ams,  1 • 


ad  Philp.: 


Rupcrt. 

Lib.  4.  df 

lcria,&ho 
°rc  filijho 
m>:iis  inMa 
tch’ 


thon.Idem  lib.  tj.cap.17 
Crefconium  Gramaticuni  c..p.  3 ^ 

habet  verba  notanda  Extat  Ecclejiacun- 
fus  clara, atque  cenfpicua,  quippe  imtas, 


/ 


t/  r i/ 

Eodem  modo  expofuit  illum  locum 
Ilieionym.  hb,6.  in  cap.30.  Ieremia?, 

■v  ,>i etiam  verba illa Ieremiae  adEcclefia 
accomodat , adificabitur  duitas  in  exccifo 
Juo,cA  templum  iuxtA  ordinem fuum  funda- 
bitur. Plemus  ( inquit  Hieronymus  ) aU  ^ 
perfectius  in  Domitio  Saluatore,atqueALpo- 
ftolis  hoc  completum  ejl , quando  adijicata 
ejl  duitas  in  cxceljofuo,de  qua  f criptam  ejl3 
Nonpotefi  duitas  ab fc  otidi,  quee  in  monte  fi - 
ta  cfi,&  templum  iuxtA  ordinem  fuam,  ca- 
re moniasque  f undatum, vt  quidquidin  prio- 
ri populo  fiebat  carnaliterfmEccUfia fpintHA 
liter  coplereturjEt Amos.  1 . yerba  illa, Diti 
de  Sion  rugiet, de  fpcculaEcdcCiac  exponit, 
quiafuper  montem  fita  ( inquit,Matth.  7 .) 
latere  non  potefi , d:  qua  cum  Dominus  de- 
derit per  vetus, & noimm  inflrumcntum , & 
per  Dofiores Ecclefiafticosvocem fuam , & 
quafi  clara  baccina  insonuerit,  tunc  do  firma  ^ 
hcereticorum,&circuncifionis  ficcabitur&c. 

<Sc  elegantifsime  Chryfoftomus  hotnil. 

1 o.inMatth.in  imperfecfo,interrogans. 

Quae  eflhac  ciuttas  ? <Screfpondens,  Eccle- 
fta  ejl  S antlorum , de  qua  dicit  Propheta, glo 
riofa  ditia  funt  de  te  duitas  Dei,  cities  autem 
oms  funt  omnes  fideles,  de  quibus  dicit  Apo- 
llo Ius, y os  eftis  dites  S an  florum,  & domejli 
ciDei,&c . Et  infra,  Hcecergb  duitas poji- 
ta  e fi  fuper  montem,  id  ejl,  ChrijTu,&c.  Et 
deinde  conneftens  alia  verba,  Nec  qui  ac- 
cendunt lucernam, &c.  inquit,  Per  alteram 
comparationem  yult  offendere  quare  San - 
flos  fu  os  ipJeChnflus  mauifejlat,&'  non  yult  £) 
cjje abeonfos, Et  infra  interrogat.  Quod  ejl' 
candelabrum  ? Etrefpoiidct,£cc/e/n?,  qua 
baiuiat  yerbum  yita,  Et  adducit  illudPau 
1;  aci  Philipcnf.2.  Inter  quos  lucetis  ficut  lu 
minar  i a in  mundo , yerbum  yita  continen- 
tej.OenKiuc  in  eandem  fententiam  recte 
dii  dixit  Rupcrtus,<jK(cm  magna, qua  am- 
pla duitas.  Et  infra, AAw  potefi  abj  condi, no 
pati, ur ordo,vclratio mdicij,feu confihj di-  ' 
unn,  vt  abfeondatur  ,&  incognita  jit, qua:  ad 
1 •-  (-iU‘icatacii,&  ad  hoc  mille  clypei  pen- 
det cx  ea, omnis  armatura  jortinm,Vt  omnes 


agonnanti 
hanc,  fu  m ea  communiri, ffc, 

Vnde  pollumus  tertio  ratione  fump- 
ta  ex  proprietatibus , quas  Scriptilia,  dc 
patres  Ecclefiae  tribuunt,  eandem  veri- 
tatem comprobare.  Prima  conditio  Ec- 
clefiae Chrifti  eft,quod  fuper  Petrum  eft 
fundata  Matth.  1 5.  a quo  fundamento  di 
moueri  non  poteft>vt  fupraoftefum  eft, 
& latius  libro  tertio  dicturi,  fumus;  hoc 
autem  fundamentum  vifibile  eft, nam  ad 
gubernandos  homines  eft  pofitum,  ergo 
oc  Ecclefiam  ipfam  vifibilem  e ile  opor- 
tet. Et  ideo  vnum  ex  potifsimis  lignis  ad 
cognofcendam  veram  Ecclefiam  eft  fuc 
cefsio  Epifcoporum  in  Pontificatu  Pe- 
tri,vt  fupra  ex  Auguftino  notauimus,& 
ex  Irenaeolib-3.cap.  1.  &idemfumitur 
ex  Cypriano  Epift.  76.  ad  Magnum:  Si 
autem  Ecclefia  vera  elfct  inuifibilis,  non 
indigeret  capite  vili bilfin eque  in  eo  pof- 
fet  fundari . Secunda  proprietas  huic  af- 
finis eft,  quod  Chriftus  talem  condidit 
Ecclefiam , vt  per  homines  regi  pollet, 
iuxta  illud  Affor.  20.  Attendite  vobis,  & 
ynitierfo  gregi,  in  quo  vos  Spiritus  Sanflus 
pofuit  Epifcopos  regere  Ecclefiam  Dei,  quam 
ac  quifiuit f anguine  fuo.  Ybi  fine  dubio  eft 
ferino  de  vera  Ecclefia  a Chrifto  funda- 
ta, illam  enim  folam  fuo  fanguine  acqui- 
fiuit,illique  de  conuenienti  regiminepro 
uidit,quod  hominibus, & Epifcopis  com 
mifit,  ergo  necelfe  eft  talem  Ecclefiam 
elTe  vifibilem,  quam  eiusReflores  intue- 
ri^ cognofcere  pofsint. 

Tertia  coditio  eft,Ecclefiam  poiTe  vi- 
dere fenfibilesaffiones,  & audire  huma- 
nam vocem,iuxta  verbum  Chrifti  Mat. 

1 8 . Dic  Ecclefia,  quomodo  enim  aliquis 
loquetur  Ecclefiae, quam  videre  non  po- 
teft,.aut  quomodo  Ecclefia  au  diet  verbu 
hominis,  fiipfa  vifibilis  non  eft,  <Sc  ideo 
etiam  ait  Paulus.  1.  ad  Corinth.io.  Sine 
ojfcnfione  cjlote  Iudxis,&  gentibus,  & Ec- 
clefia Dei:  pollumus  ergo  videre  Eccle- 
fiam,&:  cauere,ne  illatu  offendamus  iux- 
ta  illud  Pauli.  1. ad Timot.3.  Vtfcias,  quo 
modo  oporteat  te  m domo  Dei  couerfari,qua 
eft  Ecclefia  Dei  viui , quomodo  enim  po- 
terat Timotheus  hoc  fcire,  liveram  Ec- 
clefiam nefeiret  ? Et  infinita’  funt  locu- 
tiones hmiles  .quae  fuppommt  certam, 

ac 


IO. 

Proprieta. 
«s  bcclcfij 
vidbilis. 


t . cx  Matt.' 

X <ff  * 


. Augufl . 
Irenaus. 
Cyprian , 


* . Proprie- 
tas ex  A&. 


II. 


3,Mact.i8: 


Corint.  xo 


Timot.$< 


Cor.  1 5. 

\ 

\ 


1 2 . 

Refponfio 
pro  ieotecia 
hereticoru 
&refgll«ur. 


Juguft. 


Cap,  7,  Ecclefiam  Chrtfti  'vifibilem  effe. 


37 


?.c  definitam  fcientiam  Ecclefix  vifibilis 
vteft  illud.  i.ad  Cor.ijv  Perfecutusfum 
Ecclefia  Dei,Sc  illud  Ador.  $. Fabius  efi  ti 
mor  magnus  in  Vniuerja  Ecclefia. Et  fimilia 
videri  poliunt  08,51.1 1.  & fere  per  totu 
illum  libru,&interdu  eft  fermo  de  tota 
Ecclefia,  interdii  de  parte  eius, feu  parti- 
culari Ecclefia  vifibili:  veruntamen  eade 
eft  ratio  partium,&  totius;  nam  li  partes 
v ifibiles  funt, multo  magis  totum  corpus 
ex  eis  conftans,erit  vifibile, 

Fortalse  tu  haeretici  his  teftimonijs  co- 
uidi  cofitebutur  Ecclefia  primitiua,qu£ 
fuit  tempore  Apoftoloru,  vel  paulo  poft 
illud, fuifte  vifibile,  poftea  vero  difcurfu 
temporii  illam  vifibileEcclefia  defecilTc, 
& inuifibile  fada  efife.  Ex  qua  refpofio- 
ne  libenter  priore  partem  accipimus.  Et 
ex  illa  in  primis  cotra  haereticos  couinci 
mus,veram  Ecclefia  polle  efife  vifibilem, 
quandoquidealiquado  talis  fuit.Exquo 
etia  obiter  oftenditur,rationes  hjretico- 
ru  ad  probandiiEcclefia  efife  inuifibile  fu 
tiles eire: na fiquid  valeret, repugnantia 
aliquam  oftenderent  in  Ecclefi?  vifibili- 
tate,cumtn  fadum  ipfum  probet  nulla 
cfTe,Deindeficut  nos  ex  feripturis  oft  edi 
mus  Ecclefia  in  fua  origine,  vt  fic  dicam, 
fuilfe  vifibile,ita  oportet,vt  ipfi  ex  ferip- 
turis oflendant , dari  Ecclefia  inuifibile, 
vel  in  eisprxdidu  efife,aliquando  tale  fu 
tura  fume  Ecclefia. Simili  argumeto  vr- 
get  Dohatiftas  Auguft.lib.de  Vnit.  Ec- 
cleb.c.ij.dicens,Legantnobis  hoc  deScrip- 
turis fantt  is,^  credimus, hoc , inquam, nobis 
ex  canone  diuitmu  librorum  legant , tot  ci- 
uitates,quce  vfyad  hodiernu  diem  baptifmu 
per  Apofiolos  fibi  confignatum , tenuerunt, 
perijj]'c  d fide.  Quodargumetu  profequi- 
tur  cap.i 8.  fupponens  in  principio,  Ec- 
clefia in  Scripturis  fandas  manitcile  cog 
nofci,&  poftea  cap.rp.iteruinftat,Ow;/- 
fis  ergo  morarum  tendiculis  oblidat, Ecclefia. 
Vel  in  fola  Ajf 'rica  perditis  tot  gentibus  reti - 
nenda. vel  ex  ^Affrica  in  omnibus  gentibus 
reparanda,  at  % adimplenda  ,&  ficoftendat , 
vt  no  dicat, veru  e fi, quia  hoc  ego  dico.&c. 
Late  enim  enumerat  omnia,quf  h^retici 
cofingerc  folct,&  adiungit.  Remoneatur 
ijla  velfigmeta  mendaciu  homtnu  ,vclporte 
ta  f ollae  iu  fpirituu,  8c  poftea  cocludit,  Sed 
vtru  ipfi  Ecclefia  teneam, non  nifidiuinaru 
S cripturarum  canonicis  libris  0 jit  dant.  Hoc 
,pinde  argumetum  eo  fortius  eft  contra 


A 


B 


C 


D 


hxreticos  huius  temporis,  quo  ipfi  pr^di 
cant,nihilelTccredendu,nifi  quod  infer  i 
pturis  legitur.  Cum  igitur  ex  Scriptu- 
ris habeamus  Ecclefiam  vifibilem,  & mu 
tatio  eius  in  inuifibile  non  legatur,ncque 
veftigium  eius  in  ScriptUra inuenni  pof- 
fitrprofedo  neq;conlcquentcr,nequc  cu 
fundamento  loquuntur  Protellantes. 

Vlteriusvero  cxeifdcm  Scripturis,  13* 

& Patribus  probamuSjfalfam  eile  polle-  Vifibilira* 
riorern  partem  illius  refponfionis  : nam  Ecctefi$pcr 
locutiones  Scripturx,  qux  conuincunt, 

Ecclefiam  fuille  vifibile  tepore  Apofto-  ! 

lorti,idem  probant  de  vera,  & Apoftoii- 
ca  Ecclefia  quocumq;  tempore.  Primo 
quia  promifsio  non  deficiendi  fada  eft 
Ecclefiar  vifibili,proutillam  Chriftus  fu 
per  petram  fundauit,vt  patet  cx  illis  ver 
bis.  Super  hanc  petram  adificabo  Ecclefiam 
meam,& porta  inferi  no  preeualebunt  aduer . 
fus  eam:  nam  particula,£rt>«,eandem  vifi- 
bilcm  Ecclefiam  refert.  Item  ex  Paulo. 

2.ad  I imoth.3  .vbi  cumdixiftet,^  Jcias , > 

quomodo  oporteat  te  in  domo  Dei  couerfari,  I,Srt  1 
qua  eft  EcclefiaDeiviuiSuhiung\t,qua  eft  3 * 
columna,*?  firmamentum  veritatis -.obten- 
dimus autem , priora  verba  intelligi  de 
Ecclefia  vifibili,in  qua  quis  conucriaturj 
fcd  particula  Qua  eandem  Ecclefiam  re- 
fert; ergo  illa  eadem  vifibilis  Ecclefia  eft 
columna,  «Sc  firmamentum  veritatis,  ac 
fubinde  perpetua,quia  vt  fupra  oftendi, 
h$c  proprietas  nunquam  poteft  a vera 
Ecclefia feparari.  Addenccpofte  illi  co— 
uenire,  fi  inuifibilis  aliquando  fiat : eft  c- 
nim  columna,&  firmamentum  veritatis, 
femper, & fine  defedu  veritatem  docen- 
do, & errores  corrigendo ; hoc  autem  cu 
authoritate,  & efficacia  facere  no  pollet , 
fi  eftet  inuifibilis , femper  enim  dubitari 
poftct,an  fit  vera  Ecclefia, qux  loquitur. 

Deinde  multae  ex  addudis  locutionibus 
Scriptur^  pro  quocunque  tempore  pro- 
late funt;  ergo  de  omni  tempore  probat 
veram  Ecclefiam  effe  vifibilem.  A ffu ra- 
ptum patet:  nam  Chriftus,  quando  mo- 
nuit,Z)w  Ecclefia,  fi  autem  Ecclefiam  non 
audierit, fit  tibi  ficut  ethnicus ,& public  anus, 
non  homines  tantum , qui  fc  audiebant, 
nec  folam  Ecclefiam  primitiuam  , fed 
totam  Ecclefiam  fuam,  vt  perpetuo  du- 
raturam inftruebat  ; ergo  fupponebat, 

Ecclefia  fua  femper  futura  efte  vifibile, 
que  audiri, & audire  pofsit.  Et  idemar- 
D gumen- 


,,  H. 

cmentiwi  fumi  poteft  « '«*«  PauJ‘ 
^ citatisrnain  confilium  illu  d co 


proxime in  Ecclefia, 


ue, nenti  modo  conueri 
feu  operandi  line  oftenfione  eius, ad  om- 
" tempora  extenditur, &ommtempo- 
feruandum  cfhergo  femper  Ecclefia 


nia 

re 


vc 


14. 


talis  eft,vt  videri  poisit  _ 

Preterea  eft  alia  miignis  proprietas 
re  Ecclefiae, quae  hanc  vihbilitateperpe- 


Confirma-  requ;rit,nimim,quodextra  illam  no 

turi,  ex  im  r*ri ,,ovi*  onf  tmiemri,  Vt eft 


„K  aoceo  ptteft  fatas  cofcruari.autinueniri,  vt , 

certa  veritas  fidei, quam  tradut  Cypria.  . 


dl 

Cjprian. 


epift.74.vbi  habet illam fententiam,  No* 


Auguft. 


Rupert, 


Origen. 


Cyprian. 


poteft  quis  habere  Deu  Patrem, quino  Mvet 
Ecclefiam  matre, qua  repetit  lib.  de  V mt. 
Ecclef.  non  longe  a principio/ vbi  inter 
alia  Ecclefia  coparat  arcae  Noe  dicens,  Si 
potuit  euadere  quif quam, qui  extra arcaNoe 
fuit,&  qui  extra  Ecclefiamforisfuerit,eua- 

det.Et  loquitur  aperte  deE  cclefia  funda- 
ta in  cathedra  PetrijEandemqj  dodrina 
tradit  multis  alijs  in  locis.  Item  Auguft. 
in  lib.de  Vnit.  Ecclefiae  cap.  2.  & 19.  ide 
docet, & confirmat, quia  adfalutem,ac  "vi 
tam  aeternam  nemo  peruenit , nifi  qui  habet 
caput  Chriflum:habere  autem  caput  thriftu 
nemo  poterit,  niji  qui  in  eius  corpore  fuerit, 
quod eft  Ecclefia.  Quamobrem  ex  hac  pro 
prietate  rede  colligitur,  Ecclcfiam  vera 
omni  tempore  debere  efte  vifibile , quia 
omni  tepore  eft  corpus  C hrifti,cui  vniri 
debent  omnes, qui  perChriftum  falutem 
confequi  voluerint:& eft  ciuitas  refugij, 
ad  quii  recurrere  oportet, qui  ab  hoftibus 
fe  tueri,&  defendi  defiderauerint.  Eftet 
autem  contra  redii  ordinem,  vtiam  ex 
Ruperto  retulimus, Ecclefiam  ad  huc  fi- 
neinftituta|in  occulto,& in  tenebris  col- 
locare,ergo  cu  ad  ad  eundem  fine  perpe 
tuo  conferuetui* , perpetuo  etiam  debet 
cfle  confpicna, clara, & vifibilis.  Et  ideo 
appofite  admodu  dicit  Irenaeus  lib.i.co- 
trahaerefescap.2./id«c  fidem  Ecclefia  in 
" vniuerfum  mundi*  diffe minata  diligenter  cu 
jlodit,quafi  yna  domu  inhabitas, & fimiliter 
credit  ijs , quafi  ynam  animam  habens , & 
"vnu  cor ,<& cofonanter prcedicat, docet, & tra 
dit,qtufrvnnpofsidesos.  Et  infra  fubiugit 
Sicut  fol  creatura  Dei  in  "vniuerfo  mudo  y- 
nus,ey  ide  eftftc  & lumen, puedicatio  "veri- 
tatis "vbiq,  lucet, & illuminat  ones,qui  "volut 
ad  cogmtioncventatis  "ve  wirc. Qua  copara- 
tione  imitatus  etia  eftCypri.lib.de  Vnit. 
Ecclef.diccs,£fc/eyj4'v;;<j eft}qu*e in  multi 


B 


Chrjfojl. 


• 

Cofiimanir 
t ‘ey  vili  bili 
fuccelsione 


5-  D 


tudine  latius  incremetofaecuditaU  ^ ^ 

tur, quomodo  fotis  multi  radij,fedlume  vnu, 
diucile  radii* [olis  a corpore,- dmfionem  lucis 
ymtasno  capit., Que  loeu  citat  Aug.  1 >■ 1 • 

cotra  Crefcon.c. 3 d. dicens.  Hac  (fcihcct  jLugfl. 

Ecclefiae  ciuitat  c)B.Cypnanusita  tomen - 
dat,yt  eam  dicat, Dhi  luce  perfufam,  radios 
fuos  per  orbe  terrarum  porrigere,  cTY.Et  lic 
etia  Origen.traft.3  -in  Mat, Ecclefia  ple- 
na eft  fulgore  ab  Oriente , "vfq , ad  Occidente, 

& plena  ejl  lumine  y ero, quee  eft  colnna,  & 
firmamentu  yeritatis£.t  fignilicat  Aug,6c 
ali), qui, vt  fupra  vidimus, ad  illa  accomo 
dat  illud  Pfam.7» [ole poftiit tabernaculum 
fuu,  & illud  Ieremi?,/;/*  eft  [edes  gloria t. 
quee  exaltata  ett,&  onibus  apparet.  Et  pro- 
pterea  etia  ab  alijs  Patribus  comparatur 
cadelabro  contineti  lucerna/W  luceat(ait 
Chry fofto.)id  eft  appareat  ,&  illuminet, 
qui  funtyelin  domo  Ecclefue  ,"vel  in  domo 
omniu  niudoril. Deniqjpropter  hac  causa 
dixitide  Chryfoft.hom.4.in  c.6.Ifai./a- 
CilPejfe fole  extingui,quaEcclefia  obfcuran. 

Alio  item  modo  refutare  poffumus 
praedida  euafionem  haereticoru,&  veri- 
tate catholicam  cofirmare,  fumpto  eode 
principio  abaduerfarijs  concedo , quod 
EcclefiaChrifti  in  fua  originevifibilis,&  Pontificum 
notifsima  fuit,vt  ex  Scriptura  fatis^pba- 
tu  eft,&  pr^fertim  verbaChrifti;  A<iiaq; 
Apoftolorii  oftendunt.  Nam  haec  Ecde 
fia  ita  propagata, & conferuata  eft , ficut 
fuit  fundata, ergo  licut  in  principiovifibi 
lis  fuit, itaperpetuo  coferuatur.EtMinor 
quide  propofitio  quoad  propagationeex 
eifde  Aftibus  conftat.Prius  enim  in  Hie 
rufalem  radices  agens  poftea  per  Iudeam 
aufta , deinde  ad  Samariam  extenfa,  ac 
tandem  per  omnes  gentes,&  vniuerfum 
orbe  propagata, in  omnibus  femper  locis 
vifibilis  fuit. Et  ita  particulares  Ecclefiae 
tanquam  notae, «Scmanifeftae  tam  in  dida 
Sacra  hiftoria, qua  in  epiftolis  Apoftoli- 
cis,&  inlib.Apocalypfis  proponutur,& 
nominantur.  Quod  vero  fpeftat  ad  con- 
feruatione,feu  durationem,  coftat  etiam 
fenfibili,vt  ita  dica,modoEcclehamperfe 
ueraffe per  continuam  vifibileq)  fuccef- 
fionePontificu,Epifcoporu,D  odorum 
&alioru fidelium, & Ecclefiae  mernbro- 
ru:&  inde  etia  colligi  poteft,  eode  modo 
efte  perfeueratura  quandiu  mudus  dura- 
uerit,qaeadeeft,cuiufcuq;tcporis  ratio. 

In  quo  difcurfu  folum  fupereft  pro- 

bandum 


Cap.S.  Quomodo  Ecclefia  <v ifibilis  dicatur . 


39 


F.cc*efia  (£- 
per  satione 
niccefsionis 
vi  fibiiis  jper 
fenerar. 

Tertuilia . 


r7* 

Cjprian. 


B 


Ircnaus . 
lAugujt. 
Vincent. 
Lyrmenf. 


bandum  , durationem  Ecclefia:  femper 
xuifle  in  ifatuvidbili  latione  fuccefsionis, 
id  autem  probari  poted  in  primis  ex  do- 
ctrina Patrum,!  ertullian.enimdc  Pra*- 
fcript.cap.  20.  ficdefcribit  continuatam 
durationem  Eccleiiae,  lApcfioh  primo  per 
ludaam  contetfatajide  in  Iejum  Chrijhtm 
& Ecelefijs  injlitutis , dehinc  in  orbem  pro- 
fcffi,  cande  doftrinam  eittfdcm  fidei  apud  ua 
tiones  prxdicarunt  ,&Ecclefias  condiderunt, 
d quibus  traducem  fi  dei, &1  jcmina  dobinnee 
alue  Ecclcfce  mutuata  junt)&'  quotidie  mu- 
tuantur ,yt  Eccle  fice  jiant  , ac  per  koc  ,& 
ipfa  A-poflolictc  deputantur , Vtjlboles  Apo 
fi clicarum  Eccle fiarum , omne  gentis  ad  ori- 
ginem juam  cenjcatur  neceffe  eji.  Et  ita  con 
eludit  ex  omnibus  Ecelefijs  coalefcere 
vnam.  Quod  verum  eft  de  Ecclefia  non 
folum  prout  ed  fimul  in  aliquo  tempo- 
re, fed  etiam,  vt  fuccefsiue  permanet  per 
communicationem,  & vnionem  prafen 
tiscum  pra:terita,&  legitimam  fuccefi- 
fioncm,quam  magis  explicat  cap.  3 z .di- 
cens, Ecclefias,  qua  fe  profitentur  A- 
podolicas,  oportere,  vt  oftendant,  ordi- 
nem Epifcoporum  fuorum,  deducendo 
illum  vfque  ad  Apodolos. 

Eandem  doftrinam  late  tradit  Cypri-  C 
an.lib  de  Vnit.Eccleiia,  <5c  epid.76.  vbi 
inter  alia  ait.  Nec  Epif  opus  computari po- 
tefi,  qui  Euangelica , & Apofiolica  traditio 
ne  contempta , nemini  jucccdens , d fe  ipfo  or- 
tus eji , & ita  vt  Ecclefia  notam  ponit 
Pontificum  fuccefsionem.  Et  epid.69. 
dicit,  Epifcopumeffe  in  Ecclefia,  & Eccle - 
fiam  in  EpiJcopo,&  fi  quis  cum  Epifcopo  non 
fit, in  Ecclefia  non  ejje,&fruftrafibi  blandi- 
ri eos, qui  pacem  cum  [acer  dotibus  non  habe- 
te s, obrepunt,  & latenter  apud  qnofdam  co - 
tnunicare fe  credunt, quado  Ecclefia  ,quce  Ca 
tholicayna  efl,  fcijanon  fit , neque  dittifa, 
fedfit  ytique  connexa,  & cohcer entium  (ibi  D 
imicem  facerdotum  glutino  copulata.  Eode 
modo  hanc  Ecclefia  continuam  vnitate 
declarat  Irena.lib.  3.  contra haref.cap. 
2.0C  tertio.&  Auguftin.idem  fentit  con 
tra  Epidolam  Fundamenti , & aliis  locis 
ciuitatiSj&Vincentius  Lyrinenfis,&  re- 
liqui fiupra  allegati.  Quorum  communis 
fenfus  ed,  Ecclefiam  perfeueralTe  per  co 
tinuam  diccefsionem  in  eode  Hierarchi- 
coordine,in  quo  condita  fuit, ac  fubinde 
in  eode  datu  vifibili,in  quo  nota,<Sc  mani 
fedadt:quoniam  alias  no  podet  de  con- 


A tinua  fuccefsione , & traditione  codare. 


18. 


Pctedq;  merito  hic  difeurfus  inudari 
in  Paulo  ad  Ephef.4.dicente,£f  ipfi  dedit  t(J° 
qnofdam  quidem  ^tpofivlos,  quofdam Fio-  p*ul.ad£- 
pketas, alios  Euangelittas, alios  autem  Pafio  phei.4. 
res:& Dofforesad  cor.fummationemS  antia- 
rum in  opus  mimfterij , in  adificationem  cor- 
poris Chrifii, donec  occurramus  omnes  m ytii 
tatem  fidei, & agnitionis  Filtj  Dei , m ytru 
perfetlum  in  mtnfiiram  retatis  plenitudinis 
Chrifii.  Nam  ex  his  verbis  condat  hanc 
Ecciefiam,  qua*  per  modu  vnius  corpo- 
ris ex  varijsmebris  coalefcit,  & per  mu- 
tuam operam,& influxum  eoru  inter  fe  i,Cor,iz' 
conferuatur  ( vt  ide  Apodolus.  1 .ad  Co- 
rint.  1 2. docuit)  cande  formam  habitura. 

Donec  occurremus  omnes  in  yirum  perfetiu. 

Ac  fubinde  Doftores  , & Padoresper 
continuam  fuccefsione  in  ea  duraturos, 

&fenhbili  modo  reCturos,  & dotduros 
illam:quod  intelligi  nullo  modopoteff, 
nid  vera  Ecclefia  femper  vidbdis,  &hu-  . n - 
mano  modo(vt  ita  explicem)  traftabihs  * 

perfcueret,no  enim  poted  caput  ede  vi- 
dbile,  & corpus  inuifibile,  vt  refte  dixit 
Aug.epid.48.ad  Vincent. circa  medm. 

C A P V T VIII. 

Occurritur  aduerfarioru  obiethombus,&quQ 
fcnfu  Ecclefia  yifibilis Jit  exponitur. 

I S ergo  modis  fatis , vt  arbitror, 
demonflratum  clf  ex  principijs 
fideij&tedimonjjs  Sacra:  Scri- 
pturae, veram  Chridi  Ecclefiam  debere 
efie  cognofcibilem,  feu  netam.  Dicere 
tamen  podet  aliquis , inde  non  fatis  con- 
cludi, ede  vifibilem , fcu  fenlibus  exter- 
nis patentem, fed  ad  fumum  eile  credibi- 
lem , vt  in  Symbolo  credenda  propo- 
nitur. Atque  ita  ede  notam  intellectui, 
nonfcnfui.Vndepodenthaeretici  elude-  Pr<? 
re  omnia,quae adduximus , dicendo,  fua  fe*t7,euafio 
Ecclefiam,  quam  inuifibilem  vocant,ha-  ecclefia  C/Te 
bentibus  vera  fide  fatis  effc  nota.  Et  pre  cred  i 
cipue  Proteftates  Anglicanifapud  quos  CelleftuiJn 
dicitur  durare  queda  forma  Hi crar chiae 
ecclefiafh!£&Epifcopat9\unbra,&mini 
derijjdicere  pofsut,in  fepfeuerarc  Eccle 
fia  in  ea  forma  ex  terna, «Sc  fefibili,qua  ha- 
buit  teporib9Apodoloru.Et  nihilomin9 
non  pode  fenfu  difeerni  illam  ede  ve- 
ram Ecclefiam  magis , quam  Romanam, 
neque  e contrario,  ideoque  appellare  illa 
inuifibilem,  non  tamen  ignotam, quia 
D z per 


H 


r. 


C \o  >• 


Vera  Eccle 
fia  quorao- 
do  fide  cre- 
denda. 


3* 

Prcbarur 
quoad  pri- 
ma partem. 


%Augujl, 

Rtiffin. 


slpec.i. 


Lib.i.QuZtu  Jnglicana fecla  a fide  Catholica  difsideat. 


4-0 

per  fidem  fui  fatis  illam  cognitam  habet. 

Hec  eft  vltima  obieftio.&  cualio,qua 
ex  parte  iiereticorum  cogitare  potui , & 
non  cenfui  omittendam , quia  per  illius 
folutioncra  tolletur  omnis  Proteftantm 
tergiuerfatio , & efficacia  teftimomoru, 
& rationum,  qui  adduximus,  magis  in- 
telligetur,  & reliquae  etia  obieftiones  111 
principio  politi  facilius  expedientur. 
Vt  ergo  rem  aggrediamur  , accipimus 
primonfiquod  in  hac  obieffione  cocedi 
videtur, Ecclefia  veram  elfe  nota  feu  co- 
gnofcibile  faltem  per  fide,vt  omnia, quae 
hactenus  adduximus  teftantur  fatis.  Et 
in  hoc  punito  addimus  duo.  Vnu  eft, 
hoc  inteiligendu  efte,non  deEcclefia  co- 
f use  concepta, feu  invniuerfali  abftrahe- 
do  ab  hac, vel  illa  congregatione  hominu 
exiftentium  in  mundo , qui  pofsit  illud 
nomen  fibi  attribuere  ,fed  inteiligendu 
eiTe  de  Ecclefia  definite,  & in  particulari 
fumpta,  vt  eft  in  talium  hominum  fidem 
Chrifti  profitentium  congregatione  . 
Aliud  eft,  hanc  Ecclcfiam  in  particulari 
elTe  credendam, non  quacumqj  fide  pro- 
babili,aut  humana, fed  fide  diuina  certif- 
fima,&  infallibili. 

Vtrumque  horum  poteft  probari  ex 
fymbclo  Apoftolorum , in  quo  profite- 
mur nos  credere  Sanftam  EcclefiamCa- 
tholicam.  Nam  hoc  intelligendum  eft  de 
certa,&fingulariEcclefia.Cum  enim  ve- 
ra Eccleha  Catholica  tantum  fit  vna,in- 
diuidua,  & particularis,  illa  loquutio, 
qui  indefinita  videtur, iquiualet  lingu- 
lari. Sicut  qui  dicit,  fe  videre  folem,  fta- 
tim  intelligitur  loqui  de  illo  fole  lingu- 
lari, qui  {olus  in  mundo  eft.  Atque  ita 
exponit  Auguftin.  de  Fide , & Symbo- 
lo capite  10.  &Ruffinus  in  expolitione 
Symboli, & omnes.  Nam  ex  vi  illius 
fidei  tenemur  credere,  illam  eiTe  veram 
Ecclefiam , in  qua  fumus  ,&  cuius  fidem 
profitemur  , & confequenter  tenemur 
credere,  conuenticulahireticorum,  no 
ede  veram  Ecclefiam,  fed  Synagogam 
Satam,  Apocalypf.  fecundo, vefvt  Ruf- 
finus,  ait,  Ecclclianr  malignantium ; er- 
go \ t per  illam  fidem  potsimus  difcer- 
n ere  veram  Ecclefiam  a falfa  , necefte 
eft,  vt  fit  de  tali  congregatione  in  parti- 
culari . Denique  ex  ratione fuprafafta 
de  necefsitate  huius  cognitionis  euiden- 
tcr  fcquitur  hanc  fidem  elfe  debere  de 


tali  Ecclefia  indiuidua,  quia  nobis  necef- 
^ fanum  eft,  vel  Ecclefiam  quaerere  , in 
qua  iuftificari  pofsimus , vel  cui  creda- 
mus, vel  in  qua  vera  Sacramenta  cum 
fruffiu recipere,  &vfque  ad  finem pei- 
feuerare  , ac  denique  faluari  valeamus. 

Nemo  autem  poteft  quirere  Ecclefiam 
in  communi , leu  in  abftraffio  coceptam, 
quia  hic  non  eft  inquifitio  fpeculatiua, 
fed  praefica , neceftaria  ad  operationes 
pricipuas  huius  viti,  talis  autem  inqui- 
fitio  , vel  coniunclio  circa  particula- 
rem Ecclefiam  neceflario  verfari  debet, 
quia  affiiones , vt  dixit  Philofophus,cir- 
B ca  lingularia  verfantur;  ergo  lingularem  rt' ‘ 
etiam, Scindiuiduam  Ecclefiam  , San- 
ftam,&  Apoftolicain  cognbfcere  pof- 
fumus,&  debemus. 

Et  hinc  facile  probatur  alteru  quod  4 . 

propofuimus , fcilicet,  debere  nos  cre-  Cofirmatm 
dere  hanc  Ecclefiam  non  tantum  fide , <Se  1 . 

opinione  humana,  fed  maxime  fide  di- 
uina, & Chriftiana.  Primo,  quia  quid- 
quid in  Symbolo  continetur , tenemur 
hac  fide  certa , & diuina  credere } fed  v- 
nuni  ex  credendis  in  Symbolo  propofi- 
tis , eft  hic  Ecclefia  particularis,  <Sc  indi- 
uidua , vt  declaraui  j ergo  eft  credenda 
^ fide infufa,  & omnino  certa  . Secundo 

hoc  maxime  confirmat  Auguftin.  Epi-  -dugufl, 
ftol.28 . dicens  hanc  fidem  in  ipfa  Scrip- 
tura fundari,  non  minus,  quam  fidem 
hominis  Iefu  Chrifti.  Quomodo  enim(in~ 
quit ) confidimus , acccpijfe  nos  ex  diurnis 
literis } Chrijlum  manifeflum , & non  Ec- 
clefiam mamfeflam  . Vndefipe  ibi  Do- 
nati ftis  obi  jcit  , Incerti  eflis , ybifit  Ec~ 
clefia  , 8c  ad  hoc  maxime  tanquam  ad 
magnum  ab  fu  rdum  eos  deducere  cona- 
tur. Ab os  autem  (concludit  columna  x 3 . j 
i deo  certi  fumus , neminem  fe  d communione 
D omnium  gentium  iujle  fepar  ari  potuiffe , quia 
non  quifque  nojlrum  in  iujlitia  fua,fedin 
Scripturis  diuinis  queerit  Ecclefiam , & yt 
promijf 1 ejl  reddi  confpicit. 

T ertio  jidem  conuincitur  ex  necefi- 
fitate  cognitionis  veri  Ecclefii  fupra  5* 
declarata:  nam  fides  veri  Ecclefii  eft 
in  fuo  ordine , & fecundum  Deum, fun- 
damentum reliquorum,  que  creduntur, 

& omnium  aftionum  neceftariarum  ad 
falutem  5 cum  ab  ea  accipiamus  Scriptu- 
lam  Sacram  , iuxta  peruulgatam  Au- 
guftini  fententiam , Euangelio  non  crede- 


rem 


Caput.  S.Qjiomodo  Ecclefia  vifibilis  dicatur.  4 r 


j n rcm,mfime autboritas  Ecclefia  comoucret,  \ 
^ ‘ * contra  epifl.Eundamentic.), Ab  eadem 

accipimus  verum  fenfum  fcripturaru,vt 
capite  fequenti  attingemus  ■>  accipimus 
fymbola,facramenta,pr;rccptaj  confilia, 
cX  omnia,  qute  ad  falutem  pertinent;  er- 
go fi  fides  deipfa  Ecclefia  eflet  tantum 
humana  opinio,  reliqua  omnia  tanrum 
opinione  tenerentur:perirct  ergo  diuina 
fides . Et  e conuerfo  nulla  eflet  haereti- 
corum congregatio  ; qua?  non  credere- 
tur Sanfta,  & Catholica  fufificienti  fide, 
quia  vniufquifque  haereticus  credit  lu- 
am Ecclefiam  ciie  fandam , 8c  Apoflo-  g 
licam, credit  autem  fide  humana, que  fal- 
fa  elle  potefit;  at  in  hoc  diftert  a Catholi- 
cojergo  fides,quam  catholicus  concipit 
de  vera  Ecclelia  longe  altior  efi,ac  fubin 
de  prorfus  infallibilis,&  diuina, 

Atq;  ex  his  colligere, & addere  poflu 
C,  mus  tertio,quod  maxime  nofha?  inten- 
r Ecclefia  tioni  deferuit,nimiru,  in  quo  verofenfu 
quomodo  fiaec  Ecclefia  dicatur  vifibilis.  Duplici  e- 
**  n*m  rat^one  reputatur  eiufmodi.  Primo 
quia  illa  Ecclefia,  quii  fide  credimus  efle 
vera,obiedu  quoddam  effiquod  vifu  vi- 
deri^ auribus  audiri, & manibus  quoda 
modo  cotredari  pote  fi.  Hoc  enim  fatis  q 
jeffc  folet,vt  obieftu  ali  quod  creditu  fen- 
fibile  dicatur, etia  fi  de  illo  credamus  ali- 
quod myfterium  inuihbile  : fic  facra- 
menta  fenhbilia  vocantur  , quanuis  for- 
malis ratio  facramenti , aut  veritas  non 
lentiantur , I mo  etiam  Chrifius  Domi- 
nus obiedum  vihbile  erat,  cum  in  ter- 
ris ambulabat , & tamen  fide  diuina  cre- 
debatur a multis  tanquam  verus  Mef- 
fias,quirede  dicere  poterant,  fe  vide- 
re Mefsiam,  quem  fperabant,  <Sc  quem 
Matth.  prxfentem  credebant, iuxta illud  Matt. 

13.  Multi  Reges  defideraneruutyidere^ua 
TosvidettSy&c.  Etpofi  refurredionem  D 
fuam  dixit  idem  ChrifiusDominusTho 
n\q,Quiavidiflt  meThoma  cndidisli.QuoA 
Gregor.  declarans  G regor. dixit ,Vnumyidit , & 
alihd credidit, tamen  de  illo  quem  vidit, 
credidit  quod  non  vidit,  & ita  fides  illa 
habebat  obiedu  fenfihile.  Ita  ergo  dice- 
re poffumus  de  Ecclefia,nam  de  illa,  qua 
in  his  perfonis,&locis  videm9, credimus 
efie  Sandam,(3cApofiolicam,quod  ocu- 
. . lis  corporeis  non  videmus. 

7*  Obuiabunttandem  protefinntes,hoc 
modo  etiam  fuaniEccleiiam  efle  libi  vi- 


fibilem,quia  fuam  congregationem  qua 
vident  credunt  elle  vera  Ecclefiam. Ref-  ^ffp0n(;0 
podemus  in  prhnis , in  hoc  nullam  nobis  hsrec. 
e fle  cu  illis  contentionem,  quia  nos  nihil 
moramur,  aneoru  congregatio  vifibilis 
lit,nec  neded  ab  eis  inuentum  sil  vocabu 
luinuifibilisEcclefiae.Sempertamcn  in- 
tercedit hec  difterentia  ,quod  illi  congre 
gatione,quam  vident , faifo  credunt  elle 
veram  Ecclefiam,  nos  autem  catholicam 
feu  Romana  Ecclefiam , quam  etiam  vi- 
demus, certa,&  infallibili  fide  c redimus 
elle  veram  Ecclefia.  Deinde  efi  alia  difie 
rentia:  nam  aduerfarij  \ itare  no  poliunt, 
quin  dicant , congregationem  luam  feu 
opinionis  fu  a;  coetum  aliquando  vel  non 
fuifle,  vel  inuihbibem  fui  fle , nimirum, 
antequam  illi  effient, quia  tunc  a nullis  vi 
debatur,vel  agnofeebatur  tanquam  obie 
£him,de  quo  crederet,  efle  veram  Chri- 
fti  Ecclefiam.  Imo  propter  illud  tempus, 
in  quo  ipfi  non  erant , cogitarunt  modii 
illu  dicendi  de  inuilibili  Ecclefia,  vtpof- 
fent  aliquo  modo  dicere,  nuqua  defuifle 
in  mundo  veram  Ecclefiam, licet  per  plu 
res  annos  vt  v.g.a  G' regorio  Papa  vfque 
ad  Lutherum,  vel  Vuiclephum,  aut  aliu 
fimilem  inuifibilis  fuerit.  Quod  etiam 
pro  cerebro  folum  fuo,  <Sc  fine  fundamc- 
to  afiruerunt,nam  fi  omnino  ignota,  & 
inuifibilis  erat  toto  illo  tempore  vcraEc- 
clefia,vnde  olledere  poflut , alicubi  fiuif- 
•fe,vel  quis  eis  reuelauitJ Nam  fi  id  folum 
colligat  ex  promi  fsionibus,&  praedi £Iio 
ilibus  de  perpetuitate  Ecclefia?,  fateatur 
necefle  ell, femper  durafle  vifibileni , id 
efl, in  particulari  cogmta,&  notam,  quia 
talis  prxdifta  fuit,&  promifla,  vt  ofien- 
fum  cfl,&  quia  femper  f yit  ita  credita  ab 
orbe  Chrifliano,ficut  fymbolu  Apolfo- 
licum,(Sc  Nicenum  femper  in  mudo  du- 
rarunt,ex  quo  condita  funt , femperque 
fuerunt  in  vera  Ecclefia  credita. 

Altera  ratio  , obquam  merito  po- 
teft  Ecclefia  vera  dici  vifibilis  non  fo-  ** 
lum  , quoad  materialem  congregatio- 
nem hominum,  fed  etiam  quoad  inter- 
nam formam,&  rationem  Ecclefie,qua- 
uis  non  in  fe  , fed  in  alio,  vt  loqui  folent 
Scholaflici,  efl,  quia  figna,  <5c  effeftus 
vifibiles , feu  fenlibiles , quibus  conf- 
picitur, fortita ‘efl . Sicut  animaequi, 
vel  etiam  hominis  potefl  dici  vifibilis, 
aliter  vero,  quam  corpus:  nam  corpus 
3 vide- 


Matt.  ii. 


Jfai. 
loan . 


2- 


Signa  Ca- 
tholica Ec- 
cldix.  ..  , 


10. 


Ecclefia  vi 
fibilem  (cn 
iui  in  lignis 

ede  olUudi 
tur. 

Roman.  i* 


4-2 

Videtur  in  fe  /anima  vero  non  in  fe , fed 
in  fuis  aftibus,  fcu  operationibus.  \ nde 

corpus  dici  poteftvifibift  animali  mo- 

do  id  eft,  mere  fenfitiuo;  anima  vero  ra- 
tionali modo, id  eft, adminiculo  rationis, 
adiungendo  difcurfum  fcnfm.  Sicut _Pau 
lus ad  Roman. i.  dixit,  InuifibihaDeia 
creatura  mundi  per  ea,  qua  f alia  funt, tnte  Ile 
bla  conjbici.  Vel  ficut  Chriftus  Dominus 
Interrogatus  a Ioanne  per  difcipulos,T« 
es, qui  -venturus  es , an  alium  expeti  amusi 
Ipfe  respondit, Renuntiate  loanni,qua au 
Mis,& yidijhsXceci  yident, claudi  ambu- 
lant,.ac  fi  diceret  in  fignis, 
au*  ego  facio,  videre  poteftis,  meelle 
Mefsiam,quia  illa  exhibeo,  quae  in  Pro- 
phetis erant  praedicta, Ifai^J.&di. Et 
hac  ratione  idem  Dominus  dixit  loan. 
i Si  opera  nofecijfem  in  eis, qua  nemo  alt- 
us fecit,  peccatum  non  haberent,  quia  nimi- 
rum per  ipfaita  propalabatur , vt  eifide 
adhibere  obligarentur. 

Ita  ergo  dicimus  Ecclefiam  effc  vifibi 
lem,quia  talia  femper  exhibuit  figna , & 
quafi radios vifibiles fuae  veritatis,  vt  in 
eis , Vel  per  ea  videri  pofsit,  ac  debeat. 
Quod  in  primis  fumo  ex  omnibus  tefti- 
monijsSan«ftorumPatrum, quibus  fupra 
probauiEcclefiaevifibilitate,omnes,enim 
illam  explicant  per  effe&us  eius  vifibiles 
quibus  orbi  pro  palam  euafit.Et  fpeciali- 
ter  ex  VerbisAuguftim  proxime  citatis, 
Vnufquiff  nojlrum  in  Scripturis  diurnis  qua 
rit  Ecclefiam,& ytpromiffa  e jl, reddi  confpi 
c it. PromilTa enim  eft  Ecclefia  habes  ta- 
les proprietates, & figna, in  quibus  imple 
tis  confpici  pofsit. Declaratur  hoc  exver 
bis  Chrifti  Marci  vlt  .Euntes  in  mundulam 
uersu  pcadicate  Euangeliu, ac  fi  diceret, pia 
tate  Ecclefiam,  feminado  Euangelij  ver- 
bu,  & baptizado:  nam  ex  baptizatiscre- 
dentibus  congreganda  eft. Et  ftatim  fub- 
iungit,  Signa  aute  eos,  qui  crediderint,  hac 
fe  que  tur,  «Seponit  quinq;  fenfibilia  figna 
quafi  certa  fuae  Ecdefiae  indicia, quae  po- 
fteain  Alitibus  leguntur  impleta:  non  e- 
nim  illa  data  funt  adeognofeendam  fin- 
gulorum  credentium  fidem,  fed  ad  cog- 
nofcendam congregationem  fideliu  ve- 
re credentium  in  Chriltum,  quae  eft  ve- 
ra Ecclefia. 

A tque  hoc  modo  per  haec  figna  ad  lite 
lain  intellecta,  &:  per  alia  fan  «ititatis  ope- 
°lua:  per  illa  fignificabantur  (vtGre- 


B 


D 


ra, 


ferm . i .deAfcenfione,vo 

Ecclefia  vifibilis  ftatim  a fuo  initio,oc  p^> 
ftea  eodem  modo , vtfupra  offendimus 
pcrfeuerauit.Non  per  duratione,&quafi 
continuationem  omnium  illoru  fignoru 
fed  per  cotinua  fuccelsione,quae  fuo  etia 
modo  vifibilis  eft>&hominibus  euidens, 
& hoc  modo  in  illis  fignis  videtuf  Eccle- 
lia,quae  nuc  eft , quia  eadem  eft  cum  illa, 
quae  tunc  fuit,quac  vmtas  ex  ipfa  luccel- 
fione  fatis  cognofcitur.Vnde(vtappofi- 

te  fatis  Auguft.hb.de  Vtilit.creded.cap. 
1 6). Fabia  Junt  illa  opportumfsma,ythismul 
titudine  credetiutu  congregata,atq,  propaga- 
ta, inipfos  moresvtilisconuerteretur  autho - 
ritas.  Accedit,tpod  ea  figna,  licet  no  fint 
ta  frequetia,we  afsiduitate  vilefcat,\t  eode 
loco  fuperaddidit  ide  Aug.  yel  ne  animus 
f eperyifibilia  quareret,vt  ide  quocp li.  i .de 
Vera  relig.c.2  f.  ait,nihilominus  no  om- 
nino celfarunt  in  veraChrifti  Ecclefia, 
fed  temporibus  opportunis  fiunt iuxta 
diuinae  prouidenti^  difpofitione,  vt  Au- 
guft.etiam  notauit  fupra,&  hb.22.de  Ci 
uitat.cap.8. 

Accedit  deniqj  praeter  illa  figna  quafi 
tranfitoria,quae  in  initio  nafcentisEccle 
fiae  magis  neccffaria  fuere,dari  alia , quae 
permanentia, «Sc  quafi  intrinfeca  dici  pof- 
funt,quia  in  ipfa  Ecclefia  ita  requiratur, 
vt  femper  cu  illa  durent.  Quae  a Catholi- 
cis dicuntur  Notae  verae  Ecclefiae , quas 
multi  exiliis  latifsime  tradiderunt, nos 
vero  nunc  illam  prouinciam  non  aflumi 
mus:  napraefenti  inftituto  fufficiuntno 
nulla  figna,quae  attigimus.  Vnu,&  maxi 
me  comen datum  a Patribus, eft  antiqui- 
tas,quam  nomine  fuccefsionis , Sc  origi- 
nis declarauim9,&  in  c.8  .de  hoc  eode  fio; 
no  redibit  ferino.  Aliud  fignu  eft,  quod 
maneat  Ecclefia  fundata  in  eadepetra,in 
qua  Chriltus  illam  fundauit,  & quod  ea 
immobilis, & fidelis  perfeueret,«Sc  de  hac 
fufficiunt  di  «ita  in  c.3.«5c4.  «Stquaeinlib. 
3 .addimus.  Aliud  fignii,quod  lib.de  V ni 
ta.  Ecclef.&  in  multis  alijs  valde  c.omen- 
dat  Augufl. contra Donatiflas,  eft  loca- 
lis amplitudo, vel  ( vt  ita  dicam  ) vbiqui- 
tas  Ecclefiae  Catholica  per  totu  orbem 
aiffufae,ficut  promilTa  eft,  & de  hac  adde 
mus  aliqua  in  cap.i  o.  Hsc  ergo  omnia 
figna  vifibilia  funt,  & per  ea  fit  vifibilis 
Ecclefia, no  animali  modo,  fed  rationali, 

& 


Gregor. 
Bcrnard . 


Augujl . 


« Augfl , 


11. 


A) ia  flgoa 
£ Patribus 
tradifta,  . 

Anriqu"'t« 
Ecclelis'  ■ 


Firmitas.- 

Propagatio 


Cap.  8 .Quomodo  Ecclefia  vifibilis  dicatur*  43 


D.Tbom. 


11. 


H se c figna 
nulli  hxre» 
ticcrum  co 
ueociculo 
quadrant. 


Tertullia, 


Sc  fidei,  quia  fuppofita  promifsione , & 
proditione  talium  fignoru  de  vera  Chri- 
fti Ecclefia,  videndo  illa  figna  in  aliqua 
congregatione, videtur  vera  Ecclefia  fal- 
tem  fub  generali  ratione  credibilis,  iux- 
ta modum  loquendi D.Thomae  2.  2.q. 
i.artic.4. au2.<Sc artic.).adprimu, 
id  eft,  per  talia  figna  videt  quilibet  pru- 
dens, de  tali  congregatione  eilc  creden- 
dum, eile  veram  Eccleha,&  non  de  alia. 

Atque  in  hunc  modum  explicata  Ec- 
-clefie  vifibilitate, nullo  modo  dicere  po- 
teft  aliquis  nouorum  d ogmatu  fectator, 
vel  Anghcanae  feCta’  defenfor , congre- 
gationem fuam  efieEcclefiam  vifibilem, 
6z  veram : idemq;  de  quocunque  haere- 
ticorum conuenticulo  ftatuendum  fen- 
tio.Probatur,quia  nulla  figna  exhibent, 
vel  notas  habent,  quibus  Ecclefiae  Chri- 
fti veritas  itaibi  appareat , vt  fecundum 
prudentem  rationem  credibile  fit,  illam 
elTe  veram  Ecclefiam  , quam  Chrillus 
inftituit,  6c  perpetuo  duratura  eTe  pro- 
mifit.  Non  enim  habet  illa  congragatio 
fub  tali  fecla  antiquitatem,  vt  ex  facto 
fupra  relato  con  fiat.  Nfeque  habet  origi- 
nem condigna  Ecclefiae  Chrifti,vt  enim 
in  fimili , mutatis  nominibus  dixit  Ter- 
tullian.de  Praefcript.cap.30./^*  tunc  Lu 
therus,ybi  tunc  Caluinus , nam  conflat  illos 
nej:  adeo  olimfuijfe , & in  catholicam  primo 
doctrinam  credtdijje  apud  Ecclefiam  Roma- 
nenfem,  donec  fub  Potifcatu  Leonis  X.  pro- 
pter ambitionem , & inquietam  animorum 
ajfethonem  'venena  doctrinarum  [narum  dif 
feminarunt.  De  qua  re  plura  inferius  cap. 
12.  dicemus.  Deinde  non  habet  ille  coe- 
tus fundametum  petrae,  in  qua  Chrifius 
fuam  Ecclefiam  fundauit,  & in  qua  per- 
manfuram  elfe  promifit  , vt  oftenfum 
eft,  fed potius  directe  profitetur  defe- 
ctionem ab  illo  fundamento , imo  vehe- 
menti odio  illudinfeCtatur.  Ad  haec,am- 
plitudinem  non  habet,  fed  in  quodam 
terrae  angulo  latet,&  neque  totum  illud 
occupat,neque  ibi  confcnfionem  doclri 
nae  habet , fed  infinitam  prope  modum 
varietatem, & diuifionem.  Vt  omittam, 
nulla  habere  figna  fupernaturalis  virtu- 
tis, nec  diuini  luminis,  aut  verae  fanfti- 
tis,  cum  catholicae  Ecclefia  antiqua  lu- 
mina, fandos,  inquam,  Patres,  ScDoCto- 
restarn  facile  deferat,  (Scquaficontem- 
nat,&  exim>£  fanclitatis,  perfectionis 


A viam  petulanter  irrideat.  Quis  ergo  pru 
dens  his  omnibus  attente  confideratis, 
cogitare  pofsit, nedum  firmiter  credere, 
ibi  eTe  veram  Chrifti  Ecclefiam. 

Dicent  fortalTc  aliqui  ex  haereticis, fe 
habere  figna  fufficientia  verae  Ecclefia:, 
quia  habent  veras  fcripturas,ac  legitima 
earum  fenfum,&  Chrifti  facramenta,ac 
vitam  bonam  & honeftam,  conformeq; 
Chrifti  praeceptis. Sed  hxc  partim  com- 
munia funtjtk  hereticis  omnibus,  & ve- 
ra: Ecclefiae  Chrifti , vt  habere  Scriptu- 
ram, & aliqua  Chrifti  facramenta,<3c  ali- 
g quam  fpeciem  virtutis,  aut  religionis, 
faltem  apparentis,  & ideo  ex  his  folis  no 
poteft  vifibilis  fieri  vera  Ecclefia  in  fen- 
fu  praeditfto. Quadam  vero  funtfalfa,vt 
nos  credimus,  <$c  in  fe  funt  obfcura,  qua: 
potius  credi  debent, quam  videri,&  ideo 
inepte  atferuntur  vt  figna  vifibilis  Ec- 
clefiae.Tale  eft, quod  dicitur  de  vero  fen 
fu  fcripturaeTaepe  enim  latens  eft,& po- 
tius per  veram  Ecclefiam  definiri  debet. 
Etfimile  eft,  quod  dicitur  de  numero, 
veritate , ac  legitimo  vfu  fatramentoru. 
Quod  autem  fpedtat  ad  fanctitatem  vi- 
tae, licet  in  fingulis  perfonis  occulta, vei 
„ incerta  fit , nihilominus  in  profefsione, 
^ &ftatu  perfectionis  eius  nihil  habet  An 
glicana  fecla  , quod  illam  commendet, 
neque  inquopofsit  cum  fanclitate  Ec- 
clefia: catholicae  comparari. Quapropter 
rectius  aduerfarij  in  hoc  fenfu  dicent, 
fuam  Ecclefiam  elfeinuifibilem,oportet 
tamen , vt  confequenter  fateantur  , noji 
elfe  verammam  vera  EcclefiaChrifti  vi- 
fibilis eft,  non  folum,  quia  vbi,&  in  qui- 
bus perfonis  vilibilibus  fit,  definite  cog- 
nofcitur,fed  etiam  quia  fenfibus  fe  exhi- 
bet , vt  euidenter  credibilem  tanquam 
veram  Chrifti  Ecclefiam,  vt  declaratum 
q fatis,  & probatum  eft. 

Scio, non  defuturos  qui  dicant,quan- 
uis  in  fua  feCta  delintilla  omnia  figna  vi- 
fibilis, feu  euidenter  credibilis  Ecclefia, 
ipfos  tamen  certos  interius  reddi  ex  pe- 
culiari fpi  ritu,  feu  reuelatione  Q ei, apud 
fe  elTe  veram  Ecclefiam  . Sed  haec  euafio 
ridenda  eft  potius,  quam  impugnanda: 
nam,vt  reCte  dixit  Auguft.hb.de  V nit. 
Ecclef.  cap.  a. -Cum  inter  nos,  &hareticos 
qua  fio  eft,  vbi  fit  Ecclefia,  quid  fatturi  fu- 
mus ? in  yerbis  noftris  eam  quafituri , an  in 
yerbts  Chrifii ? Puto, quod  in  yerbis  Cbritti, 
D 4 qui 


ii* 

Fnnia  ha?« 

reticcruii» 

euafio. 


Confutatur 


, I4* 
Secuda  eua 

fio. 


Refponfo. 

JLuiutt. 


44.  Lib.  i.Qumw  Jnglicana 

ouiymmtjl.&oftmt  nuit  corpus f«x.  A 
Quod  lateprofequitur , excludens  non 
fohimpriuatum  fpiritum,  fed  etiam  in- 
terpretationem Scripture  fecunau  ien- 
fum  haereticorum.  Vride  harc  eualio  cie 
priuato  fpiritu  communis  eft  ad  omnia, 

Sc  fmgula  falfa  dogmata  illius  feftae , & 
ideo  quoad  hanc  partem  in  capite  f eque 
ti  difputationem  hanc  plenius  abfolue- 

mus.  . . , 

Nunc  folum  fupereft , vt  rationi  du- 
T 5 ’ bitandi,& obieftionibus  in  principio  po 

' Soluuntar  pltjs  fatisfaciamns,  quod  quidem  ex  iam 
argumenta.  facilhmo  fiet  negotio.  Praecipuu  B 

fiquidem,  cui  maxime  aduerfarij  nitun- 
tur, fundamentum  folum  probat,  inte- 
riorem formam  Ecclefiae,  quae  eft  vera 
fides  cum  charaaere  baptifmali,non  ef- 
fcin  fe  vifibilem,feu  fenfibilem.  Non  ta 
men  probat, non  efte  vilibile  corpus  hu- 
manum, &myfticum,de  quo  certo  con- 
flet, talem  formam  illi  inelfe.  Item  non 
probat, formam  illam  non  efte  vifibilem 
in  alio , feu  in  lignis , quibus  fufficienter 
manifeftatur . Quia  licet  per  haec  figna 
non  oftendatur  fufficienter  fides  , vel 
fanaitas  in  fingulis  membris  Ecclefia; , 
propter  fictionem , quae  in  vnaquaque  C 
determinata  perfona  efte  poteft , nihilo- 
minus fufficienter  oftendunt,in  hoc  cor 
pore  efte  veram  Chrifti  fidem,  & veram 
fanftitatem , quia  vera  Chrifti  Ecdefia 
fine  his  efte  non  poteft.  Dico  autem  fuf- 
ficienter oftendere,non  quia  illa  dona 
euidenter  manifeftet,  nam  fupernatura- 
lia  funt,&  occulta,  & per  fidem  credun- 
tur, fed  quia  faltem  faciunt  rem  euiden- 
ter credibilem  j in  quo  fenfu  diximus, 
Ecdefiam  veram  quoad  hanc  parte  efte 
in  notis  fuis,  & fignis  vifibilem. 
j /jq  Ad  teftimonium  Luca;.  17.  refpon- 
jJ{(  detur,  illud  faepefolereobijei  a Patribus  D 
in  hac  materia  contra  harreticos  alferen- 
tes, Ecdefiam  efte  latentem, aut  occulta. 
tAugutt.  Auguftin.lib.i  3 .contra  Fauft.c.i  3 . 

exponens  fimilemlocum  Matt.  24. in- 
quit,  Djiminus  pra  uidens  ait,  nonpotefi  ci - 
Explicatio  uitas  & bfcondifupramontempofita,&c.vt 
**  iirnbus  non  audiantur  illi, qui  adreligionumfeifur as 
7'  traducunt, dicentes, Eccehic  eji  Chrifius,ec- 

ce  illic ,&c. Et  infra, Nec  Hji  audiantur, qui 
fu}  «omine  quafifecreta,  apocrypha  ve-  ' 
ritatis,  & hominum  paucitatis, dicunt,  Ecce 
in  cubiculis, ecce  in  deferto.  Et  lib.i.Qu*- 


a fide  catholic  adifis  ideat , . 

ftionum  Euangelicar.  q.  3«.  per  fulgur, 
quod  exit  abOriente,& peruenit  vfque 
zd  Occidentem,intelligit  Ecclefia , qua; 
"velociter  totum  occupauit  orbem : fub- 
neditque , Confiituta  ergo  authoriute  Ec- 
clefice  per  orbem  terrarum  clara , atj;  mam- 
fefta , confcquentcr  difcipulos  admonet , atq3 
omnes  fideles , & qui  in  eum  credere  volue- 
runt, ne  Jchifmaticis , atq,  haereticis  credant, 
Vnumquodj \ enim  fchijma , & vnaquaque 
h arefis,  aut  locum  furni  habet  in  orbe  terra- 
rum, partem  aliquam  tenens , aut  obfcuris, 
atj \ occultis  comenticuhs  curiofitatem  ho- 
minum decipit.  Et  in  hoc  fenfu  explicat 
totum  Chrifti  fcrmone,&  ideo, ait,  pre- 
monuilTe, Nolite  credere  dicentibu s,Ecce 
hic, vel  illic  efiCbritfus.  Et  idem  fenfit 
Origen.trad.  3 o.in  Mattii,  dicens.  Non 
eum  oflendunt  in  Ecclefia, qua  plena  e fi  ful- 
gore, qua  plena  e fi  lumine  vero.  Eargdemq; 
Sententia  infinuauit  Hieronymus  Matt. 
24*ad  illaverba,S*  ergo  dixenntvobis^c, 
dicens.  Aut  in  hareticorum  penetralibus, 
qui  Elei  pollicentur  arcana , noiite  credere . 
Eftq;  ha;c fententia verilsima,  & virtu- 
te contenta  in  verbis  Chrifti, quanuis  no 
fit  ibi  prscipue  intenta. 

In  loco  ergo  Luca:  duae  partes, feu  du£ 
fententiae  Chrifti  diftinguenda:  funt. 
Prior,qu.£  in  obiectione  relertur,in  qua 
Chriftus  loquitur  de  regnoDei,vbi  reg- 
num Dei  fine  dubio  non  lignilicatEc- 
clefiam,fed  ipfum  Chriftum,  vel  aduen- 
tum  eius.  Interrogauerurit  enim  Phari- 
faei  Chriftum,  Quando  venit  regnum  Dei? 
id  eft,veniet.Qnia  non  interrogabant  de 
Ecclefia,  fed  de  regno,  quod  per  Mefsia 
obtenturos  fperabant , & illud  vocabant 
regnum  Dei , non  quia  aliquid  coclefte, 
vel  fpirituale  de  illo  cogitarent,  fed  quia 
ex  fpeciali  dono  Dei  per  virtutem,  3c 
potentiam  Mefsiae  illud  fperabant , vel 
quia  Chriftum  ipfum  audierant  fepe  lo- 
quentem  de  regno  Dei,ipfi  vero  de  reg- 
no Mefsia;  nihil  nifi  temporale,  & exte- 
rioris potentie,&  maieftatis  cogitabant. 
Et  ideo  refpondit  eis  Chriftus,  A 7on  ve- 
nit regnum  Dei  cum  obferuattone, nec  dicet, 
Ecce  hic , aut  ecce  illic.  Vbi  non  loquitu  r 
de  haereticis , fed  excludit  expecfatione 
Mefsia;  per  modum  aduentus  Regis  te- 
poralis,qui  expeftari  folet  cum  certa  te- 
poris obferuatione,  &cum  alijspraeuijs 
fignis, ex  quibus  conieclari  folet,  vbi  iit, 


1 


Origen. 

liieron. 


I7‘ 

Explicatio 

Auiuous. 


Cap, 8,  Quomodo  Ecclefia  vifihlis dicatur . 4 j 


aut  quando  peruenturus  fit.  Etvt  om-  ^ 
nino  tolleret  falfam  cogitationem  de  fu 
turo  aduentu  regni  Dei , quafi  nondum 
veniftet, addit  C hriftus , Ecce  enim  regni* 

Dei  intra  "Vos  etf  ,quia  Mefsiam,  que  fpc- 
rabant,  iam  inter  illos  verfatu  habebant: 
fine  illo  licet  apparatu  Regio,  quem  co- 
gitabant . Probabile  etiam  ell  , interro- 
gafte  Iudxos  de  regno  Dei,  quod  Chri- 
itus  prxdicabat , quanuis  non  intellige- 
rent, quale  e ftet.  Chriftum  autem  relpo- 
difle,illud  regnum, prout  in  hac  vita  ob- 
tineri poteft,  efte  fpi rituale,  & ideo  non 
efte  quod  fperetur  pro  certo  tempore,  ^ 
aut  loco  , quia  <Sc  intra  hominem  eft , <Se 
in  potellate  vniufcuiufque  eft  illud  in- 
tra fe  habere , fi  velit  per  fidem,  <5c  dile- 
ctionem Chriftum  recipere. 

Altera  pars  fententie  Chrifti  adeo  eft 
difhncta  a prima, vt aliqui  cenfeant,non 
fuiiTe  continenter , nec  eodem  tempore 
ditftas,  Sc  faltem  eft  certum  ex  Euange- 
lio,in  priori  loquutum  efte  Chriftum  ad 
Pharifxos , refpondendo  illis ; in  pofte- 
riori  autem  loquutum  efte  ad  difcipulos 
& in  eis  ad  omnes  fideles , prxueniendo 
illos, & dicens-.Kewzezzt  dies^&c.  & dicent 
yobis , Ecce  hic,  & Ecce  illic.  Ethxcpars 
fine  dubio  pertinet  ad  fecundum  aduen-  ^ 
tum  Chrifti,  & continet  prxdictionem 
multorum, qui  pfeudochrifti  fingendi 
funt,&  prxfertim  Antichrifti : contra 
quorum  perfecutiones , Si  deceptiones 
praemonens  fideles  Chriftusprxmuni- 
uit  ne  indicantibus, & dicetibus  Ecce  hic , 
ydiUiceflChriftus  prxberent  fidem.  Et 
ita  ex  illo  loco  nihil  colligitur , quod  ad 
prxfentem  caufam  faciat : nam  hxc  po- 
fterior  pars  potius  accommodatur  opti- 
me contra  hxreticos,vt  iam  fuperius  an- 
notaui.  Prior  vero  intellefta  deprimo 
aduentu  Chrifti,  conflat, nihil  pertinere 
adquxftionem  de  Ecclefia.  Imo  etiam 
per  illa  verba  non  e xcluditur , quin  pri- 
mus aduentus  Chrifti  fuerit  fenfibilis,<Sc 
vifibilis,ita  vt  in  aliquo  loco  certo  quxri 
poftet,&  fignari,ficut  Magi  quxrebant, 
vbi  Cbriflusnafcerctur,  Si  recte  illi  refpo- 
fum  eft,i«  Bethleem  Inda.  Vtique  per  fig 
nuin  prophetis, nam  talia  figna  data  a 
Prophetis  recle  obferuabantur  ad  expe 
flandum , & cognofcendum  Mefsiam, 
imo  per  talia  figna  ipfe  interdum  fema- 
nifeftabat . Igitur  in  illis  verbis  cogita- 

O O 


tione  humanam  excludit , nc  putaretur 
quxrcndus  ,aut  expectandus  per  figna, 
Si  obferuationes  humanas, & cum  appa- 
ratu Regis  temporalis,  «Scc.  Quod  iide 
fpirituali regno  animx illa  refpofio  Chri 
fti  intelligatur,  clarum  eft,  illud  efte  fpi- 
rituale.  Si  internum , Si  hac  ratione  non 
efte  vihbile  , Si  non  eile  alligatum  certo 
loco,  & tempori,  prout  tale  regnum  in 
fingulisperfonis  inuenitur.  Et  hoc  mo- 
do etiam  tota  Ecclefia  poteft  dici  regnu 
Dei,  & ciuitas  Dei  viuentis,& domus 
fpiritualis , Sc  per  fe  inuiii  bilis  quantum 
ad  fancl:itatemj<5c  fpiritualia  dona,  Si  ni- 
hilominus efte  vifibilis  quoad  perfonas, 
in  quibus  exiftit,  non  vero  per  rationes 
humanas, neque  hic, aut  illic,fed  per  cer- 
ta indicia  a Chrifto,&  Prophetis  data,<Sc 
in  quocumque  loco,& tempore, qui  a «Sc 
perpetua,  Si  vniuerfalis  eft,  vt  Augufti- 
nus  obferuauit. 

Ad  verba  Symboli  iam  fatis  declara- 
tum eft, quomodo  Ecclefia  lan£ta,<Sc  A- 
poftolica  videri  pofsit,  & credi ; videtur 
enim  quoad  perfonas,  ex  quibus  coftat, 
creditur  autem  quoad  veram  fidem,fan- 
<ftitatcm,&  alia  diuina  dona  , per  qux 
Chrifto coniungitur  tanqua  corpus  my 
fticum  eius.  Item  videtur  per  figna  vifi- 
bilia,creditur  autem,vt  in  fe  per  fpiritua 
lem , Sc  inuifibilcm  formam  collituitur. 
Denique  videtur  in  ratione  credibilis, 
creditur  autem  in  ratione  veri,iSc  fuper- 
naturalis  obiecli.  Ad  locum  Auguftini 
refpondeo,  Auguftinum  nunquam  di- 
ftinxifte  Ecclefiam  prydeftinatorum,Sc 
reproboru  tanquam  duas  Ecclefias,  imo 
nec  tanquam  duas  partes  eiufdemEccle- 
fix . Solum  enim  in  principio  illius  capi- 
tis 8. libri  20.de  Ciuit.loquens  de  Anti- 
chrifto  ait , Nunquam  ab  illo  Ecclefia  [edu- 
cetur pr  a de  fi  in  at  a, &1  eletta  ante  mundi  co- 
f itutionem}  vbi  no  diftinguit  Ecclefiam, 
fed  a potiori  parte  illa  denominat , ficut 
in  cap.  9. dicit,  interdum  a parte  denomi 
nari  totum.  Oftendebat  enim  Auguft. 
in  diftocap.  8.  non  efte  ab  Antichrifto 
feducendam  Ecclefiam,  vtique  totam, 
nec  quoad  prxeipuam eius  partem,  <Sc 
ideo  vocauit illam prxdeftinatam , non 
quia  fit  aliqua  Ecclefia  inuifibilisex  fo- 
lisprxdeftinatis conflans , fed  vt  figni- 
ficaret,  quoad  prxeipuam  partem  eius, 
quxineiecfis , &prxdeftinatis  exiftit. 


Ii?.' 


Augufl. 


^.6  Lib.  i.Quantu  Anfiicana 

decipi  nonpoffc,  ficut  fignificatum  efi  A 
in  verbis  Chr i(H,ita  ytinemrem  induca- 
tur,fi  fieri  potefl , etiam  elech. 

C A P V T IX. 

Regem  AnglA , cum  nec  feripturam  inte- 
gram , nec  verbum  Dei  non  [criptam 
admittat,  fidei  vere  Chrifiiana 
defenforemnonejjeojlen- 
ditur . 


I. 


Acfenus  generatim  demonfira- 


I | tum  efi,  in  Anglicana  fecla  vera 
^ '■‘fidem  non  elfe,quia  per  defectio- 
nem a vera  fide  introdu&a  elt.  Et  hac  oc 
ca/ione  digrefsi  fumus , offendendo , fi- 
dem, a qua  antea  defecit  (quae  non  fuit 
alia  ab  Ecclefiae  catholica , Romanae , ac 
vifibilis fide)  veram  femper  fuilfe , fem- 
perq;  indubitanter  futuram  efie,vt  inde 
certifsime  confiet, in Anglicano  fchifi 
mate  veram  fide  effe  non  pofie.  Et  qua- 
uis  hinc  vel  ccecutientibus  inclareat, Re- 
gem Anglhc,  qui  fe  caput, & proteclore 
illius  fchifmatis  profitetur , defenforem 
verae  fidei  non  efie,quia  vero  ipfe tri- 
bus praeclaris  titulis  ornat,  & extollit  fi- 
dem,quam  defendit, cum  fe  appellat  de- 
fenforem fidei  vere  Chriflianx,  Catholica, 
& Apofolicce,  ideo  operepretium  duxi, 
figillatim  per  has  tres  praerogatiuas  fidei 
dilcurrere,&  ex  lingulis  earum  rationi- 
bus offendere,  non  polle  eiufmodi  titu- 
lum illi, qui  Anglicanum  fchifma  defen- 
dit .conuenire. 

Rem  igitur  a fide  vere  Chrifiiana  ag- 
grediens animaduerto, duobus  modis  de 
nominari  polte  fidem  vereChriftianam, 

nwcrfrS  fcilic^t,ex  matcria  credita,  & ex  ratione 
rtium  cre-  fidendi. Nam &ipfum nomen fideiin- 
deod:  figni  terdum  res  creditas.  Ceu  doctrinam  ipsa 
fidei  ligni  (icat, ficut  Athanaf.in  Symbo- 
lo  dixit,  Idae  efi  fides  Catholica,  quam  mji 
qnifj,  fideliter , firmiter j \ crediderit , [alnus. 
el]e  no  poterit.  Interdum  vero  actum,  feu 
virtutem  credendi  defignat,  vt  efi  apud 
1 au  l um  ad  Hebr.  1 1 . Efi  autem  fides  fnb- 
Jrantia  rerum  [peraridarum,  argumentum  no 
apparentium.  Priori  fane  modo  fides  ve- 
re Chrifiiana, quae  vere  fuerit  a Chrifio, 
vel  A-poffolis  nomine  cius  tradita,  appcl 
labitur.Poficriori  autem  modo  alfenfus 
ciufdem  doCtrinae  nonhumanaopir 


2. 

Fides  < 


ficac. 

•Athana f. 


Jicl 


r.  xi. 


B 


D 


mio- 


fefffi  a fide  catholica  difis  ideat \ 

ne  vel  ratione  conceptus, fed  prorfus  di- 
uina,  tantaque  certitudine,  & firmitate, 
vt  nullum  formidini, aut  dubitationi  re- 
linquat locum, vera  fides  nuncupabitur, 
iuxta  illud  Pauli,  z. ad  Timot.i  .Scio,  cui 
credidi,  & certus  [tm , quia  potens  eftde- 
pofitum  meum  feruare.  Quae  verba  licet 
fiduciam , feu  fpem  certam  indicent,illa 
tamen  in  certitudine  fidei  fundatur,  & 
de  illa  ad  litera  loquitur  Apofiolus,  cum 
dicit,  fe  ede  certum  de  omnipotetia  Dei, 
hoc  enim  non  efi obieCtum fiduciae, fed 
alTenfionis . Euidentiora  vero  funt  ver- 
ba ad  Galat.  i.  Lic  et  nos , aut  •Angelus  de 
coelo, &c.  V nde  etiam  efi  illud  Athanafij 
in  Symbolo.  Quam  mfi  qui fq,  fideliter , fir- 
miter que  crediderit  ,falttus  efi  e non  poterit. 
Et  illud  Bafilijhom.  de  Vera,  ac  pia  fide. 
Efi  fides  eorum,  quee  dittafunt,  affentiens  ap 
probatio  fine  vlla  hcefitatione , cum  fumma 
animi per [uafione  de  corti  ventate,  qua  Dei 
munere  Juntprcedicata.  Et  illud  Bernardi 
epift.  190.  Nonne  fi  flucluat  [des , inanis 
e]l  Jpesnoflratftulti  ergo  martyres  nojlri [il- 
linentes tam  acerba propter  me ert a, nec  in- 
dubitantes f ub  dubio  re  munerationis  preemio 
durum  per  exitum  diuturnum  inire  exilium > 
fedahfit,vt  putemus  infide , vel  fpenoftra 
aliquid  dubia  cefhmatione  pendulum, &c. 

De  fide  igitur  pro  materia,feu  doClri- 
na  fidei  fumpta, contendit  Rex  Angliae, 
fe  fidem  vere  Chrifiianam  retinere,quia 
Scripturam,  Ecclefiar  Symbola,  & qua- 
tuor  prima  Concilia  generalia  amplecti- 
tur,eisq  ; fidem  habet.  V eruntamen  licet 
haec  cuilibet  homini  vere  Chriltiano  ne- 
cellaria  fint,  non  tamen  fufficiunt  ad  in- 
tegram Chrifiianam  fide : oportet  enim 
hxc  credere,  & alia  non  omittere  : nam 
qui  in  vno offendit, faCtus  efi: omnium 
reus. In  duobus  autem  maxime  offendit 
Anglie  Rex, primum, quia  multa  catho- 
lica dogmata  nimis  acriter  infeftatur,  & 
vt  ex  ipfius  praefatione  liquet , errores 
fidei  Chriffianae  contrarios  profitetur. 
Quia  vero  ad  hoc  demonftrandumne- 
cefiarium  foret  fingulos  errores  in  me- 
dium afferre , eorum  qj  falfitatem  offen- 
dere: ideo  neapropolitacontrouerfia  di 
grediamur , in  fequentem  librum  id  di  f- 
ferimus,  vbi,  quod  nunc  fupponimus, 
fectam  Anglicanam  quoad  oogmatano 
polfe  d;ci  fidem  vere  Chrifiianam  ofte- 
demus.  Quia  licet  in  multis  cum  illa  co- 

ucniat 


i. Timot.i 


Galat.  r. 
•Athanaf. 

Bafiiius. 


Bernard. 


3- 

Rex  Anglfi 
non  recipit 
integram  fi 
dem  Chri- 
ftianam. 


C.p.Sine  integro  everbo(Deifcripto,& no  fcrip.vera fide  no  ejfe.  47 


ueniat , quae  ab  illa  fumpfit , tamen  & in 
eorundem  dogmatum  intelligentia,& 
in  aliorum  confefsione  dilTentit  pluri- 
mum 3 fides  autem  vere  Chriftiana  non 
dicitur , nili  quae  a doclrina  verae  Eccle- 
llae  , quae  eadem  eft  cumChrifti  doftri- 
na,nec  in  re  quantumuis  minima  difcre- 
pat. 

Omiffa  itaque  tantifper  fidei  materia, 
de  modo,&  fundamento  credendi, qua- 
tenus ad  fidem  vere  Chriftianam  necef- 
fariumeft,inpraefenti  fumus  acturi.  Ia- 
cobus  enim  Rex  in  fua  Praefatione  ad 
Principes  Chriftianos  circa  finem  ita  lo 
quitur,C«w  Paulo  opto, vos  omnes  fieri  ta- 
Fundamen-  hac  vna  tn  re, qualis  &1  egofum : in pri- 

ru  fidei  Ke-  mis , vt  velitis  [cnpturasperuolutare,  ex  ijs 
gis  Anglise.  credendi  normam  petere-,  neque  fuper  ahoru 
incertis  opinionibus  ,fed  vejlra  ipforum  cer- 
ta fuentta  fidei  fundamenta  collocare.  Qui- 
bus in  verbis  fu  £ fidei  fundamentu  Rex 
declaratjilludque  in  folis  Scripturis  cer- 
ta quadam  fcientia  propria  intelledfis, 
confiituit . Ex  illis  ergo  duo  nos  praeci- 
pue fundamenta  fumemus , ad  oltendc- 
dum , fidem  eius  non  effe  vere  Chriftia- 
nam,ac  proinde  non  habere,vndepofsit 
de  titulo  fidei  defenforis  gloriari. Primu 
argumentum  noflrum  defumetur  ex  de 
feiftu  integritatis  fidei : nam  fides , quae 
integra  non  eft,veraclTc  nonpoteft:  in 
illis  autem  verbis  oflendit  Rex  fe  non 
habere  integram  fidem:  & hoc  argu me- 
tum in  hoc  capite  vrgebimus.  Aliud  ve- 
ro fundamentum  accipimus  ab  illafcie- 
tia  peculiari,  in  qua  fcientia  fidei  fute  ie- 
c;t  fundamenta  : eiufmodi  fiquidem  fi- 
des nec  diuina , nec  ce  rta , nec  catholica 
elTe  poteft,vt  capite  fequenti  profeque- 
raur. 

Q uod  ergo  ad  primum  attinet , qua- 
^ uis  Rex  in  praedicis  verbis  non  addat 
particulam  excludentem  aliafundame- 
ta  fidei , attente  tamen  confiderato  toto 
difcurfu , & varijs  eius  verbis  in  di<fta 
Praefatione , hanc  fuifie  Regis  mentem, 
plane  colligimus.  Nam  in  primis  paulo 
ante  illa  verba  pagin.  i $6.  in  principio, 
traditiones  irridet,  dicens , A Ton inanibus 
fluxis 4 e yprauis  horrfinnm  traditionibus  at- 
tendentes. Nam  licet  de  humanis  tradi- 
tionibus loqui  videatur  , fentit  tamen 
omnem  traditionem  non  feriptamefle 
humanam,inanem,fluxam,aut  prauam: 


A tum  quia  nunquam  metionem  facit  tra- 
ditionis diuina:  non  feriptar , tum  etiain 
quia^jaulo  antea  indicat,  verbum  Dei 
nonnifiin  Scriptura  inueniri.  Precatur 
enim,  vt  Deus  nobis  mentem  imjuat  cogi- 
tandi ,quid  adEuangclij  plantationem , & 
propagationem  ex  conficientia  fecundum  di- 
uim  verbi  pueficriptum  prafiare  teneamur , 
nottri  illius  veri , ac  vmci  pafioris  imperio, 
ac  voci,  quam  in  Scripturis  audimus, obten- 
per antes.  Vbi  expendenda  etf  illa  parti- 
cula, Quam  inScnpturis  audimus , polita 
enim  eft  ad  fignificandum  ,non  teneri 
g nos  obtemperare  voci  Dei  inScriptura 
non  contentae.  Et  quod  d cvnico  pafiore 
loquitur,  licet  pofsitfiabere  verum  fen- 
fifm,  vereor  tamen  efle  politum  ad  ex- 
cludendam vocem  cuiufcunque  alterius 
paftoris,  etiamfi  ab  illo  Principe  paftoru 
fuper  gregem  fuum  fit  conftitutus . Et 
in  hoc  fenfu  fuperius  pagin.47.  Romana 
Ecclefix  officinam  irridet,&  pag.  $7.  Per- 
negat terrefirem  effe  aliquem  Ecclefue  Mo - 
narcham , qui  infallibilitate fpiritus  nunqua 
in  fiuis  fiententijs  errare  pofisit . Quod  repe- 
titpag.61 . &£>2.  &itapraeter  Scriptura 
omnem  aliam  regulam,  <3c  fidei  funda- 
C mentum  euertit. 

Et  quanuis  pagin. 42. 43  .&44.videa-  C . 

tur  cumScripturis  coniungere  tria  fym- 
bola,&  quatuor  prima  Concilia  genera- 
lia, & vnanimem  confenfum  Patru , qui 
primis  quadringentis  annis  poft  Chri- 
lfum  floruerint, nunquam  tamen  (quod 
notandum  eft)dicit,fe  credere,aut  fidem 
adhibere  nifi  Scripturis.  De  Symbolis 
enim  ait  Je  in  illa  iuraturum,  & de  Conci- 
lijs,ea  venerari,  ac  recipere  tanqudm  catho- 
lica,^ orthodoxa , vel  eis  adheerere , vt  ait 
pag.  62.  Significat  ergo,  in  his  non  niti 
tanquam  in  fundamentis  fidei , fed  illa 
D recipere , quia  fentit,  & iudicat,  vel  non 
continere  errorem,  vel  nihil  docuifle  ad 
fidem  pertinens,  quod  in  Scriptura  non 
fit.  Hjs  ergo  adhaeret , iudicando  potius 
(vt  fic  dicam  ) Concilia , & fymbola  fua 
certa  fcientia, quam  de  Scripturis  habet, 
quam  illis  vtendo , vt  regula  , & norma 
fui  iudicij.  Quod  magis  declarat  circa  v- 
nammem  fenfum  Patrum  , dicit  enim 
interdum, cum  illis fientire,aut  fi  non  ita  fien 
tiat,obmuteficere,  quia  reprehendere  non  au- 
det : iudicio  ergo  fuo  fubijcit  vnanimem 
confenfum  antiquorum  Patrum  etiam 

in 


Lib.r.$3%*  Jg$c4Mfe8*Jfitt  Catholica  difsideat. 


Bellam  in. 
Itbr . i .de 
Verbo  Dei 


Libros  fa- 
ctos tampri 
iri, quam  fc 
cuodi  ordi- 
nis effe  ca- 
nonicos. 


Sola  Scrip- 
tura non  eft 
inegrutrs, 
& proximu 
fidei  funtla- 
m»otum. 


Jugufi. 


Verbu  Dc-i 
nm  feriptu 
eadem  fide, 
qua  Icriptil 
tecipieniu. 


in  his , ance  tanqudm  ne  e e fj ana  adfalutem,  ^ 
flatum, ita  enim  exprelTe  loquitur. So- 
lam ergo  Scripturam  ponit  tanqua  pro- 
ximam regulam  fidei,  eamq;  non  inte- 
gram , nec  quoad  omnes  eius  partes, pro 
?t  illam  Ecclefia  Romana , & Catholica 
amplexatur ; fed  a canone  excludit  li- 
bros,quos  vocat  fecudx*  lectionis,  ac  or- 
dinis, illos  enim  omnes  inter  apocry- 
phos ponit, quos  Bellarminus(quem  al- 
legat) in  fecundum  ordinem  reponen- 
dos exiflimauit. 

Hoc  igitur  fundamentum  fidei  fic  ac- 
ceptum ,&  in  telle&um  neque  fufficies,  ^ 
neque  firmum  clfie  potefl.  Quae  vt  ofte- 
dam , flatuo  id , in  quo  inter  nos  conuc- 
n it,  libros  Scripturae , qui  primi  ordinis 
appellantur , & canonicos  efle , & quid- 
quid in  eis  eR , verum  Dei  verbum  efle, 
ac  proinde  ex  fe , id  cR , fi  debito  modo 
credantur, efle  firmifsimum  fidei  fun- 
damentum. Nos  autem  addimus  in  pri- 
mis non  tantum  hos  libros, fed  etiam  qui 
fecundi  ordinis  vocantur,  qui  ab  Eccle- 
fia iam  funt  approbati , & in  canone  re- 
cepti, efle  fidei  fundamentum, Sc  ex  hac 
parte  illiid  fundamentum  prout  a Rege 
accipitur , mutilum  efle,  & infufficiens. 

Ad  hoc  autem  probandum  fufficit  nunc  C 
nobis  authoritas  Concili)  T ridetini,  qu£ 
eR  infallibilis  authoritas  Ecclefiaecatho 
lica?,vt  cap.  3 . & 4.oflenfum  efl,&  in  pu 
£to  fequenti  hoc  etiam  confirmabimus. 
Addimus  deinde,  folam  feriptu ram, pro 
vt  includit  etiam  omnes  hos  libros  non 
clfe  integrum  Chiiftianaa  fidei  funda - 
m?ntum  proximu, &(vt  fic  dicam)  for- 
male,&expreflum.  Nam  licet  in  quoda 
fenfu  quidquid  fides  ChriRiana  credit, 
dici  pofsit  in  Scriptura  fundatum,  vel 
proxime, quia  in  ea  formaliter  contine- 
tur,vel  remote, quia  inScriptura appro-  j-j 
batur  authoritas, in  qua  veritates  aliqua? 
fundantur , fiue  illa  Iit  traditio,  fiue  £c- 
clcfia,  iuxta  modum  loquendi  Augufti- 
ni  lib.i. contra Crefcon.  c.  3 z.  & 3 3 . & 
aliorum  Patrum , quos  in  fine  huius  ca- 
pitis infinuabimus.  Nihilominus  fecun- 
dum veram,  & catholicam  fidem  negari 
non  poteR,  quin  pneter  Scripturam  de- 
tur m Ecclefia  ChriRi  verbum  Dei  non 

fci  ipuim  in  horis  canonicis, quod  eadem 
fitf- , qua  veioum  feriptum  fufeipiendu 
fit.  Quae  alTertio  fi  ex  inRituto  traftan- 


da  e flet , prolixam  peteret  de  diuinis,& 
humanis  traditionibus  difputatione,  fed 
t uia  illa  non  fpedat  ad praefens  inlhtu- 
tum , fed  folum  obiter  illam  attingimus 
ad  rem,quam  intedimus  * enucleandam, 
ideo  breuiter  authoriiate,&  ratione  per 
tranfennam  tantummodo  eam  contir  - 
mabimus. 

Probatur  ergb  primo,  quia  iplamet 
feriptura  lioc  dilerte  Ratuit,in  ipla  enim 
prgeipimur  tenere  verbum  Dei  non  ta- 
tiim  feriptum , fed  etiam  folo  lermone, 
feu  voce  traditum,quod  vocamus  tradi- 
tionem diuinam  non  feriptam.  Quapro- 
pter  grauiter  quidem  hallucinantu r qui 
damnant, vel  contemnunt, v el  incertam 
effe  putant  omnem  traditionem,  tanqua 
humanam . Quanuis  enim  omnis  tradi- 
tio per  homines  cuflodiatur,&  a priori- 
bus adpofleriores  temporum  vicifsitu- 
dine  perueniatmihilominus  verbum  ip- 
fum,  quoda  principio  praedicatum  eR, 
feriptum  quanuis  non  fuerit , in  Eccle- 
fia per  traditionem  conferuatum,  poteft 
efle  diuinum,feu  diuinam  continens  in- 
ftitutionem . Aflumptum  probatur  ex 
illo  2. ad  Thcflaloni. 2 .Fratres flate, & te- 
nete traditiones,  quas  didicifhs,  fiue  per  fer - 
mone  m,  fiue  per  Epifiolam  nofiram,  in  qui- 
bus verbis  duo  maxime  funt  animaduer 
tcnda,qu£  Theophylaft.  breuiter,  & do- 
fle  tetigitjdicens,^/  hinc  etiam per/picuu 
e fi, quod  pier  aj,  etiam  fine  fcnpjis  perfer  ma- 
nem,i d efi,yiua  voce  tradiderunt, non  folum 
per  epifiolam. Ecce  priinum:  aliud  eR,  Si- 
militer autem, & b ce  0, {fili  4, fide  digna  siit. 
Itajj  & Ecclefice  traditionem  fide  dignam 
exifiimemus . Traditio  efi.  Noli  amplius 
quarere.  Quae  fumpfit  ex  ChryfoRomo 
orat.4.in  eandem  epiflolam.Et  idem  fe- 
re habet  Theodoret.  ibidem,  & reliqui 
expofitores,  imdpene  omnes  Catholici 
feriptores  hoc  potifsimo  teRimonio  vtu 
tur  ad  probandas  ex  Scriptura  facra  non 
feriptas  traditiones. Praeter  hoc  vero  sut 
alia  Scripturae  teflimonia,in  quibus  ab 
ApoRolis  tradita  credere,&  tenere  pr£- 
cipimur,vt  2.adTheflalon.3 . Dgnnncia- 
mns  vobis,  fratres,  in  nomine  Domini  nofiri 
IefuChritti,yt  fubtrabatis  Vos  ab  omni  fra- 
tre ambulante  inordinate  , & non  fecundum 
traditionem, quam  acceperunt  d nobis. Et  1 . 
rfd  Corinth.  1 1 . Ego  enim  accepi  d Domi- 
no,quod  & tradidi  vobis,vtidq-,  verbo,uon 

dum 


tAd  Thejf. 

2, 


Theophyl, 


Chryfofi. 

Theodorei, 


M Tbefr 


x.Cor.u • 


5?. 

Ratione  cu 
firmatur  tra 
ditiones.  ~ 


MThef 


Lue. 


io. 

Eualio  hae 
i encoru  re 
iucatut. 


C.p.Swe  integro  verhc<Deifcripto,& no fmf.vera fide  no  ejfe . 


dum  enim  de  illo  myflerio  fcripferat,  & \ 
in  fine  concludit,  C cetera  autem,  cumve- 
ncro  ,di\J>onam.  Et  in  principio.  Laudo , 
inquit, vos  fratres,  quod  per  omnia  mei  me- 
mores cjtis , ey  Jient  tradidi  Vobis , praecepta 
mea  tenetis. 

Ex  quibus,&  fimilibus  locis, quae  bre 
uitatiscaufa  omitto,  poliamus  hanc  eli- 
cere rationem  , quia  verbum  Dei  idem 
cft,  & eiufdem  authoritatis , iiue  feriptu 
fit,  fiue  tantum  ore  traditum  3 ergo  eade 
fideeft  fufcipiendum,fi  in  Chntti  Ec- 
clefia  retentum, <Sc  conferuatum  fit.  An- 
tecedens non  folum  certum , ied  etiam  g 
per  fe  euidens  cfEnain  materiale  lignum 
(vt  fic  dicam)  non  auget,  vel  minuit  ve- 
ritatem loquentis.  Et  ideo  aequaliter  di- 
xit Paulus,5i«e|)er  [ermonemffme  per  epi- 
_/lo/<tw.Iinb(quod  elt attente confidera- 
dum)  Chriftus  non  praecepit  Apoftolis, 
vt  feriberent , fed  vt  praedicarent  Euan- 
gelium omni  creature, Marci  vlt.Sc  fub- 
dit.  Qui  crediderit , &'  baptixatus  fuerit, [al- 
nus erit, qui  vero  non  crediderit , conde  inna- 
bitur-,ergo  verbum  tantum  praedicatum, 
&non  feriptum, efl  vere  verbumDei. 
Vnde  Paulus  1.  ad  Theffalon.2.  Cum 
accepijfetis  d nobis  Verbum  auditusDei,[uf-  ^ 
cepistis  illud, non  vt  verbum  hominum  ,fed 
Vt  efl  Vere  verbum  Dei.  Conldat  autem. 
Verbum  auditus, proprie,  «Scin  rigore  elis 
verbum  vocis, licet  feriptum  non  fit. 
Hoc  ergo  verbum  in  principio  euange- 
lizatumell,& lignis  , ac  miraculis  con- 
firmatum, iuxta  illud, quod  eodem  loco 
fubiungit  Marcus,  Illi  autem  profecti pr a 
dicaueruntvbique, Domino  cooptrante,  & 
fermonem  confirmante  fequentibusfignis . 
Qmn  potius  ab  hoc  verbo  fermonis  ver 
bum  feriptum  maxima  ex  parte  deriua- 
tum  elt,  vt  Lucasin  principio  lui  Euan- 
gelij  teflatur,dicens,J^o«jrfw  quidemul-  D 
ti  conati  funt  ordinare  narrationem , quee  in 
nobis  completio  junt  rerum, ficut  tradiderunt 
nobis,qm  d principio  ipfi  viderunt, & mini - 
ftri  Junt  [alutis,  vifum  efl  & miln,&'c.  Efl 
ergo  ccrtifsimum  , verbum  non  feriptu 
e (1  e aeque  diu  imi  m , ac  fubinde  atque  in- 
fillibilc,  ac  feriptum , <5c  eadem  fide  fuf- 
cipiendum. 

Refpondebuut  fortaffe , hoc  quidem 
habe  re  locunijli  conflaret , aliquod  ver- 
bum Dei  non  feriptum  permanfilTe  in 
Ecclcfia,  nunc  autem  nullum  efle,  quod 


feriptum  non  fit.  Nam  verbum  fermo- 
nis , quod  in  principio  Euangelicae  prae- 
dicationis adiidcm  audientium  iulhcie-* 
bat,  vtpro  futuris  iidclibusconleruave- 
tur,diuina  lic  difponente  prouidentia, 
feriptum  eft,nihilquc  necellarium  2d  fi- 
lutem,vel  plenam  fidem  relictum  elt  no 
fcriptum,3c  ideo  nunc  iola  Scriptura  cll 
regula  fidei.  Vt  autem  hec  refponlio  ali- 
cuius momenti  fit , oportet , vt  haeretici 
nobis  probent  id,  c|uod  vltimoioco  po- 
nunt, nimirum,  nullum  Dei  verbu  prae- 
dicatum relidrum eife nonferiptu.  Jmo 
vt  confequenter  loquantur,  necefle  efl, 
vt  ex  Scripturis  id  probent, quia  ipfi  di- 
cunt, nihil  e Ile  credendum , nili  quod  in 
ferip turis  continetur.  Etprofedto  fi  ad 
credendum  Scriptura  necelfaria  eflet, 
maxime  petenda  efiet  ad  hunc  articulu, 
a quo  magna  ex  parte  pendet  integritas, 
& foliditas  fidei , & propter  quem  tanta 
confidentia  reijciuntur  omnia,  quae  Ec- 
clefia  Catholica  credit  nonferipta.  At 
certe  aduerfarij  non  dicam  ex  feripturis, 
verum  neque  ex  aliqua  hifloria  , aut 
teflimonio  fide  digno  id  probare  pof- 
funt.  Nos  autem  contrarium  colligimus 
exScripturis  ,nam!oannes  in  fine  fui 
Euangelij  dicit,  Sunt  autem  aha  multa, 
quee  fecit  1ESV S,quce  fi  [cubantur  per 
fmgula,  ne  cip[um, arbitror,  mundum  capere 
pof[ceos , qui Jcribendifunt, libros.  Et  Pau- 
lus. 1 .ad  Corinth.  1 1 .dicit,  Catera  autem , 
cum  Venero  diffponam , qme  tamen  feripta 
non  leguntur. Et  Adi.  2o.Paulus  allegat 
di  dium  Chriffi,  Oportet  (inquiens)  me- 
mimjfe  verbi  Domini  1ESV,  quoniam  ip- 
[e  dixit , beatius  efl  magis  dare , quam  acci- 
pere, quod  alibi  feriptum  non  legebatur. 
Et  ita  potuerunt  etiam  multa  alia  omit- 
ti. V nde  antiquifsimi  Patres  praeter  dog 
mata  feripta , agnofeunt  etiam  non  feri- 
pta. Nam  vt  omittam  Dionyfium,  Ori- 
genem , Tertullianum , <5t  Clementem, 
locupletifsimus  teftis  efl  Irenarus  libr. 
3 .contra  hatrefes  capite  2 . <Sc  3 . & Bafili. 
libr.de  Spiritu  Sandlo  capite  27.  & libr. 
contra  Eunomiunr  , Epiphan  . harrefi. 
6 1 . circa  finem,  Hieronym.  libr.  contra 
Lucifcrian.  Auguffim  Epitlola  1 1 8.  & 
11 9.  ad  Ianuanum  , & 86.  ad  Cafula- 
nuni,  & Cypriam  in  libr.  de  Cardina- 
libusChrifti  operib. capite  de  Ablutione 
pedum,  vel  illius  operis  author. 


49 


loan. 


1.  Ccr.iim 


xAftor.  20 

Dionyf.  de 
Ecclcfia  Ai. 
Hjerarc.c.t 
Origen.in 
prine.  Pcri- 
srchoa , & 
tradi.  1 5.  in 
Macth.  Ter 
iuli,  in  libr. 
Praelc»  ipr. 
& iib.deCo 
rona  rrilit; 
Clemens  io 
Epiftclis.  , 
Ire  n. 
Bafil. 
Eptpbaif . 
Idieron. 
vdugufl. 
Cyprian* 


Vltc- 


Lib.r.  Qumiu  Jn^icanaftcl a a fide  catholica  difsideat. 


(I. 


12. 


/* 

Vlterius  vero  vrgere  poliunt  aduer- 
farij  dicentes , licet  verbum  Dei  non 
feriptum  fecundum  fe  fpeftatum  potf- 
tifsimum  fit  ad  fidem,  quia  tamen  tran- 
fi tori um  eft,<3c  fua  natura  labile  fhixuq; 
habetur, folum  enim  in  memoria  homi- 
num , quae  facile  labitur  conferuari  po- 
tefi , ideo  nili  feribatur , non  polTe  inte- 
o-rum , & purum  conferuari , <5c  ex  hac 
parte  non  polle  ad  fidem  fundandam 
fufficerc . Haec  autem  refponfio,  & Ec- 
clefiae  authoritatem  labefactat,  dum  fup 
ponit,  illamnon  habere  Spiritus  Sancti 
afsillentiain  ad  verbum  Dei  nonlcrip- 
tumin  fua  puritate  conferuandum , <$c 
confequenter  etiam  verbo  feripto  diui- 
nam  aufert  authoritatem,  & omni  a ad 
humanas reuocat  conie&uras . Et  vt  v- 
truquc  commollrcm , liceat  mihi  a Re- 
ge Anglia:  interrogare,  an  credat  hos 
libros,quos  vt  Canonicos  recipit,  can  o- 
nicos  elfe,verumque  & purumDei  ver- 
bum continere, idque  diuina  fide,&  in- 
fallibili,vel  folum  humana, propter  cir- 
cumlatam vbique  famam, & commu- 
nem hominum  opinionem  ? Si  hoc  po- 
flerius  dicat , totam  fidem  fuam  ponit  in 
authoritate  humana,  cui  line  dubio  pofi. 
fetfubeffe  falfum , nifi  diuina  fimul  in- 
tercedat : nam  fieri  non  potefi,  vt  maio- 
ri fide  credat  ea , quar  in  his  libris  ferip- 
ta  funt , quam  credat , hos  libros  e(Te  ca- 
nonicos , id  elt , elfe  verbum  Dei , cum 
ipfummet  verbum  Dei  fit  ratio  creden- 
di cartera . Si  autem  certa , & indubita- 
ta fide  diuina  credit,  in  his  libris  effe  pu- 
rum verbum  Dei  , fcu  hos  libros  clfc 
canonicos , interrogamus  vlterius , cur 
hoc  credat : nam  hoc  non  potefi:  crede- 
re , quia  feriptum  fit  in  iplis , tum  quia 
vix  vnquam  in  illis  hoc  inucnietur,om- 
nino  dilucide  expreffum , tum  etiam, 
quia  licet  inueniretur , de  hoc  ipfo  ver- 
bo interrogaremus, cur  credatur  efic  di- 
uinum,  feu  Deo  dirigente , <Sc  infpiran- 
tc  feriptum.  Ergo  neceffe  eft,  vt  fatea- 
tur, regulam,  & fundamentum  creden- 
di faltcm  hanc  particularem  veritatem, 
fciiicet , hos  libros  effe  Scripturam  di- 
urnam , non  elle  ipfammet  feripturam, 
ac  fubinde  elfe  verbum  Dei  non  ferip- 
tum in  canonicis  libris , quod  nunc  tra- 
ditionem appellamus. 

Imo  ex  Verbis  ciufdem  Regis  in  Pr£« 


B 


fatione,fi  conflanter  loqui  placuerit,  ad 
hoc  concedendum  compelletur.  Nam 
pagina.^,  prius  dicit.  Scripturis  fe  ha- 
bere illam  fidem,  quae  a Chriftiano ho- 
mine debetur,  & fiatiin  fubiungit , Jpfa 
etiam  apocrypha  eo  loc-o  habeo , quem  illis 
antiquitas  tribuit.  Ex  quibus  verbis  col- 
ligo, traditionem  ex  fententia  Regis  po- 
tuifTe  dare  illis  libris  eam  authoritatem, 
quam  eius  opinione  funt  fortitae ; quid 
enim  efi  antiquitas,  nifi  traditio  quae- 
dam?ergo  ratione  confimili  negare  non 
potell,  alios  libros,  quos  cenfet  maiore 
authoritatem  habere, ab  antiquitate  etiai 
illam  obtinere : quae  fortaffe  in  illis  ma- 
ior,feu  conflantior  traditio  fuit.  V eru- 
tamen  fi  hac  fola  coniettura  ducitur  ad 
recipiendum  in  canone  hos  libros  po- 
tius,quam  illos, non  habet  fatis  firmum, 
& inconcuiEum  fus  fidei,  quam  ita  tue- 
tur,fundamentum.  Primo,  quia  etiamfi 
recepta  ,&  indubitata  hominum  fama, 
vel  exifiimatione  liber  aliquis  certi  au- 
thoris  habeatur , fernperque ante  homi- 
num memoriam  fine  controuerfia  ita 
reputatus  fit , nihilominus  tota  haec  au- 
thoritas  non  excedit  fidem  humanam, 
potefique  in  rigore  illi  falfum  fubdTe; 
ergo  idem  erit  in  canonicis  libris, nili 
aliunde  eorum  antiquitas  maiorem  re- 
cipiat certitudinem. 

Secundo , quia  quanuis  perfpicuum 
foret, libros  illos  fuiiTeconfcriptos,Spi- 
ritu  Sancio  di£lante,non  potefi  fola  an- 
tiquitas infallibiliter  offendere,  illos  ef- 
fe puros,  ficut  a Spiritu  Sancio  funt  pro 
lati,&  non  eife  decurfu  temporum  cor- 
ruptos^vel  cafu,ncgligentia,  aut  imperi- 
tia , vel  malitia  hoftium  fidei,  prarfertim 
ludiorum , aut  hzreticorum  temera- 
tos. Tertio  quia  cxvarfis  translationi- 
bus eorundem  librorum  eadem  ambi- 
guitas oriri  potefi , qus  per  folam  anti- 
quitatem , &:  coniefluras  eius  non  pof. 
fet  cum  certitudine, & infallibilitateau- 
ferri , vt  experientia  ipfa  fatis  offendit : 
tanta  efi  enim  in  lectionibus , <3c  verfio- 
nibus  varietas,  <Sc  in  auibufdam  etiam 
minutioribus  partibus  controuerfia , an 
fuerint  in  originali  Scriptura, nec  ne,vt 
cx  fola  antiquitatis  fide  vix  pofsit  per- 
pendi , quid  omnino  verifimilius  fit , ne 
dum , quid  fit  certum  prorfus , & indu- 
bitatum. 

Ex: 


Esr  difiisip 
fmlmecRe. 
gis  eadem 
veritas  ft*. 
bilicur. 


13- 


4 

■t 

a 

i 

Di 

Hi 

Ilr 


Cy p.  Sin  e integro  rverbocDeifcrifto,($  no fer  ip, ver  a fide  no  effe . / / 


14. 

Authoritas, 
cui  Spiritus 
Sanitas  fue 
ciaiiter  alsi- 
iiat,  efl  in 
Ecclefia  ne 
cstiaria. 


15* 

Auguft. 


Aetjiiali  ccr 
titudine  ob 
feruatEccle 
i:a  verbum 
Dei  n6  feri 
ptUjac  ferip 
tum. 


Ex  hoc  ergo  difcurfu  concludimus, 
neccirariatn  eiTe  in  Ecclefia  certam  ali- 
quam authontatem , cui  fpecialiter  Spi- 
ritus San  dus  afsiftat , vt  pofsit  infallibi- 
liter  difeernere  libros  canonicos  a non 
canonicis, & hanc  nos  dicimus  effe  in 
Ecclefia  Catholica , qua:  licet  ad  hoc  dis- 
cernendum necelTario  vti  debeat  regula 
traditionis , vt  difeurfus prior  fulhcien- 
ter  probat , tamen  quia  ipfamet  traditio 
potefl  elTe  ambigua, Sc  quia  proxime, & 
immediate  per  manus  hominum  ad  nos 
defcendit,idco  necelTarium  e A,  vt  idem 
Spiritus  Samfhis  afsiflat  Ecclefia, tum 
ad  cuftodiendum  fideliterScriptu  rarum 
depofitum  fibi  commifTum , tum  etiam 
ad  approbandam  cum  eadem  certitudi- 
ne eam  traditionem, qu£  fufiicit  ad  con- 
ciliandam quibufdam  libris  certam  fide, 
Sc  difeernendum  illam  ab  alia  minus  co- 
ftante  ,&  mimis  certa.  Aut  igitur  Rex 
Angliae  admittit  hunc  infallibilem  fpi- 
ritum  in  aliquo  homine,  vel  hominum 
congregatione , vel  negat  omnino  hu- 
iufinodi poteftatem.  Si  hoc pofterius  eli 
gat,  omnia  reducit  ad  vniufcuiufque  pri 
uatum  iudicium ; Sc  fidei  firmitatem , & 
Ecclefii  violat  vnitatem , ficut  in  vlti- 
mo  huius  capitis  puncto  oftendam.  Si 
autem  priorem  partem  eligat , profedo 
nifi  feriptura:  ipli , Sc  omni  prudenti  ra- 
tioni contradicere  velit , non  nifi  Eccle- 
fia: Catholica: , vel  eius  capiti,  hanc  Spi- 
ritus Sandi  afsiftentiam  concedere  po- 
tefl:, tum  quia  illi  tantum  promifia  elt, 
vt  capite  tertio , Sc  quarto  oflendimus , 
tum  etiam , quia  haec  afsiftcntia  non  de- 
bet efieper  fpi ritum priuatum,fed pu- 
blicum^ ad  communem  vtilitatem  da- 
tum , vt  paulo  polt  impenfius  enuclea- 
turi fumus. 

Ecclefia:  igitur  commifla  efl;  Scrip- 
turarum cuflodia,  Sc  illi  diuinitus  da- 
tum eft,  vt  fideliter,  pure, ac  finccrc  illas 
conferuet,vcrasque  a falfis , certas  ab  in- 
certis, & integras  a mutilatis  difeernat, 
ocideo  Auguflinus  in  libr.  contra  Epi- 
ftolam Fundamenti  cap.f.  pronunciare 
non  veretur  , Euangelio  non  crederem, nifi 
me  Catholica  Ecclefia  commoneret  autho- 
ritas.  Ex  quo  principio  vlterius  con- 
cludimus , quod  fuerat  propofitum  , ni- 
mirum, non  minori  authoritate,  Sc  fide- 
litate polle  Ecdefiam  Dei  confcruarc 


A 


B 


D 


verbum  Dei  non  feriptum  ,quam  ipfas 
Scripturas.  Tiimquia  promilsio  illi  fa- 
danon  elt  limitata  ad  verbum  Scriptu- 
ra: ,led  fimpliciter  eft  enunciatum  £c- 
clefiam  elle  columnam , & firmamentum 
ycritatis,Sc  Chriftus  fimpliciter  promi- 
fit  Spiritum  Sandum,  qui  doceat  nos 
omnem  veritatem , vtiqueneccflariam, 
vel conuenientein  Ecclefia.  Tum  etia, 
quia  coicdura  illa  de  verbo  tranfitorio, 
& permanenti,  efl  parui  mometi,  pofita 
SpiritusSandi  afsiftetia,&  virtute.  Imo 
differetia  efl  fere  nulla , quia  licet  verbu 
non  feriptum  femcl,  aut  iterum  prola- 
tum tranfitorium  fit,  tamen  vt  farpius 
repetitum  facile  conferuatur,  &itaco- 
tingit  in  corpore  Ecclefia:  per  frequen- 
tem confefsione,  ac  celebrationem  my- 
fleriorum  fidei.  Vnde  dici potefl, non 
foliim  memoria  retineri , fed  etiam  ver- 
bis^ fadis,feu  fignis  externis  fidelium 
fa-pe  repetitis  conferuari:  quinetiam,li- 
cct  hoc  verbum  non  fit  feriptum  in  li- 
bris canonicis,femper  vel  in  decretis  Po 
tificum,&  Conciliorum , vel  in  Patrum 
monimentis  manet  exaratum.  Aliunde 
vero  in  conferuando  verbo  feripto  in 
fuapnritate  nonfuilTet  minor  difficul- 
tas,&  cotingentia,fi  folainduftria,&  di- 
ligentia humana  id  agendum  ellet,  quia, 
vt  diximus , facile  poliunt  feripta  cor- 
rumpi,vel  mutilari , vel  nimium  mutari 
propter  varias  linguarum  translationes, 
aut  exemplarium  tranferiptiones . Igi- 
tur in  vtroque  verbo  neceflaria  efl  ,Sc 
fufhcies  Spiritus  Sandi  afsilletia,ideoq,- 
non  minus  efficax  efl  ad  confirmandam 
fidem  verbum  Dei  non  feriptum,  quam 
feriptum,!!  vtrumque  per  Ecclefiam  fuf 
fidenter  proponatur. 

Atque  huius  veritatis  grauifsimi  te- 
fles  funt.  In  primis  Ircnams  libro  tertio 
contra  Harref.  capite  quarto,  fic  con- 
cludit ex  his,  qua:  de  traditionibus  di- 
xerat, Non  oportet  adhuc  apud  alios  qua- 
tere yeritatem , quam  facile  eft  ah  Ecclefia 
[umere , cum  Apcfioli  quafiindepofitonum 
diucs,plenifsimein  eam  contulerint  omnia, 
qua  funt  yeritatis , yt  omnis  quicunquc  ye- 
lit, fumat  exea  potumyita.  Idae  efl  enim 
yita  introitus , omnes  autem  reliqui  fures 
funt,  & latrones.  Declaransque  amplius 
fufficientiam  verbi  non  feripti , in  hunc 
modum  interrogat.  Quid  autem  fi  nec  Apo 
E 2 fioli 


16. 

Atirhorira  - 
te  Patrum 
traditiones 
firmantur^ 

lrenaus. 


i7- 

*Augufl, 


Augufl. 


18. 

Augutt. 


J2 


Lib.  i.Qjtatu.  Angltcana  ft •.flaajMe  Catholica  difsideat. 


floh  quidem  Scripturas  reliquiffent  nobis , 
non  ne  oportebat  ordinem  jequi  tr a itionis, 
quam  tradiderunt  ijs , quibus  commitebant 
EcclcfiasC  Et  in  exemplum  adducit  mul- 
tas  gentium  nationes, qu;r  fidem  Ghnlti 
fufeeperunt , prius  quam  fcriberetur:oc 
perplures  annos  fola  traditione  eam  re- 
tinuerunt, priusquam  Scripturas  reci- 
perent. 

Huic  accedat  Auguflinus, qui  in  dicr. 
cap.  contra  Epifiolam  Fundamenti, 
poli  verba  citata  flatim  prudentifsime 
interrogat.%^  ergo  obtemperaui  dicen- 
tibus, Credite  Euangelio , cur  eis  non  obtem- 
perem dicentibus  mihi,  Noli  credere  Mani- 
cheeo  ? quod  nos  mutato  nomine  dicere 
polium9, Noli  credere  Lutliero,aut  Cal- 
uino  . Et  deinde  profequitur , £/ige<pfii 
y elis,fi  dixeris, Crede  catholicis, ipfi  me  mo- 
nent ,'Vt  nullam  fidem  accommodemvobis. 
Quapropter  nonpoffum  illis  credens,  nifi  tibi 
non  credere.  Si  dixeris , Noli  catholicis  cre- 
dere, no  recle  facies,  me  cogere  ad  Manichcei 
fidem,  quia  ip fi  Euangelio,  Catholicis  pr  ce  di- 
cantibus,credidi.  Quo  argumento  fecla- 
rios  omnes, & eorum  fellatores  conuin- 
cit  Auguflinus,  vt  vel  Euagelio  credere 
non  debeant , vtiq;  quod  Euangeliu  fit, 
vel  reliqua, quae  Ecclefia  Catholica  do- 
cet,crcdere  debeant, quia  negare  no  pofi- 
funt,quin  Euangelium  ab  Ecclefia  ha- 
beant,*^: fine  vlla  ratione  illi  prsbcatau- 
thoritatem  infufeipiendo  Euangelio, no 
vero  in  alijs,quae  docet.  V ndc  fubiungit 
idem  Augufl.5*  dixeris, re  ffe  credidiflt  lan 
dantibus  Euangelium,  fed  non  recle  illis  cre- 
didijli  yituperantibusManichceu(yz\  quod 
perinde  cft,Caluinum),v/$  adeo  me flultu 
putas, yt  nulla  reddita  ratione, quod  yis, cre- 
dam, quod  no  yis, non  credam  ? quod  poftea 
late,  & eleganter  profequitur.  Et  fimilc 
difcurfuin  habet  libr.  de  V tilit.credend. 
cap.  14. 

Ed  etiam  infignis  locus  apud  eundem 
Auguflinuinlib.  1.  contra  Crefconium 
cap.  4 2.  <Sc  3 3 . vbi  & fuaauthoritate , & 
manifolio  exemplo  eandem  confirmat 
V-H  a em.  Agit  enim  ibi  de  non  rebap- 
tizandis rite  ab  haereticis  baptizatis,  do- 
cet cjueefie  dogma  fidei, vt  re  vera  efl,& 

prius  dicit,  Sequimur  [ane  nos  in  hac  re, etia 
canonicarum  authoritatem  certif simaS  cnp- 
tur  arum.fr.  poflea  fubiungit,%w#«  hu- 
ius rei  certe  de  Scripturis  canonicis  non  pro - 


A feratur  exemplum , earundem  tamen  fenp- 
turarum,  etiam  m hac  re, a nobis  tenetur  ve- 
ritas, cum  hoc  facimus , quod  tam  vmuerja: 
placuit  Ecclefia  , quam  ipfarum  Scriptura- 
rum commendat  authontas,  Vt  quoniam  fan 
Sia  Scriptura  fallere  non  potefl,quifqms  fal- 
li metuit  huius  objctiritate  qucejhonis  3 ean- 
dem Ecclefam  de  illa  conjulat , quam  fine 
vlla  ambiguitate  Jacra  Scriptura  demon  - 
firat.  In  quibus  verbis  in  primis  confir- 
mat Auguflinus , quod  fupra  dixi , non 
omnem  veritatem  de  fide  credendam 
proxime,  <3t  ( vt  fic  dicam)  formaliterin 

R Scriptura  cotinerfiquanuis  remote  que- 

® libet  Veritas  pofsit  in  Scriptura  fundari, 
quatenus  ipfa  Scriptura  authoritate  tra- 
ditionis, & Eccleliae  commendat . De- 
inde te  liatur  hic  Auguflinus,  Ecclefiam 
elTe  iudicem  controuerfiarum , quae  cir- 
ca res  fidei mouentur ,pofTeque  fuaau- 
thoritate confirmare,  & certam  reddere 
traditionem, de  qua  prius  fuerat  dubi- 
tatum. Vnde  obiter  colligo, quam in- 
conftanter  faciant , qui  aliquos  libros  vt 
canonicos  recipiunt  , & alios  aeque  ab 
Ecclefia  probatos  a canone  reficiunt, 
quiaolimde  illis  dubitatum  fuit.  Vnde 
etiam  Rex  Angliae,qui  in  fua  Praefa- 
tione  ita  loquitur , vel  in  eadem  eflin- 
con(lantia,vel  certe  conuincitur,fc  non 
aliqua  certa, & indubitata  regula,  fed  fo- 
la humana  conjectura  duci  ad  hos  libros 
admittendos, & illos  reficiendos  a cano- 
ne ,&  confequenter  de  neutris  eorum, 
nec  de  contentis  in  illis  habere  certam 
fidem,  <Sc  vere  Chriflianam,  fed  tan- 
tum humanam  coniecluram,  <5c  opinio- 
nem. 

Denique  ex  dictis  verbis  Auguftini 
habemus  veritatem  pofitam  optimo  ex- 
emplo confirmatam  . Nam  femel  rite 

D boptizatum  iterum  baptizandum  non 
effe  , licet  prior  baptifmus  ab  haereti- 
co datus  fuerit , veritas  eft  de  fide  Chri- 
fliana  tenenda , quanuis  in  Scriptura  fa- 
c ra  exprefia non  fit . Simile  excmplu m 
adducere  poffumus,  quod(  vt  exilii - 
mo  ) necProteflantes  Anglicani  recu- 
fant : nimirum,  infantes  quoad  valorem 
recle , & conuenienter  baptizari , quod 
cum  non  inueniatur  in  libris  canonicis 
fciiptum , ex  traditione  per  Ecclefiam 
approbata  receptum  efl,vt  fentit  Au- 
guflinus epift.28.  & libr. 4.  deBaptifm. 

c.24. 


19. 

Exetrplis 
rarulem  ve- 
ritas confir 
matur. 


C.p.Sine  integro  'verboTteifcripto ,(& no fcrip.vera 'fide no  ejje*  j j 


Augufi. 

Cypria». 

Origen. 


Augufi. 
contra,  lu 
lian.  cap. 
CjT'  io. 


Hieron. 


c.24.&lib.io.Gen. ad lit.c.23.  Nlib.3.  A 
de  Peccat.mer.a  c .6.  cum  Cypria,  epift. 

Orig.hom.8.inLeuit.6c hom.14. 
in  Lucam. Eft  & aliud exemplu  de  Per- 
petua Virginitate  Deiparae  , quod  licet 
multi  ex  nouis  haereticis, feu  Prcteftan- 
tibus  fortalTe  non  admittant , Rex  tamc 
refpuere  non  videtur,  cum  illam  in  pag. 

4 J. Praefationis  Beatam  Virginem  ap- 
pellet. Et  quicquid  fclij  fenferint , nebis 
latis  elE , dogma  illud  vnaninn  confenlu 
aPatribus  eile  traditum, Q/oi,vt  alibi  di- 
xit Augullinus, ogortetjTt  populi  Cbri- 
fliani  veftns  prophanis  novitatibus  antepo-  ^ 
nant 3eis<f  potius  eligant  adharere .quamvo- 
bis. Nam,vt  interius  addit, quod  inuenerut 
in Ecclefi a, tenuerunt:  quod  didicerunt  .do- 
cuerunt :qtiod  d Patribus  acceperut.hoc  ftlijs 
tradiderunt.  Quo  nihil  aptius  dici  potuit 
vel  adeomendandam  authoritatem  tra- 
ditionum ex  origine,  vel  ad  declaranda, 
quomodo  communisPatrum  confenfus 
cum  traditione  coniun&us  lit . Videri 
etiam  poteftidem  Augufi:.  lib, 1 . contra 
Iulian.c.2.Hieronym.cpift.)0.adPam- 
machi.prolibr.cotra  Iouinian.  <Nin  lib. 
contra  Heluidi.  Atque  haec  videntur  dc 
hocpuncto  fatis effe, vt liqueat feriptu-  C 
ram, licet  in  fuo  ordine  fit  magnum  fidei 
fundametum:  non  tamen  elTe  per  fe  fuf- 
ficiente  quoad  nos , fine  adminiculo  tra- 
ditionis, & Eccleliae,  quod  magis  ex  fe- 
quenti  capite  fiet  manjfeftum. 

Contra  hanc  veritatem  ex  feripturis, 
vel  ratione, nihil  inuenio, cui  refpondere 
aH  qui  Patres  necefiarium  fit.  Ex  Patribus  aute  aliqua 
qui  videtur  notare, & exponere  oportet,  Bafiliusc- 
parum  tra-  njm  Homil.  de  V era,ac  pia  fide,  lignum 
fuperbiae  certifsimum  efle  dicit , eorum3 
qua  [cripta  funt.aliquidreijcere.  aut  eorum , 
qua  non fcripta.introducere .Sed  vel  loqui- 
tur de  additione  in  ipfa  feriptura, aliquid  D 
apocryphum  illi  addendo:  nam  inferius 
ait,prohibuifie  Apoftolum,  ne  quid  eoru3 
qua  in  diuims  Utens  habentur  .dematur  .aut . 
quod  abfit,  addatur . Vel  intelligit  de  in- 
troductione priuata,  <Sc  fafta  fine  autho- 
ritate  in  ipfa  Scriptura  probata.  Nam 
alias  confiat , ipfum  Bafilium  maxime 
commendare  traditionem  non  feriptam 
lib. 2. de  Spirit. Sancio  cap.27.  & 28.  Et 
in  eundem  fenfum  referri  debet , quod 
ait  in  Morali,  reg.  2 6.  Quidquid  dicimus , 
yelfacimuSjteJlimomo  Scriptura  confirma - 


10. 

Explicatur 


ditionibus 

fauere. 

Bafilius. 


oajil . 


n debere  , vtiq;  proxime , vel  remote,  vt 
iplc  diferte  dcclarauit  in  Regul.  1.  ex 
breuioribus. 

Sicctia  intclligendus  cfi  Augufi.  lib. 

3 .contra  Petili, c. 6 .cum  exponens  illud 
Pauli .Si  Angelus  de  C oe lo c. addit ,]>ra- 
tcrqudm  quod  in  Scripturis  legalibus . &E~ 
uagelicis  accepiflis,  vtiq,  proxime, vel  re- 
mote : namipf: alibi  expofuit,  quod  cfi 
contra  Eccleliam,efie  contra  Scriptura. 
Sic  etiam  dicit  lib. 2. de  Peccator. merit. 
c.vlt.  in  reobfcura  nihil  elie  audendum, 
non adiuuantibus  certis , clarisq;  Scrip- 
turae documentis. Quidqiud  enimEc- 
cleha  docet , adiuuatur  certis  Scripturae 
documctis.  Praeterquam  quod  Augufi. 
tractat  de  rebus  obfcurifsimis  no  definie 
dis  humana  praefumptione:quae  aute  tra 
ditione  approbata  recipiuntur,  nec  obf- 
curilsima  dici  polfiint,  nec  humana  prae- 
fumptione  introduci. 

Allegari  pr^terca  folet  Hieron.  Matt. 

2 3 . quia  de  quadam  opinione  dicit,  Quia 
de  feripturis  non  habet  authoritatem . eadem 
facilitate  coiemnitur . qua  probatur.  Sed  ibi 
loquitur  de  quadam  hifioria , fcilicet,  de 
occifione  Zachariae  Patris  Ioannis  Bap- 
tifiac  inter  templu,&  altare,  quae  ad  tra- 
ditionem, vel  Ecdefiae  definitionem  no 
pertinebat.  Solent  etiam  allegare  haere- 
tici Hieronymum  Aggaci.  1 . dicentem, 
S crmo  Dei  percutit  3qua  fine  authoritate,&‘ 
tetfimonio  Scripturarum  dicuntur. Sed  Hie 
ronym. circa  id.  Et  vocaui  ficcitatem.&c. 
contra  haereticos  agit,qui  abfq;  authori- 
tate  Scripturarum,  Quadam  (ait )qnafi 
traditione  Apoftolica  [ponte  reperiunt , atf 
confingunt : vbi  potius  tacite  admittit  cu 
Scriptura  traditionem  Apofiolicam,  re- 
prehendit autem  eos , qui  fponte,  & fine 
lundamento  illam  confingunt, 

C A P V T X. 

Ex  fundamento  3&  ratione  credendi  Regis 
Anglia  .ipfum  non  effe  fidei  vere  Chri- 
jliana  defenforem.oflenditur. 

IN  hoc  capite  traftanda  efi  alia  pars 
fundamenti  fidei  Regis  Angliae , qui 
dum  optat  aliosPrincipesChrifiianos 
£ e fi11  alis  ipfe  efi , collocantes , fcilicet, 

. ndamentum  hdei  in  certa  fcientia,qua 
feripturis  accipient,  peruolutan- 
E 3 dv> 


21. 

•Augufi. 


Aug.lib.i 
cont.  Cnfe. 
c.3  3.^  vi 
de  illulib. 
de  ytil.  crc 
dcn.c.  17, 

Ide  Aug. 


11. 

Hieron. 


U 


Lib.  i. Quintu  JnglicanaficU  a fide  catholica  difsidcat. 


54- 

do  illas, certum  effe  ofiendit, .a  fepartam 
fcientiam  fcripturipro  fidei  fui  lunda- 
D . ..  mento  iecifle.  Ex  hoc  ergo  fundamen- 

, u 3-  to,  & ratione  credendi  feriptuns , colli- 
meotu  crc-  go,eum fidem  vereChrifiianam  non  te- 
dendi  pro-  nere, nedum  defendere.  Et  in  primis  oc- 
pri^m  iente  currit  fiatim  admonitio  Pauli  ad  Timo- 
theum,  0 Tmothee  depofitu  cufiodi  (vtiqj 
d Tiin.,  fidei,&do&rini, vtipfemet  Apofiolus 

& & iodi  in  altera  ad  Timoth.  epiftoladeclarauit) 

cjc  lenoll.  deuitans  prophanas yocum  nouitates,&' op- 
dePr^cnp  • pofitiones  falfi  nominis  [cientia , quam  qui - 
& Njz,an’  dam  brofrt  entes,  circa  fidem  exciderunt.  Na 
0ptime  Vin  ex  praedictis  verbis  Regis  collatis  cum 
cem.Lyiin.  verbis  Pauli  i fiatim  apparet,  hoc  Regi 
c-*7.  & (e-  accidi  (Te, quod  Paulus  pridixit,nimiru 
qucntibui..  perpa/^  „omirtjsf dentiam, quam profite- 
tur, a vera  fide  aberrare.  Nam , vt  ibi  re- 
Cj  -n  fle  Chryfoft.  Quando  aliquid  proprijs  co - 

' ’ gir<itJO»i^wgig«it«)'(praefertim  indiui- 
nis  myflerijs,&  rebus  ad  fidem  fpeflan- 
tibus) [cientia  non  efi-,  merito  ergo  voca- 
catur  falfi  nominis  fcientia,  & omnium 
errorum  occafio, propter  magnam , qua 
denotare  folet,pryfumptionem.Et  ideo 
de  iftis  certam  fcientiam  promittenti- 
bus dixit  Auguft.  eadem  Apoftoli  ver- 
ba in  traft.97. in  I°an.  circa  finem,  ex- 
pendens. Nihil  jic  amant  ifti,  quam  [den- 
tiam promittere } & fidem  rerumverarum, 
quas  credereparuuliprcecipiuntur,  yelutm 
peritiam  deridere. Proindefim  eodem  trafl. 
circa  principiu  primifitprudentifsime) 
(anete , maxime  qui paruuli  efiis  ,&  adhuc 
alimentis  labieis  indigetis ,ne  hominibus  de- 
ceptis,ac  deceptoribus  aurem  curio fampree- 
beatis  ad  incognita  [cienda,  cum  mentes  in - 
ualidas  habeatis  ad  yera , &falfa  dijudica- 
da.Et  infra  vanitatem  eorum , qui,  cum 
fint  ignari  veritatis,  promittunt  fcientia 
veritatis,  comparat  mulieri  ftulti,&  cla 
mofi,&  nihil  omnino  fcienti,  de  qua  di 
xit  Salomon  Prouerb.  9.  Sedit  in  foribus 
rouer.  9.  domus  fuce  fuper  feliam  in  exceljo  yrbis  loco, 
yt  yocaret  tranf euntes,  qui  efiparuulus  de- 
clinet <tdwie,(jrc.eamque  comparationem 
latcprofequitur. 

Praeterea  interrogare  libet , quid  per 
certam  fcientiam  Rex  intelligat  ? Non efi 
enim  vcrifimile,vtde  illa  certa  fcientia 
more  Philofophorum  loquatur , vt  fio-- 
ru neat  claram, & euidentem  rerum  co»- 

nitioncm,cum  per  fe  omnibus  pateat, ex 

lectione  Scripturarum  non  comparari 


Auguft. 


Z. 


B 


D 


euidentem  cognitionem  rerum,  feu  my 
fleriorum , qui  in  eadem  Scriptura  re- 
feruntur, ideoque  eademmet  lcriptura 
fidem  exigit  fuae  veritatis,  non  vitione. 
Imb  ipfamet  docet,  fide  elfe  de  his,  quae 
non  apparent , ad  Hebr.  11.&  ideo  Pe- 
trus 2.canonicacap.i  .dixit,  Habemus  fir 
mioremPro pheticum  fermonem,cui  bene  fa- 
citis attendentes  tanquam  lucerna:  lucenti 
in  caliginojo  loco  ,dofiec  dies  illucejcat  ,& 
lucifer  oriatur  in  cordibus  yefiris.  Non  po- 
te!l  ergo  promitti, nec  poihilari  propria 
ideffieuidens  fcientia,  quae  fit  fidei  fun- 
damentum. Neq;  etiam  per  certam  feie- 
tiam  intelligcre  Rex  potuit  ipfammet 
fidem , quae  & certa  ell , & quatenus  ell 
excellens  quaedam  cognitio,folet  inter- 
dum,nomine  fcientii(gcnerali  quadam 
ratione  accepto)  appellari,  vt  2.  Cor.  y. 
Scimus,  quoniam  fi  terrefiris  domus,  &c. 
Non  potuit  (inquam)  Rex  in  hoc  fenfu 
loqui : nam  fuper  hac  certa  fcientia  dicit 
clfe  fidei  fundamentum  collocandum  ; 
aliud  ergo  efi:  fides , aliud  certa  fcientia, 
in  qua  fundatur.  Per  certam  ergo  fcien- 
tiam certum,  & indubitatum  Scripturi 
fenfum  intelligere  videtur  ,Duo  enim 
accurate difiinxit  Aug. lib.  iZ.  CofelT! 
c.  23  .dices,  Duo  yideo  dijfenfionum  genera 
oboriri  poffe,cum  aliquid  d nuntijs  yeracibus 
per figna  enuntiatur, ynum  de  yeritate  reru, 
alterum  de  ipfius , qui  annuntiat , yolutate , 
& c. 24. ponit  exetnplu  in  verbisMoyfi, 
Jn principio  creauit  Deus  coelum, &“ terram, 
dicens,fe  fidenter  dicere,Deum  inverbo 
fuo  creaffe  vihbilia,&  inuifibilia,non  ta- 
men ita  fidenter  dicere , hoc  intendifte 
Moyfem  per  verba  illa. Rex  autem  An- 
glii e contrario  fignificat,fe  certa  fcien- 
tia confcquutum  elle,  quidMoyfes,  vel 
alius feriptor  canonicus  feribere  volue- 
rit^ in  hac  fcientia  fundare  certam  fide 
rerum,  qui  in  tali  feriptura  continetur. 
Et  quod  mirabilius  efi:,  ad  hunc  modum 
fidei  omnes  Chrifiianos  Principes  inui- 
tat,  eisque  tacite  fimilem  fcientiam  pro- 
mittit,!! diuinas  literas  euoluant. 

Audiat  vero  Augufiinum  in  di  flo  li- 
bro 1 2. cap.2y. dicentem  ad  Deum,  Plue 
mihi  mitigationes  m cor , yt  patienter  tales 
feram , qui  non  mihi  hoc  dicunt,  quia  diuini 
funt,  & in  corde  famuli  tui  (id  efi  Moyfi) 
yiderunt,quod  dicunt, fed  quia  fuperbi funt, 
nec  muermt  Moyfi  fententiam  ,fed  amant 

fuam 


Hebr.  n 


2.  Cory. 


Temeric* 

c haoc  in- 

telligemia 
libi  arroga- 
re. 

c Augufi. 


3* 

iAuguii. 


C.io.  Fidei  fundam  e tu  no  ejfein  humano  fpiritu  collocada.jy 


fiam,  non  quia  vera  efi,  fed  quia  fua  ejl.  Et  \ 
inira ,lfta  temeritas  non Jcientuefied  auda- 
cia efi, nec  vijus,fcd  typhus  eampeperit.  Et 
Vincent.  Lirinenfisc.  14.  poftquamul 

Ljmn. 

tis  verbis  depinxerat  haereticos  dicetes. 
Nobis  authonbus , nobis  principibus , nobis 
expofitonbus  damnate, qua  tenebatis,  relin- 
quite antiquam  fide, &c.  Subiungit,  Hor- 
reo dicere,  funt  enim  tam Juperba  , Vt  ne  re- 
felli quidem  fine  piaculo  poffe  Videantur. 
Sufficit  ergo  nobis,  verba  Pauli  aduer- 
Roman  12  ^us  ^anc  fcient'am  obficere  dicentis  ad 
Roman.  1 2 .Non  plus  fapere,  quam  oportet 
fapere,fed  fapere  ad  fobnetatem,&  vnicui-  ^ 
que  ficut  Deus  diuifit  menfuram  fidei,  que 
Ircnaus.  loeu  traftans  Irenaeuslib.  j.  contra  hae- 
ref.cap.  2 o .legit ,$ed  fapere  ad  prudentiam , 
cenfetque  ibi  contineri  admonitionem, 

& cautionem  ab  haereticis,de  quibus,ait. 

Qui  confitentur  femetipfos  habere  agnitione 
boni mali,& fuperDeum,  qui  fecit  eos , 
iaculantur fenfius  fuos  impios.  Supra  igitur 
fentiunt,  quam  eft  menjurafenfationis.  Sa- 
pere  igitur  ad  prudentiam, dicit  elTeab 
his  cauere.  Ne  manducantes  (inquit)i//o- 
rum  agnitionem  eam,  qua  plus  quam  opor- 
tet,fapit,  proijciamur  de  par  adi f 0 vita , per 
quem  Ecclefiam  intelligit,  de  qua  prius  C 
dixerat , Confugere  oportet  ad  Ec  cie  fiam , 

& eius  finu  educari,  & Domini  Scriptu- 
ris enutriri, piant  at  usetf  enim  E c cie fi  a pa- 
radisus in  hoc  mundo  ; ab  omni  ergo  ligno  pa- 
radifi  efcas  manducabitis,  ait  Spiritus  Dei , 
id  efi , ab  omni  dtuina  Scriptura  manducate , 
fuper  elato  autem  fenfu  ne  manducaueritis, 
neque  tetigeritis  vniuerfam  hareticam  dif- 
fenfionem . Quis  autem  elatiorem  habet 
fenfum  eo,  qui  praefumit  fe  certa  fcictia 
fenfum  ScripturaeSacrs,eam  tantu  per- 
uolutando,acquifiuiffe 

Interrogo  enim  vlterius  a Rege,  quo 
Doftore,quoduce,  hanc  certam  fcien-  D 
tiam  Scripturae  confequutus  fit , & ali  js 

^ . ...  comparandam  offerat  ? Refpondebit,vt 
DeVtiht.  • r , , Ar  n- 

credendi  c.  °Pinor  • ciu°d  a“us  aPl]d  Augullinum, 
l7.  Cum  legerem  per  me  ipfe  cognoui,  hoc  enim 

fignificat,cum  ait.  Neque  fuper  aliorum  in 
certis  opinionibus,  fed  vefira  ipforum  certa 
ficrapagina  fcientiafidei fundamenta  collocare.  Sedquid 
non  poeeft  Auguftinus  ? profequitur,&  dicit, Ita  ne 
abfqae  E>0-  efi  ? mua  tmbutus  poetica  difciplina  Ter  en - 
-naneexpo-  num  Maurum  fine  magistro  attingere  non 
ni.  auderes, &c.  Tum  in  eos  libros ,qui  quoquo 

modofe  habeant, fanfti  tamen, dtuinarumque 


rerum  pleni  prope  totius  generis  humani  co- 
fefsione  diffamantur  ,fine  duce  irruis, & de 
his  fime  praeceptore  audes  ferre  jententiam. 

Efi:  igitur  liate  praefumptio  a Sancto- 
rum Patrum  fpiritu  aliena , & tefie  Au-  xAugutt. 
guft.in eodem  lib.cap.i 7. matrem  habet 
iuperbia.  Verba  eius  funt ,SiVnaquaqsdif 
ciplina,quaquam  vihs,&faci  is,  vt  percipi 
pofsit,Dottorem,aut  magifirurequirit,  quid 
temerariae  juperbue  plenius,  qua  diuinoru  Ja 
crametoru  Libros, &ab  interpretibus  fuisnoile 
cognofcere,&'  incognitos  velle  danaretDem 
de  efi  contra  ordinaria  SpintusSacti  pro 
uidentiam . Ad  quid  enim  Pallores, & 

Doffores  Spiritus  Sanftus  Ecclefiae  pro 
uidit,  fi  feripturarum  fenfusnona  Do- 
ttoribuSjfedproprio  ingenio,  Scinduftria 
coparandus  efi  ? Aut  quomodo  illa,  qua 
Paulus  requirit, prudentia,  aut  modefiia 
poteft  vnufquifque  fidelium  non  folum 
feipfumin  intelligentia  feripturae  Do- 
ttoribus  Ecclefi^prxlerre, verum  etiam 
folum  fuu  fenfum  certam  fcientiam  exi- 
ftimare,&  quidquid  ab  eo  diuerfum  eff, 
tanquam  incertam  hominum  opinione 
relinquere. 

Longe  quidem  aliter  de  fe  fentiebat 
Auguftinus. qui  lib. 3 .Cofefsion.  cap.jr.  5* 
fic  inquit,  Infiitui  animu  intendere  in  Scn-  ^Augufi. 
pturas  S antias, vt  viderem  quales  c jient : & 
ecce  video  rem  non  compertam  fuperbis,  nefy 
nudatam  pueris,  fedincejfu  humilem, fuccej- 
fu  excelfam  , & velatam  myfierijs : & non 
eram  ego  talis, vt  intrare  tn  eam  pojfem,aut 
inclinare  ceruicem  ad  eius  mgreffus.  Vnde 
D.  Bafilius  in  Regulis  breuioribus  in  Eafil. 
235'.  interrogat,  Nunquid  oporteat  multa 
ex  Scripturis  edifeere  ? & in  fumma  refpon 
det,  Epifcopos , Pallores,  vel  Doftores 
Ecclehat  id  maxime  curare  debere, de  c£ 
teris  vero  ait,  Vnufquifque  memor  verboru 
Hpofiolinon  plus  fapere, quam  oportet  f ape - 
re, fed  fapere  adfobrietatem,  vnicuique  ficut 
Deus  diuifit  menfuram, qua  offici)  fui  funt, 
fludiofe  difeat,  & perfequatur, neque  curiofe 
vlterius  quidquam  inquirat.  Atque  in  eun 
dem  modum  exponit  dicta  verba  Apo- 
ftoli  Ambrofius,  & inter  alia  ait , A7cque 
enim  fiquisbonavita  efi, ex  eo  fibi  etiam  do- 
ttrina  prudentiam  debebit  defendere . Et 
quidem  quado  omnis  authoritas  deeffet, 
ratio  ipfa  naturalis,  & experientia  do- 
cet, vanum  effe  omnibus  fidelibus , 
etiam illiteratis,&  ineruditis,  <5c  negotijs 
E 4 fecula- 


;6  Lib.  i . Anojicana [tti* afJ* catholica difstdeat. 


fecularibus  implicatisper  fblam  fimphce,  A 

licet  frequentem, ledtionem  Scripturam 
certam  illarum  fcientiam  promittere. 

6 . Redlius  quide  Hieronym,  epift,i  03 . 

Hicron.  ad  Pauhn.  feri pturam  dicit elTe  librum 
^4pocal.  /jgnatum  figillis  feptem,  quem  etiam  lite - 
2.&1 ) * rati  aperite  non  po fiunt , nifi  ille  refer  ane- 
nt,qui  habet  clanem  Hauid.ldeorqj  multu 

IsucLt  modefticamEunuchi , Philippo  in 

terroganti  Putas  ncfintelligis,  qua  legis  ? 
repondentis.  Quomodo  pofjum,  nifi  aliquis 
offenderit  mihi.  Et  ftatim  magna  iiumili- 
tatedefe  rpfo  dicit.  Ego  nec  fandior  fum 
hoc  Eunucho  , necfludiofior.  Et  infra  ita  p> 
concludit,Hrccdme  breuiter  perfinfta  siit, 
ytintelligercs  ,te  in  Scripturis  S antiis  fine 
prauio,&  monflrante  femitam,nonpofie  in- 
gredi. Et  poftea  valde  coquentur,  quod 
in  omni  arte  etiam  vilifsima  nemo  fine 
Doctore  poteft  elfe,quod  cupit.5o/<i(in- 
quitj  Scripturarum  ars  efl , quam  fibi  omnes 
pafsim  Vindicant , hanc  garrula  anus , hanc 
delirusfenex,hanc  fophifla  yerbofus,hac  yni 
uerfiprxfumunt,  lacerant, docent,  antequam 
difcdt.  Quibus  verbis  huius  temporis  fe- 
«ftarios  depingere  videtur,  fed  in  eis  illud 
magis  portentofum,magisque  pcriculo- 
fum  e(t,quod  a lingulis  lidehbus  illa  cer-  Q 
tam  fcientiam  pro  fui  fidei  fundamento 
exigunt.  Nam  hinc  neceflario  fit,vt  qui- 
bufdam  fitimpofsibilis  fides,  qui  non  fo- 
lum  certam  illam  fcientiam  affequi  non 
valent,veru  etiam  nec  probabilis  intelli- 
gentix  Scripturarum  funt  capaces,  alijs 
vero  qui  maioris  acuminis  funt,occafio 
^Ittg.  datur  & fc  praecipitandi,  & alios  pertur- 
bandi. Etidebfapientifsime  monet  Au- 
guftinus  de  V tilit.  credendi  cap.  10.  nc- 
cefTarium  elfe  vt  fides  fcientiam  antece- 
dat. Itavt,  etia  ij,quiyalentyolare,ne  cui  fit 
periculofum  imitamentum  pauhfper  cogan- 
tur incedere,  quam  etiam  c reteris  tutum  efl.  D 
Hxc  efl  prouidentia  yerce  religionis, hoc  iuf- 
fum  diuinitus,hoc  habetis  maioribus  traditu, 
hoc  ad  nos  yfque  feruatu,hoc  perturbare  yel- 
le,  atque  peruertere  , nihil  e fi  aliud,  quam  ad 
ycram  religionem  facrilegam  yiam  qurerere. 

Quod  qui  faciunt, nec  fi  eis  concedatur , quod 
y olunt,  poffunt  quo  intendunt peruenir  e : cu- 
lujmodi  enim  libet  excedat  ingenio, ni fiD e us 
adjit,  bum  1 repunt 

7*  D Tandem vtadpviuatumfpiritum, que 

Kex  indicat,  faciamus  gradu  de  hac  eade 
lcicntia,qux  certa  dicitur,  inquiro,  qua- 


lis fit  eius  certitudo?  id  eft,  an  fit  humana 
folaquevi,& acumine  ingenij  ex  leftio- 
ne  Scripturae , & figmficationc  verboru 
cius  comparata:  vellit  diuina  ab  Spiritu 
Sancto  data  per  fpecialem  gratiam,  & do 
nationem?  Quidquid  horum  dicatur, cer 
titudini,  & vnitati  fidei  repugnat,&gra- 
uifsimahabet  incommoda;  ergo  non  po- 
left  talis  fcidtia  certa  elTe  fidei  vereChri- 
ftianx  fundamentum.  Prior  pars  facile 
oPtcndi  poteft.  Primo  quia  fi  fci entia  il- 
la folum  habet  certitudinem  ex  humano 
difcurfu,&  conieftura , & ilia  eft  funda- 
mentu  fidei, nonpoteft  fides  certior  elle, 
cum  non  pofsit  aedificium  firmius  elTe, 
quam  fundamentum.  Deinde  iam  non 
Scriptura  Sacra,  fed  fenfus  humanus  erit 
fidei  fundamentum : nam  vt  refte  prae- 
monuit Hieronymus , in  cap.  1 . epift .ad 
Galat.  ATon  eft putandum  in  yerbis  Scriptu- 
rarum elfe  Euangelium, fed  in  fenfu:  non infu 
perfide, fed  in  medulla, non  infermonu  folijs, 
fed  in  radice  rationis  Nn de  fubinfert.T««c 
Scriptura  ytilis,eft  audientibus, cum  ab f que 
Chriflo  non  dicit  ur,abf 'que  Patre  non  profer- 
tur,& fine  fptritu  non  eam  in  fumat  ille  qui 
pr redicat, alioqui  & diabolus, qui  loquitur  de 
Scripturis, & omnes  hoerefes fecundum  Ege- 
chielem  inde  fibi  confuunt  ceruicalia,qiue  po 
nant  fub  cubito  yninerfce  retatis.  Et  tandem 
concludit,  Grande  periculum  efl  in  Ecclefia 
loqui,  ne  forte  interpretatione  peruerfaex  eua 
gelio  Chrifh  fiat  Euangelium  hominis, yel 
quod  peius  eft, diaboli.  Multo  ergo  maius 
periculum  eft,  fi  vnufquifque  credentiu 
fundamentum  fuae  fidei  in  fua  priuata  in 
terpretatione , in  fuoque  humano  fenfu 
ponat,  fic  enim  non  folum  Euangelium 
Dei  fiet  hominis , fed  etiam  tot  erunt  E- 
uangelia,  Scriptura;  totidem  quot  funt 
capita  hominum . Quod  ita  eleganter  ex- 
plicuit idem  Hieronymus  contra  Luci- 
ferianos  in  fine.  Dialogi,dicens,  Nec  fibi 
blandiantur  fide  S cripturarum  capitulis  yi- 
dentur  fibi  affirmare, quod  dicuut ,ctim&  dirt 
bolus  aliqua  de  Scripturis  fit  loquutus , 
Scriptura  non  in  legendo  confi flant, fed  in  in- 
telligendo , alioqui, fi  liter arn [equimur, pof- 
fumus,&  nos  quoque  nouum  nobis  dogma  co - 
ponere,yt  afferamus  in  Ecclefia  nonrecepien 
dos, qui  calceatijunt,yel  duas  tunicas  habet. 

Denique  res  ipfa  per  fe  fpedtata  etiam 
impofsibilis  apparet , qui Jenim  fieri  po- 
teft,vt  per  folum  difcurfum,&coniccfu- 


DilemaefS 
ca.<  contra 
certam  /cie 
tum  a rege 
pcae/umpu 


Hieron. 


Egeh,  13. 


Q^am  peri 
culofum  /it 
fidei  funda- 
mentum  in 
priuacofpi- 
ritu  colloca 


Hieron. 


rara 


C 1 1 Sidei fundamen o efte  inpriuato fyiritu  collocandum , j 7 


ram  humanam  qui fpiam  fcripturam  le- 
gendo/enfum  a Spiritu  Sancto  intentu, 
certifsimc  atlequatur  ?Nam  haec  certitu- 
do,cum  non  proueniat  ex  fide  diuina,  vt 
in  hoc  rnebro  iupponitur:  oportet,  vt  in 
aliqua  euidentia  tundetur  : alioqui  non 
erit  certitudo  tecudum  rationem,  fedex 
fola  pertinacia,  voiuntatifqu  e peruicacia. 
In  tali  autem  materia  euidentia  efie  non 
poted;  tum  quia  mens,&  intentio  Spiri- 
tus Sancti  occultifsima  eft,  <Sc  poteft  dile 
multiplex:  tum  etiam,  quia  in  ipforum 
verborum  fignificatione  potcdelle  am- 
biguitas: tu  deniq, propter  innumeras  ali 
as  difficultates, qu£  in  diuinae  Scriptura 
interpretatione  occurrunt  .Illa  ergo  cer- 
ta fcientia  hoc  modo  explicata  non  efl 
ni  fi  volutaria  quaedam  pertinacia  pro  ar- 
bitratu effecta,  qua  vnufquifq;  vult  elTe 
certum,quod  fibi  magis  placet , vt  acute 
n difcurritj&couincit  Augullinus  lib.i  i. 

HsuJ  • contraFaufi. cap. 2.  Vbi  loquitur  de  Iue- 
reticis,qui  pro  fuoarbitriopartem  aliqua 
Scripturae, qu$ pro  illis ell, admittunt, 
& aliam, qus  contra  illos  efl,  eo  ipfo  ref- 
puunt,5c  canonicam  ede  negant:  & ita  fc 
ipfos  faciunt  regulam  veritatis^Eodem* 
autem  modo  applicaripoted  ad iudicium 
de  vero  feripturae  fenfu,  in  quo , vt  cum 
Hierony.  dixi,  vera  Scriptura  confidit. 

2 Supered,vt  alteram  propofiti  dilema- 

tis  partem  difeutiamus.  Illam  enim  ma- 
xime videntur  feclarij  intendere  , cu  di- 
cuntjiudiciumde  vero  fenfu  Scripturae 
non  ells  ab  Ecclefi  a (umendum,  fed  ex 
proprio  vniufcuiufque  fpiritu,  non  hu- 
mano,fed  diuino  monente  vnunquemq; 
vt  certe,  &infallibiliter  fenfum  aSpiritu 
Sancio  intentum  attingat,  & hunc  Epiri- 
tum, quem  priuatum  vocant,  volunt  ede 
regulam  fidei.  Sed  hic  etiam  error  in  hoc 
fenfu  intellectus  non  folum  diuinaeScri- 
pturae,  & Patribus,  fed  etiam  reflae  ra- 
tioni euidenter  contrarius  ed,  quod  in  fe 
queti  capite  ex  profeffo  odenden  du  ed. 

C A P V T xr. 

V era  fidei  Chrifiiana  fundamentum  non  ejf : 
in  priuato  fpiritu  ponendum. 

I,  \ 7*  ER  IT  AS  haec  authoritate  fi- 
mul,&  ratione  facile  demondra- 
ri  poted.  Primo  enim  Diuina 


\ Scriptura  duo  vbique  monet.  Vmim  ed 
vtin  controuerlijs  fidei  regulam  Eccle- 
fiz  confulamus;alteru,  vt  priuatum  Epiri 
tum  timeamus, praecipue  fi  a communi 
regula  difeordauerit.  Primum  patet, etia 
in  veteri  te dameto  Dcutcron.17.  Siquid 
ambiguum,  tr  difficile  occurrent , ajcendes 
ad  locum, &c.  Et  de  lacerdotc  diciturMa- 
lach.2.  Labia  jacerdotis  cuflodiunt  fcientia 
& legem  Dei  requires  de  ore  eiar.EtChri- 
dus  Dominus  dixit  Mattii.  2 3 .Super  Ca- 
thedramMoyfi  j ederunt  ferib<e,& Pbarijai, 
omnia  quacumque  dixerint  y olis  facite , 
quod  fine  dubio  multo*iagis  pro  fuaEc- 
clcfia  dixit:&:  pro  Cathedra, quam  in  fua 
Ecclelia  erecturus  erat,iuxta  luperius  di 
<fta  cap.4.  Et  ita  videmus  ede  ab  Apodo 
lis  obieruatum  Aftor.i  > . Vbi  quaedio- 
nem  ortam  de  legalibu  s,non  priuato,fed 
communi  fpiritu  definiendam  credide- 
runt, dicentes,  Utjum  efl  SpirituiSanffo,& 
nobis.  Sic  etiam  Paulus,quanuis  non  du- 
bitaret fe  habere  infallibilem  Spiritus  Sa 
dii  directionem  , nihilominus  afeendit 
Hierofolymam,  vtcumahjs  Apodolis, 
praefertim  cum  Petro  Euangelium  fuu 
communicaret,  Ne forte  (inquit  ipfej  in 
£ yanii  currerem, aut  cuciurijjem,ide(\,\t  to- 
ti Ecclelia;  per  vniuerfalem  regulam  do- 
ftrina  eius  probaretur  , vt  ibidem  Hie- 
ronym.  notauit,&epid.87.qua:  ed  etia 
1 1 .inter  Epidolas  Augudinij&TertuL 
lib.4.  contra Marcionem cap.  2. 

Secundum  etiam  condat  ex  verbis 
Ioan.i  .canonica  cap.4. Nolite  omni  /fiiri- 
tui  credere  ,fed  probate  fpmtus  fi  ex  Deo 
fint.  Quo  tedimonio  abutuntur  haere- 
tici  ad  probandum  , vnunquemq;  Chri- 
dianum  elle  debere  indicem  doftrinae, 
& Scripturae.  Quod  ed  fu ffi ciens  exem 
pium  addemondrandum,quantu  fit  pe- 
D riculi,  & erroris  in  hoc  priuato  fpiritu, & 
in  vfurpando  proprio  iudicio  de  certo 
fenfu  feripturarum:  cum  ta  facile  fitpra- 
uo  fpiritui  eadem  verba  contra  intentio- 
nem Spiritus  Sacli  interpretar  i,  vt  in  hoc 
loco  dilucidatur.  Nam  IoannesApodo- 
lus  in  illis  verbis  monet  fideles,  vt  non 
facile  credant priuatis  motionibus, impul 
fibus,  feu  cogitationibus  fine  magna  pro 
batione,&  diferetione.  Hacc  autem  pro- 
batio non  debet  elTeper  eundem  fpiritu 
priuatum  , nam  i dem  clTet  in  tali  proba- 
tione periculunqdebet  ergo  elTe  per  alia 

notio- 


In  contro- 
uerfiis  fidei 
regula  Pc- 
ciefite  teo£ 
da  efie  ex 
icriptura  c o 
probatur. 
Deut.iy. 


Malach.z 
Matt.  23. 


xAttor,  1 j 


\A.dGal.z. 


Cor.  1 y. 
Tertid  - 


2. 

ljoan.4. 

In  rebus  fi- 
dei pritiatu 
fpiiicii  caue 
dii  efie, Seri 
ptura  o fin- 
ditur. 
Refert  Pe- 
trus Soto 
conrraBre- 
tiuro. 


Germana 

interpreta- 

tio 


i. Cor.  12 


•Augufl. 

^rtuclet. 

Papa. 


\Athanaf. 


3. 

1. adThef . 

2. 


2.  Cor.i  i 


Fzech.i  3 
Dcut.i  3. 
z,Pctr.  z. 


i.Quantu  JnglicmafeBa dfdt  catholica  difsideat. 


notiorem, &certiorexn  «gula.Etomiflb  A 
fpiritu  pradice  moucntc  ad  opus  vpi  op- 
ter quem  maxime  datur  diferetio  ipiii- 
’ tu  4;  de  qua loquiturPaulus.i .ad  Corint. 

X2.J  loquendoqi  de  probatione  fpiritus 
in  materia  dodrins,  fola  illa,  qua  ntper 
regulam  Ecdefia, qualis  elf  eiuldemEc- 
clcliar  definitio,fufhcies  eft.Ideoq;  qua- 
dofenfus  priuatus  Scriptura  efi  centra 
dodrinam  ab  Ecclefia  defini  tam, certum 
efl,  non  eflfe  a bono  fpiritu,fed  a malo: 
quando  vero  no  fuerit  contra  dodmam 
Eccleliac, donec  ab  illa  probetur, non  erit 
exploratum  qualis  fit,fed  ex  alijs  conie-  ^ 
duris,&  pr^fertim  ex  maiori, vel  mino- 
ri confonantia  ad  dodrinamEcdefi?  pro 
bandus  eft.  Et  ita  intellexerunt  hunc  lo- 
cum fandi  Patres,  dicentes,  praemunire 
nos  his  verbis  loanne  contra  omnes  pri- 
uatos  haereticorum  fpiritus,  & dodrinas 
Ecclcfiae  contrarias  ,vt  late  profequitur 
Augufl.  id  colligens  ex  verbis  fequen- 
tibus  Ioannis, inferni. 30.&  3 1 .de  verb. 
Apoft  .ide  fuadet  AnacletusPapa  epifl.  1 . 

Vbi  cum  his  verbis  coniungit  alia  eiufde 
epifl.  cap.  2.  Vos  quod  audiftis  ab  initio  in 
yobis permaneat, &infra,e3r/?c«t  docuit  vos 
(vtiqi  perApoftolos,&EcclefiaCatholi-  C 
cam)w<i«efe  in  eo.Ide  tradit  optime  Atha 
nafiusOrat.i  .contraArianos  circaprin- 
cipi.vbi  tradans  hunc  locum  inter  alia  di 
cit,  quod  Dcemon  omnium  hcer  e fum  parens 
nomen  faluatoris  profitetur , Scripturarum  <f 
diftiombus  amicitur , & yerba  quidem  pro- 
fert,yeram  tamen  inde  fententiam  fuffura - 
tur,ac  deinde  intelleftu,quem  ipfe  confinxit , 
dolis  inumbrato , erroneorum  homicida  effi- 
citur. 

Hinc  etiam  Paulus  2 * ad  Thefalon . 2, 
Rog<u«w(inquit)5cc.  yt  non  cito  monea- 
mini a "oeflro  fenfu, neque  terreamini,  neque 
per  fjmitum,  neque  perfermonem,&c , Vbi  E) 
cotra  duos  deceptores  praeuenit,  fpiritu, 
fcilicet,&  fermonem  falforum  propheta 
rum,de  quibus. 2,  adCorinth.  ix.  dicit, 
Pjcudoapofloli funt  operarij fubdoli  transfi- 
gurantes fe  in  Apoflolos  Chrifli,  eSx  non  mi- 
rum,ipfe  enim  Satanas  transfigurat  fe  in  An 
gelum  lucis : non  efl  ergo  magnum,  fi  mini- 
ftri  eius  transfigurentur  y elut  miniflri  iufli - 
tue.x  nde  omnia, que  in  feripturis  cfiFeru 
tur  de  cauendis  talfis prophetis , vt  Ezc- 
chiel.i  3.i3c  Deuter.i  3‘2.Petri, 2. 5cc.de 
hoc  priuato  fpiritu  prolata  clfe,non  ira- 


mento  exiftimari  polTunt:  Nam  idc  efle 
foletquiin  falfis  prophetis  loquitur, qua 
do  contra  dodrinam  prius  rcuelata  do- 
cent, aut  prophetaist,quos  per  hanc  regu 
lam  ejjciedos  elfe  in  loco  Deuteronoinij 
x 3 .traditur, Deniqueidem  intendit  P au- 
lusad  Galat.i.cum  dicit.  Si  Angelus  de 
Cedo  euangeli^et  yobis , pr teter  quam  quod 
euangelixammus  yobis,  anathema  fit , per 
quam  exaggcrationemvoluit  hgniheare 
Paulus,fpiritum  priuatum,fiuenouado- 
centem,fiuc  feripturam  exponentem  co 
tra  catholicam  dodrinam  prius  inEccle- 
fia  receptam, non  polle  elTe  fpiritum  cee- 
leftem,fed  vel  humanu,vel  diabolicu.vel 
mundanum  , iuxta  diflindionem  Ber- 
nardifermonede  Sex  ,vel  feptem  fpiri- 
tibus,quem  locum  Patres  etiam  ita  intel- 
lexerunt,vt  fupra  cap.  2.  retuli. 

No  potefl  ergo  priuatus  fpirit9  elTe  re 
gula  fidei  catholicae, fed  potius  per  hac  re 
gula  ipfe  difeernendus  efl.  Vtpafsim  do- 
cent Patres,  praefertim  Augufl.de  Vnit. 
Ecclef.cap.i  1.&1  p.&optimcin  Prooc- 
mi,de  Dodr.Chrill.vbi  expedare  hunc 
fpiritum, dicit,  elTe  tentarc  Deum,  5 c ca- 
nendas efle  tales  cogitationes,/^ tjuperbij - 
fmaSj& periculojif  imas.  IdeVincen.Lv- 
rinen.  cap.14.  late. Denique  hoc  ipfum 
efl , quod  innuit  Hierony.  epifl.  x jz.ad 
JVlinerium , & Alexandrum  circa  finem 
his  verbis, quae  Saluatoris  elTe  dicit*  Eflo - 
tc  probati  numularij,yt  fi  quis  numus  adul- 
ter eft,& figuram  Cee  faris  non  habet, nec  fig- 
tiatus  monetapublica, reprobetur , qui  autem 
Chrifli  faciem  prtefert  lumine , in  cordis  no - 
/Iri  marfupium  recondatur.  Sola  autem  Ec- 
clefiaCatholica  claro  lumine  cernitur, vt 
fupra  offendi , <3c  ipfa  fola  publicu  habet 
figillum  ad  confignandam  veram  Scrip- 
tu ram,& verum  fenfum  eius.Eandemqj 
fententiam  imitatus  cADamafcenusli- 
br.4.  de  fide  cap.  18.  vbi  pofl  facra  Scri- 
ptura commendationem  fubi  ungit,  Illud 
nobis  clipee  fit, yt  probi  numulartj  fimus,  ye- 
rum, nimirum,  ac  purum  aurum  aggerentes, 
adulterinum  autem  repudiantes. Ex  his  igi- 
tur fatis  confiat,  quam  fit  hic  priuatus 
fpiritus, prout  a iedarijs  extollitur,  a 
Sandorum  Patrum  fpiritu, & fenfu  alie- 
nus , & ex  his  demum  quar  in  fcquetibus 
rationibus  afferemus,  idem  quoc]ue  eui- 
dentiuseuadet. 

Ratio  ergo  prima  contra praedideum 


ad  Cal.i 


Bernarl 


4* 

Priuacu  Ipi 
ritum  noo 
elfe  reguli 
fidei, ex  Pi' 
tnb.  offen- 
ditur. 
Auguil. 
Vincent. 
Lyrin. 
Hierony. 


Damaja 


erro- 


C.i / Sidei fundamwo efteinpriuato fyiritu collocandum . j p 


Ratione 
{ tabilicur 
e «deoi  ve 
ti  tas. 


jtugujl. 


Io  an.  8. 


t 

i 

'8 


'1 

i 

:a 

a, 

v 


y« 

a. Ratione^ 


* 


z.Petr.i. 

j' 


errorem  ex  proxime  di&is  fumi  potefl. 
Nam  fides  vere  Chriftiana  comums  e it, 
& publica;  ergo  fundamentum  eius  etia 
elle  debet  publicum, & comune.  Ante- 
cedens per  fe  notum  eft , quia  ndes  Ca- 
tholica omnibus  credenda  proponitur, 
& vnitas,  & concordia  in  hac  fide  omni- 
bus praecipitur;  eft  ergo  res  comums, & 
publica.  Vnde  recte  Auguttinus  lib.i  i . 
C0nfefsion.cap.2y.  Ventas  tua,  (dicit  ad 
Deum)  nec  mea  ejfnec  illius,  aut  illius, fed 
omnium  no ftmm , quos  ad  eius  communione 
publice  yocas, terribiliter  admonens  nos,  yt 
nolimus  cum  habere  pnuatam,  ne  pnuemur 
ea-,  nam  quifquis  id,  quod  tu  omnibus  gruen- 
dum proponis  [ibi proprie  ycndicat,  e&fuum 
yult' eJfc,quod  omnium  eft,  d communi  pro- 
pellitur ad  fua,boc  efl,d  yeritate  ad  menda- 
cium. Qui  enim  loquitur  mendacium  de  Juo 
loquitur.  Vnde  facile  probatur  prima  co- 
fequentia : tum  quia  (vtmorePhilofo- 
phorum  loquamur)  menfura,&  menfu- 
ratum  debent  effe  homogenea:fundame 
tum  autem  fidei  eft  regula,  &menfura 
fidei, neque  ipfum  potelt  efTe  adaequatu, 
&comenfuratu  fidei, fi  cum  ipfa  fit  publi 
ca,&  communis, ipfum  particulare  fit,(Sc 
priuatum:  tum  etiam , quia  non  eft  con- 
fentaneum  diuine  pronidcntiae  dirigere, 
& gubernare  homines  perfpiritum  pri- 
uatum , ad  eligendam  fidem , qua*  debet 
efTe  communis. 

Quod  magis  fecunda  ratione  explica- 
tur, quia  vt  hoc  fidei  fundamentum  fir- 
mum fit,&  infallibile,  necelfariaellSpiri 
tus  Sancti  afsiftetia,feu  fpecialis  direftio, 
vel  illuminatio  in  dijudicando  vero  fen- 
fufcripturae  ; hac  autem  afsiftentia  non 
eftpromifTa  lingulis  fidelibus  fcriptura 
volutantibus , & priuatim  ds  illius  fenfu 
iudicantibus,  fed  eftpromilTa  Ecclefia?, 
vel  Paftoribus  eius,prafertiminijs,quae 
ad  fidem  neceffaria  funt,ergo  non  priua- 
tum iudicium,fedpublicumEcclclie  de- 
bet elfe  fundamentum  fidei.  Maior  fatis 
ex  dictis  etl  probata, quia,  fublata  Spiri- 
tus Sancti  afsiftentia, relinquitur  fpiri- 
tus  pure  humanus  ,qui  frequenter  fal- 
litur, ideoque  certae  fidei  fundamentum 
efle  non  poteft . Et  praeterea  probatur 
verbis  Petri  difta  Epiftola fecunda , ca- 
pit, i . vbi  ciim  dixiffet,  Habemus  firmio- 
rem propheticum  fermonem,  cui  bene  facitis 
Attendentes, &c.  Subiungit.  Hoc  primum 


A 


B 


C 


D 


intelligcntes,quod  omnis  prophetia  Scriptu- 
ra propria  interpretatione  non  ft,\d  eft, pro 
pno  ingenio,  quod  maxime  habet  veru 
dc  interpretatione  certa,  qua?  non  pofsit 
a vero  ienlu  Spiritus  Sanfti  diferepare. 

Cuius  veritatis  rationem  fubiungit  Pe- 
trus dicens.  Non  enim  yuluntate  humana 
allata  ejt  aliquando  prophetia, Jed  SpirituS  a 
(io  wjpirati  loquuti  junt  jantUDci  homines . 

Quali  diceret, eodem  fpiritu  iuterpreta- 
dam  eife  Scripturam, quo  fafta  eft,  Solus 
autem  Jpmtus-jcrutatur  omnia, etiam profii- 
da  Dei , ficut  enim  qua  junt  hominis  nemo 
nouit,mfi  fpmtus  hominis, ita  qua  Dei  funt, 
nemocognouit  ,nifi  fpmtus  Dei.  i .adCor.2. 

Minor  ante  propofitio  quoad  potteriore 
partem  de  afsiftentia  Spiritus  Sanfti  pro 
iniffa  Ecclefia:,  & capiti  eius  probata  eft 
a nobis  in  cap.3  .&4.quia  in  prornifsione 
fidei  perpetuae, & indeficientis  in  Eccle- 
fia,  ha:c  promifsio  continetur.  Pra?ter 
quam, quod  Chriftus  etiam  promi  fi  f,  & 
afsillctiam  fuam  , & Spiritum  Sanftum, 
qui  doceret  Ecclefiam  omnem  veritate, 
vtique  necelfariam , vel  quouis  tempore 
opportuna,ad  quam  maxime  fpe&at  ve- 
ra^ certa  intelhgentia  feripturarum  in  . , . . 

1 rr  * a n r ' Afsiftentia 

rebus  neccilarijs.  Alteram  vero  partem,  infallibile 

in  qua  abnuimus, hanc  promifsionemfa-  Spiritus  Sa 
clam  eife  fingulishdehbus,in  primis  pro  &i  no  efle 
bamusaliquem  fcriptura?  locum peten- 
teshn  quo  facta  fit , quem  merito  poflu- 
mus  peccre  ab  his, qui  negant  aliquid  eife 
credendum,quod  fcriptum  no  fit , nullu 
autem, vel  apparentem  loeu  afferre  pof- 
funt,Nam  licet.  i.Ioan.  2,  dicatur,^ nciio 
docebit  yosde  omnibus  ,Sc  Ioan.5.  Ejl fcri- 
ptum in  Prophetis,  & erunt  omnes  docibiles 
Dei.  Ha?c,&  fimilia  intelliguntur  fecun- 
dum modum,  & ordinem  congruentem 
diuinac  prouidentiae,  & in  Scripturis  fa- 
cris  fignificatum.  Docet  enim  Paulus.  I . 
adCorinth.  12.  & ad  Roman.i2.&ad 
Ephef.  4.  varia  effe  dona  Spiritus  Sanfti 
in  Ecclefia , interquae  ponuntur  donum 
prophetiae, interpretatio  fermonum,dif- 
cretio  fpirituum,&  additur,  no  omnibus 
conuenire  affus  6c  minifteria  horum  do- 
norum , quia  omnia  membra  corporis  non 
eundem  aHum  habent.  Nam  fi  totum  corpus 
oculus, ybi  audit  us?3c  fi  mi  liter  dicere  pof-  ^ ^ ^ 
fumus, fi  ornes  fcientes,vbi  difcipuli?  Ad 
quidDoftores? 

Docet  ergo  Spiritus  Sanftus  omnes  7* 

o.rdinato 


S 0 Lik I JnglicanafcBa w”*-  T 

A certa  figna  Eccl efi*  no  proponatur  fuf- 


ViJe  Aug. 

in  procem. 
Jc  Dodtri. 
Chrift. 

Qtioroodo 
Spiritus  3 a 
flus  omnes 
doceat. 


»Ad'Rom. 

io. 

i . Cor.  3 • 


Auguft. 


5>. 

.cpiricus  Sa 
&us  inrer- 
dum  aliqui 
bns  ex  pri- 
uilegio  fac 
cialicerafsi 
flit. 


i -Pctr.  4. 


2.<tdTI)ef. 

4. 


ordinato  modo, coi nunem  videhcct  ple- 
bem per  Doftores,ipfosautemDoaores 

per  cocilia,&  maxime  per  \ icanu  Chri 
Jli.Et  in  hoc  etia  ordo,<5c  mod& * * 9  leniatur. 
N.un  Spiritus  Sanctus  omnibus  aliquo 
modo  immediate  praebet  auxilium  ad  lu 
per  naturalem  doctrinam  recipiendam, 
vel  tradendam  , iuxta  vniufcuiufque 
jnunus/cu  necefsitatena:  Et  ita  omnes  h- 
dcles  iuuat,&  illuminat  interius  ad  ci  ede 
dii  ea , quae  per  luos  praedicatores  docet, 
nam  fides  ex  auditu,  vt  Paulus  ait,  quia 
Deus  communi  lege  no  docet  homines , 
nili  per  homines,  ideo  enim  interrogat 
ibi  Paulus,  Quomodo  credet fineprcedicdtei 
tamen  quia  neque  qui  plantat  ejl  aliquid , 
nej}  qui  rigat, fed  qui  incrementu  dat  Deus, 
ideo  femper  efl  necefiaria  interior  gratia 
Spiritus  Sancti  ad  fidem  concipiendam, 
<Sc  hoc  modo  omnes  funt  docibiles  Dei. 
Yt  Auguft.tum  ibi,tu  pafsim  contra  Pe 
lagianos  expofuit. Pallores  vero,&  Do- 
ctores  Ecdefiae  per  fpecialiora  auxilia, 
& dona  decentur  a Spiritu  Sancto,  qua- 
tum  ad  commune  bonum  Ecclefiae  expe 
dit,&  ideo  vt  plurimum  id  non  facit  per 
cxprelTas  reuelationes , neq;  per  iudiciu 
infallibile, fcdquateniis  oportet, & quan 
tu  cuiufq;  flatus, Stmunia  poftulauerint. 
Potifex  aute  Max.&  Concilia  legitima, 
quando  denniut , docent  per  lingularem 
afsiftcntiam,  ita  vt  errare  non  pofsint,ne 
omnem  Ecclefiam  in  errore  inducant. 

Neque  negamus,  interdumSpiritum 
Sanctu  priuatim  docere  aliquos  de  my- 
fterijs  fidei , vel  de  vero  fenfti  Scripturae 
tali  modo,vt  eos  reddat  certos  de  verita- 
te doftrina?,vel  de  fenfu  reuelato.  Tame 
liaec  efl  fpecialis gratia,  quae  non  poteft 
omnibus  fidelibus  generatim  attribui , 
& ideo  Paulus  fuperius  allatus  dixit  de 


B 


cer 

ficicnter,elTe  poterit  vtilis  recipienti  ,no 
tamen  valere  poterit  ad  fidem  certam 
d alios  fideles  faciendam  ,vt  Innoc. 
r docuit.  Quia  alias  faepifsime 
ficleles  mani 


apu 

'ipienter  docuit 
les  manifefioj: 

neretur.Cum  ergo  hxretici  nec  ex  ocii 


5. fapienter  docuit.  Qu.«— -t — _ _ r» 

nifcftopericloerromexpo-  P' 


10. 

j. Ratio. 


imuefo , de 

pturis  nobis  offendant  illam  priuata  fci-  J ' 

entiam  fibi,vt  lingunt, certam  ex  imalli-  f } 

bili afsiflenta  Spiritus  Sanfti,  neque etia  c^rt7> 
fignis,aut  virtutibus  illam  oftendant,cur  deAequt. 
illis  credendum  eft  prae  ferti  m cu  ea,  que 
per  talem  fcientiam  opinatur,ipfi  Spiri- 
tui Sancto  per  Ecclefiam  loquenti  con- 
traria (int?  Et  mirabile  profefto  eft,  vt 
velint  nobis  priuatum  fpiritum  infallibi- 
lem venditare,&perfuadere,fine  vllo  in- 
dicio,vel  teftimonio  Spiritus  Santti , cu 
ipfi  in  publico  Ecclefic  iudicio  de  doftri- 
na  fidei  certamSpiritusSamfti  afsiftentia 
manifefte  promi  fiam  audeat  pernegare. 

Tertia  ratio  addi  poteft,  quia  non  efi: 
minus  necefiaria, ac  fufficiens  infallibilis 
afsiftentia  Spiritus  Sancti  adiudicandu 
de  virtute  ipfius  fcripturae,idefi,qui  li- 
bri eius  fint  cononiti,  difeernendo  illos  a 
non  canonicis,qu:im  ad  iudicium  certum 
ferendum  de  vero  fenfu  fcriptura:,vt  fu- 
pravifum  efl.Sed  Spiritus  Sanftiafsifte- 
tia  ad  prius  iudiciu  de  legitimis  libris  non 
datur  lingulis  fidelibus  : nec  exiftimo 
fuilfe  hactenus  haereticu  hominem  adeo 
fuperbum,vt  fibi  arrogauerit  fpiritu  pri- 
uatum difeernendi  canonicos  libros  a no 
canonicis,neque  tam  ftolidum,vel  teme 
rarium,vt  dixerit,  hoc  iudicium  effe  co- 
mittendum , vel  permittendum  fingulis 
credctibusprovniufcuiusq;  arbitrio,feu 
fomniato  fpiritu . Illa  ergo  afsiftentia 
quoad  hoc  iudicium  ad  Ecclefiam,vel  eu 
qui  Chrifti  vices  gerit  in  terris,  veferen- 


his  tlonis,S j)irit9  diuiiit fingulis ,pront  yult  D da  efl.  Ergo  idem  dicedum  efl  de  fpiritu 


& Petrus  1 .epift.  c.  4.  V nufqmfque  prout 

accepit  gratiam , illam  administrantes.  Et 

praeterea  talis  priuata  doctrina,  fcu  reue- 

latio  prius  accurate  probanda  efi,  iuxta 
illud, 2. ad  rhefialo.4  Ommaprobate,quod 
bonum  ejl  tenete.  At  prima,  ac  praecipua 
probatio' e fi,vt  non  fit  contra  antiquam, 
N receptam  Eccleliae  doctrinam,  quia 
Dem  non  poteft  cfie  libi  contrarius.  Et 
(i.  inde  vt  Iit  contentanca bonis  moribus. 
Si  qua:  tantum  Doctorem  deceat.  Ac  de 
mque  fi  talis  pnuata  reueiatio  per  aliqua 


attingendi infallibiliter  veru  Scripturae 
fenfu  trqnam  efi  eadem  ratio, eademqjne 
cefsitas.Atq;  hanc  rationem  attigit  Au- 
gultin.  Hb. contra  Epifi.  Fundamenti,  c. 

51  ,&c  de  V tilit.creden.cap.  1 4.  cuius  fen- 
tentias  iam  in  fuperiovibus  retuli  ,<Sc  in  fu 
ma  continent,  Cui  obtemperamus, & credi  ■ 
mus  dicenti  hunc  librum  efj  eEuangclium, ei- 
dem effit  credendum  dicenti, hunc  ejje jenfum 
Euaugelij ,quia  vtrumqjnon  fit  certu,nifi 
per  eundem  fpiritum , quia  f vt  faepe  ex 
Hieronymo  dixi)  Euangelium  magis  iu 

ien- 


Augujl. 


C . / / « Fid  eifii  n dam  *n  o eftc  inurinato  fyiritu  collocandum. 


6 i 


A 


fenfu  confiftit,quam  in  mebranis.  Vndc 
valde  diminuta  fuilTet  prouidentia  Dei 
circa  Ecclefia  fuam,fi  dedidet  illi  ipiritu, 
quo  de  facris  libris  certa  fieret,  & non  de 
illoru  fenfu,cum  ad  certitudine  hdei  pa- 
ru  profuit  libri  facrfnifide  fenfu  etia  illo- 
rum fimilis  certitudo  liabeatur»  Merito 
er£o  dixit  Irenaeus lib. 4.  contra  Heref. 
JrenauS.  cap.z  > . Vbi  cbarifmataDominipofita  Junt, 
ibidifcere  oportet  y er 'natem, apud  quosefiea 
qua  ab  *ApoJlolis  Ecclefia  Juccefsio  , &“  id, 
quod  eft  fanum, & improbabile  conuerjatio- 
nis,&inadulteratum,  & incorruptibile  fcr- 
motus  condat.  Hi  enim  &fide  noftram  cuji  9 
diiit,etScripturas [me  periculo  nobis  exponut 
Atque  cx  his  iiimitur  quarta  ratio, mo 
IX*  ralis quidem,  fedcfficacifsima,&aPa- 
4.Racio.  tribus  multu  comendata.  Nam  hic  fpiri- 
tus  priuatus  non  folum  effe  non  poteft 
Priimus  fi  f^ei  fundamentum,  verum  potius  radix 
rhusTft  ra-  eft  harrefum  ,& magna  fchifmatu  occa- 
dixhseresu  fio.  Navt  dixi,  hic  priuatus  fpiritus  alijs 
non  probatur, nec  fufficienter  ofteditur, 
aut  proponitur;  ergo  h?c  fcientia  priuata 
in  vnoqtioa,  non  eft  vtilis  ad  fide  in  alijs 
generandam:  ergo  cx  vi  talis  fcientiae  no 
po'1'unt  fideles  couemre  in  vna  fide:  er- 
go datur  occafio  hominibus, vt  vnufquif 
que  pro  certa  hdevenditet  fua  fomnia,& 
phantafias,&  hinc  oriuntur  herefes, & 
Tertul.  fchifmata.  Attigit  rationem  hanefapien- 
terTertullian.lib.de  Prxfcriptionib. hae 
reticor,cap.i  y.&fequetibus,  vbi  docet, 
non  e(Te  cum  haereticis  difputandumde 
Scripturis,&  rationem fubiugit  cap.17. 
quia  Ittaharefis , ait,  non  recipit  quafdatn 
Scriptur  as, &fiquas  recipit  adieftionibus,&‘ 
detractionibus  ad  difp ofitionem  injlituti  fui 
inter  uertit}& fi  recipit /a  0 recipit  integras, et 
fi  aliquatenus  integras  recipit,  nihilominus 
diuerfasexpofitionescdmentata,conuertit,id 
cft,pcruertit,&  ideo  addit, Tantu  yerita- 
ti  obfirepit  adulter  Jenfus  quatH,& corruptor 
flylus.V 1 aria  prafuptiones  necejfario  nolunt 
cognojeere  ea,p  qua  relinquTitur  ,his  nitutur , 
qua  ex  falfo  copo  fuerat , eja  qua  de  ambigui 
tale  caperut,V nde  addit  c.i 9. Prius  quam 
yeniatur  ad  cert  anteit  feripturar  ii, ftabilicn- 
dii  ejfe, cuius  fintfcriptura,d  quo, & per  quos 
Cj V quando , & quibus  fit  tradita  difciplina , 
qua  fiiit  Chrifliani.ybi  enim  apparuerit  ejfe 
. yentate  fidei, & difciplina  Chnfiiana,  illic 
erityeritasfcripturaru,expo(itionu,  & om- 
nium traditionum  Cbrijtianarum . 


B 


In  eodem  fenfu  dixit  idem  T ertullia* 
lib.de Rcfurred. carnis,  Harefcs  ejjcnon 
pojfcnt ,fi  non  ctiamScnp  tura  male  tntclhgi 
pojjent.  Et  in  idem  redit,  quod  dixit  Au 
guft.inloan.  Non  Junt  nata  harejes , uifi 
dum  Scriptura  bona  vitclliguntur  non  bene 
es*  quod  in  eis  non  bene  inteUigitur,etum  te- 
mere, ,<? audafter  ajjeritur,\  tique tanqua 
certum, <Sc  infallibile,  & libi  fpecialitera 
Spiritu  Sando  dictatum.  Etidebfubdit 
inferius.  Etiam  d mc  ,charij simi, longe  fit 
yanaprafumptio  ,fi  y olo  Janus  m domo  Dei 
conuer\ari,oua  cjl  EcclefiaDeiyiui,coliina, 

& firmamentum  yeritatis,x  bi  tacite  lianc 
regulam  praefert  omni  priuatofpiritui. 
Itaetiam  dixit  Cyprian.  cpift.j  j . A7on 
aliunde  harejes  oborta  fiunt, aut  nata  funt 
fchifmata, quam  inde, quod  Sacerdoti  Dei  no 
obtemperatur , nec  ynus  in  Ecclefia  ad  tem- 
pus j acer  dos  ,&  ad  t empus  iudex  yice  Chri- 
fii cogitatur,  qnod  repetit  Epiftol.  <?6.  Sz 
lib.de  V nitat.Ecclef.&  f?pc  alias.  Om- 
nes autem  haeretici, qui  priuatum  fpiritu 
fingunt,  id  faciunt,vt  iudicium  Ecclefiae 
refugiant  ,&  vnufquifque  fe  ipfum  fu? 
fidei  regula  faciat, vt  indicauit  Auguft. 
lib.  ix. contra Fauft. cap.z. 

Prxterea  hiuc  fumitur  quinta,  & val- 
^ dc  vrgens  ratio , quia  alias  nullus  poteft 
e(fe  terminus  controuerliarum  in  quxf- 
tionibus,quae  circa  fidem  oriuntur:  nani 
vnusquifque  h?reticoru  affirmat,  fc  efle 
illuminatum  a Deo,& alios  lefTe  delufosj 
ergo  nili  aliquis  fit  iudex,  &fupra  omne 
priuatii  iudiciu,qui  a Deo  authoritate  ha 
beat  difeernendi  infallibilit  er  falsu  a ve- 
ro impofsibile  eft,  lites  fidei coponere, 
aut  vnam  fide  infallibile  in  Ecclefia  con- 
feruare.  iProbatur  hoc,  quia  fi  credendu 
eftpriuato  fpiritui,  cuper  diuerfos  h?rc 
ticoscdtraria  pronuntiet:  no  poteft  clfe 
p vterq;  verax, quia  alter  illoru  falfum  di- 
cit.Et  no  eft  maior  ratio, credendi  invno 
effe  fpiritu  Dei , qua  in  alio,  quia  neuter 
eoru  exhibet  ccrtu  aliquod  fignufuidi- 
uini  fpiritus, & cdicfhire  lmman?,quan- 
uis  interdii  diuerfx  elTe  pofsint,ad  fidem 
certam  non  fufficiunt.  Fluffuat  ergo  fi- 
des,&  plane  fcinditur,  fi  priuatus  vniuf- 
cuiufq:  fpiritus  pro  fidei  fundamento  co 
ftituatur . Et  ideo  merito  Clemens..  1» 
Epiftol.  y. acriter  inuehitur  in  eos, qui 
controuerfias  fidei  proprio  indicio  defi- 
ni re  volunt. 

F reffc 


12. 


Jugiifi. 

Tradat. 

18, 


Cyprian , 


Auguft. 


j, Ratio. 


Clemh. 


♦ 


I4. 

Augufl. 


Hierony, 

lAtigtifl. 


M- 

Sexta  ratio 


62 


Lib.  r.$uanm  AndicanaftBa dfide catholicadifsideat. 


Recte  etiam  Hierony. contra  Lucife-  A 
ranus,5*  non  fit  in  Ecclefia  yna  eminens  po- 
teths  tot  futura  jmt  fchifmata3quotfacerdo 
lcs,& Auguft.  lib.22.  contra  Fauft.cap. 

ad  haereticos  Ioquens,ait , V\ idetisid 
yos  a^ere,  yt  e medio  tollatur  diuina  authori 
tas3yt Junsynicuique  animus  author  fit,qmd 
in  ynaquafy  re probet, aut  improbet.  Et  lib. 
x 1 .c. 2. fere fimilem  difeurfum  late pro- 
fequitur  circa  particulare controuerfia, 
an  hic  liber, vel  pars  eius  canonica  fit,nec 
ne.  Nam  fi  vnus  dicat  efferius  non  effe, 
neutri  propter  fuum  folum  teftimoniu 
eft  credendum. Et  licet  alter  conetur  plu  g 
res  teftes,  vel  conieduraspro  fe afferre 
(ait  Auguftin.)  Et  Ji  hoc  [acere  conaberis , 
nihil  yalebis, adiugitque , Et  yide  in  hac  re 
qmd  Eccleftce  Catholica:  yaleat  authoritas, 

&c.  Perinde  aute  eft  devero  fenfu  ferip- 
turs,quod  de  veritate  feripturae  contro- 
uertere,  quia  vt  fspe  dixi  ex  Hierony. 
Scriptura  in  fenfu  confiftit,  magis  quam 
in  literis.Imo  eadem  ratio  in  quacunque 
alia  controuerfia  fidei,  que  in  illa  particu 
lari,militat.Et  ideo  generaliter  dixit  ide 
Augufi.lib.7,deBaptifmo  cap.3  $,  A '0- 
lis  tutum  eJl,non progredi  aliqua  temeritate 
fententice  ,qu<e  nullo  in  catholico  regionali  Q 
Concilio  capta, nullo  plenario  Concilio  termi 
natafunt.  Et  concludit,fecuru  effe,  quid 
quid  efl:  vniuerfalis  Ecdefiae  confenho- 
ne  roboratu.  Et  e contrario  in  epifi.  1 8. 
dicit,  Dijputare  contra  id, quod  ymuerfa  Ec - 
cUfiaJentit,infolentifsimce  fuperbice  efl.  Ac 
deniq;  lib-4.de  T rinit  .c .6.  eleganter  fa- 
tis, Contra  ratione  nemo  fabrius, contra  Scri- 
pturam nemo  ChrifHanus , Contra  Ecclefiam 
nemo  pacificus  fenferit. 

T andem  his  affinis  efl:  fexta  ratio  : na 
fipriuatus  fpiritus  effet  regula  propriae 
fidefimillaelfethaerefis,  nullus  ve  haere- 
ticus,vel  faltem  nullus  poffet  vt  haereri-  t) 
ticus  ab  hominibus  iudicari,aut  damnari, 
v el  ad  aliquam  comunem  fidem  tenenda 
cogi , quae  omnia  valde  funt  abfurda , & 
contraria  non  folu  Scripturae , <Sc  Patri- 
bus ac  rationi,  fcd  etiam  didis,  &fadis 
ipfiusmct  Regis  Angliie  • ergo. Sequela 
probaturi  na  haereticus  non  eft , nifi  qui 
diferepat  a regula  fidei;  at  fi  priuatus  fpi- 
ritus efr  regula  fidei , nullus  eft,dicens  fc 
credere Chrilf o,&  Euangelio, ac  Scrip- 
tura , qui  diferepet  a regula  fidei , quia 
nullus  cfi, qui  diferepet  afuoiudicio,  & 


fuo  priuato  fpiritu,vt  per  fe  manifeftum 
efi.Et  hinc  etia  aperte  fequitur, nulla  effe 
propriam  haerefim , quia  nulla  eft  regula 
fpfius  doctrinae  fecundum  fe  fpedatae, 
fed  in  vnoquoq;  homine  habet  luam  re- 
o-ula,&  non  poteft  cum  certitudine  con- 
llare,  quis  priuatus  fpiritus  vera  regula 
fit : ergo  nulla  dodrina  fecundum  fc  lu- 
pta  poteft  haeretica  iudicari  falte  ab  horni 
nibus.  Vnde  a fortiori  fequitur,  nullu  ho 
minem  poffe  vt  haereticum  danari,  quia 
& nullus  difcedit  a regula,  quam  fequi  te 
netur , vtoftenfum  eft,&  de  nullius  do- 
drina  conftare  poteft  effe  h^reticam,  vt 
etia  eft  probatu.  Ac  tandem  a fortiori  in- 
fertur,nemine  cogi  poffe  ad  aliam  fidem 
praeter  ea, quam  legendo  Scripturas, per 
fua  certam  fcientia,fuuq;  priuatu  fpiritu 
confequi  dixerit. Probatur  illatio,quia  fi 
illud  eft  fidei  fundamentum  nemo  cogi 
poteftvt  ab  illo  dimoueatur;ergo  neque 
vt  aliam  fidem  fequatur. 

Fortaffe  non  deerurtt  haeretici,qni  haec 
omnia  facile  cocedant.Nam,vt  fertur,ia 
aliqui  dixerunt, vnunqucq;  faluari  poffe 
per  illam  fide,  quam  fibi  interius,  aut  ve- 
re Spiritus  Sandus  di.dat,aut  ipfe  certo 
quoda  modo  exiftimat,  id  fibi  a Spiritu 
Sando  didari.  Ex  quo  principio, & illa, 
qug  diximus,&  alia  no  minus  abfurda  in 
ferutur,vt,fine  vera  fide  poffe  alique  fal- 
uari contra  apertasferipturas.  Illatio  eft 
manifefta,  quia  ille  inftindus,  qui  puta- 
tur effe  a Spiritu  Sando,  & no  eft,indu- 
cit  ad  errore, ergo  no  eft  vera  fides ; ergo 
fi  illa  exiftimatio  fufficit  ad  falute , error 
eti  a fufficit, & vera  fides  non  eft  necefta- 
ria.Vnde  vlterius  fequitur,extra  Eccle- 
fia effe  falutem,  quod  etia  eft  contra  feri* 
pturam,&  contra  omnes  Patres,vt  fupra 
dixi,  & videri  poteft  Cyprian.  lib.  de 
Vnit.  Ecclef.  & Aug.  in  fimili  libro  fere 
per  totum,  &deFide,&  Symbo.lib.3.ck 
11.  &lib.4.  c.io.  &Fulgent.  deFidead 
Petru.  C.37.&  39.  & Parian.  epift.2.  ad 
Sempron.  Sequela  patet, quia  vbi  vera  fi- 
des no  eft,  nec  vera  Ecclefiaeffe  poteft, 
ficut(  tefte  Paulo) nec  Ecclefia  poteft 
fubfiftere  fine  vnitate  fidei;  ergofiquis 
poffet  faluari  fine  vera  fide,  poffet  etiam 
extra  Ecclefiaam  habere  falutc.Oenique 
qui  fic  fentiunt,  non  folum  contra  ferip- 
tura,&  Patres,  fed  etia  cotra  omnem  re- 
da ratione  loquutur,nam  & ab  omnibus 

creden- 


1 C. 


Cyprian. 

c/ iugufl . 
Fulgent. 


Pacian. 


i7- 

adGal.  5 
<td  Ttf.  3 

Tertull. 


uduguji, 


C,r  i Sidet  fundam*no  efte  inpriuato  fyiritucollocan&um.  63 

i 


credentibus  auferunt  certitudinefidci,&  A 
omnibus  fchifmaticis,  &hereticis  libera 
licentiam  tribuunt,  & latifsimamviam 
omnibus  dilfenlionibus  flernut,qu£  fut 
contra  rectu  ordine  fapientifsimx  proui 
dentia:  Dei. Non  enim  prxeepiffet  vmta 
tem,coiifenfionc,  Sc  fecuritatemin  cer- 
titudine fu£  hdehreliquiflet  vero  Eccle- 
fia  fine  via,  aut  modo  conferuandi  hanc 
fidem  certam, &eius  vnitatem. 

N on  potelf  ergo  negari, quin  illa, qua: 
in  hac  fexta  ratione  intulimus,abfurdifsi 
ma  fint,  quale  eft,  vel  nulla  efle  herefim, 
vel  nullum  haereticum  elle  damnabilem  — 
vtrumqj  enim  repugnat  Paulo, nam  ad 
Galatas.  inter  opera  carnis  numerat 
diiTenfiones,&  feclas, per  quasPatres  ma 
ximehxrefesintelligunt.  EtadTitu.  3. 

• Hceretuumhominempofi  ynam , &1  fecun 
dam  correptionem  dcuita,fciens,quia fubuer- 
fusetf,qui  eiufmodiefi  ,&  delinqu,t  3 cum 
fit  proprio  indicio  condenatus.  Vnde  con- 
flat,propriu  fpiritum  non  folum  no  ex- 
cufare  ab  hxreli,fed  potius  eilepropriam 
radicem  eiusjquid  enim  eftproprius  fpi- 
nuis,  aut  illa  certa  fcientia  vniufcuiufq; 
niiipropriuiudicium?  Vnde  redted  er- 
tulhan.lib.de  Prxlcriptionib.heret.  c .6.  O 
Ideo  (inquit ) fibijixit  Paulus, damnatum 
hcereticu3qma  & in  quo  danatur,  fibi  eligit. 
Nobis  yero  nihil  ex  nofiro  arbitrio  inducere 
licet, fed  nec  eligere  quod  aliquis  de  arbitrio 
fuo  induxerit.  <Apoffolos  Dhi  habemus  au- 
thor  es, qui  ne  c ip fi  quidquam  ex  fuo  arbitrio 
quod  inducerent, elegerunt, fed  accepta  dChri 
Jio  doftrinam fideliter  rationibus  adfignaue - 
lunt.Itajj  etufi  Angelus  de  ccelis  aliter  eua 
geu\ir et, anathema  diceretur  d nobis.  Et  in 
ca-7.addit,  doctrinas  hoc  proprio  indicio 
inductas  ejje  d.affrinas  h 0 minii, & dee  monio- 
ru prurientibus  auribus  natas  de  ingenio  fapi 
entics feculi.lbt  eode  modo  Auguft.  epilE  D 
,alias222.<3clib.2.deNuptijs.c.3 1.  Sc 
ali)  Patres  comuniter  dicunt  omnes  hx- 
r:fes,velindenafci,velineo  fudari,quod 
earu  authores,vel  ex  ^ppro  affectu  ferip- 
turas  detorquent  ad  fuos  fenfus,  vel  ex 
proprio  iudicio,&  fuperbia  in  illis  expo- 
nendis errant ; ergo  fpiritus  priuatus  ni 
poteit  excludere  lixrefimdmo  quatenus 
cft  proprius,eft  ad  illa  aptifsimus,quia  h£ 
refis  propria  ele£tionc,&  indicio  induci- 
tur.Et  confequenter  neq;  eft  aptus  ad  fu 
dandam  fide,maximc,quia  cum  fit  fpiri- 


tus dationis  nullu  habet  indiciu  Spiritus 
Sanfti,  qui  fuper  humiles  requiefcit,  _ 
Deniq;  ipfum  etiam  Rege  Anglix,  du 
tale  ponit  fundamentu  fidei  ,qux  dana- 
tiom  hxrefis,&hxrcticoru  repugnet, fe- 
cu pugnare conffat.E  u quiaipfe  mPrx- 
fatione  pag.43 . danat  omnes  hxreticos, 
quos  antiqui  Patres  danarut,dadeoibide 
maxime  cotendit,le  ab  hxreticorum  nu 
meroeximere,&  ab  hac  nota  purgare. Et 
pag.  f j. fatetur  le  in  PuritanorumAnar- 
clua  expugnanda  laborafle,6c  (vt  publi- 
ca eft  fama)  fubditosfuosad  Caluinianu 
varijs  modis  copellit.Hec  igitur  cu  illius 
fundamento  de  certa  fcientia,  proprio  iu 
dicio  Sc  fpiritu  coparata plane  repugnat. 
Nam  llipfe  cenfet,  hoc  effe  fidei  fux  fir- 
mu  fudamentu,&  omnes  PrincipesChri 
ftianos  exhortatur, vt  fimiles  fibilint,cur 
non  eande  fidei  libertate  fuis  fubditis  co- 
cedit?  Num  quid  in  hoc  melioris  condi- 
tionis eff  Rex  temporalis,quam  fubditi  ? 
Oportet  fane,vt  Spiritus  Sanfti  afsilfe- 
tiam  infallibilem,  quam  Sumo  Pontifici 
negat,  libi  ade(Te,vel  promillam  efle  ofle 
dat.  Vel  fi  in  hoc  non  habet  maius  quam 
exteri  priuilegium,  quo  iure  poteff  ali  os 
cogere  ad  fuam  fidem  feftandu,  vel  alios 
magis  iudicare  hxreticos, quam  fe  ipfum 
cum  nullu  maius  indiciu  Spiritus  Sancti 
ipfe  oflendat,quam  alij?  Vnde  obiter  ctia 
aduerto, in  callum  laborare  eunde  Rege 
cuminfuaPrxfatione  pag.  1 $7.  Sena- 
rios omnes, feuProteflantes  exhortatur, 
vt  inter  fe  verx  fidei  vilitate  conferuent, 
&comunionc  fpiritus  in  vinculo  pacis 
retineant.  Nam  cum  fundamento  fi 


18. 

RexAngli? 
dum  prardi 
diu  aftnrit 
fidei  funda- 
meotu,{ecu 
pugnas. 


$ 


Regis  ad  Se 
dhrios  de  v- 
nitace  fidei 
exhortatio 
repugnati» 
inuoiuis. 


quod  fibi,&  omnibus  proponit,  talis 
tas,&  concordia  plane  repugnat, vt  ofle- 
fum  efl,&  ipfa  reru  experientia  fatis  de- 
clarauit.  Vnde  optime  Tertullianus  dc 
Prxfcrip.c.42.  Mentior, fi  non  etiam  d re- 
gulis fuisyariant  inter  fe,dum  ynujquifque 
proinde  fuo  arbitrio  modulatur,  qua  accipit , 
quemadmodu  de  fuo  arbitrio  ea  copofuit  ille, 
qui  tradidit,  Mgnofcit  naturam  fuam, edi'  on  Tertnl, 
g inis  fuce  morem , profettusrei.  Idem  licuit 
Valentiniams,quodV alentino, idem  Martio 
nijlis  quod  Martioni,  de  arbitrio  fuo  fide  in- 
nouare.  Denicppenitus  tnjpettee  hcerefes om- 
nes m multis  cu  authoribus  fuis  diffentientes 
deprehendutur.  Pleriq,  nec  Ecclcfias  habent 
fine  matre, fine  fede, orba  fide , extorres  quafi 
[ibi,  late  y agantur. 

F 2 Superefl 


6 4-  Lib. JnglkanafBadfide  Catholica  dtfstdeat. 


loan.  f. 
'slctvr.17 


^Augufl. 


Chrjfofi. 


tAmbrof. 


I 9 • Supereft  teftimonijs  quibufdam  fa- 

cbiecHones  {jsfacere , qux  ad  errorem  fuum  de  op- 
©ppolicas  ic  nato  f^dei  fundamento  retorquent 
lconar-  pmteflates:  ex  quibus, quaedam, qua?  vi 

dentur  eife  praecipua  , in  fupenonbus 
obiter  expcdiuimus.  Addunt  vero  alia, 
in  quibus  praecipimurScripturas  feruta- 
ri  loan.  j. Sicut  faciebant  L helTalonicc- 
fes  Ador.  x 7.  Adduntque  Scipturas, 
praefertim  in  rebus  fidei,  & morum  ad 
falutem  necellarijs , claras  eife,&  ab  om- 
nibus intelligi  pofie , vt  fumitur  ex  Au- 
guftino  libro  fecundo  de  Doctrina  Chri 
fhana cap.^.  dicente,  In his, qua  apertem 
Scriptura  pofita funt , inculcari  illa  omnia, 
qua  continent  fidem,  morefque  viuendi.  Ide 
leniit  Chryfoftomus,  Homilia  tertia,  in 
2.  ad  Thelfalonicenfes  circa  finem  di- 
cens, Omnia  funt  dilucida,  & retia,  qua 
funtin  Diurnis  Scripturis , manifefla  funt 
quacumque  funt  nece jfaria.  Etfimilia  ha- 
bet Homila  13.  in  cap.2.  adCorinth.  in 
line,  & Homilia  3 3 . in  Ada  verfus  fine, 
«Sc  Homilia  3 . deLazaro,&  diuite. Indi- 
cat etiam  Ambrof.Pfalm.i  18.  Odona- 
rio.  14.  circa  illa  verba,  Lucerna  pedibus 
meis  verbum  tuum . Hinc  ergo  conclu- 
dunt cumScriptura  clara  fit,non  elle  ne- 
cellariam  aliam  regulam,  fed  foliim  vt 
ipfa  attente  legatur, & intelligatur . P rae- 
fertim,  quia  facienti,  quod  in  feeft,  & 
petenti,  dabitur intell]gentia,<Sc  lapien- 
tia,Iacobi  primo,  «Sc  qui  voluerit  volun- 
tatem Dei  facere , cognofcet  dodrinam 
Chrifti,  vt ipfe promittit  Ioann.  7.  De- 
nique addunt,  quod  Chriftus  de  fe  dixit 
loan.  j . figo  ab  homine  tejlimonium  non  ac - 
o,&c. 

Veruntamen  haec  inania  prorfus,  «Sc 
futilia  funt,  quia  h circunftatiae  fingulo- 
rum  locoruattendanturfin  occafionibus 
longe  diuerfis , & alia  mente,  ac  intentio 
ne  dicta  funt.  Primum  enim  quis  abnuit 
ferutandas,  «Sc  euoluedas  elle  Scripturas? 
vel  vbi  maiori  cum  diligentia,  <Sc  fructu 
fit, quam  inEcdefia  Catholica,«Sc  Roma- 
na? Hoc  ergo  (ludium  neceilarium  elf, 
niodib  autem , & delcdus,ac  prudentia 
pol  lulatur.  Deinde  nemo  etiam  refugit, 
polTe  Ecdefiae  Doftores , «Sc  Sapientes 
aliqmd  de  propria  induftria,  «Sc  ingenio 
ad  Scripturarum  intelligentiam  inuefti- 
gandain  excogitare:  eafque  per  humana 
lapientiam  interpretari.  Hoc  enimfece- 


Jacob.s. 

loan.1). 

loan.y. 


20. 


Ioai 

9° 


B 


D 


21. 

D nplex  feri 


runt  Patres  omnes , non  ex  fpeciali  pri- 
uile«fio , fed  ex  ordinaria  lege  maxime 
cenientanea  ipfismetScripturis,&natu- 
rali  hominis  conditioni , S<  ita  hoc  etiam 
nunc  D odores  Catholici  obferuant. 

Oportet  autem  duplicem  Scripturae 
interpretationem  diftinguere,vnam  vo- 
care  poiTumus  authenticam  altera  c5mu  pretatioalia 
nem,feu  priuatam.  Quam  dinftindione  aucheucica 
videntur aduerlarij  difsimulare, aut  igno  alia  dottri- 
rare , cum  tamen  fimilis  frequentifsima  oalls* 
fit  inter  iurifperitos  in  luarum  legum  in- 
terpretatione. Nam  quaedam  eftauthc 
tica,  id  e(t,  habens  vim  legis,  de  qua  lpfa- 
metiura  dicunt,  eius  elTe  interpretari  le- 
gem, cuius  eft  condere  5 alia  eft  dodri- 
nalis  tantum,  quae  licet  illam  authorita- 
tem  non  habeat,  tamen  ad  humanum  re- 
gimen fuam  habet  vtilitatem.  Ad  hunc 
ergo  modum  necelTaria  eff  aliqua  inter- 
pretatio authentica  Scripturae  Sacrae:  <Sc 
non  minus  in  ijs,  quae  ad  fidem , <Sc  mo-  - 
res  pertinent,  quam  in  alijs , imo  eo  ma- 
gis,quo  in  illis  certus,«Sc  indubitatus  fen- 
fus  magis  necefiarius  eft.  Nec  refert, 
quod  illafoleant  elTe  clariora,  quia  fem- 
per  polfunt  habere  ambiguitates , ex  va- 
rietate fignificationum,autfenfuum,  Sc 
praecipue,  quia  omnia  folent  peruertere  Augufl, 
haeretici, telle  Auguftino lib. 2.  de Nu. 
ptijs  cap.  3 1 . vbi  fic  ait,  Nonejl  mirum, fi 
Pelagiam  ditia  noflra  infenfus,  quos  volunt 
detorquere  conantur , quando  & de  Scriptu - 
ris  Janttis  ,non  vbi  aliquid  obfcure  ditium 
eft,  fed  vbi  clara , & aperta  funt  teflimonia, 
id  facere  confueuerunt,  more  quidem  hareti - 
torti  etiam  c ater  orum.  Ob  has  ergo  caufas 
necelTaria  eft  authentica  interpretatio. 

Praeter  hanc  vero  necelTaria  etiam  eft 
dodrinalis  ad  Ecclefiae  aedificationem, «Sc 
vtilitatem , «Sc  ad  relidendum  haereticis, 
quia  omnis  S criptura  diuinitus  in  (pirata  vti 
lis  eft  ad  docendum,  ad  arguendum, ad  corri- 
piendum, ad  erudiendum  in  iuflitia,vt perfe 
fiusfit  homo  Dei  ad  omne  bonum  inflitutus , 
vt  dicit  Paulus  2. ad  Timot.  3. 

Prior  ergo  interpretatio  non  poteft 
fieri  priuato  fpiritu,  & de  hac  procedunt  I.nterPr#!,: 
•mnia , quae  diximusmam haec eft,qua:  !h' 'Jj 

ad  fidei  fundamentu  pertin  et,  «Sc  ideo  fo  «ft*  a°b° fpiri 
lum  ab  illo  fieri  poteft , cui  clauem  fci-  fu  ptiusco 

entiae  fpecialiter  Chriftus  promifit,  «Sc  Pro<lire* 

tunc  non  ab  homine  , led  a Deo  per 
hominem  teftimonium  accipitur . Ipfe 

euim 


z.Thitn.) 


21. 


Bafilius. 


I . 


Cap»i  2 zAndicanam  feBam  catholica  fidem  non  hau  ere.  6 / 


enim  Chriftus,  & afsi  flentia  m fua,&Spi  A 
ritus  Sancti  magi  Heri  ii  Eccleli^  fue  pro- 
mifit.Poflerior  autc  fcriptura*  interpre- 
tationum per  fe  nonhabeat  infallibilem 
authoritatem  humana  eile  potell, & pri- 
uata  auti  loritate  fieri,dumodo  non  terne 
re,&  ad  libitu  fiat, fed  ita  vt  neq;alijsScri 
ptursc  locis, neqfficclehe  definitionibus, 
neqjcomuni  seiui  Patrii  repugnet.  Neq; 
tamc  huiufmodi  ctiainterpretatio  omni- 
bus permittenda  efi,fed  Dodoribus  Ec- 
clefiae  ad  hoc  munus  vocatis:  alijs  vero, 
quanuis lectio  Scripturae  interdu  polsit 
elle  vtilis,pro  legentis  capacitate, non  tii  g 
adea  interpretanda, fed  ad  ilia  (impliciter 
intelligendam,prout  comuniter  inEccle 
fiaexponitur.Neq.  etiam  legenda  eltad 
fide  examinandam  propria  fcientia,  fed 
potius  ex  fide  legenda  cll  ad  alias  vtilita- 
tes,&  trucius  ex  illa  hauriedos,;&  in  hoc 
fenfu  loquuntur  Patres  in  locis  allegatis, 

& videri  etiam  poteft  Bafilius  in  ferm.de 
Vera,&  pia  fide,&  in  Regulis  breuiorib. 
interrogat,  9 > . vbi  optime  quanuis  bre- 
uiterhoc  docuit. 

c a p v t xrr. 

Q 

Ex  nomine  ( Catholica ) Anglicanamfettam 
fidem  Catholica  nouejfe  ojlenditur. 

QVoniam  haec  appellatio  Catholi- 
ca, femper  diffinxit, & Ecclefia 
Chrifti  afynagogis  Satan£,& ve 
ram  fidem  abhaerefi,vtfu(ficienterpro 
bantfymbolafidei,&  perpetua  Patrum 
traditio  (ex  quibus  no  nullos  retulimus, 

& plures  in  hoc  capite  referemus)  ideo 
Rex  Angliae  notam  haeretici  vitare  cu- 
piens,vt  in  fua  Praefatione  ollendit,titu- 
lu  defen  foris  catholicf  fidei  alfiunit,  quo 
catholica  fidem  credere,  & tenere  pro-  D 
fitetur.Cu  aute  copertum  fit,  ipfum  clTe 
defenfore  , ac  propugnatore  particularis 
feda*  Anglicanae,  fi  offenderimus,  illam 
no  elfe  catholicam  fidem  ,conuincemus 
etiam, illa  non  cife  defenforem  cathoiic£ 
fidei, & tunc  fore  talem , quando  pie,  ac 
fyncere  cognita  veritate  ad  Ecclefia  Ro 
man£  gremiu  ( quod  faxit  Deus)&  obe- 
dientiam  redicrit.Quanuis autem  ex  ha- 
ctenus didis  fatis  inclaruerit  fedam  illa, 
qua  firmu  fidei  fundamentum  non  ob- 
tinet,nequaquam  polle  veram  Ecclefia 


elle, aut  catholicam  fide  profiteri:  nihilo 
minus  vt  euidentius  id  conllet,  operae- 
pretiu  viluefiperantiquifsima  traditio— 
neEcclelie  ex  ipfa  appellatiojie  Catholica 
fidei  aperte  deducia  idem  offendere.  In 
hoc  autem  attributo  duo  (pedari  poilut, 
fcilicet,<3c  nomen  ipfum,  leu  cognomina 
tio  ab  illo  fumpta,  & res,  feu  proprietas 
fignihcataper  nomen, ex  quibus  diueda 
argumenta  folent  Patres  fumerc  ad  vera 
fidem, vel  Ecclcfiam  cognofcendam , & 
ideo  prius  de  nomine , poftea  de  ratione 
nominis  dicemus* 

Suppo nimusautem  in  primis  hoc  no 
men  Catholica, tam  Ecdeliae , quam  tidei 
attribui  folere:  na  in  fymbolis  Apoltoli- 
co,&  Niceno  confitemur vna Ecclefia 
Catholicam,  tScinfymbolo  Athanalijde 
colledioneipfaarticuloru  fidei  dicitur. 
Hac  cfl  fides  catholica, qua  niji  quifyfideli- 
ter, firmiter f crediderit, faltius  ej]e  uo  pote - 
rfi.Cui  aute  illarum, fcilicet,  Ecclefi^,  an 
fidei  prius  fuerit  hoc  nomen  impolita  in 
copertum  mihi  fateor.-potuitenimEccle 
ha  vocariCatholica,quia  fidem  catholica 
profitctur,&  e contrario  fides  poteft  di- 
ci catholica,quia  abEcclefia  catholica  re- 
tinetur, & traditur, vel  certe  vtriq;  per  fe 
fpedatae  potuit  hoc  nomen  attribui, quia 
ratio  eius,feu  omnis  proprietas , quae  per 
illud  indicatur  tain  vera  Ecclefia, qua  in 
vera  hdc  per  fe  inucnitur,  vt  in  fequenti 
cap. declarabimus. Vnu  autem  ccrtu  elt, 
fcilicet,illa  duo  ita  efife  coni  unda,  vt  fepa 
rari  nequeat, quia  nec  fides  catholica  elle 
poteft  extra  vera  Ecclefiam , nec  catho- 
lica Ecclefia  fine  vera  fide, nam  vbi  Eccle 
fia  Catholica  fuerit,  erit  etiam  catholica 
fides,  «Sc  c contrario,  & ideo  femper  de 
illis  indifferenter  loquemur. 

Secundo  ftatuendu  elt,  hoc  nome  an- 
tiquifsimuelTe, quanuis  no  defuerint  ha: 
retici  etiam  antiqufiqui  contra  illud  ob- 
murmurare aufi  fuerint , vt  de  Sympro- 
niano  Nouatiano  refert  Pacianus  conti*. 
Parmen.epift.  i .&  2 . Et  fortalTe  non  dc- 
fint  aliqui  ex  huius  tepefiatis  nouatori- 
bus  qui  illud  rcfpuat,eo  quod  in  librisCa 
nonicisnoinueniaturfcriptu.  Veruta- 
men  quantum  ex  verbis  Regis  Angliae 
conijcio  Anglicana  feda  illud  non  de- 
tredatjimo  tanquam  nomen  vera:  fidei, 
religionis, & Ecclefi^  catholicifmi  nome 
affedat,  fibiq;  cupit  attribuere,  vt  in  ipfo 
F 3 titulo 


2. 

v 


Nomen  Ca 
iholica,  fi- 
dei, & Ec- 
lix  adapta 
tur. 


3- 


Pariati, 


Ca  t Kolicac 
nome  An- 
glia  affec- 
tat. 


Lib.  i .Q^antu  Jnglicana fecla  a fide  catholica  ctifsideat. 


Pactffl. 


CyriU, 

Ruffin. 

Mugufl. 

P ac  tau. 


66 

titulo  Defenforis  catholic?  fidei  Rex  ip-  A 
fc  fatis  oftendit.  Prarter  quam  quod  hxc 
vox  in  allegatis  fymbolis  approbata m- 
ucniturd ta  vt  fub  illa  denominatione  iu- 
beamur , vnam  Eccleliam,  & iidem  Ca- 
tholicam recognofcere,  ac  confiteri  5 er- 
go Rex  Anghae,  qui  difta  fymbola  ad- 
mittere proritetur, negare  non  potet  t no 

men  illud, vel  rem  per  illud  fignificatam. 
Denique  ipfavenerada  antiquitas,  dcPa 
trum  omnium  aetatum  confenfio  often- 
dit,  nomen  hoc  non  fine  diuino numme 
in  Ecclefia  introduftum  efie.  Certe  (in- 
quit Pacianus  difta  Epiftol.i . ) Non  esi  g 
ab  homine  mutuatum , quod  per  fecula  tanta 
non  cecidit,  catholicum  ijlud  nec  Marciane 
nec  Mpellem,nec  Montanum , nec  hcereticos 
fonatauthores.  Multa  nos  Spiritus  S antius 
edocuit, quem  Paracletum  Apoflolis,&  ma- 
gittrum  Deus  mi  fit  e Coelis. Multa  ratio,  fi- 
ent dtcitPaulus,&  honeJlas,&(  vt  ait ) ipfa 
natura.  Quidt parua  nobis  de  Mpofiolicisvi 
ris,parua  deprimis Jacerdotibus  currit  autho 
ritas ? Et  infra.«/4g e,fi  illi  vfurpando  nomi- 
ni huic  authores  idonei  nonfuerint^nos  idonei 
erimus  negando^.&  noflra  potius  authontate 
Patresfequentur,&  emendanda  Sacloru  ce- 
det antiquitas, & ia  putrefcentiavitijstepo-  C 
ra  canos  Apoflolicce  antiquitatis  eradet ? Qug 
grauifsimus  hic  pater  ante  mille, dctrece- 
tos  annos  fcripiit,tuc  teftatus,  fiiitle  anti 
quifsimum  hoc  nomen,  demerito:  nam 
ex  Symbolo  Apoftolorum  confiat,  ab 
iplis  luifle  approbatum,  in  eo  enim  profi 
temur  Santtam,  & Catholicam  Ec clefiam, 

Qu£  verba  non  funt  mimis  antiqua  in  il- 
loSymbolo,quam  caetera,dcita  leguntur 
& explicantur  ab  omnibus  antiquis,  Cy 
nilo,  Rufrino, dc  Augufiino . Ergo  ab 
Apoftolorum  tempore  cum  ipfo  fym- 
bolo  nomen  etia  Catholica  femperEc- 
clefiaconferuauit.Vnde  etiam  Pacianus  ^ 
illud  nomen  admiratur,£?«id  tanto  tempo- 
re non  ceciderat  f Ergo  multo  maiori  ad- 
miratione dignum  eft,quod  vfque  ad  no 
lira  tempora  coferuatum  fuerit,  & eide 
Ecclefi^,  ac  fidei  attributum.  Igitur  eui- 
dentiiis  nunc  oftenditu r , nomen  hoc  ne- 
que datu  m,  neque  conferuatum  efic  fine 
fpeciali  Dei  prouidentia,  femperque  ve- 
re indicaffe,  dc indicare  id  , quod  fi°nifi- 
cat,  (S:  propter  quod  impolitum  efh 
Tertio  igitur  fupponendum  eft , hoc 
nomen  attributum  clTe  Ecclefi*,  & fidei 


Chrifti  ad  diftinguendam  illam  ab  haere- 
ticorum doftrims,  dc  conu  enti  culis.  I e- 
lhs  eft  idem  Pacianus  in  eadem  Epifiol. 
x.  fic  dicens.  Cum  pojl  Mpofiolos  hcere- 
fe s extitijfent,  diuerfisque  nominibus  colum- 
bam Dei,  atque  reginam  lacerare  per  partes, 
& J cinder e niterentur , non  ne  cognomen  fiuu 
plebs  Mpotfolicapoflulabat,  quo  incorrupti 
p opuli diftwguer et  vmtatem , ne  intemera- 
tam Det  Virginem  error  aliquorum  per  mt- 
bra  laceraret, non  ne  appellatione  propria  de- 
cuit caput  principale  fignari  ? Quamne- 
cefsitatem  adhibito  exemplo  declarat,di 
cens  , Si  forte  ingreffus  populofam  vrbem 
Marciomtas,  Nouatianos  ,&  c ceteros  eiuf- 
modicomperifjem  ,qui  fe  Chrifiianos  voca- 
rent , quo  cognomine  congregationem  mea 
plebis  agnofeerem , nifi  Catholica  dicentur  ? 
Vnde  poftea  concludit , Chnttianus  mihi 
nomen  e fi,  catholicus  vero  cognomen:  illud 
me  nuncupat,  ifiud  ottendit:  hoc  probor  fin- 
de fignificor.  Eandem  caufam,  denecef- 
fitatem  huius  nominis  ftatuit,dcpro  mo- 
re,acute  fatis  explicauit  Auguftinus  lib. 
contra  Epifiol. Fun  damenti  capit.4.vbi 
inter  vincula,  quceipfum  in  Ecclefia  te- 
nuerunt enumerat,  Jpfum  Catholicce  no- 
men, quod  non  fine  catija  inter  tam  multas 
hcerefes  ficifia  Ecclefia  fola  obtinuit,  Vt  cum 
omnes  hceretici  catholici  dici  velint, queeren 
ti  tamen  peregrino  alicui, vbi  ad  Catholicam 
conueniatur, nullus  hcereticorum.  Vel  bafili- 
cam  fuam,vel  domum  audeat  attendere. Ide 
docuit  lib.  de  vera  relig.  cap.y.cuius  ver 
ba  poftea  referam. 

Eandem  rationem  huius  vocis  nobis 
tradidit  Cyrillus  Hierofolymitan.Cate- 
chef.18.  Nam  quia  nomen  Ecclefia  ab- 
folute di<ftum,& antiquam  Synagogam, 
dc  quamlibet  congregationem , dc  mali- 
gnantium etiam, id  eft,ha?reticorum  Ec- 
clefiam  fignificare  poteft,  Proptered  ( in- 
quit) Nunc  confirmans  fides  tradidit,  vt 
dicas , & in  vnamSanttam  Catholicam  Ec - 
clefiam,  Vt  illorum  quidemfoeda  conuenti- 
cula  fugias,  per  feneres  autem  in  Catholica 
Ecclefia , in  qua  renatus  es . V bi  confirman 
tcin  fidem  appellat  Symbolum  , quod 
exponit. Et  ftatim  monet,  non  elTe  que- 
rendum vbi  fit  Ecclefia,  fed  vbi  fit  Ca- 
tholica Ecclefia. Hoc  enim  (ait ) proprium 
nomen  efl  Santtce  huius , & matris  omnium 
nofirum , qua  eft  jponfa  Domini  noflri  Iefu 
Chrifiivnigeniti  filij  DefiEandemque  ra- 
tionem 


Hoc  nomf 
indutu,  eft 
Ecclefia:  vt 
ab  h creticis 
conuenticu 
lis  difcii. 
minaretur, 
Pacian, 


tAugujl. 


T- 

Cyrill. 

Hierof. 


Hilarius. 


P 6. 

Colligitur 
efle  veram 
Ecclefiam  , 
vere 

hoc  nomeo 
meretur. 


( 

i 

71 


Cap.  1 2.Anfiicanam feclam  catholica  fidem  non  habert^A? 


tionem  fubinnuit  Hilarius  canon. io.  in 
Matth.  nam  explicando  verba  illa  Chri- 
fti,/;j  quancumjj  duitatem  intr  anentis,  in- 
terrogate, quis  in  ea  dignus  fit,  & ibi  mane- 
te,&c.  Per  dignam  domum  Ecclefiam 
interpretatur,  qua?  Catholica,  in  quit,  di- 
cetur. Quia  multi  Iudeotum  erant  futu- 
ri qui  licet  Chrifio  crederent , tamen  in 
legis  operibus  morarentur : ali) , qui  per 
fimulationem  ex  lege  ad  Euangelium 
tranfirent:  multi  vero, qui  in  ha?refim 
traducerentur , & penes  fe  elTe  veritate 
catholicam  mentirentur,  Ideo  (inquit) 
admonuit  dignum,  cum  quo  habitandum  fit , 
ejfe  qucerendum,id  eft,Ecclefia,  qux  Catho- 
lica dicetur,  caute,  & diligenter  ytendum. 
Atque  hinc  vfus  etiam  Eccleiia?,  & om- 
nium Patrum  obtinuit,vt  veri  fideles  ab 
haereticis  per  hoc  Catholicorum  nomen 
diftiuguantur,  vtpafsimin  Patribus  le- 
gimus, (Scvfu  comprobatum  videmus, 
& experti  fumus  non  folum  inter  Ca- 
tholicos,fed  etiam  inter  ipfos  haereticos, 
vt  ex  dicendis  amplius  inclarefcet. 

Quarto  ex  his  inferimus, & tanquam 
certum  (latuimus, illam  elTe  veram  Ec- 
clefiam , & in  ea  effe  veram,  & catholica 
fidem,  quae  iure,  ac  merito, id  efi,fecun- 
dum  primaeuam  huius  nominis  impofi- 
tionem  catholica  nomfnatur.Hoc  mani- 
feftcfequitur  ex  diifiis , quia  oflenfum 
efi,  hoc  nomen  ab  Apofiolis  impolitum 
fuifife  ad  denotandam  illam  Chrifii  Ec- 
clefiam,quae  per  eos  fundata  fueratjergo 
in  fide  pro  explorato  habetur  illo  nomi- 
ne tunc  fignificatam  fui  (Te  veram  Eccle 
fiam , ac  fubinde  Ecclefiam  per  Apofio- 
los  fundatam  habui iTe  eas  proprietates, 
qua?  in  vera  Ecclefia  requiruntur,&  illo 
nomine  indicantur,  vt  ex  infra  profere- 
dis  clarius  elucefcet. Confiat  enim  Apo- 
fiolos  veram  Ecclefiam  , & proprieta- 
tes eius  non  ignoralfe,  <Schabuille  au- 
thoritatem  imponendi  illi  nomen,  veri- 
tati,ocvfui  eiusaccommodatum.Et  hinc 
vlterius  iit, illam  Ecclefiam  ab  Apofiolis 
conditam , quatenus  per  veram  fuccef- 
fionem  femper  durauit(vt  fupra  vidi- 
mus) femper  etiam  meruilTe  nomen  ca- 
tholica?, neque  illud  vnquam  amifilfe. 
Probatur  primo, quia  femper  efi  vna,& 
eadem , non  fimilitudine  tantummodo 
fpeciei,fed  etiam  identitate  (Vt  cum  phi- 
lofophis  loquar)numerica  morali, prop- 


A 


B 


C 


D 


ter  continuam  fuccefsionem  legitimam; 
ergo  veritas, «Scproprietas  (igmiicataper 
illud  nomen  femper  illiconuemt , ergo 
& nomen  ipfum.  Secundo,quia  femper 
ha?c  Eccleiia  profefla  efi  fide  illius  fym- 
boli,inquo  ipfa  catholica  nominatur,cu 
tamen  in  fua  iule  errare  non  pofsit,  vt  lu 
pra  iam  fatis  liquido  manet  comonfira- 
tum.  Tertio, quia  non  amifit  illud  nome 
per  demutationem  rei , id  efi,  quia  ami- 
ferit  proprietatem  fignificatam  per  illa 
vocem : nam  fi  illam  amifilfet,  non  etlet 
eadem  Ecclefia  vt  fupponitur,nec  etiam 
amifit  illud  per  ablationem,  feu  muta- 
tionem folius  nominis,  quia  Ecclefia  ip- 
fa  fe  illo  nomine  non  priuauit,aut  nomi- 
nis fignificationcm  mutauit,vtex  vfu, 
& ex  fide  Symboli  fatis  confiat.  Neque 
extra  illam  efi  in  terra  potefias,quie  po- 
tuerit eam  tali  nomine  priuare , neque 
iure,  quia  non  habet  fuperiorem,  neque 
facto, quia  neque  in  hoc  portae  inferi  co 
traeain  praeualere  potuerunt, vt  latius 
infra  comprobabimus. 

Vnde  tandem  concluditur,illam  Ec- 
clefiam , cui  iure , ac  merito  nomen  hoc 
tribuitur,elTe  veram  Chrifii  Ecclefiam, 
& fidem  catholicam  in  fe  conferuare,  & 
confequenter  nullam  congregationem 
etiam  fub  Chrifii  nomine,  & confefsio- 
ne  coa<fiam,qua?  a priori  Ecclefia  diuifa, 
& fegregata  lit,  vllo  modo  polle  hoc  no- 
men libi  merito  vendicare.  Vtracppars 
nota  efi  ex  difiis. Prior  quidem, quia  ta- 
lis Ecclefia  efi  eadem  numero  cum  illa, 
qua?  a principio , & femper  illud  nomen 
habuit:pofterior  vero  contraria  ratione, 
quia  Ecclefia  vera  efi  tantum  vna,&  hoc 
nomen  vni  tantum,  & verae  Ecclefia?  co 
tributum  efi. Omnis  ergo  Ecclefia,qua* 
non  efi  illa  vna,  & vera  Ecclefia, vel  pars 
eius,  catholica  dici  non  poteft.  Idem  co- 
firmatur  clare  ex  caufa  impofitionis  ta- 
lis nominis.  Inuentumeft  enim  addif- 
cernendum  perpetuo  veram  Ecclefiam 
a falfis,&  ideo  non  efi  politum  tanquam 
nomen  commune, fed  tanquam  propriu, 
& lingulare  ad  fignificandum  hocindi- 
uiduum  corpus  myfiicum  tales  fortitu 
proprietates  ; ergo  hoc  vbicunque  & 
quandocumq;  fuerit , refte  illo  nomine 
appellabitur, fecus  vero  efi  dcquocuq; 
aliofiffo  corpore  ab  hoc  diuifo. 

Vnde  etia  obiter  coftat,quid  fit  mereri 
F 4 tale 


3. 


O.HfiiEc  tale  nomen  Squali  iurcfuoilludfibiv-c- 
S&-  dicare,  innotefeit : nihil  erum  a md  l, 

holias.ni-  qUam habere veram, & indubitatam  iu  - 

nomen  ine-  ccfSjOXiem  ab  illa  Ecclefia  ptimitiu3,  cui 


teri 


, v 


nam 

bo- 


B 


5>. 


maui 

ri* 


6 S Lib.  r.Guamti  Jnfiic anafteia  a fide  catholica  di f side  at. 

Ibi  vero  aduertimus , nomen  Ecclefiae 
Romanae  interdum  accipi  pro  vniuer- 
fali  Ecclefia, qua;  Pontifici  Romano  ta- 
quam  vniuerfali  ChrifiiVicario  obedit; 

interdum  autem  pro  particulari  dioeceli, 

qute  eidem  Pontifici  etiam  vt  particula- 
ri,<5t  proximo  Epifcopo  fubell-  In  pre- 
fenti  quidem  priori  modo  loquimur  de 
EccleliaRomana,quia  nomen  cathohc^, 
Ecclefiae  vniuerfali , primario  cf!  impo- 
litum. Quaquam  etiam  particulares  Ec- 
clefiae foleant  catholicae  vocari , vt  con- 
flat ex  modo  loquendi  Auguftini  Pa- 
dani , & Cyrilli  fupra , & ex  communi 
vfii,  ficut  St  quilibet  fidelis  vocatur  Ca- 
tholic  us , vel  a profefsionc  fidei  catholi- 
cae , vel  quia  efl  pars  catholicae  Ecclefiae; 
ergo  multo  magis  qualibet Ecclciia  par- 
ticularis vtramque  rationem  habens,  po 
terit  catholica  vocari , St  fic  etiam  parti- 
cularis EcclefiaRomana  maxime  catho- 
lica efl , quod  a fortiori  conflabit  , fi  dc 
vniuerfali  illud  comprobetur. 

Primo  ergo  probari  potefl  afiertio 
eodem  modo  , quo  antiqui  Patres  fupra 
allegati  probabant,  Ecclefiam , quae  fiio 
tempore  erat,efie  Catholicam,  quia  erat 
illa, quam  Apoftoli  fundauerant,cuique 
hoc  nomen  impofuerant ; St  cx  eifdem, 
St  alijs  confiat, loqui  etiam  de  illa  Eccle- 
fia,quam  nuc  Romanam  vocamus , quia 
loquebantur  de  Ecclefia  vnita  Pontifici 
Romano  tanquam  capiti,  & Chrifii  Vi- 
cario, vt  patet  ex  Augufiino,qui  hac  ra- 
tione fuccefsionem  Pontificum  Roma- 
norum fimul  cum  nomine  catholicae  in 
fignis  verse  Ecclefiae  coiungit,&  ex  Cy- 
rillo , qui  ait,  Santtam  Ecclefiam  Cbriftia- 
nam  ejje,  de  qua  Salitator  dixit  Petro,  Tu  es 
Petrus , & fuper  hanc  petram  adifeabo  Ec- 
clefiam meam,&  portre  inferi  nonprteuale- 
butit  aduerfus  eam. Padanus  demum  licet 
non  ita  dilucide  hoc  declaret,  authorita- 
te tamen  Cypriani  vtiturad  fuam  fen- 
tentiam  de  Ecclefia  Catholica  ftabilien- 
dam  : Cyprianus  autem  ipfe  fane  epi- 
fiol.  75".  ad  Cornelium , Ecclefiam  Ro- 
manam vocat  Ecclefiae  Catholicae  radi- 
cem,&  matricem ; vterque  ergo  intelle- 
xit per  catholicam  Ecclefiam  illam,  qu£ 
fiio  RomanoPontifice  militat, pluraque 
alia  ex  eodem  Cypriano  , Irenaeo,  Hie- 
ronymo, & Ambrofio  fupra  cap.3  .&  4. 
retu limus, & alia  legi  poliunt  inAuguft. 

epifi. 


primo  hocnomcn  exhibitum  e fi  : 
cum  per  illam  fuccefsionem  oiuma  oo- 

na,&iura(vtfic  dicam)  antiqua  Ecclelie 

vendiccntur, itidem  cum  illis  etiam  pro- 
prium nomen  comitari  neceflarium  du- 
citur.Potcfique  exemplo  rerum  huma- 
narum declarari,  ita  enim  nomen  vniul- 
cuiufque  familia , quo  eius  nobilitas,  St 
antiquitas  indicatur,non  aliter  ex  vi  pn- 
mximpohtionis  ad  aliquem  tranlit,  nili 
cx  vi  uriginis , «Sc  fuccefsionis : St  tunc 
ollenditur  quis  merito,  Sc  quali  iure  fuo 
nomen  illud  vcndicare  , quando  dire— 
fiam,  St  legitimam  fuccefsionem  a ta- 
li radice  demonllrat.  Ita  ergo  de  Ec- 
clelia  quoad  appellationem  catholicam; 
multoq;  altiori  inodo,<Sc  maiori  certitu- 
dine exiftimandum  efi.  Excellentiori 
quidem  modo,  quia  fuccefsio  Ecclefia; 
licet  fit  per  multiplicationem  diuerfaru 
perfonarum  naturalium  ( vt  fic  dicam  ) 
nihilominus  efi  per  conferuationeeiu fi- 
dem numero  corporis  myftici, cuius  om 
nes perfonae,  fibi  inuicc fuccedentes  sut 
membra.  Et  inde  etiam  fequitur  maior 
certitudo , quiaillud  nomen  non  efi  per 
fe  primo  impofitum  lingulis  membris, 
aut  perfonis , fed  toti  corpori, quod  cum 
fit  femper  idem,tenacius , St  firmius  no- 
men fuae  dignitatis  retinet , perpetuoq; 
conferuat.Maxime  tandem  fumitur  hgc 
certitudo  ex  continua  profefsione  fidei, 
quaipfamet  Ecclefia  femper  confitetur, 
fe  elle  catholicam.  Nam  cum  huic  fidei 
falfum  fubeffe  nonpofsit,certifsimum 
omnino  fit, veram  Chrifii  Ecclefiam  iu- 
refibi  hoc  nomen  vcndicare,  quod  nul- 
lus vel  harreticus , fi  fymbolis  Apofioli- 
co,Sc  Nicaeno  hdempraebeat,negarepo 
tefijfaltcm  generatim  de  vera  Ecclefia 
Chrifii, prout  haflcnus  loquuti fumus. 

Quinto  denique  addimus,  Ecciefiam, 
quae  nunc  Pontifici  Romano  obtempe- 
Infmur  no  » at  quam,  vt  difiinfte  loquamur , nunc 

ir.en Caibo  RomanamappeUabimus)iure,acmcrit6 

catho,icx nom™  fibi  vendicare  , eadeq; 
debt  iatlone  fidem  eius  catholicam  effe  ccn- 
fendam , <Sc  appellandam . Hxc  afiertio 
fequitur  euidenter  ex  proxime  diftis, 
ijsadiiin<fiis,quae  111  cap.4,tra»fiata  funt» 


'Attgufl. 
Pacian . 
Cyrill. 
Vide  Vual. 
den.  libt.i, 
Doftrioal, 
fide.c.j  5. 


IO. 

Probatur!! 
fert  io  pri- 
mo. 


Cyrill. 


D 


CyprUn, 


Ang4‘ 


Cap.  1 z.AmJicanam feflam  catholica  fidem  non  hahert^A  p 


Optat. 
Ter  tuli. 


II. 

Secundo Jp- 
batureade 
aflertio. 


wdugujl. 


r* 


cpift.i  6$.8c  pafsim  in  libris  contra  Do-  ^ 
natiftas:  & Optat,  lib.2.  contra  Parme- 
nianum , vbi  ex  vnione  cum  cathedra 
Petri  moftrari  dicit , aliquam  Ecclefiam 
elTe  catholicam.  DeniqueTertullian.in 
Praefcriptionib.  cap.  30.  Catholicam  do- 
tlrinam  ejfe  dicit  in  Ecclefia  Romanenf , 
quod  perinde  eft , ac  li  diceret, illam  eile 
catholicam.  Oftenfum  autem  a nobis  in 
fuperioribus  eft,  Ecclefiam  Romanam 
eandem  eile  nunc, qua:  prifcis  tempori- 
bus fuit ; ergo  ad  illam  (olam  iure  perti- 
net catholica  nomen. 

Et  praeterea  nunc  etiam  locum  habet  g 
probatio , quam  ijdem  Patres  ex  totius 
orbis confenfione  defumere  folet.  Nam 
ficut  tempore  v.  g.  Auguftini , ita  etiam 
nunc,8c  omnibus  interpofitis  annis  om- 
nes homines  tam  fideles,  quam  infideles 
vtentes  voce  Ecclefce  Catholica: , 8c  fim- 
pliciter  loquentes,  &fine  fpeciali affe- 
<ftione , vel  malitia  per  illam  vocem  in- 
tellip;unt,&  fi°;nificant  illam  Ecclefiam, 
qux  cum  Pontifice  Romano  commu- 
nicat ; ergo  fignum  eft,  illam  folam  elTe, 
cui  ex  proprio  iure  hoc  nomen  debetur. 

Ita  argumentatur  Auguftin.  lib.  de  Ve- 
ra religi.  cap.7.  dicens , Tenenda  ejl nobis 
Chrifiana  religio,  & eius  Ecclefue  commu-  ^ 
nicatio,qu<e  catholica  efl, & catholica  nomi- 
natur,non  folum  a fuis,  'Verum  etiam  ab  om- 
nibus inimicis . Velint  enim , nolintye  ipji 
(Jnojj  hieretici,&'  fclnfmatum  alumni  quan- 
do non  cum  fuis  ,fed  cum  extraneis  loquun- 
tur,catholicam  nihil  aliud  quam  catholicam 
yocant.  Non  enim  pojfuntintelligi, nifi  eam 
hoc  nomine  difeernant,  quo  ab  ynuierjo  orbe 
nuncupatur.  Idemq;  probat  quod  Cyril- 
lusait,vbi  eft  diuerfitas  feftarum  cum 
vera  Ecclefia  in  eodem  loco  miftarum 
ne  quis  decipiatur  inquirendo, oporte- 
re, vt  interroget , non  pro  Ecclefia  tan-  £) 
tum,fed  pro  Catholicamam  illo  nomine 
omnes  intelligunt  illam,  quae  antiquam 
fidem  retinet.  At  hoc  eodem  modo  du- 
rare vfque  ad praefentia  tempora, euide- 
ti  experimento  coftat,vt  fuperiiis  anno- 
taui : vbi  que  enim  quifeprofeflore  Ro- 
mana: fidei  offendere  vult , Catholicum 
fe  nominat , & ita  etia  ipfi  haeretici  qua- 
do  fyncere,  & communi  modo  loquun- 
tur ,eofdem  fideles  gloriofo  Catholico- 
rum titulo  defignare,  & infignire  folet : 
ergb. 


Atq;  hoc  nobis  Regia  authoritate  co- 
firmauit  Rex  Anglix  : nam  in  fua  Apo- 
logia , quafi  confuetudine  ductus,  & co- 
tradi&ionem  indi&is  fuis  non  aduertes, 
illos,  quos  acerrime  perfequitur , & im- 
pugnat,catholicos  fxpc  fxpiiis  appellat, 
cum  eos  defendere  teneretur,  fi  vero,  <3c 
non  ficto  titulo  fe  defenforem  Catholi- 
cae fidei  .appellaret . Occurritq;  ex  eode 
titulo  argumentum  aliud  (quod  ad  ho- 
minem vocant)quo  idem  Rex  conuinci 
poteft , Eccleiiam  Romanam  ab  ipfo  vt 
catholicam  admittendam  elTe  : nam  iple 
quafi  iure  hereditario  gaudere  vult  titu- 
lo defenforis  fidei  catholicae,  qui  a Leo- 
ne X.Potifice  maximo,  Henrico  VIII. 
prxdeceflori  fuo  canceffus  eft ; ergo  ta- 
cite admittit,  & approbat , & concefsio- 
nem,&  titulum  in  eo  fenfu,in  quo  a Po- 
tifice  datus  eft;  ergo  velit,  nolit, confite- 
tur,Ronianam  Ecclefiam, eiusque  fidem 
tempore  Leonis  X.&  quando  Henricus 
VIII . contra  Luthcrum  libro  feripto 
de  Sacramentis  illam  defendit , vero,  ac 
legitimo  iure  catholicam  dictam  elTe,  & 
praeter  illam  nullam  aliam  potuilTe  ca- 
tholicam iure  nominari,  nili  quatenus 
cum  illa  coniunfta  effet , quia  Catholica 
Ecdelia integra(vt  fic  dicamjnon  poteft 
efife,  nifi  vna.  At  verb  non  defijt  elLe  ca- 
tholica Ecclefia  Romana  eo , quod  Rex 
Henricus  ab  illa  fe  feparauerit,fed  potius 
iple  defijt  elTe  Catholicusdiaeretici  enim 
vel  fchifmatici  ab  Ecclefia  exeuntes , fis 
ipfos  diuidunt,  ac  demutant,  in  Ecclefia 
autem  nullam  aliam  mutationem  faciut, 
praeter  quandam  diminutionem,feu  me 
bri  diuifionem;  ergo  femper  haec  Ecclc- 
fia  iure  nomen  catholicae  retinet , nulla 
enim  in  fide  mutatio  in  illa  fadta  eft, -imo 
nec  fieri  poffe,  fupra  oftenfum  eft. 

Sexto,  & vltimo  ex  his  omnibus  co- 
cludo  quod  propofitum  eft, nempe,  An- 
glicanam  feclam , feu  congregationem, 
aut  qualencuquc  Ecclefiam,  quae  fcftam 
illam  profitetur,  catholica  iure  non  pof- 
fe nucuparfiac  proinde  neque  elTe.  Pro- 
batur primo, quia  hoc  nomen  non  debe- 
tur,neque  poteft  iure  tribui, nifi  vni  Ec- 
clefiae , & quae  vera  Chri fti  Ecclefia  fit, 
ita  enim  in  fymbolo  confitemur  omnes, 
veram , & fancTam  Ecclefiam  vnam , & 
Catholicam  elTe;  fed  oftenfum  cft,Eccle 
fiam  Romanam  elTe  Catholicam : ergo 

Angli- 


12. 

Tandem  ex 
verbis  laco 
bi  Regis  af- 
fertlo  pro- 
pofita  con- 
firmatur. 


r3* 

Cocludituc 
no  poffe  fe- 
ftse  Angli- 
canas  adap- 
tari. 

Prima  ratio 


i4. 

SccunJ*  r« 
tio. 


j!  ratio* 


Lib.  i.  Quanti*  Jnglicana  fecia  a fide  catholica  difsideat. 


70 

AnHicana  catholica  no  e fl. Probatur  co 
feq5entia,quia  Ecclefia  Anglicananeq; 
eft  Romana,  neque  illi  eft  vnita,  fed  ab 
illa  omnino  diuiia,  tum  in  fiae,  & dog- 
matibus,tum  etiam  in  obedientia,£c  vin 
culocharitatis. 

Secundo  idem  facile  oftendi  potelr 
ex  defeftu  fuccefsionis,  & originis  ab 
illa  Ecclefia  p rimitiua,  qua:  pi imum  ca- 
tholica diftaeR.  Hanc  enim  fiiccefsio- 
nemnunc  nonhabet  Ecclefia  Anghca- 
ca:er°-o  neque  nomen  catholica:  iure(vt 
aiuntj hereditario  potuit  adipifci.  Con- 
fequentia  eR  euiden  s ex  diftis.  Antece- 
dens autem  late  probatum  eR  in  toto  dif 
curf .1  capitis  primi,  & fecundi,&  iterum 
neceflario  occurret  in  capite  fequenti, 
&brcuiter  declaratur.  Quia  fefta  An- 
glicana  quoad  id,quod  illi  maxime  pro- 
prium eR,&  quafi  differentia  diRingues 
illam  non  foliim  ab  Ecclefia  Catholica, 
fed  etiam  ab  omniEcclefia  malignantiu, 
videlicet,  quoad  recognitionem  tempo- 
ralis Regis  in  ratione  lupremi  capitis  in 
Ecclefiafticis,  & fpiritualibus,  incepit 
ab  Henrico  VIII.  ante  feptuaginta , & 
quatuor,vel  quinque  annos,  & nulla  il- 
lius mentio  prius  faftaeRin  mudomeq; 
illud  genus  rcipublicx , aut  capitis  fpiri- 
tualis  originem  ducit  ab  Ecclefia  primi- 
tiua,quia  nullum  in  Scriptura,velinprg 
dicatione  ApoRolorum  fundamentum 
habet,  vt  libro  tertio  late  oRendemus; 
ergo  quoad  hanc  partem  caret  difta  fuc- 
cefsione.  Quoad  alteram  vero,qus  in  ea 
fpcftari  poteR  de  alijs  dogmatibus , in 
quibus  ab  Ecclefia  Romana  difsidet,  ini- 
tium habuit  a Caluino,&  ex  parte  etiam 
a Luthero,qui  profecto  in  dottrina  fuc- 
cefsionem  ex  ApoRolis , feu  Catholica 
Ecclefia  non  habet:  nam  fi  ex  illa  effent, 
permanfiflent  in  illa,  at  ex  illa  exierunt, 
quiauouos  errores  doctrina?  Apofloli- 
c<x  contrarios  excogitarunt,  vt  ab  alijs 
Catholicis  authoribus  fepius  eR  proba- 
tum , & cR  luce  meridiana  clarius  j ergo 
etiam  quoad  hanc  partem  Anglicana  fe- 
fta  caret  fuccefsionc.  Quod  etiam  in  lib. 
2.  expendendo confcfsionem  fidei  Re- 
gis Angliae  fieteuidentius:  ergo  nullum 
\ erum,  vel  apparentem  titulum  habet 
illa  fecta,  quo  poisit  catholica  nucupari. 

Tertio  vti  polfumus  argumento,  feu 
figno,quo  vtuntur  Antiquifsimi  Patres 


A 


B 


UOQ 


Athanaf. 


D 


ad  cognofeendum  congrcgntioi.cn> , vel 
lectam  non  catholicam, & ilkim a catho-  [n(f 
lica  diflinguendam.  Quoticfcunq;  enim  gi{h.0  fn# 
fefta  aliqua  proprium  nomen  habet  a iortitur,ca- 
magiRro,  vel  praeceptore  talis  doRrine,  thoiic* 

& fe  datores  cius  ab  eodem  praeceptore  e • 
nomen  accipiunt,  lignu  eR , nec  doclii- 
nam , nec  perfonas , nec  earum  congi  e- 
gationem  efie  catholicam.  Quod  fignum 
explicat  late  Athanafius  Orat. 2.  contra 
Arianos  circa  principium  dicens , A un- 
quam populus  Chriftianus  ab  Epifcopis fuis, 
fed  d Domino , %n  quem  creditum  fuit , no- 
men accepit , nec  ab  Apoftolis , neque  d pree- 
ceptoribus , miniftrisq , Euangelij , &c.  Illi 
yero , qui  aliunde  originem  fidei  fuce  dedu- 
cunt) merito  authorum fuorum  cognomenta 
prcefef erunt.  Et  deinde  id  oRendit,difcur 
rendo  per  omnes  haereticos  vfque  ad  A- 
rianos, dicens.  Beato  Alexandro  Anum 
etj ciente , ij,  qui  Alexandro  adheeferunt,  re- 
man ferunt  Cbrijliani : qui  yna  cum  <Aria 
recelferunt3nomen  Saluatons  nofiriJLlexd,- 
dro  cum  fuis  relinquentibus,  Anam  deinceps 
appellati funt.  Additque  deinceps,  etiam 
poR  mortem  Arij  idem  feruatum  effe, 

& inter  alia  ait , Omnes,  qui  eiufdem  cum 
«y Iriofententue  fuerunt , ex  eo  notas  fuas  y 
infigmatf  habentes , Ariani  nuncupantur , 
quod  re  yera  eximium, & magnum  argume - 
tum  eft.  Nam  qui  ex  gentibus  ad  Ecclefiam 
yeniunt,non  c at  educantium  ,feu  fidei  ru- 
dimenta tradentium  nomina  ,fed  Saluatoris 
in  fe  transferunt, & pro  gentilibus  Chriftia- 
ni  incipiunt  appellari. Qui  yero, elix  cx  eodem 
genere  ad  iftos  abeunt,  aut  ab  Ecclefia  ad  hes 
refim  tranfitumfaciunt,  nomen  Chrifti  dere- 
linquunt , &1  Arianoram  yocabulo  induun- 
tur , quafi  qui  non  amplius  fidem  Chrifti  re- 
tineant, Jed  JLriance  infanice  gregales  habe- 
tur. Quod  late  profequitur,inde  conclu- 
dens, tales  fic  nominatos  non  folum  de 
numero  Ecclefiae  Catholicae  non  efie, 
verum  etiam  nec  Chrifiianos , quia  fide 
ApoRolicam  iam  deferuiffent. 

Deinde  Chry foRomus  homil.  3 3 . in 
A<Ra  circa  finem, vbi  proponit  quaeRio- 
nem,  fi  gentilis  volens  fieri  ChriRianus, 
inter  eos,  qui  hoc  nomen  profitentur, 
diuifiones  in  dogmatibus  inueniat , Sc 
ideo  dubitet,  quam  partem  eligat,  & in- 
ter alia  documenta,quc  ponit  ad  dignof- 
cendam  veram,  & catholicam  fidem,feu 
Ecclefiam  vnum  eR.  i#i,id  eft  haeretici, 

habent 


I C>. 

Chrjftjl . 


17- 

Laciant. 


lieron. 


aptatus. 

It 

C? 

dugufi. 


Cap.r  2*<tAno\Kanam fetfam  catholica  fidem  non  habere,  yt 


habent  quofdam,d  quibus  appellentur,  prout  A 
enim  hcerefiarchce  nomen,  ita  & Jetta  voca- 
tur , nobis  autem  nullus  vir  nomen  dedit  ,Jcd 
fides  ipfa,  per  hoc  vltimum  verbum  lig- 
nificans,  a hde  Catholica  vocatos  elle  fi- 
deles catholicos,  vel  etiam  Ecclefiam  ip- 
fam  catholicam.  Et  eandem  fic  conclu- 
dit, Nunquid  findimur  ab  Ecclefia  ,num 
hcerefiarcas  habemus,  num  ab  hominibus  cog 
nomen  habemus , nunquid  nobis  dux  quidam 
ejl, jient  illi  Mareion , illi  Manichceus , huic 
Mmus,quod  fi  nos  agnominationem  cuiufda 
fiortmur fiednon  vt  ab  hcerefumPrincipibus, 
jed,vt  ab  his,  qui  preefunt  nobis, & gubernat  g 
Ecclefiam  . Non  habemus  Dotfores  fuper 
terram, ab  fit,  vnum  habemus  in  coelis.  Et  il- 
li, inquit, eadem  prcetexerunt.S 'e dafifiit  no- 
men accujans  illos, &c. 

Idem  fignum tradidit  Laftanti.lib.4. 
de  Vera  fapient.  cap.vlt.  vbi  ait, multos 
excidilTe  a do&rina Dei, credendo  fal- 
fis prophetis , Severam  traditionem  re- 
linquendojfubiungitque,  Sed  illi  daemo- 
niacis fraudibus  irretiti , quas  pr officere,  & 
cauere  debuerant,  diuinum  nomen , & cultu 
per  imprudentiam  perdiderunt  , cum  enim 
T/arao«fi<e,y£fi<ufi(adde,Luthcrani,Cal 
uiniltae)/!#  quilibet  alij  nominantur,  Chri - C 
ftiani  ejje  de fierunt,  quiChriffi  nomine  amij- 
Jo  humana , & externa  vocabula  induerunt: 
fola  igitur  Catholica  Ecclefia  etf , qua  veru 
cultum  retinet , hic  efi  fons  ventatis , &c. 
Huic  quoq;  doctrinae  confentitD.  Hie- 
ronymus dialogo  contraLuciferianos  c. 

5».  alias  col.vltim.  vbi  hanc  tradit  regula, 
Sicubi  aduertis  cos, qui  dicuntur  Chrifii,  non 
d Domino  lefuChrifio  ,[ed  d quodam  alio 
nuncupari , vtpote  Marciomtas , Valentia- 
nianos, &c. Scito, non  effe  Ecclefiam  Chrifii, 
fed  ■ Antichrifii  fynagogam : ex  hoc  enim  ip- 
fo,quod postea  infiituti  funt , eos  fe  elfe  indi- 
cant, quos  futuros  ^ Ipofiolus  prcenunciauit . D 
Sic  etiam  Optatus  lib.  3 . contra  Parme- 
nian.  colum. 4.  hoc  argumento  maxime 
exprobrat  Donato  dicens , Cum  ante  ip- 
fiusfuperbiam  omnes, qui  in  Chrifio  credide- 
rant, Chrifiiani  vocarentur,  aufus  eftpopulu 
cum  Deo  diuidere , vt  qui  illum  fequuti  sut , 
iamnon  Chrifiiani  vocarentur , fed  Donati - 
fice. Quod  late  profequitur. Denique  ide 
fumitur  ex  Auguflino  dicto  lib.  contra 
Epiftolam  Fundamenti  cap.4.  & libro 
contra  Sermonem  Arianorum  cap.  3 6. 
vbi  inquit:  Ita  fe  habet  catholica;  veritatis 


antiquitas , Vt  ei  omnes  haeretici  diuerfa  no- 
mina imponant, cum  ipfi  juafingula,ficut  ab 
omnibus  appe  flantur, obtineant. 

Caufa  vero , «3c  ratio  huius  figtii  quali 
ex  natura  rei  reddi  potelI,quia  omnis 
haeretis  aliquam  nouitatem  contra  anti- 
quam fidem  comminifcitur,  nouis  aute 
rebus  exillentibus  tieceffariafuntnoua 
nomina,  quibus  fignificentur,  & abalijs 
difcernantur.Hac  ergo  ratione  ficut  Phi 
lofophorum  fchola:  ab  inuentoribus,feu 
primis  pr^ceptoribus  nomen  acceperiit, 
ita  etiam  ferta-  haereticorum  a fuis  etiam 
rnagiflris , quibus  diferiminentur , rece- 
perut  nomina^  Atq;  ita  Irenae.lib.  1 .cap. 
20. in  fine  de  fertatoribusSimonis  dixit. 
Habent  quoq [ & vocabulum  , feu  nomen  d 
Principe  imptif sim  ce  jentcntice  Simone  didi 
Simomani,  & IufHnus  Martyr  in  dialo- 
go cum  Tryphone  pagin.  26.  generali- 
ter de  haereticis  dixit , Ex  nouis  prodeunt 
d Virorum  appellatione, ex  quibus  Vnaquceq. \ 
difctplina,  & fententia  originem  habuit.  Et 
infra,  Piceorum  quidem  nonnulli  Marcia- 
ni Vocantur,  ali)  Valentiniani,  ali)  alto  no- 
mine d fent ent ice, difciphncc  fi  principe  vnuf- 
quiffi  nominatur , quemadmodum  etiam  v- 
nujquiffi  eorum, qui  fibiphilojophandum  ce- 
fent  d Parente  difciplince  nome  philofophice, 
cui fiudetfibi imponendum  cenfet.  Ita  ergo 
in  haereticis  obferuatu  eft  tanquam  mo- 
raliter  neceflanum , & ex  rei  natura  co- 
fequens.  At  vero  Catholica  Ecclefia  an- 
tiquitatem femper  obferuat,  nullamque 
nouitatem  priori  fidei  contraria  admit- 
tit,ideoq;  nouo  nomine  non  indiget, fed 
antiquum  femper  retinet , ficut  & reli- 
gionem a Chrillo  primitus  inflitutam. 

Hoc  aute  ipfum.  quod  antiqui  Patres 
de  haereticis  antiquis  docuerunt,  in  no- 
uis etiam  obferuatu  elTe  cernimus : nam 
infurgente  Luthero,  Sedatores  eius  ab 
ipfo  Lutherani  vocati  funt,aCa!uino, 
Caluiniffae  a Zuinglio  Zuingliani,  & fic 
de aii)s,vt  ex  communi  more  loquendi 
totius  orbis  Chrifiiani , & omnium  feri- 
ptorum  huius  temporis  palam  euadit . 
Imo  defertarijsLutheri  conflat,  fc  ip- 
fo s vocaile  Lutheranos  in  confefsione 
AngufIana,non  longe  a principio.  Cum 
ergo  ferta  Anglicana  in  re  non  alia  fit, 
quam  Caluiniana , non  mimis  idem  no- 
men participat,  & eo  indicio  offenditur, 
qualis  Iit,  vtique  no  catholica, fed  potius 

acatho- 


18. 

Curvnat]U£ 
que  ha-iefis 
ab  inueuco  • 
re  luo  uoini 
netur. 


Irenceus. 


Iuflin.mar 

tyr. 


19. 

Non  tatum 
antiqui  hae 
retici,fed  e- 
tiarr  noui  a 
luis  H erefi- 
archis  cog- 
nominatur 


Refert  Sra- 
pleton.  lib. 
1.  controu. 


7 2 Lib.  i JngUe'4»4 fecla  a fide  Catholica  dtfiideat 


Mauricius 
Canneus  fu 
pra cap.*. 


I. 


B 


a catholica  deficiens.  Quod  fi  fortaflfc  no 
ita  a plerifque  vocitetur , quia  Tuum  pri- 
rnarium  fundaincntuCaluinus  non  pro 
bauit,  vocari  profecto  poffet  Henricia- 
na,  quia  cum  KexHenricus  fuerit  pri- 
mus author  illius  erroris,non  minus  pol 
fent  fellatores  eius  ab  eo  nomen  accipe- 
re, quam  alij  haeretici  a fuis  ducibus  re- 
portarunt . Fortaffe  tamen  hoc  noneft 
vfu  receptum , vel  quia  Henricus , licet 
illud  dogma  inuexerit,in  reliquis  voluit 
catholicam  religionem  in  fuo  regno  fer- 
uari,  vt  fupra  notauimus , vel  certe,quia 
non  fua  tantum  authoritate , fed  celebri 
actu  Parlamenti  fui  inftitutum  eft , vt 
Rex  in  fupremum  caput  fuae  Ecclefia: 
fufeiperetur.  Hoc  vero  non  obftat,quin 
hinc  etiam  illa  fefta  fpecialiter  Anglica- 
na-nunc  upetur,  quia  fpeciali  arbitrio  il- 
lius regni , feu  Parlamenti  definitus  eft, 
nonfolum  ille  articulus,  fed  etiam  mo- 
dus religionis  ex  varijs  nonis  erroribus 
miftus,  in  illo  regno  obferuandus : ergo 
vtcumque  res  fe  habeat,  femper  illa  fedta 
nouo  nomine  indiguit , vt  cognofci , & 
difcernipofsit,illudque  a fuo  proximo 
inuentore,  vel  infiitutore  participatj  er- 
go in  illa  etiam  locum  habet  di  dium  in-  r 
dicium , & confequenter  ex  teftimonio  ^ 
omnium  Patrum , qui  fignum  illud  de- 
derunt,catholica  non  eft. 

C A P V T XIII. 

Obieftionibus  contra  doclnnam fuperioris 
capitis  occurritur. 

CONTRA  difcnrfum  fuperiori 
capite  fadtum  duo  poliunt  Pro- 
tellantes  obijcere.Vnumeft,etia 
Catholicos  folere  appellari  nouis  nomi- 
nibus, quando  controuerfiae  de  dodtrina  J) 
oriuntur, & ita  vel  nullum  effc  indicium 
vel  ex  illo  etiam  inferendum  effc , fide- 
Ptima  'obie  les  non  e(Te  catholicos . Affumptum  pa- 
tet , quia  tempore  Arij  dilTcntientes  ab 
illo  &defenforcs  Concilij  Nicaeni Ho- 
mouliani  vocati  funt.  Imo  eo  tempore 
rr: T/t:  ^omani  vo  cabantur,  vt  fumitur 

cen  «^wyticenfilib.i.dcPerfccut. 

\ andalica  circa  finem,  vbi  refert,  cum 
Theodoricus  Armogaftem  fidelem  ca- 
pite truncari  iufsiflet , Iocundum  praef. 

byterumconfuluiffe  illi, vt  potius  diuer- 


fijafflidlionibus  interficeret.  Nam  figi 

dio  peremeris(inquit)iucipiet  Romam  mar- 
tyrem p ree  dfic  are.  Quam  vocem  expone  n .> 
Greo-or.Turonenfis  librox.de  Gloria 
Martyrum  cap.  2.  > . dicit , Romanos  enim 
vocant  homines nojlra  religionis.  Deinde 
etiam  nunc  quos  nos  vocamus  Catholi- 
cos , Rex  in  fua  Praefatione  Pontificios 
vocat , vulgusq;  Papillas  appellat , 6c  fi- 
militer  quam  nos  vocamus  Ecclefia  Ca- 
tholicam,Rex  appellat  Romanam  Reli- 
gionem. Altera  obiedtio  eft,  quia  ticut 
nos  Catholicorum  nomen  nobis  vendi- 
camus,  ita etia  haeretici  contendunt  fua 
religionem  efle  catholicam,  & confeque 
ter  etiam  fe  ipfos  catholicos  appellant. 
Quod  fi  nobis  non  nocent  alia  nomina 
ab  alijs  impolita,  ita  etiam  ipfi  dicent,  ex 
alijs  nominibus  ipfis  impolitis  nullam 
praefumptionern  falfae  fedlae  contra  illos 
fumi , fed  potius  per  illa  indicari  refor- 
matam religionem, vt  Rex  etiam  loqui- 
tur, vel  purum , & verum  Euangelium, 
vtPuritani,<ScEuangelici  contendunt. 

Ad  priorem  partem  in  primis  gene- 
ratim  dico  cumAuguftino  libr.  contra 
Sermonem  Arianor.cap.3  6.  ita  fe  fe  ha- 
bere catholicae  veritatis  antiquitatem, "Vt 
ei  omnes  hceretici  diuerfa  nomina  imponant , 
cum  ipfi  fua  fingula,ficut  ab  omnibus  appel- 
lantur, obtineant. Quibus  verbis  differen- 
tiam indicat , quod  quoties  talia  nomina 
imponuntur  catholi  cis , a folis  haereticis 
imponuntur , & ab  alijs  non  recipiutur, 
quia  neccffaria  non  funt  refpedlu  alio- 
rum, fed  ipfi  haeretici  illa  inueniunt,  vel 
in  iniuriam,  & infamiam  catholicorum, 
vel  vt  fe  ipfos  catholicos  venditent. E co 
trario  vero  peculiaria  nomina  fedtarum 
haereticarum , quafi  ex  natura  rei,vt  di- 
xi,cum  ipfis  nafcuntur,  <5c  ita  flatim  ve- 
niunt in  vfum  omnium,  etiam  ipforum- 
met  fedtariorum,  qui  eifdem  nominibus 
fe  ipfos  appellant.  Atque  ita  Auguftin. 
di  dio  cap.  3 6.  contra  fer  monem  Arianor . 
de  nomineHomoufianorum  dicit,  Avia- 
ni,  & Eunomianinon  alij  hceretici,  nos  yo- 
cat  Homouf  anos, quia  contr acorum  errorem 
grxeo  yocabuloHomoufon, defendimus  Pa~ 
trem,&  Filium, & SpiritumSanflum.  Nu- 
quam  ergo  illud  fuit  Catholicorum  no- 
men , fed  inuentum  fuit  ab  haereticis , & 
non  ab  omnibus , fed  ab  illis, quibus  110- 
mcnHomoufion  erat  infcflum, quia  per 

illud 


Catholici 

vocabamur 

Homoufij. 

Konij 

ril ) ut  buoc 
PaP‘ft®,4 
C£Et. 

Greg.Tur, 


i.obicftio, 


2, 

Solutio  aJ 

1. 

Augufi 


Ati^d 


Caput.  1 3.  Solium!  ur  0MeSl10r.es. 


73 


illud  eorum  error  detegebatur , & ter  gi-  . 
uerfationes  euitabantur.  Idemcpinha;- 
reticis huius  temporis  obferuari  potelh 
nam  quia  ChriPi  Vicarium,  quem  nos 
Papain,&  Summum  Pontihce,  & Epif- 
copum  Romanum  appcllamus,cdio  pro 
fcquuntur,ideo  ad  ignominiam  eorum, 
qui  illi  fedi  -obediunt , & ad  conflandam 
eidem  fediinuidiam,  Catholicos  vocant 
PapiPas, Pontificios, & Romanifias.  Si- 
cut autem  Anani  non  potuerunt  nome 
a feinuentum  introducere  in  Ecclefir.m, 
fed  illi  tantum  eo  abufi  funt , ita  etia  bsc 
nomina  ab  haereticis  inuenta  inter  eos 
tantum  circunferutu r.,  Catholici  autem 
neque  eis  vtuntur , neque  de  illis  Pollici- 
ti funt,  quia  nihil  libi  nocere  poliunt. 

In  quo  eft  etiam  valde  notandum,  ta- 
3 ) lia  effe  haec  nomina,quae  haeretici  catho- 
Nomina,  licis  imponunt,  vt  etiam  illa  diuifion  em 
<311»  haercti  non  indicent  abEcclefia  catholica, neque 
ci  Catholi-  jn  do&rinanouitatem,  aut  fingularitate. 
doft^fn^no  Ql,°d  etiam  de nomme  Homoufianoru 
uiiatcrn  no  indicauit  AuguPinus  fupra  dicens,  Ipfo 
indicant.  illo  nomine  fignificatos  elle  ab  haereticis 
'AugtM.  defenfores  verae  T nnitatis,q  uia  no  pof- 
fent  effe  verus  Pater,&  Filius,nili  ellent 
eiuldem  naturae.  Vnde  re<Pc  concludit, 
Ecce quinos quaft  macula  noni  nomnis vo- 
cant Homouf. anos, nec [c  ipfos,  cum  ijla fen- 
tinnt, intuentur  injanos.  Atque  hoc  ipfum 
contingit  nouis  haereticis, cum  enim  nos 
PapiftaSjVel  Pontificios  vocant,non  ali- 
quid nouu  nobis  tribuunt,fed  quod  om- 
ni tempore  catholicis  omnibus  commu- 
ne fuit,<5dta  velint,nolint,eifdem  nomi- 
nibus nos  catholicos  vocant.Nam  «St  Ro 
manorum, & RomaniParii  nomina  pau- 
lo antea  oPedimus , iam  olim  catholicos 
lignificaPe.  Sicut  etiam  fupra  ex  Hiero- 
nymo, Ambrofio,  & alijs  oPendimus 
olim  Catholicam  Eccleliam  Romanam 
fuilTe  vocatam,  feu  pro  eadem  reputata. 
Quod  ergo  fides  noPra, religio  Romana 
a Rege  Angliae  vocetur,  fine  offenfionc 
audiri  poPet,fi  refta  mente  diceretur, 
quia  religio  Romana  neq;  noua  eP,neq; 
priuata,  fed  eadem  eP  qua;  catholica , <Sc 
vtrumque  nomen  eP  antiquitatis, non 
nouitatis.Et  ita  etiam  accipi  poteP  quod 
ChryfoP.  difta  Homil.3  3 • in  A&a  pro- 
nunciauit,  non  effe  inconueniens , interdum 
fideles  nomen  accipere  ab  his>quiprafunt,& 
gubernant  Eccleftam , vtique,  quando  per 


B 


D 


t alia  nomina  non  fignificatur  aliud,  qua 
debitus  ordo,&  inllitutio  antiqua  Eccie 
fiaPicar  Hierarchia; , &. monarchia:.  Se- 
cus vero  videmus  accidere  in  proprijs  I19 
rcticoru  nominibus , omnia  enim  deno- 
tant vel  nouam  dodtrinae  inuentionem, 
maxime  ea , qua:  a nominibus  ha  reliar- 
charum  lumuntur,vel  diuifionem,&  fe- 
parationenr,vtin  generali  nomen  Sedta- 
riorum , vel  in  particulari  nomen  lecta; 
Anglicanae,  vel  aliud  fimiie. 

Ad  fecudam  obieefionis  partem , ref- 
pondeo,  non  ePc  nouum , vt  ha;  etici pe- 
nes [e  ejjc  veritatem  catholicam  mentiantur  j 
de  Arianis  enim  id  iam  olim  Hilarius  di- 
£to  canon.  1 o.  in  Matt.  animaduertit,& 
AuguPin.r  j.contraFauP.  cap.j.dixit. 
Mirabilis  ejl  impudentia , cum  Matiichao- 
rum  facrilega  ,ejr  immunda  focietas  etiam 
cattam  ffonjam  Cbritti fe  lattare  ne  dubitat 5 
in  quo  aduerfus  fantta  Ecclefa  vera  catho- 
lica cajla  membra  quid proficitl&c . Et  in- 
ferius, A o/;(dicit  ad  Ecclefiam)dec?f  7 no- 
mine Veritatis , hanc Jola  tu  habes  eSr  in  latte 
tuo,& in  pane  tuotin  hac  autem  (id  eP,Ma- 
nichaeoru  congregatione)  tantum  nomen 
eius  eft  (id  eP,vfurpatu  nomen  veritatis) 
ipfanon  ett.  Et  deDonatiPis  idem  faepe 
refert  AuguPinusj  & fpcoaliter  Optat9 
lib.i  .contra  Parmeman. circa  line.  N on 
eP  ergo  mirum,  quod  hodie  etiam  Pro- 
tcPantes  catholicorum  nomen  vfwpat, 
nefuam  doclrinam  hauetica  ePe  Patim 
fateri  vidcantur,ficut  ctiamSatanas  traf- 
figurat  fe  in  A ngelu  lucis , vt  latere  pof- 
fit,  & decipere.  Tanta  vero  eP  vis  veri- 
tatis,vt  etia  ipfi  haeretici  non  nifi  timide, 
& cu  rubore  catholicoru  nomen  au  fi  f ue 
rint fibi arrogare, vtlib.  2. de  Schifin2te 
Anglicano  in  Eduardo.vj.Sanderus  no- 
tauit.  Vnde  fit,  vt  licet  aliqui  fe  ipfos  ita 
copellent,ab  ali js,&  ab  vniuerfo  orbe  no 
fic  nominentur,nec  per  illud  nome  cog- 
nofcantur.Quod  longe  aliter  in  veris  ca- 
tholicis obferuatur, non  enim  catholico- 
ru nomen  fibi  ipfi  affumunt , fed  ab  ipla 
fide  antiqua  quam  profitentur,  quafi  hae 
reditario  iure  illud  recipiut,  & ita  illo  no 
mine  vbique  appellantur,  & per  illud  ab 
omnibus  cognofcuntur,  cuius  religionis 
fint,fcihcet,  Romane, &Apofiolic£,atq; 
ab  ipfis  etia  haereticis, cu  fine  fuco , inge- 
nuc,&  comuni  modo  loquutur,ita  appel 
fantur.  Quod  ergo  interdii  ijde  haeretici 
G ‘ aliquo 


■4  • 

Soluc.  ad  t. 


Hilarius . 
Augujl. 


Optatus » 


Sanderns. 


D 


'Catholica 
ex  Gc<eco 
idem  & ae 
vniuerfalis» 


'Aligujl. 


2. 

F:Jes  dici . 
tur  primo 
vruuerlahs 
ratiooe  i»a 
teriar. 
^■Kgujl. 


7 /fi  LjIV'1>XJ& 

aliquo  peculiari  modo  illo  nomine  abu-  A 
tutiir,  nihil  obftat,  quominus  illud  a t - 
butumabfolute,  & fecundu  fe  ipc^at 
li gnu  ccrtu  fit  verae ,&  orthodoxae  fidei» 

CApv  t xnir. 

Ex  ratione  Catholici  nominis  dtfcurfus  capi- 
tis  j)Yiecedentis  confirmatu)  > 

VO  in  hoc  catholico  cognomine 
preccdeti  capite  diftinxmius/ci- 
licet,  denominationem,  ieu  delig 
natione  ab  ipfb  vocabulo  fumpta,&ra  ^ 
tionem  nominis,  leu  proprietatem  per 
i ilud Iignificata,cum  ergo  priore  appel- 
lationem offenderimus, veram  fidem, oc 
Ecdefiam  indicare , id  nunc  euidentius 
fiet,  rationem  vocis  explicando. Often- 
demus  ergo  proprietates  per  hanc  voce 
fignificatas  in  fchifinate  Anglicano  non 
reperiri , & ideo  catholicam  fide  aut  Ec- 
cleham  ineiufinodi  fchifmate  elle  non 
potTe . Ad  hoc  autem  probandu  fuppo- 
iiimus, vocem  Catholica, iuxta  etymolo- 
giam ex  graeco  fumptamide  fignificare, 
quod  vniuerfaliSjfeu  comunis,vt  Patres 
omnes  fiatim  citandi  in  hac  materia  fup-  C 
ponut,«Sc  eft  adeo  vulgare,  & receptum, 
vtinhoc  nulla  pofsit  elle  controuerlia. 

T ota  ergo  conftitui  poteft  in  explicado, 
quae  vmuerfalitasin  Ecclefia,  vel  fide  ex 
vi  illius  nominis  requiratur. Poteft  enim 
in  fide  (de  illa  enim  praecipue  nuc  agim9, 
quauis  idem  fere  lit  de  Ecclefia , propter 
fimilitudinem  rationis,& propter  conne 
xionem,  vt  fupra  dixi)  poteft,  inquam, 
in  fide  catholica  multiplex  vniuerfalitas 
confiderari.Et  quanuis,vtin  hac  ipfama 
teriaaduertit  Aug.Epift.48.col.10.non 
iit  de  nomine  contendendum, nihilomi- 
nus dubitari  non  poteft , quin  illa  fides,  D 
quae  vniuerfalis  luerit  fecundum  omne 
rationem  confentanea  feripturis , & Pa- 
tribus, iit  proprie,  & maxime  catholica. 

Primo  ergo  dici  poteft  fides  vniuer- 
ialisex  parte  materiae,quia  nimiru, om- 
nia dogmata  ad  veram  Dei  fidem  perti- 
nentia tine  diminutione , feu  partitione 
cd plectitur.  Quam  etymologiam  indi- 
calle  videntur  Donatifiae,qui,vt  Au^u 
ftinusfupra  re  fert, nolebant  Catholica  n 


no 


% menex  totius  orbis  comunione  interpretari, 
% [ed  ex  obferuatione  prtecep  torum  diurnorum, 


atJ  [aeramentorum  omnium.  Quorum  fea 

teiitiam  licet  quoad  priorem  partem  ne- 
2-atiua  reprehendat  Auguftmus,  vt  pau- 
lo poft  videbimus,  de  altera  denuattone 
vocis  foliim  dicit  ,fi  forte  hinc  fit  appellata 
catholica, quod  totum  yeraciter teneat, cum 
yeritatis  nonnullce  particula  etia  in  diu  er  fi  s^ 
inueniuntur  hcerefibus,  nihil  irnpedireftrno 
etiam  in  fauorem  Ecclefia’  catholica  re- 
dundare, quia  illa  fola  eft ,qua  integram 
veritate  retinet, &oninia  diuina  faciame 
ta  a Chrifto  infiituta  conferuat,  & iuxta 
illius  fpiritum  docet,  ac  credit.  Dici  etia 
poteft  obferuare  omnia  diuina  mandata, 
tum  in  ordine  ad  fidem,  quia  inter  dog- 
mata fidei  etiam  illa  numerantur,  quae 
per  fide  reuelanturj  tum  etiam  in  ordine 
ad  obedientiam,&  charitatem,  quia  cum 
vera  Ecclefia, fancta  dicatur,  <X  credatur 
in  fymbolo  Apoftoloru,<Scfine  obfei na- 
tione mandatoru  no  fit  vera  fanctitas,no 
poteft  catholica  Ecclefia  efte  fine  omniu 
mandatoru  obferuationc.\  era  enim  sa- 
ftitas  fine  charitate  elle  non  poteft.  i.ad 
Corin.x  3 .adGalat.j.&ad  Roman.j.  & 
charitas  fecum  affert  obferuatione  man- 
datorumomniu  Ioan.i4.&i  >. Igitur  fi- 
cu tfanftitas  ita  etiam  prgeeptorura  vni- 
uerfalis obferuatio  ncceftariaeftin  ipfo 
corpore  Ecdefiae  catholica?;  licet  in  lin- 
gulis perfonis  eius,vt  catholici  dicantur, 
& vere  hnt,no  fit  necellaria  haec  manda- 
toru omniu  obferuatio  quatenus  ad  volu 
tate  fpeftat,quia  fine  illa  polfunt  integra 
fidem,  etiam  de  ipfis  prxeeptis  retinere, 
quod  alibi  oftendendum  eft:  namadpr^ 
fens  negotium  parum  conferre  videtur. 

Si  ergo  ab  hac  proprietate  velimus  fi- 
dem nominare  catholicam,  profecto  ma 
nifeftu  eft,  in  Anglicana  fecta  fidem  ca- 
tholicam 110  reperiri;  quia  non  habet  in- 
tegram veritate.  Hoc  vero  poftea  lib. 2. 
oftendendum  eft,demonftrando,  & de- 
fignando  errores,  in  quibus  verfatur, 
eofquc  quantum  huius  operis  breuitas 
permiterit,  redarguendo.  N unc  vero  ge 
neraliter  id  probare  poffumus  ex  difcur 
fu  in  principio  huius  libri  facto,quia  il  la 
fefta  incepit  per  defedionem  a vera  fi- 
de ;ergo  licet  aliquam  partem  doftrinae 
fidei  admittat , non  tamen  integram  , & 
inuiolatam  illam  retinet;  ergo  fides  eius, 
id  eft  , materia  fidei  ( hanc  enim  nunc 
fidem  appellamus)  non  eft  vniuerfalis, 

ac  fub- 


Galat.j, 
*sLd  Rm 
S- 

Ioan.i^ 


Q i Anqlicanu  fchijrna  f >£tates  extra  b c cie  fi  a e alhol , efie./j 


4* 

Secundo  di 
citurvniuer 
falis,  3k  vni 
ucrlali , leu 
comuni  re- 
gula credeo 
di. 


: . Tbejfal. 


2. 


j.Ioau.2. 


ac  fubinde  nec  catholica , iuxta  etymo-  1 
logiam  didam  . Denique  fides  Romana 
etiam  inhoc  fen fu  catholica cR,vt  fatis 
probatum  relinquitur  ex  didis  incap. 

4.  dc  ).  in  quibus  oftendimus  non  polle 
fede  Romanam  a vera  fide  deficere . Sed 
Anglicana  leda  in  multis  rebus  ad  fidem 
pertinentibus,  Sc  praecipue  in  pundo  de 
Primatu  (quod  ad  fidem  fpectare  intra 
libr.  3.  oftendam)  difeordat  ab  Ecclefia 
Romana;  ergo  quoad  materix  vniuerfa- 
litatemnon  elt  catholica. 

Secundo  requiritur  in  vera  fide  vni- 
uerfalitas,  feu  comunitas  ex  parte  ratio- 
nis credendi, & ex  parte  regulae, per  qua 
certo  difeernatur  a falfa  3 vnde  etiam  ex 
hoc  capite  potuit  Chriftiana  fides  vocari 
Catholica . Quanquam  enim  Patres  ex- 
preiTe  hanc  etymologiam  illius  voci^no 
attingantmihilomiuus  non  efi  improba- 
da,  quia  non  eft  contraria  alijs  proprie- 
tatibus , vel  vniuerfalitatibus  ab  eis  in  il- 
la voce  confideratis,imo  in  eis  virtute  co 
tinetur, neque  enim  potefl  etle  fidesvni- 
uerfalis  quoad  materiam,  perfonas,loca, 
& tempora,nifi  etiam  rationem, & regu- 
lam credendi  vniuerfalem,<Sc  comunem, 
feu  publicam  fortiatur.  Vnde  quidquid 
fit  de  etymologia  vocis,  de  re  ipfa  dubi- 
tari non  potefl, quin  fidesChriltiana  po- 
flulet  in  primis  talem  rationem  creden- 
di , quae  vniuerfalis  fit , & eadem  in  tota 
materia, quae credendaproponitur.  Qu£ 
ratio , vt  Theologi  aiunt , efi  ipfa  diuina 
veritas , feu  (quod  perinde  efi)  verbum 
Dei,quo  ipfe praebet  teftimonium  veri- 
tatis, iuxta  illud  Pauli.  i.adTheflal.  2. 
Gratiis  agimus  Deo, quia  cum  accepi  fietis  a 
nobis  Verbum  auditus  Dei , acccpifiis  illud, 
non  vt  verbum  hominum  ,fed Jient  efi  Vere 
Verbum Dei,tk  illud.i.Ioan. 5. Si  tefiimo- 
ftium  hominum  accipimus,  tefiimonium  Dei 
maius  efi.  Hoc  ergo  tefiimonium  idem 
effe  debet  in  omnibus  credendis,  <5c  ideo 
ratio  vniuerfalis  dicitur  refpeclu  Chri- 
ffianee  fidei , alias  non  ellet  in  omnibus 
yque  certa, imo  nec  certa  fides  in  re  qua- 
libet efie  poterit , fi  ab  illa  vniuerfali  ra- 
tione inaliqua  diferepet.  Regula  etiam 
aliqua  necefiaria  efi , quae  nobis  res  cre- 
dendas tanquam  a Deo  reuelatas  infalli- 
biliter  proponat , quam  debere  efie  pu- 
blicam,& generalem, in  cap.tf.ofienfum 
efi,  quia  non  potefi  efie  fides  vnifor- 


B 


C 


D 


mis , vt  fic  dicam,  feu  eadem  in  omnibus 
fidelibus, nili  omnes  in  eadem  communi 
regula  credendi  coueniant;  ergo  vt  fides 
pofsit  efie  catholica  necefie  clt,vt  fit  vni 
uerfalis  etiain  rcgula,<R;  ratione  crededi.  5 • 
Confiare  aute  facile  potefi  ex  dictis, 
in  fefia  Anglicana  hanc  proprietate  fi- 
dei no  reperirij  ergo  etiam  ex  hoc  capi- 
te non  potefi  illa  fecla  fides  catholica  re- 
putari. Afiumptu  patet  primo,  quia  illa 
fecla  veritates  aliquas  a Deo  reuelatas 
admittit , & fuo  modo  credit , alias  vero 
negat,vt  infra  cx  ipfa  Regis  contdsione 
ofiendemus.Nam  licet  ipfe  non  cocedat 
illa, quae  negat,  efferi  Deo  reuelata,  tame 
eo  ipfo  oftendit,  non  diuinu  tefiimomu, 
fed  fuum  arbitrium , & coniecluram  ha- 
bere pro  vltima,6c  primaria  ratione  cre- 
dendi : nam  fi  diuifloteftimonio  in  cre- 
dendo vere  niteretur, equaliter  crederet 
omnia, qu^  eodem  diuinotefiimonio  co 
firmata  funt.  Hic  aute  defectus  in  ratio-  Seda  Amfii 
ne  credendi prouenit  ex  defectu  regula;  cana  caret  v 
Vniuerfalis, qu£  cum  certitudine,  & infal  n,uer  crc 
libilitate proponat, quid  1 it, vel  non  lita  fcl1^  “^u 

r,  S r XT  • H r rs  11  Ia  ad  veram 

Deoreuelatum,  Nam  inula  lecta  nulla  lT)axj 

efi  huiufmodi  regula  vniuerfalis , & pu-  me  necefla- 
blica,  fed  vnufquifqj  fibi  efi  regula,  vt  ria. 
fupra  vidimus ; ergo  talis  fides  non  po- 
tefi eile  catholica:  leu(vt  rerri  clarius  ex 
pliccm)talis  modus  credendi  non  potefi 
efie  catholicus, idcfi,aptus  ad  catholicam 
lidem.  Imo,qu6dfic  credentes  in  aliqua 
materia  fidei  plures  coueniant,non  pro- 
ucnit  ex  ratione, aut  regula  credendi, fed 
vel  ex  aliqua  humana  confuetudine , vel 
ex  timore  humano , vel  alia  fimi li  ratio- 
ne. Vnde  etiam  fit,vtadconueniendiun 
aliquo  modo  in  ea  fefta,  necetTarium  fit, 
maiorem  partem  hominum  adharrentiu 
illi  relinquere  regulam  credendi  propria 
illius  fccte,que  efi  propriu  vniufcuiufq; 
iudicium , prout  fibi  certum  videtur,  & 
fcqui  aliorum  iudicium , fiue  Regis,  fiue 
Parlamenti,fiue  miniftrorum.  Quomo- 
do enim  aliter  vulgus  credere  poffetrer- 
go  talis  fides  ex  vi  regulae, & rationis  cre 
dendi  non  folum  catholica  non  efi,  veru 
etia  neque  vllo  modo  vniuerfalis,  id  efi, 
vna, communis  multis,  &vt  fiat  aliquo 
modo  coinunis,fit  alia  fides  pure  huma- 
na, ideft, in  priuato  indicio  alicuius  horni 
nis,  vel  particularis  communitatis  huma 
naj  fundata;  ergo  vel  hac  ratione  longi  f- 
C z lime 


6. 

Terciofides 
vnincrfalis, 
& quoa  i 5- 
ncs  gra.ius 
perlonacu- 

.Ad  Ephe. 
4.&1  .ad 
Connl.  12. 


Lib.i\ 

fime  diflrat  a fidei  catholicae  proprietate.  4 
Tertio  dici  poteft  fides,  leu  Ecclelia, 

Catholica, quia  vniuerfalis  eft  quoad  om 
nes  o-radiiSj&ordincs  perfonarum,quod 
his  verbis  nos  docuit  Cyrill.  Hierofoly- 
mitan.  catcche  fi . x 8 . E c cie  Jio,  antea Sterilis 
aut , nunc  aut  em  multoru  eft  liberorum  pa- 
rens’ Illa  enim  priore  exiincla,  in  hac  altera 
Ecclefta  Catholica,  vt  Paulus  dicit,  Deus po 
fuit  quidem  primum  Mpofiol os, deinde  Pro - 
pbetas, tertio  Doclores,  potfed  -virtutes, tum 
' gratias  curationum,  opitulationes,  gube)  na- 
tiones,& omne  genus  totius  -virtutis, fapien- 
tiam  dico,&intelleClum,  temperantiam,  & -g 
humanitatem , & in perfccutionibus  patien- 
tiam irreprehefibile m ,quic  per  arma  iuftitue 
projpera, & aduerfa,per  gloriam, & ignomi- 
niam,primum  quidem  tnperfec titionibus,  & 
tribulationibus, Martyres, & Sanci  os  diuer- 
fis  coronis  patientia , & multum  florentibus 
coronauit,  quibus  ipfa  Ecclefia  ornata  cCl, 
nunc -vero  temporibus  pacis , gratia  Chrifli, 
debitum  ha  bet  honorem  .i  Regibus , &1  illu - 
flribus,&  omni  genere  hominum. In  quibus 
verbis  varios  modos  indicat, ,p>pter  quos 
dici  poteft  Ecclefia,  Catholica, quia  om- 
nia genera , & gradus  perfonarum  com- 
plectitur. V nus  vSc  notior,  ac  facilior  eft,  q 
quia  omnibus  hominibus  cuiufcunque 
nationis,  prouinciae,  linguae , qualitatis, 
vel  conditionis  vtilis  eft , imo  & ad  falu- 
tem  neceffaria, & ideo  omnes  ad  fe  vocat 
•AdColoff, ^uc IudeoSjfiue gentiies,<3cc.iuxtai!lud 
3.  " Pauli  ad  ColoiTen.  3.  Vbi  non  eft  gentilis, 

& Judaus,  circuncifio,  & praeputium , Bar- 
barus,ey  Scytha,  feruus,  & liber,  fed  omnia, 
ey  in  omnibus  Chriflus.  Significauit  etiam 
hunc  modum  Auguftinus  in  illa  verba 
P alni. 6 ) . lubilate  Deo  omnis  terra, dices, 

A on  ergojola  Iudaa.  Videte  fratres , quo- 
modo  commendetur  'vniuerfitas Ecclefia  to- 
to orbe  dijfufa  ,&  nonfoliimdolcte  ludaos,  D 
qui  hanc  gratiam  gentibus  inuidebant , fed 
plus  hareticos  plangite, fi  enim  dolendi  funt, 
ou:  coileclinon funt, quanto  amplius,  quicol 
ledi  dmfifunt.  Veruntamen  hoc  modo 
explicata  haec  vniuerfalitas  (vt  ex  his 
verbis  Auguftini  liquet)  parum  differt 
ao  , niixer falitate  loci  ,&ftatini  cum  illa 
magis  explanabitur. 

Alter  modus  indicatus  a Cyrillo  eft, 

(hlia  “cCelia  Catholica  debet  conftarc 
e x om  nibus  membris,  & gradibus,  gra- 
tijs,ocdonis,quibus  illam  depingit  Apo- 


atS  JndicanafittadfiJe  Catholica  difsideat. 


lAugusi. 


8. 

Ecclefia  vn 
ner  falis  eft 
quo  ad  gra- 
diu,  & mu- 
uera. 


ftolus  Paulus.  VndeAuguftin.aitiib.T. 

de  Doftrin.Clniftia.  cap.  16.  Catholica 
Ecclefia  corpus  Cbnftt,ficut  tApoyohca  uo- 
fjrina  commendat, qua  etiam  coniux  eius  di- 
citur. Corpus  ergo  fuum  multis  membris  di- 
uerfa  officia  gerentibus, nodo  ynitatis,f7cha 
ritatis,tanqua  fanitatis  adftringit.  Cum  igi 
tur  Ecclefia  fit  Chrifti  fponfa,quam  ipfe 
libi  exhibuit gloriofam, non  habentem  macu- 
lam, aut  rugam  , aut  aliquid  huiuj modi,  fed 
yt  fit  fintfa,  & immaculata , id  eft , omni 
genere  virtutum,  & gratiarum  abundas, 
ad  eius  pulchritudinem  pertinet,vt  fit  in 
tegra,  oc  conftans  ex  omni  varietate  111« 
brorum,  & omnibus  gratijs,minifterijs, 
operationibus, & virtutibus, quibus  eam 
Chriftus  conftare  voluit . De  quibus  fic 
feribit  Optatus  lib.2.contraParmenian. 
non  longe  a principio , Certa  membra  fua 
habet  Ecclefia,  Epifcopos,  presbyteros,  dia- 
conos, minifiros,&‘  turbam  fidelium.  De  ho- 
rum autem  membrorum  varietate,&  de 
muneribus  finguloru,  & quomodo  fint 
femper  neceffaria  Ecclefiae,non  eft  hic 
dicendi  locus , poftulat  enim  integrum 
opus  de  Ecclefiaftica  Hierarchia  . Satis 
ergo  nobis  fit,in  corpore  myfhco  Chri- 
fti,ex  fententia  Pauli,  requiri  dictam 
membrorum  varietatem,  quae  vfquc  ad 
confuminationcm  San&orum , in  eo  eft 
duratura.  Ac  proinde  iuxta  fententiam 
Cyrilli  ,re£te  potuiffe  Ecclefiam  ab  hac 
membrorum  vniuerfitate , & varietate 
donorum , catholicam  appellari.  Et  (vt 
iamdixi  )quidquidde  impofitione no- 
minis iit, de  re  ipfa  negari  non  poteft, 
quin  haec  integritas,&  varietas  ad  fplen- 
dorem , 8c  maieftatem  Ecclelia:  Catho- 
lioe  fpeftet , & ad  eius  conferuatfonem, 
& perfectionem  non  foliim  vtilis,  fed 
etiam  neceffaria  fit,ideoque  non  polle 
Catholicam  Ecclefiam  reputari, quae  hac 
cxcelletia,&integritate  fuerit  deftituta. 

Non  eft  autem  difficile  offendere, hac 
perfeftionem  Ecclefie  in  fchifinate  A11- 
glicanononinueniri.  Primo  quidem, & 
praicipue , quia  non  habet  Pallorem,  & 
Epifcopum  cui  adhiEreat,quod  fecundu 
Chrifti  inftitutionem  maxime  ad  veri- 
tatem Ecclefi^  neceffaria  eft,vtexMat. 
16.  &Ioan.  21.  non  obfcure  colligitur. 
Ideoq;  Cyprian.epift.^.  fic  Ecclefiam 
definit,  Ecclefia  e fi  plebs  fac  er  doti  adunata, 
eypafiorifuo  grex  adheerens.  At  Anglicana 


I.tOM;, 

Alugufi. 


Optatus, 


5>. 

'Prsedi&i 
F.ccllieco- 
ditiones  Aa 
glican;?  fe* 
Ctg  defice- 
re oftenli- 
tur. 

Matt.sC 
Io  an.  21. 
Cyprian. 


Occurritur 

euaiioni» 


C.i 4-.  Jnglican ufthifma f 'Hat es  extra  Ecclefia  eat hol.eff ?. 7 / 


congregatio  non  face  rdoti,  fed  Regi  ad- 
unatur,  nec  paftori  fuo  adhanet,  non  eft 
enim  patior  gregis  Chrifti  , nifi  que  ipfe 
conftituerit  ,non  contlituit  autemRege, 
fed Petru,  & fucceftores  eius.  V 'nde  (ad- 
dit Cyp  rianus)Jare  debes, Epiftcpu  in  Ec- 
tlefta  ejj'e,&Ec  cie  fiam  inEpifccpo,&fi  quis 
cum  Epifcopo  noti  Jit, in  Ecclefia  non  ejSe,& 
frttftrd  blandiri  eos,quipartem  cum  facerdo- 
tibns  Dei  non  habentes, obrepunt,^  latetet 
apud  quofdam  communicarefe  credunt, qua- 
tio Ecciejia , qua catholicayna  eji,fcija  noti 
fit, ne  tj  diuijafed  Jitytij,  connexa ,&  coba- 
rentium  fibi  inuicem Jacer dotum  glutino  co- 
pulata. Quibus  verbis  omnia  couenticu- 
lahaereticoru  graphice  depingit,  & pr£- 
cipue  Anglicanu,  quod  (praefertim  vni- 
uerfe  fumptum)inEpifcopo  non  eft,nec 
Epifcopus  inipfo,  nec  facerdotes  habet, 
quorum  glutino  copuletur,nili  forte  di- 
cant, mimtlros  etTe  facerdotes,  aut  Rege 
elle  Epifcopu , quod  fatis  efl~et  ridiculu. 
N eq;  ab  ipiis  dicitur , quia  facerdotes  in 
Ecclefia  etTe  ,non  credunt,  ficut  & facri- 
ficium  etTe  negant,  neque  etiam  de  illis 
minitlris  vere  cogitari  potetl,  cum  legi- 
time ordinati  non  lint. 

Quod  fi  fortaffe  minitlri  contendant, 
Angliam  non  carere  fuis  Epifcopis,qui- 
bus  lingulae  plebes  adh^rent.Refponde*. 
mus  in  primis  cum  eodeCypriano  epifl. 
ytf.illos  non  etTe  veros  Epifcopos,fed  no 
mine  tantu.  Quia  Epifcopus  computari  non 
poteJl,qui  Euangelica, & cApoJlolica  tradi- 
tione contempta  nemini fuccedens , d fe  ipfo 
ortus  ejl:  neq;  etiam,  qui  fecundum  legi- 
timum Ecclefiae  ritum  ordinatus  no  etl. 
Deinde  refpodeo,  Cyprianu  non  folum 
dc  fingulis  particularibus Ecclefijs,  fed 
ctia  devniuerfali  Ecclefia  catholica  etTe 
Ioquutu , docet  enim  ita  efte  vna,  vt  vni 
etiam  comuni  Epifcopo  debeat  etfe  co- 
iuncla:  fic enim  epift.ytf.  dixit,  Ecclefia 
etTe  vmm,qua  apud  Cornelium  fuit, qui  Fa 
liano  legitima  ordinatione  fucccfsit.Et  epi. 
S ad  eunde  Corneli.  ATon  aliunde  (ait) 
hterefes  oborta ftnt,  aut  nata fcbifmata, qua 
inde, quod facerdoti  Dei  non  obtemperatur , 
nec  ynus  in  Ecclefia  ad  tempus  facerdos , 
ad  tempus  iudex  yice  Chrifti  cogitatur , cui 
fe  fecundum  magisteria  diuina  obtemperaret 
fraternitas  yniuerfa,  nemo  aduerfum  facer- 
dottrn  collegiu  quidqua  moneret.  Vbi  aper 
tc  loquitur  de  vno  Epifcopo  fuprcmo,& 


A illum  quafiperantonomafiamvocat^- 
cerdote  Dei,  tk  indicem  yice  Chrifti , 6c  ja- 
cerdotem  ynu,cm  tot  a fraternitas  obedit. Et 
in  lib.de  Vnit.Ecclef.idem  late  docct,& 
i n luis  epillolis  ita  vilitatem  Ecciefiy  ca- 
tholicae fepe  faepius  exponit.Honuuum 
ergo  congregatio,  quae  non  vni  Epifco- 
po,fed  vni  Regi  temporali  adh^retjiicqj 
veros  Epifcopos  habet,  nec  veros  facer- 
dotes, nullam  Catholicae  Ecclefiae  fpe- 
ciem,  ne  diim  veritatem  prae  fe  fert. 

Neq;  IacoboRegi  quidquam  cofert, 
quodfaepe  in  fua  Prae  latione  repetit,  fe 
g Hicrarchiam  Ecclefiafticam  vbi q;  in  fuo 
regno  reftitmfte,  & cotra  Puritanos  de- 
fendilfe  : non  enim  veram  EcclefiafHca 
hierarchiam,quamChriftusinftituit,fed 
humanam, &politicam,quam  ipfe  appa- 
renti quadam  coniectura  duftus  imitari 
voluit,retinuit,ac  defedit.Hoc  enim  eft, 
quod  ingenue  ipfe  fatetur  pag.  54.  dices. 
Et  quo  ft  udio  in  Epifcoporu ,vr  Ecclefiafticce 
hier  archia  ( politici  duntaxat  ordinis  caufa ) 
defenfionem Jemper  incubui,  eodem  inconfu- 
fam  illam  anarchiam,& parilitatemPurita- 
norum  inueCtus fum . Et  iterum  pag.  56. re- 
petit, fe  adiquod  dilcrimen  interEpifco- 
C pos,&  Patriarcharum  inftitutionem  ad- 
mittere,addit  tamen,  0 rdmis,&  difcrimi- 
nis  caufa, Sc  paulo  poli:  pag.  f 7.  tertio  ide 
inculcat,  addendo,  Sic  enim  inteUigi  yolo . 
Longe  ergo  diuerfa  eft  illa  hierarchia? 
vmbra  a veritate  a Chrifto  inftituta,  & a 
Patribus  tradita. 

Chriftusenim  non  pofuit  in  Ecclefia 
Epifcopos  folum  propter  politicu  ordi- 
nem,fed  yt  regerent  Eccleftam  fuam,quam 
acquiftuit  fanguine fuo.  ACt.zo.  & vt  cura 
illius  gererent, non  tantu  externa,  & po 
liticam,  fed  maxime  fpi rituale,  & falute 
animarum  procurantem , iuxta  illud  ad 
D Hebr.i  l -Obedite prapofttis yeftris ,&fub- 
iacete  illis, ipfe  enim peruigilant,quaft  ratio- 
nem pro  animabusy  e feris  reddituri  .Prop- 
ter quod  Cyprian.  epift.j?.  poteftatem 
Epifcoporum  ad  Ecclefiam  gubernanda 
fublimem,&  diuina  vocat. Et  merito  qui- 
de,quia&  a Chrifto  Deo,&homine  data 
eft,  & cu  admirabili  poteftate  remittedi, 
& retinedi  peccata, &foluendi, ac  ligandi 
in  terra,  qu$  in  c?lis  rata  habeantur.  Nd 
eft  emmEccIefiaChrifti  corpus  mere  po 
Jiticii,  fed  myfticn,  & quodamodd  diui- 
iii , $e  ideo  no  folum  propter  politicum 
C 3 ordi- 


IO, 

Non  Eccle* 
fiahica,  l’cd 
polincaHie 
rarchia  An- 
glia  retine». 


Ii. 

iStftQr.lQ, 
Hebr,  ij  t 
Cyprian, 


Lib.  i .Quantu  Jnfiicana  fi  Et  a a fide  catholica  difisideat. 


78 

ordinem,  fed  propter  fpiritualcm  finem  A ‘J“C1Y,^[^cinTAuguitiiiLis  multis  in  lo- 
Juerarchiam  requirit  adconjummatiotiem  tu^praneuam  © ^ 0 

Sanfiorm,  inopusminifierijfin  adificatio- 
ntm  corporis  Cbrijli , vt  Paulus  dixit . Et 
ideo  dluerlitas  horum  membrorum , & 
graduum  non  in  externis  dotibus , aut 


Ko>n.  12. 
1.  Ccr.  12. 


temporalibus  bonis  confiftit,  fed  indi- 
uerlis  donationibus  fecundum  gratias, qua 
data  furit  nobis  differentes,  vt  profequitur 
Paulus  ad  Romam  12.  Sc  1.  adCorintn. 
1 2 . Quibus  donis  , Scgratijs  abundauit 
femper  Ecclefia  Catholica , &vfque  ad 
hodiernum  diem  eandem  excellentiam, 
Sc  donorum  in  E cclelia  Romana  varie- 
tatem confpicamur . Quam  vero  ab  hac 
perfeftione , &fplendore  gratite  abfint 
Proteftantium  conuenticula  deploran- 
dum potius  eft,  quam  deferibendum,  <5c 
toti  terraru  orbi  notius , quam  vt  noftra 
probatione  indigeat,  praefertim,quia  ex 
ipfamet  Regis  confefsione  fufficiens  hu 
ius  rei  probatio  fumitur.Na  ex  his,quae 
in  Prolatione  eius  notauimus,duo  colli- 
guntur . Vnum  eft , in  ijs,  quae  ad  fidem 
fpeclant,  folifin  priuatum  fpiritumelTe 
regulam . V nde  fit  confequens,  cum  in- 
terior confcientia  ex  fide  pendeat,  nulla 
aliam  regulam , tam  pro  doctrina,  quam 
pro  confcientia  elTe  in  Ecclefia  nccella- 
riam  praeter  vniufcuiufquepriuatu  fpi- 
ritum.  Ahudeft,miniftrorum  differen- 
tiam, fi  qua  eft  in  Ecclefia,  qua  ipfe  mo- 
litur, folum  ad  externam  politiam, &or- 
dinem  conftitutam  effe : ad  quem  finem 
prudentia  quandam  humanam fufficere 
nemo  eft  qui  ambigat:  ergo  omnis  ratio 
diuerforum  donorum , & gratiarum  di- 
uini  fpiritus  ibi  ceftat. Neque  id  mirum, 
cum  fides  etiam , qute  eft  omnium  gra- 
tiarum fundamentum,  ibi  deficiat, quod 
neceffe  eft  euenireijs , qui  Dei  traditione 
Cyprianus  co>^empta , alienas  doffnnas  appetunt , & 
lib.de  Vni  maglftfria  humance  inflitutionis  inducunt > 
tat.Eccl.  v t teftatum  reliquit  Cyprianus. 

CAPVT  XV. 

Catholicam  dici  Ecclefiam , quia  per  totum 
0)bem  diffufa  efi, offenditur,  & hare- 
ticis  occurritur . 


I. 


PRaecipua  magisq;  recepta  vocis  Ca 
tnohex  et.ymologiaeft,que  ab  vni- 
uerfitate  Iocoru  fuinituiyqua  fre- 


c is  contra  Donatiitas  dilputans,  <Sc  ex  Cypria, 
prole  fio  toto  lib.de  Vnit.  Ecclefia;.  Vbi  Vnit.  E(. 
per  totam  fere  Scripturam  difcurrit,ve-  clef, 
ram  Chrifti  Ecclefiam  effe  illam,que  eft 
per  totum  mundum  diffufa, euinces,in- 
deqj  dictam  effe  catholicam  fupponens, 

(Sclib.2 . contra  Epiftol.  Gaudentij,  c.2. 
quoniam  illeaufus  luerat  affirmare,  <3c 
teftimonio  Cypriani  confirmare , parte 
Donati  effe  Ecclefiam  catholicam,  con- 
tra illum  inquit, xAttende ,quam  Ecclefiam 
g dixerit  ille  catholicam.  Ecclefia, inquit, Do- 
mini luce  perfufa  per  totum  orbe  radios fuos 
porrigit,  ramos  fuos  in  vniuerfam  terram  co- 
pia vbertatis  extendit.  Vnu  tamen  caput  e fi, 

& origo  vna,&  vna  mater,  facuditatisfuc 
cefsibus  copiofa.Quid  igitur, &"vosipfos  fal- 
litis,& alios  fallere  mcndacijs  impudentibus 
Vultis  ,fi  huius  martyris  teffimomo  vestra 
efi  Ecclefia  catholica, ofiendite, illam per  or- 
bem totum  radios  Juos  porrigere,  offendite,  il 
lamper  vniuerfam  terram  ramos  fuos  copia 
vbertatis  extendere : hinc  enim , & graco 
Vocabulo  catholicum  nominatur.  Idem  late 
profequitur  epift. 48.  & 170.  &libr.  2. 
contra  iiteras  Petiliani. 

^ Eandem  etymologiam  tradit  Opta- 
tus Mileuitanus  lib.  1 . contra  Parmeni. 
vbi  in  fine  refert, duos  effe  Epifcopos  ad  °PtatuS' 
Africam  miffos,  vt  apud  Carthaginem 
pronuntiarent,vbi  eftet  catholica,  Etno- 
uifsima  (inquit) fententia  eorum  Epifcopo - 
rum  Eunomij,eyOlympij  talis  legitur, vt  di 
cerent, illam  effe  catholicam, qua  ejjetin  to- 
to orbe  terrarum  diffuja , &“  [ententiam  de- 
ce m,&  nouem  Epifcoporum  iam  dudum  da- 
tam, diffolui  tto?ipo//e,& lib. 2. in  princip. 
contra  Donatiitas  arguens , ait,  Vbiergb 
erit  proprietas  Catholici  nominis , quod  fit 
£j  rationabilis, & vbitf  diffufa ? De  hac  etiam 
veritate  eft  integrum  caput  tertiuapud 
V incentium  Lyrinenfem,  In  ipfa  catho - Vincent, 
licaEcclcfia  magnopere  curandum  efi,vt  ita  Lyrin. 
teneamus, quod  ab  omnibus  creditum  efi,  hoc 
efi'  enimvere proprie tfCatholicumfquod  ipfa 
Vis  nominis  ratioq}  de  clarat,  qua  omnia  vere 
Vniuerfaliter  comprehendit  ) fed  hoc  ita  de- 
mum  fit, fi fequamurvniuerfitatem , antiqui- 
tatem, confefsionem.  Ex  quibus,  antiqui- 
tas pertinet  ad  temporis  perpetuitatem, 
de  qua  in  capite  fequenti  diifturi  fumus, 
confenfio  vero  pertinere  poteft  ad  alias 

ratio- 


2. 


CyriU. 

Hiero]. 


Felix  Pa- 
pa. 

3. 

Iiieron . 


Ambrof. 


* 


Cap.i  ^..Catholicam  Ecclefitmper  totum  orbem  diffundi.  79 


rationes,  & etymologias  ex  Auguftino,  A 
& C yrillo  depromptas , quanquam  haec 
duo  , prout  a Lyrinenfi  declarantur,  ad 
antiquitatem  ,& confenfionem  traditio- 
num ab  lpfo  referri  videantur.  Vniuerfi- 
tas  ergo  eft,  quoad  praefens  ipeclat , qua 
iple  lic  exponit»  Sequemur  autem  yniuer- 
fitatem  hoc  modo, fi  hanc  ynamfidcmycram 
e)]  e fateamur ,quam  totaper  orbem  terrarum 
confitetur  Ecclefia.  Denique  Cyri  Ilus  Hie 
rofolymit.  eadem  enucleansvocem  di&a 
catecheli.  1 8.  ita  cocludit,  Regum  quidem 
potefias  certis  locis, & gentibus  terminos  ha- 
bet, Ecclefia  autemCatholica per  ymuerfum  ^ 
orbem  indefinita  cfi potentia.  Et  eleganter 
Felix  Papa  primus,  epift.  i . in  principio 
Ecclefiam  quatuor  mundi  conftruftam 
elTe  lateribus  adftruxit. 

Atque  hoc  modo  loquuntur  reliqui 
antiqui  Patres  de  Ecclia?  Catholicae  am- 
plitudine, quanuis  vocem,  Catholica,  non 
femper  explicent, vtHieronym.Ifai.  >4 
circa  illud , Semen  tuum  gentes  hareditabut, 
ait  illud  eife  femen , quod  Chriftus  exijt 
feminare  Matth.  1 3 . Quod  jemen  etiam  ci- 
uitates  de  fertas  faciet  inhabitare, yt  Ecclefia 
gentium  mtoto  orbe  confurgant.  Et  infra. 

Hoc  de  Ecclefiarum  magnitudine,  qua  pro  C 
ynoludaa  loco,&  ipfo  angufiifsimo,  in  toto 
orbe  terrarum  fnos  terminos  dilatabunt.  Ide 
cap. 60.  Miratur  finrquit) Ecclefia  de  circu- 
cifionis  primum  populo  cogregata  y olar  e ad 
fe  gentium  turbam  toto  orbe  terrarum.  Et 
Pfalm.  66 . in  principio  dicit, columbam 
(de  qua  Cantior.  6.)  elfe  Ecclefiam  in  to 
to  mundo  diffufam.  Idem  Matth. 28.  cir 
ca  illa  verba,  Pradicabitur  Euangeliuhoc 
in  toto  mundo.  Similiter  Ambrof.  Pfalm. 

39.  tra&ans  verba  illa,  Mnnuntiaui  iufii - 
tiam  tuam  in  Ecclefia  magna.Quid  efi.  ( in- 
quit ) quod  addidit, magna,  nifi  quia  fuit  an 
te  n on  magna  ? Qua  efi  magna  nifi  de  totius  D 
terrarum  orbis  partibus  congregata,  quando 
ab  oriente , occidente .feptentrione ,& meridie 
populi  gentium  funt  yocati.  Et  ibidem  de 
eadem  Ecclefia intelligit  illudPfalm.34. 
Confitebor  tibi  in  Ecclefia  magna  ,in  popu- 
lo graui  laudabo  te,8c  adiungit,  ibi  ergoEc - 
clefia  magna,ybi  populus  grauis, hoc  efi,  non 
inquietus, & mobilis, qui  fidit  manducar  e, & 
bibere, & furrexit  ludere.  Grauis  populus  efi 
qui  fidem  Deo  fiuo  fer  u at , c 'r  qui  non  aliqua 
lenitate  mutetur,  neque  nutet,  & fiutfuet, 
ibiq;  fuse  aliasEcclefieproprietatcs  pro- 


fequitur.Eode  modo  exponit  eandeEc- 
clefiam  magna  Chryfoft.ditto  Pfal.39» 
Beatus  ( inquit)  Damd  pollicetur  fe  mag- 
na Ecclefia  in  yniuerfo  orbe  terrarum  d diui 
na  gratia  collecta  Dei  iufiitiam pradicatnru 
<y  prophetia  yerttatem , & maxime  expe- 
tendam falutem,<y  vnmenfam  mijencordia. 
Atque  in  Pfam.  1 06  .per  illa  verba , Dicat 
quiredempti  funtd  J9o/»i«o,Dicit,gentiliu 
vocationem  declarari,  qui  ex  omni  terra 
rum  plaga  per  faluatorem  colliguntur, 
& e diaboli  faucibus  ad  fancta  lplius  Ec- 
clefiam rapiuntur.  Et  ita  etiam  exponit 
illud,  quod  in  eodem  Pfalmo  fequitur. 
Et  de  regionibus  congrcgauit  eos,  djolis  or- 
tu, & occafu, ab  aquilone , domari, &iait,Fboc 
in  ludais  quidem  ad  hunc  modum  facium  ito 
accepimus  (etenim  toto  orbefufi  yerfantur) 
at  yerb  ipfe  gentilem  Ecclefiam  in  omnibus 
orbis  partibus, tam  orientalibus , quam  occi- 
duis,tam  aufiralibns,qudm  Jeptentrionahbus 
yocauit,eSr  cor.gregauit.  iitque  hutufmodi 
concilia  in  omnibus  terra,  & maris  partibus 
cernere  licet. 

Denique  T ertullian.lib.cotra  ludios 
cap.74adduces  prophetias.  & promifsio- 
nes  de  regno  Chrifti,&fpecialiter  illam 
Ifaix3  6 filiae  dicit  Dominus  Chritfo  meo 
Cyro, cuius  apprehendi  dextera, addit.  Quod 
ipfum  adimpletum  yidemus.  Cui  enim  dexte 
ram  tenet  Pater  Deus, ni  fi  Chrifio  filto  fuo? 
quem  exaudierunt  omnes  gentes , fid  efi, cui 
crediderunt  omnes  gentes, cuius  isr  Pradtca- 
tores  ylpofioli  in  Pfaimis  Dauid  ofiendun- 
tur,in  yniuerfa  ( inquit) terra  exijtfonus  eo- 
rum,& yfque  ad  terminos  terra  yerb  a eoru, 
In  quem  enim  alium  yniuerfa  gentes  credi- 
derunt,nifi  in  Chrifium,qtii  tam  yemt  ? Cui 
enim  & alia  gentes  crediderunt, Parthi,  Me 
di, &c.  &profequitur  numerando  innu- 
meras Ecclefia;  prouincias , in  quibus 
Chriftus  regnat,  demuinque  fubnettit, 
Quisenim  omnibus  regnare  potuifiet.nifiChri 
fius  Dei  filius, qui  omnibus  in  aternum  genti 
bus  regnaturus  nuntiabatur?F.t  poftea  recc 
fens  quam  plurima  mundi  regna  quoru 
fingula  in  aliqua  orbis  parte  i ntra  certos 
fines  femper  fuere  contenta, denique  co- 
cludit, Chrijh  autem  regnu,&  nomen  ybiq, 
porrigitur, ybique  creditur, ab  omnibus  gen- 
tibus fuper  enumeratis  colitur,  '&c.  Vbi  li- 
cet Tertullianus  fub  nomine  Ecclefiat 
Catholica?  non  loquatur , non  tamen  ig- 
norabat illam  elfe  regnum  Chrilli,  quod 
G 4 ergo 


Ckrjfotf, 


4' 

Tsrtull. 


Daniel.y, 


8o  Lib.  i.Quanw  Jnglicantfefia  a fide  catbohcadifsideat. 


cr£o  de  regno  Chrifti  dicit,  de  Ecclefia 
ju7Un  Catholica intelligit.  Et  ita  intcrprctan- 
5 ' * tur  Purrcs,  praefer  tim  Auguftinus  om- 
nes fimiles  prophetias  de  Chrifti  regno, 
vel  hereditate,  vt  eft  illa  Pialm.  2 .Pobfu- 
l-aa  me,& dobo  tibi  gentes  hereditate  tuam, 
esa  pojjefsmem  tuam,  tewunos  terra, Sc  fi- 
miles. 

5 . Conflat  igitur  ex  Scripturis  fanftis, 

Aoglicana  ita  ab  antiquis  Patribus  intellectis,  pro- 
fc Clam  vera  prjetatatem  Ecclefiae  Chrifti  effe, vt  per 
fidem*con-  ^duerfum  orbem  fitdiftufa,  &exeo- 
cljJiiur.  rundem  Patrum  confefsione  patet,  hac 
eius  proprietate  nomine,  Catholica , figni 
ficatameffe.  Ex  quo  principio  refteco- 
cluditur  ,fe<ftam  illam, que  no  folum  in- 
tra terminos  vnius  regni  continetur,6c 
per  totum  orbem  non  diffunditur,  veru 
etiam  Ecclefiam  pertotu  orbem  diffuf- 
fam  damnat,  & ab  ea  feparatur,catholi- 
cam  effe  non  poffe . A t fcfta  Anglicana 
terminos  Britanniaru(^«<f ,vt  dixit  T er- 
tullianus  fupra  , intra  Occani  ambitum  con 
tlnfte funi) non  egreditur,  & Ecclefiam 
Romanam, a qua  le  ipfam  fegregauit, da- 
nat, vt  ex  faCto  in  fuperioribus  narrato 
omnibus  notum  eft;  ergo  nec  poteft  effe 
Ecclefia  Catholica,nec  fidem  catholicam 
retinere.  QuoargumentoPatresfemper 
haereticos  impugnarunt , & Africani  E- 
pifcopijpr^cipueAuguftinusDonatiftas 
exagitarunt, & fuperarunt : non  eft  autc 
minus  efficax  contra  omnes  Proteftan- 
tes,cum  caufa  fit  fimillima,&  fupra  ofte- 
fum  fit, Ecclefiam  Romanam , & Catho- 
licam eandem  nunc  effe,qu£  pridittoru 
- Patrum  tempore  floruerit, 

Huicautem  rationi  videtur  tacite  vo- 
Euafio,  luiffc  occurrerelacobusRex  cum  in  fine 

fuae  Praffationis  pagin.i  56.  dixit.  Nos 
Dei  beneficio, nec  numero, nec  dignitate  ita 
fumus  contemnendi , (jutu  bono  yicinis  nof - . 
tris  exemplo  praire  pofsimus:  quandoquidem 
Chrijliani  orbis,  omniumque  in  eo  ordinum 
inde  a Regibus , liberisque  Principibus  yfcj; 
ad  infima  coditionis  homines  pars  prope  me- 
fUfellitur.  m noftrm  religionem  iam  cofenfit . V e- 

ru  mtamen  quanquam"hoc,  prout  aRe°-e 
afferitur,  verum  effet,  non  fatis  effet,  vt 
talis  fecla  in  tota  illa  multitudine  homi- 
num exiflens , catholica  dici  pollet,  cum 
tota  illa  multitudo  a vera  ,&  Catholica 
Ecclefia  dcfcciffet,  vt  paulo  poft  adhibi- 
tis exemplis  explicabo»  Ratio  autem  eft. 


a quia  licet  amplitudo, Scmultitudo  popu- 
lorum fit  quadam  ex  Ecclefia:  Catholi- 
ca: proprietatibus,  non  tamen  fufficit  ad 
catholicam  conftituendam : nullus  enim 
ex  Patribus  hoc  dixit,&  quidam  ex  illis 
aperte  fenferunt,  catholicam  non  ex  fo- 
la  vniuerfitate  locorum  conftitui,  fed  ex 
alijs  etiam  proprietatibus,  quas  cum  illa 
coniungunt.Nam  Vinccntius  Lyrinen- 
fis  catholicum  effe  dixit,  Si fequatur  yni - 
uer fit  atem, antiquitatem, confenjionem.  G- 
ptatuspronunciauit,propnetatem  nomi 
nis  catholici  effe  quod  fit  rationabilis , ejr 
ybique  diffufa,  Cyprianus  , cui  confenfit 
Auguftinus,pr^ter  multitudinem  requi 
rit ,ynum  caput , & ynam  originem.  & ynx 
matrem  diuino  lumine  perfufam,c  uius  lumi 
nis  radi  j per  totum  orbem  extendantur: 
Cyriilus  item  multa  alia  fub  nomine  ca- 
tholico comprehedit,vt  vidimus.  Addo 
Bedam  incap.  6.  Cantic.  dicentem.  Ca- 
tholicam vocari  Ecclefiam,  Quia  per  om- 
nes mundiparteSjinyna  pace  ,in  ynoDomini 
timore  aedificatur. 

N unc  vero  aliud  refponfum  Regi  da- 
mus,quoniam  aliud  eft,conuenire  111  re- 
ligione, aliud  conuenire  in  communi  ra- 
tione fclnfmatis,  &difcefsionis  ab  Eccle 
fia  Catholica, vt  per  fe  notum  eftmam  ab 
vna  via  plures  defleffunt,  qui  fecundum 
quandam  rationem , mente  potius  coce- 
ptam,  quam  in  re  fubfiftentem  ,in  defle- 
xu, feu  in  aberrando  a via  conueniunt, 
non  tamenin  vna  via, neque  iu  vnoter- 
mino,ad  quem  tendat,  confeutiunt.  Ita 
ergo  oportet  in  praefenti  diftinguere.  Et 
fortafse  verum  eft  (quod  no  affirmo)  co 
fideratis feclis  omnibus  fchifmaticormn 
<5c  haereticorum, qui  ab  EcclefiaRomana 
defecerunt , & nunc  funt  per  totum  or- 
bem,tam  ad  Orientem,  quam  ad  Occide 
tem  difperfie,  ex  illis  omnibus  confici 
multitudinem,  qux  fit  pars  prope  media 
totius  Chriftiani  orbis.  Illa  vero  multitu 
do  nec  vnum  corpus  politicu  eft,  vt  per 
fe  conflat,  nec  myfticum  ,aut  Ecclefia- 
fticum,quia  neque  in  eadem  fide,  neque 
in  vno  Ecclefiaftico  regimine  , neque  in 
eadem  regula  credendi  conueniunt,ergb 
nec  tota  illa  multitudo  populorum  , aut 
fcftarum  poteft  dici  Ecclefia  Catliolica, 
cum  vna  Ecclefia  non  fit,  neque  aliqua 
feffa particularis  illarum  dici  poteft  Ca- 
tholicarum nec  pars  fit  alicuius  Ecclefie 


Catho- 


Arrspiitudo 

loci  per  It 
uon  coniti, 
tnit  fcede. 

Imn  Catlu 
heam. 


Vincent. 

Lyrin. 

Optatus. 

Cyprion. 


Cjnt. 

Beda, 


7' 

Pvefponfio 
Regis  alio 
modo  rei), 
cicur. 


Cap,  [ j.  Catholicam  Eccle fiam  per  totum  orbem  diffundi.  8 / 


Catholicae, neque  per  fc  fola  ad  conRitu- 
endam  EcclefiamCatholcam  fufficiunt, 
vt  principalis  ratio  fafila  probat. 

Oportet  ergo,  vt  Rex  loquatur  de  co 
fenhone  in  vnam  religionem,  idefi,  in 
vnam  viam  falutis,  & in  vnam  iidem  , in 
hoc  autem  fenfu , non  folum  non  cred i- 
inus,  lectam  Angiicanamoccupalledi- 
midiampartemorbisChriflianj,veruetia 
nec  fortafse  tertiam  partem  regni  Britan 
nici.  Priorem  parte  ex  eiufde  Regis  ver 
bis  probabimus.  Loques  enim  ad  Princi 
pcs,&populos  fchifmaticosh^cinterferit 
verba,  Quanquam  inter  vos  nec  dum  bene  de 
- apicibus nefcio  quibus  connenerit. Sentit  er- 
go nondum  ilios  in  doctrina  conuenilTe, 
ix  ideo  paulo  poR  eos  ad  vnitatem,&  co 
cordia exhortatur.  Et  quanuis  illam  ob- 
uelansdifcordiam,  mquibufdam<*/fi«i>«f 
elle  dicat,  vel  in  rebus  adiaphoris,x t pau- 
lo poli , <5c  faepe  alias  loquitur , re  tamen 
vera  dilTenfio  eR  in  rebus grauifsimis,  & 
ad  fubllantiam  fidei,  falutemque  fideliu 
maxime  fpeclantibus,vt  inSacramento- 
ru  doarina,&  prefertim  veritate, & rea- 
li  praefentiaChrifiiDomini  in  Sacrofan- 
tta  Euchariltia , & in  modo  iuRificatio- 
nis  hominis  per  fidem, in  necefsitate  ope 
rum,‘5cobedientia mandatorum,  <Sc alijs 
multis,qu®  poflea  fua  vnaquieque  truti- 
na fiunt  libranda:  in  quibus  necCaluini- 
ftae  cum  Lutheranis,nec  cum  illis  Zuin- 
glianij&alij  fimiles  conueniunt. 

Accedit,obedientiamEcclefiaepraefla 
dam  adeo  elle  ad  fialutem  neceffiariam,vt 
ChriRus  dixerit , Qui  Ecclejiam  noaudie - 
rit,fit  tibi  tanquam  ethnicus , & publicanus, 
nihilominus  iRi  Sedtarij , in  explican 
do  Ecclefiac  regimine, a quo  haec  obedie- 
tiapendet,non  mimisinter  fe  quam  a no- 
bis difisident:non  eR  ergo  dilTenfio  in  re- 
bus adiaphoris,fed  in  maxime  neceiTarijs 
neque  in  apicibus  tantum,  qui  in  fubti- 
libus  punctis  ,fpeculationi  praecipue  de- 
fendentibus, a iure  contuitis  confiitui  fio 
lent,fed  in  rebus, quae  pre  manibus  habe- 
tur,5c  ad  recte  viuendum  necefiariae  fut, 
verfiatur.  Et  quod  ad  praefentem  caufiam 
maxime  attinet,etiam  in  articulo  de  re- 
gio primatu  tanta  ell  di  tTenfio,vt  fiolaAn 
glicana  fedta  illu  m approbare, 6ctueri  vi- 
deatur. Ex  quo  capite  fiolo,  & per  fe  fipe- 
ftatOjfiufificiens  ratio  fiuinitur,  vt  Angli- 
cana  congregatio  non  pofsit  Catholica 


A 


B 


C 


D 


Ecclefia  exiRimari.  Quia  opinio  illa  de 
primatu  limitat, & coanRat  lectam  illam 
ad  terminos  illius  regni  temporalis , & 
quantum  in  fe  eR , in  tot  partes  Ecclefia 
Chrifii  diuidit,quot  fiunt  m mundo  tem- 
poralia regna, nec  veram  vilitatem  vinus 
ouilis,quam  ChriRus  in  Ecclefia  fua  elle 
voluit,  illi  relinquit,  fe  d ad  fummu  quan 
dam  concordiam,  vel  fimilitudine,  vt  iic 
dicam,  quamRex  Iacobus  exoptat.  Ve- 
rum neque  illam  ( vt  fupra  dixi ) vnqua 
obtinere  potevit,quia  cum  omnes  in  pro 
prio  iudicio  fiequendo  coueniant,necef- 
fie  eR  , vt  in  opinandi , & gubernandi  ra- 
tione difsideant. 

Atque  hinc  facile  rationem  alterius  par- 
tis reddimus, in  quaconiectamus,Angh- 
canam  fiectam,neque  tertiam  partem  Bri 
tanniae  infulae  occupafle.  Nam,vtomit- 
t a, in  omnibus  partibus  illius  infui®  plu- 
rimos elTe  fideles  , qui  fidem  fuo  iudicio 
non  fubijciunt,fed  intelleftum  furi  capti 
uant  in  obfequium  ChnRi , & ab  Eccle- 
fiaRomana  animo  faltem,&  mente  fepa- 
ratinon  fiunt:  etiam  intercos, qui  ab  illa 
defecerunt, in  religione,&fide  non  eR  co 
fenfio.  Nam,  vt  ipfemet  Rex  in  Praefa- 
tione fupponit, multi  fiunt  in  lua  ditione 
Puritani,quos  ipfe  perfequitur , & ita  ad 
minimum  totum  regnum  in  tres  partes 
diuifum  eR, nimirum, in  Catholicos, Pu- 
ritanos,&CaluiniRas  non  puros:  <Sc  fi  fa- 
mae fides  adhibenda  eR,  multi  etiam  in- 
ter ipfios  fiunt  Lutherani,  alij  Zuingliani, 
vel  aliarum  feclarum.  Imo  etiam  inter 
ipfios  CaluiniRasmiRos  no  creditur  elle 
confienfio  in  fide,quiquid  fit  dc  externa 
fpecie  religionis.  Ergo  loquendo  in  fen- 
fu,qui  ad  praefentem  caufiam  faciat,nullo 
modo  fubfifiere  poteR,quod  Rex  ait, fe- 
re dimidiam  orbis  ChriRiani  partem  in 
fuam  confienfilTe  religionem. 

Quapropter,  Lutherus , Caluinus,  Sc 
alij  Haerefiarchae  huius  temporis  libere, 
ne  dicam, impudenter , refipondent,faepe 
id,quod  bonum  eR,  paucioribus  appro- 
bari,ideoque  non  effie  notam  verae  Eccle 
fiae,aut  fidei, quod  fit  in  multitudine  ge- 
tium,& confenfione  populorum  appro- 
bata, fic  enim  fertur  fcripfifie  Luthevu, 
diabolum  iuxta  Dei  Ecclefiam  fiacellum 
longe  maius, & amplius  codidiRe,&;CaI- 
uinus  fic  excufabat  paucitatem  fiuae  con- 
gregationis,quia  vix  vnquam  ita  bene  fe 

habuc- 


io. 

Anglicana 
fe£iam  nec 
terriam  Bri 
ranr.i®  par 
tem  occa* 
pafie  cften 
ditur. 


II. 


Lib  de  No 
tis  Ecclcf. 
In  Pr^facio 
ne  Inftitu- 
tion. 


S 2 L 


mntu  Jnglicana  fefia  a fidi  catholica  Sfisideat. 


Hrreuci 
negantes,  v 
mueilhace 
elle  vere  ec 
cleiiaenoti 
ex  l'atribas 
refelluntur. 


Anguli. 


Augnfl. 


habuerunt  res  humana-,  vt  pluribus  pla- 
cerent meliora.  Et  fi  milia  habent  Mag- 
delugenfes,  centuria. i . Vcrumtamen 
(quod  in  omnibus  controuerhjs  huius, 
temporis  maxime  confiderandum  eft) 
iftinoui  haeretici  in  omnibus  fuis  didis 
& rcfpolis  antiquos  haereticos  imitatur 
quod  eft  magnum  fui  erroris  fignum,vn 
de  non  aliter  illis  cbuiandum  exiftimo, 
quam  verbis  Patrum  qui  antiquos  haeie 
ticos  confutarunt.  Auguftinus  libro  de 
Vnit.Ecclcf.cap.2dic  habet,  Inter  nos, & 
htere ticos  qutejlio  eff,  vbi  fit  Eccle fu  tuti 
erfo  fatturi  fumus  ? in  verbis  nolim  eam 
quxfitun,an  in  verbis  capitis  fuiDomini  no- 
jlri  lefu  Cbrifii  ? Puto , quod  in  illius  verbis 
eam  quatere  debemus : qui  ventas  ett,  & 
optime  nonit  corpus  futim, 8c  cap.3 . Non  an 


B 


in  omnibus  gentibus  reparandam , atque  ad - 
implendam, & fi  e oftendat, Vi  non  dicat,  y e- 

rum  e fi,  quia  hoc  ego  dico,  vel  quia  hoc  dixit 
ille  collega  meus, vel  illinc . 

Idem  ergo  nos  Luthero  re fpodemus, 
cum  dicit, in  fuis  Se  dari  js  cfteEcclefiam, 
vt  nobis  illam  oftendat : nam  illi  non  crc 
dimus , neque  vllo  modo  credibile  eft, 
Deum  aedificafteEcclefiam  contra  Eccle 
fiam  a fe  conditam,  & cui  perpetua  pro- 
tectione promilit,  Praefertim  cum  nullu 
indicium  diuini  fpiritus,fcd  humane  am- 
bitionis,&  libertatis  in  au  thore  illius  fy- 
nagogf  apparuerit. A Caluino  etiam  pro 
batiouem  eorum, quae  vane  dicit,  poftu- 
lamus , & preterea  addimus,  fatis  fuper- 
biam  fuam  oftendere , cum  iudicium  fuu 
multitudini , & authoritati  tot  Patrum, 


diamus, hce c dico, h ce c dicis : f id  audiamus-, hac  antiquitate, fapietia,  &fan<ftitateiluftriu 


dicit  Dominus, funt  certe  libri  Dominici,  ibi 
quaramusEccle fiam, ibi  difcutiamus  caujant 
nojlram.  Quafi  dicat, in  diuina  Scriptura 
Chrifti  Ecclefia  per  totu  orbemdiftufam 
praedicari,  & ideo  blafphcmias  haeretico 
ru  contenendas  efte,  qui  doemonis  Eccle 
lia  illa,audet  appellare  Et  c.p.refert,Do- 
natiftas  conuidos  dixitIe,Ecclefia  Chri- 
fti in  principio  in  toto  orbe  fuiffe,poftea 
vero  perijlfe , propter  liberas,  & prauas 
hominum  voluntates.  Quibus  Augufti- 
nus  refpondet,  Quafi  vero  nefeierit  fpiritus 
Dei  futuras  hominum  voluntates , quis  hoc 
infanif simus  dixeriti  cur  ergo  non  hoc  potius 
prrznunciauit  futurum,  quod  de  voluntati- 
bus hominum [ciebat futurum,  &c.  Et  cap. 
1 3 fic  feribit,  Inquiunt, ifia  credimus, & co 
pleta  ejfe  confitemur,  fed  pofiea  orbis  terram 
apojlatauit,&fola  remanfitDonati  comunio 
(vel  mutato  nomine,  Anglicana, vel  Cal 
uiniana  fedaj  Hoc  nobis  legant( ait  Augu 
ftinus)  & nihil  refiflimus.  Si  autem  non  ea 
de  S 'cripturis  fanetis  legunt , fed  fuis  conten- 
tionibus perfuadere  conantur , credo  illa,qiue 
in  Scripturis  legutur,  non  credo  ifia , qua  ab 
hxreticisvanis  dicuntur.  Et  cap.i  j.  fimili- 
bus  verbis  refellit  hcereticorum  calliditate 
Volentiu  conuertere  verba  Dei  d Veritate, in 
qua  ipfa  funt,adperuerfitate,in  qua  ip fi  funt. 
Et  deinde  refpondet  ad  quafdam  feriptu 
ras,qnas  haeretici  ad  fua  conuenticula  ac- 
commodabant, Ac  tandem  cap. 19.  con- 
cludit, Omifsis  ergo  illis  morarum  tendiculis 
ofiendat  Eccle  fiam, vel  mfola  A frica, perdi- 
tis tot  gentibus  retinendam  3 vel  ex  Ufrisa 


temere  audet  proferre.  Vnde  tandem  di- 
cimus, licet  comparatione  vulgi  interdii 
meliora  a paucioribus  approbentur,  ni- 
hilominus ea,  que  a pluribusfapientibus 
vt  meliora  probantur,ab  omni  viro  p ru- 
dente talia  effe  cenfenda,  <5t  contraria  re- 
probanda. Quod  longe  certius  eft  quan- 
do talis  approbatio  non  humana  tantum, 
fed  diuina  ftabilitur  authoritate.Hoc  au- 
tem modo  approbata  eft  in  Scriptura  fan 
da,6ca  fanttisPatiibusEcclefiaCatholi- 
ca  per  totum  orbem  diftufa,a  qualongif- 
fime  diftant  haereticorum  conuenticula, 
ideoq;  nec  catholica  efte , nec  nominari 
poffunt. 


c A p v t xvr. 


Quomodo  verum  fu,  Eccle  fiam  Catholicam 
ejfeper  totum  orbem  diffufam. 


D 


v 


12. 


1. 


.Avgttfl, 

Rjcio  Jubi 


T vel  ipfis  etiamCatholicis  fatisfa- 
ciamus,non  eft  omittenda  hic  alia 
obiedio,quam  attigitAuguftinus 
epift.48.  quia  orbis  Chriftianus  catholi- 
cus, ieu  Romanus  modica  pars  eft  to- 
tius mundi,  quomodo  ergo  poteft  hzec 
Eccldiaex  eo  catholica  nominari, quod 
mundum  occupet  vniuerfum  ? AiTum- 
ptum  facillime  demonftrari  poteft:  nam 
paulo  fuperius concedendum  duximus, 
multitudinem  fchifmaticorum,&  haere- 
ticorum fere  dimidiam  partem  Chriftia- 
ni  orbis  occupare , vitra  hos  vero  funt  in 
mundo  ^ylahometani  , qui  foli  fortafsc 

tot 


C.i  6.  Quomodo  Ecclefia  cathclfit  per  totu  orbem  dijfufa.  $ 3 


Confirma- 

tio. 


Milar. 
tiicrony. 
Greg.  Na 
zjan.  * 


MCX.1Z. 


datt.j , 


3. 

d ratione 
ibitadiref 
>fldecar. 


tot  plagas  mundi  pofsident,quot  ilii, qui 
fub  nomine  Chrilli  fidem  profitentur, 
jfiue  falfam,fiue  veram.  Deinde  gentiles 
etia,6c  idololatrae  multas,  Sc  magnas  mu 
di  prouincias  occupant,  Ludaei  etiam  per 
innumeras  alias  mundi  partes  vagantur; 
ergo  dubitari  non  potell , quin  refpeclu 
totius  mundi  valde  limitata,  &rellridla 
fit  Eeclefiae  Chrilli  amplitudo;  ergo  non 
potell  titulo  vniuerfitatis  catholica  no- 
minari. 

£t  augetur  difficultas, quia  non  eif  co 
tra  Ecclefia:  veritatem,  vtperfecutioni- 
bus,aut  fchifmatibus  ita  opprimatur , vt 
aliquando  in  minori  parte  confitendum 
Chrillum, vera  fides  perfeueret.Accom 
modatum  exemplum  ell  de  tempore,  in 
quoper  Ariana  haerefim  itaaffli&a  fuit, 
vt  fere  vni.uerfum  orbein  Chriflianum 
occupauerit  Arianifmus,  fere  pro  illa  tc- 
pellate  obruto  Chrillianifino,  vtcollat 
ex  Hilariolib.  contra  Auxentium,  Sc 
Hieronymo  libro  contra  Luci  ferianos, 
vbi  colum.  1 3 . Tunc  V fi  a nomen  abolitum 
e fi, tunc  Nicana  fidei  damnatio  conclamata 
e fi. Ingemuit  totus  orbis ,&  Avianum  fc  effie 
miratus eji.  VndeGregorius  Nazianze- 
nus  Orat.zf.adArianoSjqui  de  multitu- 
dine gloriabantur  ,fic  inquit  ,Ubi  tandem 
funt  qui  paupertatem  nobis  exprobrant,  opef- 
que  fuas  infolenter  iatlat,qui  Ecclefiam  mul 
titudine  definiunt,  ac paruum  gregem  a Jp er- 
uantur ? In  quibus  verbis, & cocedere  vi- 
detur,eo  tempore  tuille  paruum  nume- 
rum fideliu  pre  multitudine  haereticoru 
conuenientium  etiam  in  eode  errore, & 
cofequeter  videtur  negare,  multitudine 
pertinere  ad  notas  Ecclefia: , vt  ibi  etiam 
notat  Billi.  Imo  videtur  alludere  ad  ver- 
ba Chriffi  Luca?  1 2.  Nolite  timere  pufillus 
grcx,Sc  ex  illis  verbis  colligere,ad  veram 
Ecclefiam  paruu  gregem  fuf  ficere,  quod 
hxretici  huius  teporis  libeter  recipiunt, 
vt  de  paucitate  glorientur, addentes  illud 
Matth.7,  Intrate  per  angufiam  portam  , Sc 
infra,  Quam  angufia  porta,  & arffa  via  e fi, 
qua  ducit  ad  vitam,  & pauci  funt. qui  inue- 
niunt  eam. 

Ad  priorem  partem  refpoderipotefl 
primo, nomen  catholic^  nonclTe  impo- 
litum Ecclefie  ad  diflinguendam  illam  a 
gentilifmOjPaganifmo,  vel  Iudaifmo,na 
fub  nomine  Chri(lianorum,feu  Ecclefi^ 
Chriflianx  ab  his  omnibus  fatis  diftin- 


B 


D 


guebatur.  Sedimpofitu  efle  illi  hoc  no- 
men,vt  ab  haereticorum  Sectis  difeerne- 
retur.  Nam  licet  haeretici,  quoad  verita- 
tem fidei  Chrifiianinon  fint, tamen  quia 
non  omnino  Chrillum  negant , fed  eum 
fuo  modo  colunt,  Sc  confitentur, idcirco 
peculiarem  modum  infidelitatis  lub  no- 
mine Chrifliai*o  habent, Sc  ideo  (vt ex 
Patribus  notauimus)  additum  ell , fidei 
vere  Chriftianac  cognomen  catholicae, 
quo  a feclis  haereticoru  dillingueretur. 
Atque  hinc  fit,  vt  ex  vi  talis  nominis,  Sc 
rationis  eius  non  fit  necellarium,  vt  am- 
plitudo Ecclefia:  omnium  fidelium  mul 
titudine  fuperet,fed  fatis  ell,  vt  fuo  mo- 
do fit  difperfapcr  vniuerfum  orbem,  Sc 
quod  in  hoc  excedat  quancumque  haere 
ticorum  feclam. 

Deinde  ad  hoc  magis  explicanduad- 
uertimus,  duobus  modis intelligi  polle, 
Ecclefiam  Chrilli  debere  elle  per  totum 
orbem  diflfufam,fcilicet,vel  iurc,&  inlli- 
tutione  ac  potellate,  vel  facio , & afluali 
( vt  ita  loquar)  polTefsione. Priori  modo 
manifeflucll,Ecclefiam  Chrilli  ex  quo 
inllituta  fuit, catholicam, Sc  vniuerfalem 
fuilTe:  tum  quia  pro  toto  mundo  inllitu 
ta  ell,  Sc  non  ficut  fynagoga  pro  quadam 
natione:  tum  etiam  quia  ex  tunc  accepit 
ius  praedicandi  fidemChrifli  per  vniuer- 
fum mundum, iuxtaillud,Prtfd;cafe  Eux 
gelium  omni  creatura , Marci  vlt.  Sc  illud, 
Eritis  mihi  tejles  in  Hierufalem , & in  omni 
ludaa,&  Samaria, & vfq3  ad  vltwium  ter- 
ra. Tura  denique  quia  habet  potellatem 
in  terris  ad  gubernandumvniuerfum  or- 
bem in  ijs,  quae  ad  falute  animae  fpeftit, 
vel  ad  illam  referuntur,  iuxta  illud.  Qui 
Ecclefiam  no  audierit , fit  tibi  tanquam  etbni 
elisae.  Matth.i  8 .Sc  illud, Pa/ce  oues  me- 
as,loan. 21  .Haec  ergo  vniuerfitas  Ecclc- 
fiae,quam  iuris,  feu  fuflicientiae  vocare 
poffumus,fufficere  poterat , vt  vere  Ca- 
tholica diceretur.  Imo  Augullinus  lib. 
2.contraPetilianumcap.  38.  cumobie- 
ciffet  Petilianus , Si  vos  tenere  catholicam 
dicitis , Catholicu  illud  efi,quod  Grace  dici- 
tur vnicum,fiue  totum,  Ecce in  toto  noefiis, 
qui  in  partem  cefsiftis.Refpondct  Augulli 
nus  Catholicum,  Idem  fignificare , quod 
fecundum  tot  um,vn<\z, Catholica  nomen  ac- 
cepit,dic  ente  ipfo  Domino, Eritis  mihi  tefies , 
&c.  Sc  concludit,£cre  vnde  catholica  vo- 
catur. Quare  videtur  Ecclefia  accepille 

hoc 


4* 

Doobusmo 
dis  poteil 
Ecclefia  ef 
fe  per  totu 
orbem  dif- 
fula. 


Nare,  vlt 


Matth.i 8 
loan.  2i. 
M.ugufi. 


gj  IU,,  j .Quatli  Anfiicanajefta afuie  Catholica  difstdeat. 


hoc  nomen  ab  Apoftofo  prius  qua . fides 
elTet  cum  effcflu  per  totum  munda  dii- 
feminata,prius  enim  Apoftoli  Symbo.u 
condiderant , quam  per  diuerfas  mundi 
partes  di  [tribuerentur. 

5.  Nihilominus  non  folum  propter  ius 

Ecclefij  di  fcd  etiam  propter  faflum, &poflefsione 


tuur  vm 


/ vtficdica  ) EcclefiailW  nomen  acce- 

l,cf!i;  VDi  pit.Sciebant  enim  Apoftoli  promifsioue 

iur»,*  ft-  Chrifti  e fle  infallibilem  ,&  non  multo 
tti.  poft  fuifle  implendam , &ideo  ita  de  illa 

ftatuerunt,ac  li  iam  acftu  mundum  occu- 
paflet,quia  in  moralibus  quodparum  di- 
flat , nihil  diftare  videtur , & maxime 
apud  illos, qui  per  fidem  rem  futura  tan- 
quam  iamfa&am  iftimabant.  Poft  illo- 
rum vero  praedicationem  amplitudo  ca- 

•AuguU.  tholic^Ecclefie  in  re  ipfa  efle  cepit, ita  vt 
veluti  oculis  cerni  pofset.  VndeAugu-» 
ftinus  . loco  proxime  citato  poft  illa  ver- 
ba, Ecc  e vnde  catholica  -vocafwr/ubiungit. 
Sed  clatifis  oculis  offenditis  in  montem , ([ni 
ex  partto  lapide  fecundum  prophetiam  Da- 
melis,creuit,&  impleuitvniuerfam  terram . 
Sentit  itaque  Auguftinus,  fentiuntqjalij 
Patres fupra allegati, prophetias  de  £c- 
clefia  Chrifti  futura  per  vniuerfum  orbe 
diffufa,promifsionescp  de  fudanda,&  fta 
bilienda  eadem  Eccleiia  a Chrifto  faflas, 
impletas  iam  dudum  fuifle.  Quo  autem 
tempore  inceperit,&qua  certitudine  id 
^ conflare  pofsit , non  ell  facile  explicare. 

Igitur  vlterius  animauertendum  eft; 

per 


Ecctef ' m!  hanc  diftufionemEcclefiiCatholici 


Ecclef.  per  c 

ort>6  varias  vniuerfum  orbem,quoad  maius , velmi- 
poreft  habe  nus  augmentu  varios  pofle  fortiri  ftat.us 
d'iaes?lSUa  amphtudiniVEcclefii , nec  efle  certum 
apud  Sanctos  Patres,  & Scripturi  expo 
fitores,an  prophetia , & promifsiones  de 
hac  Ecclcfi^  vniuerfalitate  omni  ex  par- 
te hnt  iam  impleti1,  vel  aliquid  fuperfit 
implendum, quodvfque  ad  mundi  finem 
\ el  prope  illum  relinquatur  confumma- 
dum.  Nam  quod  Chriflus  Dominus  di- 
xit Matth.24  Prcedicabiwr  hoc  Euangeliu 
regni  in  vmuerfo  orbe  tn  teflimonium  omni- 
bus gentibus, & tuc  veniet  confumatio.  Hie 
ronymus,  & Beda  intelligunt  de  mundi 
confumrnatione,&  fignificant,  illam  prf 
dictionem  nondum  fuiffe  impleta.  Imo 
indiat  Hieronymus,  complementum 
illius  futurum  efle  fignum  iudicij  appro- 
pi  nquatis,  ac  proinde  adeo  cumulatam 
Ecclehi  extenfionem  vfquc  ad  finem 


J-fierony. 

Beda. 


B 


D 


mundi,  vel  tempus  illi  propinquum  non 

efle  adimplendam. 

I11  quam  fententiam  inclinat  etiaAu- 
guftinuslib.de  Vnit.Ecclef.cap.iy^vbi  7 • 

traflans  eadem  Chrifti  verba  dicit,  Jpja  •Augujl, 
fides  omnium  gentium  nondum  impletae]}. 

Et  infra  accommodans  parabolani,  femi- 
nantis bonum  femen  in  agro ]uo,  Matt.13. 
Subneftit ,Hunc  agrum  efje  mundu  tn  quo  Matt.v 
Verbum  Deifruthficat , ey  crejcit  ((vt  dici- 
tu r ad  Colof.  1 .vfque  ad  mejjem.id  efi,vfjs 
ad  finem  mundi.  Idem  vero  Auguftinus  adColof,  1 
epiftol.78.  adHefichium  interpretatur 
fuperiora  verba  Chrifti  negatiue  tantu, 
fcilicet.  Tunc  veniet  confummatio/id  eft, 
antequam  pradteetur  Euangelium  in  tot 9 
mundo  non  veniet.  Quato  autem  tempore 
poft  confummatam  Euangelij  pridica- 
tionem  per  totum  orbem,  incertum  ( in- 
quit  ]efi.  Vnde  etiam  eft  incertum , quo 
tempore  integre  fit  impleda  illa  promif- 
fiode  diflufione  Euangelij  ,&  fidei,  feu 
Ecclefii  per  totum  mundum.  Pro  certo 
v ero  habuit  ibidem  Auguftin.  fuo  tem- 
pore nondum  fuifle  impletam  illam  pro 
mifsionem  dicens,  St  ergofufeiperet  hunc 
laborem  ferui  Dei , vt peragrato  orbe  terra- 
rum,quantum  polfent  colligerent  quod  rema 
neret  gentium, vbi  nondum  eft  Euangelium 
prtsdicatum,hinc aduertere  vtcunquepojfie - 
mus , quantum  hoc  tempus  longe  fit  d fine  je- 
culi,  quod  etiam  latius  confirmat  Epift. 

80.  circa  finem, quia  fuo  tempore  innu- 
merabiles gentes  (vt  ait)  erant , quibus  non - 
dumpradicatum fuerat  Euangelium. 

Quod  argumentum  etiam  conuincit, 
vfque  adhuc  non  efle  completas  integre 
illas  promifsiones,  quia  noftra  itate  no- 
uus  mundus  (vtaiunt)&  vaftifsimipro  dicatioid 
uincii,quibusEuangelium  non  erat  pr^  uagelij^ 
dicatum,inuenti  funt,  pro  quibus  ad  fi-  f rl'en-|’ ' 
de  conuertendis  videmus  a feruis  Deilo 
ca inaccefsibilia  peragrari,&  Ecclefias  de  fummitf' 
nuojin  eis  fundari. Hinc  ergo  refte  coclu 
ditur.Ecclefia  Catholica  no  ideo  dici  per 
totum  orbem  diffufa,quia  in  toto  vniuer  p . ^ 
fo,& omnibus  prouincijs  eius  illa  diffu- 
fio  Ecclsfie  iam  fafta  fit.  Imo  addit  Au-  ucrfil  ^ 
guftin.difta  epift. 80.  licet  in  omnibus  a en  aflupt*1' 
tibus, vbi  nondum  efl  Ecclefia,  oporteat %t 
aliquando  fitmon  tamen  oportere, vt  omnes 
qui  ibi  fuerint , credant , quia  omnes  gentes 
promijfie  funt , non  omnes homines  omnium 
gentiu, non  enim  omniu  ejifides  .Tix.  his  ergo 


2. 

Promite 
nes  de  pn 


omni- 


C.i 6. Quomodo Ecclef.a catholfirper totu orbem dijfufa.  £ j 


9. 

7 niuerfali* 
acc  ad  Ca- 
lioiici  1’mu 
ufficiente 
5 d u dii  Ec 
!efia  adc- 
.ta  eft. 
°.lniuS. 


lieron. 


Ad  Coi.  i 


I 

:« 

d 

if 

4 

«i 

1« 

I® 


K 
IC i 
fli 
it 
i»s 
j ii 


omnibus  valde  incertum  relinquitur  , ^ 
quando  inceperitEcclclia  habere  in  re,& 
no  tantum  in  fpe, illam  vniuerfalitatem, 
quam  nomen  catholici  denotat. Item  in 
certum  eft  , quanta  Ecclein  amplitudo, 

& multiplicatio  Ecclcliarum  per  varias 
orbis  prouincias  fuerit  adeudemefiectu 
neceilaria.Dcniq;  multo  magis  incertu 
eft,quam  numerofam  hominum  multi- 
tudinem eadem  proprietas  requirat,vt  in 
reipfaexiftat. 

Nihilominus  certum  efle  debet  exco- 
muni  fenfu  omnium  Patrum,  ita  intelli- 
gentium  Scripturas,  Ecclefiam  Catholi-  ^ 
cam  confequuta ellenon  folu  noflris  te- 
poribus, fedetia  multis  retro  feculis  fla- 
tum ( vt iic  dicam ) vniuerfalitatis  fuffi- 
cientis,  vt  dicatur  per  totum  orbem  dif- 
fufa.Nam  priter  praedictiones  Prophe- 
taru,& promifsiones  Chrilfi  Paulus, ianr 
fuo  tepore  dixit  deApoftoloru  predica- 
tione  In  omnem  terra  exmtfonuseoru,  & 
in  fines  orbis  terree  -verba  eorum.  Quod  licet 
Auguftinus  interpretetur,  efTe  prophe- 
tiam defuturo  prolatam  per  verbum  prae 
teriti,  propter  certitudine , nihilominus 
Hieronymus  intelligit,iam  tuc  fuille  ali- 
quomodo  impleta , & eft  confentaneum  r 
contextui  Pauli  in  eode  loco,  & alijsma 
ad  Colof.i. de  Euangelio  dicit,  Peruenit 
ad  y os, ficta  &'  in  ymucrfo  mundo  ejfiejr  fru 
Iiificat,&'  crefcit fient  in  "votn.  Deinde  ccr 
tum  eft, ita  creuilTe  Eccleliam  vfq;  ad  te- 
poraAuguftini,&  alioruPatrum,vt  fim- 
pliciciter  dici  polTet  per  tota  orbem  dit- 
fufa,ficutip(i  loquutur;  ergofaltemeo 
tempore  iam  di<ftu.  flatu  habebat,  vt  ipfi 
prcdicant.At  illu  etiam  retinuit, vel  po- 
tius in  eo  crcuit  vfq;  ad  Gregoriu  , vt  ex 
fuprA di£tis,&  ex  epiltoliseiufde  Grego 
rii  adEpifcopcsOrietis,&variaru  prouin 
ciaru  Occidentis  colligitur.  Ab  illo  aute  J) 
tempore  vfq;  adnoftra  aetatem  eundem 
flatu  non  amifit,fed  potius  per  plures,  & 
nouas  prouincias  auctum  efle  confpici- 
mus , licet  in  quibufdam  alijs  diminuta 
fuerit ; ergo  (impliciter  verum , & certu 
eft,  Ecclefiam  Catholicam  ellc  per  totu 
orbe  ditfufam.Etquanuis  nonpofsimus 
cu  certitudine  defignare  tempus,  in  quo 
coepit  habere  confumatu  hunc  flatu  vni- 
uerfalitatis,non  refert,  fatis  eft  enim,  vt 
certo  conftet  a principio  in  hunc  finem 
fuilTeinftitutam,  & intra  aliquot  annos 


flatu  illum  fu  fficientcr  obtinui  ile, prout 
fecundum  ordinem  prouidentiae  diuini 
expediebat. 

Et  eadem  ratione  licet  no  pofsint  cer- 
to defignari  termini  huius  amplitudinis, 
nihilominus  dicere  poflumus,poft  fuf  fi- 
dentem Euangclij  pridicatione  ncccfla 
riufuiile  Catholicam  Ecclefiam  habere 
in  mundo  fplendorem  quendamvniuer- 
falem, quo pofTet  eius  dignitas,  &mnie- 
ftas  cognolci,<Sc  ab  Haereticorum  turbis 
diferiminari.  Hoc  enim  in  pi  imis  perti- 
nuit ad  excellentiam  regni  Chrifti,quod 
no  folu  in  celo,fed  etia  in  terra  promifsu 
eft.quanuisin  terra  ipfii  non  citet  futuru 
terrenum, fcu  temporale,fed  coelefle,fcii 
fpirituale.  Deinde  quiaEcclefia  eft  aChri 
fto  inflituta propter  falutem  hominum, 
vt  per  eam  multo  vniuerfalius,6c  abun- 
dantius, quam  antea  omnibus  tam  ludiis 
quam  gentibus  comunicaretur, <$c  ideo 
oportuit,vt  flatim  crefceret , ita  vt  intra 
breue  tempus  in  predido  flatu  coftituc- 
retur , in  quo,  quantu  eft  de  fe,  omnibus 
mundi  regionibus,velfaltem  earu  maio- 
ri, & principaliori  parti  prodcfTe  pofTet. 
Ad  hunc  autem  finem  necelTariu  fuit,  vt 
flatim , feu  quam  primum  morali  modo 
pollet, toti  mundo  innotefeeret. Nam  ii- 
cut Auguftin.epillol.48.  colurnn.io.  id 
urget,  Quomodo  confidimus  ex  dminis  lite- 
ris , accepifie  nos  Cbriflum  mamfefium , fi 
non  inde  accepimus  & Ecclefiam  manifefidi 
ita  & nos  aflerimus  non  potu  ille  Chri- 
ftum  in  mundo  regnare,  nifi  fides  cre- 
dentium per  totu  mundum  clfet  dilTufa. 

Dici  autem  cum  magna  probabilitate 
potcft,ccepi(TeEcclefiam  habere  huc  fla- 
tum faltem  a tempore  Conftantini  Im- 
peratoris, in  quo  concefta  Ecclefiipu- 
plica  pace,  templa  etiam, & Ecclefii  pu- 
blice idificari  coeperunt , & Apoftolica 
fedes  condignum  honorem , & fplendo- 
rem habere  incepit, & generalia  Concilia 
congregari  potuerunt, & in  reliquis  om- 
nibus,qui  ad  maieftatem  EcclcfiiChri- 
ftifpedant,  coepit  Ecdefia  abvniucrfo 
orbe,  qui  tunc  agnolccbatur  , publice 
cognofci , vt  vnum  corpus  mylticum, 
& vna  fpiritualis  refpublica  ad  vmuer- 
fain  curam  , & falutem  animarum  inlti- 
tuta.  Atque  hanc  noftram  conieduram 
videtur  infinuafte  Auguftinus,  concione 
fecunda  in  Pfal.  103.  vbi  exponens  ver- 
ti ba 


IO. 


II. 

Incepifle 
Ecclcfialia 
bcre  prafdi 
fta  vniuer- 
lalitatcm  a 
tepore  Co- 
tta r ini,  pro 

babileelt. 


Jugufi, 


Lib.  t. Quanti  Anflicana  ficta  a fide  catholicadifisideat. 


86 

ba  illa,  Super  montes  flabunt  aqua,  de  Di-  A 
luuio  perfecutionum  nafcentis  Ecclciiac 
illa  interpretatur,  dicens.  Fuit  enim  tem- 
pus aliquando , quo  terram  Det,  Ecclefiam 
Dei  cooperuerunt  aqua  perfequentium , O 
'ita  cooperuerunt,  yt  non  apparerent,  neque 
ipfi  magni,  qui  fiunt  montes . Quando  enim 
vbique  fugiebant , quomodo  non  minus  ap- 
parebant i Et  infra.  Cooperuerunt  eos  aqua, 
&fiuper  illos  filabat, & dicebant, preme, 1 pre- 
me, & praualebant  fiuper  Martyres , & fu- 
giebant vbique  Cknfhani , &1  fuga  quadam 
occultabantur  Apofilolt.  Polfea  vero  in- 
terrogat ,Sed quaudiu  ? Refpondet,*/iWr  g 
quod fie  quit  ur , ab  increpatione  tua  fugient, 
cj/  hoc  facium  e fi, fratres,  ab  increpationeDei 
fugerunt  aqua,  hoc  efil,  a preffiur a montium 
recejfierunt.  Iam  montes  ipfi  extunt  Petrus, 

& Paulus. Quomodo  eminent  ? qui  ante  aper 
fiecutoribus premebantur,  nunc  ab  Imperato- 
ribus venerantur.  Fugerunt  enim  aqua  ab 
increpatione  Dei , quia  cor  Regum  in  manu 
Dei  deflexit  quo  voluit , iufisit  per  eos  pacem 
danChnflianis, emicuit, & eminuit  authori - 
tas  Mpoflolica.Nunquid  quado fiuprd  erant 
aqua  montium  defecerat  magnitudo?Sed  ta- 
men vt  omnes  viderent  eminentiam  montiu , 
per  quos  montes  fialus  effiet  generi  humano  Q 
( quia  leuaui  oculos  meos  in  montes, VndeVe- 
met  auxilium  mihi ) ab  increpatione  Deifu- 
gerunt  aqua,  d voce  tonitrui  tuiformidabut, 
iam  quis  no  terreatur  d voceDetiperMpoflo 
los, per  Scripturas, per  nubes  eius,  conquieuit 
mareflormidauerunt  aqua, nudati  fiunt  mon- 
tes,iufisit  Imperator. Sed  quidiufisijfiet , nifii 
Deus  tonuijfiet?  Quia  voluit  Deus,  illi  iufij  e- 
runt,&fatfum  efil.  Haec  elegantifsme , & 
fapienter  Auguflinus. quibus  fatis  mani- 
felle  declarat  quo  tempore  ceperit  Ec- 
clefia  Catholica  habere  llatum  fuo  nomi 
niconfentaneum.  Et  obiter  aduertendu 
elb,  non  tribuere  hunc  flatum  Ecclefiae  D 
Imperatori  tanquam  authori  eius  , fed 
tanquam  remouenti  impedim  enta,  & pa 
cem  tribuenti;  imo  nec  numerare  Impe- 
ratorem inter  montes  Ecclefiae, fedApo- 
flolos , vtique  in  luis  fuccelloribus , <Sc 
fpecialiter  dicit , Extant  Petrus , & Pau- 
lus, per  quos  fine  dubio  Sedem  Apofto- 
licam  intelligit,  & ad  eandem  pertinet 
illa  interrogatio,  Quuomodo  eminent? quia 
in  illa  Sede  fundata  eflEcclefia,que  tunc 
cep;t  flatum,  vt  dixit,  fuo  nomine 
fentaneum  habere. 


con- 


Atq;  hinc  fatisfaftum  efl  priori  parti 
obiectionis,conccdimus  enim  non  perti- 
nere ad  vmuerfitatem  Ecclefiae  per  no 
me  catholicae  explicatam, vt  in  ea  fit  ma- 
ior hominum  multitudo , quam  in  fallis 
Seclis  : nam  hoc  nullibi  ei  promiffum 
efl,  & pendet  ex  altifsimo  Dei  confilio 
in  fua  praedeflinatione.  Et  quantum  ex 
Scripturis  colligere  pofTumus , diuino 
conlilio  potius  permilfum  efl,plures  eife 
in  mundo  malos,  quam  bonos,  infideles, 
quam  fideles,  imo  foitafse  etiam  intra 
ipfam  Ecclefiam  plures  peccatores,qua 
iullos.  V nde  Auguflinus  dicla  epiftol. 
48.  coi. 1 3. & 14. in  fimili difficultate,£c 
defla  ( inquit ) efl  de  cuius  paucitate  dici- 
tur. Jlrfla  ejl  via , qua  ducit  ad  vitam,  eff 
pauci  fiunt  qui  ambulant  in  ea,  & rurfius  ipfia 
efl,  de  cuius  multitudine  dicitur.  Sic  erit 
fiementuum fiicut  flella  coeli,  ijdem quippe 
fidele  sS dnVti,  & boni,&  m comparatione  plu 
rimorum  malorum  paucifiunt , &perfeipfi 
multi fiunt, qui  ab  Oriente , & Occidente  Ve- 
niunt, &c.Et  infra, Itaque  & totus  mundus 
in  maligno  pofitus  efl  propter  %iyania , qua 
fiunt  per  totum  mundum,  & Cbnflus propi- 
tiator efl  peccatorum  noflrorum , & totius 
mundi , propter  triticum , quod  efl  per  totum 
mundum.  Et  infra  id  declarat  per  compa 
rationem  ares, in  qua  frumenta  pauca 
funt  comparatione  palearii,  tamen  mul- 
ta funt  per  fe  ip[a,8econgreganda  d quatitor 
Ventis,  d fiummis  cceloru  vfique ad  terminos 
eorum,  efre.  Idem  tradit  libr.  x 3 . contra 
Faufi.c.  16. 8c  optime  lib.  20.  cuius  haec 
funt  vltima  verba  , Mgnoficenda  efl  pauci- 
tas illa  quam  Dominus pracipue  commendat 
in  ingenti,  atque  innumerabili  multitudine 
toto  orbe  dijfufia:  qua  paucitas  tanquam  gra- 
norum in  comparatione  multitudinis,  palea - 
rumpaiicitas  dicitur, per  fie  autem  ipfiam  tan- 
tam mafifam  frumenti  facit  ,vt  omnes  probos, 
& reprobos  veflros,  quos  pariter  veritas  re- 
probat, incomparabili  multitudine  fuperet. 
Comparat  enim  Eccleliam  advnam  par 
ticularem  Settam  haereticorum  , & dicit 
non  folumEcclefiam  effe  ampliorem, fed 
etiam  folos  Ecclehe  iuftos  incomparabi- 
liter fuperare  omnes  haeretitos  talis  Se- 
ftae,  quod  mihi  venhmillimum  efl, fimi- 
li comparatione  fafla  ad  quamcumaue 
h^refim,  quamuis  ad praefentem  caufam 
non  fit  necelfarium . 

Itaque  no  r efert, pauciores  effe  in  Ec- 

clefia 


cifrntirnEt 
clelia;  nsa 
efl  opus,,, 
f c c ras  |t. 
Has  vniutr 
lalitace  ( 
cedat. 


Mugii 


C.  i S .Qjomodo  Ecclefia  catholica  fit  per  tot»  orbediffufa.  87 


«y£; 


H- 

acisfic  vir. 
ibieftonts 

a rei. 


>eaa. 


E c 


clefia  fideles , quam  fint  infideles  in  om- 
nibus feclis  gentiliu,Paganorum,  Iud^o 
rum,&  haeretico  rum , quia  de  hac  copa- 
ratione nihil  eld  reuelatum , vel  promif- 
fum,  neqj  ad  vniuerfitatem  Ecclehae  ca- 
tliolic^  pertinet ,vt  in  numero,  vel  perfo 
jiaiUjVel  populoru,prouinciaru,aut  reg- 
norum infideles  excedat,fed  foluvt  iit  in 
fe  amplifsima,  & per  totu  orbem  diifufa. 
Vnde  Auguftin.cotraPetilian.  qui  pau- 
citatem DonatiftaruadEcclefiam  Catho 
licarn  fufficere  volebat,  refpondet  lib.2. 
contra illu  cap.  4J.  TimmHi comparatam 
multitudini  yejlra  multitudine  orbis  terra- 
rum;, & ad  paucitatis  laudem  per  angujlam 
yiam  gradientis  te  coferre  yoluijli.  Vtinam 
non  ad,  eius  laudem, fed  ad  ipfam  yiam  te  co- 
tulijfes, profecto  cGnjpicer  es,eande  paucita- 
tem el]'e  in  Ecclefia  amniu  gentium)  fedpau - 
cos  dici  iujlos  coparatione  multorum  iniquo - 
rum.ficut  tn  coparatione palece  pojfunt pauca 
grana  dici  yberrima  fegetes , qua  tamen  per 
Ce  ipfa  in  mafa  redatla  implent  horreum.  Et 
fimli  fere  modo  in  cpift.48.coh9.ad  Vin 
centium  dicentc,coparatione  totius  mu- 
di  modicam  eile  partem  Cnriftianorum, 
refpondet. Non  yis  attendere,  aut  te  nojfe 
dif simulas, in  quam  multas  lam  barbaras  na- 
tiones tam  paruo  tempore  yenerit  Euange - 
lium,&c. 

Ex  dnftis  etia facile  eft  refpodere  ad  alte 
ram  partem  obiedionis  fadae,iam  enim 
cum  Auguftino  declaratu  eft,  quae  pau- 
citas ccmendetur  in  grege Chrifti. Quan 
qua  alijs  etiam  titulis,  & rationibus  grex 
Chrifti  potuerit  dicipufillus  coparatione 
infidelium,  vel  fi  dicatur  de  praedeftina- 
tis  coparatione  reproborum, fcilicet,  vel 
ob  humilitatis  deuotionem,  vt  dixit  Beda 
lib.4.  in  Lucam  cap.^.  vel  propter  ab- 
icdionem  conditionis  difcipuloru , qui 
tuncChriftum  audiebant, quia  erant  pau 
r eresjoc  infim£  conditionis , vel  quia  ob 
volu ntatiam  paupertatem, vel  glori £ mu 
di  abnegationem  ferui  Chrifti  in  mundo 
tanquam  viles  reputantur.  Conftatetia 
anguftam,&  ardam  viam  non  repugna- 
re cum  Ecclefiae  amplitudine, quiaChri- 
ftus illam  ardam  viam  toti  mundopro- 
poftiit,&  ita  cius  Ecclefia,  quanuis  fitper 
totum  orbem  dififufa  per  illam  anguftam 
porta  intrare  cotendit,&  licet  pauci  fint, 
qui  conantur  intrare  coparatione  infide- 
lium, tamen  (impliciter  funt  multi,ex  di 


B 


D 


uerfisprouincijs  totius  orbis  vocati, & 
fimihter  quanuis  pauciores  fint,  qui  in- 
trant,quam  qui  conantur  intrare,  tamen 
etiam  illi  priores  funt  latis  multi, &cx 
toto  orbe  vocati.  Et  praeterea  non  ex 
illis  folis  conflat  Ecclefia  Chrifti,m  qua 
non  folum  predeftinati  funt.fcd  etiam 
reprobi , nec  tantum  boni  , fed  etiam 
mali. 

Denique  etiam  conflat  ex  didis  non 
e fle  inconueniens,quod  Ecclefia  Catho- 
lica propter  infurgentes  haerefes , & alias 
perfecutiones  multum  interdum  depri- 
matur,vel  etiam  minuatur.  Quia  non  (o- 
lum  hoc  non  repugnat  pra^didionibus, 
vel  promifsionibus  fadis  Ecclefiae  Chri- 
fli,veru  potius  illud ipfum  f^pius  aChri- 
flo  praedidumefl,  pertinetq;  ad  ardam 
via,quar  ducit  advitam.V ndeBeda  expo 
nes  illud  Marci.  6. Er  at  nanis  in  medio  ma- 
ri,&c. ai  tper  illa  naue  labores  Sanda:  Ec 
clefiar  defignari,  quia  non  nunquam  Eccle- 
fia  tantis  gentilium  prefuris  non  folum  affli- 
fia, fed  fcedata  efl , yt,  fi  fieri  pojjet, redoptor 
ipfius  ad  tempus  eam  deferuijje  yideretur. 
Addenduveroeft,exquo  Ecclefia  Ca- 
tholica per  vniuerfum  mundum  diflufa 
efte  coepit,  nunquam  propter  per  fccutio 
nes,vel  h^refes  infurgentes  ita  fplendore 
fuum  , 8c quafi poflelsionemamifi(Tc,vt 
defieritefle  fufficicnter  per  totum  orbe 
terrarum  illuftris,«5c  diflufa.  Hocfigni- 
ficauit  Auguflinus  di  da  epiftola  48.  co- 
lum,! 2 .dicens,  Ipfa  efl,quce  aliquando  ob- 
fcuratur,  & tanquam  obnubilatur  multitu- 
dine fcandalorum , quando  peccatores  inten- 
dunt arcum , yt  fagittent  in  obfcura  luna  re- 
fios  corde  fed  etiam  tunc  in  juis  firmifsimis 
eminet.  Pofletque  hoc  facile  oftendiex 
promifsionibus  Chrifti,  & ex  perpetua 
traditione,  & fuccefsioneEcclefiaeCa- 
tholic.T,acRomana?,nifi  in  capite  quinto 
de  V ifibili  Ecclefia  id  fatis  eflet  demon- 
ftratum. 

Atque  ex  hoc  fundamento  refpondet 
Auguft.  ad  exemplum  addudum  de  te- 
pore Arian?  h^refis, dicens, Tale  tunc  erat 
tempus  de  quo  fcripfit  Hilarius, &c.  Et  in- 
fra,jQfis  enim  nefcit,illo  tepore  obfcuris  yer 
bis  multos  paruifenfusfuiffe  delufos,  alios  au 
tem  timore  cefsijfe , & fimulatc  confenfijje. 
Et  infra, Qtianquam  & illi , qui  tunc  Hrmif- 
fimi  fuerunt,  &yerba  hcereticoru  wfidiofa 
intelligere potuerunt, pauci quide  in  compara 
H z ratione 


15. 


EccIefiaCa 
thoiica  ia 
medio  etia 
pcrfecutio- 
num  fuum 
fplcdoTe.ii 
retinuit.  , 

Augufl. 


\C. 


st 


T ib  i. Quatu  An  dic  ana fiBa  a fide  Catholica  dtp 


ti<mt  Mcmum,  M tam»  ttumM  ytiii 
tro  fide  fortJtiter  exulabant , qmda  toto  ot  m 
latitabant.  Ac  ftc  Eeclefia, qua  per  ornes  ge 
tes  crefeit  mfir  umentis  dominicis  conjeruata 
m finem, donec  omnino  gentes  w- 
nesetu  barbaras  teneat , confer  nabitur. In 
quibus  verbis  videtur  Auguff.  concede- 
re,fuiite  illo  tepore  fideles  in  minori  nu- 

jnero,quae{Tent  Arianihaereticij&nihi- 

lominus  Eeclefia  fuifiTe  conferuata  in  fua 
vniuerfitate per  totu  orbe.Quod  ex  hy-e 
potheli  verifsimu  eapropter  omnia  fu- 
periiis  dicta  , & quia  etiam  tunc  Eeclefia 
catholica  fundata  manfit  in  petra  firmi! 
fima,&  habete  poteftate  vniuerfalem,  & 
catholicos  fibi  fubieclos  per  totu  orbem 
difperfosmam  quod  illi  pauciores  inter- 
dum fint, nihil  refert, praefertim  adbreue 
tepus.  Ed  vel  maxime  quod  femperilla 
Eeclefia  retinuit  authoritate  Conc.Nicg 
ni , & continuationem  cum  antiqua  Ec- 
clefia, cuius  fplendorem  etiam  participa- 
bat tanquam  eadem  cum  illa. 

Atq;  haec  eadem  refponfiolocu  habet 
l7  in  tepore perfecutionis  Antichriffi  imo 

in  eo  videtur  magis  necefTaria , quia  tota 
illa!joccultatio,&  diminutio  Ecclefiae  vi- 
detur .i  ChriftoDfio  predicta.De  tepore 
auteArian$  h^refis  verifimilius  exiflimo 
nunqua  haereticos  etiam  numero  catho- 
licos fuperafife.Nam  licet  in  Ariminenfi 
conciliabulo  maior  parsEpifcoporum  ab 
Arianis  decepta  fuerit,&  ideo  Hierony- 
ln9  dixerit , ingemifcentemorbeterraru 
fe  Arianum  miratu  eiTc,nihilominus  ille 
error  non  fuit  animo  haeretico,  vt  idem 
n Hieronym.  & Auguftin.  fignificant,  & 

‘ , uoh”'  Ambrof.lib,^  .de  Fide  cap.vlt.Et  ideo  fe 
■*'  ''  ,"'A’  re  omnes  fraude  intellefta,flatim  veram 
vamoioj.  fideprolitcrijclareq:  docere  ceperut. De 

inde  licet  fortafse  in  Oriente  maior  eflet 
multitudo  hxreticoru,  no  tamen  in  Oc- 
7,  _ cidente,  nec  (impliciter  in  toto  orbe.  Id 

^ * enim  aperte  Bafili.teffatur  epiftol.72.  ad 

Euaifenenfesfcribcns, «Sldte  infide,  ipfum 
orbe  injpicite,&  yidete  qua  modica  fit  eapor 
Eo, qua  koc  morbo  labor  at, re  liqua  yero  Ec- 
clefia,qua  ab  orbis  finibus  yfcf  ad  fines  Eua- 
gelium  recepit, fanam  hanc, & retiam  dodri - 
nam  fccletur,  Athanafius  etiam  in  epiffol. 
Athan.  Synodicaadlouinianulinperatore,  qua 

Tncodoret.  lc*clt  1 hcodoret.  Iib4. Hiftor.  C.3.I0- 
qm  n s de  iide  definita  in  ConcilNicarno, 
inquit, Huic  omnes  ybique  Eeclefia  a fjenfia 


. funt,ytllifj>ania, Britannice, Gallice,  Italia, 
A totius, &c.  &poft  plures  alias  numeratas 
fi; bdi t, Orientis demcf  Eeclefia  exceptis pau 
cis,  qui  [e  bia  fanent  .Anana : nam  1 fi  arum 
omnium  re  ipja  explorate  cognitam  habemus 
fententiam, liter aj que  ab  illis  accepimus, pro- 
que  certo J cimus,  Augufie  fanttifsme , non 
tamen  praiudicium  inde  pote  fi  orbi  terra  fie- 
n ymuerjo.  Acpropterea  Hilarius  fiipra 
beatos,6a  gloriofos  vocat  Gallia?,  cx  Bri- 
tanniae Epifcopos,qui  Apoffolicam  hde 
perfecte  retinerent, & fuo  exemplo  mul 
tos  Orientales  Epifcopos  ad  faniorem 
t?  mentem  reducerent.  Vnde  etiam  eo  te- 
& pore  veri  fideles  nomen  Catholicorum 
retinuerunt. 

Atq;  ita  intelligi  potefl,quod  N azian 
zenus  dicit  de  haereticis  volentibus  Ca- 
tholicam fidem  multitudine  credentium 
metiri , fortafse  enim  in  fua  ciuitate , vel 
Epifcopatu  plures  erant  Ariani,quam  ca 
tholici,  & ex  illa  multitudine  claru  eff, 
non  effe  catholica  fidem  colligendam,(i- 
cut  licet  fortafse  nunc  in  Anglia  plures 
fint  haeretici,  quam  catholici,  nullum  in- 
de fumetur  fignum  catholicae  fidei. Prae- 
fertim  quia  licet  contingeret  ,haerefim 
muitu  diffundi  nunquam  haberet  fignu 
^ catholicae  Ecclefiae  ex  defeffu  aliarum 
conditionm , vt  fupra  dixi , & ibi  notat 
Billius. 

V nde  concludo  vltimo,  nunqua  here 
fim  aliqua  ita  poffe  per  vniuerfum  diffu 
di,  vel  cumtalibus  circuflantijs  in  nume 
ro  feftatorum  eius  augeri  ,vt  inde  pofsit 
verifimiliter  exiftimari , illam  efTe  fidem 
catholicam,  fed  potius  femper  contrarii! 
pofife  cum  fufficienti  certitudine  confla- 
re ex  defectu  modi  vniu er fitatis , fidei 
Catholicae  prcmifTae.  Hoc  pollet  fuffi- 
cienter  probari  per  exempla  omnium  h^ 
D refum,qu£  haftenus fueruntmam  quod 
omnibus  haereticorum  Sectis,in  tempo- 
ribus praeteritis  accidit , credendum  efi, 
in  caeteris  euenturum : nam  eadem  ratio 
limitationis  ( vt  fic  dicam  j feu  determi- 
nationis ad  limitatum  locum,  aut  gen- 
tem , vel  paucitatem  fectariorum  in  om- 
nibus inuenitur.  Eft  autem  prima  ratio, 
quia  omnis  h^refis  introducitur  per  de- 
fc&ionem  a Catholica  fide,&  confeque- 
ter  deuiat  a certa  regula  credendi,ideoq; 
nunquam  potefl  vniuerfaliter  perfuade- 
ri  tanquam  vera, & indubitata  fides. Hoc 

clegan- 


Hilar. 


18. 

A 


1% 

Nulla  feSj 
p caeli  ita  e 
orbemdiili 
di,  ve  vetii 
militer  u- 
tholicaesi 
fiimetur. 


Prima  rstie 


C.i6. Quomodo Ecckfa cathol.fit per totu orbem dtjfufa.  Sp 


Cyprian. 


eleganter  indicauit  Auguftinus  libro  de 
Palloribus  cap. 8.  vbi  cum  dixiiletj  va- 
rias ha:reles  e 11  e in  varijs  prouincijs,qus 
fe  inuiccm  non  cognofcunt,  Catholicam 
ver6*Ecclefiam  cum  omnibus  elle  vbiq; 

& omnes  xiolle,quia  in  omnes diiiulaelt, 

fubiungit . Illa , ( id eil  Catholica)  Sic  ejl 
tanqtiam  "Vitis  crejcendo  ubique  dijjuja,  ilii 
fiunt  tanqnam  farmenta  inutilia  agricola  fal 
ce  praaj  a,  merito  fienlitatisju<c,yt  yitispu- 
tantnr,  non  amputaretur.  Sarmenta  ergo 
illa } ybipracifajunt, , ibi  remauferunt,  vitis 
autemrefcetisper  omnia, jarmenta  jua  nouit, 
qua  m illa  remanjerunt  , & iuxtaje  ,qua  g 
dc illa  prece  ifiajunf.inde  tamen  remeat  erran 
tes.  Qua:  verba funt  valde  notanda:  nam 
*Sc  differentiam  inter  Catholicam  fidem, 

& quacunquepai  ticularem  fedam,&ra- 
tione  propotitam  recte  declarant,  iaan- 
demq,  rationem  habet  fere  eifdem  ver- 
bis Auguft.lib.4.  contra  Crefcon.  c.  6 o. 
vbi  refert  Cyprianum  lib.  deVnit.  Ec- 
clef.  dicentem  , Ecclefiam  ramos  exten- 
dere per  vniuerfum  mundum.  De  harre- 
fibus  autem  adiungitCypiianus,  A'c»  nos 
ab  illis, [cd  illi  d nobis  recejl erunt ,&*  cion  hce 
refes,&  fchijmataposhnodum  nata  fint, du 
conuenticuU fibi  cliiierfa  conjiiiuuntgverita - q 
tis  caput  atque  originem  reliquerunt.  Vn- 
d.e  merito  colligit, non  polle  innomine 
Chri  (li  congregari, nec  cum  vniuerfa  Ira 
terni  tate  conuemre. 

Et  hinc  oritur  altera  ratio, quam  ibide 
Cyprian.  attingit, dicens.  Harejesfaftte 
Secunda  ra*  fiunt, & fiunt, dum  per uerfa  mens  non  habet 
pacem  , diem  perfidia  dtficordans  non  tenet 
T?«it<*fe;#.NamhmcfitjVt  qui  concordia 
cum  Ecclefia  deferunt, inter  fe  cocordes 
non  fint:quod  etiam(  vt  fupra  dixi)  pro- 
uenit  ex  defedu  fundamenti,quia  cum 
incredendo  non  nitantur  regula  aDeo 
tradita  , fed  proprio  ludicio  , & opi  - D 
nione,necetfe  eft,  vt  fi  aliquantulum  du- 
rent, vel  multiplicenturjlatim  in  varias 
fedas  difeindatur /Quonixmyifioncs  cordis 
eorum  frufiirantur  eos . vtidem  Cyprianus 
ibidem  dixit, ideoq;  nonperfeuerat,  nec 
extenduntur  ciiilla  vnanimitate , quam 
fides  catholica  requirit.  Quod  declarauit 
optime  Augufl.  lib.  dePallorib.  cap.8. 

£ te  , vbi  accommodat  ad  hereticos  verba  Ezc 
-e  a*34  clii  el.  24  Super  omnem  facie  m terree  di  fp  er fi 
fiunt  greges  mei,  & addit,  non  omnes  hrcretici 
per  totam  faciem  terra , Jcd  tamen  hrcretici 


10. 


(10, 


Cyprian. 


Auguft. 


Cor. 


21. 

Tecriacaliq; 


per  totam  faciem  terrre,alij  hic,alijibi,nuf- 
quam  tamen  dejunt,tpfi  Jenonnoucriit.tAiia 
Jetla  in  .Africa,  alia  barre  fis  in  Oriete,aliain 
Aegypto, alia  wMcfopotamiay.g,  In  duier 
fis  locis  fiunt  durer  fi  ,jcd  yna  mater  Juperbia 
omnes  genuit, fuutyna  mater  nofiracatho- 
licaonesCbriftianos  fideles  toto  orbe  dijfujos. 

Aon  ergo  mirum  fi  juperbia  pant  dijjer.fiene 
ch antas  ynionem.  V nde  idem  Augufhn.  ^Augufil. 
epill.48.ad  haerefim  etiam  accommodat 
illud  Canticor . x . Si  ignoras  te  egredere, <? 
abi  pojlyejligia  gregn,& pafie  bardos  tuos, 

& fic  exponit. Nifi  cognoueris  tcmelipjxm 
exi  tu, no  ego  te  eijciofied  exi  yt  dicatur  de  te 
ex  nobis  exierunt,  fed  non  erant  ex  nobis, exi 
tu  in  yejligijs  gregum,  non  in  yeftigijs  meis , 

[editi  yeftigijs  gregum,  nec  ymus  gregis,  fed 
diuerjorum  gregum , ey  errantium,  Lt pajec 
haedos  tnos.non  ficutPetrus,cni  dicitur, pafice 
oues  meas, jcd pafce  hardos  tuos  in  tabernae 11 
lispajiorum,  non  in  tabernaculo pajlris,  ybi 
ej l ynus  grex,  & ynus  paftor. 

Addere  denique  poilumus  tertiam  ra 
tionem,quia in  feda  haereticcru  non  in- 
uenitur  fpiritus ^ppagationis  fidei  (yt  fic 
dicam)  line  quo  hddes  ipfa  catholica  nu- 
qiiam  creuillet,nec  per  totum  mundum 
fuillet  ditfufa  , Quia  fides  ex  auditu , audi 
tus  autem  peryerbum  Chrifii.  Et  ideo  in 
Chriili  Ecclefia  vt  Catholica elfct,  ne- 
ccllaria  in  primis  fuit  potefhs  vniucrfa- 
lis  praedicandi  Euangelium  per  vniuer- 
fum orbem  , quam  Chrillus  illi  dedit 
fimul  cum  praecepto  prardicandi  fidem 
fuam  in  toto  mundo,  Matth.  28.  Mare. 

16.  & Ador.  1.  Et  hoc  modo  alTerit 
Paulus  ad  Galatas  primo  libi  fuilfe  credi  Galat.x. 
tum  Euangelium  praeputij , ficut  Petro  i.Ccr.J  ■ 
circuncifionis , & fecundae  Corinthioru 
y.  Deus  erat  in  Ciniflo  mundum  reconci- 
lians fibi,  ey  pofuit  in  nobis  yerbum  reconci- 
liationis . Pro  Chrifio  ergo  legatione  fungi- 
mur tanquamDeo  exhortanteper  nos,Dcin- 
de  fuit  nccefiarius  fpirituspropagationis 
fidei  huic  poteflati  coformis , tum  ad  ef- 
ficaciam prc*dicationis,tum  ad  concipen- 
dumaffedum,&  folicitudinem  trahendi 
homines  ad  Chriftum,&  ideoipfemet 
DoininusApollolis  praecepit, vt  maneret 
in  ciuitate,doncc  induerentur  virtute  ex 
alto  Lucae  24.  & Ador.  1.  quem  fpixitu 
maxime  oilcnditPaulus  in  fuis  Epiftolis 
& varia  eius  dona  ad  hunc  finem  data  Ec 
clefi«adEphef.,4.&i.Cor.i2.defcribit. 

H l Hunc 


Matt.  28, 
Alarc.i6m 


Lik , . Quanta  Jnglicana  fecla  a fide  catholica  difsideat 


Haereticos 
non  habere 
fpiritu  pro 
pagandi fi  * 

dem. 


po 

Hunc  autem  fpiritum  non  habere  hae- 
reticos ita  poteR  declarari.  Qmaduopre 
ad  hanc  Ecclefiae  propagationem 


crouc 


Tertull. 


Roma,  io 


i?. 

coHcieudo 
redueedih^ 
rericos 
Eccleti^  ne 
cellaria. 


tAugutt. 


iitinet.  Vnu  eR  ad  ChriRum  conuerte- 
re  ethnicos  nullo  modo  credentesmipsu 
aliudeft,eos,qui  in  ^fefsione  hdeiChn- 
fti  errant,  & a fua  Ecclei.a  exierunt,  ad 

ipfamrcUocare,& in  vera  fide  illuminare. 

Neutrum  horum  munerum vfpiam  exer 
cuerunt  harretici  vili , nec  modo  Pro- 
tellantes  Anglicani  , quantumcumque 
hoc  iactitent , & contendant.  Nam  quo 
ad  primu, nunquam  haeretici  vili  iunt  h- 
dem  nouis gentibus  praedicare,aut  ethm 
cos  ad  fidem  conuertere.  T eftis  elt  1 er- 
tu  1 ii  • lib-i  .de  P raefc  ript  ionib . cap  .4  2 . di- 
cens.ZJe  verbi  adminiflratione  quid  dicami 
cum  boc  fi  t negotium  illis, non  ethnicos  con- 
uertendi,fed  noftras  euertendi.  Et  ratio  eR, 
quia  in  illis  non  eft  verum  Dei  verbum, 
& ideo  neqjefficaciam  verbi  habere  pof- 
funt. Item  non  ducuntur  SpirituChriRi, 
fed  proprio  , «Sc  ideo  ruinas  potius  operan- 
tur flantium  aedificiorum,  quam  firuttionem 
jacentium  ruinarum , vt  ibidem  T ertullia. 
dixit.  Tande  cum  extra  Ecclefiam  fint, 
poteftatem  praedicandi  RdemChriRi  ha- 
bere non  poliunt, quia  haec  potellas,vt  di 
xi,  data  e(E  Ecclefiae  in  Apollolis , <5c  in 
fuccelEoribus  eoru  manfit,  & ab  eis  mitti 
debent  veri  Euangelii  praedicatores,iux 
ta  illud, Quomodo prcedicabunt,  nifl  mittan- 
tur ? Roman.  1 o.  Et  ita  in  hiEtori  js  Eccle 
fiallicis  obferuatum  eft,  Ecclefiam  non 
elle  in  gentibus  difFufam,nifi  per  praedi- 
catores Catholicos  abApoftolis,vel  a Se- 
deApoRolica  miiros,quod  etiam  de  ipfis 
Anglis in  fuperioribus  ollenfum  eft. 

Praeter  hanc  vero  curam  propagandi 
fidem  inter  ethnicos, necelfiaria  eftinEc- 
clefia  catholica  folicitudo  coferuandi  illa, 
«Sc  reducendi  ad  illam  omnes, qui  Chriftu 
non  omnino  abnegantes  ab  Ecclefiade- 
uiant.  Hoc  enim  maxime  ad  eius  paRo- 
ralem  curam,«Sc  vniuerfalem  propagatio 
nem  neceffarium  eft.  Vnde  Auguftinus 
dicEocap.8dePaRorib.Crft/;o/zc<t(mquit) 
mater, & ipflpaflorin  ea  vbicf  quaerit  erran- 
tes, confortat  infirmos , curat  languidos, alli- 
gat confraff  os, alios  abiflis  f vtiq;ab  here- 
ticisj  alios  ab  iliis, non  fe  inuicemj 'cientibus. 
Quomodo  autem  poteft  hec  cura  infedta 
haeretica  inueniri  ? Cu  enim  ipfaper  de- 
fectionem a vera  fide  increbuerit, &in 


B 


D 


illa  pedem  fixerit, quomodo  pote  t alios 
errantes  ad  viam  falutis  reducere?  Dices, 
folicitafaltc  erit, alios  credentes  111  Chn- 
fium  in  fuarn  rapere  opinione , & lic  po- 
terit, vtiq;  crefcere.  Refpondeo,  etiamli 
id  contingeret,  Deo  id  propter  peccata 
hominum  permittente,  neutiquam  iride 
tamen  polle  fplendori  , & amplitudini 
Catholice  Ecclefiae  praeiudiciu  afferre, 
quia  portee  inferi  non  preeualebuut  aduerjus 
eam,v t iam  declaraui.  Addo  conliderata 
harrefis  natura, & conditione,  id  non  elle 
morale, neq;  ordinarie  timeri  poffe:  tum 
quia  cu  Deo,&  veritati  repugnet,  «Sc  ne- 
gotiu  fit  mere  humanum,non  potell  co- 
traEcclefie  lumen  adeo  perfra<Re,aut  ta- 
diu  prxualereitum  quia,vt  dixi,  ipfimet 
haeretici  facile  inter  fe  diffentiunt, «Scita 
vim  amittunt,eande  feft am  pervarias  re- 
giones diffeminandftum  quia  pleruquc 
non  incidunt  in  huiufmodi  fedtam,  nili 
vel  fuperbiae,vel  ambitionis,  aut  liberta- 
tis fpiritu  dufti , ideoq;  de  propagatione 
fuae  feclae  non  amplius,  qua  huic  fini,vel 
alicui  contentioni  humane  deferuiat,fut 
folliciti. 

Cuius  rei  non  lcuem  conie«Ruram  fa- 
ciet leclor  fi  verba  illa  Regis  Angliae  in 
fine  Cnae  Praefationis  relegat, vbi  genera- 
tim  ad  Principes  Chriflianos  loquens,fe 
ofiendit  propagationis  fidei  folicitu,pre 
caturqj  vt  Deus fibi,i ^ alijs  mentem  tuijei - 
at  ferio  cogitandi  quid  adEuangelij  plantatio 
nem,*!? propagationem  preetfare  teneantur. 
In  quo  temporalibus  Principibus  tacite 
perfuadere  conatur,  vt  munus  paRorale, 
iolis  Apollolis,eorumque  fuccelEoribus 
commiffum,  vt  vidimus,  fibi  arrogent, 
& vfurpent:  Ratim  vero  oRendit,  quo 
fpiritu  feratur  dicens,  Deinde  Vt  fceptro - 
rumnoftrorum  fecuritati  mature  prudenter^ 
confulamus , nec  Babylonicum  Monarcham 
latius ferpere patiamur.  Etalia,  qu£  profe- 
quitur,«Sc  nuc  omitto , quia  in  lib.  tertio 
traftanda  funt,  Per  ea  vero  , quae  indica 
ui , fatis  demonRrat  , fuum  Rudium  fo- 
liim  effe  coniungendifpiritualem  libertatem 
cum  temporali,  & temporalem  quietem, & 
fecuntatem  in  fuufcbifmate  comparare, haec 
enim  fere  funt  verba  eius.  Satis  igitur  ex 
omnibus  diffis , nihil  Catholicum,  nihil 
ve  vniuerfale  in  Anglicana  Sefta  depre- 
hendi concluditur. 


Obirftio 

qo?d.i  dilui 
cur. 


24. 


C A- 


I. 

Ab  Apofto- 
iis  fides  dici 
cur Apefte- 

lica. 


2. 

Quid  requi 
ratur,  ve  ali 
qua  do£t  i- 
m q>ofioli- 
fca  dicatur. 


Ephef.  z. 


Augufi. 
Pfal.  86. 


Ambr. 


(fap.  i p.Anclicano  fchifmate fidem  ApoHolicam  non  efe.  p / 


c a p v T XVII. 


A 


In  Anghcano  fchifmate  fidem  Dtpofio- 
heam  non  ejfe. 

RXploratum  eft  apud  omnes  facra: 
doctrine  tradatoreSjillam  eile  ve- 
ram , tX  catholicam  iidem , id  ell, 
dodrinam  lide  credendam,  quam  Auo- 
itoli  tsadiderut,ck  ideo  Apoltolica  fides 
vocata  ell,ficut  Eccleha  etiam  vniuerla- 
iis  Apollolica  dicitur  in  Symbolo  Ni- 
camo.Ob  hanc  ergo  caufam  RexAnglie 
non  folii m ie  iidei  catholicae  ,fed  edam 
Apolloiicae  defenforem  effeprohtetur, 
S<.  ex  confequenti  vult, ledam  Anglica- 
uam , quam  folam  re  vera  tuetur , iidem 
elTe  Apollolicam.  Quanuis  autem  ex  di- 
dis facile  intelligi  pofsit , fedam , quae 
catholica  non  ell , Apollolicam  eile  non 
polle  , & quae  noua  ell , & nupera , anti- 
quitatem Apollolica:  doctrina*  arrogare 
libi  non  valere:nihilominus,vt  rem  aper 
tius,&  diflmdius  demonllremus,  & om 
nibus,qua  occurrere  poliunt, fatisfacia- 
mus,oper£pretium  vifum  efl,  fpeciatjim 
lioc  etiam  attributum  tituli  iAegij  refel- 
lere. 

Primum  autem  omnium  Ratuendum 
efl,  duo  eile  necelTaria , vt  fides,  feu  do- 
dnna  Apollolica  fit,  vnum  ell,vt  ab 
Apoftolorum  pradicatione , & eorum 
verbis,  aut  (criptis  aliquo  modo  duxerit 
originem:  aliud  eil,vt  per  legitimam  tra 
ditionem, feu  fuccefsionem  adnosvfque 
peruenerit.  Primum  indicatu  ell  a Pau- 
lo ad  Ephef.  2.  dicente  , Iam  noneftisho- 
jpites,  & aduence , fed  eftis  ciuesSanttorum, 
& domefiici  Dei  ,fupercedificati  Jupra  fun- 
damentum ^Apostolorum, & Prophetarum: 
quod  attingens  Augu  (limis, & de  hisfii- 
damentis  intelligens  illud  Pfal. 86.  Fun - 
damenta  eius  in  montibus  fantfis , interro- 
gat , Quare  fundamenta  fAbofioli , & Pro- 
pheta? Rcfpondet , quia  eorum  author itas 
portat  infirmitatem  nostra,  nimirum, quia 
& Prophetarum  prardidione , & Apo- 
ftolorum  pradicatione  proxime  in  cre- 
dendo nitimur.  II  ludeuim  Apolloli  pre 
dicarunt,  quod  Prophetae-  praedixerut. 
8c  Propheta  (inquit  Ambr. ad  Ephef.  2.) 
dijpofuerunt , Apofioli  fundamenta  iecerut, 
quae  fundamenta  non  funt , nili  dogma- 
ta, <Sc  dodrina  ab  eis  prxdicata . Vnde 


B 


C 


D 


grauifsime  Irenxuslibr.  3 . cap.  1.  dicit. 

Non  per  alios  dijpofitionem  falutis  noflra  I>  en. 
cognouimus, quam  per  eos,  per  quos  Euange- 
lium peruemt  ad  nos,  quod  quidem  tunepree- 
comauerunt , pojled  Vero  per  Dei  voluntate 
in  Jcnp turis  nobis  tradiderunt,  fundamentis, 

C7  columnam  fidei  nofirce  futuru.  Ratio  eit, 
quia  hdes , vel  dodrina  non  denomina- 
tur Apoltolica,  nili  quia  ab  Apoitolis 
tradita  ell, ad  eum  modum,  quo  lolet  do 
drina,vellex  abauthorc  denominari: 
hac  tamen  obferuata  differentia,  quod 
aliae  dodrina:  humana:  folent  ab  homi- 
nibus tanquam  a praecipuis  authoribus 
fua  hbi  conuenicntia  defumere  nomina, 
fides  autem  non  ita  ab  Apollolis  nomen 
accepit , fed  ficut  lex  vetus  dicitur  Mo-  pi(jes  A. 
fayca , a Moyfc , non  vt  authore , fed  vt  poftohsnon 
promulgatore p'ta hdes Chriiliana dici-  v'c  auchori- 

tur  Apollolica,ab  Apoflolis,non  autho-  bus  > v® 
• 1 V 1 ...  1 . . pia-dicaco- 

nbus,ied  prunis  eius  pradicatonbus,ac  ‘,bus  Apo- 

promulgatoribus.Et  ideo  pollqua  Pau-  ftolica  dki- 
lus  in  citato  loco  dixit , Aidificati  fu - cu»> 
pr a fundamentum  Apoftolorum, & Prophe- 
tarum , addidit  ipfo  fummo  angulari  lapide 
Chnjlo  1ESV,  in  quo  omnis  adificatio  con - 
ftruffa  crefcitin  templum  j antium  m Domi- 
no . Ipfe  ell  enim  principale  fundamen- 
tum,  <Sc  bahs  omnium  fundamentorum, 
qua:  in  eo  fuperadificantur , & in  illum 
afpicere  debemus  tanquam  in  Authore  m ^ Eddr. 
fidei, dr  confummatore  Jefum,  ad  H^br.  12.  1 
Alterum,quodpropofui  de  fucccfsio-  3 . 
ne  legitima  frequentifsimum  eit  apud 
Patres,  quos  magna  ex  parte  retuli  cap. 

3 . & 6.  pratfertknqj  id  declarat  Ircnaus 

lib- 3 .cap. 3 .dicens, Traditionem  ^Apotto-  drenreuS. 

lorum  in  omni  Ecclcfia  adefi  perjfiicere , qui 

Vera  velint  audire,  & habemus  annumerare 

eos,  qui  ab  <Apofiolis  intfituti  funt  Epifopi 

in  Ecclefijs,&'  fuccejfores  eorum  vf<jsad  nos. 

Et  libr.4.  cap. 43 . Eis,  quiin Ecclefia  funt 
presbyteris  obaudire  oportet , his,  qui fuccef- 
fionem  habent  ab  ^Ipofiolis, ficut  ofiedimus, 
qui  cum  epifeopatus  fuccefsione  charifmave - 
ntatis  certum  fecundum  placita  Patris  acce- 
perunt. Eandem  conditionem  ad  difeer- 
nendam  dodnnam  Apollolicam  a pe- 
regrina late  tradit  Tertullianus  libr.de 
Praefcriptionib.ha:reticor.vbi  inter  alia  Tertull. 
haec  habet , omnes  Ecclefias  Apoftohcas 
exhibere  aliquem  Apoftolum  ibi  Epif- 
copum  conllitutum , vel  ApoRolicum 
virum  ibi  per  aliquem  Apollolorum  or- 
H 4 dina- 


fupM  Cap. 
37* 

TertxH . 


4- 

Vincent, 

Lyrin. 

Optat. 

Iiieron. 


•Ambr. 


Auguft. 


Lib.  i . QuaniuJnglicaMfetta  a fide  c At helica  difiidcat. 


9* 

dinatum , ex  cuius  fuccefsione  Apofto-  A 
lici  feminis  traduces  habeat  A ocat  autem 
Apoftulicos  viros  eos,  qui  cumipiumet 
Apoiloiis  conuerfati  funt,&doftrinam, 
ordinationem,&  poteftatem  ab  eis  ac  ce- 
perunt, vt  Titum,  Polycarpum,  Cleme- 
tem,&  fimiles.  Quoniam  vero  murtae 
Ecciefiar  poft  illa  antiqua  tempora  mih- 
tut;e  iunt,  de  illis  fubdit.  Tamen  in  eadem 
fide  conjjnr antes  non  miniis  Apofiolicx  de- 
putantur pro  confanguinitate  doclrinx.  Co- 
fpirant  demum  in  eadem  doctrina  per 
legitimam  etiam  fucce!sionem,quia  licet 
tales  Eccle/i?  nec  per  Apoftolos,ncc  per  g 
viros  Apoftolicos , id  eft,  immediate  ab 
Apoiloiis  millos  feu  ordinatos , edoftae 
fuerint,  faltem  habuerunt  initium  per 
aliquem  miffum  ab  alio  habente  pote- 
ftatem,  ad  quem  limul  cum  illa,  doctri- 
na Apoltolorumperuenerat,  vt  Angli- 
cana  Tcclefia  ccepit  per  viros  millos  a 
Grcgorio,Germana  aBonifacio  Epifco 
po  milTo  a Gregorio  x.  & fic  de  alijs.  Na 
qui  non  intrant  per  hac  portam  Ime  du- 
bio fures  funt,&  latrones.  Ad  quos(yt  ele 
ganter  T ertullianus) Merito  dicendum  ejl 
qui  e ilis,  quando,  & ynde  yeniflis , quid  in 
meo  agitis  non  mei?( nomine  Eccleliae  lo-  C 
quitur)  mea  efipojjejsio,  habeo  origines  fir- 
mas ab  ipfis  authoribus,  quorum  fuit  res,  ego 
fum  hxres  Apofiolorum , fient  cauerunt  te- 
ftamsnto  fuo  ,ficut fidei  commiferunt , jient 
adiurauerunt,ita  teneo. 

Eeodem  fundamento  vtuntur  alij  Pa 
tres  ad  eundem  finem  feparandi  veram 
doctrinam  a fallis  erroribus, vt  late  Vin- 
cent. Lyrinenfis  in  fuo  libro  contra  pro- 
phanas haereticorum  nouitates , & illo 
vtiturfaepe  Optatus  libr.  x.  contra  Par- 
menian.  Hieronymus  contra  Luciferia- 
nos  in  fine,  vbi  illi  Ecclefiae  dicit  ede  ad- 
haerendum, qua ab  Apojlolis fundat  ayfj}  D 
ad  diem  hanc  durat , & ide  fignificat  epift. 

j • ad  Pammachium,  6c  Oceanum , vbi 
vel.noftrae tempeflatis  nouatores , ficut 
>Sc  fui  leculi  veteratores  hac  vrget  inter- 
rogation c:cur profers  in  medium,  quod  Pe- 
trus,or  Paulus  edere  noluerunt?! temAm- 
hrof.  1 . ad  Corinth.4.  in  principio  dicit, 
cognofci  de  aliquo , effe  pfeudoprophe- 
tam , quando  aliquid  tradit  a traditione 
Apoftolica  difeordans . Sic  etiam  dixit 
de  Ecclelia  Auguftinus  lib.x  .deSymbo- 
lo  ad  Catechumcn.ca.6.  Omnes  harefes  de 


Origen, 


illa  exierunt  tanquam  far  menta  inutilia  de 
yjte prxci[a,ipja  autem  manet  m 1 adiccjua, 
in  yue  fua,  id  eft, in  eadem  origine, quam 
a principio  habuit.  Quomodo  autem  in 
illa  radice  maneat , declarat  idem  Augu-  Uugufi, 
fiin.28.  contra  Fauft.  cap. 2.  dicens,  ..Ab 
JLpoftohcis  Jedibusyfjj  ad  prxfentes  Epif- 
copos  certa  fuccefsione  perduila,8<.  infra  ad- 
ijcit , illud  Euangelium  elFe  credendum, 
quod  a tempore  Apofi: olorum  non  inter- 
rupta ferie  temporum  Ecclejia  certa  conne- 
xionis fuccefsione  yjq,  ad  tempora  ijlaper- 
duxit.  Similia  habet  lib.  1 . contra  aduer- 
farium  legis,&  Prophetar.cap.20.&fib. 
de  V tilit.credend.cap. 17. Denique  op- 
tima efl  regula  tradita  abOrigene  in  Pr£ 
fatione  ad  libros  Periarchon , Cum  multi 
fint,quife  putant  fentire  tjux  Chrifii funt, & 
nonnulli  eorum  diucrfa  a prioribus  Jentiant, 
f eruetur Ecclefiafiica  prxdicctic  perfuccef- 
fionis  ordinem  ab  Apoflclis  tradita , & yfifi 
ad  prxfcns  inEcclefijs  permanens , illa  fola 
credenda  eft  yeritas , qux  in  nullo  ab  Eccle- 
fiaflica  difeordat  traditione. 

Ratione  item  poffijmus  hoc  facile  de- 
clarare,quia  fides  Apoftolica  illa  tantum 
eft,quae  ab  Apoiloiis  praedicata,vel  feri- 
pta  eft,  nos  autem  non  audiuimus  Apo- 
ilolos  predicantes,nec  eos  feribentes  vi- 
dimus^ergo  non  poffumus  certo  cognof 
cere,do£trinam  aliquam  elTe  ab  Apofto- 
lis  praedicatam,vel  fcriptam,nifi  per  ma- 
nus^ ora  eorum, qui  vel  eos  audierunt, 

<Sc  viderunt,vel  ab  his,quiApoftolos  au- 
dierunt, eandem  doCfrinam  receperunt, 
per  plures,vel  pauciores  fuccefsiones, 
iuxta  temporum  antiquitatem  ■,  ergo  vt 
certo  confiet,  talem  doctrinam  omnino 
puram,  & eandem  durare  ,neceftariuin 
eft , illam  fuccefsionem  effe  continuam, 

&non  interruptam.  Imovt  fupracap. 

6.  dicebam , necelfaria  efi  fi ng;u laris  Dei 
protefiio , vt  in  tam  longe  repetita  tem- 
porum,& generationum  fuccefsione  in„ 
tegra,  & illibati , & cum  fumma  autho- 
ritate  feruetur;  haec  autem  diuina  prote- 
ctio promiiFa  non  eft,  nifi  Eccleliae, quae 
per  legitimam  Pontificum,  & fidelium 
fuccefsionem  eadem  femper  exiftit  ; er- 
go hne  huiufmodi  ferie  , & fuccefsione 
non  potefi  aliqua  lides , Apoftolica  exi- 
ftimari. 

Ex  hoc  igitur  ueceffario  fundamen- 
to  ita  concludimus  j illa  fides  nunc  eft:  6. 

Apofto- 


T* 

Optima  re. 

gtlaadfide 

cognofctD. 

daW. 


Qay.ipJn  An^icano  fchifmatcfide  AfoHolicam  non  efte.pj 


tinniit»  con 
diciouuai. 


Apoftolica  cenfenda , quae  ab  Apoftolis 
c ,,.a.  praedicata  per  legitimam  fuccefsionem 
fidcinAogli  ad  nos  vfque  deriuata  eft  5 fed  Anglicana 
canam  non  fcfta  neque  eft  ab  Apoftolis  predicata, 
efle  Apofta  nCque  ab  illorum  doftrina,aut  traditio- 
C*J\-  ne  legitime  deriuata  eft ; ergo  non  eft 
c u prK  1 Apoftolica  fides.  De  priori  propofitio- 
ne  latis  dictum  eft , fupereft  declaranda, 
& probanda  pofterior , illam  enim  forte 
Rex  Angliae  negabit.  Hac  liquidem  for 
taffe  caufa  in  fua  Praefatione  pagin.  42. 
43 . &44.  vt  fe  catbolicoChrifiu7wm(yt 
iple  loquitur)oftendat,  Scripturas  quo- 
ad libros  primi  ordinis, tria  fidei  fymbo- 
la , & prima  quatuor  Concilia  generalia 
credere, admittere, aut  venerari  profite- 
tur jfentiens , fidem  Apoftolicam  in  ijs 
fontibus  fufficienter  contineri . Quod 
autem  de  fe  affirmat  de  tota  Anglicana 
fecla , feu  congregatione  primatum  ip- 
fius  Regis  recognofcente , diftum  eile 
putamus.  Sic  ergo  refpondebit  ad  ratio- 
nem a nobis  faciam, dodlrinam  Apofto- 
licam ad  fe , & fuos  per  didlos  feripturae 
libros,Symbola,&  Concilia  fufficienter 
peruenilfe,&  nullum  elle  poffe  modum 
certiorem, aut  magis  legitimum  Apo- 
ftolicam fidem  per  hereditariam  quafi 
fuccefsione  fufcipiendfiquam  per  Scrip- 
turas , fymbola , & Concilia  difta , orn- 
nemq;  aliam  doctrinam , que  in  his  non 
continetur,  fufpeftam  habere,  & tanqua 
nuperam  refutare  , vel  faltem  in  canone 
fidei  non  recipere. 

At  hec  dimidiata  fidei  confefsio  vim 
rationis  fafte  non  eneruat,vtnunc  bre- 
uiter  in  generali,  latius  vero  libro  2.  in 
particulari  oftendam.  Oportet  ergo  in 
Anglicana  fefta,  feu  ( quam  nunc  eande 
reputamus)  in  hac  Regis  profefsione  di- 
ftinguere,quid  cum  fide  catholica, & Ro 
mana  habeat  commune,&quid  propriu, 
aut  diuerfum.  Multa  enim  retinuit  An- 
glia  ex  ijs,  que  prius  catholice  credebat, 
&hxc  dicimus  habere  communia  cum 
fide  Apoftolicajalia  vero  funt,in  quibus 
abEccIefia  Romana  defecit, que  illius 
propria  vocamus.  Quod  ergo  ad  priora 
pertinet,  concedimus,  partem  illam  ad 
fidem  Apoftolicam  pertinere,  fed  tame 
non  ab  Anglicana  cogregatione,feu  cre- 
dulitate, fed  a Romana  Ecclefia  habere 
huius  antiquitatis  teftimonium  . Vndc 
etenim  habuit  Anglia  libros  illos , qui 


7- 


Qua:  Angli 
can.fe&a  cu 
RomanaEe 
cisii  a habcE 
communia 
ad  fide  Apo 
fiolica  per- 
unctu. 


B 


D 


apud  Regem  pollent  autboritate,  nifia 
Romana  £cclefia?aut  quomodo  poftent 
illum  gradum  authoritatis  obtinere,  nifi 
per  legitimam  traditionem  ad  Eccleham 
catholicam  perueniflent,  & ab  eadem  ap 
probati  fument  ? Quid  de  vero,  & certo 
fenfu  talium  librorum  dicam  ? Profecto 
nifi  ex  eadem  origine,  traditione,  & ap- 
probatione conllare  poffet,  que  fuerit 
in  talibus  fcripturisApoftolorum  mens, 

& fententia ; nunquam  pollet  Apolloli- 
cafides  ex  eifdem  libris  cum  certitudi- 
ne erui  nedum  comprobari, quia  doflri- 
nanonconfiftit  in  verbis , aut  libris,  fed 
in  fententia,  vt  in  fimilifupra  ex  Hiero- 
nymo comonftraui.  Quod  non  folum  ffieyonf 
de  feripture  libris , fed  etiam  de  fymbo- 
lis , & Concilijs  inteUigendum  eft , cum 
omnium  fit  eadem  ratio,  vt  per  fe  appa- 
ret manifeftum. 

Quapropter  licet  doftrina  talium  li-  8. 
brorum  per  fe  fpeftata  fides  catholica  fit, 
vel  potius  pars  eius , vt  iam  dicam;  nihi- 
lominus vt  a feftarijs  retinetur,  vel  non 
eft  Apoftolica , vel  non  poteft  vt  talis 
certo  credi.  Primo  quide,  quia  certi  elle 
non  po(funt,illos  libros  Scripture, quos 
adniittunt,efl~eApoftolicos,cum  pro  fuo 
arbitrio  quofdam  admittant, alios  neget, 

& quofdam  quoad  aliquas  partes, & non 
quoadalias. Hac  enim  libertate  difeerne 
di  inter  Scripturg  libros,tota  eorum  do- 
ftrina  quoad  eos  incerta,  & quafi  huma- 
na redditur,  quia  fola humana  opinione, 
vel  fide  credi  poterit,  non  diuina.  Qux 
ratio  etiam  ad  Concilia  applicari  poterit, 
quia  nulla  certa  authoritate,  vel  ratione 
quedam  admittunt , alia  reficiunt,  cum 
idem  pondus  authoritatis  habeant  , fine 
in  eis  grauitas  iudicantiu,fiueSancli  Spi- 
ritus afsiftcntia  fpefletur.  Et  preterea 
eft  alia  ratio  tam  defymbolis , quam  de 
Concilijs,  nam  doftrina  illorum  no  ideo 
ab  his  feftarfis  admittitur,  quia  ibi  tradi- 
tur,aut  definitur, fed  quiaipforum  iudi- 
cio  in  Scriptura  continetur , & ita  fym- 
bola, vel  Concilia  non  funtapud  ipfos 
fundamentum  certitudinis, quod  illa  do 
flrina  fit  Apoftolica,  fed  folum  ipforum 
iudicium,  vt  in  6.  & y.cap.  late  deduxi-,, 

V nde  fumitur  altera  generalis  ratio, quia 
doftrina  non  in  litera , fed  in  fenfu  con- 
fiftit;ergo  vt  doftrina  fitApoftolica,ne- 
ceftc  eft , vt  non  folum  libri , fed  etiam 

eorum 


9 4* 


Ltb.  r.Quswttt  Jnglicanafectd  a fide  catholica  dtfisidcat , 


o. 


eorum  fenfus  habeat  originem , & ceita  / 
dimanationeab  iplis  Apoilolis : fedhac 
non  habet  apud  leclarios  , quia  Tuo  ar  ji- 
trio,  vel,  quem  fingunt , pnuato  ipi  ritu 
ducuntur  j ergo  vel  doctrina  eorum  etia 
in  re  ipfa  non  eit  Apofiolica,  quia  in  fen 
fu  Scriptura  errant  5 vel  licet  cafu  con- 
tingat in  fe  elle  Apofiolicam, apud  ipfos 
non  habet  eiufmodi  certitudinem , quia 
eadem  menluraillam  metiuntur. 

Quamobrem  nihil  iuuat  Iacobu  Re- 
gem pagin.42. dicere,/?  tria fymbola  in  e 0 
J e fi  fu  interpretari,  quem  illis  ejfe  y oluerunt 
Patres , atrj.  Concilia,  a quibus  funt  condita,  g 
at<l  di  [cripta.  Inter  rrogo  enim,vnde  no- 
Dnftrinam  uerit  voluntatem  hanc  Patrum,  vel  Co- 
lymbo! orii  ciliorum. Dicet  fortafie, ex  verbis  lllorii 
ptouc  e;m  cam  nofie.Sed  quid  fi  verba,vel  ex  varia 

Kexincer-  r -r  • 1 1 • 

prctacurccr  ugnihcatione,vel  ex  hominum  mterpre 

ticudine  H-  tatione  varios  habeant  fenfus  ? vnde  dif- 
daApofio-  cernit,  voluntatem  Patrum,  & Conci- 
neren^of  ^orum  fuifie,hunc  fenfum  efife  in  illis 
fSf  ^ verbis,  & non  alium?  Dicet,  credo  ,fua 
certa  [cientia  fe  id  cognofcere,ac  credere. 
Nam  ciim  id  de  Scripturis  dicat , facilius 
de  fymbolis,&  Concilijs  affirmabit.  At, 
illam  certam  fcientiam  nullam  omnino 
efie  ex  Scripturis, Patribus,ac  mani  fefta 
ratione  cap.  7.  ofiendi  3 ergo  non  poteft  ^ 
Rex  nobis  probare,fe  interpretari  fym- 
bola  in  fcnfu  ,quein  Patres  illis  elTe  vo- 
luerunt ,fed  cafu  accidet,  vt  interdum 
ita  (it,  & faepe  non  ita  erit , ideoque  talis 
doctrina  fic credita, non  poteft  habere 
certitudinem  Apoftolicsdoftrinae. 

I o . Exemplis  hoc  amplius  conuincamus. 

Exemplis  ^nus  cx  articulis  fymboli  Apoftolici 
idem  couin  e fi)  Defcemlitad inferos, quae  verba  ab  A- 
citur.  thanafio  non  amplius  explicantur.  Ec- 
clefiavcro  a Patribus  edoifta , intclligit 
illa  verbapropriedevero,&reali,ac  lo- 
cali defcenfu  Chrifti  in  anima  a corpore  p. 
imparata  ad  loca  fubterranea  inferni.  Cal  ^ 
ui  :ius  autem , Sc  alij  intelligunt  de  dolo- 
nibus inferni,  quos  fingunt,  Chrifium 
pallum  elTe  in  Horto, & in  Cruce.  Si  er- 
go Rex  credit  illis  verbis  Symboli  in 
hoc  pofleriori  fcnfu  acceptis  (quod  de 
Rege  prarfumimusjCum  Caluini  feftam 
profiteatur)  oftendat  nobis, quis  ei  reue 
Jauerit , illum  fenfum  intendifTe  Apo- 
° os » Fa.*fertim  cum  ille  fit  extra  pro- 
priam , & vfitatam  verborum  fignifica- 

tionem,&  contra  intelligentiamomniu 


c veterum  Patrum  alio  pafto  Scripturas 
interpretantium  de  hoc  eodem  articulo, 
vt  alibi  elt  a nobis  oftenfiurgergo  in  hoc 
non  retinet  Apofiolicam  dodtrinam  , 
quatumuis  fymbola  fe  recipere iaftitet. 
ldeincp  argumetum  inalijs  fymboli  ar- 
ticulis fieri  poteft,  vt  in  illo, in  quo  con- 
fitemur,Chrifium  efie  natum  ex  Maria 
V irgine,  vel  venturum  cfieiudicarevi- 
uos , & mortuos  ex  faftis  illorum , vt  in 
fymbolo  Athanafij  confitemur  vel  quo 
vnam  Ecclcfiam  Catholicam , SanHoru 
communionem,  remifsionem  peccatori* 
profitemur.  Nam  haec  omnia  longe  in 
diuerfo  fcnfu  a Proteft  antibus  intelligu- 
tur,  quam  ab  Apoftolis,vel  Cocilijs  fue- 
rint tradita , vt  facile  oftedi  pollet,  fi  pro 
huius  operis  breuitate  liceret : ergo  fru- 
ftra  Rex,  qui  Protefiantes  tuetur,  dicit, 
fe  interpretari  fymbola  in  fenfu,quem 
authores  volueruntmam  offendere  non 
potefiifiiufmodi  ex  illis  fenfum,  & ita 
illa  do&rina  non  poteft  ofiendi  Apofto- 
lica,  & confequenter  quoad  illum,  & fe- 
quaces  nihil  ell  in  fymbolis , quod  cum 
certitudine  pofsit  doftrina  Apofiolica 
reputari. 

Cocludimus  ergo,  non  fatis  efie,  Apo- 
ftolicas  voces , feu  feripta  retinere, nifi 
tApoflolice  etiam  mtel ligatur , vt  loquitur 
Gregorius  Nazianzenus  Orat.  $z.  alias  - 
epifi.  2.adCledoniuni.  Quidautcmfit  *enf,lailh' 
Apoftolice , vel  non  Apoftolice  intelli- 
gi,dcclaratjdicens,f2go;u4;«  eredem  yoces,  Na^iarr. 
fi  reble  intelligantur , cum  pietate  coninntta 
funt, fi  perperam  exponantur,  impietate  non 
carent.E t prius  dixerat,  vfum  haeretico- 
rum elTe  cum  communibus fententijs  ,quas 
Scriptura  exhibet , conuinci,  ac  premi  [e  yi- 
dent,  pias  quidem  dicliones  confiteri ,& cir- 
ca mentem  dolum  [ruere.  Indicium  autem 
huiufmodi  intelligentiae  non  Apoftoli- 
cae,figmficat  elTe  nouitatem,  antiquae  Ec 
clefia:  traditioni  contrariam , dicens , 0 
ingentem  abfnrditxtem  , abf conditam  poft 
Chrifium  fapientiam  nobis  annuntiant , id, 
quodfane  lacrymis  dignum  e fi.  Nam  fi  tri- 
gintaduntax at  abhinc  annis  fides  initium 
fumpfit , cum  quadringenti  iamfere  anni  flu- 
xerint,a quo  Chrifius  manifefiatus  e fi, in  ane 
ytif  tanto  tempore  fuit  Euangelium,  inanis 
etiajides  nofira,  frutfracj,  martyres  martyria 
perfm  funt, & tales  tanti, £ Antifiites  plebi 
prrejuemit.  Igitur  ad  Apofiolicam  doftri 


II. 

Apcftclic; 
feripta  lini 
-A  polfolico 


nam 


(fap.rpJn  Anglicano  fchifmate fide  Apoflolicam  non  efie.pj 


ii. 

Seftd;nAn- 
glicaaam  fe 
cundii  pro- 
elia dogina 
ca  Ap  “itoli- 
cs  ii  dei  re- 
pugnare  of 
tenditur. 


4thana[. 


ozom. 


/ htcent . 
iynn. 

I3» 


namadiungi  debet  Apofiolicus  fenfus:  A 
erit  auteApofiolicus,  fi  abApofiolis  du- 
xerit originern.quam  perpetua  Eccielie 
confenfio,  ckprxdicatio  manfiefiat.  Cu 
ergo  Rex  Anglix, licet  fymbolum  Apo 
idolicum,  <5c  extera  recipiat , Apofioli- 
cumtaine  eorum  fenfrun  illibatum  non 
retineat , dici  non  potefi,  etiam  quoad 
hanc  parte  Apoflolicam  hdem  profiteri. 

Venio  ad  alteram  prxdiftx  doftrine 
partem,  Proteflantium , omniumq;  pe- 
ne huius  tepefiatis  fe  diariorum  propria, 
quam  etiam  Rex  Anglix  cu  m fuis  reci- 
pitj&  Ecclefix  Romane  hdei  anteponit,  g 
De  hac  igitur  parte  duobus  modis  pof- 
fumus  ofiendere,Apofiolicam  non  elle. 
Primo  in  vniuerfali  ex  principijs  ha<ftc- 
nus  difcufsis : nam  illa  omnia , quae  funt 
propria  illius  feclx , funt  contraria  anti- 
qux  fidei  vniuerfalis  Ecclefix,  quia  per 
defectionem  ab  illaintrodudtalunt,vt 
cap.2 . & 3 . efi  oftenfiim;  ergo  non  pof- 
funt  effe  ex  Apofiolica  dodtrina,  fed  ex 
vana  hominum  nouitate  pro  cerebro  ex 
cogitata.  Probatur  confequentia  ex  fun 
damento  polito, quod  initium  doctrinae 
Apofiolicx  per  certam  feriem  reuocan-* 
dum  efiad  tempora  Apofioloru,  <$ceo-  Q 
rum  prxdicationem  3 ergo  illa  dogmata, 
qux  ante  paucos  annos  inceperunt,  & 
quorum  initium  cognofcitur  fuifTe  per 
defectionem  ab  antiqua  fide,  non  pofsut 
eife  doctrina,  feu  hdes  Apofiolica.  Hoc 
enim  argumento  implicite  vtiturGre- 
goriusNazianzen.  in  loco  proxime  ci- 
tato, & eodem  vtitur  Athanafius  apud 
Theodoretdibr.4.  Hiftor.  cap.3 . dicens 
ad  Iouianum  Imperatorem.de  fide  dini- 
ni tatis  Verbi  diuini , Pro  certo  fcias,  tAu- 
gufte , hanc  ipfam  ab  omni  f e culorum  memo- 
ria praedicatam  fuilje  . Hac  etiam  regula 
vfus efiTheodolius  Imperator  apud  So  D 
zomenumlib.7.Hifior.cap.i2.adinfur 
gentes  hereticos  compefcendos,fcilicet, 
examinando  doctrinam  per  eam,  quam 
fancti  viri,  & Apofiolici  femper  tradi- 
derant, vt  qux  cum  illa  confentiret,  vt 
Apofiolica  reciperetur, qux  vero  difse- 
tiret, repelleretur, & alij  Patres  frequen- 
ter vtuntur  eadem  antiquitatis  regula, & 
illam  maxime  commendat  Vincentius 
Lyrinenfis  in  fuo  aureo  libro  contra  pro 
phanas  vocum  nouitates. 

Alter  modus  ofiendendifeftam  An- 


glicana  quoad  ea  , qux  funt  fibi  propria 
vel  in  quibus  Caluino , Luthero , Zuin- 
glio,  autalijs  Protefiantibusadhxret  no 
elle  lidem  Apofiolicam,elle  potefi,def- 
cendendo  ad  lingula  dogmata , corumq; 
nouitatem,&  erroris  gradum  ofienden- 
do.  Quia  vero  nunc  non  aiTumimus  pro 
uinciam  difputandi  de  omnibus  dogma- 
tibus, qux  his  temporibus  abhxreticis 
in  controuerfiam  vocata  funt , & quia  id 
elfet  nimis  prolixum,  & operofum,  huc 
modu  probationis  mprxfenti  non  pro- 
fequemur.Non  omittemus  autem  in  fc- 
quenti  libro , quin  lingula  puncta  a Ro- 
mana fide  aliena  , qux  Rex  Iacobus  in 
fua  fidei  confefsione  attigit,  expenda- 
mus,eique  fumma  breuitate  pro  loci  op- 
portunitate refpondeamus. 

Nunc  fuflicere  cenfemus, gratia  exe- 
pli , proponere  articulum  de  Primatu, 
qui  Anglicanx  fectx  maxime  proprius 
elle  videtur. Secta  enim  Anglicana  iumc 
articulum  credendum  fuis  feftatoribus 
proponit,  fcilicet,  temporalem  Regem 
in  fuo  regno  elle  fupremum  caput  in  fpi 
ritualibus,  cui  omnes  Epifcopi,  <3c  facer- 
dotes,  vel  (Vt  fedtarij  loquuntur  ) mini- 
firiobedire  tenentur.  Quxrimusergo, 
quisApofioloru  hoc  docuerit, vel  ferip- 
tum  reliquerit  in  Ecdeha  Chrifii,  vel 
quomodo  pofsit  effeab  Apofiolisderi- 
uatum  dogina,  quod  ante  Henricu  viij. 
in  Etclefia  Chrifii  nonefiauditu?Quod 
autem  hoc  ita  fit,  1111  nc  non  aliter  proba- 
mus,nifi  quia  nunquam  legimus  in  Eua- 
gelio,  Ecclefiam  commifiam  Regibus, 
fed  Petro, Apoftolis,&  Epifcopis  Alatt. 
15.18.28.I0an.21.  Ador.  20.nequein 
Apofiolicis  epifiolis  legimus  prxeipi  fi- 
delibus obedire  Regibus  in  his, qux  per- 
tinentad  falutem  animx,fedPrepofitis, 
qui  rationem  animarum  eiscomifiarum 
funt  reddituri, ad  Hcbr.i  3 . neque  iri  hi- 
fiorijs  legimus, Regem  aliquem  Chri- 
fiianum,  & Catholicum  talem  potefiate 
fibi  arrogalfe,  aut  in  Ecclefia  exercuiffe. 
Qjx  omnia  in  libro  tertio  ex  profeffo 
tractaturi  fumus , 8c  ideo , ea  nunc  inli- 
nuaffe  fufficit,  vt  inde  concludamus,  fe- 
tfiam  illam, qux  ab  hoc  dogmate  fumpfit 
initium, & quodammodo  in  illo  fundata 
efifnam  propter  illud  precipue  a Roma- 
na Ecclefia  fe  feparauit)  Apoflolicam  fi- 
dem reputari  nequaquam  polfe. 

Fortaf- 


*AugnJ}. 


Origen. 


14. 


Mattn. 
loan. 
*Acfor,  2o 


Hebr . 1 3 


p6 


Lih.r.QuZtu  Jnglicaria fetfa  a fide  Catholica  difsideat. 


I5* 

Refponfio 
Regis  exe- 
ius  fadiis  ira 


:.CoY. 


IO. 


Ltic. 


io. 


Fortaflc  Rex  dicat, illuin  articulum 
non  computari  ab  ipfo  , vel  a fuis  mini- 
llris  inter  cos , qui  dc  hde  Catholica  lint 
tenendi.Hanc  eniin  correttionein  adhi- 
buiile  videtur,  pag.fo.Prffationis,  cum 
dixit,  Ego  yero  id  ingenue  jpondeo , quoties 
religionis, quam  profiteor,  yllum  caput  ofie- 
detur  non  antiquum,  catholicum,  &1  ^Apofio 
licum, Jed  nouitium  cfie , ac  recens  ( in  icbus 
Jcilicet  ,jj>etf antibus  ad  fidem  ) mejlatim  ab 
eo  difcejjurum.  Veruntamenfi  fub  illa  li- 
mitatione , feu  correctione  fuum  de  pri- 
matu articulum  comprehendit , «Sc  inter 
res  ad  hdem  fpeftantes  illum  non  nume 
rat  profecto  iniuRifsime  cogit  fubditos 
fuos  ad  recognolcendu  in  ipfo  talem  po- 
teftatem,feu  dignitate.  Quomodo  enim 
iufte  cogi  polTunt,(i  ipfi  non  tenentur  in 
confcientia  talem  in  temporali  Principe 
recognofcere  dignitatem  ? Vel  quomo- 
do potiunt  teneri  adeam  recognofcen- 
dam  , fi  non  tenentur  eam  credere  ? Vel 
quoiure  teneri  poiTunt  ad  illum  articu- 
lum credendum, fi  ille  non  eft  fecundum 
fidem  catholicam  credendus?Refponde- 
ri  poteit , effe  credendum  fide , vt  fic  di- 
cam, politica,  feu  Regia, id  eft,  in  Regis, 
vel  fui  confilij  authoritate,prscepto,aut 
teftimonio  fudata . At  hoc  abfurdifsimu 
eft,  Sc  ab  omni  etia  humana  ratione  alie- 
n u m, quia  dignitas,  & poteftas  guberna- 
cli Ecclefiam  in  fpi ritualibus,  non  eft  res 
humana  ratione  inuenta,  fed  aChrifto 
dari  debuit,  iuxta illud  Pauli.2.  ad  Cor. 
io  .Si  amplius  aliquid  gloriatus  fuero  depo- 
te  fiat:  nofira , quam  dedit  nobis  Dominus  in 
cedificationem , & non  in  deflruHionem  ye- 
firam.non  erubefcam,8c  ideo  ipfcmetChri 
ftus  dixit  Lucae,  i o.  Qui  yos  audit, me  au- 
dit , & qui  yosfpernit , me  fremit  ; ergo  de 
dignitate  i!la,<5cpoteftate,  quod  in  Rege 
fit , non  poteft  fola  naturali  ratione  con- 
ftare, neque  Rex  potuit  voluntate  fua  il- 
lam vfurpare,  fi  fibi  data  non  eft  ;ergo  fi 
hoc  non  eft  reuelatum,  vt  re  vera  no  eft, 
«Rideo  non  tenentur  Angli  illum  arti- 
culum de  fide  credere  (vt  in  dicfta  refp5- 
fione  fupponitur  ) profecto  nulla  eft  hu- 
mana authoritas, quae  iufte  pofsit  illos 
cogere  ad  id  credendum,  cum  fit  de  re, 
quae  jiiperat  humanam  poteftatem,  8c 
cognitionem,  quae  per  reuelationem  no 
habeatur,  yt  omittam,  etiam  effe  contra 
ca,quae  reuelata  funt,vt  poftea  oftenda» 


B 


D 


Er<^o  fi  Rex  velit  confentanee  loqui  ad 
ea,  quau  operatur,  necellc  eft, . t inter  fi- 
dei fux  articulos  hunc  de  primatu  fuo  po 
nat , Sc  ita  v el  ex  illo  folo  concludimus,, 
fuam  fidem  Apoftolicam  non  efle. 


C A P V T XVII L 


Obieffioni  contra  doctrinam  capitis fupe- 
rioris  occurritur. 


CONTRA  difeurfum  fuperioris 
capitis  pofifunt  aduerfarij  nobis 
obijeere  etiam  Pontifices  Roma- 
nos multa  nobis  de  fide  credenda  propo- 
nere, quze  neque  ab  Apoftolis  praedicata 
funt,  neque  ita  funt  antiqua,  vt  per  con- 
tinuatam feriem  ab  Apoftolis  deriuari 
potuerint;  ergo  etiam  fides  Romana  no 
poteft  effe,  aut  vocari  Apoftolica . Htec 
illatio  fundamentum  habet  in  his,  quae 
proxime  cotra  aduerfarios  protulimus. 
Nam , vt  aliqua  doftrina  fit  Apoftolica, 
non  fatis  eft,  aliquam  eius  partem  efle  ab 
Apoftolis  pr£dicatam,«Sc  deriuatam,hoc 
enim  habet  etiam  fccfta  Anglicana;  imo 
Sc  quaelibet  fefta  haeretica , quae  femper 
falfis  vera  permifeet.  Si  ergo  Ecclefia 
Romana  etiam  habet  noua  veteribus  per 
mifta , non  poterit  doctrina  eius  fimpli- 
citer  x\poftolica  cenfcri.  Maxime  quo- 
ad ea , in  quibus  ab  alijs  feftis  hominum 
profitentium  Chriftum  difsidet , quia  in 
his  dogmatibus  etiam  eft  noua , ficut  sut 
aliae  feclae  fubChrifti  nomine  introdu- 
«ftae.Propofitioafrumptaprobari  in  pri- 
mis poteft  his  exemplis,  quae  Rex  in  fua 
Praefatione  refert,  Scnouitia,  ac  nupera 
yocat , vt  in  Beatae  Virginis , «Sc  aliorum 
Sanftorum  inuocatione , cultuque  reli- 
quiarum, «Sc  imaginum  veneratione , <Sc 
adoratione,  «Sc  alijs,  quae  poftea  percur- 
remus. 

Nec  illi  fatisfaciemus  dicendo,  non 
polle  harc  noua  vocari,  cuin  ante  mille, 
Sc  plures  annos  ab  Ecclefia  obferuata 
oftendanturmam  ipfe  folum  vt  fufficie- 
ter  antiqua  recognofcit,  quae  tota  Catho- 
lica Ecclefia  iam  inde  ab  Apofiolomm  tem- 
poribus fine  mtermifsione  multis  pofl feculis 
conttanter  docuerit, & crediderit, vt  ipfe  pa 
gina 62.  dicit , 6c  teftimonio  Vincenti) 
Lyrinenfis  cofirmat.  Et  qu£  huiufmodi 
a inuenictur dogmata(vt  fe  Apoftolice 

doftri- 


I. 

Obie&iohj 

icticoium. 


0,11  x a Re- 
ge rancjrara 
noua  ia/pro 
bentur. 


1.  „ 

Cat  holics  : 
Refponlio- 
ni  via  pr£- 
eludere  co- 
natur Ren- 


Q / SSoluklir  obietfioqu&daeotradoBrinacap.fr&cedet.p? 


doftrin^  fectatorem  ofiendat)nunquam 
recufaturu  m efie  confirmat , quauis  hoc 
etiam  non  (impliciter, fed  cum  limitatio- 
n c velit  intelligi  de  fidei  dogmate , quod 
adjaltuem  fit  necejptnum. Denique  adde- 
re poilumus  exempla  quarundam  rcru, 
quas  Ecclefia  Romana  nunc  de  fide  cre- 
dit,quas  in  confefib  habetur,  non  e Re  ab 
Apo  (tolis  p raedicatas,  vt  Beatam  Virgi- 
nem nunquamvenialiter  peccaile,  libros 
Machabeorum  e ile  canonicos,&  huiuf- 
modi  quae  breuitatis  caufa  miila  facio . 

Ad  hanc  obieCtionem  dicimus  in  pri— 
3 • mis , aliud  e(te  credere  aliquid  repugnas 
dogmatibus,  & doChinis  ab  Apofiolis 
pr^dicatis^aliud  vero  credere  aliquid  per 
modia  additionis  ad  doctrinam  praedica- 
tam" ab  Apoflolis , quod  ab  eis  exprelle 
declaratum  non  fit , vel  faltem  declaratu 
eife  non  confiet  .Primum  genus  credu- 
litatis , aut  doCtrina:  repugnat  cu  doCtri- 
na  Apoftolica,  quia  illa  immutabilis  eft 
omnino, fient  Deus,  Sc  verbum  eius  im- 
mutabile efi,vt  fignificauit  Paulus  adGa 
*AdGalat.  Et. 1 -per  illam  exaggerationem.  Si  lAn- 
2.  Cor. x.  gelusde  Ccelo,&c,  &ideo  dixit  cap.  2.  Si 
aux  deftmxi, iterum  recediftco,pYauancato- 
rem  me  conftituo.  Sc  2.ad  Corin.i . Fidelis 
Deus  quia fermo  noftter, qui  fuit  apud  vos,no 
eftin  illo, Eft  & Nonfed  Eft.Idcoly,  fignu 
euidens  doctrinae  non  Aooftolicae , fed 
potius  apofiatice  ert,aliquid  vel  minimu 
tradere,d  ictis,  vel  feriptis  Apofiolorum 
contrarium  :nam  illud  fufficit  non  folii  m 
adofiendendam  talis  dogmatis  falfitate, 
fed  etiam  , vt  totam  fidem  talis  doctrinae 
quoad  certitudinem  euertat,  vt  iamex- 
icdeiiaRo  pHcaui. In doCtrina  autem  Ecclefiae  Ro- 
iuna  nui. a man„  nu|ium  dogma  huiufinodi  inueni- 
IbIis cocta-  tur,aut muenin  potefi,iuxta inniti  ,p- 
iu  recipere  inifsioncs  fupra  tractatas, idq;  refponde- 
■oteft,  An-  do  inferius  ad  omnia  exempla, quae  Rex 
o fe"d3-nui  3tlducit, facile  ofiedemus.x\t  vero  in  fe- 
3 iiijs  cor>.  Cta  Regis  Anglix  numeratur  multa, que 
raiia  rcci  - cu  doctrina  Apofiolorum, etiam  ab  ipfis 
'*c*  fcripta,planc  repugnat, vt  efi  negare  tra- 

ditiones no  feriptas,  refifterein  dogma- 

. 1 O 

tibus  vniuerfali  Ecclcfie,que  eft  coluna, 
<Sc  fi rmamentu  veritatis. Negare  ite  om- 

j-  ^ . e>  _ 

nem  fidei  regula  praeter  priuatu  fpiritu, 
vel  fic  (alte  (latuere  vt  omnia  in  dubium 
neceftario  reuocetur,itepra:dicare  libe- 
rti efie,Sc  licitu.  teporaliRegi  no  obedire 
vili  Epifcopo,vcI  Pafiori  Ecdcfie  ctiaiji 


A fupr*mo,&  alia  fimilia,  quae  cum  his  co- 
nexa funt,vt  omitta  alia  fpeciaiiora,qu£ 
ex  his  generalibus  naicutur,vt  negareve 
ritate  corporis, &sagmnisDomim  m Eu 
charifiia,&  alia,quy  poltca  tractabimus. 

Atfanenon  repugnat  Apoftoiicy  do-  4* 

<fi linas, quod  pro  teporis  difcurfu  aliqua 
difiin<ftius,&  cxprefsius  tradatur, quam 
antea  predicatafuerantrquin  potius  hoc  Poteft  Ec- 
modo addi  pofiunt aliqua crededa invno  dena aIitIl,a 
tempore,  quas  prius  exprelle,  ociorma-  dcnda  pro_ 
liter(vt  fic  dica) praedicata  non  erant,du-  p0neiCj  qug 
modo  antiquioribus  non  repugnet,  & lc  antes  no  ita 
„ gitimapotefiate  proponantur , id  efi,  ab  credebacur. 
Ecclefia  definiatur.Hoc  probat  obiectio 
facta,  «Sc  coluetudo  Ecclefiae  catholicae, 
qua?  ex  necefsitate  quada  humanae  con- 
ditionis orta  eft,<Sc  tam  manilerta,<3c  co- 
getem  ratione habet,vt  116  fit  verifimile, 
reliquiiTe  Deu  Ecclefiam  fua  fine  huiuf- 
modi  potefiate,vel  fine  fufficiete  proui- 
dentia , Sc  auxilio  ad  vtendu  illa  fine  pe- 
riculo recedendi  abApofiolica  doctrina. 

Probatur  hoc,&  declaratur , quia  mos 
Spiritus  SaCti  femper  fuit, no  fimul  Ec- 
clefia docere  de  omnibus, qu^  ad  doctri- 
nam fupernaturale  pertinent,  fed  pro  te- 
£ porum opportunitate , iuxta difpofitio- 
nem  fuae  occultifsiraae  prouidentic.Hoc 
videre  licet  in  temporibus  antiquismam 
vt  omittam  tempora  legis  natura:,  in  ip- 
famet  fynagoga  difcurfu  teporis  creuit 
doCtrina  facra , prout  varijs  temporibus 
Deus  mittebat  Prophetas.  Deinde,  quia 
no  obftante  Scriptura , poterant  aliqua- 
do  infurgere  res  dubia: , vel  ambigua:, 

Deus  cofiituerat  loeu,  & tribunal  facer- 
dotale,  per  quod  pofiet  ille  populus  ma- 
gis,ac  magis  in  rebus  diuinis  illuminari. 

Prxterea  etiain  ipfa  primitiua  Ecclefia 
Spiritus  SanCtus non  fimul  docuit  Apo- 
D ftolos  omnia  , nam  de  gentili  vocatione 

poftea  fuit  Petrus  infiruftus  ACt.ro.  & AV\q/  10 
de  cellatione  legalium  certior  reddita  efi 
Ecclefia  inCocilio  Apofiolico,qua  antea 
erat. Sic  ergo  pofi  Apofioloru  tempora 
potuit  Ecclefia  in  multis  illuminari, qu£ 
neccfiaria  elle  potuerut  in  pofieriori  te- 
pore, &noprius,vel(ppter  dubia  de  nouo 
orta,  prefertim  infurgetib9  hereticis,vel 
alijs  temerarijs  hominib9, res  fidei  obfcu 
ras  prauc  exponetibus,  vel  etia,quia  lice 
efi  naturalis  hominis  coditio,vtpaulatim 
^jcognitionc  proficiat, quod  ctiaDcus  in 
I Ecds.- 


Lib.  i.QvZw  JmJkanaftBa  a fide  catholicadifisideat. 


Prouer.  4. 

5* 

Qua;  noui- 
tas  antiqui- 
tari  fidei  re 
pugnee» 


lAuguJl. 

Vmc.Ljr, 


Chryfoft. 


6. 


Primus  ino 
dus  declara 
di  dogmata 
fidei. 


Conc.Nic. 
Ephe fimum 


Latera», 
f l orent. 
Tndent. 


pS 

Ecclefia fua  obferuali  voluit,  iuxta illud  A 
P touerb.4  .InStoruficmita  quafi  luxjpletk- 
de<  procedit, & crefiatvfi  adperfettu  diem. 

£t  ideo  Paulus.  i.adTimoth.d.non 
CimpUciteraonita.tcs,kdprophanasyoc» 

nouitates  vitandas  dixit, quia  vt  D.  1 no- 
mas ibi  notat.  non  omnis  nouitas  repre- 
hendenda eft,  cum  Dominus  dixerit. 
Mandatum  nonum  do  vobis , Ioan.  1 3 • ied 
prophana  nouitas, id  elf , rebus  diuinis,& 
facris contraria.  Quae  fuit  prius  fentetia 
Au^uftini  in  tracf.  97-  in  Ioan.  ciica fi- 
nem,<Sc  fere  eandem  habet"Y  meent. L}  - 
rinenfis  cap.37.  dices,  Quid ejl prophanas?  g 
qua  nihil  habent  facn , nihil  religio  fi, ab  Ec- 
clefia penetralibus,  qua  e fi  templumDei  pe- 
llitus extraneas . Prophanas  vocum,  inquit, 
id  e fi, dogmatum  .rerum  fiententiarum  noui- 
tates,qua  junt  vetufiati,  qua  antiquitati  co 
traria . Quamobrem  quae  non  funt  con- 
traria, fed  potius  deferuiut  ad  melius  in- 
telligenda,quae  antiqua  funt,non  pofsut 
dici  nouitates  prophanaefimo  nec  omni- 
no nouitates,  quia  in  antiquioribus  con- 
tinebantur, & virtute,  vel,  vt  aiunt,  im- 
plicit  e credebantur,  & ideo  quando  po- 
lf  ea  explicatius  traduntur, non  tam  noua 
dicuntur , quam  antiqua  noue  propofita.  Q 
Quod  effe  vtilifsimum  inEcclelia,&  Cq- 
pe  necelTarium,  per  fc  clarum  elf,&  op- 
time docet  idem  Lyrinenfis  cap.  27.  & 
Chryfolf.homil.71.  in  Ioan.exponens, 
mandatum  mutuae  dileftionis  dici  nouu 
propter  modum,  licet  Iit  antiquum. 

Polfumusq;  hoc  amplius  declarare, 
dilfinguendo  in  materia  fidei  ea,  quae  ad 
folam  cognitionem  veritatis  pertinent, 

& ea,  quae  ad  mores , & ad  cbferuantias, 
vel  caeremonias  fpe£Iant,in  vtrifq;  enim 
fieri  potelf  additio  aliqua, vel  explicatio 
non  tamen  eode  modo.Nam  in  his, quae 
fpecfant  ad  cognitionem , contingit  du-  D 
pliciter.  P rimo, nullam  veritatem  de  no 
uo  definiendo , fed  veritatem  antiquam 
retinendo, &vbi  opus  fuerit  nouiter  ex 
plicando, ficut  in  Concilio  Niceno  defi- 
nita eft:  Verbi  diuinitas,&  inConcilio 
Epnefino  iublfantialis  vnio  duaru  natu- 
1 aru  in  vna  Chrilf  i perfona,  & realis  pr£ 
fentiaChrilfiDomini  in  Eucharilfiain 
Concilijs  Lateranefi, Florent.  «ScTridet. 

Et  interda  cotingit  in  huiufmodi  mylf e 
r ioi  um  declarationibus, noua  nomina  ab 
Ecdciia  excogitari, quibus  «Severitas  de- 


finita magis  explicetur,  & haereticorum 
caluniae,<Se  tergiuerfationes  enitentur, & 
detegantur,  <Sc  tunc  taliu  vocum  non  eft 
prophana  nouitas, led  prudens,  ac  fideiis 
necefsitas.Ita  voce  Homoufiion,  feu  cofub 
lfantiale,quam  vt  noua  Ariani  reprehe- 
debat,  quia  eorum  errore  detegebat,  Pa- 
tres  fidei  defefores  fernper  approbarut, 
vt  patet  ex  Ambr.  lib.i . & 3 . de  Fide  c. 
vlt.  8c  AthanafiofaepeinOrationib.co-  tAmbr, 
tra Arianos,&Aug.tracf.<>7.in  Ioan. di-  .Athttui 
cente , Patres  aditer  jus  impietate  Arianoru  Munfi 
nouu  nomen  Homoufiion  condiderunt, Jed  no 
rem  notta  tali  nomine  fignauerunt , hoc  enim 
vocatur  Homoufiion, quod  e fi,  Ego,&  Pater 
ynnm fimus,' vnius  videlicet,  eiufideq.fiubfia 
tix  . Similiter  propter  Neftoriu, qui  ne- 
gabat Virginem  cile  matrem  Dei, conci- 
lium  Ephefinum, eam  Theotocon  appel  ^ ' t1 

landam  decreuit,latine  Deiparam, de  qua  q ‘ ^ 
voceloquens Cynllus  epilf.  i.adPres-  ^ 1 

byter,  8cc.Admiratus(inquit)fium,  an  fint, 
qui  dubitent, num  Beata  Virgo  Deipara  di- 
catur alicubi  , an  non  dicatur : fi  namtj  Deus 
ejl  Dominus  mficr  Iefius  Chnfius , quomodo 
Virgo , qua  illum peperit , Deipara  non  efii 
Hanc  nobis  fidem  diurni  tradidere  dificipuh, 

& licet  nullam  fecerint  ditiionis  huius  men- 
tionem , ita  tamen fentire  d S antiis  Patribus 
edotli  fumus. Et  idem  eft  cum  proportio- 
ne devoccTr-ifubfiantaticnis  ad  explican- 
dum facrofanctae  Euchariltiaemylteriu. 

Ideinq;  eft  de  fimilibus  vocibus,de  qui- 
bus generaliter  dixit  Auguftinus  dicto 
traft.  79.  Effe  aliquas yerborum  nouitates  Augd 
doclrina  religionis  conuenientes. 

Secundo  fieri  potelf  per  Ecclefia  no- 
tia fidei  explicatio, addendo, ac  definien- 
do nouam  propofitione , aut  veritate  de 
fide  credcdam,  quia  hoc  faepe  neC-effariu 
elf,quado  noua  controuerfia,vel  herefes 
oriutur. Exemptu  elf  in  veritate  defini- 
ta in  6 . fynodo  contra  Monothelitas  de 
duabus  Chriffi  naturalibus  volutatibus, 
quz  fub  illis  terminis  antea  non  luerat 
tanquade  fide  tradita.  Aliud,  & clarius 
elf  de  non  rebaptizando  rite  bapatizatos 
ab  haereticis . N a haec  veritas  prius  adeo  primi . 

fuit  dubia,vtCypr.  cu  multis  Epifcopis 
cotrariu  fenferint,&nihilominus  poltea 
elf  inCoc.Carthagin.&alijsab  Ecclefia  ConcXs- 
definita,  quod  fine  dubio  ad  certitudine  thafin. 

fidei  fnffirif  \rt  v r»  /O-  n \ 1 1 rt-  fil  T*-  lJL  — A 


7- 

Secunda» 


?exu  fjn: 
dus. 


fidei  fufficit,  vt  refte  Aug.  docuit  lib.  1 
cotraCrefco.c.3  ^'Quauisauteh^cnoua 
N videan- 


jLuyi" 


C , / $ Soluit  Ur  obiettio  qrnda  cotradocfrina  cap.pr&cedet.p  p 

A 


Epiphan . 
Tertull . 


vidcatur,nihilominus  dodtripaeft  Apo- 
ftolica,quia  in  illa  virtute  continetur, & 
ab  ipiis  Apoftoiis  non  luit  ignorata.  Ac- 
ceperunt enim  Spiritus  Sancti  donum, 
<Sc  omnia  ipiis  expof.iit,  vt  dixit  Epiph. 
hxref.  66.  Sc  latius  T ertullian.  in  Prx- 
fcriptionib.Qaod  tamen  mtelligendum 
non  eft  dc  folo  die  Pentecoftes,nam  po- 
ftea  etiam  teporibus  opportunis  de  ali- 
quibus rebus  potuerut  magis  doceri, leu 
iiluminari . Non  tamen  lieri  potuit , vel 
certe  non  oportuit,  vt  totam  I heologi- 
cam  dodlrinam,vt  fic  dicam, quam  Apo 
ftoli  ab  Spiritu  Sancto  didicerunt,  eo- 
dem modo  Ecclefix  traderent , aut  alios 
docerent,  fedqux  pro  eo  tempore  erat 
maxime  conueniens , Sc  ita  necellariura 
non  fuit  omnes  veritates, vel  conclufio- 
nes  ab  eis  diftinCtc  tradi,  vel  declarari. 
Vel  fortalTe  multa  ex  his,  quae  pertinet 
ad  maiorem  explicationem,  & bubulio- 
rem cognitionem  articulorum  fidei,  ver 
bo  docuerunt,  quae  pofiea  funt  in  dubiu 
reuocata , vel  propter  aliquam  hxrefim, 
vel  interdum  propter  ignorantiam, vt  in 
facto  Cypriani  confiat  exepifiola  eius 
74.  <Sc  alijs . Qua  ignorantia  non  obfiante 
veritas  dc  non  iterando  baptifmatc,ad 
Apoftolicam  traditionem  pertinet,  vt 
tractans  eundem  Cypriani  lo.cu  lib.  j .dc 
Baptifmo,  cap.26.  alleruit  Augufiinus. 

At  vero  in  his,  qua:  ad  mores,  «Sc  pra- 
xim  Ecclcfix  fpectant , facilior  eft  non 
n rebus  ad  folum  additio , feci  etiam  mutatio  . Quia 
ruores  perd  vt  Epiphanius  contra  Aerium  he- 
olum addi-  re‘-  7>  • circa  principium.  Non  potuerunt 
io,  iidetia  Apofioli  ftatim  omnia  conftituere  ,fedEc- 
-nu:3tio  be  cie  fu  accepit  complementum  dijpenjationis, 
pro  locorsm,&'  temporii  opportunitate ; nam 
f figula  res  non  ab  initio  omnia  habuerunt, 
f:d  progrejjit  temporis  ea,  qua  adperfettio- 
nem  requiruntur , parabantur . Quod  late 
profequitur . Et  ratio  clara  eft , quia  ea, 
qux  pertinent  ad  externos  mores  , & 
prxfertim  qux  ex  humanaiaftitutione 
pendent,de  fe  magis  funt  variationi  fub- 
iedta,  «Scnon  eadem  pro  omnibus  tempo 
ribus  cogruunt,  <S:  ideo  non  pofiunt  pro 
omni  tempore  immutabiliter  fiabiliri . 
Neque  etiam  ab  Apoftolis  potuerunt 
omnia  determinari,  quia  non  habuit  eu- 
dem  fiatum  Eccleha  eo  tempore , quem 
pofiea  adeptura  erat,vel  quem  nunc  ob- 
tinuit.Imo  stiafuo  tempore  non  omnia 


8. 


•i  poteft. 

Epiphan. 


B 


Cor. 


II’ 


fimul  difpofuerunt  Apofioli:nam  Paul, 
i.ad  Cor.  1 1 .cometnorat,  fe  prius  .tradi- 
di Ile  Corinthijs  vfum  diurni  lacramenti, 
& tamen  multa  in  illo  feruanda  pofiea 
ibi  docuitjiSc  in  fine fubiungit,  Ccetcra  au 
te  m, cum  y e nero, di  (ponam, Seca p.  1 4. ac  1^- 
pc  in  alijs  epiftolis  alia  praefica  docume- 
tapaulatim  tradidit.  Et  cconuerfo  Aci. 
1 f .aliqua  prxeepta  tradiderut  A pofioli 
pro  illo  tepore  opportuna,  qua?  fciebat, 
no  efie  perpetuo  in  Eccleha  feruanda, Vt 
de  abftinentia  a fufiocato,«Sc  fanguinc. 

In  his  autem  omnibus  additionibus, 
vel  mutationibus  obferuandum  eft,fem- 
per  do  ctrinam  elfe  eandem, & Apofioli- 
cx  doctrinx  confentaneam.Nain  in  pri- 
mis nihil  in  huiufmodi  re  bus  introduci- 


ratur. 


D 


Per  additio 
Ees  sb  Pc - 
clefia  faftas 

tur,  quod  iuri  diuino  pofitiuo,  aut  natu-  Apoitoiica 
rali  repugnet, quia  vniuerfalisEccleha  «io&nnano 
nonpoteltin  fide,aut  moribus  errare, vt  mutatur  ^ 
fupra efioficnfum. Deinde  quidquidin  rr,;,8isdec  a 
hoc  genere  fit , deriuatur  a legitima  po- 
teftatc  a Chrifio  dataVicarijs  fuis,&  Pa- 
ftoribusEcclefi^  ad  illam  gubernandam, 
de  qua  in  lib.  3. dicturi  fumus.  Idedq;  li- 
cet in  his,  qua?  ad  motes,  vel  cultum  ex- 
ternum pertinent,fit interdum  varietas, 
non  eft  nouitas  repre!icnfibjlis,nec  indu 
citin  dodtrina  fidei  mutatione, feu  varia- 
tionem, imo  nec  additione  alicuius  rei, 
qux  in  doctrina  Euangelica, «Sc  Apofio- 
lica  virtute  non  contineretur. Deniqj  ad 
totam  hanc  Ecclefix  illuftratione , redte 
accomodari  potefi  elegans  fentetia  Vin-  jyjnc.Ljr. 
centij  Lvrincnfis,  qui  in  c. 28. ita  obijeit, 

Forfitan  dicet  aliquis-.Nullus  ne  ergo  m Ec~ 
clefia  ChrijU  profcclns  habebitur  religionis ? 

Habeatur  plane, & maximus. Nam  quis  ille 
eft  tam  inuidus  hominibus,  tam  exofus  Deo , 
qui  illud  prohibere  conetur  ? Sed  ita  tamen j 
yt  yere  profecfus  ftt  ille  fidei,  non  permuta- 
tio.Siquidem  adprofeeiumpertinet,yt  infe - 
metipfaynaqiuctfres  amplificetur  ;ad  permu- 
tatione ycro,yt  aliquid  ex  alio  in  illud  tras- 
uertatur.  Crefcat  igitur, oportet, & multum , 
yehementerq.proficiat,tam  fingulorum  ,qiu 
omnium, tam  ynius  hominis, quam  totius  Ec 
cie  fice  aetatum  , ac  f ? culorum  gradibus  intel - 
ligent  ia, [cientia, fapientiaficd  infuo  dunta- 
xat  genere,  in  eodem  fcilicet , dogmate,  eode 
fenfu,  cademcj;fentcntia. 

Ex  his  ergo  abunde  fatisfadfum  eft 
difficultati  propofita?,& ad  cxcpla,  qux  10. 
Rex  obijcit,inlib.2.  in  particulari  refpo 
I 2 debimus. 


£3 


100 


Lib.i  .QuM.  Anglicanafetia  a fide  Catholica  difstdeat. 


aj’10  adJu 
ais. 


_ debimus , nunc  in  generali  tam  adiU  A 
Sansfic  exc  ^ Ad  ea,  quae  nos  addimus  , ex  dictu 
pi,s  m prm-  ^ . ref  or*demus,omnia  illa  habere  fu 
diroentum , vel  in  Scriptura , vel  m tra- 
dftlbrfe  Apoftolica , feu  alijs  principijs 
fidciiEt  quia  vel  fatis  declarata  no  erant, 
vel  temporum  decurfu  obfcurata,  vel  in 
dubium  vocata  fuerant,  per  Eccleham 
declarari,  ac  definiri  denuo  potuerunt: 
nam  ad  hoc  habet  poteftatem , & diuim 
fpiritus  afsiflentiam  fimul  cu  fua  a Chri- 
ito  promilTam,&  ita  femper  cum  necef- 
fitas  poft ulauit,in  Ecclefia  Chrifti  obfer 
uatum  eft.Et  ideo  non  eft  in  his  compa-  g 
randa  Ecclefia  cathojica  cum  Synagogis 
hxreticorum , quoru  nouitates  funt  an- 
tiquis dogmatibus  cotrarix,ideoq;  pro- 
phanae funt : noux  autem  definitiones 
Ecclefix  nonfolum  non  pugnant  cum 
antiquis , verum  potius  ex  illis  deriuatx 
funt  per  legitimam  poteftatem , ideoq; 
vel  non  funt  prophanae,  fed  faerx,  fi  no- 
na dicenda  funt ; vel  certe  non  funt  dog- 
mata fimpliciter  noua, fed  antiqua,  & 
Apoftolica , fiue  ante  plures,fiue  ante 
pauciores  annos  declarata,  feu  definita 
iint.  Parumq;  refert, quod  Rex  Anglix 
certum  antiquitatis  tempus,  certumque  q 
modum  necefsitatis  ad  credendum , vel 
non  recufanduin  aliquid, requirat.  Nam 
per  hoc  conuincitur,non  confiteri  fe  ca- 
tholicam fidem  , cuius  coluna,  & firma- 
mentum eft  Ecclefia  catholica, neque  ha 
bere  in  credendo  certam, & vniuerfalem 
regula  fidei  ab  Apoftolis  tradita , ideoq; 
Apoftolicam  fidem  profiteri,aut  defen- 
dere non  polTe. 


CAPVT  XIX, 

Settam  Mnglicanam  militis  antiqui  May- 
tjrh  f anguine  decoratam  ,fedpotius  J) 

damnatam  ejfe3  offenditur. 


I. 


ADdit  Rex  Anglix  in  fuo  defenfo- 
ris  fidei  titulo  duas  alias  prxroga- 
tiuas,feu  laudes  illius  fidei,  vel  po 
tuis  feci: e, quam  defendit.  Vna  eft, fidem 
illam  elfe  veteris, ac  primitiux  Ecclefix, 
de  qua  nihil  amplius  dicere  neceffeeft, 
quia  hxc  proprietas  refte  intellefta  non 
Cit  aha  ab  attributo  fidei  Apoftolicx: 

qma  Ecclefia  primitiua  no  eft  alia  ab  Ec- 
clciia  vera,&  catholica, que  nunc  eft, fed 


wft  eadem, fccudum  ftatum,  que  in  prin- 
cipio plantationis  fux  habuit , quod  fuit 
tempus  prxdicationis  Apoft olorum,  & 
ideo  nihil  eft  aliud , fidem  efte  Ecclefix 
primitiux, quam  efte  illam,  quam  Apo- 
ftoli  Ecclefi?  tradiderunt . Cum  vero  in 
illo  titulo  huic  particule  additu r poeteris^ 
ac primitiuaEcclefue , virus  erroris  fub  ver 
bis  latere  videtur.  Indicatur  enim,fidem 
veteris, ac  primitiux  Ecclefi^  in  vniuer- 
fali,  & vilibili  Ectlefia  defecifte , & per 
nouatoresinftauratam  efte , <Sc  ita  inno- 
uata  a Rege  defendi.  Quanuis  enim  ver- 
ba ipfa  manifefte  hoc  no  prodat;  ex  alijs 
Proteftantium  principijs , ac  do&rinis 
timere  non  immerito  polfumus,ne  Rex 
in  hoc  fenfu  veteris  Ecclefix  fidei  pro- 
tectorem fe  proferat.  V eruntamen  quo- 
cunq;  fenfu  id  fuerit  dici um,eft  fatis  im- 
pugnatum ex  diflis.Nain  in  primis  ofte 
fum  eft , feftam  illam  in  his , qux  habet 
propria,  Apoftolicam  fidem  no  efte;  er- 
go nec  efte  poteft  fides  Ecclefix  primi- 
tiux, cu  illa  maxime  Apoftolica  fuerit. 
Deinde  licet  in  his,  qux  cu  Romana  fide 
conuenit, aliqua  ex  parte  fidem  primiti- 
ux Ecclefix  retineat , in  multis  tamen  a 
vero  fenfu  primitiux  Ecclefix  aberrat, 
& qux  vera  retinet, cafu  potius, & huma 
na  opinione,  quam  vero  fpiritu  primiti- 
ux fidei  conleruat.  Ideoque  quoad  hanc 
partem  illa  fufficere  cenfemus,  qux  de 
attributo  Apoftolicx  fidei  dicta  funt. 

Alteram  laudem , vltimatnq;  prxro- 
gatiuam  fux  fidei  ponit  Rex  Angli c,pltt 
rium  Epifcoporum,  fideliumcf  Martyrii j an- 
guine efife  illujlrem,c\mm  poiTem  etia  me- 
rito prxtermittere,tum  quia  laus  hxc 
propria  eft  verx,  catholicx,  & Apofto- 
licx fidei , vt  etia  ipfemet  Rex  in  verbis 
fui  tituli  fentire  vidctur;cum  ergo  demo 
ftratum  fit,  feclam  illam,  neq;  veram  fi- 
dem, neque  Apoftolicam , vel  catholica 
efte,fatis  etiam  probatu  relinquitur, non 
efte  tali  laude  dignam.  Tum  etiam,  quia 
Martyrum  teftimonium  non  facit  vera 
fidem , fed  potius  vera  fides  fiicit,verum 
efte  martyrium, quod  pro  illa  fufeipitur: 
nam,vt  eleganter  Cyprian.epift.2  3 . A/o 
Martyres  Euangelium  faciunt, fedper  Eua- 
gelium  martyres  fiunt . Ideoq;  dicit  etiam 
Aug.fer.14.de  Verb.Apoft.  Ideo  marty- 
res}  quia  fideles.  Igitur  saguis  martyru  li- 
cet illuftret  veram  fide, per  fe  tame  11  illa 

non 


Veiba  Re. 
g>s  expen. 
duntur. 


2. 

Rex  Ijcob 
aflerir  fili 
AngJicioi 
martyrum 
saguinefc 
fe  decoraii' 


Cypridn. 


Augufi • 


c. ! p. Setfadnglic.Arjtiquoru  martyr  ufanguinedanari. 


/ 6 I 


non offendit,  fed  fupponit.  Quia  vero, 
vt  multi  referunt, Proteftantes  de  tefti- 
monio  Martyrum  multum  gloriantur, 

<Sc  quia  ex  ipfifinet  verbis,  & cofefsione 
Regis  non  lene  argumcntu  fumerc  pof- 
funms, ad  illam  prelumptionem  coerce- 
dam,erroremq;  conuinccndum,  ideo  de 
hoc  etiam  puncto  pauca  fubiungere  vi- 
fum  eft. 

Duo  autem  prius  a ferenifsimo  Rege 

. - interrogare  neceffarium  duco . \ num 

An^ucsra  e>  . , . . 

fcdam  Mar  eft , an  partem  lux  lidei , vel  totam  mar- 
tyrum fan-  tyruin  fanguine  ljlu  (Iratam  e fle  intelli- 
guinc  oppu  gat } alterum eft , de  quibus  martyribus 
|n”'lCllen  loquatur, an  de  antiquis,  qui  ante  Calui- 
mira,  Lutherum , <Sc  alios  nothorum  te- 
porum hxrefiarchas  praecelTcrunt  j vel 
etiam  de  nouis,  qui  poli:  exortum  An- 
glicanum  fchifma  confumpti  funt.  Mul- 
tum enim  refert  hxc  accurate  difcerne- 
re,vt  quae  fides,  & quo  fanguine  vere,& 
non  licte  reddatur  illullns  /line  ambi- 
guitate intelligatur. 

PofTumus  ergo,  vt  capite  fuperiori 
tetigi,  loqui  de  fide  Anglis  quoad  parte 
fidei  antiquae,  quam  retinet, & commu- 
nem habet  cum  Ecclelia  Romana,  a qua 
illam  didicit, vel  quoad  dogmata,in  qui- 
bus per  nouos  fettarios  mutatio , & de- 
fectio fadta  eft. Loquendo  ergo  de  prio- 
ri parte,feu  de  antiqua  hde,& confeque- 
ter  etiam  de  antiquis  Martyribus  verif- 
fimum  effjillam  fidem  fanguine  Sanato- 
rum Martyrii  faftam  elTe  illuftrifs'ima. 
Hoc  vero  nihil  Anglicanam  caufam  iu- 
uatjimo  pia  ne  condemnat.  Quia  illi  Mar 
tyres  non  Anglicanz , fed catholica:,  & 
Apoftolicae  fidei  tcllimoniumdedcrut, 
&:  hoc  modo  fanguine  fuo  eamilluftra- 
runt . Tefles  funt  antiquifsimi  Patres, 
qui  faepifsimc  afferunt,  perfecutionibus 
tyrannorum  martyres  inter ficientiu  il- 
lutiliorem factam  elTe  Ecclefiam  Cliri- 
ffi,  <5c  non  folum  diminutam  non  fiiilTe, 
verum  potius  mirabiliter  amitam , mxta 
celebrem  Leonis  Papa:  fententiam  fcr- 
raon.i  .in  Natali  Petri, & Pauli,  Non  mi 
nuitur  perfecutionibus  Ecclcfiafed  augetur, 
&-  femper  Dominicus  ager  f egete  ditiori  ve- 
ft it ur, dum  gratia,  qux  fingula  cadunt,  mul- 
tiplicata nafcuntur. 

Neque  elt  difsimilis  fententia  Augu- 
ftiui  lib.de  Catechizandisrudib.cap.24. 
HU  yitis , q;;x per  orbem  terrarum,  fient  de 


B 


Leo  Papa. 


InflpumdT 

ty. 

Cypri  an . 


yii’. 


Hjt. 


illa  prophetatum  ab  ipfo  Domino  prx- 
nuntiatum  erat  ,fruftuofos  palmites  diffun- 
debat, tanto  pullulabat  amplius, qn&niovbe 
riore  Martyrum  fanguine  rigabatur,  quibus 
per  omnes  terra*  innumerabiliter  pro  jtdet 
veritate  monentibus , etiam  ipjaperje.  uten- 
tia regna  cefferunt , ad  Cbnftum  cog  .ojten- 
dum, atque  venerandum, fracta fuperbue  ccr 
mce,com:erfafunt.Simt[\d  feribit  Prxfat. 
adPfalm.40.  dicens, Iudxos  occidille  j^em, 
Chriftum  infe , paganos  autem  voluiile 

illum  occidere  in  corpore  fuo, «Stfubiun- 
git  ,Occifi  funt  Martyr  es, ad  multiplicandam 
Et  cie  fiam  valuit  fan  Rus  f anguis  e ffufus,inul 
tiplicati  funt  magis , magis  f Chnftiani , & 
non  eft  impletum  quod  dixerunt  inimici, quo 
modo  morietur,  dr  peribit  nomen  eius . Et 
eleganter  Tertullianus  in  Apologetico  Tcrtull 
extremo, ait  ad  Tyrannos , Cruciate,  tor- 
quete , probatio  eft  enim  innocentiae  nofira 
iniquitas  veflra . P.lures  efficimur , quoties 
metimur  d vobis,  femen  efl  fanguis  Chriftia- 
norum.  Et  plura  habet  lib.  ad  Martyras, 

<5c  Iuftinus  Martyr  contra  Triphonem, 
&Cyprian.epift.i  1. 0 beatam  Ecclefiam 
noflram , q uam  fic  honor  diumce  dignationis 
illuminat, quam  temporibus  nofns  glonofus 
C Martyrum  Janguis  illuflrat,erat  ante  in  ope 
ribus  fratrum  candida,  nunc  faci  a eft  in  Mar 
ty  rum  cruorc purpurea. Loquuntur  autem 
hi  Patres,  vtex  eorum  feriptis  conflat, 
de  Ecclelia  vniuerfali , vel  de  Romana, 
vel  fi  interdum  loquuntur  de  aliqua  par- 
ticulari, (vt  Cyprianus  de  Africana) 
perinde  elt , quia  loquitur  de  illa  vt  par- 
te Ecdefiae  Catholicae, &vt  coniunfta 
per  eandem  .fidem  Romanae  fedi , vt  ex 
alijs  eius  locis  in  fuperioribus  allegatis 
manifeftum  cft.  Cum  ergo  oftenfum 
fit, Ecclefiam  Romanam, & Catholicam, 
quae  nunc  cft,  eandem  elTe,  quae  tempo- 
D re  Apoftolorum  , & dictorum  Patrum 
extitit,  conflat , vniuerfam  gloriam  an- 
tiquorum Martyrum  in  hanc  vniucr- 
falcm  Ecclefiam , quae  nunc  exiftit,  re- 
dundare. 

Et  hinc  vlterius  concluditur , totam 
fidem*  huius  catholicae  Ecclefiae  eodem 
antiquorum  Martyrum  fanguine  con- 
firmatam cfle,&iliuftratam.  Probatur,  me  Roma 
quia  fides  prinfitiuae  Ecclefiae,  & quae  nam  exrol- 
fuit  temporibus  Cypriani, Auguftim,&  lunt  fiderrU 
aliorum  Patrum , eadem  durat  per  legi- 
timam fuccefsionem  in  praefenti  Eccle- 
I 3 fia 


6 • 

Autiquimac 
tyres  maxi- 


Euafiohs- 
rcticoru  re- 
futatur. 


Augufi. 

z.Cor.  4. 
Chrjfofi. 


7* 

Matryrcs 
pro  cjuouis 
eempors  fi- 
dem confir 
mane. 


InceUigitur 
afiercio  etia 
de  arriculis 
recenrer  de 
claratis. 


/02 


Lib.  1. Quitu  Jnglicana 


ia  Catholica , vt  etiam  eft  demonftratfi; 
ero-o  fanguis  Martyrum , qui  fidei  anti- 

aifi'  Eccletix  teftimonium  dedit,  idem 
nrxbuit  pra?fentis  Ecclefix  fidei.  Igitur 
fides  Romana  eft,  quae  fanguine  diftoru 
Martyrum  fafta  eftilluftns.  Dicent  for 
taffe,hoc  efTe  verum  quoad  fola  illa  dog- 
mata fidei , quae  illo  tempore  in  Ecclelia 
credebantur,  non  vero  quoad  alia  noua, 
quar  poftea,vt  Proteftantes  calumnian- 
tur,in  Ecclefia  Romana  per  homines  111- 
uedta  funt.  Sed  hoc  facillime  refutatur, 
quia  fides  Ecclefiae  vna  femper  eft , nec 
variatur  propter  accidentale  augmentu , 
aut  diminutionem , quoad  maiorem, vel 
minorem  rerum  declarationem, vel  quo 
ad  alias  circunftantias,  quae  e*  temporis 
fuccefsione  pendent.  Quodadeo  verum 
eft,vt  Auguftinus  traft.4  J • in  Ioannem 
etia  de  fide  fynagogae,  & Ecclefix  Chri- 
fti  dixerit,  Tempora  mytata  funt, non  fides, 
quod  etiam  affirmat.  18.de  Ciuit.  cap. 
47. & lib.  ip. contra  Fauft.cap.  14. 6c  fu- 
mitur  ex  illo  2.  ad  Corinth.  4.  Habentes 
eundem Jpiritum  fidei . Quibus  verbis  (vt 
ibi  notat  Chry  foft.  homil.  9. ) oftendit 
Apoftolus,  eundem  (finitum  effe,  qui  m y- 
trofy  tefiamento  yim fuam  exerewmf. Mul- 
to ersrb  maiori  ratione  cu  Ecclefia  Chri- 

O 

fti  omni  tempore  eodem  Spiritu  Sanfto 
regatur , eandem  femper  fidem  retinet, 
etiam  fi  quoad  res  aliquas  in  vno  tempo- 
re magis  quam  in  alio  per  eandem  Ec- 
clefiam  declarata  fit. 

Quapropter  Martyres, qui  in  vno  te- 
pore fuo  fanguine  Catholicam  fidem  il- 
luftrarunt, totam  fidem,  & pro  quocuqj 
tempore  exiftentem  £que  confirmarut; 
«Sc  exornarunt  maxime, quia  ea , qua?  in 
polleriori  tempore  declarantur,  in  anti- 
quioribus virtute  continentur,&  omnia 
ita  funt  inter  fe  connexa,  vt  nonpofsit 
vnum  illuftrari , aut  teftimonio  Marty- 
rum confirmari  , quin  omnia  pariter  il- 
luftrentur.  Sicut  e contrario  non  poteft 
vnum  negari , quin  extera  omnia  certi- 
tudinem fuam  amittant , & ideo  virtute 
negentur . Exemplo  rem  declaro : nam 
multi  Martyres  pro  confefsione  Trini- 
tatii  mortui  funt  in  Ecclefia, prius  quam 
pt  i Ec cleliam  declaratum , ac  definitum 
ellct , Spnitum  Sauftum  a Filio  proce- 
dei  h , nihilominus  fides  huius  articuli 
non  minus  confignata  eft  fanguine  illo». 


A 


B 


C 


D 


tecta  dfide  catholica  difsideat. 

rum  Martyrum, quam  fides  exterorum 
articulorum, quos  tunc  ipfi  exprefie  co- 
fitebantur.  Qua  etiam  ratione  qui  pro 
fide  moritur, confitendo  exprelTe  vnum 
articulum , fi  illum  credit  catholica  fide, 
virtute  confitetur  totam  fidem  catholi- 
ca: Ecclefix,  eamque  fuo  fanguine  con- 
fignat.  Sic  igitur  cuiufcunque  veri  Mar- 
tyris fanguine , quocunque  tempore  ef- 
fufo,  tota  fides  catholica  in  quocunque 
ftatu , vel  tempore  confideretur  , iliu- 
ftratur. 

Accedit , quod  multi  ex  antiquis , & . {fi 

prxeipuis  Martyribus  eadem  dogmata,  Mariyr(i 
quxnunc  ab  hxredcis  in  EccleiiaCa-  occifi/i,f 
tholica  reprehenduntur,  diferte  tradi-  defeofioae 
deruntApoftea  fuo  fanguine  configna-  “'J 
runt.  Hoc  in  primis  confpici  poteif  in  diffitetur. 
Martyre , & Pontifice  Ignatio , qui  in  Jgnat.fi. 
Epiftolis  fuis  Eccleliafticam  hierarchia,  pa . 

& fubieftionem  laicoru  Paftoribus  Ec- 
clefix debitam  commendat,  <5c  Epifco- 
pum  in  fuo  munere  Regi  cbparat.  Nam 
in  epift . x o.  ad  Smy rnenfes  Epifcopum 
prxfert  presbyteris, & diaconibus, illuq; 
pofi  Deum  honorare  mbet,  yt  Principem  ja - 
cerdotum,imaginemDei  referentem  propter 
principatum, &Chrifti, propter [acerdotium, 

& fimiliter  honorare  prxeipit  Regem, 
quia  in  rebus  creatis  nullus  e fi  ei  fimilis , nec 
Epifcopo  quidquam  maius  in  Ecclefia.  Et 
ad  Antiochenos  ait  ,C<efari  fubiefli  efio- 
te,in  his,  in  quibus  nullum  animee periculum 
etf.  Ad  Philadelphienfes , Vna  ( inquit ) 
Eucharifiia  ytendum,quia  yna  efi  caro  Do- 
mini nofiri I ES V Chrtfii , & ynus  illius 
[anguis , qui pro  nobis  effufius  efi  ,ynum  al- 
tare . Et  ad  Romanos , Volo  (inquit)  pa- 
nem ccelefiem , qui  efi  caro  Chrifii  fili / Dei, 

& in  Epiftol.  ad  Heronem , traditiones 
Apoftolorum  feruare  iubet . Et  infpe- 
ciali  Quadr  age  finiam  ,&  Dominicam , <?'c. 

Epiftola  ad  Philippenf.  Et  hanc  fidem 
poftea  glori ofo  Martyrio  illuftrauit  . 

Quis  ergo  neget,  fanctum  hunc  Ponti- 
ficem, & Martyrem  teftem  efte  fidei, 
quam  nuc  Ecclelia  Romana  profitetur? 
cum  nec  de  fanctitate , & doctrina  eius, 
nec  de  illius  Epiftolis  dubitari  pofsit,te- 
fte  Hieronymo  de  Scnptorib.  Ecclefia-  Hiero)u 
ftic.&Eufebi.libr^.Hiftor.  cap. 30.  Et  Eufeb. 
hoc  teftimonium  fuo  etiam  fanguine  co  Poljcarf. 
firmauit  P olycarpus , qui  in  epiftola  fua 
ad  Philipp.  prius  ad  cauendas  falfas  do- 
ctrinas 


C.  i 9 Sztta  An^icana  antiquor  u Mart.  fanguine  danarho 3 


hen. 


irinas  confulit,vt  ad  illud , quod  traditum 
vobis  efid  principio, revertamur.  Et  pollea 
epiflolas  Ignatij  commendat  dicens , Ex 
omnibus  enim  yobis  magnus  erit  profeilus. 
Continent  enim  fidem,  patientiam , omne 
odificationem  ad  Dominum  nojlrum  perti- 
nentem. Addere  item  poifumus  Irenaeu 
gloriofum  etiam  Epifcopum  , & marty- 
rem, quiEcclefiae  Romanae  primatum,& 
traditionesEcclefiaflicas  apertifsimc  do- 
cct  lib.  3.  contra  haerefes  a principio  per 
multa  capita,  & veritatem  corporis , & 
fanguinis  Domini  inEuchariftia  lib.4.  c. 
3 4.  in  quibus  principi  js  tota  fides  Roma 
na  virtute  continetur , hic  ergo  fanflus 
Martyr  illi  etiam  teflimonium  dedit.  Eo 
dem  modo  afferre  potlumus  Infimum 
fidem  de  veritate  Eu  chariftiae  profiten- 
tem,&  innumeros  Romanos  Pontifices, 
qui  primatum  fuae  Sedis  confiantifsime 
defenderunt,  eadem  q; confiantia  totam 
fidem  fuam  fanguine  confirmarunt. 
c>  Ex;  quibus  tandem  in  hoc  pumfio  co- 

Cocluditur  eludimus, fi  Rex  Angliy  adnitatur  fuam 
curra  afler  fidem  commendare  ex  fplendore,&  cla- 
tum  Regis  vitate, quam  habet  vera  fides  Chrifiiana 
Al'8liae*  ex  fanguine  antiquorum  martyrum, ve- 
lit, nolit,  conuinci,eorudem  Martyrum 
fanguinem  damnare  feclam  fuam,  quoad 
illa  omnia, in  quibus  a Romana  fide  defe- 
cit.Probatur  illatio  : nam  probatum  efi, 
illo  fanguine  i llu fi  ratam  elle  totam  fide 
catholicam, quae  hodie  in  RomanaEccle- 
fia  perfe-uerat , non  foliim  quoad  ea,  quae 
Protefiantes  ex  illa  retinere  voluerunt, 
fed  etiam  quoad  omnia,  quae  deferenda 
elegerunt,  multa  quidem,  quaeiam  tunc 
expliciteinEcclefia  credebantur,  alia  ve 
rb , quae  in  illis , & in  infallibili  Ecclefiae 
authoritate  virtute  falte  continebantur. 
V nde  inter  hunc  Regis  titulum,  eiufque 
fidei  confefsionem  repugnantiam  confi- 
dero,quam  ipfe  fortafse  non  animaduer- 
tit : nam  in  titulo  fatetur, fidem  Apofto- 
licam , & primitiuam  fanguine  Martyru 
illufirenr  fuilTe,  pofiea  vero  in  confefsio 
ne  fuae  particularis  fidei  antiquam  euer- 
tit,quia  multa  fidei  dogmata  non  tantum 
nouitia  (vt  ipfe  loquitur  ) fed  antiquita- 
te Martyribus  aiqualia , vel  priora  negat, 
nouaque  inducit, quibus  teftimoniuMar 
tyrum  euacuari  necefie  efi.  Ita  enim  an- 
tiquiPatres  contra  fuorum  temporii  no- 
uatores  infurgebant. 


A PrarfertimNazianz.epifi.2.adCledo- 
nium  dicens,  0 ingentem  abjurditatem,  abj- 
conditampojl  Cimftum [apientiam  nobis  an- 
nuntiant idquod Jane  lacbrymis  dignum  esi. 
Nam  triginta  duntaxat  ab  bine  annis  fides 
initium  jumpfityium  quadringenti  lamfcre 
anni  finxerint  d quoChrijlus  mamfefiatus  efi , 
inane  ytique  tanto  tempore  fuit  Luangehii , 
inanis  etiam  fides  nofira,fruttraque  Alany- 
ves  martyrio petf unff i juntity  tales  tantique 
*Antittite  s plebi  pr  af nerunt  ,y  er fuum  que,  no 
autem  fidei  efi  gr  .rf  fit. Siinilemque  fenten- 
tiam  habet  T ertullia.  inPraefcriptiomb. 
cap.  29.  vbi  contra  eofde  hyreticos  quali 
irridendo  infert,  Tandiu  ytique  regnabit 
error , quandiii  harejes  non  errant.  Aliquos 
Marcionitas  (Nos  dicamus  Caluinifias) 
liberanda  yentas  expebiabat , interea  perpe- 
ram credebatur.  Et  pofi  multa  ,Tot  denijs 
martyria  perperam  coronata.  Huc  etia  fpe- 
^fat  fententia  Ambrof.lib^.deFid,  cap. 
7.  vbi  loquens  de  Concilio  Nicaeno  fic 
inc|uit.  Librum  facerdotalem  , quis  nofirum 
refignare  audeat  fignatum  d confejfionbus,& 
multorum  iam  martyrio  confiecratumA  Quem 
quire [ignare  coafti  fiunt  ( vtique  in  conci- 
lio Ariminenfi)^q/Zc<i  tamen  danatafrau- 
C de  [ignorunt, qui  yiolare  non  au  fi  fiunt,  Con- 
fiejfiores ,& Martyres  extiterunt.  Quam  gra 
uifsimam  fententiam  ad  omnia  legitima 
Concilia,&  definitiones  fidei  ab  Ecclcfia 
approbatas  merito  accommodamus.  Cu 
in  eis  lit  cohgnatus  liber  facerdotalis  fub 
eiufdem  Spiritus  Santti  regimine  conf- 
criptus.  Praefertim  vero  intentione  110- 
ffram  confirmat  verbum  , quod  fubiugit 
Ambrofius,  Quomodo  fidem  eorumpojjumus 
denegare, quorumyifforiam  prodicamus. 

Fortafse  audebunt  aduerfarij  dicere, 
non  erraffe  antiquosSanftosPontifices, 
& Martyre';  in  confefiione  Ch.rilli,  aut 
E*  Trinitatis,  autaliorumyfieriorum, pro 
quorum  defenfione  fanguinem  fuderut: 
errare  tamepotuilTe,&;  erraffe  in  ahjs  re- 
bus, in  quibus  fuis  opinionibus  aduerfan 
tur,  neque  efle  neceffarium,  vt  quidquid 
credebant , fuo  fanguine  confirmarent, 
fed  illud  tantum, pro  quo  oppetere  mor- 
tem non  dubitarunt.  Sic  enim  Cypria- 
nus Martyr  fua  morte  Catholicam  fide 
illuflrauit, quanuis  perhumanam  igno- 
rantiam crederet,  rebaptizandos  efle  ab 
haereticis  baptizatos:  hanc  fiqu  idem  fen- 
tentiamnullatenusfuo  fanguine  confir- 
I 4 


IO. 

Repugnan 
tia  in  didis 
regis  otien 
dic  ir. 

Nayan\. 


Tertull. 


Ambrof. 


II. 

Euafio. 


Cypria «. 


ma- 


IOjj. 


Lib.  f . QgZwAn$cana  catholica  difsiaeat 

defendeda  mortuus  eft. 


ii. 


mauit.necproea 

Hsec  tamen  eualio  impietatem  mag- 
nam continet, & temeritatem . Quia  in 
rrimis  cogitari  non  poted  Ignatium,!  o 
Jvcarpum,&  fimiles  fandifsimosMarty 
res  i n dogmr  tibus  fidei  erralle  per  harre- 
fim,aut  pertinaciam  ,alioqui  veri  Mar- 
tyres non  fuiilent , quia  in  haerefi  no  po- 
ted die  verum  martyrium, vt  fiatim  iub 
-Reiicicur  infera:  &itafuo  fanguine  Chriihanam 
Sc  cocludi-  fidem  non  illuftradent.  Hoc  autem  cogi 
m pr*di-  tare  impijfsijnum  elfiet , & perpetuae , 6c 
res  non  er^-  vniueriali  Ecclefia:  traditioni  contranu, 
r a/Te  in  ali-  & prorfus  temere  contra  omnem  hiifo- 
<3110  dogma  iix  fdem,&  ime  vllo  fundamento  exeo 


te  fidei. 


gitatum.Deinde  nec  poted  in  his  Patri- 
bus praTumi  error  in  dogmatibus  fidei 
per  ignorantiam, nam  fi  culpabilis  foret, 
re  pugnaret  certe  eorum  fanditatfifi  in- 
uincibilis,  adeo  eorum fapientiae,& mu- 
neri eif  contraria,  vtinfufpicionem  ve- 
nire non  pofsit.  Tum  quia  multi  eorum 
ab  ipfifmet  Apoftolis , alij  vero  ab  Apo- 
dolicis  viris, & Apoftolorum  difcipulis 
dodrinam  fidei  fufceperunt.T  um  etiam 
quia  dogmata,  de  quibus  loquimur,  erat 
valde  neceffaria  ad  communem  fide  Ec- 
clcfH,  in  qua  ipfi  erant  grauifsimiPado- 
res,  & Dodores,  vt  de  Eucharidia,de- 
traditionibus,  de  Ecclefia,  eiufque  pote- 
date  fpirituali, ac  fide  infallibili,  &.  iimi- 
libus.  Et  ideo  hxc  docebant , non  vt  du- 
bia , fed  vt  certa,neque  in  angulo , fcd  in 
confpedu  totius  Ecclefia:,  neq;  cumco- 
tradicf  ione,vel  aliorum  Epifcoporu,  vel 
Romana  Ecclefia:, fed  cum  cbmuni  om- 
nium confenlione  • ergo  fine  vlla  dubita- 
tione non  ex  ignorantia,  velopinone, 
led  cx  certa  fide  illa  docebant  ac  proinde 
in  ea  fide, pro  qua  moriebantur,  illa  om- 
nia comprehendebant. 

Quam  obrem  longe  difsinvilis  cft  Cy- 
priani caufa.  Nam  vt  omittam,  Augudi- 
num  interdum  infinuare,eum  ante  mor- 
tem lententia  retradaffe  , illa  tunc  non 
VmcKcatur  pertinebat  ad  dogmata  necefiar ia  fidei, 
Cypnanus  ncqiie  ab  Ecclefia  communi&er  recipie- 
a ^atur,&;  Summi  Pontifices  (quanuis  no 

dum  definiendo ) illi  contradicebant,& 
ideo  neque  ipfc  Cyprianus  ita  illi  adhae- 
rcbdt,vtillam  inter  dogmata  fue  fidei re- 
pi.tai  et.  Quin  potius  audeo  dicere, con- 
tiarium  dogma,  quod  podea  definiuit 
.e  1 lefia,Cyprianum  virtute  lemper  cre- 


didifie.  Na  licetpriuata,&  humana  opi- 
nione tunc  ita  fentiret,  multo  firmius 
credebat,  Ecclefiam  non  polle  errare,  <Sc 
paratus  erat  ad  relinquendam  propriam 


ExAuguft, 
libr.  j; 

Kapufm.e, 


13. 

Epift.  4S . 
vcrfuslinc. 


B 


D 


lentendam,  fi  Ecclefia  contrarium  defi 
niret.  Vt  ex  Auguftino  fumitur  in  pre- 
dida  epilfola  de,  illo  dicente,  V mtatem 
orbis  terree, atque  omnium  gentium ,eV  dilige 
do  tenuit , & difputando  defendit.  Et  inte- 
rius hoc  magis  explicans, dicit,  .Aut  non 
fenfit  omnino, quod  eum  finfiffe  recitatis,  aut 
hoc  pofled  correxit  in  regula  yeritatis , aut 
hunc  qua /i  nanum  fui  candidifsimi  pectoris 
cooperuit ybere chantatis,  dumynitate  Ec- 
clefia toto  orbe  crefc entis.  & copiofifsime  de - 
. fendit,& per feuerantif sime  tenuit  y inculum 
pans.Elmli  diceret,quidquid  priuata  opi 
nione fentiret, femper animo  luille  fub- 
iedum  regulae  Ecclefia: : & hoc  modo 
dicimus,  ipfum  fanguine  fuo  fidcmChri- 
dian£  Ecclefia:  fimpliciter  confirrnafie. 

I11  his  ergo,  quae  antiquifsimi  Ponti- 
fices, & Sandi  Dodares  tanquam  de  fi- 
de certa  Ecclefiae  tradiderunt  fine  difi- 
fenfione,imo  cum  comuniEccleliae  ac- 


ceptatione , non  poted  ignorantia  c ogi- 


tari, alias  tota  eorum  dodrina  Huduaret, 
& ideo  dum  pro  fua  fide  fanguine  effude 
runt,  totum  id,  quod  in  hoc  genere  do- 
cuerunt , vel feriptum  reliquerunt,  eo- 
dem fanguine-illudrarunt.  Et  propterea 
grauiter  Vincenti.  Lyrinenlisnouitates 
taii  antiquitati  contrarias  cauendas  ede 
prymonuit;  Nam  fi  recipiantur  ( inquit ) 
neceffieebi  ,yt  fides  beatorum  Patrum,  aut 
tota, aut  magna  ex  parte  vi  oletur  necejje  e fi, 
ytomnesomnium  ectatum  fideles, omnes  Sa- 
bi i, omnes  Virgines, omnes  Sacerdotes,  tanta 
Confejforum  millia, tanti  Martyrum  exerci- 
tus , tanta populorum  celebritas,  & multi- 
tudo, totus  pojlr  emo  iam  pene  terrarum  orbis 
per  C atholicam  fidem  Chnfli  capiti  incorpo- 
ratus tanto  fe  culor  ii  traciuignorafje,  erralfe, 
blafpbemajfe  ,nefciffe  ,quid  crede, 'et, pronucie 
tur. 

C A P V T XX. 

Veros  noflrorum  temporum  Martyres  non 
'Anglicanam  Seciam , fed  Romanam 
fidem  tUufirajJe. 


VE  N I O ad  alteram  partem  de  no 
l' 


uis  Martyribus, qui  pod  exortum 
Anglicanum  fchifma  in  Ecclefia 
funtperpefsfvt  fi  forte  Rex  Anglia?  de 

ipfis 


14. 


C»p*3Ji 


V incent. 
Lyrim 


Cypria n. 


Gregor. 

Auguft. 

?ectarij  no 
/ere  mar  - 
:yrcs. 


Mugufi. 

Eft  9,iorer 
17-3  Pari  fi 
enfibus  ad- 
piecs. 


C.  2 o.sAnglicd.  Se  fla  recentiomMan  .[anguine  danari./oj 


ipfis  loqui  velit , catholicam  etiam  in  hac  A 
parte  fententia  delendamus.  Quos  enim 
quatfo  vocat  Martyres  ? an  eos , qui  in 
fua  Secta,  vel  pro  illa  interfefti  funt  5 an 
potius  eos  , qui  propter  fidem  Ecclchae 
Rornante  a defenforibusillius  fefta:  occi- 
fi  funt?  At  de  his  poRerioribus  loqui  non 
poteiRnam  illi  non  Anglicanam  feftam, 
fed  Romanam  fidem  illi  contrariam  illu- 
Rrarunt,quiain  deteRationem  illius  le- 
ctae mortui  funt.  Imo  licet  tantum  pro 
Chrifto  , & pro  illis  articulis  fidei,  quos 
Anglia  recipit,  a gentilibus , vel  paganis 
interfecti  fint , eorum  gloria  in  Ecclefia  g 
Catholicam, & Pvomanam,ac  fidem  eius, 
in  qua  rnoriiitur, redundat,  & confeque- 
ter  omnem  haereticam  prauitatem  illi  co 
trariam  condcnant.  Si  vero  Rex  loqua- 
tur de  fectarijs  propter  fuam pertinacia 
punitis , immerito  eos  Martyres  vocat: 
nam  re  vera  Martyres  non  funt,  fed  ma- 
lefactores iufleca Rigati. Primo  quidem 
quia  vt  recte  dixitCyprian.lib.de  V nit. 
Ecclef.  Illa  mors  non  ejl  fidei  corona, fedpoe- 
na  perfidia  .Secundo,  quia  Martyrem  non 
facit  piena,fed caufa , vt  ex  Cypriano  re- 
fert Greg.lib.  z.  Regis.  Epift.  36. &tradit 
AugufRferm.jo.de  Sanctis, qui  eRfex-  ^ 
tus  de  Martyribus , & latius  concione  2. 
in  Pfalm.34.explicans  illa  verba,  Exur- 
ge, & intende  indicio  meo  Deus  meus,  & 
Dominus  meus  in  caujam  meam,  A on  in  poe 
nam  meam  (inquit  Auguftinus)  fed  in  cau 
fam  me  ani , non  in  id , quod  me  cum  habet  la- 
tro commune, fed  in  id,quod  Beati, qui  pcrje- 
cutionem  patiuntur  propter  iuftitiam  : htec 
enim  caufa  difcreta  ejl , nam  p ce  na  fimi  lis  e Jl 
bonis, & malis.  Itaque  Martyres  non  facit 
poena, jed caufa.  Qui  ergo  propter  haerc- 
fim,&:  fchifma  interfecti  funt , non  funt 
Martyres, alias  latrones,&  malefactores 
omnes  martyres  vocandi  effent , vt  Au-  E) 
guftinus  ibide  late  profequitur,  & epiR. 
jo.<Sc  lib.4.de  Baptfim.cap.iy.&alijslo 
cis, qua:  Ratim  infinuabimus:  fpecialiter 
vero  in  fermone  2. de  Sane. Vincent. ra- 
tionem reddit , Quia  ifti  dolores  tollerant 
pertinacia, non  conflanti  abitio,  no  n yirtute 
prauo  errore, non  retia  ratione, diabolo  pof si- 
dente, non perfequente. Quam  etiam  ratio- 
nem optime  profequitur  Chryfo.Orat. 

1.  contra  Iudaeos. 

PoRumus  praeterea  ratione  morali  co 
umecte,  mortem  hanc  pro  falfo  errore 


fufeeptam,  non  cfie  martyrium, fiue  con 
Ederetur  ex  parte  caufaeRme  ex  parte  in 
ferentium , fiue  ex  parte  acceptantium 
illam  in  defenRonem  erroris.  No  quide 
ex  parte  cau'le,vt  didtu  eff,quia  illa  mors 
non  eff  proChriRo,N<<«g/.n  autem  ejjujus 
is  tantum  Martyrium  facit  ,qui  prvii)i  ijn  no 
mine  funditur,  vt  di  xit  Hierony.in  epiR. 
ad  Philem*  initio.  Qui  generalius  id  de- 
clarat in  cap.  j.adGalat.ad fin.  Neq;etia 
ex  parte  puni  entis, quia  qui  fic  punit  per 
tinacem,non  id  facit  in  odium  veritatis, 
fed  in  defenfionem,nec  iniuRc  peifeque 
do  perfonam , fed  iulle  vendicando  deli- 
dum,&  pertinaciam  in  illo. 

Dice«,hoc  eire,quod  inter  nos,  & hae- 
reticos controuerfum  eR,fcilicet , an  fe- 
Ctarij , qui  pro  fua  SeCta  moriuntur,  pro 
errore,velpro  veritate  moriantur.  Ref- 
pondenuis,hanc  controuerliam  no  pofle 
ex  fola  pafsione  mortis  definiri:  nam  (vt 
proxime  ex  AuguRino  dicebamj  multi 
pro  defenfione  erroris  mortui  funt.  Et 
conflat,faepc  duos  homines  mori  pro  do 
£triniscontrarijs,quaru  alteram  falfam 
efTc  neceReeR,&  confequentcr  vnu  pro 
errore, alteru  pro  veritate  patij  ergo  ex 
fola  pafsione  difeerni  non  potelf  veritas 
ab  errore.  V nde  antiquum  eR  in  Eccle- 
fia,haereticos  de  fuis  martyribus  gloriari, 
vtde  MontaniRis  refert  Eufebi.libr.f. 
HiRor.  c.  18.  & de  DonatiRis  AuguiK 
epiR.  jo.  & 68. < Sc  Epipha. refert, quofda 
haereticos  diCtos  eRe  martyrianos , quia 
dc  numero  fuorum  Martyrii  valde  glo- 
riabantur.Neque  folum  hyreticijfed  etiS 
Ethnici,&  Philofophi,  ve)  pro  fuis  fallis 
religionibus  , vel  propter  rempubiicam, 
vel  aliam  caufam  humanam,  &praefer- 
tim  propter  gloriam  hominum,  mortem 
pertiuacifsime  tolerarut  3 ergo  mors  au- 
dacter tolerata  non  difeernit  caufam,  fed 
ex  caufa  diiudicanda  eR.Et  eadem  ratio- 
ne mors  per  fe  no  eR  lignum  erroris,  aut 
veritatis.  Igitur  illa  controuerlia  ex  alijs 
principijs  dirimenda  eR.  Hoc  autc  egi- 
musin  capitibus  pr^cedentibus,oRcndi- 
mus  enim,  Anglicanum  fcliifrna  errare  a 
veritate  in  his  omnibus, in  quibus  ab  an- 
tiqua fide  Catholica, & Romana  defecit; 
ergo  mors  inflicta  propter  tale  defectio- 
nem,& pertinaciam  in  illa, non  eR  verita 
tis  perfecutjo , fed  erroris  correCtio,  <5c 
iufta  punitio. 


Ratione  de 
clara  cur  ex 
parte  infe- 
rentis mor- 
tem. 


Hicrony. 


3. 

Diluitur 
obiettio. 
Vemasmar 
tyri)  ex  lo- 
la  moret  do 
di^aoicuur 


Eufeb. 
Augufl . 
Epiban , 


Vide  Ter.' 
tui. in  Ago 
log.c.f. 


Praeterea 


/ o 6 Lib.  t.Q&tu  JnglicanafeBa  a fide  catholica  difsideat. 

Preterca  fi  exparte  fufcipientiu  barc  A cmm  notanda  doStu, a Augufti.fi  lib.de 
4*  pcnaconfideretur,nunquam  poteft  mar 
'*.Bv  parte  tyrium  reputari.  Quia  vel  illi  patiuntur 
jcccptaiis.  rccOgn0fCcntcs  errorem , & confitendo 
delicium , & tunc  potius  praebent  tefli- 
monium  veritati, quam  errori , non  tame 
per  matyrium , fed  per  piam  iu  fiam  que 
confefsionem,ac  penitentiam.  V el  mo- 
riuntur ifii  negando  deli&u , & ficte ore 
confitendo  fidem,  occultando  enor  em, 

• quem  in  corde  retinent, & lic  nec  fiunt 
martyres  verae  fidei,quam  non  credunt, 
nec  pro  illa  moriuntur, neque  fiunt  teftes 
fui  erroris,quem  ore  non  confitentur,  g 
fiednegant.Vel  denique  moriuntur  pro- 
pter pertinaciam  in  fiuo  errore,eligentes 
potius  mori, quam  illum  retra&are,  & 
talis  etiam  mors  non  poteft  efie  marty- 
rium, quia  a pia,  Scretta  voluntate  non 
procedit, quam  verum  martyrium  requi 
rit.V nde  Sarnfii,  ac  veri  Martyres  mag- 
na ratione,  ac  prudentia  mortem  pro  fiua 
fide  fiubierunt,quia  etia  humano , ac  mo- 
rali modo  certi  efie  poterant , illam  fio- 
lam  fidem  efie  fecundum  refitam  ratio- 
nem credibilem  : at  vero  ifti  fettarij  im- 
prudentifsimc  , ac  omnino  temere  pro 
fuispriuatis  feftis, ac  opinionibus  moriu  G 
tur.  Qus  enim  ratio , aut  prudentia  pa- 
titur , in  rebus  grauifsimis,  & ad  religio- 
nem pertinentibus  propter  vnius, vel  al- 
terius hominis,interdum  vitiofi,&  pefsi- 
mi  perfiuafioncm , relinquere  antiquam 
fide  cofenfu  Ecclefis  per  totu  orbe  diffli 
, fis  recepta, & diuinis  fignis , ac  miraculis 

roborata,  ac  deniq;Sa<fiou,fapietifsimo- 
ru  honiinu  fianguine  illuftratafProfecto 
xnoraliter  euidens  efi  imprudentifisimu 
efie, ac  plane  temerarium,  propter  talem  . 
caufam  mortem  fiponte  fiubire:  ac  proin- 
de illam  no  efie  animi  fortitudinem , nec 
ex  affectu  diuinae  charitatis  procedere,  D 
quiacharitas  femper  prudeter  operatur. 

Efi  ergo  animi  pertinacia, non  martyri u, 
quod,vt  recta  docet  Thcologia,a£tus  efi 
fiudiofus,&  prudens,!  charitate  fortitu- 
dinem imperante  procedens. Legatur  in 
Optatus,  fimili  caufaOptat.lib.  2.  contraParme. 
verius  fin, 

V lteriuSjinhuiufmodi hominibus  ab  Ec 
5 t clefia  Catnolica  feparatis,no  fiolum  mor- 
tem pro  tuis  erroribus,  fed  etiam  pro  ali- 
qua \ create,  quam  retinent,  fiuficeptam, 
non  efie  martyrium  dcmonftratur. Eft 


A enim 

Patientia  cap.  26.  oc  27-  vbi  tacite  diftm 
cuit,  duobus  modis  polle  fichilmaticuni, 
veliisreticum  pati  pro  fiuafide,lcihcct, 
vel  ne  abneget  errorem , vel  ne  deferat 
Chriftuin,fcu aliquid aliud,quod  ex  fide 
• catholica  retinuit.  De  priori  modopaf- 
fionis  diximus  hactenus,  quia  in  illo  eui- 
dentius  efi: , non  folum  non  efie  marty- 
rium, verum  etiam neqja&umv lio  modo 
bonum,  fed  imprudentifisimam  temerita 
tem.  De  pofterior i aute  modo  dicit  qui- 
dem idem  Augufiinus,patientiamillam 
elTe  laudabilem,  quia  minus  malum  efi:, 
non  negare  Chrifium,  etiam  fi  in  iliu  no 
perfecta  fide  credatur.  Imo  etiam  addit, 
fortitudinem  illam  efie  donu  Dei,quan- 
uis  non  fit  ex  illis  donis, que  fiunt  propria 
filioru,fed  ex  his,que  fieruis  comunican- 
tur.  Hinc  ergo  dicimus,morte  illam  non 
efie  martyrium, quia  martyrium  efi:  do- 
num iultorum,  & infalhbiliter  perducit 
ad  gloriam,iuxtaiiludMatth.io.  Omnis 
qui  confitebitur tne  coram  hominibus , confite 
bor  & ego  eum  coram  Patre  meo, qui  in  codis 
efi-, mors  autem  illa  no  perducit  ad  gloria, 
nam  fine  fide  impofsibile  efi  placere  Deo , ad 
Hebr.  1 1 . Et  quia  qui  fide  caret  charita- 
tem  non  habet,  de  illo  autem  dixit  Pau- 
lus, i.ad  Corinth.13,  Si  tradidero  corpus 
meum, it  a yt  ardeam , charitatem  autem  non 
habuero, nihil  mihi  prode  ti.  Quam  ratione 
attigit  Auguftin.  lib.4.  deBaptilm.cap. 
7.  «ScCyprian.lib.de  Vnit.Ecclcf.  dices, 
maculam  hxrefis  neque  [anguine  ablui,  <3c  ite 
rum,  in  expiabilis  culpa  necpafsione  purga- 
tur.Ut  Epift.73 . verfus finem  Hceretico, 
nec  baptijmapublicce  confefsionis,&' [angui- 
nis proficere  ad [alutem  potefi.  Ad  quas  fien 
tendas  Cypriani  videtur  alludere  Chry- 
fiofto.homil.il.  ad  £phcf,inparte  mo- 
rali in  principio  dicens,  Dixit  autem  yir 
quidam  [antius  quiddam, quod  magnam  pree 
[e  fert  audaciam,  fed  tame  efi  doquutus,Qind 
hoc  efi  autem?  Dixit, nec  [anguine m quide 
martyrij poffe  delere  hoc  peccatum,  vtiq;  di- 
uidendiEcclefiam  per  fchi  fima,  vel  bsre- 
fim.  Addit  vero  ipfic  Chryfoftomusin 
confirmationem  eiufdemfententis.  ATa 
dic  mihi , quam  nam  oh  caufam  es  Martyr  ? 
An  non pr  opter  Chnfli  gloriam. Qui  pro  Chri - 
fco  animam  prodegitii,quidpopularisEccle- 
fiam  , pro  qua  Chntius  [nam  profudit  ani - 
mamd 


ftem 


cet  pro  d 
iendeda  aii 
f|ua  hdcive 

ntstc  patij 
tur,  nd  (\j[ 
vere  ixunj 
rei. 

Augvdt. 


Matt.io. 


Ad  Hdt, 

1 1 . 

1.  ad  Coi 
I3* 

Anguli, 

Cjprwi, 


1 6- 

c .Ratio. 

t 

\ 

n 

I 

v 

t Fulgent. 
* dugufi. 
Factan. 


, 

i 


; 

> 

i 

> 


: 

’! 


Alatthy. 


) 

: 


>>  7- 

- t. Ratio, 
a lAuguft. 


i r 
£ 
d 
i; 


In 

• j 

. 

i* 

:j* 


C 20.  Se  5 <?  An glic  an  a recentio  ru  M arLfiinguine  danafi,  i 07 


Item  eP  ratio  generalis, quia  extra  Ec  A 
defiam  non  eP  falus , vt  in  fuperioribus 
di  dum  eP,&  efl  axioma  commune  Sa- 
ltorum Patrum,  fed  martyrium  non  fe- 
paratur  a falute^ergo  extraEcclcfiam  no 
poteP  efTe  verum  martyrium.  Ita  fere 
colligit  Fulgentius  de  Fide,  ad  Petrum 
cap.37.38.Cx  39. Et  AuguPinus  EpiPo. 

204. dicens,  Fons  ab Ecclefia  confhtutus, 

& feparatus  a compage  lenitatis,  e¥  vinculo 
charitatis,ccternofupplicio  punireris  ,etiamfi 
pro  Chrifii nomine  viuus  incendereris. Idem 
optime  Pacian.EpiP.2,ad  Sympronian. 

Vbi  pafsionemDonati  pfeudo  martyris,  g 
cum  Martyrio  Cypriani  confert,confc- 
tanee  ad  doctrinam  eiutdem  Cypriani. 
QuiepiP.  circa  medium  loquens  de 
illo, qui  ab  Ecclefia  ad  h^reticos,vel  Ichif 
maticos  tranfit,  inquit,  Etji  occifus  propter 
nomen  (vtique  ChriPi 'jpofi  modum  fuerit, 
extra  Ecclefiam  conttitutus,  & ab  vnitate, 

& chantate  diuifus, coronari  morte  non  po- 
ter it, xbi  aperte  loquitur  de  modo  pafsio- 
nis,de  quo  nunc  tractamus.  Et  idem  re- 
petit infineepiPolae,  &in  J4.  vbi  recte 
etiam  ait.  Idoneus  non  potetf  ejfe  ad  marty- 
rium,aut  ab  Ecclefia  non  armatur  ad pueliu : 
eymens  deficit,  quam  non  recepta  Eucbari-  Q 
fiu  erigit , eV  accendit.  Et  in  expofitione 
orationis  Dominicae  aliam  rationem  in- 
dicat, dicens, Nec  facrijicium  Deus  recipit 
dif sidentis,  6c  affert  illud  Mattii,  5.  Vade 
prius  reconciliari  fratri  tuo,  Et  inferius  alia 
indicat  his  verbis,  Aon  pote  fi  ejfe  cuChri - 
fio  qui  imitator  ludie  maluit  ejje,quaChrifii 
Aliam  ratione  infinuatAuguPinus  lib. 

1.  de  fermone Domini  in  monte  cap.y. 
Quia  ChriPus  nonabfolute  dixit,  lore 
beatos, qui  perfecutionem patiuntur, fed  ad- 
didit,propter  iufiitiam.  Vbi  autem  (ait  Au 
gu  Pinus ) Sana  fides  non  e fi, non  pote  fi  ejfe 
tufiitia  ,quia  uifius  ex  fide  viuit.  Qua;  ratio 
in  omni  haeretico p>rocedit, fiuepro er- 
rore , fiue  in  errore  pro  aliqua  veritate 
moriatur.  Et poteP  ita  explicari . Quia 
qui  in  vno  pertinaciter  errat, licet  aliquid 
credat , no;i  tamen  fient  oportet, neque 
ChriPiana  fide  credit , & ita  fides  eius  ad 
iuPitiain  non  pertinet, ideoque  licet  pro 
pter  veritatem , vt  a fe  creditam,  vel  po- 
tius fuo  (ibi  electam  mdicio  patiatur  non 
propter  iuPitiam  perfecutionem  pati- 
tur. Et  hoc  etiam  mihi  videtur,  fignifi- 
cafie  AuguPinus  tra&.tf.in  Ioann.  circa 


finem,  vbi  introducit  iadantem  Dona- 
tiPam,£cce  nos  multa  mala  patimur, cui  il- 
\e,Flcec  fi  proChnfiopateremini,nd  pro  bono- 
nbusvefins.  Patiuntur  molefiuis,jedpr<*Do 
nato,  non proChri fio.  Vide  quomodo patia- 
ris,:nam  fi  proDonato pateris, pro  fuperbo pa- 
tens. Quae  verba  licet  maxime  quidem 
in  eum  conueniant , qui  pro  fuo  errore, 
velmagifiri  fui  haeretici  patitur,  nihilo- 
minus vera  etiam  funt, quocumque  mo- 
do haereticus  pro  fua  fide  patiatur  3 quia 
licet  contingat,  ePe  verum, & alias  catho 
licum  dogma , pro  quo  patitur , li  tameu 
haereticusCaluiniPafit,non  proChriPo, 
fed  pro  Caluino  patitur,  quia  licet  Clui- 
Pu  credat, non  ChriPo,fed  Caluino  cre- 
dit , vel  certe  fibiipfi,  fi  proprio  iudicio 
eligit,  quid  fibi  credendum  fit. 

Atque  hoc  etiam  ex  eodem  Augufti- 
nodefumere  mihi  videor  in  fermo.  1 17. 
de  Diuerfis,vbi  proponit  dubium , quo- 
modo Pet  illa  fententia,  Omnis  homo  men- 
dax,cum  certo  tePimonio  Martyru,  qui 
homines  fuerunt,  Afartyres enim  (inquit) 
Veraces  fuerut,  quia  pro  veritate  mortui  fiit: 
ideo  enim  funt  Martyres  , quia  pro  virtute 
pajsifunt-,  ergo  fi  illi  veraces  fuerunt, non 
omnis  homo  mendax.  Refpondet, horni 
nem  elle  mendacem , cum  de  fuo  loqui- 
tur . martyres  autem  non  de  fuo  hiiile  lo 
quutos , fed  de  Spiritu  Dei,  & ideo  non 
tam  ipfos,  quiim  Spiritu  Dei  in  efs  loqui 
iuxta  illud  Mattii,  x o.  A Jon  enim  vos  effis 
qui  loquimini, fed  Spiritus  Patris  Ve firi,  qui 
loquitur  in  vobis:  Et  inde  habere  tefii- 
monium  eorum  , vt  certum  Iit. Quibus 
nos  addimus,quoties  hereticus  loquitur, 
licet  cafu  cotingat  verum  loqui , femper 
de  fuo  loqui  ,quia  fuo  Spiritu  ducitur, 
fuamque  priuatam  opinionemdefendit, 
vel  profitetur, ideoque  dicimus,  tePimo 
D nium  illius  natura  fua  fallax  ePe,quam- 
uis  in  vno , vel  altero  dogmate  veru  ede 
contingat.  Ac  proinde  licet  ha?  reti  cur 
pro  conlefsione  ChriPi  moriatur , tePi- 
moniumeius  fidem  ChriPi  neque  illu- 
Prat,neq;  cofinnat,mors  igitur  propter 
tale  confefsionem  neq;  martyriu  eP,nec 
martyrij  nomen  meretur.  Quod  er.  ;o 
Rex  Angliae  dicit , fe  defendere  fidem 
fanguine  Martyrum  illuPrem , fi  de  ijs 
pfeudomartyribus,  quos  protcPantes 
Martyres  vocant,  intelligatur,  fubfiPe- 
re  nullo  modo  poterit  : luie  ad  veram 

ChriPi 


vFugufi. 


8. 

xAugufi. 


Matt.  10. 


Haereticus 
etiam  pro 
ChrilU  cc> 
fefsjo.  rr.or 
tuus, neque 
martyrium 
ceifequifur, 
neq  ne  fide 
illuftra». 


5>. 

M wlcoshu 
ius  tempo- 
ris caihoii- 
cos  marty- 
rio Apollo 
licam  tide 
colloftralfc 
oftenditur. 


Eufebius. 


IO 

Ex  tnodo 
patiendi  ca 
tholicorii 
martyrium 
comproba- 
tur. 


10S  Lib.  i .QmiuAnolicmu fefl*  af<!e  Catholica  difsideat. 


Chrilti  fidem,fiue  ad  Anglicanam  feclsi  A 

referatur.  , • • • 

Fuerunt  fanenoftra  aetate  multi  virx 
fandi, & Catholici  tum  in  alijs  locis>tum 
maxime  in  Anglia,qui  pro  fua  fide  con- 
ftantifsime  decertarunt,dequibus  veril- 
fime  dicitur, fuo  fanguine  fidem  Catho- 
licam,&Apoftolicam  iUuftralFe,quia  lo- 
ge diuerfa  a Protc flantibus  efl  eoru  co- 
ditio,caufa,vita,&  modus  moriendi  pro 
Chrifto.  Sicut  enim  ab  illis  in  his  omni- 
bus longifsimc  diflant,ita  Marty  res  an- 
tiquos praeclarifsime  imitati  funt,ideoqj 
veri  Martyres  fuerunt  ,fuoque  fanguine  g 
fidem  Romanam  illuftrarunt.  Nam  in 
primis  Catholicam,  & Apoflolicam  fide 
femper  retinuerunt, & intra  Chrifti  Ec- 
clcfiam,  cui  in  pace,  & obedientia  fuere 
coniuncli,pafsi  funt.  Deinde  pro  eadem 
Ecclcfia,eiufquefide,&  obedientia,  atqj 
adeo  propter  iuflitiam  perfecutione  fu- 
ftinueruiit, Neque  aliam  ob  caufam  (etia 
fi  aduerfarij  ad  martyrum  gloriam  oc- 
cultandam alias  temporales , & humana 
con  fingant ) carceres, tormenta,  & acer- 
bifsimas  mortes  pafsi  funt.  Cuius  rei  no 
leue  lignum  eft  ( quod  in  fimiliconfide- 
rauit  Eufebiuslib.3.Hiftor,cap,9.)t]uia  _ 
licet  nulla  in  re  alia  rempublicam  offen- 
dillentjimd  potius  aliquando  elTent  mo- 
ribus, <3c  innocentia  vita:  praeclari,  vna 
confefsio  Romana:  fidei,  Se  obedietia  Pa 
pae  ita  animos  perfequentium  accedit,  vt 
eos afperius , quam  alios  fceleratifsimos 
punirent.  Cum  tamen  (ficutafide  dig- 
nis audiuimus)  fi  cotingat, aliquem  in  ea 
confefsione  deficere , & fuis  iudicibus  in 
falfa  religione  confcntire, etiam  fi  prop- 
ter alia  delicia  dignus  fit  morte,  illi  facile 
condonentur, ac  remittantur. 

Denique,  quod  ad  modum  patiendi 
fpc£lat,non  poliunt  noftri  Martyres  ali-  p) 
cuius  inconflantiae,  vel  imprudentia:  ar- 
gui,quia  non  proprio  iudicio,  fcd  publi- 
co totius  orbis  ducuntur, &antiquam  fi- 
dem rctinentj&  veterum  fandorum , ac 
Martyrum  v effigia  fequuntur , multiq; 
inter  eos  inuenti  funt  vita,  fanditate, 
maturitate  iudicij,eruditione,  ac  pruden 
tia  illufireSjparatique  ad  fua  fidei  ratio- 
nem leddendatn , ied  cum  in  animis  ob- 
tiu  i atisodn  catholicam  fidem  obfirmatis 

nihil  proficerent, magna  alacritate, &pa- 
tientia  tormenta,  «Scmortem  fultinuerut* 


Hi  ergo  Martyres , licet  noui, antiquam 
vere  fidem  illuflrarunt,nouajii  aute  An- 
glicanam feclam  potius  redarguerunt, & 
confuderunt,  ideocp  neque  propter  hos 
Martyres  potuit  Rex  Angha:  in  fuo  ti- 
tulo illa  verba proponere,cumipl’e non 
antiquam  Edcm,fed  Anglicanam  fedajtt 
defendat. 

C A P v t xxr. 

•Anglicanam  fcftam^el  propter  folamfchif- 
matis  turpitudinem  detejlabilemejje. 

POffquam  Rex  Anglia:  in  fua:Pr£- 

fationis  initio  rationem, vel  occafio  I. 
nem  fui  operis  late  propofuit,mul-  Ab  fiamlii 
tis  interpofitis , qua:  ad  hunc  locum  non  ”?ca  fcv:“ 
pertinent,  totis  viribus  fe  alabe,  ccnota 
haerefis  excufare  conatur,vel  propter  vi  cobuj. 
tandarn  tanti  criminis  infamiam,  vel  vt 
fuum  deienforis  catholica:  fidei  nomen 
tucatur.Ego  vero,ne  cumRege  conten- 
dere,aut  eius  perfonam  velle  offendere 
videar,de  caufa  i pfa  loquar, eainqj  gene- 
ratim  traclando,  offendam  in  primis  ini- 
tium Anglicame  defeclionis , Se  fepara- 
tionis  ab  Ecclefia , crimen  proprijfsimi, 
Scgrauifsimi  fchifmatis  FuifTe.  Deinde 
vero  per  diuturnitatem , & pertinaciam 
in  manifefiam  hatrefim  tranfiuilPc,  mo- 
li rabo.  Ex  quo  facile  conflabit,  nullum 
hominem  Chriflianum,  feubaptizatum 
cuiufcumque  condition  is,  feu  Ratus  fit, 
illi  fefta:,  eiufque  erroribus  pertinaciter 
adherentem  polle  non  folum  fallite  alTe- 
qui, verum  etiam  nec  ab  haerefis  crimine 
excufari, Et  quoniam  Rex  de  apoflata: 
nomine  fimul  conqueritur,  quid  in  eo 
pun<fto  quoad  apofhfia:  nomen , Se.  cul- 
pam fentiendum  fit,  m fequentibusetia 
dicam. 

Quod  ergo  ad  primum  punctum  atti-  . 

tinet, no  magna  probatione  indiget.  Na  ia p^mgn 
qui  facium  ipfum  initium  Anglicani  uilsimu  'ci  i 
lapfus,  prout  cap.i.  a nobis  relatum  efl,  Ima  fuiift, 
confLdcrauerit,  & vulgarem  dodrinam  cx  et>'ir'°' 
de  culpa  fchifmatis , eiufq;  diferimen  ah  'a 
ha?refi  a Patribus,  & Theologis  traditu, 
non  ignorauerit,  facile  intelliget,lapfum 
illum  Anglicanum  per  grauifsimuichif- 
ma  inccpilfe.  Schifma  enim  generali  fig- 
nificatione  iuxta  vocis  etymologia,  dif- 
fenfionem,  ac  moralem  quandaru  diui- 

fiqrjem 


C.2  £ .zAnzlicana ’ feBa  propter folufchifetd  ciete jlabie  ejje,  i op 


D-  Thom- 

*.  *.q.  i9' 

art.  i . 


Aji 

W 

& 

& 

coi 


1 

1 

n 

•t 

f 


fionem  indicat,  per  antonomafiam  aute 
iam  proprie  hgnificat  diuifione  Tccleliae 
Catholicae  per  fpontaneam  feparatione 
ab  illa,fubChriftiano  nomine  particulare 
cpgregationem,feu  conuenticulu  extra 

Eccleli  a:  vilitatem, comunione,&obedie 

tia  cogregando. Ita  fere  fchifma  definiut 
D.Thomas,& Theologi;  imo  etiam  lu- 
rifpcriti,fuitq;  fententia  antiquoru  Pa- 
trii,quos  ftatim  referam, habetq;  in  Scri- 
ptura fundamenta.  Naminilla  fchifma 
iignificare  folet  dimhonem  iudiciorum, 
vt  Ioan.9.vbi  dicentibus  quibufdam, No 
ejl hic  b.orno  d Deo, alijs  vero,  J Quomodo  po- 
tcjl  homo  peccator  hcec  jignafacerd  additur. 
Et  fchifma  er  at  inter  eos : H^c  autem  iudC 
ciorii  diuerfitas  folet  ede  quafi  inchoatio 
fchifmatis,quod  in  animorum, & concor 
di^  diuifione  confummatur.  Et  quando 
eft  in  materia  religionis,  tunc  maxime 
fchifma  vocatur.  Sicvfurpatur  a Paulo, 
i.adCorint.i.ihde/zVQnquitj  Deus,  per 
quem  vocati cftis  injocietate  filtj  eius  lejit 
Chrifti  Domini nojlri.  Et  ftatim  quafi  ex- 
hortans  ad  feruanda  vnitatcm  huius  fo- 
cietatis , Obfecro  vos  fratres, per  nomen  Dni 
nojlri  IefuChriftriVt  id  ipjum  dicatis  omnes , 
& non  jint  in  vobis  fchifmata. Quod  magis 
de  diuiiione  contra  vnitatemEccIefiae  de 
clarauit,cap.  12. dicens.  Vtnon  jit  fchifma 
in  cor p ore,  fed id  ipfum  pro  inuiccm  fohcita 
fint  membra.  Y bi  licet  loquatur  de  natura 
li  corpore  homini;,  tame  illud  adducit  ad 
declaranda, quid  feruandu  fit  in  corpore 
Eccleha,  de  quo  concludit,  Vos  autem 
efis  corpus  Chrifti , es'  membra  de  mem- 


A 


B 


C 


* 3. 

0 uo  genera 

l- 

' aduutur. 
■.-hifma  ,& 
araiynag.o 

* A-;Muid? 

ii  «i! 

1, lia 


h 

n 


f- 


bro. 

Poliunt  autem  in  Ecclefia  diftingui 
duo  genera  fchifmatu  ,iuxta  doftrinam 
Bafilij  epiit.i.ad  Amphiloc.can.a.quam 
fequitur  etia Theodorus  Studites  in  epi- 
itol.q.adNaucration.  vbi  tria  membra 
diftinguunt,harehm,fchifrna,<5cParafy- 
nagogam.  Ilarefes(  inquit) funt,  qua  om- 
nino abrupta,  & aduerfus  ipfam  fidem  funt 
alienata : fchifmata  difjcnfiones  eorum , qui 
propter  aliquas  caufas  Ecclefiajlicas,&qua- 
fiiones  medicabiles  inter fe  difsident.  Parafy- 
nagoga  funt  congregationes,  qua  arecufan- 
tibus  parere  Presbyter  is, vel  Epifopis , vel 
populis  infosentibus, funt.  Omiffo  autem 
nuneprimo  mebro,alia  duo  indicant  duo 
genera  difienfionu  inter  membra  Eccle- 
fie , vaum  priuatum,alteru  magis  publi- 


D 


u 


cum : prius  fiftit  in  priuatis  contentioni- 
bus , & inimicitijs;poftenus  vero  vfquc 
ad  publica  conuenticula,  & quali  Eccle- 
fias  diuerfas  faciendas  procedit.  Priores 
ergo  dillenfiones  vocarunt  didi  Patres 
fchifmata  jpolleriores  autem  Parafyna- 
gogas,Ir.m  vero  priores  difeordiae  gene- 
rale nomen  diflenfionuin  retinuerunt, 
& nomen  fchifinatis  ad  aliud  genus  diui- 
fionis  Ecclehe  per  priuata  conuenticula 
fignificsndum  vfurpatu  eft,&  ita  in  pre- 
fenti  fumitur,  omilla  voce  Parafynago- 
gae,qu£eiamin  vfu  non  eft. 

Sic  ergo  manifeftum  eft,fchifma  com 
mitti  per  feparationem  ab  Eccleha:  \ ni- 
tate  , cnaritati  eius  contrariam,  etiam  li 
in  dogmatibus  dillenfio  nondum  inter- 
cedat . Ita  dixit  Hieronymus  in  verba 
illa  ad  Titum  tertium , hareticum  homi- 
nem poitvnam,&'  alteram  correptionem  de- 
tuta.  Jnterharcfim,es fchijma  hocmtercjfe 
arbitramur , quod  hare fis peruerfum  dogma 
habet,  fchifma  propter  Epifcopalem  dijjen- 
feonem  ab  Ecclefia pariter fcp aret , quod  qui- 
dem inprincipio  aliqua  ex  parte  pote  fi  intel- 
ligi  diuerfum  ab  hare  fi.  Cur  autem  dicat, 
Inprincipio , in pundofcquenti  declara- 
bo. Dicit  aucem,  aliqua  exparte,  quii  he- 
rctis fchifma  ncceflario  inuoluit , maxi- 
me enim  Ecclcfiam  diuidit  ,quia  diuifa 
fide,  no  poteft  vnitas  charitatis  non  fcin 
di,  ficut  amilTa  fide , non  poteft  chai  itas 
non  amitti : at  vero  c conuerfo  fchifma 
potclt  ab  haerefi  feparari  , ficut  poteft 
charitas  fine  fide  amitti.  Sicut  olim  Me- 
letius  fchifmaticus  fuit,  6c  non  haereti- 
cus: namvt  relert  Epiphan.  Seda.  68. 
femper,  refla  fidei,  fuit,  A 7on  enim  (in- 
quit ) immutata  ejl  fides  ipfius  in  aliquo 
tempore  d Sanfla  Catholica  Ecclefia  . Q uia 
veroaduerfusPetrum  AlexandriaEpif- 
copum , & fibi  fuperiorem  propria  con- 
gregationem fecit , & Ecclcfiam  diuifit, 
fchifmaticus  habitus  eft.  Obferuariqde 
obiter  poteft,  cum  Ecclefias  proprias 
aedificarent  Meletiani,&  fucceflorcs  Pc 
tri antiquas  obtinerent, femper  antiquas 
Ecclefias  reti nuifle  nomen  Catholicae 
Eccleha:,  alias  vero  vacatas  effe  Ecclefias 


4* 

Per  lepar?- 
tiene  ab  Ec 
clef:a, etiam 
ablt|ue  dete 
fliotie  a fi- 
de, fchifma 
c6iriitticur. 
Hierony. 
HercHs  ue- 
cellario  fc- 
hifnia  inclu 
dic.oor.  ve- 
ro c conuetj 
(o* 


Epiphan, 


TemplaOr 
thodoxoi  u 
fideliu  no- 
men catho- 
licum red- 
ii eu  c. 


martyrum.  Nam  nouum fchilmanouo 
nomine  indiguit. 

Simile  fuit  in  principio  fclufmatisDo  T • 

natiftaru  propter  ordinatione  Caeciliani  SchifmaDo 
in  Cartliaginenfis  Ecclefia-  Epifcopum  naciftanu 
K contra 


Augufl. 


M.Hg.c.<\. 


Optat. 

(7. 

Hernicum 
$ fcliifmau 
cui.  fui  fle , 
coelu  Jitui. 


i io  Lib.  r . filuSw  Jnfiicana  ft  ct  a a fide  cathclicadifisideat. 


contra  Donati  voluntate, vt  funiitur  ex 
Aucruft.lib.de  Hsreftb.hatref.^p  .Vnde 
idem  Auguft.lib.  2.  contra  Crefconium 
c.7.  fic  inquit,  Quanui  s inter fchifma, &1  ha 
refim  magis  eam  dittintiionem  approbe,  qua 
dicitur fchifma  effe  recens  congregationis  ex 
aliqua  diuerftate jententiaru  diffenflo  , nef 
enim  fchifma  jieri  pote  ft,  nift  diuersu  aliquid 
fequantur , qui faciunt:  harefls  autem jchijmx 
tnuet er atu, tamen  cumme  adiment  definitio 
nes  tuaJchifmaticos  yos  libentius,  qudmhare 
ticos dicerem.  Crcfconius  enim  fchifma  rc 
cognofcebat,herefira  vero  negabat, quia 
no  erat  diuerfitas,vt  ille  aiebat, in  doftri- 
na,quod  facile  Auguftinus  acceptat,qua 
uis  poftea  etiam  oftedat,  fcbifmaillud  in 
hzrefim  tranfiuifTe.Quod  vero  aitftchif- 
ma  n5  etTe  line  diuerfitate  fententiarum, 
intelligendu  generaliter  eft,  quia  diften- 
fio  anjmoru  non  eft  fine  diuerlitate  opi- 
nionum , Nonauteaccipiendu,id  eft,  de 
fententijs  diuerfis  in  dogmatibus  catholi 
ce  fidei, quod  ex  alijs  locis  Auguft.  mani 
feftura  eft.Nam  lib.  1 .de  Fide,&  fymbo- 
locap,io.dkit,Haretici,&fchiJmaticico- 
gregationes  [uas  Ecclefias  yocant,fed  hareti 
eide Deofalfa fentiendo,ipfam  fide  yiolant , 
/ ihifmatici  autem  difcifsionibus  iniquis  d fra 
terna  charitate  difsiliunt,quanuis  ea  credant 
qua  credimus. Et  lib.Qu^ftionuEuange- 
licar.ex  Matt.q.i  1 . Solet  (inquit)ij#<m, 
Jchfmatici  quid  ab  hcereticis  diflent,&  hoc  111 
uemri , quod  fchifmaticosnon  fides  diuerfa 
facMt;Jedcomunionisdifruptafocietas.Id£<qi 
late  tradit  Optat,  lib.  contra  Parmenia- 
num. 

Ex  hoc  ergo  certo  principio, & ex  fa- 
ffofupra  narrato  de  Anglicano  lapfua- 

perte  concluditur.  Henricu.  VIII, fchif- 
maticum  fuilfie.Hxreticum  enimipfum 
fiiifFe  laltem  in  principio,  nobis  non  co- 
ftat,  quia  non  propter  mentis  deceptio- 
ne, fed  alia  turpi, 8c  erubefeenda  occafio- 
nc  PontificiSummo  obedientia  negauit, 
fequc,5c  regnu  fuum,  quatum  potuit,ab 
Ecclefi^  Roman$  vnitate  feparauit , An 
verohaereticus  etiam  fuerit,infra  attinge 
musmuncenimneceftariumno  eft.  Na 
quidquid  in  m£te  fenferit, fatis  eft,  quod 
vel  propter  folam  concupifcentiam  pra- 
a-cc  crrauerit,8c  Ecclefiam  fciderit , vt 
feiifinaticus  euaferit,  imd  author  grauif 
nmi  fchifmatisjin  quod  tum  authoritate, 
cc  exemplo, tum  maxime  timorc,ac  vio 


7. 


A letia  multos  alios  ire  coegit.  Ita  ergo  hoc 
vitium  Anglicana  gentem  occupare  coe 
pit,  <Sc  ita  a parentibus  ad  filios  deriua- 
tum  eft,vt  vfqj  in  prarfentem  diem  per- 
feu  er  et. 

Quamobrem  neque  ipfeRcxIacobus 
fe  ab  hoc  crimine  purgare  ftuduit;  imo  Abfchimi, 
quafi  contemnere,  & pro  nihilo  ducere  fclj 
videtur  dum  pagin.  j8.  dicit,  Schijmxti-  J"ereft™j 
cum  me  dicant  licet , & d Romana  Ecclefia  KcXt 
defectffe , certe  hareticus  effe  nullo  modo pof- 
fum.  N os  aute  c couerfo  dicimus,licet  h z 
reticum  fe  effe  neget  (quod nunc  nondu 
g tra<ftamus)negare  non  polTe,fe  efte  fchif- 
maticum,cum  &baptizatum  elTcinfua- 
met  praefatione  fateatur , & fciens,ac  vi- 
dens inchoatum  fchifma,  non  folum  co- 
feruet, verum  etiam  magna  contentione, 

<5c  totis  viribus  potentiae  fiiae  propagare 
ftudeat.  Confiderare  autem  debet,  in 
oculis  Dei  non  multum  diftare  fchif- 
ma ab  hatrefi,  Auguftinus  enim  lib.  1 .de 
Sermone. Domini  in  monte  capit,  y.  illa 
duo  aequiparat  Dicens,  Multi  heerettei  no- 
mine Chnflixno  animas  decipientes , multa 
talia  patiuntur , fed  ideo  excluduntur  ab  ibi  a 
mercedc,  quia  non  tantiim  dittum  efl,Beati3 
£ quiperfecutionem patiuntur,  fed  additu  eft, 
propter  iujhtiam , ybi  autem  fana  fides  non 
etf,nonpotefl  effe  iuflitia.  Neque  fchifma- 
tici  aliquid  flbi  ex  ijla  merce  de  promittant , 
quia  fimiliter  ybi  charitas  non  efi,non poteft 
effe  iuflitia.  Diletfio  enim  proximi  malum 
non  operatur.  Quam  fl  haberent, non  dilania- 
rent corpus  Chritti , quod  efl  Ecclefia.  Et, 
quod  grauius  eft , in  libro  de  Vera  Reli- 
gione cap.  6.  non  folum  haereticis,  fed 
etiam  paganis , & Iudsis  fchifinaticof 
annumerat, dicens.  Neque  in  confuflom 
paganorum , neque  inpurgamentis  haeretico- 
rum neque  in  languore  fchifma  tuorum , ne- 
que in  atate  Iudceorum  queerenda  efl  religio, 
fed  apud  eos  folos , qui  Cbrifliani , Catholici , 
feu  orthodoxi  nominantur , id  efl,  integrita- 
tis amatore  s,& refla  fe  flantes. 

Accedat  SanftusChryfoftomus , qui 


D 


delittufchifmatis  ita  exaggerat , vt  illud  Qui.d9r 
cii  peccato  crucifigentiu  Chriftfi  confe- 


rat, dicens, Nihil  Deuteque  irritat,  at^di-  aj. 
uifam  effe  Ecclefia, etiafl  bona  fece  rimus  in- 
numerabilia, non  minor  es, quam  qui  eius  cor- 
pus difeindut, p ce  nas  dabimus,  quiplenuEc- 
cleflaflicHconucntu  difemdimus.  Loquitur 
autem  inpirori  parte  de  corpore  Chrifti 


vero. 


i 


C2 1 . An  ficati  a fefta  propter  folii fchifma  det  e flabile  efe.  / / / 


9- 

cii  ilrnat  ici 
tomen  Rex 
acobus  iu- 
2 detretta- 
:a5poieit. 


!« 

tx  homi- 

* 'is  ajftiua  • 
' ‘busdeS  a 

• is  homil. 

, 'e da. 


v ero.V nde  fubdit*  A 7am  illud  quidefaftu 
cfl  ad  lucrum  c rhis  terraru,  & fi  non  eo  ani- 
moiboc  autem  nulla  yfqudm  habet  ytihiate, 
fedex  eo  dani  efi  plurium,  Et  addit  verba 
tam  Regi,  & Cofiliarijs  eius,quam  fubdi 
tis  colideranda.Efiec  ditia  funi,  non  folii  ad 
eos, qui  gerut  magifiratus,jed  etia  ad  eos  qui 
ab  illis  reguntur.  Et  pollea  fignificat,  hoc 
crimen  eile  harreii  periculolius , fortaffe, 
quia  folet  eile  initiu  harrefu,&  ideo  maxi 
me  ncceffariu  eft,  in  initio  illudcauere, 
& quafi  ad  radice  fecurim  ponere.  Ait  er- 
go, [Lee  d me  ditia  Junt  de  fis, qui  fe  dcdiit 
tndijcriminatm  fis,quifcindut  Eccefid , nam 
fi  dogmata  quidem  habent  contraria, yelpro- 
pterboe  ipfum,non  conuemebatcu  iUis  mifce 
riefin  autem  eade  fentiunt, multo  magis. Qua 
re? Quoniam  e 11  morbus  ambitionis,  & amo- 
ris Imperfi,&'gerendimagif1ratus.  Deniq> 
Optatus  Mileuitan.lib  i .contra  Parme- 
nianum;  Ingens  fi agitium,  fchifma  vocat, 
& inferius  ait.  Schifma  fummu  malum  ejfe, 
& yos  negare  minime  poteritis. Ut  loquitur 
adDonatillas  ,fibi  autem  etia  effe  dictum 
Anglicani  intelligant,  cum  nec  ratione 
diuerfam,nec  venhmilemexcufationem 
afferre  pofsint. 

At  enim,  fortaffeRexIacobus  nega- 
bit, feeffefchifmaticum,  neque  enim  in 
verbis  fuis  dicit.  Licet fchifmaticus  fim,  fed 
licet  dicant,  me  efie  fckifmaticum, idquc  no 
1;mplicitcr,fed  cum  addito, quodadiun- 
git,er'  a Romana  Ecciefi a defecijfe  Interro 
go  vero,  an  faltem  cum  hoc  addito  vere, 
vel  falfo  dicatur  fchifmaticus  ab  Ecclefia 
Romana  ? Certe  aflirmare  non  poteft, 
diffu  hoc  efte  falfum  , quia  ex  fafto  ipfo 
publico, & notorio  id  euidenter  probatu 
efi:.  Quodfi  rem  adeo  claram  negare  no 
audet, fciat, additionem  illam  non  minu- 
ere deli&um,  fed  augere,  vel  (vt  ita  di- 
cam) infupremo  gradu  fchifmatis  illud 
conftituere.Nam  fi  verum  efi:, quod  Hie 
ronymus dixit,  fchifma conflitui per fe- 
parationem  ab  Ecclefia  propter  Epifccpale 
diffenfionem  : ergo  fchifma  conftitutum 
propter  diffenfionem  a SumoPontifice, 
omniuEpifcoporum  Pallore, merito  di- 
• cetur  non  folum  fimpliciter  fchifma,  fed 
etia  ex  fuo  genere  maximu.  Namvtre- 
fte dixit Beda homil.de  Samft.  Petro, & 
Paulo,  Beatus  Petrus,  qui  Chrifir.ycra  fide 
coirfeffus,yero  efi  amore  fecutus.fpecialitcr 
clr.ues  regni  cocioni  & Principatum  ludicia- 


A rice  pote  fiatis  accepit, yt  omnes  per  orbe  crede 
tes  intelligant, quta  quicuej.  ab  ynitate  fidei, 
yel  fccietatis  illius  quo  libet  modo femetipfos 
fegregant, tales  nec  yinculispeci  atoru  abj cl- 
ui, nec  unuam  pofsint  regni  cceltfiis  ingredi. 
Vbi  nemine  Petri  fine  vlla  dubitatione, 
cathedram  eius  intelligit,& focietateiiiius 
vei  Eccleham,vcl  vnionem  cu  lede  Petri 
vocat:  ergo  fegregari  ab  hac  focietatc,  ad 
conftituendu  fchifmaccnfet  eliefufhci- 
ens.Idem  fi  recte  ex  pedatur  fienfit  Opta 
tusiMileuitan.hh.i . contra  Parmenian. 
col.j.vbi  vt  probctPanncniamnn  fimfle 
g fchifmaticu  non  Caecilianum  fic  inquit, 
Non  enim  Cacilianus  exiuit  d Maionno  and 
tuo, fed  Maiorinnsd  Cacihano,  nec  Caciiia- 
nus  recefsit  d cathedra  Petri , yel  Cypriani, 
fed  Maiorinusjuius  tu  cathedram fcdcs,qua 
ante  ipjum  Materinum  origine  non  habebat. 
Supponit  ergo  illu  effc  fchifmaticu , qui 
recedit  a cathedra  Pejri, addit  autem , yel 
Cypriam,  quia  interdum  poteft  fchifma 
fieri  per  fieparationem  a prox  imoEpifco 
po,nouam  cathedram  fine  origine  intro- 
ducendo. Et  addit  (quodpiaffentiinfti- 
tu-to  m a x i m e fe  r u i t)  Cum  lac  it  age  fi  a ejfe 
namfefie  confiet,  & yos  harcdesejje  tradi- 
C toru,  & Jchifmaticorum  euidenter  apparet. 
Sic  ergo  nos  ex  fafto  Angiicano  euiden 
ter  concludimus-  Henricu  8. qui  cathe- 
dra Petri  deferuit,  «Stnouafinc  Origine 
erexit, fchifmaticu  fuiffe,eiufq;  heredes 
eu  imitates  in  code  fchifroate  pfeuerare. 

Praeterea  in  fuperioribus  cllefum  eft 
Ecclefiia  Romana,  & Catholica  eandem 
effe,illisq;  cognominibus  tantu  diuerfas 
proprietates  , feu  habitudines  ciufdcm 
Ecclefia:  fignificari,  dicitur  enim  Chrifti 
Ecclefia  catholica , quatenus  vniuerfalis 
eft,Romanaautcvocatur,quatenusin  fc- 
de  Petri  fundata  illi  seper  coiunclacft: 
D ergo  idc  eft  etia  fchifma  ab  Ecclefia  Ca- 
tholica, 3c  a Romanatergo  fi  Rex  negare 
no  poteft.fcparatione  A nglia?  effc  fchif- 
jna  ab  EcclefiaRomana, vitare  no  poteft, 
quin  fit  etia  grauifsimu  fchifma  ab  Eccle 
fiaCathoolica. Et  fine  qui  lapsum  Hen- 
rici,&diuifionceius  ab  Ecclefia  confide 
rauerit,illuq;cufchifmateDonati,& aliis 
antiquis  cotulcrit, omnino  cande, vel  ma 
iore  ratione  fchifmatis  abEcclcila  catholi 
cain  illo  inueniet,neq;  verifimilcrationc 
diuerfitatis  poterit  cogitare. Nififortaffc 
fingedo  cu  h^reticis,vniuerfaR  Ecclefia, 
K a qu£ 


Optatus. 


10. 


I. 

^nglicana 
ledt  a in  plu 
res  hae  retes 
prorupifle 
authoritaee 
Pami  ofte- 
dicur. 


iAugujl, 


fjierony. 


Experihia 
c^dem  veri 
ras  robora  * 
cur 

lAttgufl. 


II  2 


Lib.  / ,0uatu  Anglicanaf °,flaaji<te  Catholica  at  [side  at. 


que  olira  erat  catholica, teporcHenrici  ia 

f ujjfc  collapfa,&  extin&a.  Sed  hoc  vanu 
Sc  voluntaria  refugium  fatis  ex  Scrtptu 
ris  Sanctis, & comuni  fenfu  antiquorum 

Patrum  refutatum  eftfupra. Indubitatcr 

erjjo  fciat  Rex  fe  efte  ab  Ecclefia  catholi- 
ca^eparatu , cum  nullo  colore  id  negare, 
vel  occultare  pofsit,vehemcterq;  timeat 
Auo-.uft.fententia  dicentis,  Quifquis  abhac 
catholica  Ecclefia  fuerit  Jeparatus,quantii  li- 
bet laudabiliter  feyiuereexifiimat,hocfolo 
f edere, quod  d Chrijli  initate  difiundus  eft, 
non  habebit  yitd,fed  ira  Dei  manet f aper  eu. 


C A P V T XXII. 

Jnglicanum  fchifma  in  manifeftamhcerefim, 
cjt"  apojlaticam  dodrmam  traftjffe. 


QVoniamRex  Anglie  plus  nome 
ha*refis,qua  fchifmatis  abhorrere 
videtur,  oftendendu  a nobis  vltc 
rius  eft , eo  demu  Anglicanaum  fchifma 
peruenifte , vtnon  in  vna  tantum, fed  in 
plures  ,&  manifeftas  haerefes  proruperit. 
Hoc  in  primis  probamus  ex  quadam  ve- 
rifsima  Sanctoru  Patrum  do<ftrina,dice- 
tium, fchifma  diuturnu  in  hatrefim  tran- 
fire.SicHieronym.diftoloco  adTitum 
3.  dixit,  in  principio  polTe  intelligiex 
parte  diuerfu  ab  haereli,  C ceterum  (addit) 
nuliu  fchifma  non  fibi  aliquam  confingit  htere 
ftm,yt  rette  ab  Eccleftarecefsiffeyideatur. 
Et  propterea  dixit  Auguft.  lib.  2.  contra 
Crcfconium,c.  7.  hcerefm  effe  fchifmain- 
ueteratu.  quia  lolent,vt  dixi,  h^retici  pro 
pter  aliqua  controuerfia,vel  indignatio- 
ne,aut  cupiditate  non  expleta,aut  ambi- 
tione non  obtenta,  ab  Ecclefia  in  princi- 
pi o feparari, quoad  obedietia,&  vnione: 
poflea  vero,  vt  in  fchifmate perfeuerare 
pofsint,ad  harrefim  tranfire.  Quod  exem 
piis  ab  antiquitate  petitis  quafi  induftio 
nc  quada  facile  oftendi  pollet, vt  de  No- 
uato  pafsim  legimus  apud  Cypria. &Au 
guR.qui  epiR.  1 6-4.ad  Emeritum,ad  illos 
ait  .A 'eq,  yobis  obi)cimus  ,mfi  fchifmatis  eri - 
men,qnod  etia  hcerefm  male  perfeuerddofe- 
cifis.  Sicetia  deMeletij  fefta  refertide 
AuguR.lib.de  Hteref.ad  Arianostande 
traniul  ie,quauis  inprincipio  tantu  fchif- 
ina  hieritjQuod  nue  etia  Anglis  accidit. 
In  pi incipio  enim  cuHenricus  neq;  Lu- 
t ia  u , neq;  Caluinum  fequutus  fruerit, 
fchifmatici  ab  ipfofatti  , poft  non  mul- 


B 


D 


tum  tempus  ad  CaluiniRas  tranfierunt. 

Ratio  aute  huius  experimenti  duplex 
reddi  poteR.  Vna,  quam  tetigit  Hiero- 
nymus.; quia  perfeuerantes  in  luo  Ichif- 
mate,Ratim  ( quod  naturale  eft)  iaftum 
fuu,6c  audaciam  honeRarc,ac  defendere 
cupiunt,&ided  adhaerelim  declinat, qua 
polsint  facium  illud  honeftare,  vel  lau- 
dando vt  bonu,quod  prauu  eft,vel  nega 
do, effe  faciendi,  quod  praeceptu  cft,vel 
(quod  in  idem  redit)  negando  efte  prae- 
ceptu,quod  ab  Ecclefia  Catholica  tradi- 
tu eft. In  quibus  omnibus  modis,  & alijs 
fimilibus  hsrefis  inuoluitur.  Quia  licet 
operari  malu,quod  lexChriRi  prohibet, 
no  fit  hsrefis , fentire  tamc  cu  pertinacia 
non  efte  malu,  quod  fides  docet  efte  pro 
hibitu,  hereticum  plane  cenfendu  eft.  AI 
tera  ratio  eft,  quia  licet  fchifma  in  rigore 
diftingui , fcu  prtefeindi  pofsit  ab  h^refi, 
adeo  tamen  eft  illi  affine , Sc  propinquu, 
vt  li  perfeueretjfacilc  in  illud  tranfmute- 
tur.  Vnde  Ambrof.lib.  de  Obitu  Satyri, 
narrans  Satyru  poft  naufragium,  Eccle- 
fiam  quad'ijilc,in  qua  Deo  pro  liberatio- 
ne gratias  ageret, &aduocafte  adfc  Epif- 
copu,  eumq;  interrogafte, Vtru  nam  cum 
Epifcopis  catholicis,  hoc  eft, cum  RomanaEc - 
clefa  conueniret , fubiungit  inferius, poft 
qua  Satyrus  intellexit , illu  Epifcopum 
efte  fchifmatici,  noluifte  ibi  gratias  age- 
re,  neq;  cum  illo  comunicare , quia  licet 
ille  Epifcopus  effet  lueres  Luciferi  fchif- 
matici, Sc  110  haeretici(vt  fignificat)nihi- 
lominus  (ait)  non pntauit  tamen ,fi  dem  effe 
in  fchifmate /Nam  & fi  fide  erga  Deu  tene- 
rent,tamen  erga  Dei  Ecclefia  non  tenebant, 
cuius  patiebantur, yelut  quofda  artus,  &me- 
br a lacerari.  Etenim  cum  propter  Eccle fiam 
Chrifluspaffusfit,&Chrifi  corpus  Ecclefia 
fit, non  undetur  ab  his  exhiberi  Chrifto  fides, 
a quibus  euacuatur  Chrtfii pafsio,corpufcjj  di- 
ftrahitur. Quod  ita  interpretor,fchifmati- 
cn  fcilicet  in  principio  agere  contra  fide, 
quam  hcclefis  debet,  pra<ftice,feu  opere 
ipfo,vel  certe  agere  contra  fide,  id  eft,fi- 
delitate,&  obedientia,quam  debet  Eccle 
fiae,poftea  vero,vt  in  fuo  fchifmate  perfe 
ueret,etia  negareEcclefiae  illam  fide,qu£ 
confiftit  in  credendo, ipfam  Ecclefia  efte 
vnicaChrifti fpofam,colfmam,  Sc  firma 
mentu  veritatis.  Qui  tranfitus  facillimus 
eft:na  fi  Paulus  adTimot.fcripfit  repelle 
tes  bonam  cofeientiam, circa  fide  naufra- 

gauifte 


2. 

Duplex  ra- 
tio prfdifii 
expcrinKtj 
aliigoatur. 


Atnlnl 


Timth 


C.  2 2 , Anqiicanu  fchifwa  in  Mrfnifefla  h&rejim  tranfijfie.  s 13 


> 

Schifma 
charicati  g 
fe  o gloci- 
tur,& diti- 
turtiicacc  rc 
r.  e oras  me- 
ti offuod». 


x. Icari. z. 
viugujl. 

Optat. 


•e  c 


pyprwu 


gaui  iTc , quanto  faciliuscredendii  eft,  id 
accidere  in  pertinaci  fchifmate  contra 
Chrdli  Ecdefia.Me.rito  ergo  timuit,  vel 
ndputauitSatyrusfide  effein  fchifmate. 

Accedit,  quod  fchifma  proxime  ori- 
tur ex  aliquo  odio  proximoru.  Nam  li- 
cet ex  contentione  aliqua,  vel  ambitio- 
nCjVel inordinata  cupiditate,  vel  inui- 
dia  oriri  foleat,vt  Patres  tradunt,  & ex- 
perientia docet,  proprie  tamen, & per  fe 
charitati  opponitur, quae  EcclefiyChrifti 
debetur  ,&  ideo  odiu  proximi  includit, 
hoc  autem  odiu,pcrfeuerado  in  fchifma- 
te  nutritur, &.  augetur,  & ita  facile  indu- 
cit in  mentis  caecitatem  atq;  ad  haerefim 
iuxta  metem  Auguflini  in  illud  i . Ioan. 
2 .Qui  odit  fratrem  juum  in  tenebris  ambulati 
&•  nefeit , quo  tendat, quia  tenebra  obcxcaue 
runt  oculos  eius.  Quae  verba  de  fchifmati- 
cis  interpretatur  Aug.ibi  tract.  i . dicens 
illos  ita  excecavi  ex  odio  veryEcdefie,vt 
illa  non  videat, Sc.  facilius  iiiuc  facie  impin- 
gant,quam  illic  habitaculi*  quesrat . Sic  etia 
dixitOptat.li.i.cotraParmenia.Scfo/wd 
fparjo  coagulopacis dijsipatts fenfibus genera 
tur  huore,  nutritur  aemulatione  , alitibus  ro- 
boratur,yt  deferta  matre  cathoiica,impij  fi - 
ij  dii  foras  exeunt,  &fe  feparant  d radice 
matris  Ecclefue , inuulue  falcibus  amputati , 
errando  rebelles  abfcedunt.  In  quibusverbis 
alia  etiam  indicatur  ratio : nam  fchifmati- 
ci  cu  ab  Ecclefia  praefeindantur,  cc  fyna- 
gogam  extra  ilia  congregent, eo  ipfo  de- 
dignantur Ecclefia  fcqui,praefertim  qua- 
do  in  fchifmate  obdurati  perfeuerant,  & 
ideo  carere  incipiunt  regula  veritatis, ex 
quo  neccfsitate  quada  confequitur,vt  in 
errores,&herefes  prolabatur,vcl  nouam 
inueniendo, vel  alicui  iam  inuenty  adhe- 
rendo,  vtdillinclu  aliquid  ab  Ecclefia,  a 
qua  recefierunt,habere  videatur.  Nam  fi 
in  eadem  fide  perfeuerarent  , nonpof- 
fent  nouii  aliquid,  aut  aliud  agere , nifi  quod 
tam  dudu  apud  fuam  didicerunt  matrem  vt 
Optatus  fupra  dixit.  Propter  quod  fype 
Cyprian.  inde  oriri  ( affirmat)  Sclhfmata 
O"  haere  [es,  quod  f acer  doti  Dei  non  obeditur, 
neq,  vnus  ad  tepus  index  yice  Chrifti  cogita- 
tur,vt  ait  epire.  J , .Et  in  6 coaddit, congre- 
gatione perfeuerant  e in  fchifmate  intra  breue 
tempus  carqreyeris  Epifcopis,&  Pajloribus, 
quia  cejjat  yera  origo, fuccefsio,&J  ordinatio . 
Ynde  tande  confequitur,vt  careat  etiam 
veradoftrina,&fanctitate:na  adillacon 


B 


D 


feruandam  in  vnitate  fidei,<5c  vity  fiin&i- 
tate  vfq,ad  coufiimatione  eledoru  dedit 
Deus  Ecclefiae fuae  Pallores , <$c  Dodto- 
restefte  Paulo  ad  Ephef.q. 

Propofite  aute  rationes  euideter  in  An 
glicano  fchifmate  proccdut.Coflat  enim 
illud  clfie  fatis  diuturnu,nam  per  leptua- 
ginta  annos, vel  amplius  durauit , 6c  licet 
interruptu  fuerit  per  breue  Reginae  Ma 
rie  tempus, llatim  renouatu  eft,poftcaq; 
plus  quam  quinquaginta  annis  cotinuis 
durauit.Deinde  cum  ceperit  per  fepara- 
tionem  a cathedra  Petri, & negando  obe 
dientia  SumoPontifici, licet  in  principio 
facio  tantu  ex  inordinato  affedtu  luxu- 
riae tentatu  fuerit, pollea circa  ius ipfium 
erratum  efb.Et  doctrina  introducta,  qua 
cypi-tin  Angliapra*dicari,EcclefiaChri- 
fili  non  habere  vnu  fipirituale  caput , nec 
Romanum  Pontificem  vt  tale  recognof- 
cendum  effe,  fedin  vnoquoqj  regno, vel 
republica  fiuprema  in  temporalibus  eile 
propria  caput  fupremuin  fipiritualibus, 
illudqj  non  eiTe  aliud  pr:rter  Regem, vel 
Principem  temporale,  aut  fienatu  rqfipe- 
cfiue.  Quae  tota  doftrina  haeretica  elt,  & 
contra  Scripturam  faciam,  & contra  per 
petuu  eiufdena  Ecclefia*  fenfum , & Pa- 
trum traditionem  vt  in  lib.  3 ,ex  profeffo 
olfendemus,  Ita  ergo  (quod  ad  primam 
rationem  attinet)  inHenrico  V III.  ad 
litcram  impletu  eft , quod  Hieronymus 
dixit, nam  Sibi  hanc  conjhuxit  hcerejimyt 
retfe  ab  Ecclefia  reccfsijje  yideretur.  Non 
enim  poterat  Regia  maieifas , vel  potius 
humana  pryfaptio  ita  pertinaciter  in  gra 
uifsimo  tacinoreperfeuerarc,nifi  in  aliud 
grauius  incidendo, quo  prius  defenderet 
6c  refte  fadtdelfe, contenderet.  Qui  er- 
ror ita  Henrici  animo  adhaefit,vt  non  fo- 
lum  in  illo  mori  non  dubitauerit,  verum 
etiam  nouo  praecepto  de  filio  in  eodem 
errore  educatio,  in  alijs  catholica  fide  re- 
tenta,illud  cofirmauerit.V el  certe  fi  me* 
te  non  credebat, quod  ficpra:cipiebat,in 
eo  maxime  offedit  (quod  ad  altera  ratio- 
nem fpe£fat)quam  ingens  odium  contra 
Romanam  Ecclcfiam  conceperat , fiqui- 
dem  contra  mentem  fuam,  Sc  cum  aeter- 
na morte  animae  fuae,in  eodem  fchifmate 
mori,&illu  per  modii  dogmatis, fcu  doc 
trine  exterius  tueri, &in  filio, &in  regno 
fuo  perpetuo  ftabilire  voluerit.  Cu  ergo 
Angliainhocpun&o  no  folumfaftum, 
K 3 feci 


•4  * 

Angiicanu 
lchiiifia  ad 
hauehmja 
peiucoiiic 
ex  d;4tis  c6 
eluditur. 


Sc.hifmatis 
defendendi 
ergo,  110  u a 
fibi  h^re- 
firn  Hecrii 
ens  8 . exeo 
gicauic. 


1 1 4-  Ltb*  i.QuatM  JngUcana  feci  a a fide  catholica  difsideat 


Pagin.  14 

Pag.  2 2. 
Pag-  23. 

Pag-z  4- 
27. 


Pag.  61. 


Pag.6z. 
Pag.  128. 


fcd  etiam  imvfurpare,  & doarinam  de-  A 

fendereconetur,velex  hoc  folo  manue- 

fhim  efl  feclam  illam  non  tantum  ichif- 
maticam/ed  etiam  h®  reticam  elle.  _ 

Poft  mortem  autem  Henrici  ltatun 
Ano-licanu  regnum  fchiimaticum  Calui 
nianam  feftam,quanuis  fortafle  non  pu- 
ram,fed  milia  ex  Lutherana,  & alijs  am- 
plexu eft,  «Scita  etiam  in  illo  fchifmate, 
quod  in  fecuda  ratione  de  diuturno  fchif 
mate  dicebamus, & ex  eifdem  caulis, feu 
radicibus , & cum  eifdem  effeCtibus,  ieu 
fanis  h®reticis  impletu  videmus.  Nam 
in  primis  odium  inixomanam  fedem  mi-  _ 
rum  in  modu  in  dies  auctu  eil,«Scvt  quo- 
tidiemagis  inualefcat,  & in  animis  om- 
nia radicetur,  indullria doemonis  factu 
efl,vt  parentes,«ScMagiflriab  infantia  in 
puerorum  animis  talem  de  Papa  conce- 
ptum , feu  apprehenhonem  imprimant, 
vt  fimplices,«Sc  vulgares  homines  crude- 
lem tyrannu , horrendum  idololatram, 
ad  deniqj  raoflru  quoddam,  potius  qua 
hominem , audito  Pap®  nomine  conci- 
piant. Nec  mirum  efl,  li comunis plebs 
in  tato  errore  verfetur,fi  quide  Rex  ipfe 
in  fua  Praefatione  pagi.  1 4.affirmare  au- 
det, Pontifices  per  ambitiofam  tyrannidem  Q 
[ibi  in  temporalium  Regum  iura  authoritate 
ininjie  mfurpajfe . Et  iterum.  Hanc  in  Re- 
ges pote  fiatem  a Pontificibus  inique  mfurpa- 
tam.  Rurfus,  a catholicis  cxtrui  Pontifi- 
cis imperium  adeo, immane  ,ac  folutum,mt 
ad  libidinem  condonare  , atjs  adimere  regna 
pofsit.  Ita  enim  Cardinali  Bellarminio  tri 
buit.  Iteru  Magnus  ille pafior.inftar  ouiu , 
ad  occifione  duceremospro  libidine  fua  pot  eft, 
AlibfiCVb»  antiquitus  Clerici  nihil  mitra  de 
cimas  appeterent , ijsque  contenti  minerent , 
nunc  Papa  clericorum  caput , non  nifi  tertia 
cimum, & bonorum,acfundorupartein  om- 
nibus regnis, &promncijs  accepta, acquiefcit.  D 
Vlterius,  fecularem  Pontificis  in  Reges  di- 
datur am  preeeipuis  fideiCathohcce articulis 
enumerat.  De  CardinaliBellarmino  loqui 
tur , <Sc  abfolutam  poteflatem  dominan- 
di per  illam  fecularem  dictaturam  intelli 
git.  Et  alibi  in  eode  fefu  inter  multa,qu® 
refert, vel  potius  irridet  tanqua  a Ponti- 
ficibus vfurpata,hoc  ponit,  Omnipotefla- 
te.tam  ff>irituali,qua  temporali praditi.  Et 
infra.  Qui  pro  Deo  Papam  colunt,  eumcpfic 
habent  qua  fi Scriptura  loquente ,Poflea  ve- 
ro de  eifdem  catholicis  ait, Tribu  ere  Ponti 


C. 


ficifupremm  in  temporalibus  poteflatem  fu 
pra  Reges, ac  principes , mtuf  infenfu'in  alijs 
locis  ab  ipfo  declarato . 

Hi,&  fimiles  funt  colores, quibusRex 
Ponti  fcem  Summu,eiufq;  regimen  de- 
pingit. in  quibus  tame  nihil  elt,  quod  no 
1'it  a feductoribus  cofictu,vel  male  inter- 
pretatu^ incaute,  & per  veritatis  igno- 
ratione a Rege  creditum,&  feriptum:  vt 
miru  non  fit,rudem  plebem  his  fabulofis 
exaggerationibus  decipi , quandoquide 
feductores  etiam  Rege  ipfum  fallere  ,& 
decipere  potucrut.  Nam  in  primis  quod 
PontifexRegumpoteffate  non  vfurpet, 
toti  orbi  notu  efl,  <Se  ipf  Potifices  in  fuo 
iurc  comuni  teflatu  ab  ipfis  efTe  volue- 
runt. N am  de  Rege  Anglorum  loquitur 
Alex.  3 .cu  dicit.  Nos  attendentes, quod  ad  M.lex  p 
Regem  pertinet,  non  ad  Ecclefiam  de  talibus  pa  ^ 
pofj efsionibus  iudicare, ne  mideamunuri  Re-  q('  q 
gisAngloru  detrahere, mandamus, quaternis  fa,^\Ht 
Regi  iudiciu pojfefsionis  relinquetes,&c.  Et  q . u *n- 
de  Rege  Galli®  dixit.  Innoc.  3.  Noputet  £n(.  j . 
aliquis,  quod  iurifditiione  illujlris  Regis fr*  jmoc  b 
coru perturbare  aut  minuere  intendamus.  Et  £ ^ 

alibi  idem  Pontifex  affirmauit.  Rege  in  - 
temporalibus  fuperiorem  nonrecognojcere. 

Conllat  igitur  Pontifices  iura  Regu  no 
vfurpare.  Vnde  longe  certifsimu , «St  no- 
tifsimum  efl,  nemine  catholicorum  Do- 
ctorum afhrmalTe , pojfe  Pontifice  ad  libi- 
dinem regna  condonare, aut  pro  libidine  adi- 
mere. Qui  enim  vel  in  vno  iudicio  Regia 
iurifdi Itione  perturbare  nolunt, quomo-  ^’0[!' 

do  regna  ipfa  fua  libidine  perturbabunt  ? 

Multo  vero  intolerabilius  efl , cogitare,  na  adimere 
ne  du  fcribere,A'o  libidine  fua  polle  Paflo  nullus  Ca- 
rem hunc  oues  occidere, aut  fimile  tyra-  1 *10|'CUi>! 
nidem,per  hanc  exaggerationem  indica-  ^fU‘E' 
tam, exercere . Quin  potius  non  poteila- 
temodojverum  etiam  folu  vfum  illi  im- 
ponere, grauifsima,  «Sc  impijfsima  detra- 
ctio efl  eoru, qui  Regem  dicipiendo,ipsu 
irritare  voluerunt.  Hcc  aut£  euidentius 
coflabit  ex  his,qu®  de  legitima  potefla- 
te  Pontificis  in  Chriflianos  Regeslib.3. 
oftendemus,  vbi  etiam  iuflu  vfum  illius 
explicabimus:  nam  forte  feftarij  no  folu 
ex  malitia, fed  etia  ex  ignoratione, <5c  de- 
fectuTheologice  doftrine  i fla  cofingut. 

Deinde  quod  de  Pontifice  afleritur, 
nonacquiefcere,  nifi  accepta  tertia  ciuui  ho- 
norum ,&  fundorum  parte  in  omnibus  Reg- 
nis,& prouincijs , co.tr a omne  ius  canoni- 
cum 


uit,  de  lu- 
die. 

Cap.  Pi  1 

meneuli- 

i e,  qui  filii 

lmt  legi!, 
0 


C.  2 i^Anglicanu fchifma  in  manifefla  harefim  trafijffe.  / / / 


cum  elf,  vt  in  proprio  opere  de  decimi? 
olfendimus  : neque  minus  contrarium 
'cuiam^ar  eft vfui,vtin  omnibus  regnis, & prouin- 
tcinbonoru  cijs  catholicis  notifsimum  efl . Quod  fi 
c i uium  libi  fortalTe  fit  fermo  de  fundis, & bonis  vo- 
v fur  pare  c5  luntaric  donatis  Ecclefia,  femper  in  Ec- 
na  one ius,  j obferuatu  fuit,  vt  bona  huiufmodi 

fadiQjVen-  ...  . 

catcm  cou  - lura  decimarum  non  minuerent , nec  in 
fingunt  hae  eis  computarentur , fedcum  iliis  ad  pios 
reuci.  Ecclefiafficos  vfus  coferuarentur.  Pra- 
terquam  quod  illis  omnibus  etiam  com- 
putatis, fine  fundamento  afieritur, illum 
effe  tertiam  partem  bonorum  orbis  ca- 
tholici ,multoq;  magis  voluntarie  fidtu 
efi ,ad  eam  proportionem , feu  menfura 
exigi , & fine  illa  quotta  parte  Pontifice 
nonacquiefcere. 

3.  Denique  quod  Rex  ait.  Catholicos 

Veniicatur  Pontificem  pro  Deo  colere  , & verba 
catholiciab  eius  vt  fcripturam  facram  habere , facile 
aliquib9  Re  jntelligitur  per  exaggerationem  ditium 
uonibus°.fi*  ac*  eanc^em  > fi113111  diximus  de  Pontifice 
exiftiinationem , in  hominibus,  qui  vo- 
ces dilfinguere  nefeiunt, generandam. 
Qu/enim  verifimile  elf , crediditfeRe- 
gem,catholicorum  aliquem,  cultum  foli 
vero  Deo  debitum  Pontifici  tribuere  ? 
Si  autem  nomineDei  folum  fignificetur 
is,qui  fingulari  modo  aut  Deum  repra- 
fentat , aut  eius  excellentiam  participat, 
iuxta  Scripturae  phralim,<Sc  Chrilfi  ex- 
plicationem dicentis , Si  illos  dixit  Deos , 
ad  quos  fermo  Da  faftuseft:  quid  repre- 
henduntur catholici , quod  Dei  Vicariu 
debito  honore  colant , ac  venerentur  ? 
Item  non  elf  verifimile,in  mentem  Re- 
gis venilfe,  vniuerfa  verba  Pontificis  fa- 
cram fcripturam  a Catholicis  reputari, 
cum  ignorare  non  debeat,  facros  Theo- 
logos, ipfas  etiam  Conciliorum , & Po- 
tificum  definitiones  facram  Scripturam 
eflc  negare.  Quanquam  in  veritatis  cer- 
titudine ^quiparari, tam  colfanter, quam 
verifsime  doceantmon  de  omnibus  ver- 
bis Pontificis,  fed  de  his, quae  vniuerfam 
Eccleliam  ex  cathedra  docendo, definit. 
De  quo  puncto  aliquid  in  fuperioribus 
tactu  elf  ,&  in  lib. 3 . non  nihil  addemus. 
Haec  icitur  obiter  dicta  fint,  vtintelli- 
gatur,  quam  pertinax  odium,  & inuete- 
rata  rabies  in  Romanu  Pontificem  diu- 
turnitate fchifmatis  Anglicana  pectora 
occHpauerit. 

^ • Ex  hoc  autem  odio  fequuta  eR  illa 


A mentis  caritas , quam  Augulfinus  def- 
cripfitjcpiafit,  vtaltifsimum,  <Sc  lucidil- 
fimum  Ecclefie  montem  fedta  Anglica- 
na non  videat,led  in  illum  potius  faciem 
impingat. Vnde  etiam  factum  elf,  \ t re- 
gula , (k  diredtione  Catholica  Ecclefia 
Anglia  delfituta,ad  fynagogas  hareti- 
corum  diuerterit.  N ec  enim  nouam  ca- 
dere illi  fuit  neceffarium,  quia  eo  tempo 
re  harefesinnumei£.feptentrionem  oc- 
cupare coeperant,  & ficut  cancer  ferpe- 
bant,  nullamq;  occalionem  eas  introdu- 
cendi fidei  holf  es  omittebant.  Atque  ita 
£ vtcap.i.  relatum  elf,  polf  Hernici  mor- 
tem, contra  eius  declaratam  voluntatem 
Eduardi  Regis  tempore  Zuingliana  ha- 
refisin  regno  praualuit.  Polf  ea  vero  te- 
pore Elifabetha  Caluinifinus  introdu- 
ctus eff ,idemqj  vfque  in  hunc  diem,  vel 
omrunb,velmaioriex  parte  perfeuerat: 
nam  perfecta  lfabilitas,  velconformitas 
in  huiufmodi  feclis  durfire  non  pote  11, 
vt  in  fuperioribus  probatum  elf.  Com- 
pertum elf  autem  Caluinum  magnum 
harefiarcham  fuilTe,eiusqj  fedtam  hare- 
fim  elTe,ergo  dubitari  non  potelf, fedtam 
Anglicanam,qua  Caluinianaelf,fiue  pu 
ra,fue  milfa  ex  alijs  erroribus, harefim 
^ elfejOmnesqj  illam  pertinaciter  fequen- 
tes,  hareticoselfe . Solum  fuperelf,vt 
probemus,Caluinianam  feclam  h^refun 
effe,'hoc  autem  duobus  modis  in  feque- 
tibus  offendemus , tum  refpondendo ad 
ea,  qua  in  fuaPrafatione  Rex  lacobus 
affertjinexcufationem  fuilapfus  in  ha- 
refim, tum  refellendo  ea,  qua  in  accufa- 
tionem  Ecclefia  Catholice  obijeit:  quot 
enim  articulos  accufationis  opponit,  tot 
fua  fecla  errores  prodit. 

Prius  vero  in  fine  huius  capitis  idem 
offendere  libuit  , omnia  figna  harelis, 
_ qua  a Patribus  traduntur,  in  vniuerfa 
Proteli  antium  fedta  breuiter  indicado. 
Primum  lignum  elf  origo  infedta,  vel 
per  fuperbiam  . Namvna  mater  fuperbia 
omnes  harefes  genuit,  vt  Augulfinus  di- 
xit , vel  per  inuidiam , qua  ( vt  fcripfit 
Chryfolfomus)  hcerefes  peperit  ,ve  1 per 
auiditatem  cumulanda  pecunia  (vt  dixit 
Bafilius)vel  per  alia  vitia, qua  Paulus  la- 
te enumerat. z.Timot.  3 .ibi, Erunt  homi- 
nes fe  ipfos  amantes,  cupidi,  &c.  vfque  ad 
illud, homines  corrupti  mente, ek'  reprob i cir- 
ca fidem.  Talem  fuifie  Lutherum , & per 
K.  4 ambi- 


tAuguft. 


Plures  hae- 
re {es  poft 
Henricum 
8.  Angliatn 
occuyaiUE . 


IO. 

Ex  fignis 
fi£refii,c]U£ 
a Parribtia 
dtintur,  Cal 
uinianam  fe 
fiam  haere- 
(im  e fle, of- 
fenditur. 
Princum  fig 
num. 

Lib.  de  Pa- 
ftorib.  c.  8. 

Chryfoft. 
homil.7.  in 
ad  Kom.  in 
p.  Morali. 

BaHl.in  y.1 
cap.Ifai.ver 
fus  fiaem. 


u6  Lib.r.  Oaas  u Jnfticana  fttfa  a fide  catholica  difsiaeat, 


Echtes  in 
A&isLuthe 
ri.  Suctus  tn 
corr.pendio» 
Ssndtc.  de 
Vifib.mon. 
lib. 7: 
Secundum. 
Prateol.lib. 
3.veib.  Cal 
iiious, 

Lib.  i-  cdr. 
liter.  Petili. 
C.S  i .&  7*. 


II. 

.Tertium.’ 

BaJUlus. 


ambitionem, & inuidiam  defecitle  a fide, 
notum  efi,  <Sc  in  hiuoiijs  illius  tempoiis 
lc<ri  poteb  , Caluinum  autem  fimili  ela- 
tione,& morum  improbitate  excclluiC- 
fe,tefies  funt  plures,  quos  P rateolus  co- 
memorat.  Secundum  fignum  efi  iupra 
taduin  dAcorciix , <Sc  leparationis  ab  obe 
dientia  Romanae  fedis,quod  fxpe  in  fuis 
Epif  tolis  Cyprianus  obferuat  , vt paulo 
antea  retuli . Et  AugufiinusDonatifias 
maxime  reprehendit  , quod  in  cathedra 
Romanam.,  & Apoftolicam  blafpnema- 
runt,in  quo  maxime  nouifedtarij  eos 
imitantur,  & excedunt. 

Tertium  fit  inconftantia , Sc  diuifio 
doftrinx,  nihil  efi  enim  magis  fidei  cer- 
titudini , (Se  veritati  contrarium.  De  qua 
re  fatis  in  fuperionbus  dictum  e A:. Nunc 
vero  adiungam  egregia  verba  Bafilij  ia 
cap.  y.  Ifai.  vbi  cum  dixiAet,  haereticos 
videri  fibi  lapientes,  Sc  alios  antecellere, 
fubiungit , Eam  ob  rem  referta  funt  omnia 
fententijs inter fe pugnantibus ,&  ijs,qui  dog 
mata  tradunt  ,r  e clamatia  fuifmet  autbonbus: 
quando  finguli  quicpfuo  dogmati  tuendo  ob- 
flinatius  inftftunt,&  qux  diuerfx  partis  junt 
placita, perrumpunt  yi,yt  euertant,  & con- 
futent acerrima  yerborum  yelitatione . Et 
epifi.82.  in  fine.  Nunquam  eifdem  yerbis 
contenti  flabiles  perfiftuut . De  eadem  rc 
late  Atiranaf.Epi  Aoi.  deDecret.  contra 
Arian. hatrefim,  in  principio,  Sc  Orat.  1. 
c ontra  Arian.  circa  principium , vbi  in- 
ter alia inquit, Dum  perpetuo  feribunt, fua- 
met  ipfi  immutantes , incertam fum  fidem, 
yel  potius  certam  fuam  in  fidelitatem , deme- 
ti.vn.f  oflendunt . Quibus  confonant  ver- 
ba Bilarij  lib.j.deTrinit.  circa  princip. 
Heeretici  contra  Ec  defiam  yenmitfed  dum 
haretici  omnes  fe  inuice  yincunt,  nihil  tame 
JLutb . Im  vincunt. Similiter  Sc  optime  Author 

perf.  Imperf.Homil.  20. in  Matt.  & T ertull. 
Tertull . ’ n P «fcript.cap.40.  Hanc  autem  inco- 

Aantiamin  Luthero,  Caluino,  «Scfequa- 
cibus  maxime  inuentamefle,  notarunt 
faepcDottores  Catholici, praefertimCar 
dinalis  isellarrnin.  in  Tuis  controuerfijs, 
& ffic , quam  plurima  congerens  Coc- 
ciuslib.8.  fui Thefauri art.7.  8. 9.  & 10. 
Sc  Salmer.tom.i  .ad  EpiA.Pauli  in  Pro- 
logom.  difp.  6.  refert,  Saxonix  ducem 
dicere  fohtuin  cAc , fe  quide  noAe , quid 
p.xfenti  anno  fui  crederent, quid  autem 
fcquentianno  credituri  e Aent,  ignorare. 


Athanaf. 


Bettarmyt. 

Coccius. 

Salmer. 


& Atque  hanc  mutationem  in  Protelan- 
tibus Anglix  inuetam  eiie,  credibile  eA, 
quia  tamen  milii  exploratum  non  cA,id 
non  affirmo, nec  neceflarium  eA,fatis  eft 
enim, quod  adhxreant  doftrinx,qux  cu 
illa  in  Aabilitate  incepit,  nam  in  vera  fide 
non  e A,  eft,  & non , fcd  eA  tantum  eft,  vt 
dixit  Paul.  2.  Corinth.  1. 

Quartum  fignum,  & in  Protefianti- 
bus  fortaAe  maximum,  efi,  ia  dare  ver- 
bum Dei , corrumpendo , & mutilando 
illud,  de  quo  etiam  multa  diximus.  Sin- 
gulariter vero  hxreticorum  iactantiam 
g de  Verbo  Dei  deferibit  Vincent. Lyiin. 
cap.3  j.Sc  37.  Elationem  verb,& decep- 
tionem in  illud  exponendo,  accufant  ba 
filius  proxime  citatus,  & Athan.  Orat. 
j.Sc  2.  contra  Arian.  Sc  orat,  in  id,  Omnia 
mihi  tradita  funt  a Patre  meo  circa  finem, 
Nazianz.Orat.  5 1 Aeu  epifi.  x .ad  Ciedo- 
ni.item  epifi. 46.  ad  Mectarium.  Rurfus 
Orat.3d.ahas  2. de  Filio,  <Sc 4.  deTheo- 
log.  in  princip.  Sc  deincepsin  Orat.  37. 
pofi  medium,  & optime  Orat.  42.  indi- 
cat modum,  quo  folent  haeretici  verbum 
Dei  infideliter, vel  diminute  allcgarc,di- 
cens,T«  ea  quidem, qux  minuunt, atque  ex- 
C tenuant, profers,  qux  autem  efferunt,  prx te- 
ris-, atf  id  quidem  expendis,  quod  pajfusftt, 
quod  autem  f}ontc,non  adumgis.Vluxah.xi- 
guAin.lib.7.Gcnef.ad  Liter.  cap.p.Sc  de 
V nitat.  Ecclef.cap.  1 2 .Sc  1 3 .&  lib.  2.  co- 
tra  liter.Petil.cap.d  1 . Hilar.optime  lib. 
2.deTrinit.in  princip.  Hieronym.Efai. 
4-Sc  Galat.  1 . De  muti  latione  auteScrip- 
turarum  eos  irridet  fxpe  AuguAinus  co 
tra  DonatiAas,  Sc  optime,  ac  generaliter 
Tertullianus  dePratfcript.cap.17. 

Quintum  fignum,omnium  euidentif- 
fimum,&  hxrefim  apertam  inuolues,e  A 
contemnere  Ecclefiam  catholicam, eiq; 
D errorem  tribuere,  negando  e Aec2thoE- 
cam,  libiq;  hanc  vocem  attribuendo. De 
quo  videri  potefi  Lyrin.c^d.&Aug.li. 
deV nit.Ecclef  multaq;  funt  in  fuperio- 
bus  dnAa  , Sc  fimul  eA  oAenfum , quam 
fit  hoc  proprium  ProteAantiuni,&Aiv- 
glicanx  feAx.  Sextum  ad  hoc  confe- 
quens  efi,Concilijs  nonacquicfcereex 
Athanaf.Orat.x. contra  Arian.parum  a 
princip.  Et  perinde  eAe  cenfeo , quaeda 
Concilia  fuafponte admittere,  alia  vero 
relpuere,  quia  non  ipfi  acquiefcunt  Co- 
t ihjijfca  potius  inter  illa  diju  dicant, eaq; 

•fiio 


Paul. 

12. 

Quartum 


Vinc.Lyt. 


Naifan\. 


Augnfl, 
IO  lar. 
Hier. 

Tertull, 

IT 

Ciuinfuni. 


Vinc.Lyu 

Aug. 


Sextum. 

Mmfi 


Septimum. 


lAugHj}. 

Oftauum, 


Hilarius. 


Tertull. 


T4* 

Nonum. 

Na  zian^ 


Gregor. 

O 

Decimum 

fignum. 


CbryfoB. 

Tertull. 

Vodecimu, 


Duodecim. 

lignum. 

Tertull. 


C „ 2 j.  Anglic .fcbifma  fe  flates  abh&refi  excurri  no  pojfe*  i /7 


fuo  arbitrio  approbant , vel  reprobant. 
Septimum  huic  alline  elf , Patrum  au- 
thoritatem  contemnere , in  quo  liberri- 
mus fuit  Caluinus  , qui  etiam  aufus  eil. 
Patres  phanlaeis  comparare , ficut  olim 
fecerunt  Donadlfar,  apud  Augullinum 
lib. 2.  conrra  liter. Petili.  cap.6i.  Ocfa- 
uum  lignum  fupcrioribus  confentaneu 
elf , proprio  fpiritu  duci , fiue  humano, 
fiue  fatanico  angeli  tenebrarum  trans- 
figurantis fe  in  angelum  lucis.  Vnde  ap- 
pofite  Hilarius  lib.  i . de  T rinit.  haereti- 
cos dicit  efie  fibi  arbitros  religionis, cum  re- 
ligionis opus  m fclo  obedientice  cj]et  officio. 
vbi  alludere  videtur  ad  illud  Pauli , Cap- 
tiuantes  intellectum ,&(.  Et  lib. 2. in  prin- 
cipio de  eifdem  ait,Fro  "voluntatis  fua  se- 
fu  “verba  Dei  interpretari.Ht  multa  Innilia 
habet  lib.  3 . parum  a principio.  Et  lacpe 
Tertullianus  de  PraTcriptionib.  Aliaq; 
multa  in  fuperioribus  adduximus. 

N onum  lignum  haeretice  temeritatis 
effifucata  eloquentia  cum  praecipitatio- 
ne, & nimia  loquendi  libertate.  De  quo 
Nazianz.Orat.3  3.  in  princip.lic  inquit, 
Iit  ycrb  yiinam  ficut  linguam  “volubilem 
habent ,atq}  in  nobilioribus , ac  probatioribus 
' verbis  infeci  andis  acrem , C?  yebementem, 
fu  etiam  in  agendo  non  nihil  [altem, .aut  etia 
aque, operam  collocarent. Id  quod  fi  faceret, 
.minus  Vtiq  cauiiiatcres  c fient , tiec  tam  ab- 
furde,atq;  infolenter  in  yerbis, perinde  atque 
in  alece  ludo  y er  farentur.  De  illorum  au  te 
in  diccdo  praecipitatione  legi  potelf  Gre 
g0r.lib.7dn  Iob.cap.2.Decimum  lignu 
potcll  efie  nouitas  , antiqua;  doctrinae 
contraria , feu  per  defedlionem  ab  anti- 
qua fide  5 de  quo  fupra  dictum  eft,  <8c  vi- 
deri potelf  Chrvfolf.homil.47dn  Matt. 
Tertull.de  PraTcrip.cap.3.&alij  Patres 
exponentes  illud  1 .Ioan .2. Ex  nobis exie 
runt.  Vndecimum  fit  nominis  catholici 
amifsio , 8c  noua  ab  authore  denomina, 
do, de  quo,  & alijs  hmilibus  multa  in  fu- 
perioribus. Addam  vero  hic  duodecimu, 
& vltimum  a Tertulliano  in  Prxfcript. 
cap.41 . traditum , con'  lerfationis  ipforu 
haereticorum  , quam  ipfe  ibi  late  deferi-. 
bit,  & futilem,  ac  terrenam  elle  dicit.  In- 
ter alia  vero  illa  maxime  verba  notanda 
fiunt , Ordinationes  eorum  temeraria,  leues, 
inconfiantes\nunc  neophytos  collocant , nunc 
fcculo  objlrittos ,nnnc apoftatas  noflros ,yt 
gloria  eos  obliget,  quia  y er  itate  non  pojfunt. 


A 


B 


C 


D 


A7uf quam  facilius  proficitur, qudm  in  cafiris 
rebellium,  ybi  ipjum  efie  illic,  promereri  e fi. 
ltaq}  alius  hodie  Epijcopus,  cras  alias,  hodie 
diaconus, qui  cras  Icflor,  hodie  presbyter, qui 
cras  laicus : nam , & laicis Jacerdutaha  mu- 
nera imungunt.H  asc  igitur  ligna  breuiter 
reccnfiui-,  vt  cum  Protelfantium  mori- 
bus,&ftatu  rei  Anglicanae  conferri pcf- 
fint,nam  fi  id  prudenti  conlideradone 
fiat, nemo  dubitare  poterit,  quin  lecta 
illa  haerefis  aperta  fit,  ac  fubinde  profef- 
fiores  eiushaxetici. 

C A P V T XXIII. 

tAnghcanum  fichifma  pertinaciter  fellantes, 
neque  ab  haere fi, neque  ab  hrereticorum 
notaexcujaripojfe. 

AD  V E R S V S ea,qu£  in  fuperio- 
ri  capite  dicta  funt,procedcre  pof 
fiunt  rationes, quibus  Rex  in  ftia 
Praefatione  ab  haerelis  crimine  fe  purga- 
re contendit,  ideoqj  quanti  ponderis  ill^ 
fint,  diligenter  inquiredum  elf . Et  prius 
quidem  in  pagin.35>.&4o.  negat,  fe  elTe 
Apollatamrdeinde  contendic,neque  he- 
reticum  dici  polle,  verum  hac  a nobis 
melius  immutato  ordine  tractabuntur. 
Quod  ergo  hareticus  proprie  dici  non 
pofisit,<?firfw  ex  Catholicorum  regulis,  pro- 
bat in  pri mis  his  fere  verbis , Cum  Patre, 
paternumfi  anum  idem  de  fide  fentientes  ha- 
buerim, & in  catholicorum  Ecclcfia  nunqua 
fuerim,  etiam  ex  ipforu  m regulis  proprie  hce- 
reticus  dici  non poffum.  Secundo  ita  virtu- 
te argumentatur.  Licet  catholicorum  ri- 
tibus ablutus  fim , & ab  illis  in  religione 
didendam,  haredcusdici  non poifum, 
quiadebaptifmi  fublfantia  nulla  elf  in- 
ter nos  lis , neq;  vlla  in  hoc  dodf rin.a  ca- 
pite cotrouerfia,  cum  omnes  in  nomine 
Patris, <Sc  Fili), & Spiritus  Sadfi  baptize- 
mur. Tertiam,  <3cpotifsimam  rationem, 
quam  late  ipfe  proponit,  ita  fummatim 
colligimus.  Rex  Anglia  Scripturis  fan- 
dtis  eam  lide adhibet,  qua  a Chnltiano 
homine  debetur,*^  in  triafymbola  fidei 
libenter  iur at , primaqj  quatuor  Concilia  . 
generalia  tanquam  catholica  ,&  ortho- 
doxa veneratur,  & recipit , 8c  quidquid 
adfalutem  neceifariu  quadringctispolf 
ChriRu annis  vnanimi  confenfu. Patres 
(latuerunt, reprehendere  non  audet,  fed 

vel 


1. 

Rationes, 
«juibus  R*x 
ab  harrefis 
nota  fe  libe 
rare  cona- 
tur, propo» 
nuntuc. 
Prima. 


Pag.  40. 


Secunda 


Tertia,’ 


i iS  Lib.  i .QuatM^nglicana feffd & fide c at holic a difisideat . 


Pag.6z. 


vel  idem  fentit,  aut  obmutelcit;  ergo  no 
potell  nue cenferi  haereticus  , nili  forte 
(ait)ab  his,  qui  pro  Deo  Papam  colunt , cnf 
Jic  habent, vt  fcrtpturam  loquentem^tnejf 
hcerefim  diter  definiant , quam  opinionem 
quancunque  m caufis  fidet  decifiom  Papali 
contrariam . 

Haec  funt , quae  in  luam  defenfionem 
Rex  adducit , & licet  invltima  ratione 
totum  cxcufationis  luat  pondus  confii- 
tuat,aiiasq;  obiter  attingat,  nullam  tame 
praetermittendam  duximus  , vt  & ipfi 
Regi , & legentibus  omnibus  plenius  fa- 
tistaciamus,nihilq;  intactum  relinquere 
vidcamur.Pnus  vero  propter  verba  Re- 
gis vltima  duo  declaranda  funt.  Primu, 
quid  lit  haerefis , quidve  ad  illam  confii- 
tuendam  fufficiat : fecundu,quis  fit  pro- 
prie haereticus,  & quando  confenfus  in 
aliquem  errorem  hominem  haereticum 
confiituat.  V tramque  ex  his  quaeftioni- 
bus  attingit  Auguftinus,priore,inepifi. 
ad  QuodvultDcum  praeambula  adlibr. 
de  Haercfib.  & pofteriorem  inPraefat, 
ad  eu ndem  librum, & vtranque  definire, 
dicit  effe  difficile  ,promittitq;  in  altera 
illius  operis  parte  inquirere, quomodo 
fit  definiendus  haereticus , illam  tamen 
partem  non  fcripfit , & ita  in  illo  opere  ( 
vtrumque  pundtum  indecifum  reliquit. 
Ex  alijs  autem  eiufdemDodtoris  locis, 

<k  aliorum  Patrum, Theologorumque 
doctrina  , quid  in  hac  materia  fentiendu 
fit,&  pro  certo  habendum  , explicare 
neceffarium  cfl:  3 vt  aliquo  firmo  funda- 
mento , fine  verborum  ambiguitate  niti 
pofsitdifputatio. 

3 . Nomen  ergo  hterefis  varias  fortitur 

Exvarijslij  figf»ificationes,etiamin vfu  theologo  ru, 
retis  ateep-  du$  vero  inpr^fenti  maxime  difiingue- 


A 


B 


Au 


»♦ 


uonibsdute 

proferatur. 


oa*  funt  , quia  ratione  illarum  varie  a 


I heologis  definitur  hercfis.Polfunt  au- 
tem explicari  per  comparationem  ad  fi- 
demmam  herehs  fidei  opponitur,ideoq; 
fient  interdum  doctrina  a Deo  reuelata, 
fides  vocatur , faepius  vero  affenfus,  quo 
talis  doctrina  creditur  , dicitur  fides:  ita 
luerefis  interdum  dicitur  deipfa  doftri- 
na  haeretica  , interdum  etiam  deaffenfu 
voluntarie  praeftito  tali  doftrinar.  Illa 
enim  duo  fine  dubio  valde  diuerfa  funt; 
non  miniis  in  doctrina, feu  fide  falfa,qua 
in  vera,  & ex  vfu  vocis  fatis  confiat,  no- 
men merens  ad  vtrumq;  fignilicandum 


D 


vfurpari . Cum  enim  Paulus  Aftor.  24. 
dixit , Confiteor  autem  hoc  tibi,  quod  fecun- 
dum  fc  clam,  quam  dicunt  hcerefim, fic  defer- 
tao  Patri,  & Deo  meo,  de  doctrina  Euan- 
gelica loquebatur.  Ynde  Syriaca  verlio, 
pro  fecla  habet  dctfrinam , <k  vox  Graeca 
lignificat  fecundum  viam , quod  proprie 
dici  Colet  cie  ratione  tota  alicuius  dodtri- 
nar , quam  etiam  vox  Jetia , optime  indi- 
cat.N  oluit  ante  Paulus  doctrinam  Eua- 
gelicam  harrefim  appellare  (vt  optime 
notatTheophyl.)quia  non  eft  fecudum 
eledtionem  hominum, a qua  nomen  hx~ 
relis  fumptaefi(vt  aduertunt  Tertull. 
de  Prefcriptionib.cap.d.Hieron.ad  Ga-  Tertull. 
lat. j.&adTitum.3.& Ifidor.lib.S.ety-  Hieron. 
mol.cap.3  .)fed  fecundum  Dei  volunta-  Ifidor. 
tem,  & reuelatione.  Ideoq;  in  lege  Eua- 
gelica,<5c  inter Chrifiianos  nomen hx- 
relis  in  malam  partem  accipitur , fignifi- 
catq;  dodtrinam,quam  aliquis  homo  fibi  j ^ 
eligit,doCtrine  Dei  repugnantem. Et  in-  ftian0S 
de  confequenter  eledtio  talis  doctrinae  relis  in  ma. 
per  allenfum  in  illam , vocatur  haerefis,  lam  partem 
funt  enim  illa  duo  ita  coniundta,vt  facile 
abvno  adalterum  tranfitushat.  Etita 
Paulus  adGalat.  5".  haerefes  ponit  inter  ^dGalat 
vitia  carnis,  vt  vertit,  & notat  Hierony-  _ 
mus  iuxta  vocem  graecam,  licet  Latina 
vulgata  Jettas  vertat  ad  Titum.  3. ait  ^~fit 
Paulus , haereticum  proprio  indicio  eiTe 
damnatum, confiat  autem  haereticu  ob 
haerefim  damnari,  indicat  ergo  Paulus, 
illud  proprium  indicium  cfiehaerefim, 
vbi  etiam  id  fentit  Hieronym.  <5c  clarius  Tertull. 
Tertullianus  didfo 

Vt  ergo  diftindfius  vtramque  partem  * t 
definiamus,  priorem  vocemus  propofi-  Doctrina  fi 
tionem  haereticam  ,pofieriorem  autem  dei  contra* 
haerefim:  nam  verifimile  efi,Ecclefiafti-  ria  apte  hx 
co  vfu,  & more  peccatum  illud,quod  eli  rec‘ca  Pc0* 


M 


gendo  falfam  doctrinam,  ad  credendum  '1olltl°  v0‘ 


illi,  fcu  quod  fpontaneo,  & libero  alTen-  fus  Vero  ta- 
fatalis  dodtrinae  committitur, hterefim  fisdoftrinx 
eiie  appellatum,nam  hoc  vera  etymolo-  ^ 2rc^s' 
gia  vocis  magis  indicat.  Propofitio  ergo 
haeretica  illa  efi,quae  recedit  a regula  ve 


ritatis  catholice,  illiq;  opponitur,feu  co-  quid. 


Pro  politio 
hasrerica 


tradicit . Ita  doce 


Auguftinus  libr. 


Vera  relig.cap.  £ .<Sc  6.  vbi  vocat , pratum 
doffrina  a regula  veritatis  auerfam , & cap. 
7.  Efl  (i  nquit)  pr  au  a opinio  dregula,&  co- 
munione  E c cie  fi  ce  Catholicis  deuias,8c  orat . 
cotra  Iudaeos, paganos,  & Arianos  c.20. 

vocat 


de  Augufl.  H 


C^j.Jnglic fthifma feffates ab htrefi excufari no pojfe.  irp 


vocat  hareticorum  errorem  contra  yera  Ec - A 
clefia  Catholica  fidem . Similiter  Tertul- 
l crtuft,  Ijanus  de  Praffcript.cap.d.dicit  ellc  adul 
terinam  doftrinam , quam  quis  proprio  arbi- 
trio,& eleftione  inducit,  yel  ab  alio  induti a 
ample  ftitur. Cum  autem  adulterinamvo- 
cat,intelligit  a Chrifto,vel  Ecclefia/icut 
cap.37.  dicit,  kareticos  non  d Chnfto  habe- 
re, auod  de jua  eleftione Jeftantur.  Et  in  eo- 
dem fenfu  ait  de  haereticis,  cap.44.  fidem 
fftiprajfe  adulterio  haeretico , Virginem  tra- 
ditam d Chrifto . Denique  communis  eft 
vfus  illius  vocis  indicia  fignificatione, 
neque  in  illa  ell  differentia  inter  nos , & g 
proteffantes.  Quia  vero  propofitio  con- 
ffituitur  , feu  definitur  haeretica  per  re- 
ceffum  a regula,  & quia  priuatiue  oppo- 
nitur propofitioni,feuveritati  fidei, ideo 
ad  comprehendendam  formalem  ratio- 
ne propohtionis  hxreticae,oportet  prae- 
figere regulam  credendi,  & explicare, 
quid  neceffarium  fit , vt  aliqua  propofi- 
tio cenfeatur  de  fide : nam  hoc  femel  po- 
lito, facile  conflabit , affertionem  con- 
trariam haereticam  effe. 

Atque  hoc  puelum  attigit  Rex  in  vl- 
5*  timis  verbis  fupra  citatis,  & irridet  Ca- 

tholicos definientes,haerefim  effe  opinio - Q 
nem  quancunj \ in  caufis  fidei , decifioni  Pa- 
pali  contrariam.  Oportuiffet  autem,  qua- 
doquidem  haec  definitio  illi  diiplicet, 
aliam  tradere, qua  nobis  explicaret, quid 
per  hterefim  intelligat , vt  itafe  a macula 
haerefis  liberum  offenderet.  Atprocul- 
dubio  id  nullatenus  explicare  poteft,nifi 
in  labyrinthum  incidat, prorfusinextrin 
cabilem,pro  regula  fidei  folam  Scriptu- 
ram, earnque  propria,  &priuatafcientia 
certa  intelleclam,al’signans.  Que  doctri- 
na, vt  fupra  offendi  non  iolum  viam  la- 
tifsimam  omnibus  erroribus  fternit,  ve- 
rum etiam , quam  pro  regula  haerefis  af-  D 
fignauit  Paulus, pro  regula  fidei  catholi- 
cae tradit,  vtique  proprium  credentis  iu- 

•AlTit  ->  licium.  De  haeretico  enim  ait  Paulus, 

1 Subuerfus  eft, qui  eiufmodi  eft,  & delinquit, 
proprio  iudicio  condemnatus.  Quia,  in  quo 
damnatur, fibi  eligit  ,\  t addidit  Tertullia. 

Tertull.  ynde  & haereticus  eft  nominatus.  Regula 
ergo  haerefis  eft  proprium  indicium, hoc 
ell, communi  iudicio  Ecclefie  contrariu. 
Qui  vero  in  proprium  fpiritum  fidei  cer 
titudinem,  verumque  fenfum  Scripture 
reuocant, nihil  aliud, quam  proprium  iu- 


diciu  pro  regula  fidei  conft ituunt.  Quid 
enim  eft  proprius  fpiritus,nifi  proprium 
iudiciunffAut  quomodo  difcerniturille 
fpiritus  ab  his , qui  in  illo  confidunt,  nifi 
arbitratu  fuo  ? Confundunt  ergo  regula 
fidei  cum  fundamento  haerefis  , & ideo 
mirum  non  eft,  quod  haerefim  pro  fide 
teneant , & fidem,  vt  haerefim  reijciknt. 
Praeterquam  quod  ( vt  in  fuperioribus 
dicebanPnullum  iure  pojffunt  vt  haereti- 
cum damnare , cum  nemo  proprium  in- 
dicium alterius , eiusvepriuatum  fpiritu 
in  rebus  fidei  fequi  teneatur,  nemo  ergo 
erit  haereticus,  difeordando  a regula  fi- 
dei , quam  illi  conftituunt. 

Doftrina  ergo  folida,&  catholica, re- 
gulam fidei  effe  dicit  Scripturam  facra, 
non  folam , nec  priuato  fenfu  intellcfta, 
fed  cum  alijs  regulis,quae  in  ipfa  comen- 
dantur,eamqj  confcruant,difcernunt,& 
interpretantur,  traditione,inquam,&ip- 
fa  Ecclefia,qu£  eft  viua  rcgula,per  quam 
Spiritus  Sanftus  loquitur, earnque  regit 
& facit,  vt  fit  columna,  & firmamentum 
veritatis.  Et  idcirco  licet  Scriptura,  & 
traditio  purum , ac  verum  verbum  Dei 
contineant , quod  eft  primaria  regula  fi- 
dei , nihilominus,  quia  Ecclefia  eft,  quae 
feripturas,  traditiones , & fenfu s illarum 
infallibiliter  nobis  explicat, &proponit, 
ideo  folet  a Patribus  tanquam  fufficiens 
regula  fidei  comcmorari.  Vndelrcnae. 
lib.  3 . contra  Haeref.  cap.  4.  Non  oportet 
apud  alios  quarere  yeritatem , quam  facile 
eft  ab  Ecclefia  f umere , & cap.  x 1 . in  fine* 
praefert  fpiritum  Ecclefiae  omni  priuato 
fpiritui,& lib.4.cap.43.<Sc  4 j. in  fola  Ec- 
clefia effe  veram  traditionem,veramque 
Scripturae  intelligctiam.  Cyprian.epift. 
73  .ait,Ecclefi^  catholicae  doftrinam  fir- 
miter tenendam  effc,&  docendam, & la- 
te epiftol.76.  Auguftinus  etiam  pafsim 
vtitur  hac  fola  Ecclefiae  regula  ad  confir 
mandas  veritates  fidei, vt  ex  locis  proxi- 
me allegatis  conflat.  Et  ex  lib.de  Haere- 
fib.in  fine , vbi  ait,  fatis  effe  fcire,  Eccle- 
fiam  contra  aliquam  doftrinam, vt  a fide 
alienam  fentire , vt  a nullo  fideli  recipia- 
tur. Idem  optime  lib.  1 . contra  Crefco- 
nium  cap.  3 2 .&  3 3 .&  epift.48.&  alijs  li- 
bris contra  Donatiftas,  item  epift.99.  & 
in  epift.  1 i%.cap.<;.dij]>utare  contra  doftri - 
nam  yniuerfalis  Ecclefia, mfolentif sima  de- 
mentia effe , dicit.  Eqndem  pro  regula  fi- 
dei. 


Vera  fide! 
regula 
tuitur. 


IrentHSi 


Cjprian, 


Auguft' 


Ide  Aug , 


7- 

Prcpofitio, 
cji:a.*  ab  iic- 
clefirt  taqua 
<le  fide  cre- 
deoJa  p:0- 
ponitur,  eld 
dt  fide. 


Definitio 
Pocificij  eft 
infallibilis 
veritatis. 


8. 

Hatrefis  de 
finitio. 


j 20  Lib. / , QuatuJndicariaf a fide Catholica di f side  at. 


dei , Se  verx  doftrin  v ponit  lib.  de  v era  A 
relig.cap.f.tf’.  Se  7.  Se  lib.  i . de  Moribus 

E cclcf.cathol.cap. 3 0dib-3.de  Liber.ar- 
bitr.  cap.23 . & grauifsime lib.de  Vtilit. 
credendi  cap.  1 7 • vbi  de  Ecclelia  inquit. 
Culmen  authontatis  obtinuit , cui  nolle  pri- 
mas dare,  vel  jhmnec  proferto  impietatis  e fi, 
yel pracipitis  ignorantia:.  Pluracp  alia  tum 
ex  Sanftis,  Se  antiquis  Pat  ribus,tum  ex 
Scriptura  ipfa  in  fuperioribus  adduxi- 
mus. 

Ex  quibus breuiter inferimus,  illam 
propoittionem  efle  defide,  quam  Eccle- 
lix  Catholicae authoritas  nobis  tanquam  ^ 
de  iide  credendam  propomtiin  hac  enim 
regula  continentur  omnia,  qux  vel  in 
Scriptura  funt,vel  inConcilijs  appro- 
batis funt  definita.  Vnde  e contrario, 
propofitio  hxretic  a illa  eft,qux  contra- 
ria eft  Ecclefie  definitioni, feu  alicui  pro 
politioni  per  Ecclefiam  definitx  modo 
explicato.Loquuti  autem  fumus  de  Ec- 
clclia  ,eiusque  definitionibus,  vt  a qux- 
flione  de  poteftate  Pontificis  Romani 
ad  definiendas  veritates  fidei,quam  Rex 
videtur  fuis  verbis  inuoluere  voluilTe, 
nunc abftineamus,  ne  a fcopo,  & inten- 
tione  noftra  diucrtamur.  Etfi  enim  ve-  r 
rifsimum  fit, definitionem  Pontificis  ex  ^ 
cathedra  loquentis  infallibilem  veritate 
continere,omnesquc  fideles  teneri  ad  il- 
lam firmiter  credendam , hoc  tamen  di- 
uerfum  no  eft  ab  eo,quod  diximus, nam 
cum  Pontifex  definit,  Ecclefia  per  ca- 
put fuum  loquitur , neque  corpus  fepa- 
ratur  a capite,  nec  caput  a corpore , quia 
vero  magis  limitatum  eft,  nam  Ecclefia 
etiam  alijs  modis  poteft  veritates  fidei 
proponere,approbante  etiam  Pontifice, 
vtpet  Concilia  generalia, & per  vniuer- 
falem  confenlionem  Ecclefix,  ideo  ad 
comprehendendum  omnia , Se  ad  vitan-  J) 
das  controuerfias, generalius  loquuti  fu- 
mus.Nam  definitiones  clTc  debent,  quo 
ad  fieri  pofsit,  communes,  & extra  con- 
trouerfiam.Ita  ergo  pro  loci  opportuni- 
tate Catis  videtur  explicatum,  quid  fit  he 
refis  quoad  materiam,  feu  quid  fit  pro- 
pofitio haeretica. 

Ex  his  autem  , qux  de  propofitione 
heretica  difta  funt, facile  definiri  poteft, 
quid  hxrefis  fit,  prout  opus  eft,  feu  yitiu 
hominis.  Efi  itaque  hxrefis  deliberatus 
a(fenfus,feu  credulitas  alicuius  hxreticx 


propofitionis . Et  in  idem  reddit , quod 
lcholaftici  dicunt, elfe  falfain opinione 
circa  ea,  qux  funt  fidei . Itaque  tam  do- 
ctrina fidei,  quam  illi  contraria potefi  di 
ci  materia , circa  quam  hxrefis  verfatur,- 
diuerfo  tamen  modo  , dottrina  quidem 
fidei , deficiendo  ab  illa,  feu  illam  fallam 
indicando  5 contraria  vero  doctrina,  eli- 
gendo illam  vt  veram,eique  fidem  adhi- 
bendo.Dicimus  autem,h$ refim  efle  vo- 
luntarium aflenfum  , tum  quia  hxrefi?,,  Explicatur 
iuxta  nomen  fuu , ex  eledtione  propria,  definitio. 
& arbitraria  procedit , tum  etiam , quia 
hxrefis  in  malam  partem  accipiturfitavt 
non  tantum  falfum  aflenfum  mentis,fed 
etiam  culpam, lapfumque  voluntatis  in- 
uoluat  j idcoque  (vt  mox  dicemus)  licet 
quis  erret,alTentiendo  propolitioni  fidei 
contrarix , non  incidit  in  hxrefim  pro- 
priam, id  eft,  affenfus  eius  non  cenfebi- 
tur  hxreticus,feu  propria  hcrefis,nifi  re- 
pugnantiam cum  fide  catholica  cognof- 
cat,Se ea  non  ob  flante,  talem  dottrinam 
vt  veram  e]igat,Se  credat.  Et  hac  ratione 
dixit  Paul. ad  Tit.3  .Haereticum  hominem  •AdTit.], 
pofl primam, & fecundam  admonitionem  de- 
uita.  Quanuis  enim  Paulus  non  ratione, 
feu fubftantiam  hxrefis  tradat, fed mo- 
dum cauendi  hxreticos  doceat , infinuat 
nihilominus  propriam  hxrefim  non  co- 
mitti, donec  aliquis  fciat,fufficienterque 
aduertat, qualis  fit  dcctrina,quam  eligit. 

Hxc  ergo  conditio  ex  parte  affentie-  ^ * 

tis  necelTaria  efi , ex  parte  vero  materix 
generatim  dicimus,  hxrefim  elTe  affen- 
fum  de  re  fidei  contraria . Quia  materia 
fidei  multiplex  eft,  funt  enim  in  ea  dog- 
mata ad  Deum,  vnum,& trinum,  eiusq; 
attributa  pertinentia, alia  ad  Chrifti  hu- 
manitatem, ciusque  cum  verbo  hypo- 
ftaticam  vnionem,  & invniuerfum  ad 
hominum  redemptionem  fpeclantia,  Sc 
cum  his  connexa  funt  ea,  que  ad  Eccle- 
fix  Cathohcx  infiitutionem , Sc  nierar- 
chiam, ciusque  facramenta, mores, & ce- 
remonias , nec  non  ad  veram  renufsione 
peccatorum , veramque  iufiitiam,  prx- 
miumque.  Se  poenam  humanorum  ope- 
rum fpeclant : dum  ergo  materiam  fidei 
in  hxrefis  definitione  indefinite  poni- 
mus , omnia  prxdi&a  dogmata comple- 
dfimur.  \ era  enim , Sc  propria  hxrefis 
in  quocumque  dogmate  fidei  committi- 
tur. NamfiaDeoreuelatum  fit,  eadem 

fidei 


C • 2 j.Anvlic  fchifma fe  flates  ab  h&refi  excii  fari  no pojfe.  12  r 


unque 
aflcnfas  cui 
libet  dog- 
mati fidei 
cetratius  to 
tam  fidem 
deliruic. 


IO. 

Propria  hq- 
retici  defini 
tio  traditur 
Origew. 

MTtt.3. 


fidei  certitudine  credendum  efi:  , in  qua- 
cumque materia  vertetur.  Vnde  etiam 
fityvt  ad  veram  haerefim,  quae  totam  fide 
defiruat , voluntarius  allenfus  vni  tantu 
dogmati  fidei  contrarius  in  quacumque 
materia  lulhciat.  Quiavnicum  menda- 
cium,etiam  in  re  minima  ad  fidem  perti- 
nente , fuprcmamDei  authoritatem  dc- 
ftrueret,&  quelibet  afiertio  falfa,ii  inter 
dogmata  fidei  inueniri  poffet,rcliqua  om 
jfia  incerta, & ambigua  redderet, ac  pro- 
inde quilibet  afienius  cuicunq;  dogma- 
ti fidei  contrarius, herefis  efi, penitus  de- 
finiens fidem . Ynde  Paulus  feribens ad 
Galatas, qui  circa  obferuationem  legalii 
fallam  opinionem, & Euangelio  contra- 
riam eligere  volebantfilicetinalijs  myfic 
rijs  fidei  no  erraret ,Euacuati  eftts{ inquit) 
d Chrij}o,quiin  lege  iuftificamini.  Et  infra. 
Currebatis  bene, quis  yosimpediuit  yentati 
nonobedire  ,perfuafio  hcecnon  ett  ex  eo,  qui 
yocat  y os , modicum  fermentum  totam  maf- 
fam  corrumpit,  Per  qux  verba  indicat,  il- 
lum errorem  ( fi  in  eo  pertinaces  effent) 
fuiflfe  fufficiente  ad  euacuandam,&  cor- 
rumpendam totam  illorum  fidem.  Sic 
etiam  fchifina  Donatiftarum  in  hxrcfim 
tranfijt, pertinaci  animo  adhaerendo  vni, 
vel  alteri  errori  in  materia  bapti  fini,  vel 
Ecclefix , etiam  fi  in  alijs  rebus  fidei  non 
errarent,  vtex  Cypriano,<5c  Augufiino 
fiepe  retuli , & in  fequenti  punito  iteru 
confirmabo. 

Tandem  colligitur  ex  di£h"s,quis  pro 
prie,  <Sc  in  rigore  haereticus  dicatur,  efi: 
enim  ille,  ex  Origen.  in  id  ad  Titum.  3 . 
Hiereticum  hominem,  &'c.  apud  Pamphil. 
in  Apolog.fi^z  feChrifto  credere  profitetur, 
& aliquod  dogma  in  Eccledaftico  ordine  re- 
ceptum commutare , yel  jubuertere  conatur. 
Sumiturq;  ex  Paulo  dicio  loco  ad  Tit. 
3 . iuncta  expolitione  Patrum , & com- 
muni confenfu  Doliorum  ,<3c  recepto 
vfuillius  vocis  in  Ecclelia.Nomen  enim 
heretici  non  omnibus  infidelibus  tribui- 
tuijfed  illis  tantum,quiChriftum  confi- 
tentes,  eius  fidem  ex  parte  negant , nam 
caeteri  infideles  Iud^i  potius,  Pagani, aut 
gentiles  appellantur. Efi  ergo  haereticus 
ille,  qui  fub  nomine  Chrifiiano  (nam 
Chrifium  fe  credere  dicit ) veritatem  fi- 
dei Chrifti  corrumpit,  aliquid  contra  il- 
lam fentienao.  Oportet  aute,  vt  ex  pro- 
pria electione , & cum  fufficienti  cogni- 


“  B 


D 


tione,  & iudicio  hoc  faciat , nam  fi  per 
ignorantiam, vel  incogitantiam  error  co 
tingat, haereticum  non  confiituit, quia 
nondum  proprio  iudicio  damnatus  efi, 
neque  propriam  haerefim  commifit.  Et 
hac  ratione  Augufiinus  faepe  dilimguit 
inter  haereticum, &credentemhcreticis, 
Librum  enim  dc  V tiht. credendi,  fic  or- 
ditur, Si  mihi  b Honorate  ynns,  atque  idem 
yideretur  efj'c  haereticus  credens  hcereti- 
cis  homo, tam  lingua, quam  jlylo  in  hac  caufa 
mihi  ejje  conquiejcendum  arbitrarer.  Nunc 
y ero  inter  haec  duo  plurimum  inter  efi,  quan- 
doquidem hcereticus  efi  ,yt  mea  fert  opinio, 
qui  alicuius  temporalis  commodi,  & maxi- 
me glorice  , prine  ipatuscfjui  gratia falj as  ,yel 
nouas  opiniones , yel  gignit , yel  J\ equitur . 
(vtique  in  materia  fidei: ) ille  autem,  qui 
huiufmcdi  hominibus  credit  hemo  eft  imagi- 
ne quadam  yentatis , ac  pietatis  illufus.  In 
priori  namque  membro  fignificare  vo- 
luit Augufiinus,  vt  homo  errand-o  in  fi- 
de , confiituatur  proprie , <Sc  fimplicitcr 
hxret jcus , necefiarium  efie , vt  propria 
electione,  & videns,  feab  vniuerfali  £c- 
clelia  dillentirejin  errorem  fepr^cipitet, 
& quia  hoc  moraliter  non  fit , nili  prop- 
ter humanum  vitiu , feu  motiuum , ideo 
illas  particulas  pofuit  Augufiinus  in  de- 
finitione haeretici,  qux  magis  occafione, 
feu  caufam  voluntarie  errandi,  quam  in- 
trinfecam  conditionem  haerefis  decla  - 
rant.  In  altero  autem  membro  docet, 
errorem  ex  ignorantia,  quod  fidei,  aut 
Ecdefix  repugnet,  non  confiituere  ho- 
minem h$reticum.Quod  erit  longe  cer- 
tius , fi  talis  ignorantia  probabilis  { vt 
aiunt ) feu  inuincibilis  fit , fi  vero  fit  ex 
graui  negligentia  , Sc  nimia  facilitate, 
non  excufabit  omnino  culpam,  excu- 
fabit  nihilominus  eum  gradum,  & mag- 
nitudinem culpae,  quae  ad  confutuen- 
dum, feu  fimpliciter  denominandum  hg 
reticum,iuxta  communem  vfum  fapic- 
tum,  & totius  Ecclefiar,  fufficiat. 

Eandemquc  dolhinam  habet  idem 
Augufiinus  Epifiola  162.  in  principio 
dicens , Qnifententiam  fuam , quanuis  fal- 
fam,atque  peruerjam  nulla  pertinaci  ani- 
mofitate  defendunt , puefertim  quam  non 
audacia  prxfumptionis  fuce  pepererunt , fed 
d [eductis , atque  in  errorem  lapfis  parenti- 
bus acceperunt  , quxrunt  autem  cauta  folici- 
tttdine  yentatem , corrigi  parati , cum  in - 
L uenerint > 


Comprot# 
tur  defini- 
tio exAug. 


If. 


Augtifi. 


Micron. 
Ter  tuli. 


II. 

’nu<n  doj? 
' ii  jc  ico 
'atl  a aj 

h**r?ricum 

conftk  en- 
du:n  fu Ffiec 
r>  'robafur 
»1 1 ibus. 

Origcn. 


122  Lib.  r.  QttawAndicanafeaa  a fide  catholica  difsideat. 


u enerint , nc  quaqua  funt  viter  hareticosde-  A 
putandi.Jicot  rario  vero  lib.i  S.deCiuit. 
c.  j i .fic  inquit,Qw  in  EcclefiaChrifii  mor- 
bidum aliquid,  prautmque  fapiunt , fi  cor- 
repti, yt fanum,  rettumque  Japiant  ,refi- 
fiunt  contumaciter  , fuaque  pefiifera  , & 
mortifera  dogmata  emendare  nolunt  ,fed 
defenjare  perfiflunt  ,hceretici  funt  ,&  foras 
exeuntes  habentur  in  exercentibus  mimicis. 
Denique  libro  quarto  de  Baptifm.  capi- 
te decimo  Texto , adhibito  exemplo , v- 
trunque  membrum  declarat, dicens,  Co- 
flituamus  duos , ynumque  eorum  idfentire 
de  Chrifto , quod  Photinus  opinatus  e fi , cr  g 
in  eius  luere  fi  bapt  ixari  extra  Ecclefiue  com- 
munionem ; alium  yero  hoc  idem  fentire,  fed 
vi  Catholica  baptizari , exi  fumantem  illam 
ejje  catholicam  jidem . Jflum  non  dum  hae- 
reticum dico , nifi  manifefiata  fibi  dotfrinx 
Catholica  fidei , refiflcre  maluerit,  & illud, 
quod  tenebat , eligere , quod  antequam  fiat , 
manifefium  e fi,  illum,  qui  foris  bapti\atus 
eft , ejfe  peiorem . Quae  teftimonia  ideo 
refero , quia  multa  in  eis  notari  poliunt, 
quae  inpraefenti  caufa  magnum  pondus 
habent,  vt  ftatim  etiam  indicabo . Eft 
ergo , tefte  Auguftino,necefTaria  perti- 
nacia in  haerefi,  vt  qui  illam  eligit,  haere-  C 
ticus  habeatur.  Et  hanc  pertinaciam  per 
verbum  eligedi  fignificauimus  cum  Hie- 
ronymo adTitumcap.  3.  & Tertullia- 
no difto  capite  Texto  de  Praefcription. 
haereticorum , qui  proptera  libro  primo 
contra  Marcion.  capite  primo  fignifi- 
cat , illum  efte  maxime  haereticum , qui 
a priori  lide  recedit,  & Deum,  quem  in- 
venerat , extintto  lumine  fidei  fure,  amifit, 
yt  hinc  iam  deftinari  pofsit  luereticus,  qui 
deferto  quod  prius  fuerat , id  potted  fibi  ele- 
gent , quod  retro  non  erat . In  tantum  enim 
hrerefis  deputabitur , quodpojied  inducitur, 
in  quantum  habebitur,  quod  retro,  & 'a  pri - D 
mordio  traditum  efi. 

Loquutus  Tum  autem  in  deferiptione 
in  lingulari  de  dogmate , vel  affenfu  fi- 
dei contrario,  vt  denotarem  ad  haereti- 
cum conftituendum  Tatis  efte,  quod  vel 
invna  re  tantum  a doftrina  Catholicae 
Ecclefiae  voluntarie  diffentiat.  Quod  ex 
dictis  de  haereT!  fatis  per  Te  clarum  eft. 
Idqiie  late  tradit  Origen.  in  ditto  loco 
a<_  1 itum.  3.  recenfendo  multa fpecialia 
dogmata  , quae  ad  caufanr  praefentem 
magna  ex  parte  pertinent, adijcicns,vnu 


illorum  fufficere  ad  conftituendum  ho- 
minem haereticum.  Auguftinus  etiam 
in  locis  allegatis  licet  interdum, in  plu- 
rali loquatur  de  illo,  qui  falfas,vel  no- 
nas opiniones  gignit,  aut  iequitur ,fae- 
pius  in  lingulari  loquitur, de  illo,qui  per 
uerfam  fententiam,  vel  aliquid  morbi- 
dum pertinaciter  defendit.  Vnde  libro 
de  Haerelib.  in  fine  duas  clalfes  haereti- 
corum his  verbis  diftinguit.  Sunthcereti - 
ci,  quod  fatendum  esi , qui  fingulis,  ycl  non 
multo  amplius  dogmatibus  oppugnant  regu- 
lam yeritatis,ficut  Macedoniam , yel  Pho- 
timani  ,&  quicumque  ali]  ita  fe  fe  habent. 
*Alij autem  (vt  ita  dixerim') fabulones, id 
efi,  qui  fabulas  yanas , eafdemtf  longas, per- 
plexasque  contexuerunt , tam  multis  falfis 
dogmatibus  pleni  funt,  yt  ipfi  quoque  illa 
numerare  nonpojsint , aut  difficillime  pof- 
fint.  Et  profefto  Lutherus , Caluinus,& 
fimiles  in  hoc  pofteriori  ordine  ponen di 
funt,tot  enim  multiplicarunt  errores,  <3c 
tam  confuse , & inconftanter  eos  tradi- 
derunt in  cotrouerfijs  deEcclcfia,de  fide 
iuftificante,de  necefsitate  operu, liberta- 
te arbitrij,facrametis,&fimilibus,vt  vix 
numerari,  vel  percipi  pofsint.  Hernicus 
item  VI II. Rex  Angliae, fi  mente  credi- 
ditjiure  potuilTe  facere,  quod  fafto  vfur 
pauit , inter  haereticos  primi  ordinis  nu- 
merandus erit , cum  in  vno  faltem  dog- 
mate contra  Catholicam  Ecclefiam  fen- 
tire, elegerit.  Quodenimvnum  dogma 
fufficiat, patet  facile  ex  dictis : haereticus 
fiquidem  ab  herefi  denominatur, quia  il- 
lam amplectitur, vel  cornittit,fed  ad  hae- 
refim  fufficit  vnum  falfum  dogma , feu 
voluntarius  aftenfus  illius;  ergo  etia  fuf- 
ficit ad  hereticum  conftituendum. Item 
vnum  falfum  dogma  deftruit  totam  fi- 
dem, & voluntarius  aftenfus  eius,  etiam 
fi  vnus  tantum  (it,  & in  vna  fola  materia, 
totam  fidem  diuinam  in  tali  homine  de- 
ftruit;ergo  conftituit  illum  vere  haereti- 
cum .Denique  conftituit  infidelem,  & 
non  in  altera  fpecie,  vt  conftat;  ergo  co- 
ftituit  haereticum. 

Ex  his  ergo  principijs , quae  certifsi- 
ma  funt  , & Rex  Iacobus  negare  non 
poteft  , fi  fapere  velit;  ipfc  de  fe  indi- 
cium praeferat , an  a fe  ipfo  damnatus 
fit,  vt  more  Tertulliani  , & Cypriani 
loquar. Nos  enim  fummopere  cupimus, 
Regem  haereticum  non  efle , & fugimus 

nomi- 


Mugutt. 


Ratione  idc 
probatur. 


13- 

1 • 

TertullJe 
Prrefcript. 
ccp.6. 
Cypr.epif. 
$5.  in  fine. 


Caput.  2£.%e feliuntur  excufationes  Regis, 


123 


nominare , fcimus  enim,  AuguRinum  A 
y.  cum  Pelagianis  difputantem  dixille, 

..  de  Poffemus' forfitan , fi  vellemus,  eos  hcere- 
tuos  Appellare , nec  tamen  appellamus.  Non 
tamen  propterea  omittebat,  veritatem 
eis  obtendere,  & confcientiam  illorum 
conucnire,  & omnibus  modis  conuin- 
ccre,vt  corriperentur,  & ad  meliorem 
mentem  redirent.  Optimamque  reddit 
rationem , Quia  in  rebus  nondum  plena  Ec- 
tlefce  authontate  firmatis  ferendus  esi  er- 
ror, non  tamen  progredi  debet , Vt  etiam 
fundamentum  ipjum  Eeelef.ce  quatere  mo- 
liatur .Non  expedit.  tAdhuc  forte  non  ebl  p> 
reprehendenda  patientia  ,Jcd  debemus  time- 
re, ne  culpetur  etiam  negiigentia.  Quan- 
doquidem igitur  nos  in  ea  caufa  cum  Re 
ge  lacobo  contendimus, in  qua  funda- 
mentum Ecclefix  quatere  molitur,  fi- 
mili  etiam  aflcftu,  impari  quanuis  inge- 
nio,vel  authoritate,flatum  ei-us  demon- 
ftrare  Rudemus , non  vt  illum  haereti- 
cum vocitemus,  fed  vtipferefipifcat,  & 
videat,  ne  fit , quod  appellari  merito  re- 
cufat.  Namprofe&o  excufationes  eius 
nullius  momenti , vel  ipfimet  Regi  per- 
pendenti apparebunt.Nullaqueaha(pro 
culdubio  ) excogitari  poteR , qua  ra- 
tiones , & probationes  addudtae  eludan-  ^ 
tur. 

C A P V T XXIIII. 

Rationes  quibus  Rex  haeretici  ma- 
culam fugere  siudet , re- 
felluntur. 

j'  T N prima  igitur  ratione  fua  duo  ex- 
I cubationis  capita  Rex  indicat;  vnum, 

**  quod  Patrem  , & auum  Paternum 
eiufdem  feftae , quam  ipfe  nunc  profite- 
tur, habuerit : alterum , quodin  Catho-  ~ 
lica  Ecclefia  nunquam  fuerit.  In  priori 
capite  omittendum  illud  cenfui,  quod 
ad  veritatem  hiftoriae  pertinet,quia  mul 
ti,  vel  illud  negant , vel  in  dubium  reuo- 
cant:  Nam  cum  Rex  neque  Patrem, ne- 
que auum  cognouerit,  quos  ante  vfum  - 
rationis  amifit,  & ab  haereticis  educatus, 

& inter  eos  femper  conuerfatus  fuerit, 
facile  potuit  hac  in  re  ab  eis  decipi,  vt 
iplum  in  errorem  fuum  facilius  induce- 
rent. V eruntamen  quidquid  Auus , vel 
Pater  eius  dc  fide  fenferint , eorum  lap- 


fus  propriam  haerefim  non  excufabit,  11 
polt  fufficientem  monitionem  , & in- 
Rrucfionem,  illam  non  correxerit.  Re- 
legatquaefojientcntiam  Auguftinipau- 
lo  antea  citatam  ex  EpiRola  162.' vbi  lo-  *A*ZttJ** 
quens  in  fpecie  de  illis,  qui  falfam , Sc 
peruerlam  credunt  dottrinam  , quam 
non  audacia  fua  pepererunt , fed  a ledu- 
<Ris , atque  in  errorem  lapfis  Parentibus 
acceperunt, tunc foliim  eos  inter  hsre- 
ticos  non  deputat , quando  non  pertina- 
ci animo  talem  doctrinam  defendunt, 
fed  de  veritate  foliciti , parati  funt, erro- 
rem corrigere.  E contrario  veroinalijs 
locis  fine  vlla  diflinftione  vt  haereticum 
damnat  pertinacem  in  errore , fiue  illum 
per  fe  inuenerit,fiuc  a falfo  doftorc,  fiue 
a parente  didicerit.  Quod  etiam  ratio  ip- 
fa  manifeReoRendit,  nam  parentis  er- 
ror , quando  iam  a prole  difeerni  poteR, 
ipfius  culpamnonexcufat,quin  potiu* 
accufat. 

Quod  vero  Rex  addit,  nunquam  in 
eadem  Ecclefia  cum  Catholicis  fuilTc,  in  ^ 

primis  ex  confefsione  eius , addito  vero  CQ^-  jnCj£ 
Theologiae  principio, negari  merito  po-  tljolic»  EA 
teR.  Ipfc  enim  fatetur,  fe  fui lfe  ritu  ca-  clefiaaliqua 
tholico  baptizatum , cum  adhuc  fub  cu-  do^fuilU,  £ 
ra, ScpotcRate  ferenifsimae Reginae, & ; 

Catholica:  matris  exiReret;  ex  his  au- 
tem principiis  manifeRe  concluditur, 
ipfum  fuifle  fpi ritualiter  genitum  inEc- 
clcfia  Catholica,  non  in  haereticorum  fy 
nagoga  , quia  <5c  baptifmus,'quo  fuit  re- 
generatus eR  proprium  donum  Eccle- 
fiae  Catholicae , licet  interdum  ab  haere- 
ticis pofsideatur , & miniRrctur , vt  ait 
AuguRinus  libro  primo  de  Baptifmo, 
capite  decimo  , & ferenifsima  ipfius  ma-  -dugtifl, 
ter,  fub  cuius  poteRatctunc  erat  Rex, 
vnita  erat  Ecclefix  Catholicae , vt  mem- 
brum eius  per  fidem, quam  profiteba- 
tur ;crgo  etiam  filius  regeneratus  eREc- 
clefiae,tanquam  eiufdem  membru.  Injd 
quanuis  nullus  ex  parentibus  clTet  Ca- 
tholicus , per  folum  baptifmum  rite  mi- 
niRratum  , & non  indigne  receptum 
faftus  elfct  Ecclefiae  Catholica?  mem- 
brum, quia  veram  iuRitiam  , <5c  fidem 
ChriRi  per  baptifmum  accepit  , fimul 
cum  ChriRi  chara&ere  ; ergo  coniun- 
ftus  fuit  Ecclefia:  per  facramentum  fi- 
dei^ per  fidem  facr  amenti , quod  fatis 
omnino  eR,vt  fuerit  membrum  cius. 

L 2 Sicut 


Catcctiume 
Bus  rite  ab 
h^recico  ba 
pcizatus  ve- 
ri mernbru 
Ecelefise  ef 
ficirur. 

vdliguft. 


3’ 

Poteft  ali  - 
quis  e(Te  h$ 
vecicus,eria 
fi  in  tccle- 
fia  catholi- 
ca oiiquam 
exciteris. 


Conc.Nic. 


Sicut  etiam  catechumenus  vere  fidelis, 
& catholicus,  fi  propter  neccfsitatem  ab 
haeretico  baptizetur  cum  vera  fide,  oc 
conuenienti  difpofitione,  plene  fanctifi- 
catur,  & vnitur  Chrifto  vt  capiti,  & Ec- 
clefiae  Catholicae  vt  corpori  eius,  iuxta 
doctrinam  Auguftini  lib- 1 . de Baptilm. 
cap.  2.  ergo  idem  fentienduin  eit  de  in- 
£uite,etiamfi  a minifiro  harretico,&  lub 
parentibus  haereticis  baptizetur.  Qjia  li- 
cet miniftri,  vel  parentes  errent  priuato 
errore,  nihilominus  baptizatui  in  fid^. 
verar  Ecclefiae  , <Sc  per  eandem  fid^m, 
c|uam  i n baptnmo  accipit  infulam,  me  m 
brum  eundem  Ecclefiae  efficitur , etiam 
fifub  poteftate  alienorum,  & hoftium 
Ecclefiae  detineatur. Quandiu  ergo  Rex 
Angliae  baptifinalem  iuftitiam,  & fidem 
non  amifitjin  Ecclefia  Catholica  fuit: 
nam  ab  illa  fuit  regeneratus,  iuxta  do- 
ftrinain  Auguftini  libr.  i . de  Baptifmo, 
cap.io.6cab  eadem  habuit  characterem , 
8c  fidem, qua  fibi  illum  coniunxit.Nam 
in  illa  aetate  , quae  aftus  fidei  capax  non 
e ft, ad  praedictam  vnionem,  habitus  fuf- 
ficit,  cum  etiam  ad  vnionem  cum  Chri- 
fto fufnciat;  ergo  ex  illo  capite  excufari 
non  poteft, quominus  amittendo  poftea 
fidem  per  proprium  aftura  hatrefis,ab 
Ecclefia  Catholica  defecerit. 

Et  quanuis  haec  verifsima  fint , addi 
praeterea  poteft,  poffe  aliquem  effe ve- 
re, 6c  proprie  haereticum , etiam  fi  nun- 
quam in  Ecclefia  Catholica  fuerit.  Nam 
fiquis  a principio  inftruttus  fuit  ab  hae- 
reticis non  rite  baptizantibus , pofteaqj 
in  errore  femel  concepto  polf  fufficien- 
tem  animaduerfionem  pertinaciter  du- 
ret, vere  fit  haereticus , quia  incipit  efife 
infidelis  fub  nomine  Chriftiano , & ta- 
men ille  nunquam  fuit  in  Ecclefia , quia 
neque  verum  baptifmum,  neque  veram 
fidem  in  habitu , vel  in  actu  habuit . Et 
lujc  modo  docent  interdum  Concilia, & 
Patres, vt  heretici  non  rite  baptizati  ve- 
nientes ad  Ecclefiam  per  baptifmum  re- 
cipiantur,vt  de  Panlianiffis  ftatuit  Con- 
cilium Nicaenum  canon. 19.  Erant  ergo 
iih  haeretici , quanuis  antea  nunquam  in 
Ecclefia  Catholica  fuiilent.  Ratiovero 
Hl , quia  de  ratione  haeretici  non  eft , vt 
fit  v ci  e baptizatus  , fed  fufhcit,  quod 
cum  Chriftum  confiteatur, in  ipfius  fide 
pertinaciter  contra  Catholicam  Eccle- 


A fiam  fentiat.  Quin  potius  licet  aliquis 
non  foium  vere  baptizatus  non  iit,  ve- 
rum etiam  nunquam  fuerit  Catholicus, 
poteft  e fle  haereticus , li  cognofcendo,& 
confitendo  Chriftum,  veram  eius  fidem 
non  integre  profiteatur . Hoc  enim  fatis 
eft  ad  infidelitatem  haerefis , etiamfi  per- 
fona  fic  errans  nunquam  fidem  Catho- 
licam prius  profeifus  fuerit,&  ab  illa  po- 
ft-ca difcelTerit : nam  hoc  adcircunftan- 
tiam  Apoftafiat  neceftarium  eft,  non  ad 
propriam  maculam  haerefis,quae  fine  illa 
circunftantia  inueniri  poteft  iuxta do- 
«ftrinamDiui  Thomae  2.  2.  q.  11.&12. 
^ Loquimur  autem  de  haeretico  quoad  cui 
pam  , non  quoad  poenas  Ecclefia; , quia 
vt  illas  inccurrat,  characterem  baptifmi 
habere  oportebit, per  fe  loquendo,  vt  la- 
tius in  dici. loco  delniidelitate  tra&atur. 
Hoc  ergo  nunc  fatis  fuerit  ad  oftenden- 
dum.  Regis  excufationem,  neque  in  eo, 
quod  affu  .nit , neque  in  illatione  funda- 
mentum habere. 

In  fecunda  etiam  excufatione  non 
redteRex  colligit, nam  licet  quifpiam 
rite  baptizatus  fit, nullumque  errorem 
circa  baptifmum , nullamve  controuer- 
C fiam  in  ea  materia  cum  Catholicis  ha- 
beat,nihilominus  propter  errores  in  alijs 
articulis  fidei  pertinaciter  conceptos,  po 
teft  efte  haereticus.  Alias  neque  Arius, 
neque  Luthcrus, neque  alij  fimilesfuifi- 
fent  haeretici:  nam  fuerunt  rite  baptiza- 
ti,<3c  circa  baptifmum,  vel  ritum  eius 
controuerhas  non  excitarunt,  fed  prop- 
ter alias  haerefes  haeretici  facti  funt.  Ad 
prarfentem  ergo  caufam  parum  refert, 
quod  Rex  fuerit  rite  baptizatus, &quod 
de  baptifmo  controuerfiam  nobifeum 
non  habeat,fed  confiderandum  eft,num 
in  alijs  rebus  fidei  a Catholica  Ecclefia 
D diflfentiat . Nam , vt  Auguftinus  ('aliud 
aSens)dixit,A hn  (aeramenta  Chrijiianate 
faciunt  hxreticumffedpraHa  dijfen/fa.AMo- 
quiturqueDonatiftas,  de  quibus  paulo 
poft  dicit,  Nobifeum  e[Hs  in  baptifmo  ,in 
fymbolo , & in  asteris  Jacramentis  Domini- 
cis , in  fpiritu  autem  y>ntatis,&  yinculo  pa- 
cis, in  ipfa  deniq.  Catholica  Ecclefia  nobifeti 
nonejiis.  Quaelibet  ergo  diflenfio  ab  Ec- 
clefia Catholica  in  doftrina  fidei  facit  ii£ 
reticum  eum , qui  in  Chriftum  credere 
profitetur,  etiam  fi  nec  baptifmo  careat, 
pcc  circa  baptifmum  erret. 


4- 

Refellitur 
fecunda  it 
gis  ratis. 


lAngtiflin. 
epifl,  4§. 


Supe- 


Refelluntur  excufationes  Regis , / 2f 


5' 


DilnisurvU 
tima  ratio* 


Ad  veram 
fidei  conf.f 
fionemnon 
Efficiunt 
fymbo]a,al> 
Icjue  easho- 
lico  sefu  ci  e 
dica. 

Cjprian. 


ii; 


Supereft  vltima  ratio,  in  qua  Rex  ca, 
qua?  credit , enumerat , vt  inde  fe  catho- 
licum cfTe  comprobet.Sed  profecto  non 
redte  colligit , tum  quia  nec  fufhcienter 
credit  ea,  quse  enumerat,  neque  fufficie- 
ter  enumerat , quae  Catholicus  credere 
deberet . Primum  itaque  ait , fe  fidem 
adhibere  Scripturis  fanetis:  fed  quibus? 
non  omnibus,  quas  Catholica  Eccleha 
approbauit , fed  quas  ipfe  fibi  elegit, cre- 
dendas ; ergo  fides,  quam  Scripturis  ad- 
hibet, catholica  non  eft : nam  catholica 
fides  vniuerfalis  eft,  6c  non  allude, quam 
ab  Ecclelia  Catholica,  tefte  Augulf  i no, 
recepit  feripturas. Deinde  quem  lenfum 
Scripturae  fanCtae  fua  fide  credit  ? Quem 
nempe  fua  certa  fcientiainueniffe  fccre 
dit.Non  ergo  per  fidem  catholicam  feri- 
pturis  credit : nam  fides  Catholica  pro- 
prio iudicio,  & pri uato  fpiritu  nequa- 
quam  nititur,  fed  Ecclefix  Catholics  in 
exponendis  Scripturis  regulam  tenet. 
Vcrumhaec  in  fuperioribus  late  tracta- 
ta funt. 

Secundo  numerat  Rex  Symbola  fi- 
dei, in  quae  fe  iurare  dicit.  Sed  de  his  ( vt 
fupra  etiam  notaui ) interrogandus  eft, 
an  in  omnibus  illa  Symbola  recipiat  in 
eo  fenfu , quo  Catholica  Ecclelia  illa  re- 
cipit: nam  fi  hoc  affirmare  non  audet, 
( quia  re  vera  non  ita  eft ) tenere , aut  iu- 
rare literam  Symboli  non  fatis  elt , vt  fe 
Catholicum  offendat. Sententia  eft  Cy- 
priani Epiftola76.adMagnum,vbi  cum 
dixifTet,fchifinaticos,  vtique  haereticos, 
gentilibus  adaequari , fubiungit . Qu^od  fi 
aliquis  illud  opponat, vt  dicat,  eandem  A'o- 
uatianum  legem  tenere, quam  Catholica  Ec- 
clefia  teneat , eodem  Symbolo , quo  &nos 
baptizare, eundem  nojfe  Deum  Patrem, eun- 
dem Filium , eundem  Spiritum  S antium , ac 
propter  hoc  yfurpare  eumpotefiatem  bapti- 
\andipojJe , quod  rideatur  in  interrogatio- 
ne baptifmi  a nobis  non  discrepare  : fciat , 
quifquis  hoc  opponendum  putat, primum  non 
ejfe  vnam  nobis , & fchifmaticis  fymboli  le- 
gem,neque  eandem  interrogationem.  Nam 
cum  dicunt,  credis  remifsionempeccatorum, 
& vitam  ce  ternam  per  fantlam  Ecclefiam ? 
mentiuntur  in  interrogatione , quando  non 
habeant  Ecclefiam  , & ccet . In  qua  Cy  - 
priani  fententiafolum  pondero  adpro- 
fefsionem , & veram  fidei  confefsionem 
non  fatis  elTe  recipere  verba  Symboli , 


A 


B 


C 


D 


vel  in  ea  iurare,  nifi  in  fenfu  catholico 
credantur,  neque  latis  efie  ( vt  etiam 
fubiungit  Cyprianus)confiteri  Patrem, 

Filium,  & Spiritum  Sanctum  etiam  in 
fenfu  catholico , fi  ali j articuli  de  remif- 
fiene  peccatorum , & de  vna  fandta,  cX 
Catholica  Ecclelia  in  perue:  fo  retinean- 
tur fenfu,  heut  conltat  intelligi  a Prote- 
itantibus. Nam  ex  didtisfupru  de  Ec- 
clclia  manifeite  liquet,  quantum  in  ar- 
ticulo de  Ecclefia  omnes  illi  errent, 
quod  nunc  nobis  fufficit : nam  de  a- 
lijs  articulis  non  elt  hic  difputandi  lo- 
cus. 

T ertio  numerat  Rex  quatuor  prima 
Concilia  Generalia,  eaque  dicit  fe  tan-  7 • 
quam  Catholica  , <Sc  orthodoxa  vene-  Omnia  an- 
rari . Vbi  etiam  ftatim interrogandum  {kfnticaGo 
occurrit,  cur  haec  potius, quam  quin-  ccrtKudinc 
tum  , vel  fextum  , vel  alia  authentica  iccijicnd* 
vfque  ad  Concilium  Tridentinum  reci-  funt, 
piat  ( Nam  fi  externam  fpecicm , feu  fo- 
lennitatem  (vt  ita  dicam  ) fpcctemus, 
non  minor  fuit  pofterioribus  Concilijs 
generalibus , quam  illis  quatuor  primis, 
nam  eadem  authoritate  Pontificia  con- 
gregata , 6«  confirmata  fuerunt,  oc  con- 
uocatio  aeque  vniuerfalis  fuit,  & con- 
curfus  , vel  aeque  frequens  , vel  inter- 
dum maior,  vel  ii  aliquando  fuit  minor, 
parum  refert  , idem  fi  qui  dem  contigit 
in  quatuor  primis  Concilijs,  hocque  ac- 
cidentalium prorfuseftad  Concilij  vni- 
uerfalitatem , idemque  cum  proportio- 
ne dico  de  fapientia  ,aut  fandtitateper- 
fonarum  ad  Concilia  venientium, ea  que 
celebrantium. Si  autem  in  Concilijs  con 
fideremus  internam, & primariam  vir- 
tutem eorum,  quae  eft  afsifte.ntia  Spi- 
ritus Sancti,  & hanc  credit,  & recog- 
nofeit  Rex  in  quatuor  primis  Conci - 
lijs,  &ideo  illa  veneratur,  cur  non  cre- 
dit, Screcognofcit  eandem  in  pofterio- 
ribus Concilijs,  & pari  veneratione  ca 
recipit  ? Certe  non  video  , quid  refpon- 
derepofsit  , nifi  vel  poft  tempora  qua- 
tuor primorum  Conciliorum  Eccleliam 
Catholicam  iam  perijfTe,  <Sc  a vera  fide 
defcciife  , Sz  ideo  Concilia  illius  quan- 
tumuis  generalia  , iam  non  fuilTe  vera 
Concilia,  fed  congregationes  perfidoru, 
vel  fe,&  fuos  per  priuatum  fpiritum  pro 
prium  pofTc  difeernere  inter  vera  , & 
falfa  Concilia  , & per  illum  approbare 
E 3 qua- 


[26 


Lib.  i .Quat  u A nglicana fefl*  a fide  catholica  dtfsideat . 


quedam  R,e 
Sis. 


B 


quatuor  prima , Sc non  reliqua . Sed  de  A 
his,&  fimilibus  refponfis,  quam  vana,& 
voluntaria, quamque  per  fe  incredibilia, 
apud  quencunque  virum  prudentem, 
quam  denique  erronea  , & non  folum 
Sanctis  Patribus , fed  etiam  Scripturis 
fanetis  contraria  fint,  fatis  eft  a nobis  in 
fuperioribus  demonftratum. 
o fortalTc  aliud  fuit  Regis  confilium  il- 

p * lapotiuj. venerandi  Concilia,  quam  alia, 

iur  euafio  non  quia  afsiftentiam  Spiritus  Sanati  ve 
ris  Concilijs  credat  eife  promittam, neq; 
etiam  quia  crediderit  errare  non  potuif- 
fe,  fed  quia  indicat,  de  facto  non  erratte, 
fed  confentanee  ad  Scripturas  facras  do- 
cuifle , quod  de  ali  js  Concilijs  non  iudi- 
cat.  Quod  fi  ita  de  Concilijsfentit,hoc 
non  eft  credere  Concilio  generali  tan- 
quam  regulae  fidei , fed  eft  proprio  iu di- 
cio approbare  Concilium,  Sc  reprobare; 
hoc  autem  modo  recipere  Concilia  ad 
humanam  opinionem  potius, quam  ad 
fidem  pertinet.Et  hinc  etiam  prouenire 
videtur ,vt  Proteftantes  non  plene, & 
integre  illa  Concilia  recipientes,  vene- 
rentur, fed  in  ea  tantum  parte  do&rinae, 
qua:  illis  non  contradicit,  non  tamen  in 
alijs  decretis  praefertim  moralibus , neq; 
in  modo  deducendi  veritatem  ex  tradi- 
tionibus Ecclefiae , Sc  confenfu  Patrum, 
neque  in  recognitione  Sedis  Apoftoli- 
cae  Romanae, cui  femper  primas  deferut, 
vt  erudite  notauit  in  fua  Apologia  do- 
ftifsimus  Cardinalis  Bellarminuscap.  7. 

& iuxta  occurrentes  occafiones  in  fe- 
quentibus  declarabimus. 

Quarto  denique  commemorat  Rex 
Patrum  confenfum  vnanimem,  eorum 
videlicet , qui  quadringentis , vel  quin- 
gentis annis  poft  Chriftum  fuerunt . 

Vbi  ftatim  occurrit  eade  obieftio  , quia 
gratis,  foloque  arbitrio  fuo  difeernit  in- 
ter Patres  maioris , vel  minoris  antiqui- 
tatis,cum  multi  tempore  inaequales,  nec 
fanctitate , nec  fapientia  fuerint  inferio- 
res, &(quod  caput  eft)in  rebus  ad  fidem 
&falutem  pertinentibus  a veftigijs  an- 
tiquiorum non  difceftcrint,  vtGrego- 
rius  Magnus , Gregorius  Turonenfis, 
Ifidorus , Ioannes  Damafcenus , V enc- 
rabihs  Beda,  Remigius , Petrus  Damia- 
nus,  Anfelmus , Bernardus,Thomas , 
Bonauentura , Laurentius  Iuftinianus , 

Sc  alij  fimiles.  Deinde  inter  illos  anti- 


ca 


D 


quos  Patres  merito  numeranturDiony- 
lius,  Sc  Ignatius,quosProteflantes  ali- 
qui non  lolum  non  admittunt,  fed  etiam 
conuitijs  onerant.  Deinde  Leoni.  1 . Sc 
Innocentio  primo,  & alijs  Sanftis  illo- 
rum temporum  Pontificibus  nihil  fere 
deferunt , folum  quia  Pontifices  fuerut, 
licet  non  minori  fapientia  fcripferint . 
Denique  Patres  etiam  alios  , quotief- 
cumque  perfentifeunt  fibi  contraiios, 
facile  reijciunt,  vel  negando,  effe  eorum 
feripta,  licet  eorum  nomine  circunfe- 
rantur , vel  ipfis  errorem  attribuendo . 

Vnde  etiam  ipfe  Rex  in  hoc  pundio  non 
profitetur,fe  credere  omnia,  que  illi  Pa- 
tres vnanimi  confenfu  docuerunt, etiam 
de  rebus  ad  falutem  neceflarijs,  fed  fo- 
lum ea  non  reprehendere, vel  ad  fum- 
mum  obmuteicere , quod  parum,  Sc  di- 
minutum eft  ad  integram  fidei  confef- 
fionem,  quia  ex  huiulinodi  vnanimi  co- 
fenfu  in  tali  materia  confurgit  Ecclefia- 
ftica  traditio ,quae  continuata  femper  m 
Ecclcfia  Catholica,  fufficit  ad  regulam 
fidei,vt  fupra  probatum  efl. 

Quamobrcm  licet  concederemus  Re- 
gi,  verum  fimpliciter  efTe,quod  in  illa  „ . ’ 
ratione  profitetur,de  fide,  quam  praebet  i^ufficicm 
Symbolis,  Sc  quatuor  Concilijs , nihilo-  o ftenditut, 
mimis  nec  reft e,nec  fufficienter  conclu- 
deret eius  ratio  : alioqui  oportebit  , vt 
multos  ab  Ecclefia  vt  harreticos  damna- 
tos , haereticos  fuiffe  inficiemur.  Helui- 
dius  enim  , Sc  qui  ab  Epiphanio  Antidi-  ^ 
comarianitae  appellantur  ; inter  haereti-  . j’  V J 
cos  numerantur  ab  AugufHno , ouanuis  ' 

O J x 

illi  fidem  adhiberent  bcripturis , Sym- 
bolis,  & Concilijs,quia  BeatifsimamMa  /■  ^ 

riam  alios  pofl  Chriftu  filios  ex  lofeph  5 
habuilfie  folum  contendebant  : licet  id 
non  fit  expreffe  contra  Scriptura, Sym- 
bola, vel  quatuor  Concilia, fed  contra 
EcclefiafHca  ab  omnibus  Catholicis  re- 
ceptam traditionem.  Deinde  habemus 
optimum  exemplum  inDonatiftis,  de 
quibus  ait  Cyprianus  fupra, in  principio 
perfeuerando  in  eadem  fide,  & religio-  Cjpriffl. 
ne,&vfu  facramentorum  fchifmafecif- 
fe,Ecclefiam  fcindendo,&  cathedram, ac 
primatum  vfurpando  . Addit  vero  Au- 
guftinuslib.de  H.xrefib. in  69.  Pertinaci  Augtifl» 
dcfenftone  firmata  in  hcerefim  fchifma  "verte 
runt3Sc  ita  iaftos  efle  haereticos.  Expli- 
cans, autem  quomodo  primum  faifti  fint 

haere- 


Caput.  2^.%jfelluntur  excuputones  Regis.  u/ 


haeretici,  addit,  Tanquam  Ecclefut  Chrifli 
propter  crimina  Caciliani,feu  yera,feu,quod 
magis  iudicibus  apparuit, falfa,  de  toto  Orbe 
terrarumpenerit  ,ybi  futura  promijfaeJl,atq ; 
in  Africa  in  Donati  parte  remanferit,in  ahjs 
terrarup  artibus  quafi  contagione  comunionis 
extinfta,  Inquibus  verbis  non  obfcure  in 
nuit  Auguitinus, Donati fias  factos  elle 
haereticos , male  fentiendo  de  Ecclefia,  a 
qua  per  fchifma  fuerunt  diuifi.  Et  tamen 
Donatifte  dicebant, fe  credereScripturis 
& Symbolo  Apoftolorum,reliqua  enim 
fymbola,  & quatuor  concilia  generalia, 
quando  Donatus  incepit,  nondum  lacta 
fuerant;  fidem  autem  pofteain  illis  defi- 
nitam tenebant  ( quantum  ex  Cypria- 
no , & Auguftino  colligimus ) & tamen 
propter  folum  errorem, quo  male  deEc- 
cletia  fentirc  coeperut, haeretici  fafti  sut. 
Siquis  autem  reftc  confideret, idem  Pro 
te  flatibus, & praecipuae  Anglicane  fecis 
accidifie  reperiet  , quae  per  fchifma,  & 
vfurpationem  Primatus  incepit,  &po- 
fteaebprocefsit,  vt  propter  comumca- 
rionem  cum  Pontifice  Romano, cui  falia 
crimina , & errores  impofuit,  vniuerfale 
Ecclefiam  vifibilem  defecilTe  pronun- 
ciet. 

Addit  praeterea  de  Donatifiis  Augu- 
ftinus,  Audent  etiamrebapti^reCatholicos, 
ybi fe  amplius  htereticos  e ffe firmarunt,  cum 
Ecclefia  Catholica;  yniuerfa  placuerit,  nec 
inipfis  hareticis  commune  baptijma  refcm - 
dere. Dicit  autem, per  hoc  amplius  firma- 
tur elle  hereticos , quia  nouam  hsrelim 
addiderunt , qua  tamen  non  obfiante  , 
diceret  Donatus,  fe  admittere  fcriptura, 
& fymbolum,&  vnicu  verum  baptifma, 
quod  in  fua  Ecclefia  eiTe  contendebat. 
Hoc  autem  totum, fi  no  in  eadem  baptif- 
ml  materia,  in  multis  alijs  fimilibus,in 
opinione  Anglicana  videre  licet.  Nam 
poft  quam  coepit  male  de  Ecclefia  fenti- 
re,  multa  contra  vniuerfalem  eiusfenfu, 
ac  definitionem  recepit, &docuit,quibus 
in  haerefi  amplius  firmata  eft,vt  paulo  fu 
perius  loquutuseft  Auguftinus.  PolTu 
mus  praeterea  in  exemplum  adducere 
omnes  hereticos, qui  priuatos,  & fingula 
res  errores  habuerunt, <Sc  herctici  ab  vni- 
uerfa  Ecclefia  reputantur,  licet  Scriptu- 
ras,fymbola,&  quatuor  Concilia  genera 
lia, ve)  ea, quae  fuis  temporibus  facta  fue- 
rant ,fe  credere  dicerent,  ea  omnia  ma- 


A 


B 


C 


D 


le  interpretando.  Vt  colligitur  ex  his, 
quae  de  varijs  erroribus, quorum  iinguli 
ad  conftituendum  hominem  hgreticum 
fufficiuut,  refert  Origenes ad  Titum  3. 
apud  Pamphilu in Apologia.Itcm  ex  his 
qu£  de  Pelagianis,Anabaptiftis,  Alono- 
telitis,Iouimaniftis,  & alijs, Auguitinus, 
Epiphanius , & alij  referunt , quos  elle 
hereticos  manifeftum  eft:  &ipiiProtc- 
ffantes  multos  ex  his  ita  vocare  non  du- 
bitabunt. Ergo  illa  excufatio  non  cft  fuf 
ficiens , quando  illa  non  obfiante,  multa 
contra  Ecclefiam  Catholicam  credun- 
tur,liue  aliter interpretado  Scripturam, 
aut  fymbola,quam  ipfa  Ecclefia  fentiat, 
fiue  multa  damnando, qus  eiufdem  Ec- 
cleiiae  authoritate  approbata , ac  definita 
funt. Talem  autem  elle  fidem  fuam  Rex 
Anglie  no  folum  non  negat , verum  etia 
exprefle  affirmat,  CatholicamEcclefiam 
de  varijs  erroribus accufando,quot  enim 
errores  illi  obijcit,tot  herefes in  fua  fefia 
inuenire  cofitetur,  totiefque  docet,  vni- 
uerfalem Ecclefiam  polle  in  fide,  & mo- 
ribus errare, quod  haereticum  eft. 

C A P V T XXV, 

Immerito  -Anglicanamfetfam  fidem  fuam> 
& Ecclefia  authoritatem  ad  quingen - 
te  fimum  Chrifli  annum  li- 
mitare. 

PRiusquamin  fequenti  libro  erro- 
res Anglicani  fchifmatis  figillatim 
refellamus,operaepretium  duxi  in 
prifenti  capite,  queda  Regis  verba, qui- 
bus(vt  ita  dicSj  certos  quofdam  creduli- 
tatis fuae.Sc  confenfionis  cum  Ecclefia 
R omana  praeferibit  terminos,  caeteroru 
vt  pote  fundamenta, proponere, diligen- 
terqjexpendere. Verba  autem  funt  eiuf- 
modi.  Quod  fi  Romana  Ecclefia  officina  fi- 
dei articulos  ante  quingentefimumCbrifii  an 
num  inauditos , ac  inuifos  recenter  excudit , 
non  fum,  credo,  damnandus  pro  haretico,fi  ad 
hac  nouitia,& nupera  non  accedam. 

Haec  certe  verba  veluti  generale  cre- 
dendi regulam  continent,  feu  limitatio- 
nem quandam,menfuram , velterminu, 
quem  credulitati  fus  praefcribitRex, vi- 
delicet, vt  ad  fidei  articulos,  propofitio- 
nes  , qua:  poftquingentefimum  Chrifti 
annum  in  Ecclefia  definit^  fnnt,non  ex- 
L 4 tenda- 


i •Petr.^. 


\Augutf. 

Conie&ur^ 
quibus  Rex 
ad  praedic- 
tam creden 
di  tegula  af 
rrtienda,  ad 
diicipoiuic. 


3- 

Soluunrur 

conieftur^ 

adduclx. 


/ 2 8 Lib.  f . Qjtoaiu  Anticam  feBa  a fid e catholica  difsidcat. 


tendatur  : fupponere  autem  videtur,  fe  A 
credere  omnia , quae  quinque  primis  fe- 
culis Ecclefia  tanquam  de  fide  necellaria 
credidit . Quanquam  hanepofteriorem 
partem  affirmantem  non  tam  expreile 
ponit,  fi-cut  alteram  negantem.  Nam  li- 
cet paulo  inferius  videatur  illam  etiam 
profiteri,  verbis  tamen  mutatis,magifq; 
confufis  , & ambiguis,  ne  fortaile  illis 
pofsitconfiringfivt  infra,  quandam  lpo 
fioncmRegis  vrgendo,&  exigendo,po- 
derabo.Nunc  ergocirca alteram  partem, 
in  qua  refugit  Rex  credere  , fiquid  efi 
pofi  quingentelimum  annum  in  Eccle-  g 
lia  definitum  , rationem  huius  regulae 
cre  dendi , vel  potius  non  credendi , a fe- 
renifsimo  Rege  pofiulare , neccflfarium 
iudico.Neq  jenim  verifsimile  eftfipfum 
pro  folo  fuo  arbitratu  terminu  illius  tem- 
poris (ibi  ftatuilie  , alioqui  tota  eius  fides 
nonfolum  erit  mere  humana,  fed  etiam 
prudenti  ratione  carebit,quod  quaChri- 
ftianz  fidei  repugnet,  omnibus perfpi- 
cuum  manet:  ad  cuius  rationem  redden- 
dam parati  elTe  debemus  iuxta  monitio- 
nem Petri.  i.  canonic.cap.  3.  quam  de 
ratione  inducent  e ad  credendum  expli- 
cuit Auguftinus  epifiol  222.  Potuit  ita-  Q 
que  Rex  moueri  ad  fic  limitandam  fide 
fuam , vel  quia  decreuit.nihil  fibi  effe  cre 
dendum,  nifi  quod  per  fuam  certam  fci- 
entiamfcriptumelTeintelligit  in  illis  li- 
bris canonicis,  quos  vtfacros  admittit: 
vel  quia  credit  Ecclefiam  Catholicam  gu 
bernatam  elTe  a Spiritu  Sanfto  adeon- 
feruandam  puram  fidem  per  quingen- 
tos annos, & non  amplius,  vel  quia  non 
loquitur  de  Ecclefia  Catholica  , fed  de 
Romana,  & illam  dicit  ab  illo  tempore 
erraffe.  Sed  haec  non  fufficiunt  ad  cxcu- 
fandum  errorem  illius  limitationis ; imo 
omnia  , & fingula  conuincunt,  illam,  D 
Sc  contra  fidem, & contra  rationemeffe, 
vt  dicta  tria  membra  examinando  pate- 
bit. 

Nam  prima  ratio  facile  ex  fuperitis  di 
ftis refutatur. Tum  quiaoflendimus  co 
tra  fidem  ,&  contra  rationem  effe  admit- 
tere quofdam  libros  approbatos  ab  Ec- 
clefia, <Sc  alios  repudiare  cum  nullus  ca- 
nonici fidem  pofsit  lortiri,nifi  per  autho 
ritatem  Ecclefia?, &hcc  eadem  fit  in  om- 
nibus, ac  proinde  fi  in  vno  inueniatur 
fallax,  incertam  omnibus  fiat  «Tu  quia 


contra  principia fidei,&  contra  naturale 
rationem  fit  in  priuatum  fpiritum  fidem 
reducere,6c  illam  vt  certam,  & omnibus 
neceilariarn  prardicare.  Pr^terea  occur- 
rit hic  peculiaris  ratio,  quiapriuatusifte 
fpiritus  etiam  potefi  fuggerere  , aliquid 
inScriptura  elfie  credendum , aliter  qua 
fuerit  intelleftu  in  primis  quinque  fe- 
culis, & e conuerfo  potelf  quifpiam  fen- 
fum  aliquem  feripturz  approbare,  qui 
polt  quingentos  Chrifii  annos  ab  aliquo 
etiam  priuato  fpiritu  excogitatus  fuit, 
licet  fuerit  contrarius  dogmatibus  prio- 
ribus quinque  feculis  receptis  ,n ulla  efi: 
enim  maior  ratio  de  vno  tempore, quam 
de  alio,  fi  femcl  aliquis  fibi  perfuadeat 
fidem  elTe  dandam  huic  priuato  fpiritui. 

Quod  fi  fortafse  Rex  dicat,  fpiritum  fibi  Enafionioj 
diclare,  in  illis  quinque  primis  feculis  no  curritur, 
elfe  erratum  ab  Ecclefia  in  intelligentia 
Scripturarum  ,<3c  poftea  elle  enatum, 
certe  ofiendere  no  potefl , vbi  hoc  legat, 
vtper  fuam  certam  fcientia  intelligat,au- 
thentice,6c  canonice  elTe  fcriptum,&  ita 
confiat  fine  fundamento , etiam  abipfo 
Rege diferimen  illud,  feu  limitationem 
temporum  prifcribi.  Quodficonietfiu- 
ris  tantum  humanis  Rex  ducatur,  fiatim 
oftedemus,nullas  efie,nulliufque  ponde 
ris  & momenti,  vnde  immerito  illas  an- 
teponit certe,  & indubitata:  fidei. 

V enio  ad  fecundam  rationem,  & fimi  4 . 

Ii  modo  inquiro  ,vnde confiet  .Ecclefia  Second?c5 
Catholicam  per  quingentos  primos  an-  ie&urs  to- 
nos gubernatam  elle  , & in  vera,  ac  pura  *UE*0’. 
fide  a Spiritu  Samfio  conferuatam.  Cer- 
te non  aliunde,quam  ex  Chrifii  promif- 
fionihus,alioqui  voluntarie,  «Sc  fine  fun- 
damento enunciatur.  AtChriftusDomi 
nus  quingentorum  annoru  fpatium,fue 
promifsioni  limitem, vt  ex  Scripturis  k-» 
quet,no  praefixit.  Sine  fundamento  er- 
gd  fidei  Chriftianx  ifiiufmodi  praefigi- 
tur terminus.Imo  vero  contra  fidei  fun- 
damentum, quia  Chrifii  promifsiones 
indefinitae  funt,  & interminati  ( vt  fic 
dicam)  ergo  contra  fidem  efi,  illis  praef- 
cribere  terminum.  Quin  potius  in  cis 
fiepe  addit  Dominus  de  prcmifsionefpi 
ritus , Vt  maneat  vobifeum  in  teternum , & 
deprotefiione  fua , 'vfque  ad  consumma- 
tionem feculi  : ergo  fi  a quingentehmo 
Chrifiianno  cefiauit  Ecclefia  protegi  a 
Chrifio,  Sc  a Spiritu  Sancfio , gubernari 

pro 


C.  2 j. Ver  a fide  ad  quingentefm.  C h rifi  annunolim  ita  ri.  / 2 p 


pro  maiori  parte  teporis  fallax, &in  fide- 
lis fuit  promifsio,  & fic  fine  caufa  credi- 
tur, illis  prioribus  temporibus  fuifle  im- 
pletam : vel  c comierfbfi  fides  Ecclefiae 
Catholicae  ob  cam  caufam  creditur  pura 
in  ilii;  primis  quinque  feculis , creden- 
dum cadc  fide  eif,  non  mimis  puram  du- 
ralle  per  vndecim  fequentia  fecula. 

S • Dkct  fortafse  Rex, in  illis  quinqjpri- 

fuafio  R«*  mis  feculis , Ecclefiam  coferuaffe  veram 
8:5,  fidem,  non  quia  errare  non  potuerit,  fed 
quia  de  fado  no  errauit  ,poitea  veroer- 
Solutio.  rafle.  At  ii  ita  fentit  de  primitiua,(3c  anti- 
qua Ecclefiavfq;ad  quingentefimum  an- 
num,profecto  non  credit  hde  diuina,Ec 
clefiam  toto  illo  tempore  no  erralle,quia 
nullibi  hoc  reuelatum  efl,  nec  in  libris  ca 
nonicis  feriptum,  nifi  in  quantum  in  cis 
inueniuntur  dictae  promifsiones,  & tefii 
moniu  Pauli  vocantis  Eccefiam  colum- 
nam, <Sc  firmamentum  veritatis,quae  ver 
ba,& limitationem  temporis  non  habet, 
& propter  infallibile  afsiffentiam  Spiri- 
tus Sanfti  ad  nunquam  errandum  pro- 
nunciata  funt.  51  ergo  in  hoc  fenfunon 
accipiantur, non  habet  Rex  vndeper  fi- 
dem credat , Ecclefiam  duraife  Catholi- 
cam in  primis  illis  quinque  feculis, aut 
non  errafle  in  Concilio  Niccno,  vclalijs 
tribus,  nec  etiam  potefl  certa  fide  crede- 
reipfummet  fymbolum Ccncilij  Nico- 
ni,vel  Conftantinopolitanu,faltem  qua- 
tum  ad  additiones  in  eis  factas,  & maxi- 
me quoad  articulum  de  Ecclefia  Catho- 
lica prout  illis  temporibus  durante.  Solis 
ergo  coniecturis  Immanis , vellnfiorijs, 
aut proorio arbitrio  ducitur  Rex  in  cre- 
dedo  m iliis  feculisEcclefiam  no  erraiTe: 
polfctque  certe  non  multum difsimili- 
bus, neque  inaequalibus  credere  idem  de 
poflerioribus  feculis , nifi  a falfis  minif- 
tris  ab  incunabulis  contrarium  errorem 
imbibiflet.  Illa  ergo  limitatio, & difere- 
tio  temporum  flarim  oflendit,talem  fi- 
dem non  pofie  efle  catholicam,  neque  in 
diuino  verbo  fundatam. 

6.  Tertia  vero  ratio,  feu  excufatio  ( ni- 
Diinitur  j,  mirum  fi  Rex  allerat,fe  no  loqui  de  Ec 
cenkftura.  clefia  Catholica,fcd  deRomana)  fatis  fu- 
perqus  in  capite  quinto  reiecta  efl,  quia 
nec  Romana  Ecclefia  vnquam  fuit  a ca- 
t!io!icafcparata,neque  Ecclefia  Catholi- 
ca femel  in  Romana  fundata , ab  illa  fuit 
v aquam  diuifa.  Praeterea  fi  poft  quinge 


A 


B 


C 


D 


tefimum  Chrifli  annum  Rex  loquatur 
de  Romana  Ecclefia,  oportet , vt  etiam 
pro  prioribus  quinque  feculis  de  eadem 
identidem  pronunciet  eadem  : tum  quia 
folum  de  Ecclefiar  Romam c officina  in  to- 
ta illa  lententia  loquitur.-tum  etiam  quia 
alias  incpngruaefletj&non  fatis  fibi  co- 
Aans,vel  firma  eius  lententia.  Concedat 
ergo  necelleefl,  in  illis  quingentis  pri- 
nus annis  Ecclefiam  Romanam  non  er- 
raffe,neque  ex  officina  eius  falfumarti-' 
eulu  } rodi j fle,  nam  illos  articulos, quos 
tanqua  uouitios,&nuperos  reprehendit, 
ipfemet  fatetur, in  illis  quinqueprimis 
feculis  fuifle  inauditos, fatetur  ergo  nihil 
habere,quod  pro  illis  feculis  ir.  Ecclefia 
Romana  reprehendat, ac  proinde  faltem 
proeifdem  feculis  non  errafle.  Hoc  au- 
tem polito,  difeurfum  proxime  iadum 
recolentes  ftabilimus.  Aut  enim  credi- 
tur Ecclelia  Romana  illis  cjuinq;  primis 
feculis  non  erraffe,  quia  errare  no  potuit 
propter  Spiritus  Saucii  afsiftentiam,  vel 
quia  defado , Sc  qua  fi  cafu  non  errauit. 
Priusmcmbrum  licetverifsimum  iit,fcio 
non  elfe  a Rege  admittendum,ne  tantam 
pr:erogatiuarn,&infigne  priuilegiu,  vel 
adbreue  tempus  Ecclefia-  Romana  attri 
buat,  prafertim  quia  fi  conftanter  loqui 
velit,&pro  vno  tepore  illud  rccognofcat 
pro  alio  renuere  nequaqua  potef  t.  Quia 
pro  quocumque  tempore  admittatur, fu 
dari  debet  in  promifsione  Chrifli , verba 
autem  Chrifli,  Ego  rogabo  pro  te,  &c.  Et 
illa.  Porta  inferi  non  praualebnnt  aduerftis 
eam,  non  habent  vllam  temporis  limita- 
tionem,fed  indefinite  prolata  omnia  fu- 
tura tempora  comprehendunt. 

Negabit  ergo  Rex,vt  credo,  habuifle 
vnquam  Eccldiam  Romanam  hocpriui 
legium , magisque  aliud  membrum  eli- 
get,fcilicet,ipfo  facio  ita  euenifle,  vt  illis 
quingentis  annis  Ecclefia  Romana  non 
erraucrit, licet  priuilegiu  non  errandi  no 
haberet,ac  fubinde  non  certa  fide,fcd  hu 
mana  coniedura,&.  libera  opinione  cre- 
dit, illis  quinque  feculisEcclefiam  Roma 
nam  non  errafle.  Vnde.vlterius  confequi 
tur,idcm  de  EcclefiaCathclicaaiTerendu 
efTe, quod  quam  fitabfurdum,iam  decla- 
ratum manet , Confecutio  vero  patet, 
quia  totis  illis  quingentis  annis  id  crede- 
bat Ecclefia  Catholica,  quod  credebat 
Ecclefia  Romana , <$c  illi  articuli  prodie- 
runt 


Dil£roa  c« 
tra  RergC» 


7- 


8. 

C «eluditur 
effe  conti  a 
fidem , Ec- 
clefia: Ro 
mao^  falfoj 
articulos  at 
tribuere. 
Piima  racio 


1 2 q lib. / .Gratti jtnglic atia jecfrf & fide Cdtholicd difsfdeat» 


runt  ex  officina  EcclefiiCatholici,  qui  A 
prodierunt  ex  officina  Ecclelu  Roma- 
D2,  a eius  P oii  1 1 (e  x m Concinjs  qua— 
tuor  generalibus  illorum  temporii  (quae 
maxime  dici  poliunt  officina  Ecclehi 
Catholicae)  praefuit , & prifedit , &ab 
illius  confirmatione, & approbatione  po 
tifsimam  firmitatem  habuerunt,  vtex 
atftis  eorundem  Conciliorum  manifclle 
confiat, & inferius  comodiori  occafione 
dicetur:  ergo  non  potefi  effe  maior  certi 
tudo  de  puritate  fidei  Eccleiiae  Catholi- 
cae pro  illo  tempore, quam  de  firmitate 
fidei  Eccleiiae  Romanf.  Vndefifiicad  ^ 
humanam  opinionem  reuocatur,tota  fi- 
des illorum  nutabit,  & authoritasqua- 
tuor  primorum  Conciliorum  mere  hu- 
mana erit,fymbolumque  Atbanafij  nul- 
lam priter  humanam  habiturum  eft  au- 
thoritatem.  Quia  quam  habet  maxima, 
ab  Ecclefia  Romana  recepit , idemq;  fu- 
prn  de  fymbolo  Nic^no,  feu  Conftanti- 
nopolitano  intulimus.  Accedit  denique 
quod  Patres  illius  temporis  no  humanae 
indufiriae,fed  afsifientiae  diuini  Spiritus 
firmitatem  , <Sc  puritatem  fidei  fedis  Ro- 
manae, &pcrpetuam  fuccefsionem  Epif- 
coporu  eiustanquam  diuinae  protectio-  C 
nis  miraculo  tribueruntfemper , vt  ex 
Cypriano,  Auguftino,  & alijs  nuper  te- 
ftati  fumus : & maxime  coftat  ex  decrc- 
tis,&  Epifiolis  Pontificum  eiufdem  fe- 
dis,&  illorum  tempora , de  quibus  tame 
omnibus  in  difcurfu  fupponitur,  puram 
conferuaffe  fidem,  6c  inter  illos  multi 
fuerunt  fanftifsimi  martyres,  & Apofio 
lis  propinquifsimfivt  Clemens,  Anacle- 
tus,&  fimiles.  Ali j vero  fuerunt  fapien-’ 
tifsimi,  & fandi  Confeffores,  vtLeo  i. 
Innocentius,  «Scatij. 

Ex  quibus  tandem  concludimus , cotra 
omnem  fidem  efie  attribuere  Ecclefia:  D 
Romani,  quod  pofi  quingentefimum 
Chrifii  annum  officina  fuerit  falforum 
fidei  articulorum.  Primo  quia  ofienfum 
efi,puritatem  fidei, quam  primis  quinq; 
feculis  habuit, non  humano  tantum  con- 
filio,fcd  diuino  priuilegio  fuifie  confer- 
uataimhoc  autem  priuilegium  fublatum 
non  cfijvelamifium  in  quingentefimo 
Chiifli  anno:tum  quia  hoc  nec  probatur 
nccptobari  potefi , & contra  priuilegiu 
antiquilsimum, Chrifii ipfius  orc  exhibi 
tum  non  pr^fumitur,  nifi  probetur:  tum 


maxime, quia  perpetuitas  illius  priuile- 
gij  fufficienter  ex  Scripturis,  & ex  coni 
muni  traditione  Patrum  probatur,vtfu- 
pra  factu  eft , & in  lib.  ? .aliquid  fertafie 
addemus. 

Secundo,  quia  etiam  poft  prima  quin 
que  fecula  non  potefi:  feparari  officina  Secunj 
Ecclefii  Romani  ab  ollicina  Ecclefii  3 

^ i rr’  • t-'  1*0* 

Catholici,fed  affirmare,  ab  officina  £c- 
clefiiCatholic^  prodijfie  vnquam  falfos 
articulos  fidei, eft  plane  hereticum,  quia 
nihil  aliud  eft,  quam  dicere,  Ecclefiam 
Chrifii  amifille  fidem  catholicam, ac  fub 
inde  perijfic  j ergo  non  miniis  erratur, 
de  Romana  Ecclefia  ita  fentiedo.  Prima 
propolitio  vno  , vei  alio  exemplo  de- 
claratur. Nam  quinta, vel  fexta  fynedus 
generalis  non  minus  fuit  officina  Eccle- 
fii Catholici, fimul,  & Romam,  quam 
tertia, vel  quarta;  ergo  fi  Ecclefia  Roma- 
na potuit  errare  , vel  errauit  pofi:  illos 
quingentos  annos, idem  fentiri  potefi 
de  tota  Ecclefia  Catholica.  A qua  fenten 
tia  non  longe  videtur  difiare  Rex  Iaco- 
bus,nam  ob  eam  caufam  non  recipit  Co- 
cilia  generalia  pofi:  quingentefimuChri- 
fti  annum  celebrata.  Sed  longe  aliter  fen 
fit  de  quinta  fynodo  Gregorius  Anglii  Gregor. 
Apoftoluslib.i.  Regiftri  Epiftol.24.in 
fine,vbi  cum  dixilEetfufcipereac  venera 
ri  quatuorprima  Concilia  ficut  quatuor 
libros  fandi  Euangelij,fubiungit,  quin- 
tum quoque  Concilium  pariter  Veneror.  Et 
infra  de  omnibusquinque  loquitur,cum 
dicit,  Cunfiasvero,qnaspuefata  venenan- 
da Cocilia  perfonas  refpunnt , re[pui,qtfas  ve 
ner  antur ,amplctfor , quia  dum  Vnimrfali sut 
cof:nj{,  conttitutafe  & no  illa  defimittqiiif- - 
qui  s prafumit,aut [oluere  quos  religant , aut 
ligare ,quos f olniint,qnif quis  ergo  aliud fapit, 
anathema  fit , Quifqttis  vero  pdem  illarum 
Synodorti  recipit, pax  eijlt,&c. Timeat  er- 
go Rex  Anglii  anathema  dici um  a San 
<fto  Gregorio,&  ponderet  rationem  eius 
ibi,  dum  vniuerfah  funt  confenfu  conftituta: 
nam  euidenter  concludit,contra  omnem 
rationem  etTe , vbi  tam  manifcfl  a eft:  ea- 
dem caufa  certi  authoritatisinConcilijs, 
illam  in  quibufdam  recognefcere,iSc  non 
in  alijs  propter  folam  temporis  differen- 
tiam. Quam  rationem  egregie  expendit 
Bellarminus  conferendo  fexta  Synodu, 
cum  tertia  dicio  cap.  7.  quibus  nihil  ad- 
di potefi. 


M* 


) C| 

i iq 


Atque 


Conclufio  totius  libri. 


tjr 


Nihilpeteft 

1 a tomaiw 

1 Ecciefiapfo 


tbolicapro 

deat. 


II. 


Atque  eodem  modo  difeurri  poteft  per  , 
omnia  fcquentia  tempora , femper  enim 
Ecdefia  Romana , & Catholica  fuerunt 
coniundae,  vel  potius  vna,  & ideo  nun- 
quam aliquid  prodijt  ab  officina  Ecclc- 
fiar  Romanae,  quod  ab  Ecclefia  CathoH- 
ca  non  cmanauerit.  Nemo  ergo  poteft 
fallitatis  labem  EcclefiaeRomanae  offici- 
dire , quin  tribuere , quin  vel  eandem  Ecclefix 
Hra  il  i Ca-  Catholicae  tribuat , vel  tot  feculis  in  mu- 
do  Ecclefiam  Catholicam  fuifie,  neget, 
vel  (altem  poft  quingentefimum  Chri- 
fti  annum  latui(fe,fadamque  effe  inui- 
fibilem,  affirmet , quae  funt  portenta, 

Sc  monftra  per  fe  incredibilia,  Sc  non  fo- 
lum  Scripturis  diuinis  , fed  etiam  ratio- 
ni, imo  5c  fenfui  contraria,vtin  fuperio- 
ribus  fatis  difeurfum  eft, 

Quod  fi  quis  fortafsc  comminifcatur, 
his  ad  fummu  probari , ex  Concilijs  ge- 
nera! ibus,  ac  fubinde  ex  officina  catho- 
licae Ecclefiae  non  prodijflfe  lalfos  arti- 
culos , tamen  aliquos  efife  per  Pontilices 
Romanos  fine  dictis  Concilijs  inuentos, 
de  quibus  loqui  potuit  Rex  Angliae  , & 
ita  Romana  Ecclefiam  a Catholica  in  len 
tentia  fua  feparari : aduertat  , hanc  ref- 
ponfionem  aliam  petere  quarftionem, 
num,  fcilicet , Papa  pofsit  res  fidei  defi- 
nire fine  Concilio  generali,  quae  nobis 
nunc  necefifaria  non  eft , tum  quia  Rex 
fine  dubio  no  in  hoc  fenfu  loquitur,  quia 
Sc  pofteriora  Concilia  non  admittit,  & 
multi  ex  articulis  , quos  reprehendit, 
funt  in  Conciljs  generalibus  approbati, 
vt  videbimus,  tum  etiam  quia,  licet  de- 
mus aliquos  ex  didis  articulis,  non  fuif- 
fe  in  principio  per  generalia  Concilia  in- 
troductos , nihilominus  per  vniuerfa- 
lcm  Ecclefiae  Catholicae  confenfum , re- 
cepti , Sc  approbati  funt,  Sc  ita  non  fepa- 
rantur  ab  vniuerfae  Ecclefiae  Catholicae 
confenfu  , tum  denique  quia  difeurren- 
do  per  fingulos  articulos , quos  Rex  at- 

Aniculia  aPert^  oflendemus  finecaufare- 

:Dl  R«ge  lCpre  prehendi,  quin  potius  veram  fidem  con- 
heml  vera,  tinerc,fiue  per  Concilia  generalia,  fiue 
, & catholica  authoritate  Summorum  Pontificum  le- 
oiST*  definiti  fint.  Vnde  potius  pote- 

:ri  ’ rite  contrario  obit  er, <Sc  quali  inductio- 

ne quadam  oflendi , Sedem  Romanam, 
quae  in  fuis  definitionibus  hadenus  non 
adi  errauit , errare  nequaquam  pofie,  fiue 

cum  generali  Concilio,  fiue  folo  Ponti- 
li 


B 


D 


fice  excathedraloquente,  fada  fit  defi- 
nitio. De  quo  pundo  aliqua  in  tertio  li- 
bro attingemus,  quamuis  propria  illius 
confideratio,  & difputatio  huic  loco  ne- 
que neceflaria , vt  dixi,  neque  opportu- 
na fit. 

Summa,  & conclufio  totius 
libri  cum  apoftrophead 
An  fu  Regem. 

E C T A M,  plenam,  fecu- 
ramque  imieniendae  verae, 
ac  catholicae  fidei  via,  ratio- 
neque pro  modulo  noflro 
o(tendere,certifque  ac  ver- 
bo Dei  iundatis  fignis  manifeftarc  cona- 
ti fumus, & quoniam  neque  catholica  fi- 
des extra  vcramChrifti  Ecclefiam, neque 
hac  vnica  Chrifii  fpofa  a fincera  fidei  vc 
litate  aberrauit  vnquam  , aut  aberrare 
poteft, ideo  cum  fundamento  verae  fidei, 
hanc  vnicam  cius  magiflram  tanquam 
folem  in  orbe  fulgentem  quafi  digito 
demonfirauimus , eamque  no  efie  aliam, 
nifiquarin  fede  Petri  fundata  eft,  verbo 
Deipartim  feripto,  partim  nonferipto 
comprobauimus.  Vnde  fuit  ncceftario 
confequens,  v t Anglicanae  fedae  errore, 
a nota  haerefis  incxcufabilem  ellecon- 
uincercmus  ,quod  ea  libertate , quae  ca- 
tholicum decet  Dcdorem  , (Sceamodc- 
fha , quae  maiefiati  Regiae  debita  eft,  fa- 
cere non  dubitauimus : memores  illius 
Gelafij  Pontificis  ad  Anaftafium  impe- 
ratorem prudentifsimae  fentciitiae : yfo- 
fit,qu(tfo  a Romano,  feu  Chriftiano  Pv>«- 
cipe , Vt  intimatam  fuis  fenfibus  veritatem 
arbitretur  iniurutm. 

Supcreft,vt  Rex  fcrenifsimus Taco- 
bus  (quod  humiliter, & obnixe  pofiulo) 
vocemDomini  audiens,  non  obdurefeat, 
fed  omni  affedu humano depofito, pro 
ingenij  fui  acumine,  quo  praeditus  eft, 
maxime  perpendat  noftraeCatholice  Ro 
manae  Ecdefiae  antiquitatem , fuae  vero, 
quaniainpleditur,  fedae  videat  nouita- 
tem, illius  firmitatem,  huius  inftabilita- 
tem, illius  Dodores  fapientifsimos,  fan- 
ditate , Sc  antiquitate  venerandos  fufpi- 
ciat:  huius  vero  obfcuros,  nouitiofquc 
impoftores  perhorr«fcat,fic  cnim.vt  cu- 


/ j 2 Lib»  i dfd$  CAi  bclii  a difsiclzdt • 


pio, fiet,  vt  illius  veritatem, huius  autem 
fucum  lucc  clarius  intueatur, & cum  Hi- 
lario  dicere  incipiat:7We>»  nobis  bos  im- 
pijfsimos  Dothrescetas  nunc  Inuus  fccuh pro 
tulit,  feros  habuit  fdes,([uam  tu  Deus  enidi- 
fti,  magiftros.  Inauditis  ergo  omnibus  kis, 
tn  te  ita  credam  , yt  exinde  tuusfemper  fim. 
Atque  ita  fiet  Rex  prudentifsime,  vt  ti- 
tulum defenforis  catholics  fidei,  de  quo 
merito  gloriaris,  merearis,  veroque  ac 
iulfo  titulo  pofsideas  :non  enim  benig- 
na  Mater  Ecclcha  hoc  tibi  nomen  inui- 
det(quod  dono  Pontificio  datum  non 
ignoras)  led  exoptat  inui&ifsimum : fi 
autem  ad  ea,quae  hactenus  diximus,  ani- 
mum attendas,  intelliges  profe<Ro,non 
Romanae  Ecclefiar  refillendo , fed  ei  po- 
tius humiliter  parendo , illum  efiecon- 


fequuturum . Nam  fi  eain  impugnando 
perfifias,\  ires  atteras,necelle  cll,vt  enim 
Chyfoffomus  dixit , Homini  fi  bellu  infe- 
ras fortafse  yinces.aui ferte  yrneens : Eccle- 
fiamymeere  nullavispoteft,  nam  coelum, & 
terra  tranfibunt  ,yerba  autem  Cbnfh  non 
tranfibunt.  Si  vero  Ecclefias  Sandix  fin- 
ccram  fidem  ampleffi,  eiufque  gloriam, 
<$c  puritatem  deamare  incipias , conflan- 
terque  retineas, tunc  verum  defenforis 
Catholica:  fidei  titulu  confequeris  ster- 
num. Quod  , vt  fiat,  diurnam  maielia- 
tem  efflagitamus, & apu  dveffram  qua- 
lencumque  hunc  laborem  noffrunr  li- 
benter impendimus, & hac  fpe  allecti  ad 
alia, in  quibus  velfri  vobis  impo- 
fuerunt  minifiri , offen- 
denda progredimur. 


Chrjfefl, 


Finis  Libri  frimi. 


LIBER 


DEPECVLIARIBVS 

ERRORIBVS  IN 

# MATERIA  FIDEI  CATHO- 

LICA, QVOS  rex  an- 

G L I AE  PKOFITETVRi 


ACTENVS 

dc  veris  noflre 
fidei  fundame 
tis, quibus  fub 
Deo  tota  Ca- 
tholica do&ri- 
na  nitatur,  di' 
ximus,quibus 
reliqua  fupcr- 
aedificari  tacillime  no(lunt:Eccleliamfi- 
quidem  audiens,  audit  6c  Deum,Scriptu 
ram  vero, prout  ab  illa  traditam, & expli 
catam  Ipernens , eius  fpernit  authorem, 
Ecclefia  enim  columna,  & firmamentu 
■ Veritatis  efi: , quam,\  t grauifsime  Paulus 
. Oroiius,  qui  impugnat, inimicus  efl,  qui 

illi  non  fodatur,  alienus  ej}.  Quia  vero  Sere 
nifsimus  Anglie  Rex, quae  fuper  funda- 
mentum hoc  fuper  aedificata  funt, maxi- 
me concutere  molitur,  ea  nos  pro  virili, 
& captu  noftro  defendere, <3c  ftabilire  co 
nabimur:  ideoque  non  dc  omnibus  fidei 
dogmatibus, fed  de  illis, quae  a pagin.  44. 
Prolationis  inconfefsionefua  Rex  op- 
pugnat, agendum,  neque  ex  illis  omnia, 
fed  quf  praecipua,&  quae  ad  caufam  fpe- 
ctare  videbuntur , attingemus  : non  eo 
quidem, quo  ipfe, ordine, fed  doftrinae,  a 
prarcipuifque ordiemur,  reliqua  ordine, 
quem  dixi,  debito,profequemur.Solurn 
ea,  qua:  ad  Primatumf  Monarchiamque 


A Ecclcfiaflicam  , exemptionem  Clerico- 
ruin  j & Antichriftum  pertinent, quia 
proprias,  & prollixiores  difputationes 
poitulant,in  fequentes  libros  remitte- 
mus. 

C A P V T l. 

De  prccf entia  corporis, & [anguinis  Chrifti 
in  Sacro  fando  Eucbanftia  Sa- 
cramento. 

SERE  NIS  SIM  V S An- 
glia:  Rex  titulum  defenforis  verae 
fidei,  quo  gloriari  cupit,  verum 
effe,  atque  in  re  ipfa  fundamentum  ha- 
bere, offendere  cupiens,  conlefsionem 
fidei  fua:  propofuit,quaeuidentercon- 
” uincitur  quantu  a veritate  Catholica:  fi- 
dei aberrct.Na  pofi:  illa,qu£  de  fundame 
tis  fidei  generaliter  dixerat,  plures ar- 
ticulos Remana:  fidei  figillatim  enume- 
rat, eofque tanquam nuperos,  ac  noui- 
tios,  imo  <5c pcrniciofos  refellit.  Et  re- 
cenfitis  nonnullis,  ad  quos pollea  rcuer- 
temur,  in  hunc  modum  fubiungit.  In 
his  articulis  priuatas  illas  Miff as  numero  in 
quibus  f acri  ficus  fimul  populi  perfonam,  & 
facerdotis  fuftinet.  In  his  quoque  cftfacra- 
menti  mutilatio,  q ua  laicis  partem  tilias  me- 
dia fubtraxerunt3Trasfubjlantiatio}adoran- 
M di 


13+ 

ii  cMfitUiuth,  infuMUcttiofhsftcri- 
mnucmmi^m.  In  quibus  verbis 


^influant  feBa  errores. 


A 


quinque  continentur  errores  quos  alio 
ordine  recenfebo  ,vt  i fundamento  or- 
Primus . hiamur.  Primus  efb,  in  Euchariftiae  con- 
fecratione  non  fieri  tranffubftantiatio- 
_ . nem  : fecundus , Euchariftiam  non  ede 

SecuD<fuS'  adorandam, &ideOj  prauam  efTe  confue- 
tudinem  eleuandi illam  in  facrificio  ado- 
Tertias.  rationis  caufa : tertius, vfnm  in  fupplica- 
tionibus  Sacramentum  citcungeihndi 
potius  effe  abufum : quartus,  confuctu- 
auattUS’  dinem  communicandi  laicos  in  fola  fpe- 

cie panis,  vt  contra  iusdiuinumrepro-  q 
Quintus.  bandam:quintus,Mifias  priuatas  admit- 
tendas non  e (Te.  Primus  autem  ex  his 
erroribus  duos  alios,  vel  eorum  alterum 
in  hac  materia  praecipuum , & aliorum 
fundamentnm  fupponit.  Hic  eft,  Chri- 
ftum  Dominum  non  effe  reuera,  & fub- 
ftantialiterpraefentem  fub  fpeciebus  fa- 
cramcntalibus  Euchariftiae,  vt  verihmi- 
liter  credo , hanc  effe  opinionem  Regis, 
qui  Caluini  feclam  praecipua  <ex  parte 
* profiteri  dicitur:  puduilfe  autem  vide- 
tur Regem  infamis  illius,  & ideo  erro- 
rem iam  diu  pro  haerefi  damnatum  difer- 
tis  verbis  confiteri  erubuiffe.  Alterer-  C 
ror  in  negatione  tranlfublfantionis  in- 
clufus  eft:  , manere  nempe  poft  confe- 
crationeni  fubftantiam  panis , & vini: 
nam  fi  fubftantia  panis,  & vini  ibi  ma- 
neret , etiam  fi  Chrifti  Domini  caro  , & 
fanguis  fub  eiufdem  fpeciebus  praeten- 
tes fierent,  aftertiotranffubftantiationis 
falfa  procul  dubio  foret. 

1 _ Vt  ergo  primum , ac  praecipuum  hu- 
Prima  con  ilIS  niyft cri)  fundametum  iaciamus  fecu 
cluiio.  dum  fidem  catholicam  credendum  effe, 
fub  fpeciebus  pani$,&vini  legitime  con- 
fecratis,  v-ere  ac  realiter  corpus  Si  fangui 
nem  Chrifti  Domini  contineri  affirma-  ^ 
mus.  Haec  fides  non  poteft  a Rege  dici 
nouitia,vclnupera,neq;ex  humana  ,aut 
fola  non  feripta  traditione  veniife:  nam 
in  exprcfsis  verbis  Chrifti  a tribus  Euan 
geliftis,  Matthaeo,  Marco,  &Luca,  & a 
Paulo  relatis, fundata  cft,fcilicet , Hoceft 
corpus,  meum , & Hic  eft  fanguis  meus , vel 
quod  perinde  eft.  Hic  eftCalix  [anguinis 
mei , vel  in  j anguine  meo.  Neq;immorari 
nosoportet  in  rcfercdis,&  refutadis  tro- 
pis,liguris, & metaphoris, quibus  Prote- 
ftantes  haec  clarifsima  vqrba  corrupere 


conati  funt:  tum  quia,vt  dixi,  no  aflum- 
pfi  prouinciam  has  controuerfias  ex  pro 
feflo  difeeptandi,  tu  etiam, quia  vt  refte 
monuit  Tertullianus , de  fenfu  alicuius  , 
feript urae  ex  folis  verbis , & priuato  fpi- 
ntudifputarecu  haereticis, qui  neqj  Ec- 
clefiam,  neq;  Patres  renerentur,  inutile 
eft.  Quanqua  ex  hoc  maxime  loco  con- 
uinci  poliunt,  quam  fit  vanus  priuatus 
fpiritus,quo  in  exponendis  feripturis  du 
cuntur,ita  vt  luis  opinionibus  non  con- 
tradicant. Nam  in  his  verbis  fecundi  fe 
fpeftatisnullu  eft  veftigium  figuratae  lo  H 
quutionis , nec  occafio , in  qua  Chriftus  ruir,(uC' 
illa  protulit, ad  condendu  nouum  tefta-  lugi,  fr' 
mentu, metaphoram  permittit : no  enim  clud«iiu 
folent  prudentes  ia  fimilibus  occafioni- 
bus  prxfertim  fine  fufficicti  explicatic^ 
ne  metaphorice  loqui,  <5t  obfcure.  Acce- 
dit,ChnftumDnm  potius  addidilTe  ver- 
ba,quc  ad  excludendam  metaphora  fuf- 
ficere  valerent,  ait  enim.  Hoc  ctt  corpus 
meum  , quod  pro  vobis  tradetur , Si  Hic  eft 
fanguis  mcus,quipro  multis  effundetur.  P au 
lus  quoque,  Quicum y manducaueritpanent 
hunc , vel  biberit  Calicem  Domini  indigne, 
reus  erit  corporis,  & [anguinis  Domini.  Et 
infra,  Indicium  fibi  manducat, & bibit, non 
diiudicans  corpus  Domini.  Denique  con- 
cordia,Scconfonantia  horum  verborum 
Chrifti  cupromifsione  abipfo  factaloan. 

6. Si  cum  praedictionibus , & figuris  hu- 
ius myfterijj&cumalijs  verbis  Pauli. i» 
adCorinth.  x o. eundem  fenfum  maxime 
confirmat,  ocilluftrat. 

PrxtermiiTa  vero,  vt  dixi,  difputatio 
ne  de  folis  Scripturis,  nobis  nunc  vt  Re-  3 
gi  refpondeamus  fufiicit,  hanc  fidem  no  Aff«rfio« 
elfe  nouarn , neque  fenfum  praediftuin 
verborum  Chrifti  inuentum  elle  poft  ^’°  ** 
quingentefimum  Chrifti  annum,  fe  d ab 
omnibus  Patribus  primorum  quinque 
faeculorum , qui  praedicta  verba  Chrifti 
attigerunt , vel  myftcrium  explicarunt, 
effe  traditum.  Cuius  veritatis  teftes  non 
omnes,  qui  adduci  poffent,fed  qui  fuffi- 
ciant, afferemus, nam  qui  eos  non  audie- 
rit,neque  fi  mille  afferantur, credat. Pri- 
mus ergo  teftis  fit  Hilarius  lib.S.deTrini 
tat,vbi  prius  praemittit.  Non  eft  humano, 
aut  fcculi  fenfu  inDei  rebus  loquendum, &c. 

Et  poftea  addu&is  verbisChriftiloan.  6. 
cocludit,  De  veritate  carnis, & [anguinis  no 
relitfus  eft  ambigedi  locus, nue  emm,&ipftus 

Domini 


Cap.  t , T>e  prtfentia  Chrifti  in  Eucharistia.  13 3 


Dni  profefsione,&  fide  noflrd,yere  caro  eft,  A 
cr  yerejanguis  eji,&  accepta  atqt  baufia  ul 
efficiunt ,yt  nos  vi  Chnflo,&'  Chriflus  in  no- 
lis fit.^inne  hoc  yentasnoefP.Cotingat  pia 
ne,id  yeru  non  (jfc  ijs  qni  Chrtfiulcjnm,ye - 
rum  Deu  cjfc  negant.  Caluinus  ergo,  cui 
hoc  veru  non  eft,Chriftiveritate,ac  fub- 
inde  diuinitatem  no  minus  impie,  quam 


ignoranter  ne°;auit. 
o . o 


4.  Secundus  grauifsimus,  <Sc  locupletif- 

AmbroJ.  f>nlus  tcilris  clt  Ambrof.lib.4.  de  Sacra- 
mentis cap,4.vbi  inter  alia.  Vanis  isie pa- 
nis cjl  ante  yerba  Sacramentoru.,ybi  accejfe 
ritconfecratio , de  pane  f.tcaro  Chriftt.  iit  ^ 
deinceps, vt admirationem  tollat ,«Sc  vno 
verbo  ratiunculas  inlideliu  ex  vana  phi- 
lofophia  depromptas  dilToluat , fubiun- 
git,  Vbi  yenitur , yt  conficiatur  * venerabile 
facramentu  , tam  nonfuis fermonibus  Jacer - 
dos,  jedvtitur  fermonibus  Chnfli : ergo  fer- 
ino Chrifli  hoc  conficit  jacramentu.  Quis  fer- 
ino Chrifli ? Nempe  is,quofatfa  funt  omnia, 

&c.  Et  poftea  in  cap.6f.ita  explicit  verba 
Chrifti, & codudit , Nunqutd  debemus  de 
eius  fide, tejlificatione  dubitarecSednon 
deerit  fortafte  hereticus,qui  etia  clarifsi- 
mis  verbis  Ambrofij  vim  inferre  cone- 
Occurrirur  tur,  quia  in  principio  illius  capitis  quinti 
hereticoru  refert, facerdotem  in  Mi  fla  dicere  feque  ^ 
«a»lioui.  tia  verba.  Fac  nobis  hanc  oblatione  adjenp- 

titm,  rationabile,  acceptabilem,quod  jit  in  fi- 
guram corporis  f anguinis  Dni  noflri  Iefn 

C/>«/«Naquia  dixit,  in  figura,  proteruus 
caetera  omnia  in  tropu  conuertct,  quatiis 
illis  aperte  repugn et.  Verus  autem, &cla 
rusfenfus  eft,per  cofecratione  vere  fieri 
corp9  Chrifti  fub  fpecieb9,pcr  quod  etia 
Quid  Aro-  fit,vt  fpccies  fint  flgnfi  corporis , bk  fan- 
‘°.lWS  ln*  guinis,quar  fub  fe  continent,«Sc  hoc  voca 
hgiua  Vor'  Ambrofius, fieri  in  figuram,  id  eft,  in 

potis.  facramentum  corporis.  Se  fanguinjsibi 

latentis, vere  tamen, ac  realiter  tfxiftcn-  p) 
tis.  Et  hoc  eft  obiter  notaudu  ad  explica 
da,  fi  interdinn  occurrerint,  {iibobfcura 
verba  Patru,  qux  ex  alijs  eorundem  lo- 
cis perfpicuis,&  integram  doftrinam  co 
tinentibus  explicanda  funt,<5cnon  c con 
ucrfo  propter  vnu  verbum  obfcuru  tota 
doftrina  alibi  fatis  explicata  offufeanda. 
Idemi  Idemq,  fenftis,  & tota  veritas  myftcrij 
ab  eodem  Ambrofio  explicatur  in  libro 
de  Initiandis  cap.  9.  Ecclefia  vero  Catho 
lica  ad  vitandam  calunianonvtitur  inca 
none  Mi  fle  illo  modo  loquendi,  quod  fit 


infigura,&c.  fed  dicit  ,yt  nobis  corpus,  & 

J anguis  jiat  dilettifsimi  fili)  tui  Domini  no- 
flri  Iefn  Chrifti . 

T ertius  teftis  fit  Hieronymus  expones 
verba  Chrifti  .Mattii.  2 6.  vbi  lic  inquit, 
Pojlquam  ty  picum  pajcha  fuerat  impie  tum, 
c 'sr  agni  carnes  ctwi  ^Lpojiohs  comederat, aj- 
Jumit panem, qui  confortat  cor  hominis, cy  ad 
ycrii  Pajcha  tranfgreditur  fatrameniu  ,yt 
quomodo  in  figuratione  eius  Mclchijedech  fu 
mi  Dei Jacerdos  parie,&  yinu  offerensfece- 
rat,ipfe  quoque  yentatem  Jui  corporis,  & 
fanguims  reprajentaret .Vbi  etiam  fortafte 
prodibit  hsreticus,qui  verbu  ReprajenU 
ret,in  aliquam  fictione,  vel  metaphoram 
interpretetur.  Vis  vero  verbi , & mens 
Hieronymi  pcrfpicuaeft  : ide  enim  eft, 
reprcfentare,quod  tc  praftentem  facere, 
prxfcrtim  qtue  antea  promifta  erat, vel 
futura  praxiifta  , aut  delidcrata.  Quod 
poftumus  exponere  ex  verbis  Senecre 
epift.  in  initio , Petis d me ,yt  id , quod 
in  diem Juum  dixeram, debere  referri,  repra- 
fentem^  fcnbamtibi&c.id  cft,impleam 
fcribendo,&c.  Sunt  etiam  fatis  ad  rem 
acommodata  verba  Ciceronis. Philip.  $ . 
Ego  corpus  libenter  obtulerim ,fi  reprafenta- 
n morte  mea , libertas  duitati  pejf  :t , id  eft, 
recuperari, feu  prarfens  fieri. Sic  ergo  di- 
xit Hieronymus, Chriftiim  repraefen- 
tando,id  eft, pratentem  faciendo  verita- 
tem corporis , <Sc  fanguinis  fui , illamquc 
fic  prgfentem  Patri  oixerendo,impleuif- 
fc,quod  in  oblatione  Panis, & vini  Mel- 
chifedech,&in  immolatione  agniPafcha 
lis  praefiguratu  fuerat.  Atque  hunc  veru 
. fenfum  explicauit  magis  idem  Hierony 
mus  epift.  t jo.ad  Hedibiam,qua:ftio.2. 
dicens.  Nos  audiamus  panem, quem  fregit 
Dominus,  dedit  que  difcipulis  fuis  efje  corpus 
Domini, ipjo  dicente  ad  CQs;+Acupite,&'  co- 
medite,Hoc  eft  corpus  meum.  Et  infra;  No 
Moyjes  dedit  nobis  panem  y erum, fed  Domi 
nus  Iefus,ipfe  conuiua ,&  conuiuium,ipfe  co 
medens,&  qui  comeditur, illius  bibimus  fan- 
guinem  ,&  fine  ipjopotare  non  pojfumus , & 
quotidie  in  jacnjicijs  eius  de  genimine  y itis 
yerce  rubedo,  mufla  calcamus. Quibus  yerbis 
(ait  ibi  Marianu  AricQor)///tf/Zrm,<rc  cla- 
rius de  yeritate  corporis, & Janguinis  Chrifli 
dici  nil  potuit.  Magis  autem  id  confirmat, 
idem  Hieronymus  dicens  alijs  locis  fa- 
cerdotes  facro  ore  Chrifti  corpus  confi- 
cere, epift.  1 .ad  Heliodorum,  epiftol.8  ? . 

Ai  z ad 


i 

T- 

Hierony, 


R.epr£{ema 
re  idem  eft 
quod  1 e prq 
lentem  face 
re, 


Cicero. 


Ide  Hiero; 


Marian.Vi; 

dor. 


c. 

Augufl. 


Guitmud. 
Augurtinus 
a (intftra  in 
tci[>r»fatio- 
ne  vindica- 
tur. 


/j  6 Ltb.  2 . Contra  nonnullos  Angltcana  feffa  errot  es. 


ad  Euagrium,&  fere  idem  Malachiae.  i.  A 
a d Galat.  y .ibi , Alioquif ciebam  &“  in  Chri- 
Jli  fanguinem  vinum  confectori'  Et  optime 
ad  Titu.i. circa  illa  verba  ,Sedhofpttalem, 
tfc.Tantit  (inquit)  interefl , inter propofitio 
nis  panes, & corpus  Chrtfh,quantu  inter  vm 
bram,&  corpora, inter  imaginem , & verita 
tem, inter  exemplaria  futurorum,  & ea  ipfa, 
aure  per  exemplaria  figurabantur . 

Quartus  tertis  fit  D.  Auguftinus , qui 
innumeris  in  locis  hac  docet  ventate, per 
fpicuus  aute,  & qui  nullam  tergiuerfatio 
ne  patiatur, mihi  eile  videtur  in  concion. 
i.ad Pfal.33 . vbi port latifsimu Termone  g 
de  facrificio  corporis,  & fanguinis  Diii, 
Quod  fideles  norunt,  & ([ui  Euangeliu  lege- 
rxntfquodj,  nunc  diffufum  efl  toto  orbe  terra 
rum,dkit,in  illo  mntajje  Chrifiu  vultu  fuu 
de  humilitate  fua, id  ert, quia  verbti, quod  efl 
panis  Angeloru , caro  fatfum, panis  factus  efl 
hominii,  quia  in  corpore, & fanguine  fuo  vo- 
luit ej]  e falutem  nofiram.  Port  haec  (inqua) 
quae  profequitur  multis  verbis  exphea- 
do  veritate  huius  myfterij  ,tandc  ad  hoc 
myfterium  accomodat  verba. 1 .Reg.21. 
Sicut  ipTe  illa  legit.  Ferebatur  in  manibus 
fuis  dices.  Quis  portatur  in  manibus )uis?ma 
nibus  aliorum  pote  fi  portari  homo,  manibus  q 
fuis  nemo  portatur , quomodo  intelligatur  in  * 
ipfo  Danid  fecundu  liter am,  non  muenimus, 
in  Cimfio  autem  inuenimus  .Ferebatur  enim 
Chrifius  tn  manibus  fuis, quando  comendam 
ipfum  corpus  fuu,  ait , Iioc  e fi  corpus  meum, 
ferebat  enim  illud  corpus  in  manibus  fuis,ip]a 
efl  humilitas  Domini  noftri  IefuCbrifii,ipfa 
multum  comendatur  hominibus.  Vbi  maxi 
mc  ponderandu  ert, quod  ait, in  hoc  my- 
rterio,<Scin  folo  Chrifto  ad  litcram  im- 
pletu etfe,fe  ipfum  fuis  manibus portauif 
fe;  cum  enim  dicit  ad  literam,  figuram, 

& tropum  excludit.  Nam  fuis  manibus 
fe  in  figura,vel  imagine  portare,  nullum  D 
effet  miraculiijnec  grande  opus,  ncc  pro 
prium  Chrirti : nam  Dauid  poiTet in  ima 
gine  fua  fe  ipfum  manibus  portare, Neq; 
etiam  per  tale  opus  multu  comedaretur 
humilitas  Chrirti, fuit  autem  maxima, 
qu°d  \ erbum  carofaftum,  panis  etiam 
vite  fieret , vt  vere  ,8c  realiter  manduca- 
returab  hominibus. Et  ita  re<rte  hunc  lo- 
cum viget  Guitmundus  lib.3  • de  Sacra- 
mento in  principio.  Aduertere  autem 
eport-t  Augurtinumin  concion. 2. eiuf- 
dcmpfalmi  addidillc  particulam.  Quo- 


dam modo,  dicens,  Accepit  in  manus  frus, 
quod  norunt  fideles,  eyipfefe  portabat  quo- 
dam modo,  cu  diceret,  Hoc  efl  corpus  meum. 
Quam  particulam  aliquis  foitafe  ex  vm- 
braticis  hominibus  malitiofe  arripiet,  vt 
totam  euertat  fententiam.  Sed  vixpo- 
teft  ert'e  tanta  caecitas,  vt  exirtimetur, 
Auo-urtinus  in  tam  breui  fermone  dixif- 
fc  contraria,  aut  addidilie  aliquid,  quo 
totu  myrterium’,  quod  explicuerat , dc- 
rtr  ueret.Per  illa  ergo  particulam,  Quoda 
modo.(pr$iu dicio  meo  melius  difiun£tim, 

& in  vi  nominis,qna  coniundlim,  & tan- 
quam  aduerbium  legitur ) fu lum  fignifi- 
care  voluit  Augurtinus,  Chrirtumnon 
fcportalle  in  manibus  corporali  modo, 
id  elf , vitibili , & fuis  manibus  grauitate 
corporis  fenticndo,  <Sc  furtinendo,  fed 
myrtico modo, vero  tamen,  Screali,  & 
ita  lingulari , vt  in  fola  figura,  vel  imagi- 
ne feruari  nen  pofsit.  Et  hoc  ert  valde 
obferuandum  in  doftrina  Augurtini, 
quia  firpe  coniungit  illa  duo , fcilicet  ve- 
ritatem corporis  cum  modo  facramenta- 
li , <Sc  myrtico,  & ideo  non  ert  vnum  pro 
pter  alterum  excludendum,  aut  male  cx 
plicandum. 

Atq;  ita  ert  optimu  eiufdemAugurti-  7. 
ni  teftimonium  in  tracf.  de  Cataclyfmo, 
vbi  primum  ait,  S anguine,  & aqua,  qua  flu- 
xeriltde  latere  Chnfii  effe  matris  Ecclcfue  ge 
minaj aeramenta , quae  exponens  fubdit, 

Hic  fanguis  inebriat  mente m,Vt  amore  obii - 
uifcar  mundi, &c.  Et  clarius  infrii  expo- 
nens illud,  A rec  relinquatis  ex  eo  quidquam 
vfque  mane  (inquit) . Hoc  nunc  agitur, come 
ditur  enim  agnus  per  noclem  huius  feculi , Vt 
cum  mane  illud  Venerit, quod  vefperu  no  ha- 
bebit,non  iam  offeratur facnficium  imaginis 
agni: fed  ipfum  agnum, quem  quotidie  immo- 
lamus, comedimus , & cuius  fanguinem  bibi- 
mus, infteniamus  illic  eum  facerdote perfeFtn , 
quem  conflat , hiepronofira  falute  occifum. 

Qui  locus  potert  etia  cauillupati  propter 
illa  verba  ffacrificiu  imaginis  azni.  Ob  qua 
difficultatem  vitandam  , pollet  fortafse 
aliquis  verba  illa  de  facrificio  tvpici  agni 
pafchalis  inteiligere  , nam  de  noftro  funt 
expreiTa  fequentia  verba  , ipfum  agnum, 
quem  quotidie  immolamus, comedimus, Sed 
expolitio  non  quadrat  contextui . Di- 
xerat enim  Augurtinus,  hoc  nunc  agitur, 
comeditur  enim  agnus  per  no  flem  huius  ficu 
ii'  V bi  tempus  etiam  legis  gratie  aperte 

comple- 


Cap.  i‘De  Trafentia  Chrijliin  Eucharijli*.  137 


s. 

Jugufl. 


Per  fi  gura  » 
tam  iignifi 
caion*,mo 
dum  fjcra- 
menialiur 
comedendi 
Auguftinuj 
inidligu. 


compleditur,nam  etiam  addit , feculum 
hoc  durare  vfquc  ad  mane  illud  , quod 
vefpcru  non  habebit,id  eff,  vfque  ad  ffa- 
tum  gloric  /vbi  inucniemus(vt  fubiugit 
agnu  facerdotcm  pertedu , quem  confiat, 
hicpronoflrafalute  occifum.  Et  in  illo  ma- 
ne, ait  iam  non  ctle  ofterendu  facrificiu 
imaginis  <rgwi,quod  vtiqjdurate  hoc  fecu- 
lo,fcinpcr  offertur. Ergc  etiafacrificium 
Eucharirti^  vocatfacrificiu  imaginis  agni 
Per  hoc  autc  no  excludit  veritate  pr^fen 
tix  agni, que  quotidie  Imolari,&  comedi 
affirmat,  fcd  quia  haec  immolatio  nocff 
cruenta, fcd  myftica,  <3c  quia  ita  eff  obla- 
tio agni  i nuifibilis  fub  fpecie  vifibili,  vt 
fit  etiam  comemoratio  ciufde  agni  vifibi 
liter  immolati , ideo  vocat  hoc  (acrificiu 
inyfticum  facrificiu  imaginis  agni, id  eff, 
facrificium  repraefentatiuu  agni  pro  no- 
bis occifi  iuxta  verba  ciufde  Agni,  Hac 
quotiefcuif feceritis  in  mei  memoria  facietis. 

Similiqjobferuatione  adhibita, eft  fatis 
apertu  ciufdcm  Auguff.  teftimoniu  lib. 
2 .contra  aduerfariuni  legis, & propheta- 
ru, cap. p .vbi  dicit,  Mediatore  Dei,& horni 
nu  Chrijium  lefum  carnem  fua  nobis  mandu 
canda,bibcnduq3 ) anguine  dantem  fideli  cor- 
de, at q3  ore  jufcipimus,quanuis  horribilius  vi 
de  at  nr,  humanam  carnem  manducare,  quam 
pertinere, humanti  [anguine  potare, qua  fit 
dere,  Qu$  verba  exprefsifsima  fut.  Addit 
vero  ffatim  quanda generale  regula,  qua 
poffuntCaluinifff  abuti,  dicens.  In  omni- 
bus fanclis  Scripturis  fecundu  fana  fidei  regu 
lam  figurate  diffu,Velfattum  fiquid  expo- 
nitur,de  quibuslibet  rebus, d^verbis, qua  fa- 
cris paginis  continetur, expofitio  illa  ducatur 
non  afpernanter,  fcd  fapienter  audiatur.  At 
tendant  ver o,&  intelligant  verba  i\h, fe- 
cundu fana  fidei  regula,  quae  eff  Catholica 
Ecdefia,vnanimis  Patrum  confenfus,  <5c 
cu  alijs  Scripturis, & fidei  mvfferijs  con- 
cordia, rcteta  proprietate  vcrboru,vbi  fi- 
ne incouenienti  fieri  pofsit.  Atqjitain 
praedidis  verbis  manducandi  corpus, & bi- 
bendi [anguine m Domini,  admittit  Augu- 
ftinus  figurata, fcu  myfficam  fignificatio 
nem  quoad  modii  manducandi, «Scbiben- 
di,vtiqj  facramentale,  quo  tollitur  hor- 
ror;qui  in  tali  maducatione,aut  potu  e fle 
poterat, nam  haec  figurata  fignificatio  eff 
fecundu  regulam  fidei,  & neceffariaad 
veritatem  myfferij.  Non  tamen  admittit 
Auguftinus  figuratam  loquutione  quo- 


A 


B 


C 


D 


ad  fubff  antialem  ( vt  fic  dicam  ) mandu- 
cationemChrifti,&ideb  dixit.  Quem  fidei 
corde,  atque  ore [ujapimus,  quia  talis  figu- 
ra nec  neceflaria  eff , nec  fecundum  regu- 
lam fidei ; imo  illi  contraria. Et  iuxta  hac 
regulam  exponit  late  Auguftinus  trad. 
26. & 27. in  loan.verbaillaChrifti , A tfi 
manducaueritis  carnem  filij  hominis,  & bibe 
ritiseiusfanguinem,  non  habebitisvitam  in 
Vobis, Simul  cum  illis,.Sjp;rfi«s  ejl,  quivi- 
uificat,caro  non prodefl  quicqua, verba,  qua 
ego  loquutusfumvobis,fpiritus,&  vitafunt. 
In  plerifq;vero  alijs  locis  idemS.Do- 
dor  (impliciter  affirmat,  dedifle  nobis 
Chriftum  corpus  fuurn  ad  rnanducandu, 
& fanguinem  ad  bibendum , vt  Pfal.  3 3 . 
in  expofitione,fub  finem  &concion„i. 
in  Pfal. 48.  circa  principium  ,&  enarrat, 
in  Pfalm.6  j . ante  mediu,  & expofition, 
in  Pfam.  93.  circa  princip.  & ferm.  2.dc 
V erbis  Apoffoli  capit.primo,  & lib.  jo. 
Homiliarum  in  vltima  alias  lib.de  Vtili- 
tat.Poeniten.  cap. quarto,  & lib. fecundo 
contra  Litcras  Petiliani  cap.  37 , & libr, 
primo  de  Peccatorum  meritis  capit.24. 
vbi  ait  Sine  baptifmo,& corpore ,&f anguine 
Domini  nemini  fperanda  di  [alus, ac  Vita  a- 
terna. Et  ideo  Chriftianos  Carthaginen- 
fes  folitos  fuiffe  vocare  baptifmum  fa- 
lutem,&Euchariftiam  vitam,  Et  inter- 
dum ad  maiorem  declarationem  addit, 
bibere  nos  fanguinem, quo  redempti  fu- 
mus,vt  12. contrafauftum  cap.io.Optb- 
mc  dicit,  Habet  magnam  vocem  Chrifli  fan 
g uis  in  terra, cum  eo  accepte, ab  omnibus  gen 
tibus  refpondetur,~4men.  Hac  dt  clara  vox 
[anguinis, quam  [anguis  ipfe  exprimit  ex  ore 
fidelium,  eodemfanguine  redemptorum  .De- 
nique in  lib. 20. contra  eundem  Fauft um 
cap.  1 3 .Panis  (inquit)  Calix, non  qui- 
libet, fed  certa  confecratione  m)’fhcus  fit  no- 
bis corpus  Chrifli.  Proinde  quod  non  ita  fit, 
quamuis  fit  panis , tir'  calix  , alimentum  ejl 
refetfioms , non  [aeramentum  religionis , nifi 
quod  benedicimus  Domino , & gratias  agi- 
mus tn  omni  eius  munere.  Et  fic  etiam  libr . 
fecundo  de  Peccator,  meritis  capit.  26. 
de  pane  benedido,  feu  cathecumenoru 
dicit,  fandum  efle,& fandiorem,  quam 
fint  communes  cibi.  Quoniam  [aeramen- 
tum efl , id  eff,  facrum  fignum,  quamuis 
( inquit ) non  fit  corpus  Chrifli , quod  ni- 
mirum corpus  longe  altiori  modo  eff; 
ipfumEuchanftia:  facramcutum. 

M 3 Quin- 


Loca  io  oui 
busAcguft. 
veritate  ca- 
tholica fm 
pliciter  do- 
cet. 


Cyprian. 


IO. 

Leo  Papa. 


13?  Lib.  2.  Contra  nonnullos  Jnglic  an  a fetta  errores. 


Quintus  teftis  fit  Cyprianus,  qui  in 
fcrm.de  Coena  Domini  fuse  ita  explicat 
hoc  diurnum  myftcrium,&  intei  alia  di-* 
cit  Jnconfumptibilem  cibum  Magiflerappo 
nit  difctpulis.  Et  infra , Immortalitatis  ali- 
monia datur  d communibus  cibis  differ  ens,  Et 
poft  multa,  Pamsijle  comnnis  incarncm , 
& fanguinem  mutatus  procurat  vitam, & in 
crementum  corporibus,  ideoq;ex  confuetore- 
rum  effefiu  fidei  noflrce  adiuta  infirmitas fen 
fibili  argumento  edocta  efl,vifibilibus [aera- 
mentis ineffe  vitee  eeternee  effertum,*? non 
tam  corporali, qua  ffintuah  tranfitione  Cbri 
Jio  nos  vnire.  Et  infra,  Panis  1 fit,  quem  Do 
minus  dijcipulis porrigebat, non  effigie, fed  na 
tura  mutatus , omnipotentia  V erbi  fartus  ejl 
caro.Quod  flatim  explicat  exemplo  di- 
uinitatis  latentis  fub  humanitate,  & opti 
mas  rationes  tanti  myfterij  adducit.  Et 
paucis  interpofitis , Vniuerfa  Ecclefia  ad 
has  epulas  innitatur, aqua  omnibus  portio  da 
tur , integer  erogatur, &c.  Per  qua:  omnia 
euidenter  teftatur  praefentiam  Domini 
in  hoc  Sacramento . Quod  fiquis  in  du- 
bium reuocct,anopus  illud  fitCypriani. 
Rcfpondcmus  in  primis, ab  omnibus  fe- 
re grauioribus  Theologis , Sc  peritis  au- 
thoribus  Cypriano  attribui , quia  ftylus, 
phrafis,  Sc  doftrinaipfum  fatis  indicant. 
Deinde,  fi  fortafsc  non  fit  Cypriani,  ne- 
mo fane  ambigere  potcft,quin  fuerit  ali- 
cuius grauifsimi  Patris  eiulde  aetatis.  Ac 
Deniq;  quam  plurimis  indubitatis  locis 
idcSaricfus  paucioribus  licet  verbis,ean- 
dem  eiufdem  Sacramenti  fidem  ofi«ndit 
vt  epiif . t 1 .exponit  Euchariftiam,id  eft, 
Sanrtum  Demini  corpus , Sc  latius  epift.63 
dicens,  Chnrtus facrificium  Deo  Patri obtu 
Ut,' & obtulit  hoc  idem , quod  Melchifedech 
obtulerat, id  ejl  panem, & vinum,  fuumffci- 
licet, corpus, & fanguinem, quod  per  totam 
fere  epiftolam  profequitur.  Idem  epift. 
5'4*f6.&76.&: lib.de  Lapfis  in  principio 
& alibi  faepe. 

Sextus,  dcgrauifsimus  teftis  eft  Leo 
Papa  in  fermon.  6.  de  Ieiunio  feptimi 
mcnfu,  Dicente  ( inquit ) Domino, mfi  m* 
ducaueritis  carnem  filij  hominis,  & biberitis 
eius  fanguinem, no  habebitis  vitam  in  Vobis , 
flc  [acne  menfes  comunicare  debetis , vt  nihil 
prorfus  de  Veritate  corporis  Chrifli  ,& fan- 
gu.wis  amoigatis,  hoc  enim  ore  fumitur  ,quod 
fide  creditur  , & frufira  ab  illis  J.men  ref- 
pondetnr , a quibus  contra  id,  quod  accipitur 


B 


A difputatur.  Idem  tradit  ferm. 4.  Quadra- 
gefimar  & 7-de  Pafsione.Et  epifL  2 3 . ad 
Clerum , & plebem  Conftantinopolita- 
nam, contra  h^rcticos  negantes  veritate 
noftrae  carnis  in  Chrifto,ait,/«  quibus  ifh 
ignorant  ice  tenebris , m quo  hartenus  de  fidus 
torpore  iacuere,vt  nec  auditu  difeerent,  vel 
leflione  cognofcerent , quodin  Ecclefia  Dei 
in  omnium  ore  tam  confonum  ejl,vt  nec  ab 
infantium  linguis  veritas  corporis,*? [angui 
nis  Chrifli  inter  communis  [aeramenta  fidei 
taceatur.  Optima  eft  etiam  illa  fententia 
Optati  libro.  6.  contra  Parmenianum, 

Quid  ert  altare  , nifi  f edes  corporis , e? [an- 
guinis Chrifli.  Sc  illa , Fregi Jhs  calices  [an- 
guinis Chrifli  portatores.  Multa  etiam  le- 
gi pofTunt  apud  Tertullianum  fupra  re- 
latis antiquiore  lib.  de  Refurrcft.  carnis 
c.8.  & lib.de  Pudicitia, C.9.& lib. 3 .cotra 
Marcionem  cap.i^.&  lib. 4.  cap.40.  vbi 
Pameli.n.662.  plura  alia  cius  loca  conge 
rit,  illi  que  adiungit  La&antiu , 8c  vtruq; 
a calumnijs  haereticorum  defendit  vfque 
ad  numerumtf  68 . Sunt  etiam  grauia , & 
omnino  notanda  tcftimonia  apud  Gau- 
dentium trad.2.in  Exodu,&  apudPau- 
linumcpift.  3.  ad  Seuerum  circa  finem,  Paul. 
Sc  epift.4.ad  Eundem  aliquantulu  a me- 
^ dio , qui  etiam  funt  prioribus  aequales. 

Neque  omittendi  funt  Gregor,  libr.4. 
Dialogor.  cap.  ?8.  &lib.2.inprimfiRc 
gum,non  longe  ab  initio,  & Beda  lib.de 
Myfterijs:  nam  licet  hi  Patres  poft  quin 
gentefimum  Chrifti  annum  fuerint  non 
docent,  nifi  quod  a prioribus  Patribus 
acceperunt.  Quam  continuatam  tradi- 
tionem poftea  oftenderunt  Pafchafius 
libro  de  Corpore,  & fanguine  Domi- 
ni, & qui  deinceps  contra  Bcrcngarium 
infurrexcrunt,  praefertim  Lanfrancus, 
Guitmundus,  & A lgerus,  quibus  tan- 
D ^em  annumerandi  etiam  funt,  Anfelmus 
libro  de  Corpore  Chrifti,  & Bernad.in 
Epiftol.ijpo,  in  fine,  & Diuus  Thomas, 
Bonauentu.  Sc  alij . Nam  ex  illis  omni- 
bus euidenter  conftare  poteft  vniucrfa- 
lis,&perpetuus  Catholicae  Ecclefia:  fen- 
fus  , quantum  ad  Scriptores  Latinos 
pertinet. 

Supcreft, vt  ex  Patribus  Gratcis  non 
nulla  delibemus  quoru  pauciora  verba 
vtbrcuitati  cofulam,  refera,  multa  enim 
funt  clarifiima,  & fatis  obuiaiPr^ fertim 
vero  taceo  antiquiores, Dionyfiu  A veo-  .nonlu' 

/ pagitam  gei  fine. 


Optatus, 


Ternlln, 


Pmtks, 


Candenti, 


Gregor, 


Beda . 


PafihtfiHl 

Lanfunt . 
Guitmui, 
Alget. 
A.nfelmt 

D.lhw. 

Boment. 


II. 

Dionyfisifc 
Ecclefafti- 
hierar.  c. 


Ignitius  cp. 
io  iJSmir- 

n«ofcJ,&  e- 

pi(t.  1 4.  a& 
Ephc.&  * S 
ti  tornati. 

Martulis c* 
pift  .i<  cap. 
J.  & 4- 
IdemcxPa- 
tnbusGrac 
cis  oftcndi- 
rur. 

Chryfott. 


12. 

Cyrillus. 


Cap.  t . T>e  pr&fentia  Chrifli  in  Euchariftia,  i jp 


pagitam,  Ignatium,  & Martialem,  quia  A 
eorum  lcripta.quanuis  fatis  recepta  lint, 

& ab  antiqui  fsimis  Patribus  allegentur, 
ab  harreticisin  dubium  reuocantur. Pri- 
mus ergo  lit  Chryfoftomus Homil.  6o. 
ad  Populum, 6c4f.inloan.vbi  inter  alia 
harc  habet  fele<ftifsima,/'ft»o/J  tantum  per 
chantatem  hoc  fiamus  (id  eft , vnum  cor- 
pus cum  Chrifto  j yerum  ey ipfare  in  illa 
nnfceamur  carnem , hocperejcam  effiettur, 
e] nam  largitus  ej } nobis,  y olens  ojlendere  de- 
cerium,quod  erga  nos  habet.  Propteredjc- 
metipfum  nobis  immifemt  corpus  Juum 
in  nos  conte mperauit.  Et  infra , Parentes 
quidem  alifs  [ape  filios  tradunt  alendos,  ego 
autem  inquit, non  ita  ,fed  carnibus  meis  alo, 
t?  me  ipjum  yobis  appono.  Et  iterum,  Vo- 
l ni  frater  ejfe  y e fler , carnem  propter  yos,& 
fangutnem  ajjumpfi,  yobis  yicifnm  ipjam 
carnem, & Janguinem,per  quee  cognatus ye- 
fierfattus  efl,  trado.  Qua:  quidem  fenten- 
tie  li  ligillatimperpehdanturfedulo,  mi- 
rabilis huius  Sacramenti  inftitutionis 
fingulas  & optimas  exhibebut  rationes, 
quas  per  efteclus  huius  Sacramenti  fuse 
declarat.  Deinde  ex  virtute  inftituentis 
eandem  confirmat  veritatem, tum  ibi, 
tum  Homil. 83 . in Mattha:.  dicens, ATon 
funi  humante  yirtutis  opera  propofita,  qui  ^ 
tunc  ipfa  fecit  m illa  Caena , idem  ea  nunc 
quoef}  facit.  N os  miniatorum  tenemus  loeu, 
qui  yero  jahtfificat  ,&  immutat  ,ipfe  eft. 

Et  infra,. Audiamus,  & horreamus, fandis 
carnibus fuis  nos  dedit  impleri , femetipfum 
appofuit  immolatum . Multa  fimilia  habet 
Homil . de  P roditionc  I ude  in  fine  tom. 

3.6C  Homil. ad  Neophyt.tom.  j .<5cHo- 
mil.24.6c  27. in  i.adCorinth.&Homil. 

3. in  cap.i.  ad  Ephef.  5c plura  libr.  3.  de 
Sacerdotio  in  principio,  prxfertim  ab 
illis  verbis,  0 miraculum , b Dei  benignita- 
tem, qui  cum  Patre  furfumfedet , m illo  ipfo 
temporis  articulo  omnium  manibus  pertra- 
hatur , ac  fc  ipfum  tradit  yolentibus  ipfum 
excipere,  ac  completti,&c. 

Secundo  eft  infigne  teftimonium  D. 
Cyrilli  in  cpill.  10.  ad  Neftori.  Incruen- 
tum in  Ecclefia  perficimus  cultum  ,atq;  ita 
ad  mylhcas  accedimus  bcnedittiones,acfan- 
ftificamur, participes  falli  Unftte  carnis, pre 
tio lique  [anguinis  Seruatoris  notfri  omnium 
Iefu  Chrifli, nec  yt  communem  carnem  acci- 
pimus, abfit,  ueq}  Unquam  yiri  fanttificati, 

Verbo  contundi  fecudum  dignitatis  yni- 


tatem , aut  ficut  diuinam  pof sidentis  habita- 
tionem, fed  yere  yiuificatricem , & ipfms 
yerbi  propriamfaftam . Et  ita  ftatim  ex- 
ponit illud  loan.  6.  Nifi  manducaueritis 
carnem  filtj  hominis,  &c.  Refertur  autem 
hxc  epiftola  in  Addis  Concilij  Ephefini, 

& in  antiquis  Concilijs  inferibitur  epi- 
ftola Concilij  Ephefini  ad  Neftorium., 

Et  ideo  Lant  raucus, &Guitmundus  hoc 
tcftimomu  allegant  fubauthoritate  Co- 
cilij  Ephefini.  In  Concilio  autem  Ephc- 
fmo  opera  Theodori  Peltani  integre  in- 
ii ento,  6c  Latinitate  donato  tom.  1 . cap. 

14.  refertur  eadem  epiftola  fub nomine 
Cyrilli,  & Synodi  Alcxandrinx,  qux 
ante  Ephefinam  precefsifife  videtur. Po- 
ftea  vero  in  eodem  Concilio  Ephcfino 
tom.  2.  cap.  f.  eadem  epiftola  Cyrilli  ad  r 
Neftorium  lecta  fuit,&,vt  ibi  notatPel-  ^nc-Cph. 
tanus,  quanuis  ibi  non  legantur  acclama  c It  anus, 
tiones  Patrum , qua:  circa  aliam  epiftola 
Cyrilli  ad  Nefio rium  cap.  3.  facta:  funt: 
nihilominus  dubitari  non  poteft,quin 
eodem  modo  fuerit  illa  cpifiola  a toto 
Concilio  approbata . V nde  in  Concilio 
Chalc  edonenfi  fepe  legimus,  doctrinam  , 

Cyrilli  fuilfe  approbatam  in  Concilio  Chalcedon, 
Ephefino , & in  fine  totius  A&ionis  di- 
cuntur approbata:  dux  epiftolx  cius , 8c 
fpecialiter  confirmantur  duodecim  ana- 
thematifini,  qui  habentur  in  fincciufdc 
epiftolx  ad  Neftorium . Habet  ergo  te- 
ftimonium  hoc  maiorem  vim  ex  autho- 
ritate  Concilij  Ephefini,  quod  eft  vnum 
cx  quatuor  primis,  qua:  Rex  admittit. 

Vlterius  vero  idem  Cyrill.  inlib.ad 
Euoptiu,  refpondcndo  Theodorcto  pro  T4. 
fuis  anathematifmis  in  defenfione  vn-  Idem  Cy  - 
decimi  refert  verba  Ne ftorij , nosman-  rillus. 
ducare  carnem  Chrifii,  quod  Cyrillus 
approbat , ad  literam  inteliigendo  Chri- 
fti  verba.  Neftorium  autem  reprehedit, 
quatenus  feparabat  corpus  Chrifii  a di- 
uinitate;  ipfc  autem  docet , ideo  nos  acci- 
pere carnem  yiuificatricem  , & cibum  ma- 
nentem inyitam  ce  ternam,  quia  accipimus 
carnem  Verbo  Dei  ynitam . Quod  etiam 
repetit  lib.de  Fide  ad  Reginas  fub  titulo, 
quodChriflus  fit  y it  a ex  Euangelio  Ioannis, 

& refertur  etiam  in  Concilio  Ephefino 
tomo.i . Idem  late,  & optime  libr.  4.  in  Condi . E- 
I0an.cap.12.  Dedit(inc[uit)proyitaom-  phefi»*  . , 
nium  corpus  fuum  Dominus , & per  illud 
'•  rurfus  yitam  in  nobis  immittit,  & quomodo 
M 4 dicam 


1 Lib- 2. Contra  nonnullos  ~Jn$cdn*[tll*  errores. 


dicam  breviter  pro  y iribus  meis, nam  cum  yi  A 
uificansDrifilius in  carne  habitauerit  adfui* 
bonum  eam, id  eff,  ad  yitam , reformautt,  & 
totus,  ytita  dicam , ineffabili  modo  ynionis 
coniunths  yiuiff cautem  effecit,  quia  natura 
ytuificans  eff,proptered  participantes  hcec  ca 
ro  yiuijicat . Quod  per  fequentia  capita 
vfquead  ly.lateprofequitur.  Praecipue 
verd  notandum  eft  decimum  tertium, 
vbi  reprehendit  harreticos  imitantesCa- 
pharnaitas  haefitantes > Quomodo  potefl  hic 
nobis  carnem Juam  dare  ad  manducandum? 
Nam  de  Deo  (wquitjmagna  impietate  cort 
clamant, nec  tn  mentem  yenit, nihil  ejfe  im - g 
pof sibile  apud  Deum,&c.  Capite  verd  1 7. 
deferibit  egregie  quomodo  Chriftusin 
nobis  maneat , & nos  in  ipfo , cum  illum 
manducamus, exemplo  cerae  liquefaftf, 
in  quam  altera  infunditur , vt  altera  cum 
altera  per  totum  comifceatur , illo  enim 
exemplo  nos  non  fola  fide,  fed  vere,rea« 
liter  ,&  corporaliter  Chriftum  mandu- 
care,declarare  contendit. 

14.^  Atque  hoc  ipfum eft, quod Cyrillus 
CyriU.Hie  Hierofolymitanuscathechefi.4.  myfta- 
rofolymit.  gogica  verbis  Chrifti  propofitisfubne- 
ftit  ,Cum  Chriftus  ipfe  fic  affirmet , dicat 

de  pane,  Hoc  eff  Corpus  meum,  quis  deinceps  C 
audeat  dubitare , ac  eodem  confirmante , & 
dicente , Hic  eff  [anguis  meus , quis  dubitet , 

<V  dicat, non  ejfe  illius  fanguinem.Et  infra. 
Quare  omni  cum  certitudine  corpus,eV  fan- 
guinem Chriffi fumamus , yt  ei  compartiri- 
pes  corporis, eV  fanguinis, &1  Chriffophori,  id 
eff,  Chriffum  ferentes , efficiamur,  cum  eius 
corpus, & fanguinem  in  membra  noffra  rece- 
perimus. Quod  late  profequitur . Et  ca- 
thcchefi  y.Guff  antes  (inquit)  non  panem, 
aut  yinum,yt  gufftent  iuknturffed  quod  fub 
ffecic  eff, yidelicet, panis, & ywi  corpus,  & 

- . r fanguinem  Domini.  Simili  modo  expo- 
pipnan.  iuit  verba  Chrifti  Epiphanius  in  Anco-  D 
rato,E(  nemo  (inquit)  non  fidem  habet  fer- 
moni,nam  qui  non  credit, ipfum  ejfe  y erum, 
fic  ut  dixit, is  excidit  d gratia, & falute.  De- 
mq;  eandem  veritatem  confirmat  Atha- 
xAthanaf.  m^us  Tncarn.  Chrifti  in  fine,  di- 
cens,/» communionem  corporisD omini  ad- 
mifsifumusficut  ipfe  dixit,  Panis, quem  ego 
dabo,  caro  mea  eff , pro  mundi  yita : jpiritus 
enim  Vivificans  eff  caro  Domini , quoniam 
Creg.Na-  ex  fpirituyiuificante  concepta  e/h  Grc»o- 
< a» \ rius  ctiam  Nazianzenus  Orat.3  .quseft 

prima  contra  Iulianum,&  Orat.42.qu* 


efl  fecunda  in  famftum  Pafcha  verfus  fi- 
nem , Sine  pudore  ( inquit ) ac  dubitatione 
corpus  ede,  fanguinem  bibe, fi  modo  yita  de - 
fiderio  teneris,  &c. 

Idem  fenfit  Grcgorius  Nicarnus  in 
lib.  de  Vita  Moy  fis , feu  devita  perfefta  Greg,'^ 
circa  medium,  dum  ait,  Ceelejlem  cibum  ((Cny  ** 
nobis  ejfe  fufcipiendnm , quem  nulla  nobis 
aftio  agricultura  artibus  produxit,  fed  panis 
eri  abfque  aratione, ab [que  alio  humano  ope- 
re nobis  paratus.  Is  dejuper  defluens  m terris 
invenitur, panis  enim, qui  de  Coelo  defeendit, 
qui  yerus  cibus  eri, qui  anigmatice  per  Ma- 
tta fignificatur , non  incorporea  quadam  res 
e fi,  quo  enim  patio  res  incorporea  corpori  ci- 
bus fieret,  res  yerb , qua  incorporea  non  ett, 
corpus  omnino  eri.  Et  infra.  Is  igitur  mira- 
bilis fine  agricultura  panis, y arietate  quali- 
tatis ad  fufcipientium  habitudinem  yirtute 
fuam  commutat, eVc. Quibus  fatisindicat, 
quam  alte , <5c  excelse  de  illo  cibo  fenfe- 
rit.Aliaq;  plura  habet  BafiliusinExhor-  Bafii. 
tationcad  Baptifmum,vbi  Euchariftiam 
vocat  yiuentem  panem,  dicens,  Necynqua 
Ifrael  ex  Spirituali  petra  bibijfet,  nifi  ex  fi- 
gura bapti\atusfmffet,nec  tibi  aliquis  yerZ 
potionem, nifi.  yere  baptizato  prabebit.  Pa- 
nem Angelorum  illepofi  baptifmum  accepit , 
tu  autem  quomodo  yiuentem  comedes  pane, 
nifi  fumpto  hoc Jacrameto.  Et  in  lib.de  Ba- 
ptifmo  in  tertia  cius  parte,  in  qua  often- 
dit, eum,  qui  per  baptifmum  regeneratus  eff , 
participatione  deinceps  divinorum  myri  e - 
riorum  nutriri  debere , verba  Chrifti  tam 
promifsionis  apudIoannem,quam  infti- 
tutionis  apud  alios  Euangeliftas  adlite- 
ram , & (impliciter  intelligit . Et  fimilia 
habet  in  Regulis  moralib.  regul.  z 1 . Iu-  JujlJfa. 
ftinus  etiam  Martyr  Apologia  z . pro 
Chriftianis  in  fine  apertifsime  hanc  veri- 
tatem docet,  & cx  antiquifsima  traditio- 
ne, & confuetudine  Ecclefia:  illam  con- 
firmat. Denique  idem  habet  Ircnaeus  li-  IrentHh 
bro  4.  contra  haerefes  cap.  3 4.  cuius  ali- 
qua verba  ftatim  referam,&  lib.  J. cap. 2. 
eos  redarguens , qui  veritatem  carnis,  & 
fanguinis  inChrifto  Domino, eiusque 
afiumpta  natura  negant, inquit.  Sic  aute, 
fecundum  hac,  yidelicet,  nec  Dominus  [an- 
guine fuo  redemit  nos,  neque  calix  Euchari - 
riia  communicatio  fanguinis  eius  eff , neque 
panis, quem  frangimus  communicatio  corpo- 
ris eius  eff.  In  quibus  verbis  maximeco- 
fideranda  eft  aequiparatio . v£que  enim 

abfur- 


frfhC-4- 

Cd/1.2. 


Hanc  veri- 
tarcminpri 
ni:s  tjuinq  j 
feculis  ira 
cndica  fuif 
fe,oiiendi- 
«urex  Patri 
bus. 


1 

Martyr. 


Q z.Sitbftatiapan.tf vini fubfyecieb.cofecr.no  remanere . 141 


abfurdum,&  ver£  fidei  contrarium  exi- 
ftijuauit  Sanftus  hicMartyr,ncgare,ve- 
rum  corpus,  & fanguinem  Chrifti  nobis 
in  Euchariftif  facramento  communica- 
ri , ac  vero  Chrifti  fanguine  nos  eile  re- 
demptos iniiciari . Et  probatione  in  nuit, 
quia  (icut  Apoftolusait , nos  habere  re- 
demptionem per  fanguine  eius,  ita  Chri- 
fius  eum  calicem, fuum  fanguinem } qui  ejfu- 
fus  efi,&  eum panem, qui  ejl  a creatura,  fuu 
corpus  confirmauit. Vnde  cocludit.  Quan- 
do ergo  ,&  mitius  calix, &fretctuspams  per 
cipit  verbum  Dei , fit  Eucharifiia  corporis , 
cr  Jangmnis  Chrifii.  His  ergo  euidentibus 
teftimonijs  fatis  liquet,  antiquifsimam 
Ecclefia  fidem  , <5c  verborum  Chrifti 
germanum  fenfum  fuille , Chriftum  ip- 
ium  vere,acrealiter  in  Eucharifiia  elle 
praefentem. 

C A P V T II. 

Subfiantiam  panis , & vitii fub  (peciebus 
cotifecratis  non  remanere. 

ALTERA  veritas  in  afiertionc  tra- 
fubftantiationisinclufa  efi  inEu- 
chariflia,  poli  confecratione,  fub- 
llantiam  p.anis,  & vini  non  permanere, 
quam  Ecclefia  Romana, & Catholica  ta- 
quam  de  iide  certam  amplectitur, funda- 
ta etiam  in  verbis  Chrilli , & perpetua 
traditione , vt  Concilium  T ridentinum 
nuper  declarauit,  & ante  illud  plura  alia, 
qua?  nunc  rcferre,non  efl  necelTe,cum  a 
Rege  non  admittantur.  Sola  igitur  tefti- 
monia  antiquorum  Patru  proferemus, 
quibus  confiet , hunc  fenfum  verborum 
Chrifti,  «Schanc  fidem  nonclTcnouam, 
aut  nuperam , fed  primis  quingentis  an- 
nis inCatholica  Ecclefia  fuifie  creditam, 
ac  proinde  ab  Apofiolis  traditam.  O m- 
nes  itaque  Patres,  qui  docengper  confe- 
crationem  panem  mutari,  conuerti,  aut 
tranfircin  corpus  Chrifii,  aperte  itidem 
panem  communem  poft  confecratione 
non  manere , contendunt.  Quia  quod  in 
alii^l  tranfit,  feu  conucrtitur,  in  fua,qua 
antea  habuit  efTentia,  non  manet,  vt  per 
fe  notum  efi , & multi  ex  eifdem  Patri- 
bus exprcfsis  verbis  declararunt. Maxi- 
me Iufiinus  dicta  Apologia  2. pro  Chri- 
fiianis , vbi  loquens  de  Eucharifiia  dicit, 
Neque  enim  communem  vfitatum^panemj 


A vfitatami £ potionem  capimus  ,fed  quemad-t 
modum  per  Dei  verbum  homo  pactus  Iefus 
Chrijlus  Seruatornojier,  & carnem,t Y jan - 
guinem  pro  fialute  nostra  habuit, fic  etiam  ci- 
bum,qui  per  preces  Jermomf,  quem  ab  eo  ac- 
cepimus,conjectatus  efl,&  quo  J anguis,  car- 
nesq , nojlree  communione  aluntur, leju  Chri- 
fti, eius , qui  homo  faftus  ejl , dr  carnem , & 

Janguinem  ejfe  accepimus , ftatimq;  verba 
Chrifii  adducit,  & in  hoc  fenfu  ab  Apo- 
fiolis  elT^c  tradita,  manifefte  tellatur. 

Eodem  tnodo  lrenaeus  lib.  4.  cap. 3 4. 
Quemadmodum  (inquitj  qui  ejl  a terra  p a-  1 . 

g nis percipiens  inuocationem  Denam  non  co-  Ircneeus. 
munis  eji , jed  Eucharifiia , ex  duabus  rebus 
confiatis,  terrena,  & cceletfi  ( id  efi  fpecie- 
bus  panis,  & corpore  Chrifti ) fic  & cor- 
pora nostra  percipientia  Eucbarittiam  iam 
non  fiunt  corruptibilia, fpem  rejurretlionis  ha 
bentia.  Fn  quibus  verbis  aperte  negat, ma 
nere  communem  panem  fubfpcciebus 
ccnfecratis,  ledcceIeftem,conf(atem  ex 
carne  Chrifii , & ipeciebus  panis . Et  in 
eodem  fenfu  dixit  Cyrillus  Hierofoly- 
ruitanus  catecheh.  3 .myftagogica.  Panis 
Eucharifiia  pofi  Santfi  Spiritus  mno catio-  CyriH.Hk 
nem  non  amplius  panis  communis, fed  efi  cer  yofol. 

C pus  Chnfii.ldtincatcchcfi.4.  ^Iquamfin- 
quit ) aliquando  mutauit  in  vinum , quod  efi 
[anguini propinquum, fola  Voluntate, non 
erit  dignus, cui  credamus, quod  vinum  in  j an 
guinem  tranfmutajfet?Sicut  ergo  pofi  tranf- 
mutationem  aquee  inCana  Gallice  ce  f abdam 
fubfiantia  aquee  non  manfit , ita  nec  fulfian- 
tia  vini  manet  in  calice, pofiqium  in  Jangui- 
nem Chrifii  tranfmutatur.  Vnde  infra  co- 
cludit , Exultet  anima  mea  in  Domino,  hoc 
fciens,&pro  certifsimo  habeus, panem  hunc, 
qui  videtur  d nobis,  non  ejfe  panem,  etiamfi 
gufius panem  ejfe  fentiat, fed  ejfe  corpusChri 
fh.  Et  eode  fere  modo  loquuntur  Chry- 
D foftomus,GregoriusNycenus,&Eufe-  Chryfoft. 
bius  Emifenus , quos  alibi  retuli.  Suntqj  Gre^.Nic. 
etiam  optima  verba  Epiphanij , quibus  Eujeb.Emt 
eandem  veritatem  infinuat  fermon.de  fie}U 
Laudib.  Virginis,  ad  quam  ita  loquitur,  Epiphan. 
^Lne  Sanftifsima  V irgo , quee  velut  rubus  'in  , ^ . 

intelleblualis  abfqtie  combufiione diuinitatis  paYt.  dii . 
ignem  tenes.  Libanus  intelleCtualis,  qui  ig- 
nem, panem  vitee  calidum  mundo  in  efum 
attulit , de  quo  Saluator  mundi  Chrifius  ait, 

Accipite , comedite , Hoc  efl  Corpus  meum, 
ar/od  pro  Vobis  frangitur  in  remifsionem pec 
catorum . Qua?  verba  itainteiiigit,  vt  pa- 
nem 


3* 

Ambrof. 


\Augnfi. 


Algcr. 


Cypria». 


14  2 Lib.  2.  Contra  nonnullos  JnglicanA  fecft  error  es. 


nem  illum  non  nifi  panem  vitae  effe  cre- 
dat,ac  profiteatur. 

Inter  Latinos  vero  fapientifsimc  hoc 
explicauit  Ambrofius  in  lib.4.de  Sacra- 
ment.cap.4.  vbi  fic  feribit,  Tu  forte  dicis, 
meus  partis  efyftatus.  Sed  pams  ifte  panis 
ejl  ante  yerba  Sacramentorum , ybt  accejfe- 
nt  confecratio,de  pane  fit  caroChrifi.fLt  in- 
f ra,  St  tanta  yis  ef  in  fer  mone  Domini  Ieju, 
yt  inciperent  e ffe  quee  non  erant, ([nanto  ma- 
gis operatorius  ejl , yt  ([H<e  erant  in  aliud  co - 
mutentur. Et  infra , Ergo, tibi  yt  rejpondea, 
mu  erat  corpus  Cbrifiiante  confecrationem, 
fedpoff  conjectationem,  dico  tibi,  quod  iam 
corpus  ejl  Chrijli,  ipfe  dixit,  & facium  ejl, 
ipfe  mandauit , & creatum  ejl.  Quod  in- 
ferius iterum  repetit.  Et  in  cap.  $.  idem 
confirmat  ex  illo  principio , quiapotens 
eft  fermo  Chrijli.yniiierfa  conuertere.  Et  li- 
bro de  Initiandis, cap. 9.  Qfd«t«(inquit) 
ytimnr  exemplis,  yt  probemus,  non  hoc  ejfe, 
quod  natura  formauit , fed  quod  benediffio 
confecrauit , maiorem % yim  ejfe  benediclio- 
nis , quam  naturae , quia  benedittione  etiam, 
natura  ipfa  mutatur . Et  infra.  Quod  fi  tan- 
tum y aluit  humana  bcnediffio , yt  naturam 
conuerteret , quid  dicimus  de  ipja  confecra- 
tione  diuina,  ybi  yerba  ipfa  Domini  Salua- 
toris  operantur ? quod  latius  ibidem  prole- 
quitur.Hoc  etiam  fignificauit  Augufti- 
nuslib.  20.  contra  Faullu  cap.  13. dicens, 
Panis, & calix  non  quilibet, fed  certa  confe- 
cratione  my ficus  ft  no.bis  corpus  Chrijli , no 
nafeitur . Quod  verbum  vltimum  Alge- 
rus  lib.  1 .de  Sacramentis  cap. (i .ita  accu- 
rate perpendit,  Cum  panis  my  ficus  nonnaf 
catur,nec  aliqua  naturae  terrenes  origine, yel 
conditione  in  hoc  diuino  gratia  facramento 
creetur, Jcd  ita  corpusChriflifiat,yt panis  ejfe 
definat,  quomodo  Chrislnsinpane,quiiam 
non efifmpanari dicitur  ? Dcniq;  Cypria- 
nus inferinone  de  CocnaDomini  eode 
modo  loquitur,  dicemjmmortdlitatis  ali 
moma  datur  ,d  communibus  cibis  differens, 
corporalis  fubf  antice  retinens  fpeciem  , fed 
yrtuti:  diuina  inuifibili  efficientia  probans 
adejj}  praflantiam.  llt  infra.  Panis  ife  co- 
munis  in  carnem,&  f anguine m mutatus, pro 
curat  yitam  ,&  incrementum  corporibus . 
Et  infra,  P anis  ifle , quem  Dominus  difei- 
! has  porrigebat,  non  effigie,  jeci  natura  mu- 
tatus omnipotentia  Det  f aclus  ef  caro.  P 1 u- 
raq;  fimilia in  fequentibustradit,quibus 
eandem  veritatem  confirmat. 


A Et  in  eundem  fenfum  dixit  Tertullia- 
nus Jibr.  4.  contra  Marcionemcap.40. 
Acceptumpanem  , & dijtributum  difapu- 
lis , corpus  juum  illum  fecit , Hoc  ef  C 'orptts 
meumfacendo.V  idetur,inquient  Prote- 
flantes,  fentetiam  definiere,  cum  addit, 
id  ef  figura  corporis  mei.Scd  ime  dubio  no 
intellexit  ea  verba  ineofenfu , quo  illa 
accipiunt  aduerfarij:alioqui&  in  eodem  i)citur> 
contextu  pugnantia  diceret , Se  libi  ipfi 
in  multis  alijs  locis  efTet  contrarius.  Vel 
ergo  intellexit,  non  panem  iamconfe- 
cratunijfed  panem  olim  oblatum,  vel  ali 
B quomodo  fanclificatum  fuilTc figuram 
corporis  Chrifii,  vt  in  oblatione  Mel- 
chifedech  , & in  panibus  propofitionis, 
quia  Chrifius  dandus  erat  nobis  in  cibu 
fub  fpecie  panis. Propter  quod  etiam  no 
mine  panis  corpus  appellatum  cftale- 
reinia  dicent  t,V enite , mittamus  lignum  in  Terem. 
panem  eius , quem  locum  ibiTertulliaii9 
allegat,  & ex  illo,  5c  ex  alijs  verbis  idem  'jpertull 
Tertullianus  ibi,  f guram  illam  yetere  ap- 
pellat . Et  hunc  fenfum  late  ibi  confir- 
mat PameliuscumGagneio,&  alijs.  Vel 
certe , fi  panem  confecratum  vocauit  fi- 
guram corporis  Chrifii,  per  figuram  ni- 
hil aliud,  quam  facramentum  intellexit: 

^ nam  licet  corpus  Chrifii  vere  fit  in  Ho- 
flia  confccrata,  nihilominus  fimul  eflng 
num  corporis  Chrifii  ibi  contenti;  &ita 
explicare  voluit  Tertullianus  , panem 
confecratum  non  efte  verum,  feu  mate- 
rialem panem , qyia  folum  ibi  funt  fpe- 
cies eius,  continentes , & fic  figurantes 
corpus  Chrifii , quod  propterea.  & panis 
olim  eft  vocatum , & per  panem  quon- 
dam praefiguratum.  Et  hunc  fenfum  co- 
firrnat  cum  fu bd it, Figura  autem  nonfuif- 
fet,nif  y ematis  eflet  corpus.  Item,  -Aut  f 
propterea  panem  corpus  f hi  finxit,  quia  cor - 
jpj  poris  carebat  yeritate;ergb  penem  debuit  ira 
dere  pro  nobis. Naro  per  haec  verba  expii- 
-cat,non  fiftc,  fed  vere,  Chriftumfecifte 
panem  cornus  fuum , non  illum  tantuin 
ad  lignificandum  imponendo,ncque  fibi 
per  modum  corporis  vniendo , fed  eun- 
dem in  verum  fui  iplms  corpus  comier- 
tendo.  Haec  ergo  fuit  Tertulliani  feiite- 
tia,  quam  in  lib.de  Orat.  cap.tT.  & lib. 2.  r « 
ad  Vxor. cap. y.confirmat, Vbi  efi  illud,  *CUU  ' 
Etf  fduerit, panem  non  dium  ejfe  credit, qui 
dicitur . Et  babet  fimilia  lib.de  Pudicitia, 

& lib.  de  Rcfiirrefi.  carnis , & alijs  fimi- 

libus. 


^ 4> 

Tertull. 


Trunfubfta 
tionetn  om 
nibus  fecu. 
lis  receoura 
fuiile,  oitcQ 
dlCUE. 


Cdput*  j.  De  TranftubslantiationiLs.  143 


libus.Prae  ter  prefatos  etiam  antiquiores  A 
Patres,  eandem  veritatem  amplexi  fimt 
omnes, qui  polt  quingentefunum  Chri- 
ftianiuilloriicrunt,Damafcenus,Theo- 
pliy  laetus,  Gregorius,  Bcda,  Rcmigius, 
Palchafius,Algerus,Lanfrancus,Anfel- 
mtiSjBcrnardus,  Bonauentura , & alij, 
quorum  teftiinonia  obuia  funt , & eorii 
idcirco  per  tranfennam  folum,  nomina 
indico , vt  ex  perpetuo  Patrum  confcn- 
fu  in  diuerfis  temporibus  conflet,  Eccle- 
ilarfenfum  femper  eunde extitille,  nul- 
lainq;  nouitatem  in  hoc  myllcrio  a rccc- 
tioribus  Potificibus  introduftam  fuitle.  g 

C A P V T 1 r r . 

De  Tranjfub^tanti ationis  veritate. 

EX  his  demum  duobus  principijs 
catholicis,  & antiqui fsimis , quod 
fub  fpecibus  confecratis  vere  adiit 
fubflantia  corporis  Chrifti,  &abfit  fub- 
itantia  panis,  euidenter  fequitur  veri- 
tas tranllubflatiationis,  quam  immerito 
Rex  inter  nuperas  nouitates  memorat. 
Cum  enim  tranfTubRatiationem  carpat : 
interrogo  retn  ne  ipfam  defugiat?vei  fo- 
lam  vocem  deuitet?Si  de  re  agatur, tefli-  C 
monijj  omnium  Patrum  quinque  pri- 
morum feculorum,tra(Tubftatiationem 
non  eife  nonam, fed  omnibus  feculis  tra- 
ditam euincitur.  Nam  per  tranfliibftan- 
tiationem  Ecclefia  nihil  aliud  intelligit, 
quam  conuerhonem  , feu  tranntum  pa- 
nis in  corpus Chrifti, aut(quod  perinde 
eit)  defitionem  panis,  non  {impliciter  in 
nihilum  , fed  loco  illius  corpore  Chrifli, 
fucccdcnte.V  el  c conucrfo  tranfTubftan 
tiatio  nihil  aliud  eft,  qua  mirabilis  adio, 
qua  corpus  Chrifti  fub  fpeciebus  panis 
con(lituitur,&  fubflantia  panis  expelli- 
tur. At  certe  allegati  Patres  antiqui  con-  D 
uerfionem  panis  in  corpus  fub  his  etiam 
confitentur  verbis, -Sc  in  eodem  fenfu  no 
mine  tranfmutationis  panis  in  corpus  v- 
tunrturfaepc, vel  panem  fieri  corpus  affe- 
runt , vel  tandem  diftinfte  negant , poft 
confecrationem  manere  naturalem  pa- 
nem,&  effe  myfticum,  coeleftem,  ac  ve- 
rum Chrifti  corpus  contefLfntur  : ergo 
re  ipfa  nihil  aliud  docent, quam  tranflub- 
ffantiationem;res  ergo  tranffubftantia- 
tionis  nona  non  eft , fed  antiquifsinaa,& 
catholica  veritas. 


Si  autem  Rex  in  fola  voce  tranffubfla- 
tiationis  nouitatem  adinuenerit  imme- 
rito proculdubio  offenditur , quia  licet 
non  iit  illius  antiquitatis , quam  ipfe  de- 
fidcrat,aiatc  quadringentos  annos  illa  v£a 
ei  t Ecclefia,  <x  maxima  illius  concordia, 
& authoritate  approbata  eft  in  Concilio 
Latcrancnlifub  lnnocetio  III.cuiGre- 
cijvSc  Latini,  Patriarchae,  Archiepifcopi, 
& Epifcopi  fere  quadringenti  oClogin- 
ta,& complures  alij  Abbates,&  Praelati, 
& Legati  Imperatorum  , Romani,  & 
Orientis,  &•  Regum  Hifpaniae,  Gallia, 
Anghac,&  aliorum, cum  fummo  Ponti- 
fice, iSc  Cardinalibus , interfuerunt . In 
eius  autem  capite  primo  fic  dicitur.  Vna 
Vero  e fi  fidelifim  vmuerfalis  bcclefia,  extra 
quam  nullus  omnino  fatuatur  . In  qua  idem 
ipfefacerdos,  irf  jacnficium  lefus  Cbrijhts, 
cuius  corpus,&Janguistn  Sacramento  alta- 
ns fub  fpeciebus  panis , &vini  veraciter  co- 
tinentur -tranffukjt  antiatis p ane  in  corpus, & 
Vino  in  ftnguimm , pote  fate  diurna  , vt  ad 
perfici  e dum  myjlerium  vnitatis  accipiamus 
ipji  de  fio,  quod  accepit  ipjede  noftro,  Neq; 
opinari  oportet  verbum  illud  a dicto  Co 
cilio  fuiffe  inuentummam-ante  illa  tem- 
pora inuenimus  vfum  illo  fuifieGaufre 
dum  Ciftcrcienfem  monachum  in  epift. 
ad  Cardinal.  Atanenfcm,qOam  refert  Ba 
ron.  ann.  1188.  n.  18.  vbi  etiam  indicat 
fiiilTetune  colnmuniteraTheologis  vfu 
receptum.  Atque  idem  verbum  inueni- 
mus  in  hi  itor  ia  quadam  authentica,  qua 
idem  Baron.  refert  anno  11512.  in  fine. 
Ignoratur  ergo  initium  confuetudiuis 
vtendi  hoc  verbo  ad  myfterium  Eucha- 
riftiae  explicandum.  Sed  tamen  ante  Co 
cilium  Latcranenfe  non  erat  publica  au- 
thoritate confirmatum,  ibi  vero  vniuer- 
fa  Ecclefia  in  vfu  illius  vocis  Tranjjubjla- 
tiationis  ad  explicandum  hoc  myfteriu 
confenfit.  Et  pofle.i  Concilium  Floren- 
tinum quanuis  illa  voce  no  fuerit  vfum, 
loco  illius, eius  definitionem,  feu  deferip 
tionem  appofuit  dicens,  Subtfantia  panis 
in  corpus  Chrifi , & fub  stantia  vini  in  fan - 
g uinem  conuertuntur.NWxW  enim  aliud  La 

teranenfcConciliumtranlTubftantiatio- 

nis  voce  fignificare  voluit,  nifi  conuer- 
fionem  totius  fub  flant  iae  in  aliam  inte- 
gram fubftantiam , huius  fiquidem  con- 
uerfionis  genus  optime  illa  voce  fignifi- 
catur,& exprimitur. Nam  &prsfcindit 


2. 

Traflubfta 
ciatiorus  co 
mea  & anci 
quuj&  ma- 
xima aucho 
ritace  intro 
ductum  eit. 

Cone. 


Conc.Fio- 
rftinumlo- 
co  rranffub 
ftaciationis 
eius  defioi- 
tiooc  vlura 
eff. 


avo- 


Conc.Tri- 

dent. 


7 •» 

3- 


T. 

CKriflu  Do 
minum  cnl 
cn  latrisra- 

d oranda  ef- 
oflcodl- 

tur. 


Lib.2.  Contra  nohnuhsJn$can&[c  a & mores. 


• 

5 voce  mutationis,  quae  in  phyfico  rigo- 
re folet  fubieftum poPulare , <Sc  exclu- 
dit qucncuque  errorem  afferentem  ma- 
nere fub  fpcciebus  panis,  vel  naturam 
integram  panis, vel  partem  eius  vt  mate- 
riam, aut  iormam ,vel  aliquid  eius,vt  ij> 
fum  efie,velfubfipentiam  panis. Ideoq; 

merito  Concilium  Tridentinum  feli.  13 
cap-4.&  canon. 2.afleruit  conuerfionera 
illam  totius  fubftantiz  panis  in  corpus, 

6 totius  fubfiatiae  vini  in  fanguine  Clu  i 
ili  conuenienter,  proprie,  & apttjsimb  d Sa- 
tis. Ecciefta  Catholica  tranjjubttatiationem 
e)] e appe  llatam. 

Denique  fuperiori  libro  ofiefum  eP, 
folere  Ecclefiam  in  Concilijsprarfertim 
oecumenicis  nouas  adinuenire  voces, qui 
bus  antiqua myPeria fidei  contrainfur- 
gentes  harreticos ,& nouas  eorum  opi- 
niones, tergiuerfationes , & calumnias 
declaret, ac  defendat ; cur  ergo  non  po- 
tuerunt Concilium  Lateranenfe,<5cl  ri- 
detinumin  fimili  vocis  inPitutione,  vel 
approbatione  antiqua  Concilia  Nicenu. 
1 . & Epbefinum.  1 . imitari . Quid  ergo 
habetRex,quod  in  tranfiubPantiationis 
voce  improbet , cum  re  negare  nequeat, 
fi  catholicus  non  tantum  nomine,  fed  & 
re  vera,  quod  fummoperc  optamus,  elTc 
velit:  autquomodo  poteP  negare, tranf- 
fubPantiationem  efle  antiquilsimam,  eo 
quod  fola  vox  minus  antiqua  fit,  cum  in 
caufis  non  di  (similibus  limiles  antiquo- 
rum hireticoru  tergiuerfationes  A tha- 
naluis, GyriNus  Alexandrinus,  &alijPa 
tres  illis  arquales  grauifsime  reprehen- 
derint. Atq;  hate  de  huius  myPcrij  fub- 
flantia,ac  veritate  pro  huius  loci  oppor- 
tunitate dixiiTe  fufficiat,  vt  ad  alios  no- 
tatos errores  tranfitum  faciamus. 

C A P V T IIII. 

Eucbarifiiam  latria adoratione  ccnuenien- 
ter  adorari , <(?  i;i  hunc  finem  eleuari, 

& circumgestari. 

NON  eff difficile cx-pohto prin- 
cipio fidei  veritate  hanceuiden- 
ter  elicere,  &:  alterum  ProtePa- 
tium  ei  rorem,  quo  Sacrofandae  Eucha- 
lifiia:  adorationem  taxant,  vel  negant, 
fati'  perfpicuc refellere.  Nam  ChriPum 
Dominum  verumDcum  hominem  vni- 


B 


D 


ca,&  perfeda  latriae  adoratione  adoran- 
dum elTc  docuit  cxprefTc  Cyrilluscum  Cjirill. 
Cocilio  Alexandrino  in  cpilhola  ad  N e- 
porium  de  Excommunicat,  his  verbis. 

Cum  verbum  carni  fccundu  hypoflafm  Vnu 
tum  e fi  e confitemur, Vnum  adoramus  filium 
ac  Dominum  Iefum  Cbrifium.  Etin  ana- 
thcmatifmo. 8 .damnat  hunc  medum  lo- 
quendi \,aj]umptum  hominem  vnd  cum  Deo 
Verbo  ej]c  adorandum , & glorificandum, 8z 
anathema  dicit  in  eum,  qui  non  magis  vnd 
adoratione  Emmanuelem honorat s&  Vnam 
illi  glorificationem , fi  cuti  V erbum  caro  eft 
fatium, adaptat. Quam  dotPrinamappro- 
bauit  Concilium  Epbefinum. i.&  Con- 
cilium Calcedonenfe,  vtfupra  retuli,  & 
ab  vniuerfa  Ecclefia  recepta  eP,  nec  po- 
teP  illam  negare  Rex  Angliae  , qui  fe 
quatuor  prima  concilia  venerari  profi- 
tetur.Przfertim  quia  fi^pc  in  Euangelio 
legimus , huiufmodi  adorationem  Chri- 
fto  Domino  non  raro  datam, nec  ab  ipfo 
recufatam,led  approbatam  potius.  Vt  pa 
tc.t  Ioan.p.in  caeco  a ChriPo illuminato, 
qui  iam  credens  procidens  adorauit  eum,tk 
cap.20.in  Thoma  dicete,  Dominus  mens, 

& Deus  mens. Et  Paulus  ad  Philippenfes 
2. de  hac  adoratione  loquitur,  cum  dicit. 
Innomine  1 ES  V omne  genu  fletiatur.  Et 
adRoman.  14.  de  ChriPo  interpretatur 
illud  Ifai.45 . Mihi  fidletur  omne  genu,  & 
omnis  lingua  confitebitur  Deum . EP  ergo 
de  fide  certifsimum,  ChriPum  Dcminu 
in  fuafpecie  vifibili  perfeftifsimo  cultu 
adorandum  ePc  . Ciiin  igitur  oPenfum 
fit,  eundem  ChriPum  Deum  hominem 
vere , & rcaliter  elfe  in  EuchariPia  prar- 
fentem , nullus  rc  vera  credens  Incarna- 
tionis , & EuchariPix  myPeria , negare 
potePjEucbariPiam  elfie  adorandam. 

An  forte  quia  ChriPus  ibi  modo  na- 
turali,5c  vilibi  non  exiPit,<x  fub  fpecie- 
bus  facramentalibus  latet , ideo  ne  tande 
non  aeque  adorandus,ac  fi  corporeis  ocu 
lis  obijeeretur?  At  hoc  folummodo  con- 
tingat illis , qui  filis  tantum  fenfibus  fide 
adhibent  ,qui  profefro  etiam  in  fpccie 
vifibili  ChriPum  non  adorarent,  quia 
eiufdcm  diuinitatem  non  viderent.  Qui 
ergo  Vera  fide  in  fua  religione,  & adora- 
tione ducitur, ficut  adorat  inuifibile  Ver 
bum  cum  carne  fub  qua  latet , ita  adorat 
Verbum  carnem  faftum, licet  fpecicbus 
facramentalibus  fit  obuelatu.Vndc  ficut 

Chri- 


ConcEfi. 

1. 

Conc.CU 
cedon . 

Hic  vtii. 
ws  tamin 
quatuor  pri 

»nis  Conci' 
^js,  <|ium 
in  Scriptu- 
ra centia;- 
tur, 

Ioan,(),& 

20. 

tAdPhihf 
pen.i. 
Rom.i^. 
Ifa  4fi 


^Itmc  arti- 
iltim  ini  - 
' rf  ito  a Ita 
Cite  inter  ou 

(fLrrrj  icccu 
ii , ex  Pa- 

..  ibus  olicn 

m 

tJT- 

*jmbr°f. 

IIS 

%' 

iii 

ru 

it 

i 


h 

If 


Utm. 


Caput.  4~.  De  Adoratione  Eucharitfix.  i^S 


CliriHus  Dominus  Thomar dixit, quia  A 
ytdifti  me  Tkoma,creduliJ}i:  nam  videndo 
Chrilli  corpus,Ckeius  vulnera,  ipsu  Deu 
credidit,  & vt  talem  adorauit,  ita  qui- 
libet Catholicus  Hdem  adhibens  verbis 
Chrifli, &.  videns  fpecicsciufdeni  verbis 
confecrataSjDeum  fub  illis  per  fidem  in- 
tuetur, & ita  facramcntum  illud  adorat. 

Quamob  caufam  liare  Eucharifliae  re- 
ligio , & adoratio  antiquifsima  etiam  eft 
in  Ecclciia,quod  nullus,qui antiquos Pa 
tres  legerit, negare  poteft,  quos  breuiter 
comcmorabo,  vt  hac  etiam  ratione  con- 
llct , immerito  Regem  Angliarhuncar-  ^ 
ticulum  inter  neuos,&  nuperos  annu- 
mcralTc.  Et  in  primis  Ambrof.  lib.  3-dc 
Spiritu  Santtocap.i  2 . prius  de  Angelis 
dicit,  Adorare  non  folum  diuinitatem 
Chrifli , fed  etiam  [cabeUum  pedum  eius , 
quod  de  myllerio Incarnationis intelh- 
git,  ck  fcabellum  terram  illam , quam  Do- 
minus! e fus  m camis  ajjumptione  jujupit , 
interpretatur,  & ita  exponit  verba  Plal- 
mi.  «;8.  Mdorate  jeal  elium pedum  cius,  di- 
cens, per  Jcabellum  terra  mtclligitur  ,per 
terram  autem  caro  Chrtfti , quam  hedie  quotfa 
in  myjlerijs  adoramus,  & quam  Mpojioli  itt 
Domino  Jcju,yt fuprd  dtximtcs , adorarunt,  — 
neque  enim  diuifus  ejl  Chnjlus ,jed  unus. 

Vbi  aperte  loquitur  de  perfera  adora- 
tione Iatriar,  & adorationi  Chrifli  in  pro 
pria  fpeciecxiftentisjhanc  ipfiufmetfub 
lpecicbus  facramctalibus  latitantis,equi- 
parat. Atque  eodem  modo  expomt  pi  £- 
difla  vcrbaPfalmi  <58.  Auguilinus  ibi, 
vbi  eandem  mouet  qua?ftionem,quomo 
do  precipiamur  adorare  fcabellum  pedu 
Dei, quod  terra  elfc dicitur  Matth.  4.  & 
rcfpondct,  Ftutfuans  conuerto  me  ad  Chn- 
[ium. Et  infra.  Sufcepit  enim  dc  terra  terra , 
caro  enim  de  terra  ejl , £r  de  carne  Maria 
carnem  accepit ,& quia  in  ipfa  carne  hic  am - £) 
bulauit  ,ey  ipfam  carnem  nobis  manducan- 
dam ad  falutem  dedit, nemo  autem  illam  car- 
nem manducat, ni [1  prius  adorauerit : inucn- 
titm  ef?  quemadm  odum  adoretur  tale  f :abel- 
lum  pedum  Domini, cFnon  foiiim  ner.  pecce- 
mus adorando  ,Jed  peccemus  non  adorando. 
Quod  vtinam  attente  legat , & cofideret 
Rex  Angliae.  Simili  modo  de  hoc  facra- 
mcntointelligit  Auguflinusconcion.i. 
in  Pfalm.21  .verba  illa  ,Manducauerut,&‘ 
dior atterunt  omnes  pingues  t eme, quod  eo- 
demodo  exponit  epill.i  20.0.7.  &epift. 


1 1 8.  c.3 . coparans  eum , qui  frequenter 
ad  Eucharifliam  accedit  cu  illo, qui  prop 
ter  rcuerentiam  abflinet.  iv.c/cf(inquitj 
ynujquijtjqucd fecundum  fdejuapie  credit 
ejjefaeicdum,  neuter  enim  cotum  exhonorat 
corpus,  &“ [anguine  Domini , fi  Jalubemmi* 
[aeramentum  certatim  honorare  conteudut, 

PiatcreaCyrillus  Hierofolymitan* 
catechefi.  j.Myflagogica,in  qua  iereli- 
turgia-  ritum  deferibit,  cum  de  commu- 
nione trattat , prius  docet,  quanta  reue- 
rentia  corpus  Domini  fufeipiendum  Iit, 
deinde  poli  comunione  corporis  Chri- 
lli in  quit,  de,  tn  ad  calicem  [anguinis 
illius, non  extendens  manum, [e d jt  onus  ado 
rationis  in  modum  ,&y  ener  itionis.  Plura 
tradit  Chryfoftomus  homil.  24.  in  1 . ad 
Corinth.  prarfertim  in  fine , vbi  inquit, 
Jioc  corpus  etiam  iacensinprtcfcp;  reuenti 
[unt  Magi , & cum  muito  metu , & tremore 
adorarunt , imitemur  ergo  yel  barbaros  nos 
coelorum  ciues.  Et  infra , Tu  non  inpreefepi 
yides,fed  iu  altari.  Et  iterum,  ATt n joiunt 
hoc  cor pus  yides  fuutilli , jtd  nofti  eius  yir - 
tutem , & dijfenfationem , inferius  adhuc, 
Nos  ergo  ipjos  excitemus  ,&  formidemus, 
&1  longe  maiorem, quam  ilii  barbari  oflcnda* 
musreuerentiam.  \ bi  etiam  effeonfide- 
randa  arquiparatio  inter  Chrifli  adora- 
tionem in  propria  fpecie  vifibili,&  in  fa- 
cramento.Prarterea  homil.  3 . de  inccm- 
prehenlibili  Dei  natura,  circa  fine,  M.n- 
gelos  etiam  ait , genua  fieftere  Domino  in 
hoc  [aeramento  pro  hominibus  intercedentes , 
i?  dicentes, pro  his [upplicamus,pro  quibus 
tuum  largitus  cs [anguinem,  pro  his  oramus , 
pro  quibus  corpus  hoc  mmolajli.  Addit 
etiam  ibi, folitumfuiffc  Diaconum  in  Miffx 
tempore  confecrationis  ducere  energumenos, 
quos,  agitatos,  vocat , vtique  a docmone, 
Cjt-’  iubet  (inquit ) caput  inclinare . V ideri 
etiam  polfunt  Gregorius  Nazianzenus 
Orat,  n.de  San&a  Gorgonia , «ScOri- 
genes  homil.  6.  in  Iofue,  & Eufebius  E- 
mifenus  homil.  j . Pafchali , Thcodorct. 
dialog.  2.  &:  3 . & Ioannes  Chmacus, 
gradu.  23 . Donum  (inquit)  coeleftc fufei- 
piens  adoro,  & Damafcenus  lib.4.  de  Fide 
cnp.  13  . Neque  contra  veritatem  hanc 
aliquid  Rc>:  adducit,nec  quidatferripof 
fit, facile  conijccrc  valeo. 

Ex  quo  fundamento  nullo  quidc  ne- 
gotio euertitur , quod  in  hoc  pun£k>  de 
cleuationcEuchariflie  poft  confecratio- 
N nem 


3* 

CjriU.Hie 
rcjoljm , 


ChrjfoJl, 


Greg.Nd- 

Origen. 
Eujebi.  E- 
mifen • 


4* 


1/f.S  Libs. Contra  nonnullos  An^icanx  feBx  errores. 


nem  adorandi  caufa , adducit  Rex.  Hoc 
enim  reprehedi  non  potefi  quia  malum 
fit/icut  etiam  nec  quia  nouum. Primum 
patet  ex  didtis  , quia  fi  adorare  Euchari- 
Fucharifti?  ftiam  ducatur fandtu, illam  vt adoretur, 
deustio  ma  proponere,  & oftendere  populo,no  po- 
xime  lauda-  tcfl. cffc  inalfi  - crgfi  eleuare  ide  facrame- 
Y1  ua & 3n ' tum  propter  eundem  fine, no  potefi  efie 
reprehefibile,  fed  potius  maxime  lauda- 
bile. Quid  enim  vel  in  fubftantia  illius 
adtus , vel  in  modo  reprehcniione  dignu 
excogitari  potefi:  Quod  autem  mos  ille 
Dionyf.  nouus  non  fit  cofiat  ex  Dionyfio.3  .cap. 

de  Ecclefiafi.  Hierarch.p. 3 .vbi  de  facer- 
dote  cofecranteait , Siccp  venerandifsimtt 
tnyflerid  consummat,  er  laudata  oculis  fub- 
p r,  ijat  in  [ignis  fanftl  propofttis,Sc  Bafilius  li. 

' * de  Spiriru  Samfioc. 27. hanc  ponit  inter 

Apofiolicas  traditiones,  quanuis  no  ele- 
uationem,  fed  ojlefionem  yocet  diuini  cor- 
poris, & [acri  poculi. 

Et  quanquam  res  non  efiet  adeff  anti- 
f • qua, nihil  obfiaret,quominus  approbate 

illam  Ecclefia  cum  omni  fide,  Sc  rcuerc- 
tia  fufcipcretur.Etide©  meritoConciliu 
Vienenfe  inter  alios  errores  Beguardo- 
rum,&  Beguinarum  huc  damnauit,<j«od 
in  eleuatione  corporis  leju  Chrifttnon  debet 
tjfurgere , neq}  eidem  renerentiam  exhibere. 
Quod  tamen  non  de  omnibus  fidelibus, 
fed  de  quibufdam  valde  perfedtis  affere- 
Clemeti-  bant,  quia  dicebant  imperfectionis  effc, 
na  .Ad no-  ab  altifsima  contemplatione  ad  minifie- 
' ! ,deHe  rium  Eucharifiiae  defeendere , qua:  erat 
r x.  ridicula  doemonum  elufio.  Ideoq,  etiam 
Vide  etia  efi  valde  laudabilis  confuetudo  Ecclefie, 

1 moc.  3.  quod  eo  tempore,  quo  corpus  Domini 
c;  Sdne,  cleuatur,pulfetur campanula,qua  circu- 
li e lebr.  fiantes  au  Dominum  adorandum  exci- 
Miiur.  tentur . Neq;  hocitidem  eftadeonouu, 
quin  ante  quadringentos  annos  fuerit  a 
fircgorio.5).  Pontifice  approbatum,  t&- 
fie  Nauclero, generat. 42.  Et  IuoCarno- 


Kduclcr.  tenfis 


ante  quingentos  annos  gratias  egit 


6. 


Regina:  Anglorum  pro  campanis,  quas 
Ecclcfia:  Carnotenfi  dono  dederat,indi- 
cans , folitas  clfe  pulfari  confecrationis 
tempore . Huiufmodi  ergo  mores,cu  ad 
optimum  finem  ordinentur,  &infe  ni- 
hil indecens  ,aut  diuino  cultui  indccom 
contineant, fiuc  parum,  fiue  multum  an- 
tiquitatis fortiti  fuerint , laudabiles  om- 
nino funt  habendi. 

Atq;  hinc  etia  refpofum  efi  ad  articu- 


A lum  tertiu  aRege notatu, videlicet  devfu 

circugefiandi  diuinum  facramentumiu  p„  , 
o . n . . c-uchanf]: 

lupplicationibus , quem  vt  1 uperihtiosu  in  iu^i 

damnare  folentProtefiantes,quia nouii,  uomfcUS[;r 
humanoingenio  inuentum,  Sc  ad  cultu  cuo8*ktu 
Eucharifiiae  introductum  . Quibus  bre- 
uiter  refpodemus,in  primis  confitendo,  fCti 
no  efie  morem  nimis  antiquu,  quaquam  dandsm  Vi 
neqjnimis recenteommnoicumanteter  ^ee(h,o[; 
centos  quinquaginta  annos  inductus  fit  Utur' 
authoritate  Sumorum  Pontificum  Vr-  r , 
bani.IIII. &Clement.V.  cum  generali  J <B'-' 
Cocilio  Vienenfi,vt  habetur  in  Clemet.  1 
g vnic.de  Reliquijs,  Sc  venerat. SaCtor.  Et 
fiatim  vniuerfali  confenfu  totius  Eccle- 
fia:, Sc  mirabili  acclamatione , Sc  fructu 
fufeeptus  efij&in  diescofinnatus,&au- 
Ctus.Quod  non  fine  fpeciali  Spiritus  Sa- 
Cti  prouidentia , ac  nutu  prorfus  diuino 
faCtum  elBe , dubitare  nemo  potefi , qui 
promifsionibus  Chrifii  fide  dederit,qui- 
bus  Sc  fe,&  Spiritu  Sanctu  Ecclefia:  fua: 
in  perpetuu  gubernatore , Sc  proteftore 
efi  pollicitus  affuturum  .Deinde  in  hoc 
etiam  punCto  loeu  habet  ratio  fa<fta,quia 
huiufmodi  infiitutio,  Sc  Eucharifiiae  fo- 
leniscircugeffatio  finem  habet  optimu, 

C & in  actione  ipfa  nulla  efifuperftitionis 
vmbra , fed  potius  ad  propofitu  fibi  fin£  R . 
magna  vtilitas,  Sc  aptitudo  maxima.  Fi- 
nis  enim  illius  folenitatis  efi  tanti  benefi  f 
cij  memoria  populuChrifiianum  ad  gra- 
tiam aCtione  excitare,  & ad  percipienda 
vberius  tanti  facrameti  gratiam, &fructu 
comouere,vt  praediCti  Pontifices  in  ex- 
ordio,6c  difcurfu  illius  capitis  fumina  cu 
pietate  declararunt.  Actio  vero  ipfa  de 
fe  indifferens  efi, vnde  facta  propter  bo- 
num finem, & debita  fide,  ac  reuerentia,  Ar 
fit  honcfiifsima,&  rcligiofa/icutin  figu 
ra  legimus  de  circugefiatione  arceNum.  2'  Re%'6: 
D i4.&maxime  2.Reg.6.&i.Paralip.i  5-.  1 
Quid  ergo  fit , quod  aduerfarij  in  hoc  1 
folenni  ritu  reprehcndant,nefcio. Dicet  7- 
fortalTe,non  potuifie  Ecclcfia  huiufmo-  Refoon» 
di  nouum  ritum  introducere. Sed  hoc  ab  ^ar,‘5tlcori‘ 
ipfis  fineS criptura,fine  ratione, fine  vllo  '°' 
prorfus  fundamento, imo  cotraScriptu-  Ecdekpo 
ra,  Sc  ratione  alTertu  efi.  Scriptura  enim  teft  ftitucts 
nuquam  hoc  prohibuit;  imo  vbiq;  fHni-  quidquid»*! 
ficst,ea,  quae  pertinent  ad  cultum,  csre-  mflior' Dfl 
monias,&  ritus  huius  facramenti,Eccle-  ' S 

fie piouidcti^,<5c difpofitiom efie comif-  ric. 
fa,iuxta iilud  1 .ad Cor.i i.Cceteuicumye  x. Cor.it’ 

‘ nero. 


tJlacha. 

2. 

Ejlhervlt. 

Jiditb-yl- 

tim. 

Cle>n.$. 


8. 

Jnprincipio 
Eccisfi^  po 
tuis  hxe  cir 
cungeftauo 
noo  cli«  vti 
lis. 


Conc.Tri- 

dctit. 


Cno.f.  De  Laicoruin  fola  fbccie  panis  communione.  14-7 


ncrOfdifpMam. Deinde  in  veteri  lege  fuit  A 
potefiasinfiituendi nouu  aliquod  tefiii, 
vt  confiat. 2. Machab.4.<Sc  Elthcr,&  Iu- 
dith.vlt.  ac  proinde  multo  ruagis  efi  hxc 
potefias  in  JEcclefia,&  ita  coiueuit  a p ri— 
mordijs , dies  feltos  infiitucre  ad  Deum 
in  Samfiis  luis  laudandu;  ergo  maiori  ra- 
tione potuit  peculiare  diem  infiitucre  in 
honore  Sancti Santloru,& tati beneHcij 
comcmorationCjVtClem.j.fuprain  vir- 
tute argumentabatur.  Deniq;  naturalis 
ipfacoditio humanae  naturae  poftulatin 
his  rebus  varietate, & mutationem, vnde 
incredibile  efi:  rcliquillc  Chrifium  Ec-  g 
cleiiam  fuam  ex  hominibus  congrega- 
tam fine  huiufmodi  potefiate. 

In  principio  igitur  nafcentis  Ecclefix 
potuit  hxc  celebritas  no  folum  nonelTc 
nccefiaria,veru  etia  neq;  vtilismuiaChri 
ftiani  inter  infideles  viuetes,eisqj  fubditi 
no  poterant  fine  periculo,  tam  publico, 

<5c  foleni  ritu  facramcntu  hoc  colere. Po- 
fiea  vero  licet  fieri  potuilTct , tamen  per 
rnultu  teporis  non  efi  iudicata  necellaria 
huiufmodi  foienitas,quia  pura,5c  fincera 
fide  hoc  myfierium  ab  omnibus  Chrifii 
profelloribus  tenebatur, & quotidie, vel 
laltc  lingulis  Dominicis , ac  feflis  diebus 
eius  memoria  cum  magna  deuotione , ac  ^ 
iruftu  recolebatur. Pofiea  vero  cum  er- 
rores cotra  veritate  huius  facramenti  in- 
gruetes  multiplicaretur,  & charitas  etia, 
ac  deuotio  fideliu  remitti  videretur,  pru 
detifsimequideeiufmodi  inftituta  efifo 
lenitas,  qux  & fideliu  animos  in  fide  tati 
facrameti  magis  cofirmarct , &adgrati- 
tudine , dileftioncq;  excitaret  ardetiore. 
Quapropter  merito  Cone.  Tridentinu 
anathema  dixit  illis,  qui  facramentu  hoc 
ik5  cllc  adornndu  afiererent,feftiuaq;  ce- 
lebratione peculiari  vcnerandu,<Sc  in  fup 
plicationibus  folenniter  circungefiandu  j-j 
pernegaret. Na  in  his  omnibus  vel  fuppo 
nituv  error  veritati  prxfentie  Chrifii  in 
hoc  fecrameto  cotraria,velfalte  includun 
tur  aiij  errores  no  minus  verx  fidei  ad- 
uerfantes,  vt  Ecdefia  vniuerfalem  pofie 
in  moribus  errare  ,vel  non  polle  prxei- 
pere,  nifi  quodin  Scriptura  prxeeptum 
inuenitur , vel,  quod  inde  fequitur  om- 
nes exremonias  per  Ecclefiam  infii tutas 
eife  fuperfiitiofas . Et  fimilia,  quxalijs 
locis  fatis  funt  refutata , & in  fequfitibus 
fxpiiis  occurrent  obuianda. 


C A P V T V. 

De  Lucorum fub  vna  tantum  fpecie panis 
communione. 

CV  M Rex  in  quarto  articulo  Ec- 
clefiam Catholicam  nouitatis  111- 
fimulat,eo  quod  laicis  in  fpecie  ta- 
tum  panis  Euchariftiam  exhibeat, in  ea- 
dc  lalcbra  hxrerc  videtur,  in  eo  enim  ni- 
titur, quod  Ecclefiainvfu,vcl  ritib9facra- 
mcti  nihil  addere, aut  minuere  pofsit,  vel 
immutarc,quod  vniuerfe,& line  limita- 
tione fumptu,  rationi,  & Scripturx  con- 
trarium eile  demonfirauimus.  Quanuis 
enim  illa  ,qux  funt  de  iubfiantia  facra- 
mentorum , <Sc  a Chrifio  funt  infiituta, 
mutari  per  Ecclefiam  non  valeant,  nihi- 
lominus ca,  qux  ad  accidentales  ritus,  & 
ad  mores  vtentiu  pertinent,variationem 
accipere,  & Ecclehx  authoritatepro  te- 
porum opportunitatibus  mutari  pofsut. 
At  in  prxfenti  articulo  folent  aduerfari) 
vrgere  dicentes,  mutationem  hanc  con- 
traria fuifie  Chrifii  inftitutioni , & prx- 
cepto.Nam  Chriftus  omnibus  prxeepit 
vtriufquc  fpeciei  perceptionem  illisver- 
bis  Ioan.d.A7^  manduc  anentis  carnem  fi- 
li) hominisi&  biberitis  eius  [anguine  m , nen 
habebitis  vitam  in  vobis . Qux  verba  ita 
fuifie  a principio  Ecclefix  intelletla, an- 
tiquus vfus  comunicandi  omnes  fideles 
comprobare  videtur.  Accedit  etia, quod 
ipfa  mutilatio  facramentividetur  clfe  co- 
tra illius  inftitutionem,acfubindeintrin 
fece  mala, tali  infiitutionefuppofita. 

Sed  in  his  etia  obieftionibus  non  rece- 
dunt hxreticiafuperba  prxfumptione, 
qua  indicium  fuu  Ecclefix  catholicx  au- 
thoritati  prxferunt , eaq;  in  exponendo 
vero  Scripturx,  & Chrifii  fcnfir , errare 
pofiefimo  & errafle, dicere  audent. Quia 
igitur  ex  cotrario  fundametoin  hoc  ar- 
ticulo potifsimc  couincendi  funt,&illud 
fatis  efi  in  fuperioribus  cofirmatu ; ideo 
in  prxfenti  breuiter  diftis  obie&ionibus 
fatisfaciemus , fimulq;  morem  Ecclefix 
nec  nouu  elTe.nec  averbisChrifii  alienu, 
ofiendemus.Duo  vero,vt  clarius  proce- 
damus,in  vfu  Eucharifiie  in  vna  tantum 
fpecie  difiinguere  oportet.  Vnu  cft,an  li 
ceat  interdu  maducare  corpus  feparatim 
ab  vfu  calicis : vel  hoc  seper,  & quafi  in- 
trinfecc  malu  fit:a!iud  efi,  an  liceat  priua 
re  fideles  totovite  tepore  vfu  calicis, quia 
N z licet 


“1 

I. 

Laicorum 
fub  vna  fpe 
cie  comiuu 
rienem  im 
meiito  re  - 
prehendis 
Rex. 


ObieQich^ 

reticorum. 


loan , 6, 


1. 


Solutio? 


In  vfu  H ii— 
charift.  ful> 
vna  fpecie 
duo  cofids' 
fanda. 


14.8  Lib.  i.  Contra  nonnullos  Anglican*  feci*  errores. 


Sacerdoti  fa 
crincauticO 
niuoio  fub 
vna  fpecie 
Don  perraic 
tuar. 


3- ' _ 

Communio 
iu  fo!a  (pe- 
cie  panis  ab 
» iicio  ficcle 
l'.ae  v ficata 
«ft. 


r.uf  pius. 


licet  ponamus  , aliquadopoffc  licite  vna 
fpecics  line  alia  fumi  , nihilominus  lu- 
perefe  poteft  quxlfio,  an  liceat  nunqua 
fu  mere  vtramque,  pollet  enimeiTene- 
ceilarium  interdum,velin  difcurfu  vitas 
vtramque  fumere  > elfo  vnam  tantum 
accipere  aliquando  liceat. Deinde  dilfin- 
o-uere  oportet  inter  oblationem  Eucha- 
riftiae,vt  facrihcium  elt,&  participatio- 
nem eius  ,vt  facramentum  elf.  Quoties 
enim  hoc  facramentum  conficitur , fa- 
crificium  Deo  offertur  , vt  Catholica 
docet  Ecclefia(quicquid  haeretici  fen- 
tiant , quod  nunc  agendum  non  elf  ) & 
quia  facrificium  hoc  incruentum  ima- 
go elf  cruenti  facrificij  in  Cruce  oblati, 
quod  Chrillus  Dominus  in  confecra- 
tione  vtriufquc  fpeciei  feparatim  facta 
reprxfentari  voluit , ideo  nunquam  Ec- 
clella  permittit,  vel  facramentum  hoc  in 
vna  tantum  fpecie  confici,  vel  a facerdo- 
te  Cerificante  in  vna  tantum  fpecie  con- 
fumi.  Et  ita  dc  mutilatione  facrificij,  vel 
communionis  facerdotalis,  ieu  facrifica- 
lis  ( vt  fic  rem  declarem  ) nulla  elf  quas- 
illo , illam  enim  fatemur,  nunquam  effc 
licitam:& probabile  elf,licetnonde  fide 
certum,  illam  elTe  iure  diuino  prohibita, 
vel  fortaffe  intrinfece  malam , fuppofita 
inflitutione.  Sed  hasc  Theologis  omitti- 
mus : nam  folum  de  laicorum  comunio- 
ne , feu  participatione  facramenti  extra 
facrificium  nunc  tractamus. 

Devfu  ergo  communicandi  exprx- 
confecratis  in  fola  fpecie  panis  dicimus 
in  primis , nec  per  fe  malum  effe,  neque 
vnquam  fuifle  in  Ecclcfia  prohibitum , 
imo  neque  effc  nouum,fed  potius  ab  ini- 
tio Ecclefias  fuilTe  in  illa  vfitatu.  Et  quo- 
niam cx  hoc  vfu  cetera  fufficienter  pro- 
bantur , & Rex  maxime  huiufmodi  no- 
uitatem  reprehendit,  illu  prxeipue  olfc- 
demus . Primo  ex  antiquo  vfu  feruandi 
Eucharifliam  fub  fpecie  panis  fola,  & mi 
nillrandi  illam  infirmis , <3c  deferendi  in 
domum,vel  in  itinere,  vtique  ad  confu- 
medam illam  opportuno, vel ncceffario 
tempore. Morem  autem  huc  colligimus 
in  primis  ex  his , qua:  cx  Dionyfio  Alc- 
xandnn.Eufcbius  narrat  lib.  6.  Hiifor. 
cap.  3 . dc  Serapione  Sene , qui  cum  diu 
cbmunionc  priuatus, poenitentiam  egil- 
fet,  co  quod  facrihcium  idolis  obtulilTet, 
tandem  in  ai  ticulo  mortis  exiit  ens  pref- 


A byterum  ad  fe  vocari  iufsit,  cum  vero  il- 
le morbo  etiam  vexatus,ad  Serapionem 
accedere  non  poflet.  Exiguam  Euchan- 
ttu e particulam  nuncio  dedit , pnecipiens,  yt 
eam  made  fati  am  in  os  Senis  ittfuderet,  quod 
pollquam  facium  elf.  Senex  feliciter  e 
viuis  exccfsit.Ex  qua  hilf  oria  perfpicuu 
relinquitur,  particulam  illam  fuilTe  pa- 
nis confecrati,&  pro  tempore  necefsita- 
tis  confcruati,  <Sc  illum  fine  vino,vel  fan- 
guinc  pro  integra  communione  fuilTe 
datum, eamque  communionem  non  fine 
miraculo,  vel  lingulari  Dei  gratia  fuiife 
a fanflo  illo  Sene  expeClatam,ac  proin- 
® de  Deo  fuilTe  gratam, vt  larnfta  etia  mors 
Senis  llatim  fubfequuta  comprobauit. 

Nec  difsimile  elf,  quod  de  Ambrofio 
animam  agente  in  fine  vita:  eius  feribit 
Paulinus,  Honoratum  V ercellenfis  Ec- 
clefix  facerdotem  in  le£to  fuo  iacentem 
ter  vocem  audiuitTe , dicentem  libi,  Sttr - 
ge ,fejlina,quia  modo  efl  recejfnrus,  qui  de j- 
cendens  (ait  Paulinus)  obtulit  Sanllo  Do- 
mini corpus, quod  y'oi  accepit , emifit  fpiritu, 
bonum  'viaticum  f tcum  de  ferens, vbi  de  fan- 
guine  nulla  elf  mentio  . Praeterea  eunde 
Ecclefix  morem  offendit  hilf  oria, quam 
de  fuo  fratre  Satyro  refert  idem  Ambro 
fiusin  Orat,  funebri  de  ipfo  , videlicet  e 
naui  fecum  co  rpusDomini  tulilfe, cuius 
virtute  a naufragio  liberatus  elf,  vt  in  fu 
perioribus  bis  iam  attigimus.  Item  Gre- 
gorius  Turoncn.  lib.  de  Sancta  Patrum 
vita  cap.  3.  de  Sandto  Gallo  Epifcopo 
rcfertjcum  reuelationcm  inflantis  mor- 
tis accepilfct  , polf  triduumqj  migratu- 
rum, conuocajfe populum , omnibus  con- 
fracto pane, communionem  fan£ia,ac  pia  yo  - 
lutitate  partitum  fuilfe.  Hoc  etiam  confir- 
mat antiqua  confuetudoEucharilf  ia  fer- 
uandipro  infirmis,  quar  fumitur  ex  Co- 
D cilioTuronico.2.  fub  Ioanne  Papa  III. 
anno  quingentefimo  feptuagefimo  cele- 
brato,&  Cocilio  Matifconefi  paulo  polf 
fub  Pelagio  IIII. canon. (>.&  ex  Beda  li. 
4.H:ffor.Anglor.c.24.No  elf  enim  ve- 
rifimilc  feruata  fuilTe  vnquaEuchariffia 
fub  fpecie  vini,  cum  breui  tepore , & fa- 
cile acefcat,&  corrumpatur,feruabatur 
ergo  in  fola  fpecie  panis,  vt  nuc  etia  fit. 

Alia  etiam  fuit  antiqua  confuetudo, 
qualiberu  erat  fidelibus  corpus  Domi- 
ni quod  viri  in  manibus,  foeminx  in  lin- 
teolis nitidis  accipiebant)  ex  Aug.ferm. 

2 J2. 


SerapbSe- 

nis  10  |,I4 
fpecie  pa„is 
Euchariftia 
recepic. 


4- 


Paulmut. 

Ambrofiui 
in  iola  fpe. 
cie  paoist  1 
chanftiara 
iulcepit. 


Ambrof. 


Greg.Tw. 


ConciLTu 
ronic. 
Cone.  Mi’ 
tifeon. 
Beda. 


D .. 

Euchatiftu 
indomdfi* 
cum  defer* 
re,olim  fid* 
lib»  licebat 


C*p.f.T)e  L aicorum fuh foUpdnis j^ecte  communione*  1 49 


Tertuil. 


Cyprian. 


2 jz.dcTcmporcjvcl  in  Ecclcfia  confu-  A 
mere  , vel  fecum  in  dormi  deferre  ad  fe- 
crctc  communicandum  tempore  oppor 
tuno , quae  communio  (inc  dubio  in  fola 
fpecie  panis  fiebat. Et  ita  fumiturcxl  er 
tullianolib.  2.  ad  Vxor.  cap.f.ibi. Non 
f.ict  maritus , quidfecreto  ante  omne  cibum 
giifteSj&'  fi fciuerit , panem  non  illum  credit 
ejfe, qui  dicitur . Et  in  eodem  fenfu  pofsut 
intciiigi  verba  eiufdcm  lib.  de  Orat.cap. 
vlt.  Accepto  corpore  Demini,  ey  rejeruato, 

' Wh;k  q,  f alnum  ejl}&partiiip*tio)acrificij , 

&■  exccutio  ofjicij.  Quanuis  poisint  haec 
verba  optime  intciiigi  de  priori  rclerua-  g 
tionc  pro  infirmis.  Dirta  etiam  confue- 
tudo  colligitur  ex  verbis  Cypriani  lib. 
de  Lapfis,  non  longe  «i  fine,  vbi  reiert  dc 
quadam  focmina , cum  arcam  fuam,in  qua 
Domini  SariBum  fuit  , manibus  indignis  ten- 
ta ff  et  aperire , igne  inde Jurgentc  deterritam 
ejje,nc  auderet  attingere, quod  refert  inter 
Euchariftix  miracula.  Illud  ergo  Sanftu 
in  priuata  arca  rcclufum  nihil  aliud  erat, 
nili  corpus  Domini  in  propriam  domfi 
portatum  iuxta  prxfatam  confuetudi- 
nem,  quam  etiam  commemorat  libr.  de 
Lapfis  dicens,  Dimijfns , & adhuc  gerens 
fecum,' vt  ajfolct  Eucharittiam. Qui  mos  fo  Q 
lum  primis  quingentis  annis  Chrifli  du- 
ralTe  videtur.  Nam  in  ConcilioCcfarau- 
gullano  anno  quingetefimo  decimo  oc- 
tauo  cap, 3. anathematizatur, qui  proba- 
tus fuerit , ^Acceptam  Euchanftue  gratiam 
non  confumpfiffe  in  Ecclefia. 

Manifellum  ergo  eil,  vfum  commu- 
nicandi interdum  in  fola  fpecie  panis , 
antiquifsimum  fuiiTe  in  Ecclefia;  ergo 
propter  nouitatem  non  poteft  a Rege 
Anglic  reprehencijcum  in  primis  quin- 
que feculis  fu  i fle  probetur.  Et  eadem  ra- 
tione reprehendi  no  poteft  propter  abu- 
fum , vel  aliquam  inordinationem , cum  D 
ipli  etiam  heretici  fateantur,in  illis  prio- 
ribus feculis  inores  Ecclefix  fuifle  pu- 
ros , <Sc  verbo  Dei  confentaneos . Ratio 
autem  Theologica, & Catholica  eft, quia 
ChrillusDommus  nunquam  prohibuit, 
vnam  fpecietn  fine  alia  fumere, neque 
ex  vi  inflitutionis,  €<  attenta  fola  rei  na- 
Hiccomu.  tura  id  prauum  efl.  Priorem  partem  co- 
nT*n J‘  m°  tra  aduerfarios  fufficienter  probamus, 
j Chtiflo  ^ Petendo  ab  eis  bcripturx  locum , vbi  illa 
liibinu.  prohibitio  feriptafit.  Nam  cum  illum 
oltendere  nequeant, fatis  in  eorum  prin- 


Conc.  Cee 

farattgujl. 


C. 


cipijs  conuincuntur , nullam  clTc  talem 
prohibitionem  fpeciahter  a Ciniflo  la- 
tam. Nos  autem  addimus,  etiam  ex  tra- 
ditione Ecclefix  non  haberi,  fcd  contra- 
rium potius,  vt  videbimus . Imo  ii  vera 
eil  opmio  dicentium,Chrilium  pclt  rc  - 
furrertionem  dedille  panem  coniecra- 
tum  duobus  oifcipuhs  Lue.  24.  inde  ha- 
bemus, exemplo  Chriifi  huiufmodi  co- 
munionem  in  vna  fpecie  clle  compro- 
batam; & fane  Auguftinus  id  plane  fup- 
ponit  lib.  3 . de  Confenfu  Euangeliflar. 
cap.  2 $ . & ferm.  1 40.de  lempore,&  Be- 
da,&l  hcophylart.ibi. 

Altera  vero  pars,  prxterquam  quod 
fufficienter  authorjtatc  Ecclefix  proba- 
tur,ex  principijs  etiam  fiuei  oflcndi  po- 
tefRqiuaChrifliis  Dominus,  qui  cll  vc- 
luti  fubftantia  liuius  facraincti, totus  eft 
fub  Ungulis  fpccicbus  , potensque  fub 
vtrifque,vel  feparatim  fumptis  ad  vitam 
dandam  recipienti  ; ergofumptiofolius 
panis  fufficit, &ad  recipiendum Chri- 
ftum,6c  ad  recipiendum  effertum  facra- 
menti, <Scad fignificationem  facramcn- 
talern,  qux  in  vfu  Eucharillix  quatenus 
facramentum  eft,  inuenitur.  Nam  quo- 
modocunque  hoc  facramentum  fuma- 
tur, femper  flgnificat  perfertum  conui- 
nium  ad  refectionem  animx  fufficiens 
propter  excellentiam  panis  coeleftis  fub 
fpeciebus  terreftris  panis  contenti,  <Sc 
fignificati. Sicut  etiain  hoc  facramentum 
vt  eft  Angelorum  panis  fufficienter  fig- 
nificatus  fuit  per  Mana, vel  per  panes 
propofitionis  Une  adiertione  potus , aut 
vini , quanuis  vbi  fub  ratione  facrificij, 
6c  oblationis  prxfiguratuin  eft , vtraque 
fpecies  interuenerit,vtin  oblationeMel 
chifedccb,  quando  pane, & vinu  obtulit. 

Reliquum  eft , vt  de  altera  parte  pro- 
pofita  aliqua  curfim  falte  fiibnertamus: 
deperpctiia  nimirum  carentia, feufepa- 
ratione  fidelium  non  confecrantium  ab 
vfu  calicis.In  qua  breuiter  dicim9,Chri- 
ftum  nunquam  prxcepifte  Paftoribus 
Eccleflx,vt  aliquando  comunicent  fub- 
ditos  fub  vtraque  fpecie,  nec  ipfis  fideli- 
bus huiufmodi  comunionem  fub  legis, 
vel  falutisnecefsitate  conftituifle.  Prio- 
rem partem  probamus  in  primis,quiata 
leprxeeptum  non  inuenitur  feriptum, 
hoc  enim  pro  aduerfanjs  fufficit,  vt  iam 
dixi. Dicent  fortafTe,preccptum  hoc  da- 
N 3 tum 


Luc.  24. 

'Sluguft. 

Beda. 

Tbeophjl . 

7- 


ChriftusDo 
minu>  lub 
qualibet  fpe 
cie  cotu'ia- 
cramcnti  ef 
ftctuin  co- 
munica». 


8. 


Nullum  da- 
tur prpcep- 
rum  cumu- 
nicandi  fub 
vtraque  fpe 


EuaHohaJ 

rcUcorUnj, 


Reijcituf 
<ualio,&ve 
riu  fenfus 
piccepriEu 
ciiaiiftiam 
conficiendi, 
traditur. 


Coe.  Trid. 
<AuguJl. 

5>. 

Objicitur 

locus  Luc. 
a a. 


i jo  Lib.  2. Contra  nonnullos  j4nglicdn&feff  terrores. 


tum  efTc  a Chrido  Padoribus  Ecclefiae,  A 
dicente  Apodolis  luis  m nocte  Coenx, 

Hoc  facite  tn  meam  come  morationem,  qui- 
bus verbis  id  facere  praecepit,  quod  ipfe 
fecerat , ipfe  autem  accepit , benedixit,  ac 
diflrtbnit  difcumbentibusvtraque  fpecie; 
ergo  idem  a miniftris  fuis  fieri  voluit, & 
praecepit. Sed  in  primis  cum  Protedates 
contra  vniuerfalemEcclefie  fenfum,nec 
fubftantialem  ritu  huius  facramenti,  nec 
facrificij  oblationem  ex  illis  verbis  pro- 
bari velint , profefto  nulla  verifimili  ra- 
tione poliunt  preceptum  communican- 
di fub  vtraq;  fpecie  inde  colligere  . Prx-  g 
fertim  quia  neque  praeceptum  commu- 
nicandi , quoties  facrilicio  Aliffae  afsidi- 
tu r,in  verbis  illis  cotinetur,vt  alibi  olf  e- 
dinrus,  & ex  antiquis  Concilijs  infra  at- 
tingemus . V erbis  igitur  illis  non  prae- 
cepit Chriflusqmitari  fartum  illud  quo- 
ad omnes  circundantias , quas  tunc  pro 
teporis,  <Sc  occafionis  opportunitate  ob- 
feruauit,  alias  oporteret , nortu  femper, 

& pod  coenam;  imo  & pod  lotionem  pc 
dum  communicare  . Item  effet  necelfa- 
riunr  de  iure  diuino  in  azimo  conficere, 
ficutChridus  fec 
mentu  conficitur 
dum  edet,  eademq;  ratione  femper  de-  ^ 
berctfacerdostotumpanem,quem  con- 
fecrauerat,didribuere,&a  foloillo facer 
dote, qui  facrum  confecit,&  finita  datini 
confecratione  accipiendum  edet , ac  de- 
niq;ante  calicis  confccrationcm  didri- 
buere  necelfariu  elTct : nam  ita  etiam  fe- 
cit Chridus  Dominus;  hxc  auteomnia 
incredibilia  funt,&  contra  perpetuam 
Ecclelix  cofuetudinem. Solus  ergofub- 
dantialis  ritus  huius  facrificij,  &facra- 
menti  illis  verbis  praeceptus  ed,  vt  Con- 
cilium Tridentinum  docuit  fefT.22.cap. 

1 : reliqua  enim , quae  accidcntaria  funt,  p. 
Ecdefix  difpofitioni  Dominus  commi- 
fit,  vtiamdixi,  8c  Augudin.  epid.n8. 
affirmauit. 

Non  defunt  vero  ex  aduerfarijs , qui 
praeceptum  hoc  colligant  ex  alijs  verbis 
Ciirilli  Domini  apud  Lucam  cap.  22. 
Bilnte  ex  hoc  omnes , quod  non  folum  de 
liis , qui  tunc  praebentes  aderant,  fed  etia 
de  omnibus  futuris  fidelibus  intelligi  ob 
tendunt:aiuntq; , non  fine  myderio , & 
quali  prophetico  fpiritu  additi!  elTe  ver- 
bum illud  in  didributione  fanguinis,po- 


:it . Item  quoties  facra- 
,alijs  neccdario  tribue- 


tius  quam  corporis, ad  praecauendum,Sc 
prohibendum  morem  futurum  in  Eccle 
lia  Romana  excludendi  fideles  a partici- 
patione calicis . At  hxc  ponderatio  fri- 
uola  cd:  quanuis  enim  verba  illa  futuros  Explicatur 
homines  comprehendere  cocederemus,  locus  Lues 
de  omnibus  fidelibus  illa  intelligcre  neu  21  • 
tiquam  oporteret,fedad  fummu  de  om- 
nibus facerdotibus,quia  ibi  foli  Apofto- 
li  aderant,  qui  tunc  ordinati  funtfacer- 
dotes,  vt  fatis  indicauit  Concilium  fri-  frident 
dent.feff.2  2.  c.i.  & can. 2.  dicens  Chri- 
dum  in  coena  Apodolos  facerdotes  co- 
fecralle,dicens  eis,&  in  eis  fuccclforibus 
eorum,  Hxc  facite, &c.  vbi  licet  exclu fl- 
uam exprelTe  non  ponat,  tamen  folos 
Apodolos  nominandojillos  folos  ibi  ad- 
fuilfe  fatis  figmficauit.Idemq;  ex  Matt. 

2(j.&  Ioan.  1 3 . & alijs  Euangelidis  col- 
ligitur. Nam  folos  difcipulos  nominant, 
per  quos  quali  perantonomafiam  Apo- 
dolos intelligunt,&  Mattheus  exprelTe 
addidit  numerum  duodecim , <3c  quos  in 
particulari  nominant,  omnes  erant  Apo 
doli.  Ac  denique  coni  unis  Ecclefiar  fen- 
fus  ed , Chridum  non  omnium  difeipu- 
lorum,fed  duodecim  tantum  Apodolo- 
rum  pedes  laua(Tc,illos  ergo  tantum  prae 
fentes  in  Coena  habuit,  illisq;  folis  dixit. 

Hoc  facite-,  illis  ergo  tantum  dixit,  Bibite 
ex  hoc  omnes . Deinde  ineptum  ed,parti- 
culam  Omnes  ad  futuros  fideles  referre, 
cum  Chridus  ad  folos  praebentes,  & de 
folo  illo  calice , quem  iliis  praebebat , qui 
non  poterat,  nifi  inter  prefentes , diuidi, 
loquutus  fuerit. Et  ita  Marcus  expofuit 
ibi  datim  elfc  impletum , quod  Chridus 
praeccperat,dicens,£f  biberunt  ex  illo  om  - 
nes.  N cq;  in  illo  verbo, vel  figno  aliquod 
inuenitur  myfterium , fed  quia  Chridus 
pane  prius  fregerat,  & in  duodecim  par- 
ticulas diuiferat,& vnicuiquc  fuam  por- 
rexerat , non  fuit  neccflarium  dicere’, 

*Accipite  omnes,  & comedite : quia  vero 
vnum  calicem  prebebat,vt  ex  eo  omnes 
biberent, ideo  verbis  fuis  illud  etiam  ex-' 
prefsit . Quod  alijs  verbis , Sc  fine  illa  di- 
dributione exprefsit  Lucas  dicens,  •Ac- 
cipite , & diuidite  inter  Vos , vbi  particula 
V os  prxfcntes  tantum  defignat , non  fu- 
turos. 

Poderior  autem  pars  de  necefsitate 
fidelibus  impolita  comunicandi  aliqua- 
do  fub  vtraque  fpecie  maxime  fundari 

folct 


Objicitur 
locus  lOJll. 
t. 


Coc.  Trid. 


Explicatur 
locus  Io  an. 


Tulbert. 

Cvnoteu. 


Cap.y.  De  Laicoru  infola  ftccie  panis  communione . //  / 


folct  in  verbis  Chrifli  loan. 6.  Nifiman- 
ducaueritts  carnem  filij  hominis,  & bitentis 
cius Janguiticm , non  habebitis  yitam  in  yo- 
bis.  V crumtamen  hic  locus  a Caluiniftis 
vrgeri  non  potcfl,cum  ipfi  plerumque 
neget  Chriltum  Dominum  m totoiilo 
capite  loan.  6.  de  Sacramento  Euchari- 
ll;x  fuiile  loquutum.  Deinde  multi  ctia 
catholici  negarunt,  verba  illa  intclligen- 
da  ell  e de  Sacramentali  manducatione 
corporis, tx  fanguinis  Domini , quorum 
fententiam  hactenus  Ecclefia  nondam- 
nuuit,ncc  certum  fenfum  illorum  verbo 
rum  dcclarauit,fed  folum  vnum  lallum,  g 
quem  nunc  haeretici  approbant,  exdu- 
lit.Vnde  ConciliumTr1dentin.Sdl.21. 
cap.  2,  dixit , txillo  jermone  Domini  non 
colligi, communionem  jub  ytraque  fyecie  ejfe 
d Domino praceptam , ytcumqne  mxta  ya- 
rias  SanClorum  P atrum, & Doctorum  inter- 
pretationes,intelligatur.  Probabilior  aute 
expolitio  elle  videtur, ibi  quidem  impo- 
litam elTc  fidelibus  communionis  Chri- 
fli in  Eucharillia  necefsitatem,non  tamS 
e fle  impolitam  omnibus,  & lingulis  fide- 
libus vtriufque  fpeci  ei  obligationcm,fed 
tantum  fumendi  carnem  ,&  fanguinem 
Chrilli , fiuc  vno  adu,  fiuc  multis  fuma-  £ 
tur.Quia  tota  necefsitaspofita  cfl  in  vnio 
ne  cum  Chriflo  per  huius  {aeramenti 
fmnptione,  que  ad  fakltem,&vitam  fuf- 
ficiat:  ad  vitam  autcfufficit  totius  Chri- 
lli manducatio,  vt  cx  verbis  eius  flatim 
id  elicientes  confirmabimus.  Sicut  ad  fa- 
lute  iulficit  crcdcrc  in  Chriflum,&  illud 
efi.  credere  carnem, & fanguinem  eius,li- 
cet  haec  no  fingulis,feu  dillindis  adibus 
credantur, ita  quia  Chri  Ilus  totus  fub  fin 
gulis  fpccicbus  continetur, fola  Euchari- 
il  ici  panis  receptio  ad  falutc  fufficit,quia 
in  illa  totus  Chriflus  accipitur,  &(vtfic 
dicam  ) fanguis  cius  re  ipfa  bibitur  , licet  D 
non  per  modum  potus  accipiatur.  Vnde 
fit, vt  praeceptum  illud  integre  impicat, 
qui  corpus  Domini  accipit,  8c  c contra- 
rio fequitur,  illum  tantu  violare  praece- 
ptum illud,  & Chrilli  comminationem 
incurrere, qui  a corpore, & fanguine  Do 
mini  abflinetjVt  redo  expofuit  Fulbert. 
Carnoten.epill.i.  ad  Deodatumin  fine. 

Et  Chrilli  verba  egregie  hunc  fenfum  re 
cipiunt,ita  vt  negatio  inclufa  in  particu- 
la,»r^,cadat  in  tofa  fequentem  fententia, 

& vtrumque  membrum  eius,  «Scfenfus 


fit,fi  nec  corpus  meum  manducaueritis, 
nec  fanguinem  biberitis  non  habebitis 
vitam  in  vobis.  Et  ita  legit  Athan.lib.de  jt},anar 
commun.  eilentia  Patris, &c.  Qui  non  co - * 

medit  carnem  meam  , nec  bibit  fanguinem 
meum, non babebityitam  «ternam  Jut  eode 
modo  exponit  Augullin.  tradat.  z6.  m 
loan. Cuius  verba  paulo  poli  referam. 

Per  illa  ergo  verba  folum  voluit  Do- 
minus  oilendere , quam  Iit  neceflarium 
fidelibus  per fioc  Sacramentum  Chrillu 
ipfum  intra  fc  lumcrc.  Voluit  autem  dif- 
tinde  explicare  lumptionem  corporis, 

& fanguinis , non  quia  neceflc  fit,diflin- 
disadibus  illafumere,  fed  vel  vt  fidem 
fiuius  facranicnti  dilhnde  proponeret, 
vel  vt  pafsionem  fuam  fignificaret,in  cu- 
ius  memoriam  celebrandum  fempereft 
fioc  Sacramentum  , vel  quia  futuru  erat, 
vtin  Ecclclia fuancccllarium  elfet  ,car- 
nem,  <Sc  fanguinem  fuu  fub  diuerfis  fpc- 
cicbus accipere,  quamuis  non  omnibus, 
fed  his,qui  lacrificant,hascnecefsitas  im- 
ponenda elfet.  Intentionem  a utem  Chri 
Ili  domini  in  verbis  allegatis  elfe , quam  c R 
diximus,  ex  mente  Condii j Tridentini 
in  liunc modum  probatur.  Nam  ipfcmet  do  cradicaf 
Chriflus  Dominus  dixit,  manducatione 
panis  coeicflis fufficcre ad  falutem  i ergo 
non  conflituit  vtnecelfariam  fumptio- 
nem  vini  in  propria  fpecie , & vt  diflin- 
dam  a fu mptione  panis,  Confcqucntia 
euidens  ell , quia  non  potefl  vna  fpecies 
elfe  fufficiens,  fi  duplex  ell necelfaria. 
Alfumptumvero  conflat  ex  inultis  ver- 
bis Chrifli  Domini  loan. 6,  fcilicet.  Hic  Joan.C. 
ejl panis  deCoelo  defceitdens,yt  fi  quis  ex  ipfa  ’ ! 

manduc atterit, no  moriatur.  Et  infra. Siouis 
manducauerit  ex  hoc pane,yiuet  in  «ternum, 

& panis, quem  ego  dabo, caro  mea  ejl  pro  mu- 
diyita.  Et  infra  poli  prsdida  verba, qui- 
bus neccfsitatcm  camis,&  fanguinis  do- 
cuit,addidit,  Qui  manducat  meam  carnem, 

<sr  bibit  meum  fanguinem , in  me  manet , & 
ego  in  illo.  Vbi  particula,  £t,copulatiuc 
qui  dem, non  tamen  coniundim , feddi- 
unirn  v vt  dialedici  loquuntur  J lumitur 
iuxta  vocis  proprietatem, & materi^  exi 
gentiam,&  iuxta  comunem  etiam  Seri-  * 

ptura?  vfum.  Cum  enim  dicitur  Exod.  Exod.zi, 
z i . iuxtaHebraicam  lcdionem,%i  per - 
cujja  it  batrem,&  matrem,  morte  moriaturz 
non  ell  fisnfus  coiundus,  vt  quivtruoue 
fiinul  parentem  occiderit , moriatur , fed 
N 4 diui- 


12. 

Icfim  cjc  P* 
tribus  too 
JinBatur. 


Cjril.Ale 

xandr. 


Chryfofl. 


15. 


IJ2  Lib'2  .Contra  nonnullos  Jnglicanx  feBx  errores 


diuifus,vt  tam  qui  occiderit  Patrem, qua  \ 
qui  occiderit  matrem, moriatur.  Sic  er- 
go in  p radenti  fenfus  dictorum  verbo- 
rum Chrifii  eft.  Qui  manducat  meam  car- 
nem, in  mc  manet,  & ego  in  eo , & qui  btbit 
meum  [anguine m in  me  manet , & ego  m 
illo;  ergo  fumptio  vniufcuiufq;  fpecici 
fufficit  ad  falutem.  Et  rationem  indica- 
uitChriftus  in  verbis  fequentibus,  Qui 
manducat  me,&  ipfcyiuet  proprer  wc,quall 
diceret, fine  quis  manducet  carnem,  fiuc 
bibat  fanguinem  meum , me  totum  acci- 
pit, & ideo  propter  me  viuet,  Vnde  ite- 
rum fubiungit,  Qui  manducat  hunc  panem  g 
yiuet  in  aternum. 

Pradcrea  Patres  antiqui  nihil  aliud 
fub  illis  verbis  intellexerunt  pr^ceptum 
elTe  a Chrifto,  nili  vtChriltum  facreme- 
taliter,&  fpintualiter  recipiamus,  neque 
in  hoc  vim  faciunt ,qu6d  fub  vna  vel  dua 
bus  fpecicbus  recipiatur,  fed  in  hoc  folu, 
vt  manducando , vel  fw mendo  ipfum, 
illi  vniamur.Sic  Cyrillus  Alexandrinus 
lib.4.in  Ioan.  cap.  14.  rationem  illorum 
verboru  his  verbis  reddit.  Nonenimpo[ - 
Junt  cumjantiificatione  beata  Vitee, fidei  par 
ticipcsej]c,cjuiper  myjUcam  bencditfionent 
lejum  non  fufeeperint . Et  infra.  Quia  cor- 
pusChnjli  yiuijicare  potefi,  & [olo  tathi  fuo  ^ 
corrupta  redintegrare, Quomodo  no  Titiemus, 
qui  carnem  illam  & gujlamu:,&'  manduca- 
mus ? Reformabit  enim  omnino  ad  immorta- 
litatemjuam  participes fui. Visi  efl  notan- 
da partiacula  exclufiua  in  antecdenti  po- 
fita:  nam  ex  vi  illationis  etiam  in  confe- 
quenti  fubintelligitur.  Ide  etiam  Chry- 
foftomus  Homil.46.  in  Ioan.vbi  tam  il- 
lis, quam  fequentibus  verbis  nihil  aliud 
fentit  voluille  Chriftum  docere,  nifi  ne- 
cellarium  ede, quod  alij  putabant  impof- 
Cbilc,  & perfuadere,  fe  effe  verum  cibu, 
qui faluat animam,  Neobfcure  loquutum  jy 
in  parabolis  arbitrarentur  ;fed  fcirent  omni- 
no necejfarium  ejfe,yt  corpus  comederent.  Et 
idem  fere  habet  Theophylactus  in  illum 
locum. 

A ugu  dinus  pr^terra  traft.26.in  Ioan. 
pnedifta  verba  Chrifii,  Aiji  manduc  atte- 
ritis, Cf  eat.  exponit  per  fequentia , qui 
manducat  meam  carnem  , & bibit  meum 
fanguinem  habet  Vitam  eternam  , dicens, 
Jlanc  ergo  non  habet , qui  iftum panem  non 
manducat  jicque  iflum  j anguine  m bibit.  Et 
inira.  qui  non  manducat  eius  carnem,  nec  bi- 


bit eius  fanguinem, non  habet  infevitanu  No 
ergo  priuatur  vita , nifi  qui  neutram  fpe- 
cicm  recipitra  contrario  vero , & qui ma - 
ducat  carnem ,&  qui  bibit  fanguinem  eius  ha- 
bet Vitam , vt  idem  Sanftus  fubijcit,  «Sc 
traft.  27-gencraliter  dicit,  Chriflum  de- 
difle  corpus  fuum  ad  manducandum  pro 
pter  aeternam  vitam,  & fignum  (inquit ) 
quia  qun  manducauit,&  bibit ,hoc  efl, fi  ma- 
net,eV  manetur,  fi  habitat,  & inhabitatur. 
At  vero  in  eo, qui  manducat  foJum  pane, 
Chriftus  manet, & ipfeinChrifto,vt  iple 
met  Chriftus  teflificatus  eft ; ergo  ille 
fufficicntcr  manducat,&bibit,teftc  Au- 
guftino,  quia  totum  Chriftum  rccipit,& 
perfecte  reficitur,  quod  illa  verboru  dif- 
tinctione  maxime  lignificatum  eft,vt  fu 
jnitur  ex  eodem  Auguftino  fermone.  x . 
de  Verbis  Apoftoli,  6:  ex  Eufebio  Nice 
no  homil.  f.dc  Pafchate , & Cypriano  in 
ferm.de  Coena  Domini  inter  alia  dicen- 
te, Potus, &efus  ad  eandem  pertinent  ratio- 
nem,quibus  ficut  corporea  nutritur fubfian- 
tia,&’  Viuit,& incolumis perfeuerat,  itaVi- 
ta  ffiritus  hoc  prepno  alimeto  nutritur,  &c. 

Neq;  antiqua  Ecclefiat  cofuetudo  ab 
hoc  verboru  Chrifti  fenfu  aliena  eft,  fed 
illum  potius  confirmat.  Nam  li  cet  verix 
fit, in  primitiua  Ecclefia  vfiim  vtriufque 
fpeciei  frequentem  fui{Te,& fidelibus  co 
munem, nihilominus  etiam  eft  certu,  al- 
terum vfum  manducandi  in  vna  fpecie 
fuifte  ab  illo  tempore  inchoatum.  Nam 
quod  Lucas  refert  Aftor.  2.  de  vfu  fra- 
ftionis  panis  multi  referunt  ad  commu- 
nicationem fub  vna  fpecie.  Etquidc  ex 
vi  verboru  nihil  aliud  colligi  potefi:.  Vn- 
de cum  certum  fit , omnes  fideles  tunc 
communicafte  in  fraftione  panis , no  eft 
certum, ncc  probari  potefi,  omnes  com- 
municaftc  fub  fpecie  vini;  imo  verifitni- 
lius  eft, non  omnes  fui fle  ad  hoc  coactas. 
EJam  ( vt  reliquo*  in  prxfenti  fubticea) 
qui  cx  Nazareis  ad  fidem  conuerteban- 
tur , non  prohibebantur  tunc  feruarc  le- 
galia;ergo  no  cftverifimiie, fuifte  coaftos 
ad  fumendum  calicem, cura  ex  peculiari 
profefsionc  fua  a vino  abftinerent.Ideq; 
cogitari poteft  de  multis  abftemijs  , qui 
vel  vino  vfi  nunquam  fucrant,velabillo 
abhorrebant.  Quarmiis  er»o  vfus  calicis 

. O 

tunc  etiam  fuerit  in  vfu  : quod  id  ex  nc- 
cefsitate  imponeretur  omnibus, fiue  fem 
pcr,fiuc aliquando,  nullo  fufficienti  tefti 

monio. 


Cyprion. 


J4* 

Eunde  fen 
fura  Ecclc 

fis  ennfa: 

tudo  iom. 
probat. 


i.Cer.io. 

hnit' 

liierony. 


Aniutt. 

O 


Tutuli. 

| 

i 

1 

! 16., 

I 


Cap ./ <DeLicor um in fola panis frecie communione,  ijj 


monio,  ncc  fatis  verifimili  coniectura  o-  A 
iktuli  poted.  Quin  potius  folum  vfum 
panis  hiiffe generalem, &comuncm  om- 
nibus,indicant  prardida  verba  Lucae  , & 
confirmant  illa  Pauli. i.  ad  Corinth.  io. 

Vnus  panis, &“  ynu  corpus  multi  jumus  om- 
nes,qui  de  yno  patie  participamus. 

Lt  fimilitcrantiquiPatres,licct  inter- 
dum vtriufque  Ipeciei  vfus  mentionem 
laciant:  faepiusde  fola  maducatione  cor- 
poris Cluilii  loquuntur,  quod  cius  vfus 
generalior  cllet,&fufficiens  ex  illimare 
tur.  Yt  patet  ex  Ignatio  Epiftol.i  3.  ad 
Ephef.vbi  prius  dicit,  Date  operam, yt  ere  ^ 
tritis  congregemini  ad  Eucharistiam, e?  glo- 
riam Dei.  Et  in  line  fubiungit,0/>erfie>nes 
Epifcopo,&  presbytero, mente  indiuulfa fra- 
gentes  panem  ynum , quod  pharmacum  im- 
mortalitatis e ft, mortis  antidotum, yitamque 
vi  Deo  concilians  per  Jefum  Chriflum, medi- 
camentum purgansyitia,  & cunela  pellens 
mala,  ldefumiturex  Hieronymo  epill. 
f o.  ad  Pammachium , quaeell  apologia 
pro  libris  contralouinianum  verfus  fine, 
ibi,  Probet  fe  ynufquif^&fic  ad  corpus  Chri 
ili  accedat,  non  quod  dilat  te  communionis 
ynus  dies,yel  biduu [aniliorem  effciatChri- 
jhanum,  yt  quod  hodie  non  merui,  cras , yel  G 
perendie  merear, [ed  quod  dum  doleo,  me  non 
ccmmunicajfe  corpori  Chrijli,  abjlmeam  me 
paulifferab  amplexu  yxoris,  yt  amori  con - 
itigis amorem  Chrijli praf eram.  Et  lib.a.co 
tra  Iouinianum , Quafi  non  & nos  Cbrifh 
corpus  aequaliter  accipiamus.  Similia  legi 
poliunt  in  dialogo  contra  Luciferianos. 
Item  apud  Augullinu  epid.180.adH0- 
norat.vbi  ait , Diabolum  fepe  perfuafif- 
fe,  apodatas  fieri  fideles,  quibus  quotidia- 
num mtuijlerium  Dominici  corporis  defuit. 
Vnde  infra  his  verbis  exhortatur  Eccle- 
ficcPadorcs  ,\Magis  timeamus , ne  mem- 
bra corporis  Chrijli  deflituta  fpirituali  yitlu  D 
necentur, quam  membra  corporis  ttoftrt  opref- 
fahofhli impetu  torqueantur.  Denique  idc 
fitrnificauit  Tertullianus  lib.  de  Orat.c. 
vlt.  dicens.  Quod  [latio  [oluenda  fit  accepto 
corpore  Domini.  Et  infra.  ^ Accepto  corpo- 
re Domini, & referuato. Quf  verba  clario- 
ra funt  de  folo  corpore  , quia  fanguis  fub 
fpccic  vini  nunquam  potuit  commode 
rcferuari. 

Vnde  maxime  confirmatur  haec  con- 
fuctudo  ex  comunione  quae  femper  fuit 
infirmis  tradita  per  modum  viatici. Nam 


fi  in  aliquo  tepore  cd  neceffaria  Eucha- 
riltia  deiure  diuino, maxime  in  articulo 
mortis,  vt  ed  communis  Theologorum 
fententia  valde  confentanea  rationi, quia 
praecepta  affirmatiua  tunc  potifsimum 
obligant,  quando  Sc  maxime  vrget  ne- 
ccfsitas,&  tempus  aptum  ad  implendum 
praeceptuin,abloluitur.  Sed  in  illo  arti- 
culo non  confueuit  Ecclelia  dare  vtiaq; 
fpecicm,fcd  folum  corpus  Dominijergo 
fignum  cd,  femper  Ecdefiam  fenfide 
communionem  fub  vna  fpeciead  fallite 
fufficcre.  Nam  quod  illa  confuetudo  an- 
tiquilsima  fuerit, ex  Ambrofio,  Grego- 
rio  T uronenfi,3c  alijs  addudis  in  praece- 
denti pundo  colligitur, (Sc  clarius  ex  Co 
cilio  Nicaeno  cap. 1 2.  iucto.  14. alias  cap. 
13.  (Sc  18.  nam  in  cap.  12.  6c  1 3.  dicitur 
de  ijs,qui  recedunt  ex  corpore, intiqux 
legis  regula  obfernabitur  etiam  nunc,ytylti - 
mo,& necejfarioyitce  fuayiatico  no  defrau 
dentur. In  cap. autem  14.  prohibetur  Dia 
conus  corpus  Domini  alijs  porrigere,  & ad- 
ditur , quod  fi  non  fuerit  in  praefenti  Epifco- 
pus,yel  Presby  ter,  Diaconi  proferant , & e- 
rhtwf. Similiaque  funt  verba  Gelafij  epid. 
6. ad  Epifcopos  Lucaniae.  Sacri  corporis 
praerogatione  , fub  confpdlu  Egifcopi , yel 
Prebyteri,ius  non  habet  exercendi.  Ytique 
Diaconus,quibusin  locisnon  fine  caufa 
de  folo  corpore  Domini  fit  mentio,  quia 
Diaconus, cum  non  pofsit  confccrare, 
no  poted  dare  Eucharidiam,nili  ex  prae 
confecratis,<Scrcferuatis,folum  autem  re 
feruabatur  corpus  Chridi  fub  fpecie  pa- 
nis. Simileque  ed  quod  in  ConcilioRhe 
menfi  cap.  2. reprehendutur  Presbyteri, 
Qui  laico,  aut  f ce  minee  f aerum  corpus  Domi- 
ni tradunt  ad  deferendum  infirmis .Vbi  etia 
fit  mentio  folius  corporis , quia  debebat 
efforefe  matum  ex  confecratione  prius 
facta  , Bcnonnifi  corpus  referuabatur  , 
Cum  ergo  precipue  conferuatum  fit  hoc 
facramentum  propterviaticum  infirmo- 
rum, iudicatu  fuit  femper  fufficicns  fub 
fpecie  panis  ,vt  pro  viatico  daretur.  Er- 
go etiam  indicabatur  fufficiens  ad  imple 
dum diuinum  praeceptum  de  comunio* 
ne  huius  Sacramenti. 

In  quo  puncto  notari  poted  hidoria, 
quam  refert  Bedalib. 4.  Anglicamr  hif- 
toriae  cap.  14.  de  quodam  Monacho , cui 
aegrotanti  Petrus, & Paulus  apparuerut, 
•Sc  mortem  indantem  rcuelarunt,5W  pri - 


Anciquifsi- 
ma  conias 
rudo  cCir,a 
nicandi  in- 
firmos fu!* 
fpeciepsnis 
eunde  ecia 
fei  fum  oi- 
tendit. 


Cone. Ni- 
ctem. 


Gelaf. 


Esr  Concii. 
Rhemefirc 
fert  Gratia 
nusiu  cap. 
Feruenit  t 
de  Confc- 
crar.dilt.s, 
fed  vide  , 
qua»  ib  i no 
lansur. 


17. 

B eda. 


mum 


B :da. 


Coc.Tole. 


Lih.  2 .Contra nonnullos Jnglican a fcch  errores. 


m)m  ( dixerunt  ) expetfare  debes, donec 
Mtjlx  celebrentur , ac  yiatico  Dominia  cor 
horis, ac  fangtnnis  accepto, ^ fic  infimitate  fi - 
muU&  morte  abfolutus,ad  ceterna  in  ccelis 
gaudia fubleuor  is.  Et  tam  c inferius  fubdi- 
tur  de  Praelato  Monaftcri)  , Miffas  fieri, 
atijs  omnes  communicare  more  f olito , fmulqt 
infirmati  puero  de  eodem  Jacnficio  Domini- 
ca: oblationis  particulam  deperri  mandauit. 
Vbi  expedo  diilionem,Particulamy.cqux 
folum  hgnificat  paruam aliquam  partem 
panis confecrati, Scillam  datam efiepro 
viatico  Dominici  corporis,  <Sc  fanguinis, 
quia  per  illam  totum  facrificium  partici- 
patur,& in  illa  vtrumque  cotinetur.  Ex 
pendo  etiam  quod  ait, omnes  communi- 
ca ttc,more [olito,  refert  autem  idem  Beda 
lib.2.ciufdem  hifiorix  cap.J.  confuetu- 
dinem  Anglix  tuncfuill e,EuchariJliam 
populo  dare  fub  fpecie  panis,  c\uem  "videntes 
barbari, panem  nitidum  appellabant,  & a fa 
cerdote  petebant,  quibus  ille  refpondit. 
Sinuitis  ablui  fonte  falutari,poteftis  panis 
fancli  ejfe  participes. 

Pro  eadem  etiam  confuetudine  nota- 
ri poteft  decretumConcilijToletani.il. 
cap.x  i.vbi  refertur  canon  Toletani  Co- 
cilij  primi. 14. dicens . Vt  fiquis  acceptam 
dfaccrdote  Encharifliam  nonfumpjerit , ye- 
lut ftcrilegus propellatur , quem  canoncm 
explicat  pofierius  Concilium, intelligen 
dum  eile,fi  id  voluntate  fiat,  non  vero  fi 
cx  infirmitatis  impedimento  id  contin- 
gat. Nam  multi  infirmi, vt  ibi  diciur.  Eu 
charifiiam  libi  oblata  reijciunt,non  cx  in 
fidelitate,fed  quia  Prceter  Dominici  calicis 
baujlum,  traditam  fibinonpoffunt  Euchari- 
fliam  deglutire.  In  quibus  verbis  fatisin- 
dicatjccnfuctudinem  ordinariam  fui  (Te, 
dandi  infirmis  Euchavifiiam  fine  haufiu 
calicis, & in  eodem  fenfii  intelligere  vide 
tur alterum  canoncm  antiquioris  Con- 
cilij.  Aliqui  vero  inde  colligunt , in- 
firmo,qui  hoffiam  deglutire  non  potue- 
rit,in  fola  fpecie  vini  viaticum  tribuen- 
dum cfie  : quod  non  repugnat  quidem 
iuri  diuino,ibi  tamen  non  dicitur.Magis 
colligi  polfct,  ex  Concilio  Carthaginen 
fi4.cap.76.vbi  dc  infirmo  in  fimili  cafu 
dicitur,  Sicontinuo  creditur  moriturus, in  fu 
datur  ori  eius  Eucharijlia.  inftifio  enim  efi 
rei  liquidae.  Sed  nihilominus  id  intelligi 
pofiet  de  particula  hofiix,  qua:  in  calice 
pofita  intra  vinum  non  conlecratu,pro- 


^ prie  dici  potefi  iufundi  ori  infirmi.  Et  Aegroto 
attenta  prxfenti  confuetudine  Ecclefix  glucir«  000 
potius  hoc  vltimo  modo  efiet  communi  val»Dn,  h# 
candus  talis  infirmus,quam  fub  fpecie  vi  v:tlJ 

ni  confecrati , quia  6c  minus  habet  peri-  cratUn)ia]> 
culi,&  magis  efi  Ecclefix  confuetudini  miihraboj 
confentaneum  : nam  vfus  calicis  extra  niftiadacft 
facrificium  generatim  prohibitu  s eft,  & 
nulla  eff  necefsitas,qux  cogat  advtendu 
cpijKia  , cum  alter  communionis  mo- 
dus fufficiat,  qui  per  fe  prohibitus  non  ^ 
eff.Nam  licet  in  Condio  Bracarenfi.  3.  Soccrimt 
cap,x.  videatur  prohibitus  illecommuni  de  Cslecr. 
^ cadi  modus,  vtintellexiffe  videturGlof- 

faincap.  Isqui.26.  q.6.  quia  ibi  dicitur,  ^oc.Brut 
non  e ile  dandam,  intinbia  Euchariftiamtpo 
pulis : nihilominus  vel  illa  prohibitio  no 
extenditur  ad  cafu  necefsitatis,vel(quod 
verius  exifiimojnon  eff  fada  in  illo  fen- 
fu,fed  aduerfus  quofdam,  Qui  intincta  Eu - 
charifiiam  populis  pro  complemento  commu- 
nionis porrigebant  .Nam  in  vino  confecra- 
to  immergebant,  feu  humedabant  Eu- 
charifiiam,  <5c  illam  dabant  pro  comple- 
mento communionis,  quod  erat  fuperfii 
tiofum , quia  fatis  completa  efi  commu- 
nio in  fola  fpecie  panis  minifirada  fine 
q vllatindione,  & quando  ambx  fpecies 
accipienda:  efient,vt  potuerunt  aliquan- 
do accipi,  fcorfim  miniftrandx  efiet,  fi- 
cut  Chrifius Dominus  illas  prxbuit. 

Neq;  huic  confuetudini  obfiat , quod  ip , 
aliquando  legaturprohibita  fumptio  cor 
poris  fine  fumptione  fanguinis,vtexGe 
lalio  Papa  refert  Gratianus  in  cap .Compe  Cap.  Com- 
riw?«x,deConfecrat.difi.2.  quodalij  tri-  P^'™115, 
buuntLeoni,apud  neutro  autem  inuenio 
io  epifiola  adMaioricum,&  Ioannem, 
ex  qua  citatur  . Sed  cuiufcumque  fuerit 
illa  prohibitio,non  obfiat, vel  quia  refer- 
tur ad  facerdotes  facrificantes,  vt  ibi  Gra 
D tianus  cuGlofia  voluit, & aliqui  ex  Scho 

lafiicis  fequutur , fic  enim  fada  fuerat  ta  Coc.Tole!. 
lis  prohibitio  in  Concilio  Toletano.  1 2.  Infacrificio 

vel  s* 
psriiinoM 
coipus  hce 
fanguic;  lu 

tu  dicitur,  ibi,  quoniam  nefeio,  qua  fuperfii-  mi,  profci- 
tione docentur objlringi, exifiimates  vtiq;  b£Cur‘ 
non  elle  licitam  vini  fumptionem.  Qui 
videtur  f ni  fi  c error  Manicheorum:  nam 
vt  refert  Leo  Papa  ferm.4.  Quadragefi- 
mx  cap.5\cumfcntirent,in  Chrifio  non 
fuifie  veram  carnem,  ad  tegendam  infi' 

delitatcm 


cap.  ? .vel  ( quod  magis  e fi  textui, & hif- 
torix  confentaneu  ) ibi  folum  efi  prohi- 
bitu id  facere  ex  fuper  fiitione,vt  in  tex- 


20, 

Stacuta veri 
tas  ratione 
«ofinnatur 


Cap.fffle  L aicorum fub fola  panis fyecie  communione . / / j 


dclitatcfuam,  nortrisaudebantintcreffe  A 
myfterijs./t*  "Vero  (inquit ) m [aeramen- 
torum communione fe  temperant , vt  interdii 
tutius  lateant  ,ore  indigno  Chnjli  corpus  ac  (i 
piunt  ,f anguine  m autem  redemptionis  noflrce 
haurire  omnino  declinant.  Hoc  ergo  fpiri- 
tu,&  errore  non  folum  prohibitum , fcd 
etiam  per  fe  malum , & facrilegum  fem- 
per  fuit,a  calice  abftin ere.  Haecautc  ea- 
dem fraus,  & hypocrifis  illorum  hereti- 
corum  oftendit,  communionem  corpo- 
ris fine  calice  fiuilte  tuc  inter  fideles  vfi- 
tatam,&  inorem  illum  fanctum  , & reli- 
giofum  fuifle  exiftimatum,  alioqui  non  ^ 
aufi  fuitTent  Manichaei,  ad  occultandum 
fuu  errorem  vfum illum , fi  nouus  clfct, 
introducere.  Vnde  tunc  etiamPontifex 
pollet  pr£cipcre,vt  corpus  non  fumerc- 
tur  fine  fanguine,  vbiad  vitandum  illud 
fcandalumnecertarium  fuilTet,  quamuis 
enim  mihi  no  conrtet,idfa<ftum  elle,po 
terta  s nihilominus  non  deert.  Ex  illa  ta- 
men colligi  nonpotcrt,Chrirtuprohi- 
buifle  accipere  vna  fpecie  fine  altera,  fed 
infertur  folummodo  , pofle  Ecclefiam 
praecipere , vel  prohibere  aliquid , quod 
Chriftus  non  praecepit,  vel  prohibuit, 
quod  verifsimum  eft;6c  ex  eodem  prin- 
cipio  nos  concludimus,potuifie  Ecclcfia  ^ 
quando  temporis  occafio,  <3c  generalis  ra 
tio  id  polhilauit , prohibere  laicisvfum 
calicis, quamuis  Chriftus  illum  non  pro- 
hibucritjfed  abfq,  praecepto  concelferit. 

Vnde  polTet  viti mo  haec  veritas  per- 
fuaderi  rationibus, quibus  oftendi  pOteft 
inprimis  non  fuifle  conueniens,  Chriftu 
praecipere, <Sc  fub  necefs  itate  falutis  con- 
ftituere  vfum  calicis  pro  omnibus, &fin- 
gulis  fidelibus , tum  quia  totus  Chriftus 
fub  fingulis  fpeciebus  futurus  erat,&  om 
nem  necclTarium  , ac  conucnicntem  efte 
dum  huius  facrameti  fe  fumentibus  fub  j) 
qualibet  fpecie  tribuere  poteft:  tum  etiu 
quia  vix  portet  id  moraliter  fieri  fine  ma 
gnis  incommodis,  & periculis  contra  re- 
uerentiam  huic  facramento  d ebitam, qu£ 
vel  propter  multitudinem  communica- 
tium,vcl  propter  eorum  varietatem, tam 
in  conditionibus,  &affe(ftibus  corporis, 
quam  inanimi  prudentia,  & circunfpe- 
&ione,vel  deniquepropter  miniftrantiu 
incuriam, nullatenus  portent  iuxta  huma 
nam  conditioni  euitari.  Deinde  contra- 
rijs  rationibus  probaripoffet  ,prudetifsi- 


mc  fccirtc  Ecclefiam, introducedo,5c  ap- 
probando confuctudincm  hanc  commu- 
nicandi laicos  fub  fola  fpecie  panis.,  quia 
illis  nullum  inde  prouenit ipiritualein- 
commodum,quodad  effectum  huius  fa- 
cramenti  pe  rtincat ; imo  cifdem  efle  po- 
teft modus  ille  communicandi  vtilior,tu 
ad  fidem  erga  hoc  facramentu  perfectius 
exercendam,  vtiqj  Chriftum  in  toto  fa- 
cramento , eundemque  Dominum  totu 
in  fingulis  facramenti  partibus  fidei  ocu- 
lis intuendo;  tum  etiam  ad  maiorem  ob- 
fcruantiam,purioremque  eiufdem  facra- 
menti cultum, vt  fatis  explicatum  eft.In 
his  enim , & alijs  rationibus  declarandis, 
immorari  non  eftoper^pretium,  quiaki 
commentarijs  Theologicis,  ad  quos  ma- 
gis,quam  ad  difputationem  de  fidei  fun- 
damentis,pertinent,  copiose  pro  vilibus 
noftrisid  praeftitiraus. 

C A P V T VI. 

De  Alifsispriuatis. 

VEnioadvltimum  pun<ftum  circa 
diuinum  Euchariftia?  myfterium 
a Rege  ta&urn,  deMifsis  priuatis, 
quarum  vfum  inter  nouitios,  & nuperos 
ritus  ponit,6c  reprehendit.  N otanda  ve- 
ro funt  verba  Regis  dicentis.  In  his  articu 
lispnuatas  illas  Mtjfas  numero  jn  quibus  fd- 
crificus  fimul,& populi  perfonam}&  facerdo 
tisfufiinet.  Nam  in  illis  videtur  Rex  de 
Mi  fla  tanquam  de  vero  facrificio  loqui, 
alias  immerito  Sacrifici , & Sacerdotis  no- 
mina interponeret, ac  facerdote  in  Mifla 
pro  populo  intercedere,  & ideo  ab  illo 
diftingui  debere , fupponeret.  Propter 
quod  dubito, an  in  illis  verbis  ex  propria 
fententia  loquatur, credcs,quod  deMifl^ 
facrificio  fupponit , cum  Lutherus,  Cal- 
uinus.&alij  protetartes  id  neget,an  vero 
folum  intendat, Catholicos  ex  proprijs 
principij;  redarguere  ? Nos  vero  Catho- 
licam doctrinam  de  veritate, ac  propieta- 
te  huius  facrificfi  fupponcatcs,  dicimus 
in  primis  Miflam,fiue  publice,  fiue  fecre 
te  fiat  femper  e fle  verum  facrificium , ac 
fubindenuquamefle  itapriuatam,  quin 
de  fe  actio  fit  publica, fit  enim  a facerdo- 
te, vt  a miniflro  publico  , authoritate 
Chrifti,&  nomine  Ecclefisconrtituto 
in  his,qux  funt  ad  Deu , vt  pro  vniuerfo 

Chriftia- 


Miffas  pri» 
natas  Rex 
abhorres. 


Mifla  ctia 
fi  fecrete  fi 
at,  eft  veru 
facrificium 
& attus  de 
fepublicus. 


CZc.TriL 


i. 

MiiTa  «|U0- 

«d  fub  flan- 
ti* m (e per 
eft  a&io  pu 
biica. 


3- 

Varijs  mo- 
«Sispoceft  di 
ci  Miffa  pri 

ima. 

i.E*  defe- 
ttu  concur 
fus  populi. 


Coc.Mog. 


1 $6  Ltb.  2.  Contra  nonnullos  Jnglioana  fecla  errores. 


Chriftiano  populoPeo  facrificium  ofle-  A 
rat.Et  ideo  merito  dixit  Concilium  J.  ri 
dcntin.fefi.2  2 .cap .6.M ijfas,  etiam  fi  nui - 
/«;  m cis  communicet, yere  communes  cenje- 
u debere, partim,  quod  in  eis  populus ftintuA 
liter  communicet, partm  y ero, q/tod  a publi- 
co Ecclefue  mimjiro , non  perje  tantum, jeA 
pro  omnibus  fidelibus  > qui  ad  corpus  Clmjti 

pertinent, celebrentur. 

luxta  hanc  ergo  catholicam  domi- 
nam nulla  eft  Milia, quae  ( vt  ita  rem  ex- 
plicem] per  fc,&  fubltantialiter  fit  pnua 
ta:  nam  ouoad  principalem  oftei  entem, 
qui  eft  Chriftus , & quoad  miniftcriale,  ^ 
qui  eft  facerdos , & quoad  rem  oblatam, 
quae  eft  caro,  & fanguis  Chrifti,  & quo 
ad  Deum, cui  offertur. <5c  quoadEcclelia 
Catholicam, proqua  offertur,  communis 
eft,  h$c  autem  funt,qug  ad  eius  fubftan- 
tiam  maxime  pertinent,  eiqj  per  fe  con- 
ucnird*  dici  poliunt. Solum  ergo  poliunt 
aliquae  Milia.*  dici  pnuatae  ex  conditio- 
nibus, feu  circunftantijs , que  in  illius  ce- 
lebratione interuenire  poliunt.  Quonia 
autem  hae  circunftantia:  multiplices  ellc 
poliunt, per  lingulas  difeurrere  oportet, 

& expendere , an  in  aliquo  fenfu  Prote- 
llantium  reprehenfio , vel  potius  calum-  G 
nin  contra  Eccleliam  Catholicam  verifi- 
mile  aliquod  fundamentum  habere pol- 
fit. 

Et  primo  quidem  dici  poteft  Miffa  pri— 
uata,quae  line  populi  concurfu  celebra- 
tur. Quem  fcnlum  indicat  Rex , cum  af- 
firmat. Mi  lias  priuatas  vocare,  In  quibus 
facn ficus  fmul,cy  populi  perfonam,  & facer 
dotis  fufiinct , hoc  autem  11  attente  confi- 
devetur , neq;  nccelfarium , neque  in  ri- 
gore verum  effe  poteft, nifi  fupponatur, 
facerdotc omnino  folu  effe,  quando fa- 
crihcat:  nam  fi  miniffros , vel  faltem  mi- 
niftrum  habeat  , ille  populi  perfonam  ^ 
fufiinebit,  Sc  non  folus  facerdos.  Tales 
autem  Miffas  priuatas,  in  quibus  nullus 
rniim’cretfacerdoti,Ecclefianonpermit- 
tit.nec  permifit  vnquam:  prohibet  enim 
Mulam  dici  a facerdote  fine  miniilro. 
Nnm  in  Concilio  Moguntinofub  Leo- 
ne T II  .cap.43  -dicitur  nullum  presbyte- 
rum recK*  polTe  folumMiffam  facere, & 
ita  obferuat  vniuerfalis  Ecclefiae  confue- 
tudb,  <5c  omnes  Catholici  Dotlores  do- 
cent. Hoc  autem  fatis  eft, vt  non  dicatur 
folus  facerdos  fimul populi  ,&  facrifici 


perfonam  fuftinere  : nam  minifter  ,vel 

iolus,  vel  fimul  cum  perfonafacerdotis 
1 opuh  perfenas  fuftinet.CumenimPau 
lus  ad  Hebr.cap.J.  dicat.  Pontifice  crea- 
tum, quemadmodu pro  populo, ita  etiam 
prole metipfo offerre, nullum  eft  incon 
ueniens,  quod  ipfemet  facerdos  faltem 
fimul  cu  miniftro  populi  perfonam  iufti 
neat.  Quin  potilis  lilolarnfacrificijgene 
ralem  rationem  fpecienius,  non  colligi- 
tur ex  vi  illius  necefsitas  alicuius  mim- 
ftri, neque  alicuius  populi  adllantis,  co- 
ftat  enim  Abel,iiibraham,&  alios  Patri- 
archas in  lege  naturae  obtulifte  interdu 
facrificium  folos,  fine  alijs  miniftris , vei 
afsiftentibus , quia  licet  facerdos  effet  fo- 
lus, poterat  nomine  populi , & pro  fe,  & 
pro  illo  toto  fimul  otierre.  V nde  quod 
nunc  requiratur  aliquis  facerdcti  mini- 
ftrans,eft  ex  peculiari  inftitutione,  qus 
videtur  magis  efle  Ecclefiaftica,quam.di 
uina,  quia  magis  poftulatur  propter  acci 
detales  ceremonias, quam  propter  effen- 
tialem  ritum  confecrationis. 

Hinc  ergo  fit, nullam  dari  verifimilem 
caufam , oh  qua  reprehendi  pofsit  Miffa 
priuata  quoad  hanc  circuftantiam,id  eft, 
cui  nullus  afsiftit  prztervnum  miniftru, 
quia  in  tali  modo  offeredi  nihil  comitti- 
tur,  vel  contra  natur-alem  legem,  vel  co- 
tra  praeceptum  Chrifti , vel  contra  prae- 
ceptu,aut  confuetudinem  Ecclefia:. Pri- 
mum conflat  ex  diffis,  & eft  per  fe  ma- 
nifeftum,quia  nec  communis  ratio  facri- 
ficij,  nec  peculiaris  modus  ,aut  dignitas 
Euchariftici  facrificij  multorum  praefen 
tiam  requirit,  poteft  enim  cum  debita  ve 
ucrentia,deuotione , & integro  ritu  a fa- 
cerdote cumvno  tantu  miniftrante  fieri» 
Praeceptum  item  Chrifti  oftendi  rio  po- 
teft, quia  neque  affioeiusinnccle  Coc- 
nx,neque  verba,quae  tunc  Apoftolis  di- 
xit,continent  tale  praeceptum , vt  ex  fi- 
militudinc  rationis  colligi  poteft  ex  ijs, 
quae  in  prxcedenti  punffo  tradidimus. 
Ite  ex  ijs,  quae  tradunt  Cyprianus  epift. 
62.  ad  Cecilium,verfus  finem, Augu- 
ftinus  epift. x 1 8.  cap.  6. dicentes, no r-rc- 
cepiffe  nobis  Chriftu  in  conficiendo  hoc 
myfterio  obferuarc  omnes  circuftantias, 
quas  ipfe  obferuauit,fed  quae  ad  ritu  fub- 
ftantialem  pertinent.  Sic  ergoquamuis 
ipfe  coram  multis  cclrbrauerit,ncn  ideo 
prxcepitfemper  ita  fieri.  Alias  neccfia- 

rij 


MHdr. 


4' 

Wiffiho! 
rr) odo  qi- 
usta  omni' 
r.o  irrepre» 
hefoiliiell 


Cytruti. 

Skuptjl 


y- 

Cic.Ndti- 
nttenf. 
Auadet  • 


Nullu  pt» 
cepiii  etcle 
(iailicu  ob- 
ligat ad  fa- 

crificaduco 

rm;  multis. 


e. 

Secundo  di 
titur  Milia 
{'riuataquia 
lotus  facer- 
dos  iit  ea  co 
muuicac . 


Pr.rter  Sa- 
cerdote nui 
lus  tenerur 
!'tre  diuino 
comunica  - 
ft  tn  (mgu 
Iu  Mifsis. 


Cap.  6 !T)t  Mifsis  privatis,  1J7 


rij  effcntfaltc  duodecim  afsiftcntes , vel 
etiam  no  deberent  permitti  plurcs,  quia 
Chriftus  no  omnes  difcipulos , fed  tantu 
duodecim  Apoftolos  ad  c^nain  vocauit, 
& fimili  ratione  non  in  confpedu  femi- 
narum,fed  tantum  viroru  cflethoc  facri- 
ficiu  offerendum. Dcniq;  nonpoteit  de 
lignari  multitudo  afsiftcntiu,vel  nume- 
rus eorum  iurc  diuino  necellarius  ad  co- 
ficiendu  hoc  facramentum:  ergo  ncq.eft 
datum  pra?ceptum,vt  coram  multis  abfo 
lute  liat, quia  non  magis  vno  , quam  alio 
modo  offendi  poteft,vel  feriptum,  vel 
traditum. 

Praecepto  autem  Ecclefiaff  ico  videri 
poteft  olim  fuincllatutu,nciMiflar  di- 
cantur, nili  coram  tcftibus  falte  duobus, 
vt  habetur  inConcilio  Nannctenh  cap, 
30.&  alij  referunt  ex  Anaclcto  Epift.  x . 
vbi  generaliter  de  Sacerdotii:  us  dicit,  No 
folijacrijiccntyfed  teftes  jeiuadhibeant^ot- 
tea  vero  in  Epifcopis  plurcs  requirit.  Ve 
rumtamen  hoc  ius,vclnunqua  fuit  gene 
raliter  introductu  in  Ecclefia  per  modu 
rigoroli  praecepti, vel  certe  per  confuctu 
dinem  contrariam  abrogatu  efl , quia  in 
his, qua:  accidcntaria  funt , poteft  effe  in 
Ecclefia  varietas, vt  ratio, vel  occafiotcm 
porum  exigit.  Et  ita  multiplicatis  facer- 
dotibus  potuit,  vel  ncceflariu,  vel  magis 
coucnicns  iudicari/vt  vnus  miniftcrfuf- 
Eccretjiie  pi  opter  folamafsiQentiu  pau- 
citate, ?ut  penuriam  diuinus  cultus  mi- 
nueretur, & Ecclefia, ipfiqffaccrdotcsfru 
cf  ibus  facrificiorum  priuarentur. 

Secundo  inodo  dicitur  Milia  priuata, 
in  qua  folus  Sacerdos  facrarnentu  confu- 
mit,&  comunicat,  &in  hoc  magna  vim 
faciunt  Protcflantcs,  fingentes  cllcnon 
folu  contra  antiquam  Ecclefia:  confuetu 
dinem, fcd  etiam  cotra  ius  diuinum.  Sed 
ducuntur  folo  fpiritu  contradicendi , & 
calumniandi  Ecclcfiam  Romanam , quia 
fine  fundamento  fingunt  tale  pra?ceptu, 
vt  facile  off  endi  poteft  difcurfu  faepp  fa- 
<fto.  Nam  ex  faffo,aut  verbis  Chrifti  no 
colligitur  dc  hac  rcpreceptu  diuinu  , vt 
tcllimonia  addufta  , & ratio  probant, 
quia  folum  Chrifii  facium  non  inducit 
pra?ceptu,ncq}  per  aliqua  Chrifti  verba 
fufficienter  indicatum  eft  .Deinde  licet 
verum  lit,in  principio  Ecclefia?  frequen 
tius  obferuatunr  fuiffe,  vt  fideles  afsifte- 
tes  fractioni  panis  de  ilio  participarent. 


B 


D 


tamen  quod  id  faflum  fuerit  ex  obliga- 
tione prarcepti, maxime  diurni, nullo  in- 
dicio oftendi  poteft:,  verifimiliusq;  eft, 
exfoladeuotionc,&:  feruore  fidelium, 
co  tempore  idprouenille.  Piaicitim  cu 
dicat  Paulus,  i.  ad  Corinth.  xi.  Probet 
autem Je  ipjr.m  homo,^  fu  de  illo  edat> 

nam  poterant  etiam  tunc  multi  adelle  la- 
crilicio,qui  fe  probantes, non  dilpolitos 
ad  communicandum  inuemrent,  & ideo 
fcrnpcr  ctia in  Eccleiia  fuit  facilius  Mif- 
fam  aud;re,qua  in  illa  comunicare,  quod 
non  ita  cllet,fi  quoties  MiiTa auditur  co- 
municarc  oportet,quianon  eade  proba- 
tio conficientia,  idem  ve  iuftitia?  flatus 
arque  ad  vtruq;  poftulatur. Deinde  pau- 
lopoft  Apollolorum  ex  hac  vita  diiceilu 
defignari  ca?perunt  tempora,  in  quibus 
foli  fideles  communicare  obligabantur, 
cum  tamen  extra  illa  tempora,  & diebus 
faltem  Dominicis  Miflas  audire  tencren 
tur.  Merito  ergo  Concilium  Tridenti- 
numdanauit  dicentes,  illicitas  effeMif- 
fas,in  quibus  folus  faccrdos  comunicat» 
De  quo  punfilo  plura  in  fchofaflicis  dis- 
putationibus difleruimus. 

Tertiopotefl  Mififia  dici  priuata  ex 
alijs  circunllantijs,vt  ex  loco,  quia  in  pri 
uata  domo  dicitur,<5c  no  in  publico  tem- 
plo,pro  toto  populo  deputato:  vel  ex  te- 
pore,fcilicet,quia  non  fit  hora  confueta: 
in  qua  populus  folet  ad  facrificiu  conue- 
nire,fed  quacuq,  alia  facrificati  opportu- 
na: vel  ex  modo,quia  no  fit  cu  cantu, vel 
alijs  fimilibusfolcnitatibus.Et  dehisoni 
bus  modis  certum  efl  ,Miffam  priuatam 
non  ficu  illicitam,nifi  aliquid  contra  fpc 
ci  alcm  Ecclefia:  prohibitioni , vel  cotra 
reuerentiam  fiacramento  debitam  com- 
mittatur. Ratio  generali?  efl , quia  in  his 
ritibus  accidetalibus  nihil  efil  iurediuino 
pofsitiuo  definitum , & ideo  quidquid 
non  efl  per  fc  malum,  nec  per  Ecclcfiam 
prohibitum, indifferens  eft.  Vndequod 
ad  locum  fpc<ftat,{oliim  eft  per  fe  necefla 
rium,  vt  locus  fitper  Ecclefia?  Paftores 
approbatus,  iuxta  antiquos  canones,  a 
Concilio  1 ridentino  grauifsime  come- 
datos,  & innouatos.  Dico  autem  per  fc, 
quia  femper  in  Ecclefia  vfitatum  fuit,  vt 
cx  prudenti  caufa,  vel  necefsitate  Miffte 
in priuatis  locis , aut  domibuspro  de- 
bito tempore,  & opportuna  occafionc 
oblata  dicantur. 


i.Cor.ir* 


Coc.Trid . 


7« 

Tertio  dici 
cur  Miffa 
priuata  ex 
circunftsn- 
tijs  loci , Sc 
temporis* 


PrJedi&as 
circunftan- 
iy  n 6 red 
dunc  MiiTa 
priuata  illi 
citam. 
Cleroenc  B 
pift,3.<S?Fc 

lix. 4 epift. 
t.  & multa 
Cocil.  ejuae 
citantur  de 
Confecrssj 
dift.t. 


O Quem 


8. 

CofuetuJo 
eelcbradi  in 
priuitu  lo- 
cis miracu- 
lis confirma 

13. 

Pauhn. 

*AugufL 


Tbeodoret . 


Pius,  x . 
Ilabecur  eo 
wo.j  .Bibli 
othecae  San 
itorum. 


Vitior. 

Soxpmen. 


Cornei.  Pa 
pa. 


Cyprian. 


ijS  Lih-s.Contra nonnullos JnglicamfeBx errores. 


Quem  morem  miraculis  etiam  confir  A 
matu  cilc, antiquae  hiftoriae  prodiderut. 
Nam  Paulinus  in  vita  Ambrofij  refert, 
cum  aliquando  Roma:  adeffet,  facrificiu 
in  domo  cui  ufdam  Matronae  nobilifsimj 
obtuiiife,<Sc  paralyticam  inle&o  iacente 
miraculofc fanalTe.  Et  Auguft.lib.22.de 
Ciuit.cap.8.  refert,  quendam  Presbyte- 
rum ftiurn  facrificiuni  corporis  Chrifti 
in  quadam  priuata  domo , quae  a deemo- 
nibus  vim  noxiam  patiebatur, obtulifle, 

& orationibus  fuis  habitatores  illius  do- 
mus ea  vexatione  doemonis  liberafte. 
Theodoretus  etiam  in  Hiftoria  religiofa 
cap.  20.  de  fe  narrat  myfticum  facrificiu  15 
in  priuata  domo  cuiufdam  viri  fan&iMa 
ri.s  vocatijpropter  cius  confolatione  ob- 
tuliffc.  Pius  tandem.  1 .Summus  Ponti- 
fex in  fuaEpift.i. ad  Iuftum  Veronen- 
fem  Epifcopum  habet , Euprepia titulum 
domus  fu#  pauperibus  afsignauit,  ybtnunc 
cum  paupenbus  notins  commorantes  Mijjas 
agimus.  Quae  quidem  Mill^  faltem  quo 
ad  modum  videntur  fuiffepriuat£,quo- 
ad  loeu  autem  poteft  effe  dubium , quia 
per  titulos  fignificantur  domus  addiui- 
num  cultum  mancipatae,  vt  notat  Baro- 
ronius  an  1 1 2. 1111.4. Quia  vero  Pius  non 
dicit  domum  illam  jam  fuille  cultui  di-  C 
uino  dicatam  fed  ab  Euprepia  pauperi- 
bus afsignatam,&  in  illa  adhuc  cum  pau- 
peribus habitaffe  , fatis  verifimile  eft, 
illam  non  fuille  Eccleliam  publicis  offi- 
cijs  diuinis  dicatam,fed  fuilEe  domum  fia 
bitationi  pauperum  deftinatam,  in  qua 
priuatim  Milfy  dicebantur.  Et  hoc  ma- 
xime folitum  eft  fieri  tempore  perfccu- 
tionis  1 yrannoru,velhereticoru,vtfu- 
nutur  ex  multis,  quae  memorat  Victor 
lib.3  .de  Perlecut. vandalica, «ScSozomc- 
nus  lib.7. Hiftoriae  cap.  > .&Auguftinus 
in  Breuiculo  Collation.  cap.  17.  Item  in  t> 
illo  tempore  dicebantur  MilTae  in  Cry- 
ptis. V nde  Cornelius  Papa  ad  Lupia- 
mini \ iennenfem  Epifcopu  exaggeras 
vim  perfecutionis  ait,  Neque  in  Cryptis 
notioribuslMijfas  agere  Cbriflianis  licet, v bi 
expendo  particulam.  Notioribus,  nam 
fignificat  in  lecretioribus , priuatim  ,& 
oc  ,i:kc  dici  potuiilc,  dicebantur  deniq; 
tunc  in  carceribus  .tefte  Cypriano  Epif- 
tola.5-.  2pud  quem  notanda  eft  prudens 
monitio, Ita  (inquit)  yt  Presbyteri  quo - 
que,  qui  tllic  apud  c onf effores  offerunt , fin - 


guli  cum  fingulis  Diaconis  per  yices  alter- 
nent: quibus  verbis  etiam  fignificat,Mif- 
fas  illas  fuille  priuatas  quoad  modum , & 
quoad  perfonarum  concurfum. 

Quo  circa  cifdem  exemplis  facile  pro  ^ 
bari  poteft, confuetudine  receptu  fuille,  Co(UetU(ja 
vtMifiae  quocumq;opportuno  tempore  celebri^i' 
dicerentur,  quia  nec  neceftariu  erat,  nec  Mida 
moraliter  pofsibile,definitam  horam  ce-  culfi0iyor. 
lebrandi  in  tanta  varietate  occafionuin,  ^Q0  t*P°; 
& locorum  obferuare.  Accedit,  femper  cofirmiu- 
fuiffe  licitum  facerdotibus , quotidie  ce- 
lebrare,fi  vellent,  ficut  de  Andrea  Apo- 
ftolo  dixille  legimus,£go  omnipoteti  Deo 
immolo  quotidie , non  taurorum  carnes , nec 
hircorum  [anguine  m,jed  immaculatum  %A.g- 
num  in  altari.  Elieronymus  etiam  Epift.  . 

1 > o.  ad  Hedibiam  quaeftio.2.de  fe  dicit, 

Quotidie  in  facrificys  eius  de  genimine  yitis 
yerce  rubentia  mufla  calcamus.  Quod  de 
Mifsis  priuatis,  quae  ab  ipfo  quotidie  di- 
ccbantur,necdTari6  intelligi  debet.Nam 
de  eodem  Hieronymo,  ait  Epiphanius 
Epift. ad  foannem  Hierofolymitanum,  fytyhni 
quae  eft. do.  inter  Epiftolas  Hieronymi, 
ipfumnofuiffe  foheitum  publicas  Mif- 
fas  celebrare.  De  Cafsio  etiam  Namien- 
fe  Epifcopo  refert  Gregor.  Homil.  37. 
in  Euangel.  more  illi  fuil Ve, Quotidianas 
Deo  Hofiias  offerre , ita  ytpene  nullus  dies 
yita  eius  abfcedcret , quo  non  omnipotenti 
Deo  Ilofliam placationis  immolaret.  Et  fi- 
milia  in  hiftorijs  de  vitis, & geftis  Samfto 
rum  frequenter  reperiuntur , ex  quibus 
manifefte  colligi  poteft , eos  neque  cer- 
tam diem  hebdomadae,neque  publicam, 
ac  definitam  diei  horam  ad  celebrandum 
obferualfe,fedpro  lua  deuotione,aut  co- 
moditate  elegiffe  horam  intra  diei  tem- 
pus ab  Ecclcfia  permitium.  Et  inde  a for- 
tiori etiam  perfpicuum  manet,  Millas 
priuatas  quoad  intentionem  offerendi, 
aut  alias  circunftantias  eodem  modo  fuif 
fe  femper  licitas , in  vlu  : Tum  quia  de 
illis  eft  eadem  ratio:  tum  etiam  quia  non 
poterant  aliter  MilTae,  tam  frequenter 
clebrari . Atque  haec  fufficiunr  de  hoc 
punefo , in  quo  nullam  rationem  dubi- 
tandi , vel  difficultatem,  quae  ad  dogma- 
ta fi  dei  pertineat,  inuenio,alia  vero,  qux 
ad  facrificium  Miffae  fpeffat , a R.ege  no  2* rtiTdifp. 
attinguntur,  & alibi  ex  profeffo  a nobis  ***  * 
traffata  funt. 

CAP. 


Gregor, 


7) 


. & l«t 


Cap./.De  erroribus  Anvlican&  feti*  circa  cultu  B.Vir«,  r jp 


c a p v t vir. 

De  Erroribus,  qui circa  cultum  , & inuoca - 
tionem  Beata  Virginisin  Regis 
Prafattone  notantur. 

IN ter  alia, que  in  reddenda  ratione  fu£ 
fidei  Rex  lacobus  fcribit  in  Praelatio- 
ne fua>non  nulla  de  Beata  Virgine  co- 
litetur , qua'  ex  catholica  dodtrina  da- 
fum pfit,  aqua  nihilominus  in  alijs  difere 
pat,quae  breuiter  expendere, & non  mi- 
nus certa  cfte,quam  priorajoflendere, 
nccclle  eft.Primo  ergo  dumMariam  fan 
dtifsiinam  Beatam  Virginem  appellat, 
recte  dc  perpetua  illius  Virginitate  fen- 
tire  videtur  , non  enim  poteft  (implici- 
ter V irgo  appellari , qua:  aliquando  vir- 
ginitatem fcruauit,fi  poftea  illam  amifit. 
Deinde  recognofcit,  illam  fuitfe  veram 
Dei  Matrem, eo  quod  Saluatori  noftro 
placuerit, ex  illa  humanu  libi  corpus  af- 
fumere,&in  Chrifto  non  pofsit  a diuini 
Coc.Ephc.  tate  humana  natura  fepararij  quod  recte 
dictum  clt,vt  pote  a Concilio  Ephefino 
r.  cum  Leone  Magno,  & Cyrillo  Ale- 
xandrino mutuatum  , Praeterea  dicit,fe 
pie  ingenueque  fatenconfUnterque  conten- 
dere,illam  Virginem  fupra  omnes  beatorum 
hominum, ac  fpn  ituum  ordines  adccelcfleglo 
nam  elatam, eius  filio  Deo  fimul , & homi- 
ne excepto. In  qua  confefsione  veritatem 
laudo,  & comple&or  , illius  tamen  cer- 
tam fidem  pofhilo,&  fundamentum  re- 
quiro. Si  enim  Rex  dicens,  pie,  & inge- 
nue illam  veritatem  fateri, & pro  illa  co- 
ftanter  contendere, foliim  piam  quanda 
credulitatem , conftantemque  opinione 
illius  veritatis  fe  habere  fignificare  inten 
dit:  confefsioni  fidei  Catholicsnon fa- 
tisfacit  . Nam  traditio  antiquifsima  ab 
Apoftolis  orta,&  vnanimiconfenfu  Pa- 
trum ad  nos  vfque  deriuata,  & ab  vniuer 
fali  Ecclefia  fine  vlla  ditlen(ione,aut  hae- 
fitatione  recepta, certam  fidem  illius  ve- 
ritatis apudCatholicos  facit. Si  veroRex 
fcrenifsimus  verbis  fui  s hanc  fidem  indi- 
care voluit, aliquid  effe  firma  fide  crcde- 
duin  , quod  in  libris  Canonicis  expreffe 
non  fit  feriptum, fateatur  necefle  eff.V  e 
rumtamenquiain  veritate  doclrinequo 
ad  hanc  partem  conuenimus , & de  mo- 
tio, «Se  regula  credendi,  fatis  in  fuperiori- 
bus  dictum  eft. ideo  in  hac  v eritate  con- 
firmanda non  immoror,  & lectorem  ad 


^ ea,  qua:  alibi  fcripfimus  remitto. 

Deniqj  hanc  Batifsimam  Virgine  fc 
venerari.  Rex  profitetur, quod  etiam  li- 
benter legimus, & admittimus.  Nec  de 
verbo  venerandi, vel  adorandi  qusefho- 
nem  moucmus,  licet  fortafte  Rex  primu 
admittere, pofterius  aute  canere  conful- 
to  ftuduent : nam  hoc  etiam  fine  repre- 
henfione  fieri  polle,  fi  fana  mentc,&  legi 
timo  fenfufiat,no  dubitamus. Nam  Co- 
cilium  etiam  T riclentinum  Sefl.  25.  h\ 
Decreto  dc  Inuocatione,& veneratione 
Santtorum, illum  loquendi  modum  ob- 
g fcruauitjdicens,  Chriftum  adoremus, & Sa 
Cios  reneremur. Epiphanius  contra  hsre- 
fim.78.cum  doceat,Viginem  honore, & 
veneratione  profequendam  efte,adoran 
dam  effe  negat , vtiq;  adoratione  latriae, 
feudiuino  cultu,  de  quo  ibitractabat,& 
per  antonomafiam  verbo  adorandi  iim- 
pliciter  ditfto  figificari  folct. 

Itaq;  maioris  claritatis  gratia,&  vt  pu- 
re,»^ fincere  huius  dogmatis  fensum  fine 
ambiguitate  verborum  explicemus,  tria 
verba  notanda  funt,fcihcet, honorare, 
adorare, Sc  venerari, na  duo  priora  diftin 
xit  Auguftinus  cotra  Sermone  A riano- 
q rucap.23.A4;»  honorat  ( inquit  ) omnis 
qui  ador  at, non  yero  adorat  omnis, qui  hono- 
rat, honoramus  enim  no  folu  fuperiores 
nobis, fed  etia  equales;  imo  & inferiores, 
quin  etia  Rex  interdu  fubditu  honorat, 
vt  dicitur  Efther.d. Adoratio  autc  folum 
exhibetur  potentiori,&  fuperiori  in  lig- 
num dignitatis.&  excellentis.  Eft  ergo 
honor  teftimoniu  virtutis  abfolutefpe- 
cfat£,quomodocuq)  ad  honorante  copa- 
retur.  Adoratio  vero  eft  etia  virtutis  tef- 
tificatio  cu  recognitione  tame  fuperioris 
dignitatis, & excellctie,&ideo  qui  bono 
rat,no  ftatim  adorat)  c cotrario  vero  qui 
D adoraLnecelTarib  etiahonorat.Veneradi 
autc  verbu  licet  magis  ad  proprietate  sdo 
randi  accedere  videatur, quia  exihibitio- 
ne  reucrentis,<5c  obferuatis  indicat)  in- 
terdu tame  folct  pro  verbo  honoradi , & 
in  cadc  fignificatione  vfurpari,  vt  exlati 
na  pvoprietate,&  vfu  coftat.  I11  prsfenti 
ergo  caucndu  eft,ne  in  hac  tantu  poftre- 
ma  fignificatione  verbu  veneradi  vfurpe 
mus:  paru  eft  enim  Virginem  honorare, 
nifi  id  fiat  cu  debita  metis  fubmifsione,& 
sftimationc  excellentis  virtutis, Scdigni 
tatis  eius.Honor  autem  fic  exhibitus, eft: 
O 2 pro- 


Coc.  Trid . 


Epiphan. 


3* 


Quid  intef 
fic  inter  ver 
ba  honorati 
di, adorandi 
& venejan* 
di. 


4\ 

Adorationis 
plures  fpe* 
cics . 

L acria. ; 


D ulia. 


Qua  adora- 
tione B.Vir 
go  adoran- 
tia. 


5- 

Quid  Kex 
invencratio 
ne  B.  Virgi 
ni  debita  co 
arguat,  eiui 
que  obiec- 
(10. 


1 6 o Li'tb.2 . ContYA  nonnullos  tAnglicdn& [t£{&  a yoycs. 


proprie  veneratio  , <&  reuerentia,  Ecdici  A 
etiam  poteft  quaedam  adoratio. 

Nam  ipfa  etiam  adorationis  voxge- 
n eralis  eft , & varios  gradus , feu  fpeaes 
habet, quaedam  enim  in  lignum  fuprem? 

& increats  excellentia:  exhibetur,  qus 
latria  dicitur , & interdum  nomine  ado- 
rationis (impliciter  prolato  figniiicari  fo 
let : alia  vero  eft,  quae  ob  minore  excel- 
lentiam indicandam  exhibetur  , in  qua 
fmnificatione  interdu  vfurpatur  in  Scri- 
ptura verbum  adorandi  ,vt  i.Reg.24.  & 

aj.&j.Reg.  i.&alibi  fspe.  A tque eo- 
dem modo  diftinguunt  Theologi  adora  ^ 
tionem  interiorem  ( quam  per  nominu 
accommodationem  duliam  vocant)  a fu- 
prema  adoratione  latriae , & fub  priori 
membro  cum  lingulari  quadam  excelle- 
tia,  & perfeftione  obferuationem  V lrgi 
ni  debitam  conftituunt,  & hyperduliam 
vocant.  Quae  verba  fortafse  Regi  non 
placebunt, fed  de  illis  non  contendemus, 
dum  modo  res  no  difpliceat,  & per  vene 
randi  verbum  non  quencumque  honore 
fed  ilium, qui  cum  debita  sftimatione,& 
animi fubmifsione in  lignum  lingularis 
excellentis, & fan&itatis, Virgini  exhi- 
betur, lignificemus.  Merito  enim  dixit  C 
Auguft.lib.de  Genef.ad  hter.cap.4.  Du 
modo  intelligatur,  quod  intelligendum  ejl . 
non  magnopere  curadum  quid  yocetur.  Nos 
igitur  hac  mente  colitemur  Beatam  Vir- 
ginem efte  venerandam , & ab  adorandi 
verbo,  ne  quempiam  in  fide  inlirmu  of- 
fendat,abftinemus.  Nec  videtur  Rex  ab 
hoc  fenfu  alienus  : nam  ftatim  fatetur. 
Virginem  efte  veram  Dei  Matrem,  qua 
nemo  prudens  negare  poteft,  efte  lingu- 
larem ex  cellcntianij&infuper  addit,  Vir 
ginem  in  codefti  gloria  fupra  omnes  Bea 
torum  fpirituum  ordines  efte  collocata, 
ergo  ncccftc  eft,vt  cu  recognitione  eiuf-  D 
dem  excellentis , & in  teftimonium,  ac 
hgnilicationem  cius,  honorem  illi  exhi- 
beat,quando  ipfam  veneratur. 

His  vero  non  obftantibus  aliquid 
obmurmurat , vel  reprehendit  Rex  in 
cultu,  & veneratione,  quam  Catholici 
Beats  Virgini  tribuimus  , dicent.  Sed 
nec  ipfam  deridiculo  aufim  habere , nec  im- 
pias in  D eumyoces  emittere  , non  illi diute 
modo,  fed  & Dece  nomen  tribu  ens.  Quibus 
alia  adiungit,  qus  proprie  ad  inuocatio- 
Mcin  pertinent,  ideoque  commodius  in- 


ferius tra  «Rabuntur . Hsc  autem  repre-  Obicaioc, 
henlio  hanc  fere  obieftionem  continere  verbis  Re. 
videtu r : nam  cultus , vel  adoratio , non  giscollect,, 
tantum  faftis,fed  etiam  verbis  diuinita- 
tem  lignilicantibus  exhibetur^ergo  cum 
illa  verba  diuinitatem  in  Virgine  lignifi- 
cent,  adorationem  (impliciter,  feu  la- 
tris  continent ; ergo  nonadhoneftam, 

& debitam  obferuantiam,  fed  ad  idolola- 
tria- labem  fpe&ant.  Hsc  vero  obieRio 
nec  lundamentum  habet,  neque  alicuius 
momenti  eft.  N ego  habere  fundamen- 
tum , quia  nunquam  Ecclelia  Romana,  .s^|sfi|ob 
feu  Catholica  in  laudanda,  feu  inuocan-  c 10m' 
da  Beata  Virgine  illis  vocibus  via  eft,  <5c 
ideo  immerito  illi  tribuitur,  liquidfor- 
tafte  huiufmodi  in  aliquo  priuato  Do- 
ftore  inuenitur.  Addo  etiam, ftmiles  vo 
ccs  rarifsime  inueniri  in  Patribus , vel 
DoRoribus  Theologis  , qui  apud  nos 
funt  alicuius  authoritatis.  Solum  memi- 
ni legifte  me  nomen  Dece,  apud  Grego-  d\'4^4H [. 
rium  Nazianzcnum  inTragedia  deChri 
fto  patiente  in  line,  vbi  lic  inquit.  Vene- 
randa 0 Virgo  cajlafcehcifsima, quando  Bea 
ta  nunc  Beatorum  m polo , exuta  quidquid 
fiects  humante  f edes , ater nitatis pallio  orna- 
ta ,yt  Dea  habita  fenebite  expers.  Ex  hu- 
iufmodi autem, vel fimilibus verbis  di-  verusNizi 
co  friuolam  capi  reprehendendi , vel  ob-  anz.  feoiat 
ijcicndioccafionem, quiatamex fide,vSc  tracIituc'  1; 
fapientia  feribentis , quam  ex  anteceden 
tibus,&  fequentibus  verbis  conftat,non 
efte  vfurpatam  ad  figniheandam  veram 
Deitatem  per  eftentram,  fed  quandam 
excellentem  participationem  eius.V n-  a 

de  poftemus  Regi  refpondere  , verbis  r 
Chrifti  Domini  Ioannis  decimo  , Si  *0An‘10, 
illos  dixit  Deos, ad  quos  ferino  Deifatfus  ejl, 

& extera.  Cum  ergo  Scriptura  iuftos , 
Principes,  «Sciudices  Deos  vocet  prop- 
ter quandam  participationem,  quid  mi- 
rum, quod  Gregorius  Nazianzenus  ad 
ligniiicandam  inter  omnes  res  creatas  fin 
gularem  excellentiam,  dignitatem',  & 
propinquitatem  ( vt  fic  dicam)  Virginis 
ad  Deum,  Des  nomen  vfurpauerit.  Eo 
vel  maxime,  quod  non  fimpliciter  af- 
feruerit,  illam  elTe  Deam , fed  vt  Deam 
habitam,  nam  particula,  Vt, diminuit,  «Sc 
folum  participationem  quandam, «Sc  imi-  f 

tationem  dicit. Sicut  Chriftus  Dominus 
Matth.f  .dixit  Eflote perfebti,ficut,&‘  Pa-  Mattii,  r |7 
ter  yejler  perfeftus  ejl,  Ioann.  1 6.  Vt  fmt  loan.i6>  • 

ynum 


r>. 

Inuocatio  - 
ile  ii)  ii.  Vir- 
gi  iis  redir- 
i^ui:  Rex  la 
coi)Ui, 


Functamen- 
Mrn  Regis 
Ucobi.: 


Trima  obie 
itio  contra 
moJu  inno 
cjudi  B.  Vir 
gincin. 
'.'cranda. 
Tertia. 


7- 

Vi  le  Baro- 
ni'1 tam.  9 . 
AnocChri. 

7«  7,n  j, 
»/. 


Cap.7  ,T>e  erroribus  Jn$can&[eB&circA  cultu  KVir^  16 1 


ruit  ficut  & nos yntim fumus. Denique  ad-  A 
derc  pofiumus  Nazianzenum  quafi  li- 
centia Poetica  vfum,&  necefsitate  carnii 
niscdpullum  vocem  illam  prxter  con- 
flictu more  fideliter  interpofuifTe,  millu 
timens  periculum  , ficut  re  veranullunt 
erat, quod  legetes  pollet  in  aliquem  erro 
rem  inducere.  Et  haecnunc  fufficiunt 
proijstqua;  dc  veneralioncA  irginisRex 
attingit. 

Contra  inuocationcm  autem  eiufdcm 
Virginis  feueriusRex  inuchitur,nanr& 
fubftantiani  ( vt  lic  dicam  ) & modii  re- 
prelicndit.  Negatcniininprimis,Oran-  j, 
dam  efie  Virginem  a nobis, einfqjdogma 
tis  egregium  fundamentu  mirabilemqj 
rationem , vel  potius  conieduram  indi- 
cat, dicens,  A c illud  quidem  iv  animum  in 
Amo, tam  ottcfc  in  c telis  eam  degere, ytalfir 
Ais  cuiuslibet  inepti  hominis  orationibus  pa- 
teat,fetj,  cius  rebus, ac  negoti)S  immifeeat . Et 
intra, In  coelis, in  aterno  Sanci aru anirna.ru 
receptaculo , in  atern a e ft  felicitate  collocata , 
nunquam  d tantis  gaudtjs  ylla  terrenaru  re- 
rum cura,autfolicituAinc  auocanAa.  Ex  qui 
bus verbis  h^-c ratio  fumatim  colligi  vide 
tur,N  o potcflB.  Virgo,  noftra  curare,  vel 
nollris  precibus  attendere , nili  a fua  feli 
citate  auocctur ; at  hoc  fieri  non  poteff;  C 
erge  neq,  illud  a nobis  faciendum,aut  te- 
tandum  efl.  Deinde  in  modo  interpella- 
di  Virginem  tria  potifsimum  taxat. Pri- 
mo quia  illam  oramus  vt  non  fokim  pre- 
cibus,fcd  etiam  imperio  cu  filio  fuo  agat, 
«Scquod  illi  imperet,ac  dominetur.  Secu 
do  quia  perridicule  eam  habemus,  dii  fin 
gimuSjipfam  in  terras  ad  facevdotum  of- 
culn,  & complexus  defeendere.  Tertio, 
quod  fimiliter  credimus  , propter  nos 
acri, ac  pertinaci  altercatione  cumd^mo 
nibus  contendere.  Alij,  deniq,  addunt, 
quod  cam  omnipotentem  facirnus , illi 
tribuendo, quod  cunelas  harrefesfola in- 
teremerit in  vniuerfo  inudo,&  eam  pof- 
tulando,vt  beatos  nos  faciat  filium  ofte- 
dcndo,ac  deniq;  eam  vocando  fpem  no- 
li ram, quod  eff  proprium  Dei,&  media- 
tricem,feu  aduocatam,  quod  ell  propriu 
Chrifti. 

Verumtamen  quod  ad  priorem  parte 
attinet  Protcffates  in  ca  fcquuti  funtCo 
fhmtinu  Copronymu,dc  quo  Suidas  ita 
memoriae  prodidit , Mortalium  omnium 
impunf simus pracipere  aujus  ejl,ne  quis  Ala 


rta  interce fsionem  imploraret. Quem  erro- 
re fiatim  vniuerfa  Ecdefia  deteflata  eff, 
& authores,qui  errorem  referunt, fatis 
offendunt, morem  inuocandi  A irgmcm 
antiquifsimu  in  Ecclelia  fuille.  Sic  enim 
aitT  heophanes , fi  quilquam  corruens, 
vel  dolens  folitam  Chriflianoru  vocem 
emitteret, dicens, Dei  genitrix  tutta , vtini 
mitus  Imperatoris  danabatur.  Et  1 hco- 
fleridus  eius  temporis  fcriptorapudNi- 
cetam  fic  ait.  Quam  Chrtfim  fil  i in  domici- 
lium  elegit,  glor io fif simam , inquam , Juam 
Ai atr em, omnibus  alij s rebus  creatis  fuperio- 
rem,  omnium  honitnu  falutem , mundi  patro- 
cinium, quee  propterVtrginilatu fua  pra  fla- 
tum prope  Deum  yerfatur : huius,  inquam, 
ycnerandum  nomen  multis  modis  abEccle- 
fia  expelle ■ e fuAuit,tiusyerointercefsiones, 
per  equas  mundus  eonfifiit,  illas  nec  nomina- 
re quidem  y oluit,  tum  diceret  nemini  eam 
poffe  opitulari.  Contra  quem  errorem  fa- 
tis nunc  erit, morem  hunc  inuocandi  Sa- 
difsimam  Virginem  ex  Sandis,&  anti-1 
quioribus  Patribus  , tanquam  tefhbus 
Apoftolica:  traditionis  offendere. 

Primus  fit  Ambrolius  Precatione,  z. 
praeparationis  ad MiHam,vbi  cum  Deu 
pro  charitate  obtineda  precatus elTet,fub 
iungit.  Et  yt  efficax  hac  mea  fit  depr  e cano 
B.  Alaria  Virginis  fu  fragia  peto, quam  tan- 
ti meritiefefecifii , yt  prima  inter  mulieres 
nouum  munus  oferret^nullaprateripfam 
tamnouum  acciperet.  Huicadiungo  Au- 
guffinu,qui  in  lib.  Meditationu  cap-3  $. 
poli  longam  ad  Chrilf  um  Dominu  ora- 
tionem ita  concludit , Propter  bonitatem 
tuam  fufeipe preces  feruitiii , & da  mihi  cfe- 
tium petitionis  mea  , & defiderij  mei  inter- 
ce dente,  & orante , & impetrante  gloriojd 
Vvgine  genitrice  tua  Alaria  Domina  mea 
cum  omnibus  Sanflis  tuis.  Arnen.  Et  cap. 
40.  Sic  orat  Virginem,  Sanbla,  & imma- 
culata Virgo  Dei  genitrix  Alaria,  & Ala- 
ter  Domini  nofiri  1ESV  Chrijli  intertte- 
nire pro  me  digneris  apud  illum , cuius  me- 
ruijli  effici  templum,  Sc  Sermone  decimo 
ocfauo  de  Sanetis,  infignem  habet  ora- 
tionem ad  Virginem,  cx  qua  Ecdefia 
fumpfit  illa  verba,  Sanbta  Alaria  fuccitrre 
mifens,&c.Notatm  auteinAntuerpicnfi 
editione  fermonem  illu  abaliquibus  tri- 
bui r ulgetiorfed  inter  opera  eius  no  inue 
nitur,&  ideo  meritoTheologi  Louanie- 
fes  no  in  appendice, fed  inter  veraAugu- 
O 3 ff ini 


8. 

^niicjuiras 
confuecudi 
cis  B.  Virgi 
nem inuoca 
di  ex  Pstn- 
bus  colligi- 
tur. 

Ambrofi 

Augtifl, 


Fulgent. 


9- 

Creg.  Na 
Tjanxen. 


Chfojt. 


2.  Tomo,  3 
partis  difj>. 
2 *» . 

Bafil.  Se- 
leuci a Ar 
chiep. 
Kcfertur  to 
mo.i.  Eibli 
otheex. 


I 6 2 


Ub.  2. Contra  nonnullos  Anglicarufeft*  errores. 


fHni  opera  illum  collocarunt.  Ipfeaute 
Fulgentius  in  Termone  de  Laudibus  Ma 
riae  ex  partu  Seruatons,  V enite  ^inquit) 
yir^incsad  Virginem, y enite  matres  ad  Ma 
treniytk poft  multa  fimilia  concludit, Ideo 
omnes  ijloscurfus  natur  ce  Virgo  Maria  in  Do 
mino  no jlro  Iefn  Christo  f ufeepit , yt  omni- 
bus ad  [e  confugientibus  f 'te  mnis  Jubueniret , 
& ccetera. 

Hisaccedat  GregoriusNazianzenus, 
qui  Oratio.  1 8.  de  Sancto  Cypriano  re- 
fert,Beatamluftinam  a Docmone  folici- 
tatam  ad  Deum  confugiiTe:  pofteaqj  ad- 
jungit  .Virginemque  Mariamfupplex  obfe - 
crans,vtpericlitantivirginifuppetiasferret , 
ieiunij,&  chameunia  pharmaco  fefe  commu 
nit,drc.  Et  in  T ragedia  citata  circa  finem 
hxc  addit.  Sene  fise  expers  fupremo  ex  athe- 
re, benigna  adeflo  vocibus  meis, preces  admit 
te  Virgo,  0 inclyta  hic  quando  tibi  Verbi p a- 
renti,fed Jupra  modum  tamen,  legemque, fo- 
lus  inter  omnes  contigit  honor, cpizm  preca- 
tionem pijfsime , <Sc  elegantifsime  vfque 
ad  finem  profequitur,  eamque  his  tribus 
verfibus  concludit,  Regina,  Domina, gene- 
ris humani  bonu,Mmicafemper  e jio  tu  mor- 
talibus, Maximaque  quouis  in  loco  mihi  [a- 
lus.  Eadem  fide,&  pietate  Chryfoftomus 
in  Prooemio  ad  Pfalm.i  18.  ftation. 3 . in 
fine,  Hac  ( inquit ) fratres,? attum monu- 
menta,ej?  documenta  funt,ex  quibus  nos  hau 
nentes, cum  ea,  quam  adhiberi  par  erat, ani - 
maduerjione  vobis  impertiuimus , qua  nimi- 
rum Dei  mandata  in  vobis  proficiant, vt  iux 
tafinceramvejlram fidem,  ac  religione pro^ 
la  qnoq}  atliones  fint.  In  quibus  confirmabit 
Vos  Dominus  Deus, dans  vobis  vberes  mife - 
ricordias,  & per  inter  ce fsiones  incontamina- 
ta Domina  noflra  Deipara,  aefemper  Vir- 
ginis,&c.  Omitto  Athanafium,  Grego- 
i'ium  Xicanm,<5c  alios,quos  de  hac  re  ali- 
bi difputans  a!legaui,libetq;hic  adiunge- 
re  Bafilium  Seleuciae  Archiepifcopum, 
qui  Synodo  Confiantinopolitanae  ad- 
fuit,3c  licet  in  Chalcedonefi  aAion.i.  in 
Ime  legatur  depolitus,no  tamen  propter 
fidem,  & paulo  poft  reftitutus  eft,vt  ex 
a cfion.j. colligitur.  Ille  ergo  in  Orat.  1, 
de  Annuntiatione  Deiparae,  inter  multa 
alia, que  de  laudibus, & intercefsioneVir 
ginis  dicit , hac  tandem  oratione  conclu- 
dit. 0 ter  Sacro  fantla  Virgo  afpice  nos  de  coe- 
lo oculo  propitio , <&  nunc  quidem  educ  nos 
hmc  cum  pace : ad  indicis  autem  thronu  d co - 


j\  fufione  liberos  nos  fifle,ac  j lationis  tande  ad 
dexteram  participes  nos  effice,  o Fc. 

His  addi  poliunt  multa  ex  Damafce- 
no  Orat.i  .deNatiuit.  Mariae  ad  finit , & 10  • 

Orat,  x . de  eiufdc  Dormitione , <Sc  Epi-  Damajce, 
phanio  , in  fermone  de  Laudibus  Virgi- 
nis,&  Ephremdeeiufdem  Laudib.  Beda 
infimili  homil.  de  Sanfta  Virgine,  An-  J b,Jew> 
felmolib.de  Excellentia  B.  Virginis  pr£  f *' 
fertim  cap.vlt.&  Bernardo  in  hoiniliis  fu  nyhn. 
per  Mijfus  e fi, Sc  in  [crmonibus  de  AiTu-  Jfn^' 
ptionc,Illephonfo  in  lib.  de  V irginitate  J eP,m‘ l\ 
Marie,Laurentio  Iuftiniano,&  alijs  qua  aur'dnf 
g plurimis  Patribus, fiue  antiquioribus,  fi-  tinun‘ 
uc  recentioribus.  In  omnibus  enim  illis 
frequenter  inucnietur  deuotifsimae  ora- 
tiones ad  B.  Virginem  cum  magna  reuc- 
rentia, laudibus, & encomijs  de  illius  ex- 
cellentia, & exhortationes  ad  fideles, po- 
ftulandi  Virginis  intercefsioncm  cu  ma- 
gnafiducia.  Et  ex illisomnibus  euiden- 
ter  colligimus,confuetudinemhanc  non 
noua,fed  antiquifsima  fuilEe,  neq;  etiam 
fuifle  antiquatamvelmutatam  aliquado, 
fed  conferuatam  femper  in  cordibus , <5c 
ore  fideliu.  Immerito  ergo  videtur  illam 
Rex  ponere  inter  eas  cofuetudines,  quas 
C nupcras,&noiiitias  vocitat. 

Ratio  autem, qu£  contra  illa  obijeitur  n. 
Regij  fane  ingenij  videtur  indigna, po-  RefponG0 
tiusqj  apparet  clfe  alterius  hominis  paru  ad  Regis 
in  myfterijs fidei,  & rebus  theologicis  verba, 
verfati.  Na  qui  San&oru  felicitate  con-  A 
teplari  noucrunt,no  ignorat,  vilione  illa  ara  cum  co 
diuinitatis,quae  homin6S,<Sc  angelos  bea-  gniiione,& 
tos  efficit,  cos  non  impedire, quominus,  dilefttonc 
qu  £ apud  nos  agutur  cognofcere , & cu-  creatUHru* 
rare  pofsint.Eft  enim  vifio  illa  beata  emi 
nens  quaedam  participatio  diuinx  fcien- 
tiae,qua  Deus  fe ipfum  comprehendit, <Sc 
ideo  ficut  contemplatio,  quam  Deus  dc 
D fe  ipfo  habet,  ipsu  no  impodit,quominus 
noftra  confiderct,&  omnibus  exactifsi- 
me  prouideat;  ita  in  fuo  gradu, & propor 
tionc  conteplatio  beatoru  no  necelTario 
excludit  noftraru  reru  cognitione  j imo 
potius  illam  vnicuiqjiuxta  fue  felicitatis 
gradu, & flatu  confert.  Vnde  etiam  fit, 
vt  fine  fuae  felicitatis  diminutione,aut  in 
tcrccfsione  pofsint  Beati  nos-diligere,  & 
fecundum  charitatis  fux  gradum  pro  no 
bis  intercedere. Sic  enim  de  San  Ais  An- 
gelis dixitChriflu  s,fempervidentfacie  Px 
tris}qui  in  coelis  ejl.  Matt,io.<3c  nihilomi- 


nus 


PJ4/.33- 


B. Virgo  po 
ult  pro  no- 
bis iiucrcc- 
dcre  , qutu 
leikitatein 
fu  ani  defe- 
rat. 

12. 


2.  Petr.  x . 


ChrjfoJl. 


13« 


Cap./.  De  erroribus  Anvlicaiufeffa  circa  cultu  B.Virg.  163 


nus  eos  vocat  Angelos  hominu,  dicens, 
Jlngeh  eorum,  vtique  cuftodes,  iuxta  il- 
lud Pfal.  33.  Angelis  juis  manda utt  de  te, 
yt  cuflodiant  te  in  omnibus  yijs  tuis.  Si  er- 
go Angeli  beati  poliunt  homines  cuilo- 
dire,&ex  hac  terrenarum  rerum  cura, 
& folicitudine  ab  aeternis  gaudijs  fuac  fe- 
licitatis non  auocantur:  quis  cogitare  po 
tefl,non  polle  B.  Virginem  orationes 
nollras  audire, & pro  nobis  intercedere, 
quin  a fua  felicitate  dillrahatur  ? 

Quodli  hoc  cuipiam  difficilius  vide- 
tur , quia  longe  feliciore, & gaudijs  aeter- 
nis magis  intentam  Beata  Virginem  elfc 
credit, manifellc  dccipiturmam  cum  ip- 
la  felicitate,  & eius  gaudio  crelcit  etiam, 
ik  Incultas  confiderandi  res  humanas  h- 
mul  cum  diuinis,6c  affectus  charitatis ad 
illarum  curam, pro  ratione  fui  llatus , & 
propter  maiorem  Dei  gloriam, fulcipie- 
darn  . Yiide  Cluilius  etiam  ipfc  licet  a 
principio  conceptionis  fuae  longe  feli- 
cior fuerit  in  anima  fua , quam  nunc  ht 
B.  Virgo,  nihilominus  fummam  curam, 
& folicitudinem  nollrae  falutis  fempor 
habuit , & pro  nobis  intercefsit,  & nunc 
etiam  nollras  exaudit  orationes, noltriq; 
curam  habet,  neque  proptereaa  tantis 
gaudijs  (uartrtcrnae  felicitatis  auocatur. 
Certe  Beatus  Petrus,  cum  fidelibus  feri— 
beret  ,Dabo  autem  operam , & frequenter 
habere  yospoj } obitum  meum,yt  horum  me- 
moriam faciatis, non  timebat, ne  pofl  obi- 
tumfuum  a fua  felicitate  propter  noflri 
recordationemjiSc  intercefsioncm  retar- 
daretur , ita  enim  illum  locum  intellexit 
Chryfoff.Orat.in  Petrum, quem  alij  fe- 
quuti  funt  ; cur  ergo  Rex  cogitat  ,non 
polfe  B.  Virginem  fine  fuae  felicitatis 
imminutione  nobis  opitulari  ? 

Quod  vero  ait  Rex,  non  polTe  in  ani- 
mum inducere  tam  otiose  Virginem  in 
coelis  degere, vt  abfurdis  cuiuslibet  inep- 
ti hominis  orationibus  pateat.  Interro- 
go ,quid  perabfurdas  orationes  intelli- 
gat,quovcfenfu  dicat  eispatereVirgine? 
Ablurdar  enim  ovationes  dici  poliunt, 
quibus  aliquid  abfurdum,  vel  indecens  a 
Virgine  poflulatur,  Sc  has  orationes  au- 
dit Virgo,  fed  non  exaudit.  Neque  elf 
alienum  a perfeffione  Virginis,  vel  exi- 
mia eius  felicitate,  elle  in  eo  otio  in  quo 
pofsit  has  orationes  audire:  nam  Deus 
ipfe  in  eocfl  otio,vt  huiufinodi  etiam 


A orationibus  pateat , & eas  videat,  non  vt 
eas  recipiat , fed  vt  puniat  potius . Quia 
otium  illud  non  ell  vanum,aut  vitiofuin 
fed  contemplationis  otium  , omni  quide 
labore  vacuum , non  tamen  rerum  om- 
nium cognitione,  & altifsima  prouiden- 
tia  deflitutum  illud  ergo  otium  in  luo 
gradu  B.  Y lrgo  participat . Quod  li  ab- 
furdas  orationes  Rex  vocat  omnes  illas, 
qua:  ab  infimis,  <3c  vilibus  hominibus, 
vel  a magnis  etiam  peccatoribus  fiunt, 
hoc  nihil  obllat,quominus,fi  fideliter, & 
honclte  fiant , aditum  patentem  ad  Vir- 
£ ginem  inueniant  ,&  ab  illa  non  foliim 
cognofcantur,fedetiaacceptentur,qua- 
tum  fecundum  ordinem  diuinar  proui- 
dentia:  expedire  iudicauerit,quod  cete- 
ris etiam  fancf  is  commune  ell , vt  capite 
fcquenti  dicemus. 

Ad  primam  vero  obiectionem  con- 
tra modum  inuocandi V irginem,  funda- 
tam in  verbo  imperandi,  eandem  refpon- 
fionem damus, quam  fupra  de  nomine 
j Dece  exhibuimus. Ecclefia  enim  non  co- 
fueuit  petere  a Virgine,  vt  imperet  filio, 
nec  docere,  habere  V irginem  hanepo- 
teflatem,aut  illa  interdum  vti  confueuif 
fe.  At  vero  Auguftinus  lib.2  .dcSymbo- 
C lo  ad  Catechumenos  cap.f  .fignificat,  B. 
Virginem , quando  Chriflo  dixit  Ioan. 

2 .Vinum  non  habent , tentajfe,  tubere  je  filio 
pojfe  tanquam  matrem , Chriflum  autem 
ideo  refpondilfe,Q«d mihi ,&  tibi  eft  mu - 
lier?yt  diftingueret  inter  Deum,eyhomine , 
& fignificaret , virtutem  faciendi  mira- 
cula elle  a diuinitate, fecundum  quam 
non  erat  fubditus  matri.  Vnde  Augull. 
tacite  reprehendit  dicetcs,  B.  Virginem 
polfe  petere  a filio  per  imperium.  Neq; 
vero  putandum  eft , hac  mente  Virgine 
in  nuptijs  ad  filium fuilleloquutam,  fed 
humiliter  rogando,  & ex  charitate  pe- 
tendo, vt  cum  Hilario , Ambrofio,  Cy- 
ri lio, «Sc ali js  Patribus  alibi  tradidimus. 
Neque  etiam  efl  nobis  verifimile,  hoc 
fuifTe  Auguftinum  de  Virgine  fufpica- 
tum,  cum  in  illius  verbis  nullum  fit  talis 
fufpicionis  fundamentum,  aut  veftigiu. 
Solum  ergo  videtur  mdicare  Auguf tin. 
Chriflum  ita  refpondiue,vt  ab  omnibus 
eam  fufpicione  auferret . Vel  certe  vfus 
efl  Auguflinus  verbo  iubendi  latiori  mo 
do,  pro  verbo  petendi  cum  materna  fi- 
ducia , vnde  fimul  ait,  tentauit  iubere  tan - 
O 4 quam 


'4- 

Diluitur  i.' 
obiettio  co 
tra  modura 
inuocandi 
Virginem. 

Ecclefia  no 
tribuis  Bea- 
tae Virgini 
imperiu  in 
Chriftii  Do 
minum. 
xAuguft. 
Ioan.  i. 


Petr.  Da- 
mian. 


Jofte.  xo. 


D- 

Solaicur  fe- 
cunda obie- 
Ctio, 


\6. 

Satisfit  rcr- 
sic  obieftio 
ni , & qno- 
modoB.Vir 
£0  damo- 
nes  propul- 
fet  declara- 
tur. 

Cjr.Alex. 


1 64 ; Lib*2. Contra  nonnullos  Jnglic anafecl&  errores. 


cuam  Domina , q ux  fc  agnofceuat  ancillam.  A 
Non  ergo  poterat  ex  proprio  imperio 
petere,  ii  le  agnolceoat  ancillam  . ita  ei  — 
go  JEcclelia  nunquam  pofiulata  Virgi- 
ne,vt  iubeat,vel  imperet. Solumque  Pe- 
trum Damianum  fermon.i.  deNatiuit. 
Alariae  inueni  dicentem , Accedit  non  fo- 
lum rogans } fcd etiam  imperans,  Domina, 
non  ancilla , non  tamen  propterea  Eccle- 
fia  modum  illum  loquedi  approbat  fimo 
neque  illum  fidelibus  permitteret , fi  eo 
communiter  vti  vellent.  Et  nihilominus 
pietas  Chrifliana  docet,  verba , qua:  per 
tropum , Sc  exaggerationem  diRa  funt,  g 
fana  mente  interpretari.  Nam  Iofue.i  o. 
ad  vocem  Gcdeonis, Sol  ne  monearis, dici- 
tur Sol  fietille  obedienteDeo  yoci  hominis : 
fi  autem  Deus  obediuit,homo  impera- 
uit.  Eli  autem  metaphorica  locutio  ad 
exaggerandam  efficaciam  orationis  ho- 
minis apud  Deum . Ita  ergo  Petrus  Da- 
mianus  loquutus  eft  exaggerando,  qua- 
ta  fit  materna  fiducia  apud  filium. 

Ad  fecundam  obicRionem  refponde- 
mus,  fundatam  elfe  in  falfa  calumnia  for 
taffe  conficta  ab  aliquibus  Protefianti- 
bus : nam  in  Catholicoru  libris  non  exi- 
ftimo  aliquid  fimile  reperiri.  Quanuis  C 
enim  firpe  legatur,  Sc  pium,  ac  verifimi- 
le fit,  B.  Virginem  fupplicibus  fuis, ad 
eorum  fpiritualcmcofolationem  inter- 
dum appareie,3doqui, vel  per  fe,vclper 
minifterium  Angelorum : nunquam  ta- 
men legitur,  atiquidindecoru , vel  quod 
pudici  fsimum  non  fit,  in  huiufmodi  ap- 
paritionibus contigiffe . Aut  certe  fi  ali- 
quid huiufmodi  lectum  alicubi  fuerit, 
quod  piam,<Scprudcntem  interpretatio- 
nem non  recipiat,  credendum  elf,aut 
fuiiTe  opus  deemonis  fe  in  angelum  lucis 
transfigurantis,  aut  ( quod  farpe  contin- 
gi t)clfc  maleuoloruin  hominum  decep-  D 
tiones , qui  ad  eludendam  authoritatem 
rcuclationum,&  ignominia:, vel  infamig 
notam  his  coelefiibus  vifitationibus  inu- 
rendam , fimiles  confingere  fabulas  non 
verentur. 

Ad  tertiam  obieRionem  de  fuga  doe- 
nionum , rcfpondemus  ,hunc  cfFeRuni 
fepe  fieri  per  orationes  Virginis, & ideo, 

.1  Patribus  firpe  illi  tribui : nam  Cyrillus 
Alexandrinus Homil.6.  contra  NeRo- 
rMini  in ConcihoEphefino  dicta, inter 
alia  inulta,  qu«E  de  Virginis  excellentia, 


&efficaciapredicat,  inquit,  Salus, per  qua 
c ce lum  exnltat , per  quam  .ylngeh , er  Ar- 
changeli  Letantur,  per  quam  dee  mones  fuga- 
tur . EtLaurentius  Iuftinianus  fermon. 
de  Anniinciat.  eam  vocat  inter  alia  dae- 
monum fugam.  Et  Ecclefia  ad  Virginem 
orat, Maria  mater  gratue,tu  nos  ab  hojie pro 
tege . Refertqj  Surius  SanRum  Richar- 
dum  Anglum  CiceRienfcni  Epifcopu 
in  mortis  articulo  femper  in  corde  fimul 
«Scvoce  ilia  verba  habuiile/uisque  capel- 
lanis  mandatEe,  vt  ad  eius  aures  illa  pro- 
nuntiare non  ceffarent . Denique  de  fi- 
delibus fuis  dixit ChriRus Marci  vltim. 
Innomine  meo  daemonia  eijcient.  Quid  er- 
go mirum  cR , quod  Beatifsima  Chrifti 
mater  ad  doemones  fugandos  fit  potens? 
Quod  vero  in  obiectione  dicitur  de  per- 
tinaci , Sc  acri  altercatione  Virginis  cum 
doemone , calumniam  fapitnouatorum, 
Sc  efi  modus  loquendi  ab  eis  inuentus  ad 
fideliu  pietatis  & deuotionis  irrifionem : 
nunquam  enim  aCatholicis  DoRoribus 
aftertu  eR, Virginem  altercari  cum  doe- 
mone,fed  vel  iili  imperare,  vel(quod  fre 
quentius  eR)per  orationem  ad  filium, 
illius  fugam  impetrare.  . 

Atque  hoc  etiam  modo  dicitur  Vir- 
go omnes  hauefes  vincere ,fcilicet, per 
ChriRum,qui  eRverum  lumen, qui  illu- 
minat omnem  hominem , qui  fuo  pro- 
prio iudicio  damnari  nolit . Etfic  etiam 
multi  ali  j efifeRus  gratia:  tribuuntur  Vir 
gini,  non  quia  per  fe  illos  efficiat, fed  vel 
quia  nobis  ChriRum  omnium  gratiam 
authorem  peperit,  vel  quia  per  illum, «Sc 
ab  illo  eos  nobis  impetrat . Et  fic  etiam 
dicitur  Virgo  fpes  nofira,vel  quia  per 
illam  habuimus  ChriRum, qui  eR  fpes 
noRra,  vt  expofuit  Epiphanius  in  ferm . 
de  Laudib.Virginis,vel  ad  explicandam 
magnam  fiduciam,  cum  qua  ad  illam  re- 
currimus . Et  ad  eundem  modum  facile 
intelliguntur  quamplurimae  alia:  locu- 
tiones San «Rorum , in  quibus  ea,qua:  fe- 
cundum excellentiam  funt  Chrifti  pro- 
pria , per  fingularem  participationem 
Virgini  tribuunt  ,phrafim , Sc  modum 
loquendi  Scriptura:  imitando.  Qui  fen- 
fus  tam  eR  notus  fidelibus , Sc  per  fe  pa- 
tens, vt  nullam  patiatur  calumniam,  nec 
maiori  interpretatione , aut  perfuahone 
indigeat.Quod  Canifius,«3calij  Catholi- 
cifcripto.res  copiofc,  & erudite  re! pon- 

deruntj 


laurent, 

luihni&n. 


Sur'u 

j. 

lis. 


•Apri* 


MaxcMi 


11‘ 

Qjiomo<b 

B.  Virgo  [15 
refes  inseti- 


Mat. 


Epiphtn . 


Cmfli-h 

deB.1% 

cap.io.O1 

H- 


i.tom.j.p. 
q,i  tf.arc.t. 

in  cominct. 

«Scia  j.wm, 
dilp.»j.  Ie- 
j . 

&toin.*.dc 
Relig.  crac. 
i.lib.j.cap. 
?.n-4&  lc- 

ijUCOtib. 

I. 


1. 

Quiil  dcctil 
tu  juctoxu 
Kex  lcncuc 


Sinftos  co- 
hndos  eilc 
Scriptura, 
& 1*  a tres  te 

ftancur. 

Pjal.  138. 


Hier.Con- 

fanttnop. 

Bafil. 

Refert  ibi 
Geuibrar. 


fap  8.  De  erroribus  circa  cultum  Santtorumj*  16 j 


dcrunt;&  nos  etiam  alijs  locis  aliquid  at- 
tigimus . Dc  nomine  autem  Aduocatae, 
fcn  Mediatricis,  in  cap.  9.  de  Samitis ge- 
neraliter dicemus. 

C A P V T VIII. 

De  ijs,qux  circa  cultum  Sauciorum  in  Regii 
Prcefatione  notantur. 

\ /f  VLT  A funt,quc in  Praefatio- 
j - / | nc,&  lidei  fuar  profefsioneRex 
obijeit  contra  veram  doftrinam 
quam  Ecclelia  Catholica  de  Samftis  vita 
fimetis  credit, N:  prohtetur,  polTuntquc 
ad  quatuor  capita  reduci, videlicet  ad  cui 
tum  , & inuocationcm  Sandtorum,  reli- 
quiarum , & imaginu  adorationem,quae 
breuiter  profequcmur,quia  non  plenam 
difputationem,  fcd  folam  lufhcientem 
refpontionem  dare  intendimus  , obiter 
odendendo  non  foluin  nonelTc  nupera, 
fcu  nona,  qua:  in  his  Eccleha  obferuat, 
verum  potius  uperniciofanouitate,tc- 
merarioque  errore  excufari  non  polle, 
qui  haec  reprehendere  aufi  funt. 

De  cultu  ergo  Samdoru  lic  Regi  pla- 
cuit in  fua  (latuere  praefatione, Colo  equi- 
dem illorum  memoriam , cuius  honeSlandce 
ergo  noflra publice  Ecclcfu  tot  folennes  dies 
uijlituit,  quot  Scriptura  autbontate  in  albu 
Sanctorum  relatos  legimus . Sed  tot  nugis , 
qnx  in  nouitiorum  Sauciorum  aliis,  ac  lege- 
dis perfcribunttir  ,fane  credulitatem  meam 
deludi  nonpatior.  Ex  quibus  verbis  con- 
fefsionem  Regia  ex  ea  parte  recipimus, 
qua  (altem  in  genere  contendit,  Samftos 
homines  cum  Chriffo  regnantes  ede  a 
nobis  colendos,tanquam  honore,  & ve- 
neratione dignos . Id  enim  non  folum 
Scriptura , & Samfti  Patres , ac  Eccleha; 
traditio  , fed  etiam  ratio  naturalis  docet, 
vtconhrmant  verba  illaPfal.i  3 8.  Mihi 
aut:  nimis  bonorificati  / unt  amici  tui  Deus, 
ide(f,ita  fentio,  amicos  Dei  maxime  co- 
lendos , & honorandos  elTe  , feu, amicos 
tuos,  D eus, valde  colo,  & veneror.  Quo 
teflimonio  ad  hanc  veritatem  conhrma- 
dam  vfus  e(l  Hieremias  Conflantinop. 
in  fuo  ad  Prote dantes  refponfo  cap.  1 > . 
& ita  etiam  exponit  Bafili.cum  in  Scho- 
lio  ait,Prce[ciuifti  me, inquit, & cum  nortdu 
elftw,  ai duxijli  me,  &ego  yicifsim  repen- 
do , yt  diligentes  te  honore  prosequar.  Vbi 
valde  notandum  cll , quodBalilius  indi- 


A cat,  & ex  verbis  Dauid  colligit , ita  ede 
gratum  Deo  fuos  amicos  honorare, vt 
tanquam  obfequium  pro  bencficijs  ab 
eo  acceptis  ex  gratitudine  illi  pofsit  of- 
ferri. Nam  vt  recte  Ambrohus ferm.  1 . 
de  Samitis,  Qmjqms  honorat  Martyres, ho- 
norat & Chrijium  , &■  qui  Jpernit  Santtos 
Spernit  & Dominum,  cum  tpfe  dicat  ad Jan- 
tlosjuos  ,qui  y os  honor  at,  me  honor  at, & qui 
yos  fp  emit, me fpernit. Sic  etiamHierony- 
nius  epi(l.  y 3 . ad  Ripari.  Honoramus  jer-  Ilieron. 
uos-,  yt  honor  eorum  redundet  ad  Domnum,  Luc.  10. 
qui  dixit, Quiyosfufcipit, me  fuftpit. Quod  Matt.  10. 
j,  ita  etiam  expofuit  Athanahus  lib.deVir  tAtbanaf. 
ginit.  circa  (inem.  Alia  confulto  praiter- 
mitto,quia  frequentia , 6c  alibi  a nobis  tona.i.j.p. 
tractata, & quia, vt  dixi.  Rex  Angliar,  fe  s *- 

etiam  Sanctorum  memoriam  colere  pro 
fitetur. 

Non  omittam  autem  aduertere, hic 
etiam  abdinuide  Regem  a verbo  adora-  3 • 
di,  verboq;  colendi  vfum  ede.  Nos  vero  Adoiadiver 
iuxtaea,quaein  praecedenti  capite  nota-  cXufdetre 
liimus,  vocum  quaediones  deuitantes,in  ftat. 
illis  non  inhdimus,  dummodo  eoru  fen- 
fus  verus  fit,<5c  catholicus.  Itaque  h ado- 
randi verbum  per  antonomaham  cultu 
^ latriae  hgnihcet,nouerunt  cathohci  om- 
nes, fanCtos  in  hoc  fenfu  no  ede  adoran- 
dos, quo  fenfuaderuit  Hieronymus  fu-  Idieron, 
pra,fan<ftos  honorari  a nobis, non  adora- 
rimarn  potius  eos  honorando , Deu  ado- 
ramus^ lib.i  .contra  Vigil,  cum  dixif- 
fet ,Quis  Martyrem  adorauit  ? illud  expli-  Quomodo 
cando  addidit , Quis  hominem  putauit  Deu  ? 105 

r.odemq;  modoloquutur  lu(tinus,Epi- 
phanius,Damalcenus,  &faepe  Augulti-  jlHnuSl 
nus.  Et  nihilominus  fumpto  adorationis 
verbo  in  ampliori  hgniheatione,  non  du 
bitauit  idem  Augudinus  dicere  in  Pfal. 

2). de  Samdis ,Beatijsimum  Petrum pifca- 
D torem  modo  genibus prouolutis  adorat  mul- 
titudo credentium , per  Dominum  noflrunt 
Jefum  Chrijhim.JL  contrario  autem  fump 
to  verbo  colendi  drictiori  modo , dixit 
idem  Augudinus  epid.  44.  ad  Maximu 
Grammaticum.  ATe  te  hoc  lateat, &1  in  fa- 
crilega  conuitia  imprudentem  trahat,  fcias  d 
Chriftianis  catholicis  nullum  coli  mortuoru , 
id  tamen  exponens  fubiungit.  Nihil  de- 
niq \ yt  numen  adorari , quod  fit  f alium , & 
conditum  d Deo.  Addendo  enim  particu- 
lam Numen, (e  de  cultu, & adoratione  la- 
triae loqui , declarauit. 


Praeter 


166  Ltb.  2.  Contra  nonnuttos  Jncltcan&feax,  errores. 


■4*  Praeter  hanc  verbi  colcndfi&adoran- 
Ciuili  hono  di  ambiguitatem  aliam  precauere  neccl- 
re  potius , (fuia  vcrba  Regis  lubrica  funt , & 

eiofo  cultu  Caiuinifmum  etiam  m hac  parte  redo- 
ianQostlc-  lent.  Caluinus  enim  ciuilem  honorem, 
come  vide  <Sc  cultum  Sanctis  vita  lunetis  cor.cefiit, 
*ur  Rex  Ia-  cleferendumjfacrum  vero,&:  religiofum 
CC°aS’  cultum  eis  fine  idololatria  dari  pofife  ne- 
oauit. Regis  autem  verba  talia  funt,  vt  de 
cmil i cultu  mtelhgi  facile  pofsint , nam, 
& folennes  dies , quos  S an  (Rorum  me- 
moriam honefiandi  gratia  in  fuapfeudo 
ccclefia  inflitutos  elfe  dicit,  folum  ob  ci- 
uilem honorem  lnllituti  elle  feruntur^ 
ficut  etiam  in  Regum,  &Principum  le- 
cularium  natalitijs  interdum  infiitui  fo- 
lent.  Quod  fi  in  hoc  tantum  fenfu  de  cui 
tu  Sanctorum  Rex  loquitur , immerito 
ad  folos illos,  qui  Scripturae  authoritate 
inSan&orum  album  relati  funt,  fuas il- 
las folennitates  coar&at,  poffumus  enim 
cultu  ciuili  benefactores  defunctos , vel 
infignes  homines  colere,  etiam  li  de  illo- 
rum felicitate  certi  non  fimus, faltem  dii 
non  condet, illos  elfe  damnatos.  Catho- 
San&os  fa-  licavero  Ecclefia  non  ciuilem  tantum, 
cro,  & reli-  fej  faCrum,&  religiofum  cultum  fanCtis 
gtofo  cultu  tribuendum  effc  cenfet : licet  non  latria, 
EcdefiaCa  Rd  interioris  rationis  cultus  lit, adquem 
tholica.  fignificandum  nomen  duliae  Theologi 
accommodarunt , ficut  in  cultu  B.  V ir- 
ginis  explicuimus, eR  enim  in  caeteris 
fanetis  in  gradu  fuo  fimilis  ratio.  Illos 
enim  propter  excellentiam  quanda  om- 
ni ciuili  dignitate  fuperiorem  venera- 
mur , cosq;  in  felicitatis  aeternte  celfitu- 
dine  conftitutos  , tamquam  fuo  modo 
nobis  fupcriores,&in  illo  ordine  fingu- 
lariter  excellentes  recognofcimus , me- 
rito ergo  cos  facro , & excellentiori  cul- 
tu , & a ciuili  diltincto  adorandos  effe 
profitemur. 

Hanc  vero  doctrinam  nuperam  non 
_ ctfe,fedanti(|uifsimam,tefl:imonijsSan- 
nr-n1  f,f  ro  * <^ormn  cuincere  facile  poffumus. 
culruSa&os  Ambrofius enim  in  dicto fermon.  i.  de 
Iionnrjnui  Santtis , qui  cff  in  fello  Sanftae  Luciae, 
anriqwfu  . dc Thefauro abfeondito in agro,fic  con- 
1’rriVrcS  cfiHit, Igitur  fratres^MCtiefcunjj  Martyrii 
uit'fitor.CO  memoria>»  celebramus , puetermifsis  omni - 
Jmbrof.  tftsfeculi  adibus  , fine  aliqua  dilatione  con- 

currere debemus , reddere  illis  honorifcen- 
tiam  , qui  nobis  falutem  profufione  fui fan - 
guinispeper erunt,  qui  tam  Jacrata  hoftiapro 


A noflra  propitiatione  Domino  funt  oblati.  Ho 
nor  ergo  Santtorum , tefte  Ambrofio, 
non  e It  tantum  ciuilis , ille  enim  feculi 
actibus  exhiberi  folet;  hic  autem  per  ac- 
tiones religiofas , 6c  facras,  confeutaneas 
fidei,  &facrae  caufe,  propter  quam  da-  n 
tur,  tribuendus  eft.  V nde  dixit  Damaf-  M‘ar’ 
cenus  lib.4.  de  Fide  cap.  1 6.  Quibus  rebus 
Dens  colitur , cijdem  ferm  eius  obkblantur 3 
quapropter , pf almis,  hymnis,*?  canticis  Jpi- 
ritualibus  Santfos  colimus . Eft  ergo  fuo 
modofpiritualis  hic  cultus , quiaftioni- 
bus  fpintualibus  exhibetur  :nec  propte- 
g rea  eil  aqualis  cum  diuino,  quia  femper 
fpiritus,& intentio  adorandi  eft  longe 
diuerfa  . Eft  autem  hic  cultus  cum  diui-  Cultus  faD. 
no  cultu  coniunftifsimus,  totusqj  in  fu-  iiis  «bibi, 
premam  Dei  venerationem  redundat,vt 
Athanafius,Hieronymus,& Ambrofius  Dei,&inc. 
fupra,<Sc  Bafil.orat.in  quadraginta  Mar-  ius  gloriam 
tyres  notant.  Ideoq;  confueuit  Ecclefia  rcduqdanj. 
eifdem  fere  rebus,  quibus  Deum  colit,  ^afil, 
fanctos  honorare,vt  ieiunijs,  vigilijs,ora 
tionibus,  & alijs  fimilibus  aTionibus,  vt 
fumitu  r cx  Concilio  T oletan . 3 .cap.  2 3 . 

& Hieronymo  contra  Vigilantium , & Coc.TqIh. 
Cypriano  epift.  3 4.  & 3 7.  & AuguRino  3 . 

20. contra  Fauflum  cap.  2 1 . V nde  refte  Hiem, 

C Eufebius Csefarienfis lib.  13.de Praepa-  Cypria», 
rat.Euangelica  cap.y.fic  inquit,  Verre  pie  Mugutt. 
tatis  milites  ,yt  Dei  amicos  honorantes  ad  Eufeb, 
monumenta  quoque  illorum  accedimus, yo- 
taque  ipfis  facimus  tanquam  yiris  S antiis , 
quorum  inter  ce fsione  ad  Deum  nonparim 
iuuariproftemur. 

Neque  contra  hunc  modum  venera- 
tionis , & cultus  Sanftorum  aliquid  ob-  C, 
ijcerc  folent  ProteRantes,  quodalicuius 
momenti  elfc  videatur , oc  qualecunque 
illud  fit,  alibi  refponfum  eR  a nobis.  In  Tacita  Rt- 
prsefenti  vero  taciteRex  obijcit,Catho-  S’s 
licamEcclcfiam  immerito  publice  vene- 
rari aliquos  homines  vita  functos , de 
quorum  aeterna  felicitate  facre  Scriptu- 
ra: authoritate  non  conRat,  & ideo  ait, 
fuam  Ecclefiam(  quam  catholicam  no- 
minare non  audet;  imo  velit,  nolit,  eam 
a Catholica  diRinguit ) eorum  tantum 
folennitates  feruare,quos  Scripturae  au- 
thoritate Sanfti  elle  leguntur.  Et  virtu- 
te hoc  confirmat, quia  alias  exponuntur 
fideles  periculo,  vt  eorum  credulitas  de- 
ludatur , hominem  damnatu  profanfto 
adorando  , quod  videtur  magnum  ab- 

furdum. 


7- 

Saculit  ob- 
uthoni  ftc 
gi » , & l»o- 
it.is  oinocs 
10  fccdcha 
improbatos 
iolrnjoi  cl 
ic  o tt ciivii— 
tur. 


Augujl. 


Origen. 

: 

a 


Cjfrian. 

i ‘ 

8. 

Culuecmlo 
celebrandi 
dies  feilos 
M art  y ru  ab 
Aj>oftulis  o 
fi.?ioe;n  tra 
hir. 

Cyprii». 
Cyni.  Hie 
rofohm. 

I 'eb. 
Pertuli. 

Clem.  Pa - 

fi. 


Cap.  S,T>e  erroribus  circa  cultum  Sanfiorunu.  t6y 


furtlurn , prudenti  modo  operandi  con- 
trarium. Vt  autem  illud  periculum  fua- 
dcat,adiungit,i/z  SanClorum  aths,ac  legen- 
dis quam  plures  nugas  cj] e con) criptas. 

Veruntamen  Rex  femperhfrctineo 
errore , nihil  polle  aut  debere  certo  cre- 
di , nili  quod  Scripturae  authoritate  im- 
mediate(vt  fic  dicam)feu  proxime  pro- 
bari pote  11, quod  ede  contra  eande  Scrip 
turam  , 6c  contra  Ecclehx  authoritatem 
in  eadem  Scriptura  confirmatam  , in  fu- 
perioribus  abunde  fatis  oftenfuin  eft.Et 
in  prxlcnti  diffidenter  probari  potell 
exemplo  Innocentium  ab  Herode  in- 
terfectorum, quos  fandiheatos  per  mor 
tem  fuillc,6c  nunc  cum Chrifto  regnare 
Scripturae  quidc  authoritate probari  no 
potelh&  nihilominus  authoritate  Eccle 
fiae  nixi  fine  vllo  periculo , aut  falfitate 
illos  colimus.  Vt  rette  tradit  Auguftin9 
lib.  3 .dc  Libero  arbitr.  cap.  z 3 . & lib. 2. 
de  Symbolo  ad  Catechumenos  cap.).6c 
lib.  3 . cap. 4.  & in  Sermonibus  de  Inno- 
centibus,qui  funtfermo.8.&  9.  de  San- 
atis, 6c  Origenes  Homil.  3 . in  diuerfos, 
circa  finem  , de  eifdem  loquens , inquit. 
Horum  memoria  femper , yt  dignum  eft , in 
Eccle fijs  celebratur  fecundum  integrum  or- 
dinem Saniorum.  Et  infra  ,Bene  ergo,  &1 
fecundum " voluntatem  Dei  eorum  memoria 
Sancti  Patres  celebrari  mandauerunt  fempi- 
ternam in  Ecclejijs , yelut  pro  Domino  mo- 
nentium;yel  yt  pro  Iudceis ,csr  gentibus  cre- 
dituris,yel  etiam  pro  ipfis  parentibus,  yt  eis 
itttercefsio  filiorum  apud  Deum  plurimum 
profuijfet. Pluraque  videri  poffunt  in  Cy 
priano  ferm.de  Stella, Mag.  & Innocct. 

Prxterea  conflat  fuiffe  a temporibus 
ApodolorumEcclelix  confuetudinem, 
memoriam  infacrilicio  facere  aliquoru 
Martyrum  in  particulari,&  notare  diem 
Marty  rij,vt  lingulis  annis  illud  folcnni- 
ter  celebraretur , vt  funiitur  ex  Cypria- 
no epid.34.6c  37.6cCyrilloHierofol.y- 
mitano catecheli.  J.  myllagogica, Eufe- 
bio  lib.4.Hiflor.cap.i4.  alias. 1 vbi  dc 
Martyre  Polycarpo  peculiarem  metio- 
nem  facit,  & ex  Tertulliano  hb.  de  Co- 
rona militis  cap.  3.  vbi  hanc  ponit  inter 
traditiones  non  feriptas , qux  fummam 
in  Ecclclia authoritatem  habent,  eamq; 
confirmat  Clemens  Papa  lib. 8.  Condi- 
dit. cap.39.  Non  ell  ergo  nouum  in  Ec- 
clclia  colere  Sanctos  aliquos , quanuis 


eorum  fan<ditas,6c  felicitas  Scriptura 
authoritate  probari  non  pofsit . Quod 
egregie  confirmant  verba  Epifcoporum 
Europx  in  epiflol.  ad  Leonem  , 6cte- 
ffificantur  orationes , feu  conciones,  vel 
homilix  antiquorum  Patrum  factx  in 
honorem , 6c  cultum  plurium  Sanctoru 
in  particulari,  in  quibus  fxpc  de  honore 
fanetis  debito  egregie  loquutur.  Vt  funt 
apud  Gregorium  Nazianzenum  oratio. 

1 8.in  fanftumCyprianum,6cO  rationes 
in  laudem  Balilij,Athanafij,6c  apud  Gre 
gorium  Nicxnum  oratio  in  1 heodoru 
Martyrem , 6cfimiles  funt  plures  apud 
Ambrofium,  Augudinum,  Chryfolto- 
mum,6c  alios, vt  de  Sando  Ignatio,Lau 
rentio,  Geruafio,  6e  Protafio , Philogo- 
no.  Maxime  vero  notanda  funt  verba 
Chryfoftomi  fermo.  in  luuentinum,  & 
Maximum  Martyres  tom.  3 . quem  fic 
inchoat.  Heri  beatus  Babilas  cum  tribus pue 
ris  nos  hic  congregabat, hodie  yerbparsSan- 
Siorum  militum  in  acie  exercitu  ChriJU  ofte- 
dit , impar  eorum  e fhetas  ,fed par  fides  ,illi 
tempore  fuperiores , ijli  recentiores . Et  cum 
tantus  thefaurus fit  Eccle fue  nonas, & yete- 
res  habentis  margaritas  ,fed  yna  omnium  efl 
gratia.  Jit  infra , Quod  fcientes  non  aliter 
prifeos, aliter  recentiores  colitis  fanttos  ,fcd 
eadem  alacritate  omnes. Non  enim  explora- 
tis tempus  ;f id  exquiritis  fortitudinem,  fide, 
Tglumferuidum,  &1  easyirtutes,  quas pr ce fe 
ferunt  Sanfti,ob  quorum  honorem  hodie  con - 
uenimus. 

Delinat  ergo  Rex  dcfpicere  Sandos, 
quos  nouitios  vocat , quia  non  antiqui- 
tas , fcd  vera  fan ftitas,  6c  felicitas  eos  tali 
cultu , 6c honore  dignos  efficit  .Neque 
timeat  errare,aut  decipi, colendo  vt  fan- 
dos,quos  vniuerfa  Ecclefia  colit,que  ed 
columna,  6c  firmamentum  veritatis,  fed 
potius  vereatur  cenfuram  ab  Augudino 
datam  , quam  hoc  nodro  tempore  prx 
oculis  habendam,  ac  fxpius  repetendam 
ccnfco.  Inepidolaenim  1 18.  cap.  j.in 
tres  ordines  mores  Ecclefix  didingues, 
in  primo  ponit  ea,  qux  diuinx  Scriptura 
prteferibit  authoritas, de  quibus  ait, non  ejfe 
dubitandum  , quin  ita  facere  debeamus , yt 
legimus.  In  tertio  ponit  ea,  qua  per  loca, 

regionesyartatur,de  quibus  ait.in  vna- 
quaque  prouincia  feruandum  elfe,  quod 
neque  contra  fidem, neque  contra ho- 
nedos  mores  fieri  folct . In  medio  vero 

erdi- 


Orationes 
Patrum  io 
honore  Sa- 
ftoruin  ean 
dem  verita- 
tem confit; 
mant. 


Greg.Na- 

7jaii\. 


Chryfofl. 


S>. 


jLuguPl. 


1 68  Lib.2.  Contra  nonnullos  Analem  a ftfi*  errores. 


10. 


Qua  ainho 
ritate  cifa- 
turfiedefia 
in  ceilendii 
Sancis. 


ordine  ponit  C2,quie  toto  orbe  feruat  Eccle- 
fia,de  quibus  ,ait,  diffut  are,  quin  ita  facien- 
dum fit, inj  olenti]  swue  injanut  eft.  N on  fa- 
oc  alia  ratione, nili  quia  catholica, <5c  vni- 
uerfalis  Ecclefia  in  his,  qua:  communi 
confcnfu  approbat,  Scobferuat,  errare 
non  finitur  a Spiritu  Sando,  quem  illi 
Chrifhis peculiariter  promifsit,  vt  ab  eo 
fpecialiter  regatur.  Ergo  quando  vniuer 
fii  Ecclefia  Catholica  de  alicuius  Sandi 
felicitate  non  dubitat , & in  illius  cultu 
concordat , non  licet  viro  Catholico , & 
prudenti  difjutare , quin  ita  faciendum  fit. 
Nam  ciim  veritas , & puritas  non  minus 
in  cultu,  & reda  exiitimatione  Sando- 
rum,quam  in  carteiis  moralibus  rebus 
ncceflaria  fit, fine  vlla  dubitatione  cum 
Bernardo  dicere  poteft,&  debet vnuf- 
quifque  catholicus , Ego  quod  ab  Ecclefia 
accepi  fccurus  & teneo trado , quod  non , 
fcrupuiofius fateor  admferim.  Loquitur  ad 
Canonicos  Lugdunenfes  de  hac  eadem 
materia  colendi  Sandos,  de  qua  trada- 
mus. 

Quamobrcm  nihil  adeaufam  refert, 
quod  Rex  addit  de  nugis  in  adis,  & le- 
gendis Sandorum  confcriptis,  nam  fiue 
illud  verum  fit,fiue  per  exaggerationem 
didum, cultus, quem  EccleTia  probet  ali 
cui  Sandoin  Scriptura  non  canonizato, 
non  fundatur  inquauis  humana  hifto- 
ria, etiam  graui,  nedum  fufpcdatautho- 
ritatis,  fed  fundatur  vel  in  antiqua  tradi- 
tioiiCjCum  vniucrfali  totius  Ecclefie  co- 
fenfujVcl  in  authentica  Pontificis  decla- 
ratione , quam  canonizatione  vocamus, 
qux  tanto  morum,  & miraculorum  exa 


A 


B 


C 


minc,&  tam  graui  inquifitione , ac  dili- 
gentia fit , vt  ipfa  per  fe  pofiet moralem 
quandam  certitudinem  , ac  fecuritatem 
conferre:  adiunda vero  Spiritus  Sandi 
afsiff cntia,<Sc gubernatione,quam  credi-  J) 
mus  die  a Chriflo  promifTam , fit  certi- 
tudo longe  maior,qute  omne  morale  pe- 
riculum, omnemque  prudentem  dubi- 
tationem excludit.  Sine  hac  vero  certi- 
tudine nemo  cogitur,  hominem  vita  fu- 
dum  colere . Siquis  vero  fua  peculiari 
opinione  aliquem  efife  fandum  credat, 

& pj iuatim colat , no  fiatim  damnandus 
c t,  c monendus,  vt  prudenter  prius  rc 
examinetj&poffea  debitam  circunfpe- 
dionem  in  modo  colendi  exhibeat.  His 
enim  obleniatis  non  nocebunt  veris  fi- 


delibus nugat, fi  quae  forfan  efientin  Sa- 
doru  adis : quia  fi  eas  difccrnere  valeat, 
no  eis  adhibebunt  fidem , vel  fi  in  aliquo 
forte  decipiantur  , non  perniciofus  er- 
ror , fed  de  rebus  indifferentibus  elle  fo- 
lct.lmo  etiam  in  his  magna  cura,  ck  dili- 
gentia a Paif  oribus  Ecciefiae  adhibetur, 
vt  Sandorum  hifloriae , quam  fieri  pof- 
fit,  emendatae , & ab  erroribus  purgatae 
per  manus  fidelium  circunferantur.  Au- 
diuimus  autem  circunferriin  Anglia  hi- 
ff orias  quafdam  de  geftis  Sandorum,no  • 
folum  incertae  authoritatis,fed  etiam  a 
fidei  hoflibus  plerunquc  confidas , qui- 
bus deludi  nolumus  Regiam  credulita- 
tem. Itaque  Regem  monemus , qui  tam 
religiofe  non  patitur  credulitatem  fuam 
his  rebus  deludi:  longe  maiori  cura  ferre 
non  dcbere,fidcm  fuam  tot  Caluini,Lu- 
theri,  8c  Proteflantium,  non  dicam,  nu- 
gis, fed  perniciofsimis  erroribus,  in  his, 
qua:  ad  lalutenv  animae  ncceflaria  funt, 
corrumpi, 

C A P V T IX. 

De  S antiarum  inno  canone, 

QV  A N VI S Rex  hanc  Sando-  j 
rum  inuocationem  inter  noui- 
»tios,&  nuperos  articulos  Eccle- 
fia?  Romanae,  vt  ipfe  loquitur, numeret, 
ideoqj  illam  limpliciter  non  approbet, 
neque  admittat,  no  tamen  fatis  explicat, 
in  quo  gradu , vel  ob.quam  potifsimam 
caufam  illam  reijciat . Interdum  enimfo  QaibuscG- 
lumfignificatelTefuperfluam,aliamque  «duriiSm 
viam,Deum  per  folum  Chriflum  inno-  ^otum  in' 
candi  tutiorem,&  ad  falutem  effe  potio-  j°Cob9  Rw 
rem,  interdum  vero  obijeiendo  indicat,  ddpicia. 
hancSandorum  inuocationem  fuperfti- 
tiofam,  & prohibitam  effe.  T ria  igitur  a 
nobis  breuitcr  offendenda.  Primu,hunc 
morem  non  clfe  nouum  in  Ecclefia  Ro- 
mana , fed  antiquifsimum , & perpetua 
traditione  conflantem  in  Ecclefia  Ca- 
tholica. Secundum, non  effe  mordinatu, 
fed  pium  , <5t  religiolum . lcrtium  non 
efle  minus  tutum  hac  Sandorum  vtiin- 
tercefsione , fed  tutius , & vtiliiis  lon ge, 
quam  illa  carere.  Ha*c  igitur  oflen furi, 
obiedionibusque , quas  Rex  fubinnuit, 
fumus  fatisfaduri. 

Antiquitatem  ergo  huius  confuetu- 

dinis 


Aaiitjuiras 
taofuctucii 
dis  inuocao 
di  Sandtos 
ex  Pwibui 
dcJucnur. 


Augtttf. 


Conti. P a 

K 

Anaclet. 

Pdpi. 

Leo  Papa. 

Htlar. 

Ambr. 


1 audent. 
AuguJ}. 


Hierony. 


Caput,  p . De Sanfiorum inuocAUott^j',  169 


diriis  orandi  Sanftos  vita  fundos, oflen- 
dunt  in  primis  tcflimonia  Patrum , qui- 
bus Sanctos  clle  colendos  tradunt;  nam 
fimul  etiam  docent , eile  a nobis  inuo- 
candos , cc  interdum  hanc  ipfam  oratio- 
nem in  partem  cultus , <5c  honoris  San- 
atorum ponunt:  aliquando  vero  inter 
alias  caulas  illius  cultus  afsignant , quod 
cumSandfi  dcnollrafalute  fintfohciti, 
& pro  nobis  orent, iuflum  efl,vt  a nobis 
honorentur , vel  e contrario  dicunt,ho- 
norari  a nobis, vt  fuis  orationibus  nos 
adiuuentjVt  ait  Auguflinus  20.  contra 
Fandum  cap.2 1 . & iere  idem  habet. 21. 
deCiuitate,  cap.  27.  in  fine.  Vnde  fre- 
quenter  fupponuat,  vel  aperte  docent 
Patres,  Sanctos  in  coelo  pro  xrobis  apud 
Deu  intercedere . Quod  tradiit  gcncra- 
tun , licet  quali  aliud  agentes,  Cornelius 
Papaepid.x.  ad  omnes  lidelcs,Anaclct. 
cpid.^.Leo  feim.2.Apod.Pet.<ScPaul. 
oC  ferm.i  .<Sc4.de  Ieiuirio  Pentec.&  fer. 
$ .de  Ieiun.feptimi  menfis.Hilarius  in  id 
Pfalm.i  24.  Alontes  in  circuitu  eius.  Am- 
brof.epid.3  <?.ad Horatian.  <Sclib.  10. in 
Luc.  21.  parum  a principio  ,&  optime 
hb.de  Viduis  polt  medium,  <Schb.  2.  de 
Iacob,<Sc  vita  beat. cap.  10. Gaudent. fer- 
mon.de  Petro,  & Paulo,  Auguftin.  lib. 
i.quxftionum  in  Exod.  qua’dion.108. 
Idem  optime Pfalm.  85.  inaine. Domi- 
nus lefusCbrijUis  adhuc  interpellat  pro  no- 
lis. Omnes  Martyres  qui  cum  illo  funt,  in- 
terpellant pro  nobis.  Non  iranjeunt  interpel 
lationes  eorum  , nifi  cum  tranfiertt  gemitus 
nujlcr.  Et  de  Saindo  Cypriano  dixit  lib. 
7. de  Baptifin.  cap.i . Mdiuuetnos  oratio- 
nibus fuis. 

Sic  etiam  Hieronymus  contra  Vigi- 
lantiu  Cufm$>,SitApotfoli(in<quit)&Mar- 
tyres  adhuc  in  corpore  couflituti  poffknt  ora- 
re pro  exteris,  quando  pro  fe  adhuc  debet  ejfe 
foliati, quanto  magis pofe  coronas,  & vidlo- 
rias,&  triumphos,  quod  late  profequitur. 
Vndc  epidol.2 ) .ad  Paulam  lu per  obitu 
Blelillx  lilic,  Pro  tc(incp\\€)Dominumro- 
gat  ^mthiq^vt  de  eius  mente  fecurusfum, ve- 
niam impetrat  peccatorii.  I11  quibus  verbis 
Patrum  duo  confideranda  funt,  vnu  efl, 
San&os  nonfolum  in  generali,  fedetia 
in  particulari  pro  nobis  noftrisq;  nccef- 
fitatibus  orare.  Aliud  ell, ex  co,quodSa- 
4ti  pro  nobis  orent , optime  colligi , etia 
polle  a nobis  honeflifsimc  orari,  quia  cu 


A illos  oramus, maxime  ab  illis  petimus,vt 
pro  nobis  intercedant , nam  ficut  neccf- 
fitates  nofiras  cognofcunt , vt  pro  illis 
orent , ita  etiam  orationes  audient , quas 
Deo  repraTentent , 6c  prepter  illas  ad 
orandum  pro  nobis  inclinentur . Vnde 
idem  Hieronymus  invita  Hilarionisin 
calce  totius  libri  commemorat  deuotio- 
nem  cuiufdam  Sanfta:  Conflandae,  que 
fohta  erat  ,peruigtles  in  fepulchroHilarionis 
no  dies  ducere , &1  quafi  cum  prcef ente  ad  ad - 
iuuandas  orationes  fuas  fermoiinari . Cy- 
prianus tande  lib.de  Mortalitate  in  fine, 
„ de  cceleili  patrra  loquens  dicit , Magnus 
illic  nos  carorum  numerus  expediat  ,parcn- 
tu m ,)ra t rum, filio rum,fr eques  nos, &c  opio fa 
turba  defiderat,iam  de  fua  immortalitate  fe- 
cura,&  adhuc  de  noftra  falutc  folicitaNst  in 
fermone  de  Stella, <5t  Magis, de  SS. Inno 
centibtisait,  1 A cunabulis  in  coelum  trans- 
lati [adii  funt  fuperni  capitolij fenatores , edf 
indices,  nonnullis  v emam  obtinentes  imme- 
ritis. Et  epifl.  J7.  ad  Cornelium  feribit. 
Si  quis  hinc  nojhu  prior  diuince  dignationis 
celeritate  pracejferit,perfeueret  apud  Driin 
noftra  diledtio, pro  fratribus,  esr  furoribus  no- 
dlns  apud  mifenc  ordia  Patris  non  cejjet  ora - 
£ fio. In  quibus  verbis(vtegregieanimad- 
uertitPam^liusjapertc  fupponit  Cypria 
nus,Sadtos  cuChriflo  regnates,ficut  vi- 
uetes,quoj  hic  cognouerunt,eade  profe- 
quuntur  charitate , ita  & pro  illis  orare. 
Eandeqj  fide  ollendit  Cyprian.  in  lib.de 
Habitu  Virgin. cum  in  vltimis  verbis  ad 
illas  dicit, Mementote  tunc  nofin,cum  inci- 
piet in  vobis  virginitas  honorari. 

Apud  D.Auguftinu  infinita  funt  pro 
huius  veritatis  antiquitate  tellimonia  ex 
quibus  nonulla annotabo.  Vnum  ell  in 
traft.i  .fuper  epifl.  1 .Ioanis  circa  illaver 
ha.Siqnispeccauerit,aduocatu  hxbem 9 apud 
J)  Patrelefum  Chrifiu, equem  hac  materia  fo 
let  nobis  obijeere  haeretici,  & ipfe  quoq; 
fibiobijcit,dices,5ed(/fifi  aliquis-, ergo  Sd- 
dii  no  petiit  pro  nobis-, ergo  Epifcopi,vdPrx  - 
pofiti  non  petut  pro  populo.  Rcfpodet  autc. 
Sed  attendite  Scripturas,  & Videte , quia  & 
Prxpofiti  commendat  fe  populo , nam  Apo- 
fiolus  dicit  plebi,  orantes  fimul  & pro  nobis, 
orat  Apofiolus  pro  plebe , orat  plebs  pro  AL- 
pojlolo , oramus  pro  vobis  fratres,  fed  & vos 
orate  pro  nobis,  inuicem  pro  fe  omnia  mem- 
bra orent  , caput  pro  omnibus  interpellet , 
vtique  excellentiori  modo , vt  qui  fo- 
P lus 


Idem  Hie- 
rony m. 


CyPrian. 


4' 

Augufl, 


Obiedfioni 

hsereticoru 

ficisfacisAu 

guftin, 

-Ad  Coiof. 
4- 


7 7 0 Libs. Contra  nonnullos  Jnglicamfe ’8&  errores. 


Ius  eft  propitiatio  pro  peccatis  noftris, 
&per  quem  omnes  alijs  orant  ,fiuepro 
fe,  fiue  pro  alijs  intercedant . I\  ec  refert 
quod  Auguftinus  ibi  de  San&is  liicvi- 
uentibus  loqui  videtur , tum  quia  re  ve- 
ra non  reftringit  fermonem,fed  de  San- 
atis abfolute  loquitur , tum  etiam  , quia 
ratio , quam  inlinuat , dum  ait , Membra 
pro  fe  inuicem  orent , generalis  eft  , quia 
non  foliim  viatores  inter  fe,fed  etiam 
cum  beatis  vnius  funt  myftici  corporis 
Chrifti  membra,  tum  denique,quia  ex- 
cipiendo folum  Chriftum  tanquam  lin- 
gularem aduocatum , generalem  regu- 
lam de  membris  conftituit , quod  pof- 
finteflepro  fuis  fratribus  intercelfores, 
li  alij  indigeant.  Accedit,  quod  fermon. 
44.  de  Tempore  de  Sanftis  defunctis 
aperte  loquitur,  cum  dicit , Tunc  pro  no- 
bis abfque  ylla  dubitatione  Santti  Marty- 
res intercedunt , quando  innobis  aliquidde 
fuis  -virtutibus  recognofcunt.Ft  in  quodam 
tra&atu  de  Expolitione  Symboli, qui 
olim  eratfermo.  181.  de  Tempore,  <5c 
nunc  in  appendice  pofituseft.  55?.  quia 
Louanienfibus  non  eft  vifus  Auguftini, 
fedfumptus  exGregorij  feriptis,  mihi 
autem  phralim , & doctrinam  Augufti- 
ni,magis  quam  Gregori)  redolet,vtcuq; 
vero  fit,  faltem  eft  certuefte  magnae  au- 
thoritatis.  Ibi  ergo  in  capite  decimo  ter- 
tio ,S antiarum  communionem , ita  expli- 
cat,id  eft , cum  illis  S anths,  opii  in  hac  .quam 
fufeepimus  fide  defuntii  funt  ,focietate , eV 
ffei  communione  teneamur . Si  igitur  cum 
S antiis  communionem  in  ceternayita  habe- 
re -volumus y de  imitatione  eorum  cogitemus , 
debent  enim  in  nobis  recognofcere  aliquid  de 
fuis  -virtutibus , yt  pro  nobis  dignentur  Do- 
mino jupplicare.  In  quibus  duobus  tefti- 
monijs  fupponit  Auguftinus  aliud  fun- 
damentum huius  veritatis,nimirum  cog 
nofcere  Sanftospoft  hanc  vitam  actio- 
nes noftras,  & iuxta  exigentiam  illa- 
rum ad  orandu  pro  nobis  moueri , quod 
maxime  perorationes,  & petitiones  il- 
lis oblatas  fieri  poteft . Sunt  etiam  alia 
loca, in  quibus  Auguftinus  non  folum 
docendo  ,fed  etiam  orando  huius  con- 
fuetudinis  antiquitatem  oftendit,  vtin 
libio  feptimo  de  Baptifmo  capite  primo 
cum  de  beato  Cypriano  dixifTet,  Iam 
corpore, quod  corrumpitur , non  aggrauante, 
anima  ipfam  perfticere  yeritatem.  Subdit, 


A Adiuuet  nos  orationibus  fuis  in  ijlius  carnis 
mortalitate  tanquam  incaliginoja  nube  la- 
bor antes  ,yt  donante  Domino, quantum  pof- 
fu  mus, opera  eius  imitemur. Praefertim  ve- 
ro videri  apud  ipfum  poliunt  caput  24. 
& 4o.Meditationum,  vbi  ad  omnes  Sa- 
Ctos  in  generali , & ad  plures  in  particu- 
lari deuotifsimc  orat . Et  quanuis  in  eius 
verbis  multa  notari  pofsint , quibus  & 
ratio,  & fructus  orationum  ad  Sanctos 
declaratur,  illa  tamen  ad  prolixitatem 
vitandam  milia  facio : vt  pauca  quedam 
ex  Graecis  Patribus  adiungam. 
g Inter  quos  Chryfoftomus  fstpifsime 
SanCtorum  pro  nobis  orationes  comen- 
dat,  fimul  requirens  cooperationem  no- 
ftramper  illorum  imitationem , vtho- 
mil.  75).  ad  Populum  in  fine , & in  quo- 
dam fermone  fecundo  contra  defpera- 
tionem,&  fuper  Pfalm. 48. circa  illa  ver- 
ba , Frater  non  redimet , redimet  homo , vbi 
interrogat , Quid  ergo  ? funt  ne fuperuaca- 
nece  Santlorum  preces  ? Nequaquam , fed 
magnas  etiam  yires  habent,  quando  tu  quo- 
que eis  auxilium  tuleris.  Quae  verba  pof- 
fet  quis  reftringere  ad  Sanctos  hic  viue- 
tes,  verum  & Chryfoftomus  fimplici- 
C ter  loquitur  , & ratio  eadem  eft,  vt  iam 
dicam . Eodem q;  modo  loquitur  homil. 
f.inMatthae . Praecipue  vero  notandus 
eft  locus  in  oration.  8.  ex  decem  nuper 
translatis, circa  finem, vbi  hec  habet  ver- 
ba , Habemus  Dominam  noflram  Santlam 
Mariam  Deigenitricem  ,fed  & Mpoftolo- 
rum precibus  opus  eft.  Dicamus  & nos  Pau- 
lo, quemadmodum  & prifei  illi, cum  in  Ma- 
cedoniam p ertr an fieris , nobis  auxiliare.  In 
quibus  verbis  obiter  aduerto  , fentire 
Chryfoftomum , ita  nospofte  nunc  lo- 
qui cum  Paulo , ficut  cum  eodem  hic  vi- 
uente  alij  loquebantur . Et  fubiungit . 
D Rogemus,  yt  dixi,  S anttam  gloriofam  Vir- 
ginem ,&  Deigenitricem  Mariam  , roge- 
mus S antlos , &-prceclaros  Apotlolos , roge- 
mus S antlos  Martyres . Et  infra  eleganter 
docet,  non  efte  expeftandum  necefsita- 
tis  tempus  ad  colendos,  & nobis  conci- 
liandos fandtos,  fed  honore , & imitatio- 
ne praeueniendos  elTe  , quod  humanis 
etiam  exemplis  aptifsime  declarat , & 
concludit.  Simus  itaque  Martyrum  amici , 
non  ob  necefsitatem,fed  diletlionem:ante  te- 
peftatem ,yttempeftatibus  affliffi , intem- 
peftate  yerb,  ytferenitatem  mueniamus. 

Simi- 


C^p.p.De  S an  florum  tnuocaUcne. 


171 


6 . Similia  multa  fumi  poliunt  ex  Bafi-  A 
ZiflliuU  lioHomilia  vigefnna,  qua;  ell  de  San- 
cis quadraginta  Martyribus  ,vbi  inter 
alia  ait,  Paralum  eft  hic  CbriJUattis  auxi- 
lium. Sapi  Lborajlis ,yt  ynum  pro  yo- 
bis  orantem  inuemrttis , quadraginta  Junt 
hi,  Unam  orationis  tmittentesyocem  ,ybi 
enim  Junt  duu , yd  ires  xn  nomine  Domi- 
ni congregati , thi  eft  Dens , yki  ycro  qua- 
draginta fuerint  ,qms  dubitet , Deum  ejfe 
prajcr.tcm  C Qui  aliqua  p)  emitur  anguiha, 
ad  bos  conficiat  , qui  rurjus  Utatur , bos  * 
orct,illc,yt  d malis  liberetur, hic,  yt  duret  m 
Cyni.  Ilie  rebus  Utis.CytiWus  etiam  Hierofolymi-  p» 
rofolym.  tanus  Catcchefi. ) . myltagogica , In  jd- 
irificio  (inquit)  incruento  mentionem  faci- 
mus Prophetarum , ylpoftolorum,  i?  Mar- 
tyrum, yt  Deus  orationibus  illorum,  & de- 
precationibus fujapi&t  preces  uofras . Cy- 
rillus  item  Alexandrinus  lib.  i2.The- 
f*vi7  Ile  fatiric*  10. exponens  illud  i.adTnnot. 
xa'1'iri't  2’  ^ tUiS  ^etiS  > & "Vnus  mediator  hominum 
Jejus Chrifius , dicit,  Chriltum  clic  vni- 
cum  mediatorem  naturaliter,  & fubita- 
tialitcr ,nam  aliter, 'Sit, Quomodo  ynum  me- 
diatorem Chrijlum  Paulus  dixijfet  ? multi 
enim S anciorum  mediationis  minijlerioyji 
fuit . Et  adducit  in  exemplum  Paulum, 

& Moyfem , quorum  minilterium  fuit  ^ 
alterius  rationis , prarter  orationem;  ad- 
dit vero  leremiam:  Prcecipve( inquit) 
quando  clamabat  ad  Deum , recordare,  quod 
Jleterim  in  lonfpeblu  tuo  , yt  loquerer  pro 
eishonum.  Et  fic  etiam  ait  alios  Apolto- 
los , & Prophetas  fuilTe  mediatores . Et 
quanuis  de  illis  hic  viucntibus  loqui  vi- 
deatur, non  tamen  folummodo : nam  de 
eodelercmia  iamdefuntto  dixit  Onias 
iam  etiam  defumftu s,Hic  ef  fratrum  ama 
tor , &“  populi  Ifrael , hic  cjb , qui  multum 
orat  pro  populo,  &“  yniuerfa  fantla  Ciuitate 
Ieremias  Propheta  Dei.  2 . Machab.  1 5”. 

2.  Maeha.  Et  de  eodem  Onia  dicitur  , vifum  effe 
1 J.  manus  extendentem,  Apro  populo  ora- 

tein.  Atque  ita  illo  tedimonioad  hanc 
r r r veritatem  confirmandam  vtitur  Eufe  - 
* ' ' bius  libro  12.  de  Praeparat.  Euangelica 

_ «P*1* 

7*  Sed  oportet  aduertere, licet  ante  Chri 

Aote  aJuen  aduentum  Sancti  defunfti  orarent 
no  Pro  viuis,  non  tamen  legi  vmentes  ho- 
inuocaban  - mines  ad  defunctos  eo  tempore  o ralle, 

•ur,  & cur.  fcd  ad  Deum  , vt  orationem  mortuorum 
Birach.  3.  audiret, \t dicitur  Baruch  capite  tertio. 


quia  tunc  Sanfti  defumfti  non  videbant 
Deum  , <Sc  ita  non  poterant  cognofcere 
viucntium  orationes,  nilifortalleex  fpe 
ciali  priuilegio.  N unc  autem  in  llatu  te- 
licitatis  conllituti  merito  orantur , quia 
ratione  lui  flatus  omnia,  quo  ad  ipfos 
pertinent , cognofcunt.  Nam  vt  dixit 
Gregorius,  Quid  non  yident  ,qui  yiden-  Cregorius . 
tem  omnia  yident  ? Vnde  Apocalyphs  ^Apucty. 
capite  j.  viginti  quatuor  femores  otie- 
rcbant  Deo  orationes  San£torum,quod 
facere  neutiquam  poifent,  nili  illas  cog- 
nofcercnt.  Et  ideo  etiam  Angeli  Sancti 
femper  potuerunt  non  folum  orare  pro 
hominibus,  fed  etiam  orari  ab  homini- 
bus, quia  femper  viderunt  Deum , & ita 
etiam  orationes  hominum  , quantun- 
uis  occultas  femper  cognofcere  potue-  Tob.  12, 
runt,  vt  fumitur  ex  Thobio  duodeci-  Daniel. x o 
mo,Danicl.  10,  Zachario.  1.  & Apo-  ^ achar . 1. 
calyp.8.  fdpoc.%. 

Hoc  denique  confirmant  antiqui  Pa-  # # 
tres  in  concionibus,  feu  homilijs,  vel 
etiam  in  hiftorijs  de  Samftis:  nam  far- 
pifsimc  inter  concionandum,  aut  feri-* 
bendum,vel  orationes  fundunt  adfan- 
£tos,quos  laudant,  vel  populum  ad  il- 
los orandos  exhortantur , vel  interdum 
feribunt  , Sanctos  ipfos  hic  degentes 
fuas  orationes  poli  fuurn  obitum  pro- 
nnfilTc . Ita  videre  licet  ex  Sanctis  cita- 
tisin  Ambrofio  precatione fccundaan- 
te  MilTam,  & Chry foftomo  loco  cita-  ^wbrof, 
to  capite  procedenti  de  Beatifsima  V ir- 
gine,  Balilio  didta  Romilia  vigclima.  Et 
NylTenoOration. in  Theodorum  Mar- 
tyrem , Ephren  ditta  Oratione  de  Lau- 
dibus Virginis,  Nazianzen . Oratione  Ephren. 
18. in  Cyprian.2c. inBafilium,  &idcm  Jslaxtan\. 
fentit  Oration.  24.  loquens  de  Athana-  ViftorVt\ 
fio. Eli  etiam  optima  oratio  2pudV icto-  (S}]ft 
rem  Vticenfem  lib. 3. de Perfecut. Van- 
dalie. Deprecamini  Patriarcha,  orate  San - 
th  Propheta,  ejbote  ~4potfoli fujfragatores , 
pracipue  tu  Petre  beate, tu  Sanbic  Paule  ge- 
tium magifer,yniuerfmq3  ingemifeite  Satt- 
Chpro  nobis  Apojloli.  Profratirogamuspvt 
mnjpernatis  yeftros  mtferos  peccatores. 

Eufebius  etiam  lib.6.Hiltorio  cap.4. 
alias  j.  de  Virgine  Potsmiona  admar- 
tvrium  eunte  refert,  quendam  Bafilidt;, 
vnum  ex  fatcllitibus,qui  eam  humanius  ' 
tractaucrat  bono  animo  etTe  , iufsiffe  . 

Namfait)  fe  fimnl  ac  abiret  e vitad  Domi- 
P » tl9 


Lik  2 . Contra  nonnullos  An$can&[ttf&  errores . 


no  fuo  veniam , ^ gratiam  pro  eo  efflagita- 
turam , & libro  oclauo  capite  decimo 
feutimo  de  Theodofia  Virgine  refert, 
acccfsiilc  ad  quofdam  Sanftos  confef- 
fores,  qui  vin&i  confidebant  ante  tri- 
bunal Tyranni  , eos  objectaturam  , vt 
tum  efflent  apud  Dominum,  illius  recorda - 
Au^ufl.  rentur , & ea  occafione  martyrium  mb- 

i ’ ijltc.Denique  Auguftinuslib.22.de  Ci- 
uitatc.cap.8.  de  Petronia,  & Palladia, & 
alijs  narrat, per  orationes  ad  fepulchra 
martyrum , & per  eorum  intercefsiones 
falutem  miraculofe  impetrafle.  Et  fimi- 
lia attingemus  in  puncto  fequenti,&alia 
• multa  leguntur  apud  antiquos  Patres , 
quaeipfitanquam  vera,  & libi  nota  refe- 
runt , &ideo  a nullo  prudentc  poliunt 
nugz  reputari, fed  lide  humana  dignifsi- 
ma  exiftimarfiex  quibus  aliqua  in  fequc 
ti  puncto  referemus.  Accedit,quod  ca- 
put eft,  Patres,  qui  haec  referunt,  ccrtif- 
fime  credidilTe,  illum  modum  orandi, 
impetrandi,&  faciendi  miracula, efife  ho 
neftifsimum,&  frequenter  inEcclefia 
Catholica  vfitatum. 

Ex  his  manifeftum  relinquitur, fidem 
1 0 • de  intcrcefsionibus  Sanftorum , 8c  mo- 
lDUSC;aT  rcm^os^nuocan^  ad  illas  petendas,  no 
ri Deogra-  e^e res nouas, fedantiquifsimas in Eccle 
iam  effe.  Ea  Catholica , quod  primo  loco  proban- 
dum propofuimus.  Inde  vero  fuffi cien- 
ti etiam  authoritate probatum  relinqui- 
tur , quod  fec  undo  loco  polliciti  fumus, 
hunc  ritum  orandi  Sanftos  nec  fuperfti- 
tiofum,nec  malum  elTe,  fed  famftum,  Sc 
Deo  gratum.  Quis  enim  credat  potius 
Luthero,Caluino,  &hmilibus  Nouato- 
ribus  Sanctorum  orationes  improban- 
tibus, <5c  in  hac  parte  antiquos  haereticos 
Vigilantium,  Conftantinum  Coprony- 
mum,  & alios  fi  miles  fectantibus , quam 
AuguftinOjHieronymOjAmbrofiojBa- 
filio,Nazianzeno,ChryfoftomOj& alijs 
fimilibus  Patribus  verbo,  & exemplo 

fuo  lianc  orationem  approbantibusjimo 
etiam  referentibus, Deum  magnis  mira- 
culis, quae  Chriftus  inter  potifsima  figna 
fuae  Ecdefiae  pofuit,  illam  approbaffe,& 
confirma(fe?T alis  autem  cft  hec  veritas, 
vt  no  folu m authoritate  credi  ,"fed  etiam 
ratione  conuinci  pofsit  apud  eos, qui  ali- 
qua fundamenta,  feu  principia  noftras 
. .ndei  non  inficiantur. 

Il*  Vnum  enim  ex  principijs , etiam  in 


^ ipfa  Scriptura  contentis,eft,fan£hnn  e fi- 
le, & Deo  placitu,  vt  vnus  pro  alio  apud 
Deum  intercedat,  orando.  Paulus  enim 
i.adTimot.  2. obfecrat, orationes lieri 
pro  Regibus,  Principibus,  &c.  & ad  E- 
phef.d.praecipit  orare  pro  omnibus  fan- 
dis, id  eft,  fidelibus,  & Iacobuscap.  J. 
dicit , Orate  pro  inuicem,  vt  futuemini,  mul- 
tn  enimValct  deprecatio  tuiti  ajsidua . tguod 
confirmat  exemplo  Eliae. 3. Regum. 17. 
Idemqj  cxeplo  fuo  nos  docuit  primiti- 
• ua  Ecclefia,  cum  ad  Deu  pro  Petro  ora- 
bat Actor.  1 2.  imo  & Chriftus  Dorriin9 
exemplo  fuo  idem  offendit  Ioan.  17.  & 
**  Luc.2  2.&  23  .Eline  ergo  manifefte  col- 
ligimus fanftumcfre,<ScChrifto  placi- 
tum, vt  homines , qui  cum  ipfo  regnant, 
pro  peregrinantibus  hominibus  apud  ip 
fum  intercedant,  quia  in  vtrifque,  fcili- 
cet,viatoribus,&beatis  opus  eft  eiu  fidem 
honeftatis,  & religionis  refpe»ftuDei,& 
charitatis  refpe&u  eoru  pro  quibus  ora- 
tur, neque  fingi  poteft  ratio  ,ob  quam 
ha:c  ratio  in  homine  viuente  in  corpore 
mortali  admittatur,  & non  in  fpiritu  glo 
riofoDeo  magis  grato , nam  haecinter- 
cefsio  non  eft  beatoruftatuiincongrua, 
^ fed  maxime  decens, & accommodata. Et 
ideo  Scriptura  facra  hanc  etiam  oratio- 
nem commendat  tam  in  Angelis  beatis, 
quam  in  animabus  fanftis,  vel  gloriofis, 
vel  nondum  etiam  gloriam  affequutis, 
vt  ex  libris  Machabaeorum  , & Apoca- 
lypfis,Tobiae,  &Danielis  fupraproba- 
uimus. 

Aliud  principium  fidei  eft , fanftum, 
&Chrifto  proinde  gratum  efte,vnum 
hominem  ab  alip petere, vt  pro  fe  oret 
rem  licitam,  & cum  alijs  conditionibus 
adhoncftam  orationem  requifitis . Hoc 
certe  naturali  ratione  euidens  eft,  quia 
D qui  ab  alio  petit , vt  pro  fe  oret , ab  illo 
a<ftum  licitum  poftulat,  qui  & in  gloria 
Dei  per  fe  cedit,  & vtrique,fcilicet,pete- 
ti,  & a quopetitur  poteft  elTe  vtilis ; cur 
ergo  illa  petitio  non  erit  honeftifsima  ? 
Deinde  refte  fecit  ferenifsimus  Iacob9, 
monendo  fideles,  vt  pro  fe  inuicem  ora- 
rent , & fanftifsimc  prateepit  Paulus  vi- 
gilare in  obfecratione  pro  omnibus  San- 
cis ad  Ephef.  6.  vbi  etiam  addidit.  Et 
pro  me , vt  detur  mihi  fermo , & caetera , <Sc 
ad  Coloffenfes  capite  4.  Orationi  inflate , 
Vigilantes  in  ea  in  gratiarum  affione,oran- 


Oratio  vni 

os  pro  alta 
grata  Ueo 
elt. 

1 • ad  Tw\ 

2. 

Ephef 
lac  oli ,j, 


•Aflor.n 

Ioan.ij, 

Luc.  22, 


12. 

R«girt  ali 
qucm,vt  p 
ie  oret,  ia* 
dura  cft, 


*Al£\ >k 

€.  1,1 

Ai,  Coi°f 
4« 


Caput.' De  S anciorum  inuocationt^.  i/j 


l.Thef]. 


13* 

A paritate 
rationis  co* 
eluditur, !i- 
citum  clle 
Sandos  vi- 
ta fundos 
orare,] 


Rtiicitur  Ji 
(paiicas  ab 
hjreciciscd 
fida. 


,t: 

a” 


;o 


AdEphef. 
i.o?*  4. 


J4- 

•j]  fnuocatio 
-iodorum 
i>«  oulacft 
• oecpiohibi 

ta. 


tcsfimul , nobis, yt  Deus  apertat  no- 
bis oJiium,&‘c. Et  fimi  lia  habet  a. ad  1'hcf 
falon.j.ergo  lnniliter  licitum  eft  cui- 
cunque  viatori  ab  alio  fideli  petere,  vt 
pro  ie  oret,  non  enim  magis  eft  nobis 
Jioc  prohibitum, quam  Paulo, neque  nos 
mimis  indigere  pollumus  orationibus 
aliorum,  quam  Paulus. 

Ex  his  ergo  principijs  cuidentcr  col- 
ligimus, faucium  , & Deo  gratum  eile, 
rogare  homines  vita  funftos,  quos  San- 
ctos, Sc  iam  beatos  elle  credimus,  vt  pro 
nobis  orent . Probatur  illatio,  quia  nulla 
rati ) , vel  occafio  malitiae,  vel  inordina- 
tionis in  hoc  actu  cogitari  poteft , magis 
quam  in  ea  petitione,  quae  fit  ab  homine 
nobifeum  viucnte:  nam  differentia, qux 
ab  aduerfarijs  cogitari  poteft:  , tantum 
in  fidei  defectu  potclt  ctlc  fundata.  Vel 
enim  credunt  homines  iuftos  ex  hac  vi- 
ta decedentes  non  vidcreDeum,ncc  fie- 
ri beatos  vftme  ad  mundi  finem,  at  hoc 
tam  contra  fidem  Catholicam  eft , quam 
contra  id  quod  vt  plurimum  a P rotefta- 
tibus  Anglis  eft  receptum . Vel  forte  ti- 
ment, ne  iufti,&  felices  non fint , illi, 
quos  oramus,  &hxc  hxfitatio  refpcctu 
eorum  SancEorum,  quos  vniucrfa  vene- 
ratur Ecclefia , etiam  eft:  contra  fidei  in- 
tegritatem,vt  offendimus.  V el  denique 
timent,  ne  homines  mortui , etiam  fi  fe- 
lices lint,uoftras  orationes  non  audiant, 
& hoc  etiam  eft  contra  fanam  doctri- 
nam latis  ab  Ecclefia approbatam . Prx- 
tei  quam,  quod  talis  fufpicio,  vel  me- 
tus nulium  habet  verifimile  fundamen- 
tum,quia  Deo  facillimum  eft,hanc  cog- 
nitionem Sanctis  fecu  regnantibus  prx- 
bere,  eftque  valde  confentaneum  pro- 
uidentix  ipfius  Dei,*vt  illam  prxbcat, 
tum  ad  explendum  iuftum  illorum  de- 
fiderium,  tum  quia  & corura  flatui,  & 
noflro  eft:  maxime  confentaneum,  vt 
fpiritualein  aliquam  communicationem 
inter  nos  habere  polsimus,  cum  fimus 
membra  eiufdem corporis, cuius  caput 
eftChriftus,  vt  fumitur  ex  Paulo  ad  E- 
phef.i.&4. 

Ex  his  ergo  tandem  ita  concludimus, 
orare , Sc  inuocare  Sanctos  cum  Chrifto 
regnantes  nec  ex  natura  rei  malum  elTe, 
neque  etiam  prohibitum ; elTe  fubinde 
omnino  bonum,  Sc  licitum.  Confecutio 
per  fe  cuidcns  eft . Maior  autem  difcur- 


B 


D 


rendo  per  omnes  circunftantias  huius 
actionis , Sc  per  comparationem  eius  ad 
fimilem  petitionem  inter  viucntes  de- 
monftrata eft. Minor  vero  facile  etiam 
ollenditur , quia  illa  prohibitio  non  eft 
iuris  diuini  politiui,quia  in  Scriptura  no 
inuenitur  , & traditio  Ecclefia:  potuis 
ollendit , ius  diurnum  hunc  litum  oran- 
di permittere,  vel  approbare,  neque  etia 
clt  prohibita  per  ius  Ecclefiafticum,  vt 
per  fe  notum  eft  : nam  potius  contrarius 
error  in  multis  Concilijs,&  nouifsimc 
in  Tridcntino  damnatus  eft  . V nde  licet 
Eccleha  non  omnibus  praecipiat  orare 
Sanctos,prxcipit  tamen  omnes  de  inuo- 
catione  Sanftorum  recte  fentire,&  om- 
nibus huiufmodi  orationem  confulit,  Sc 
aliquibus  miniftris  fuis  interdum  hanc 
orationem  praecipit , inftituendo  pecu- 
liarem modum,  & ritum  orandi  Samftos 
in  diurnis,  Sc  publicis  officijs , quem  Sa- 
cerdotes, Sc  miniftri  Ecclefia:  obferuare 
tenentur . Eft  ergo  ex  omni  capite  fan- 
da^ religiofa  huiufmodi  oratio. 

Contra  hanc  autem  catholicam  do£tri- 
nam  obiectiones  quafdam  indicat  Rex, 
qux  licet  ab  ipfo  curfim , Sc  quafi  timide 
proponantur,omittendx  non  funt. Pri- 
mam fumit  ex  verbis  Chrifti  Matt.  1 1 . . 
Venite  ad  me  omnes , qui  laboratis,  d/  one- 
rati ejlts , & ego  re  fictam  yos.  Ex  quibus 
verbis  videtur  colligere  voluille , ad  fo- 
lumChriftum  efTe accedendum , vt  pro 
nobis  intercedat,  vel  vt  neccfsitatibus 
noftris  fubueniat.  Veruntamcn  fenfus 
verborum  Chrifti  eft , ipfum  cfte  vnicu 
Redcmptorem,qui  peccatorum  onus,& 
labores,  ac  poenas  ex  peccatis  contractas 
pofsit  auferre , eundemqj  effe  authorem 
gratia:, & legis  Euangelicae, qui  ab  onere 
legis  veteris  nos  liberauit.  V.ocatcrgo 
Chriftus  omnes  ad  fe  tanquam  ad  medi- 
cum , Sc  authorem  falutis . Et  hoc  modo 
vera  eft  cxdufiua , ita  fcilicct,nos  Chri- 
ftum  vocare  ad  fe,vt  ad  nullum  alium 
abire  permittat. Per  hoc  autem  non  pro- 
hibuit nobis  inuocare  Sanftosvt  inter- 
ceffores  ad  ipfum  Chriftum , feu  ad  Deu 
per  ipfum , neque  vllus  Sanctorum  Pa- 
trum illationem  huiufmodi  fecit  , aut 
verba  illa  ad  prxfentem  materiam  ac  - 
commodauit,  vel  illa  aliter  intellexit. 
Vt  videri  poteft  inD.  Hieronymo  ibi, 
Chryfoftomo  Homilia  35.  in  Matthx. 

P 3 Augu- 


Prima  Re- 
gis obiedio 
contra  do- 
ttrinara  tra 
dicam. 
Mait,  II. 


Solutio, 

Chrift9  9o 
minus  tar,- 
quam  Reae 
j>cor,Sandi 
vero  tatjua 
mediatores 
ad  ipfum  in 
uoeancur. 


Hieron. 

CbrjfoJt, 


tAngutt. 


Ioan.6. 


\6. 

Secunda  ob 
iect.  ex  Pau 
lo  adColof. 


Solutio, 


/ 74.  Lib.  j?.  Contra  nonnullos  Jn$icanA[ett*  errores. 


Auguftinofcrm.p.&  io.de VerbisDo-  A 

mini  , quos  alij  expofitores  Latini,  & 
Graeci  imitantur . Poteftqjhic  locus  ex 
alijs  declarari, in  quibus  venire  ad  Chri- 
ftum , idem  fignificat , quod  credere  in 
ipfurn.  In  hoc  enim  fenfu  dixit  Ioan.  6. 

Qui  venit  ad  me  non  e furiet,  & qui  credit  in 
me, non  [itat  in  ceternum.  Et  iterum , Om- 
ne, quod  dat  mihi  Pater  ad  me  venit , & eu, 
qui  venit  ad  me,  non  eijciam foras,  id  eft,  in 
gratiam  meam  ipfum  recipiam,&:  fructu 
redemptionis  meae  communicabo.  Hoc 
er^o  modo  iubemur  venire  ad  folum 
Chriftum,  quia  non  ejl  aliud  nomen  datum  g 
hominibus , in  quo  oporteat  nos  faluos  fieri. 

Hoc  autem  non  obilat, quominus  ad  fan 
£tos  per  orationem  accedere  pofsimus, 
vt  ab  ipfo,  & per  ipfum  auxilium  nobis 
obtineant , vt  ad  ipfum  veniamus,  vel  fi 
iain  venimus  vt  abeo  non  recedamus . 

Sic  enim, non  obftante  fufficicntia  re- 
demptionis Chrifti , refte  petimus  a vi- 
ucntibus,  vt  pro  nobis  orent. 

Altera  obiceftio  eft  , quia  Paulus  ad 
ColofT.  2 .prohibuit  humilitatem, Religio- 
nem ^Angelorum  jcmnenuj]  eiujmodivene- 
ratioms  cultum  in J. uperUitione , & humili- 
tate, non  adparcendum  corpori, non  inhono- 
re aliquo  ad  fatur  it  at  e carnis.  Ita  Rex  pro-  C 
ponit  verba  Puuli,&  non  amplius  decla- 
rat, quomodo  ex  eis  aliquid  contra  in- 
uocationem  Sanctorum  colligatur,cum 
tamen  in  cum  finem  ab  ipfo  referantur: 
nam  alioqui  immerito,  & extra  rem  illa 
ibi  proponeret. Pauli  tamen  intentio  lo- 
ge diucrfa  eft,  vt  ex  conte  xtu  manifefte 
conflat , omniumq;  Patrum  expolitio- 
ne,Monuerat  enim  Paulus  Cololfenfes, 
vt  heut  acceperant  Iefum  ChriftuinDo 
minum',  ita  in  ipfo  ambularent  radicati, 

& fuperardificati  in  ipfo . V ndc  poftea 
infert.  Nemo  ergo  iudicetvos  incibo,<&c.  _ 
Quibus  verbis  eos  cauere  docet  iudaicas  ^ 
ceremonias,  <Sc  obferuationem  legis,dc- 
inde  v ero  fubdit,  A Temo  vos  [educat, Volves 
in  humilitate,  & religione  Angelorum,  per 
que  v«rba  non  prohibet  debitam  vene- 
rationem , & inuocationem  San&orum 
Angelorum,vt  Nouatores  fentiunt,hoc 
enim  neque  ex  verbis  Pauli  colligi  po- 
te 1, neque  ex  Patribus,  aut  expofitori- 
uis.  ndc  aliqui  illam  pofteriorem  clau 
ftilam  cum  praecedenti  coniungunt,& 
omnia  intclhgunt  de  obferuatione  lega- 


lium. Communior  tamen, & magis  lite- 
ralis expolitio  eft,  illa polleriora  verba 
dici  a Paulo  contra  errorem  quorundam 
haereticorum , qui  dixerunt  , Angelos 
efte  huius  mundi  faftores,  & periplos 
accedendum  efte  adDcum , &non  per 
.Chriftum.  Quam  fuiffehaerefim  Simo- 
nis Magi , refert  Epiphanius  haeref.  2 1 . Epiphm, 
& illam  voluifte  damnare  Apoftolum,  Chrmji 
docuit  ibi  Chryfoft.homil.7.  quem  Oc-  Qeimn. 
cumeniuSj&T  heophylachisfequuntur,  ^ d 
qui  explicant, illos  haereticos  per  fictam 
humilitatem  dixifte  ,non  oportere  per 
Chriftum  adduci  ad  Deum  , quia  hoc 
maius  eft , quam  vt  id  pofsimus  aflfequi, 
fed  commodius  efte,  vt  per  angelos  ac- 
cedamus , idcoq;  peculiarem  cultum,  & 
religionem  Angelorum  introduxilTe,& 
hanc  prohibuiile  Paulum,  affirmant. 

Paulo  veroaliterTheodoretusibi  di-  j- 
cit,eofdem,  qui  obferuantiam  legis  vete  ^7;eo Io- ' 
ris  defendebant , ad  Angelos  colendos 
induxifle, dicentes,  legem  f*uifte  per  eos 
datam, refertque  Concilium  Laodicenu.  Com.U- 
hac  ratione  Angelorum  cultum  prohi- 
buifie.  Ita  enim  videtur  legille  canone 
3 j.  illius  Concilij , qui  iuxta  verfionem 
antiquam,  <Sc  Gentiani  fic  habet , Aron 
oportet, Ecclefiam  Dei  relinquere,  cv  abire, 
tV  angelos  nominare,  & congregationes  fa- 
cere, qua  interdicta  ttofemtur.  Siquis  igitur 
inuentus  fuerit  huic  idololatria  jermens  ,fit 
anathema,  quia  derelinquit  Dominum  no- 
ftrum  Iefum  Chriftum.  Alia  vero  transla- 
tio non  legit  angelos,  fed  angulos,  dam- 
natq;  eos , qui  in  angulis  congregaban  - 
turad  idola  colenda.  Verilnnilior  autem 
eft  illa  prior  le<ftio,cumTheodoretusan 
thor  Graecus , & illi  tempori  vicinus  ita 
illum  canonem  referat.  Conftatautem, 
ibi  no  fuifle  damnatum  omnem  cultum 
Angelorum, fed  eum,  qui  ab  Ecclefia,& 
a Chrifto  feparat:  legem  per  angelos  da- 
tam, legi  Chrifti  praeferendo , vt  Theo- 
doretus  vult.  Aliter  vero  Tertullianus 
lib.  dePraefcriptionib.  haereticor.  c.33.  DertuU. 
generaliter  dicit, Simoniatue  Magice  difei- 
plina  angelis  fer  utens, vtiq,  &ipfa  inter  ido- 
lolatrias deputabatur.  V ndc  fit  verifimilis 
conieftura, Paulum  per  religionem  An- 
gelorum intellexifte , omnem  fuperfti- 
tiofum  cultum  , qui  per  magicam  artem  geo^UJ  pa. 
malis  angelis  datur  : Quaecunque  vero  ij, 
fuerit  illa,  qua:  a Paulo  vocatur,  Religio 

Ange- 


Cap.p . De  Santforum  imtocatione.  1 7/ 


Angelorum, certum  cft, fui  fle  fuperftitio  \ 

, lam , & partem  idololatriae,  vt  exponit 

Hieronymus  epift.iji.  ad  Algafiam,q. 

10. qui  illa  verba  exponit  dc  Iudeis,  qui 
poli  Chrilti  mortem, & abolitionem  le- 
gis, Quaf  cumque  offerunt  yitfimas,nonDeo 
off erunt, jed  angelis  refugis,#* Jp tritibus  im- 
Auguff.  mundis.  Auguftinus  vero  epiflohfp.ad 
Paulinum  generatim  ait,  illa  verba  dicta 
ede  a Paulo, propter Juperffitiones gentiliu , 
Angelos  ( incjuit  ) y olens  intelligt principa 
tus, quos  elementorum  mundi  huius  priepofi- 
tos  m his  obferuatiombus  colendos  efje  arbi- 
tratur,(k  de  illis  obferuatiombus  ait,  per  p> 
eos  fieri, //f  cor  hominis  yelut  religione  hu- 
mile reddatur , falfa  humilitate , qua  magis 
inflat,  vt  interius  dicit.  Longifsime  ergo 
didat  talis  fuperftitioa  cultu,  & inuoca- 
tione  Sauciorum, duc  honiiuu,  duc  An- 
gelorum. 

jg  Denique  ponderanda  funt  verba  di- 
centis, Nemo  yos [educat  yolens  in  humili- 
tate, vtiquefifta,  & religione  angelorum, 
vtique  malorum, <\uce  non  yidet,  ambulans 
frujtra  inflatus  fenfu  carnis  fiue,  &*  non  tenes 
caput,  ex  quo  totum  corpus  per  nexus,  # con 
iunfltones  fnbmimflratum , & conffruclum 
crcjcit  in  augmentum  Dei.  Harc  enim  ver-  Q 
ba  non  poliunt  inEccleham  Catholicam 
conuenire,  quatenus  San£tos  colit,&  in 
uocat.  Quia  neq;  hoc  facit  inflata  fenfu 
carnis  fuce,  fed  exemplis, ac  doc&inis  Sa 
diorum  Patrum  in  diuina  Scriptura  fun 
datis  inltrucla.  N eque  per  illum  cultum 
recedita  capite, quod  cli  Chriftus , fed  ad 
illum  potius  refert  omnem  fandiorum 
cultum , per  illum  enim  Saucios  omnes 
impetrare,  & ad  illum  etiam  pro  nobis 
intercedere  profitetur.  Et  ita  neqjfidta 
humilitatem,neqj  falfam  religionem  in- 
troducit,neque  impedit  corporis  Chrif- 
ti  augmentum  per  influxum  gratiae  ab  D 
ipfo  manatis , fed  potius  per  hanc  coiun- 
<dionem,&communicationem  omnium 
membrorum  huius  corporis,totius  cor- 
poris vilitas , & fanclificatio  melius  per- 
ficitur. Quapropter  maiori  quidem  ra- 
tione poflunt  talia  verba  in  Proteflantes 
couerti,illifq;poflimmsferenifsimuRe- 
gc alloqui, Nemoyos [educat, &c. Ni  Pro 
tcftantes  re  vera  Regem  feducunt,i«/h<- 
ti  fenfu  carnis  [na, quia  neque  ab  Ecclefia, 
neque  a Patribus  doceri  volunt,  jed  dulci 
nomine  fcientut  ( vtAugudinus  fupra  lo- 


quitur) Regem  [educunt, & anertunt  d lu- 
ce yeritatis,qucs  efi  Clmjlus  lefus.X  nde  li- 
cet ore  Chriftum confiteatur,  re ipfa ca- 
put non  tenent, ex  quo  totii  corpus  cre- 
fcitin  Domino, quia  non  poflunt  tenere 
idem  caput,qui  nolunt  efle  in  eius  corpo 
re, nec  poflunt  in  illo  crefcere  per  nex  us, 
di  conum dliones , qui  Sanctorum  vnio- 
nem,& communicationem  recufant.De 
niq;  licet  illi  aperte  non  lingant  religio- 
ncmangelorum  , quos  colant, fingunt 
tamen  illorum  religionem  angelorum,  a 
quibus  decipiuntur , & per  quos  alios  fe- 
ducunt.  Dicta  igitur  verba  Pauli, fi  lccii- 
dum  proprium  fenfum  confidereUtur  , 
reprehenlionem  gentilium  cotinent,  no 
Catholica;  Ecclelia;.  Si  vero  fecundum 
generalem  dodtrinam , quam  includunt, 
lpedlentur,haereticos  omnes, Scpr^cipuc 
Proteflantes  redarguunt,  & conuincut. 

T ertiam  obiectionem  his  verbis  indi-  1 9 • 

cat  Rex,  Sed  qua  fiducia , quo  y e authore  Terei»  ob* 
decurratur  ad  Deos  Penates  iffos.fiue  Tute- 
lares  quafi  aulicos , & familiares  Dei  Opti- 
mi Maximi,  equidem  nefeio.  ldillisproban- 
dum  reliquerim,  qui  noua  difputandi,  acpln- 
lofophandi  ratione  Theologiam  corruperunt'. 

Non  quidem  immerito  prius  quam  refl- 

pondeam, polium  cumAuguftino  inter-1 
r P ■ r 1°  ■ adMaximu 

rogare.  Serium  ne  aliquid  inter  nos  agitur,  ' 

aniocarilibet  5 Credere  namqjnonpof- 
fum  Deorum  Penatum,autl  utelarium 
memoriam  Rege  renouare  voluifle,  nili 
iocari  potius , qua  ferio  agere  maluiflet. 

Quod  fi  res  iAae  tam  leuesRegi  elfe  vide- 
antur, nobis  iocari  non  vacat.  Si  autem 
graues  exiflimentur , mirum  efl , quod 
nominum  Deorum  Pcnatum,  &Tutela 
rium  abfurditate , vel  gentilitate  terrere 
voluerit  ignorantes.  Non  enim  ignora- 
re poteft  Rex  a Chriflianis Catholicis, 
nullum  mortuorum  hominum, aut  Deu 
vocari, aut  tanquam  numen  coli  ,aut  in- 
uocari.  Nihiloque  fecius  ( aitTheodore- 
tus)  yrbium  cuflodes , ac  locorum  praefides  Theodore, 
ycnerantur , quorum  precibus , &*  tnteruentu  L 8 ccn 
apud  Deumytentes , per  eos  demum  diuina  cn)Giecos. 
munera  confequuntur.  Et  paulo  inferius. 

Quid  ergo  aduerfus  nos  indignationem  conci- 
pitis,ciim  nullum  quidem  noflrorum  hominu 
referamus  in  Deos,  quanquam  debitos  hono- 
res Martyribus  perfoluamus,yt  Dei  teftibus 
feruiscfamantif ‘simis.  10. 

Relicto  ergo, & contempto  Deorum  Rcfpofio, 
P 4 nomi- 


i76  Lib- 2. Contra  non  nullos  J nghcnmfeBt  errores. 


nomine, quod  Rex  dicit  fe  ignorare,  qua  A 
fiducia  ad  Sandorum  intercefsioncm  re 
curramus:  mirum  profecto  non  cft; nam 
fides  eit  fiduciae  fundamentum , 5cidco 
vbi  vera  fides  non  eft, fiducia  eile  no  po- 
teft. Nos  sute  credimus,  iuftos  vita  fun- 
dos,& cumChrifio  regnantes  pro  horni 
rdbiij  in  hac  vita  peregrmantibus  apud 
Deum  intercedere,  eoruque  orationes 
Deu m propter  Chriftum  exaudire, & 
hac  fiducia  ad  illos  accedimus, non  dubi- 
tantes, quin  «Senofiras  petitiones  audiat, 

& magna  charitatc  benigne  fufeipiant. 
Podii musq:  Regem  interrogare, an  inter  ^ 
dum  a finis  fubditis,quos  fideles  efle  cre- 
dat , vt  pro  fc  Deum  precent  ur , poftu- 
kt.  Nam  fi  hoc  contemnit, Paulo  contra 
dicit, qui  tScpro  fe  orari  poftulabat,&pro 
Regibus  orare  monebat : fi  vero  id  pro- 
bat,<Sc  facit, peto, qua  fiducia  id  faciat,cer 
te  non  alia,  nili  ea, quae  in  aliqua  fide  fun 
detur  : fimili  ergo  fiducia  ad  Sandos 
vita  fundos  nos  accedimus,  quia  neque 
minus  apudDeum  poffe, nec  minori  cha 
ritate  res  noftras  curare  credimus. Vndc 
cum  iteru  Rex  interrogat , quo  authorc 
hoc  audemus  ? fidenter  refpondemus,in 
primis  Spiritu  Sando  principali  autho- 
re  nes  id  facere  : ille  enim  eff  principalis  ^ 
author,qui  Eccleliam  Chrifti  docet,  eiq; 
omnem  fuggerit  veritatem.  Deinde  id 
etiam  Chrillo  authore  nos  facere,  tum 
quiaipfe  nos  Ecdcfiam  fuam  audire  pra: 
cipit:  tum  etiam  quia  per  fuos  Apoftolos 
nos  docuit,  proinuicem  orare  , & per 
Apoffolorum  fuccefiforcs,  quos  ipfe  de- 
dit Ecclefh?  Pnftores,&Dodores,  San- 
dos etiam  vita  functos  inuocarc  docuit, 
non  folum  illorum  verbo  , fed  <5c  eo- 
rundem jexemplo.  His  enim  modis  ha- 
ftenus  ofiendfiqua  fide  fandi  fint  inuo- 
candi.  Neque  vereor  in  eorum  numero  j) 
comprehendi , quos  falfa  Proteftantum 
■calumnia  deceptus  Rex  corruptores 
Theologiae  appellat.  Hoc  enim  non  ve- 
ritatis indicium,  lcdh^reticorum  conui- 
cium  eft,de  quo  proinde  Theologus,  & 

Do  dor  Catholicus  gloriatur 

Supereft  vt  Sandorum  inuocatione 
non  folum  fuperftitione  carere,  fedetia 
tutioicm,  <Scvtiliorcm  cfl~e  offendamus, 
hoc  enim  vltimo  loco  promifimus,  quo- 
niam verba  Regis  hoc  a nobis  efflagitat, 
lubiungit  enim, Mihi  fatis  ejl}Deum  perle 


fum  Chrijlum  prout  jubemur  inuocare , & 
hanc  yiam  tutiorcm>ideoquc  in  rebus  aija- 
lutem ftetfatibus potiorem  infiftere.  In  quo 
pundo  neccflariu  efi,opus  a fide,&  vsu 
a indicio  fecernerc-  N am  licet  alicui  fatis 
fortaflepofsit  e fle  ad  falutem, Deum  per 
Iefum  Chriftum  inuocarc, etiam  fi  San- 
dos  non  inuocet  , non  tamen  fola  per 
Chriftum  inuocatio  latis  erit  adfalutem 
fi  de  Sandorum  inuocatione  male  fen- 
tiat,  vel  indicet. Quia  per  hoc  iudiciu  per 
tinax  haereticus  cofhtuitur,  hf  retico  au- 
tem homini  fola  inuocatio  Chrifti  pro- 
deflfe  non  poteft, quia  neq;  ex  vera,&  ca 
tholica  fide, neque  cum  charitate  coiun- 
daeffe  poteft.  Deinde  quamuis homini 
de  fide  inuocationis  Sandoru  rede  fen- 
tienti , vfus  talis  inuocationis  pofsit  non 
efte  impofitus  fub  praecepti  necefsitate, 
& ideo  illi  fatis  elTc  pofsit,  Deu  per  Chri 
ftum  inuocarc:  multis  vero , quibus  ne- 
cefsitasinuocandi  Sandos  ex  officio,  & 
debito, ac  prateepto  incumbit , non  fatis 
eft,  Deum  per  Chriftum  inuocare, nifii 
Sandos inuocando, obligationi  fuae,  ac 
praecepto  fibi  impofito  fatisfaciat.  Quia 
licet  Chrifti  redemptio , <5c  interpellatio 
defcadnoftram  falutem  fufficiat,noftra 
tame  cooperationem,&praeceptoru  obe 
dientiam  requiiit,idedq;  licet  ab  aliquo 
praeceptorum  contemptore  inuocetur, 
ad  falutem  non  fnfficit,nec  talis  inuoca- 
tio ab  ipfo  Chrifto , vel  a Deo  per  Chri- 
ftum exauditur. 

Addimus  praeterea, licet  inuocatio  ali 
cuius  Sandiabfolute,  &perfefpedata, 
non  fit  ad  falutem  necelTaria:  interdum 
poffe  contingere,  vt  ex  dinina  ordinatio 
ne, & mirabili  prouidentia  necelTaria  fit. 
Quod  fi  hoc  Rex  non  intelligit,aut  non 
credit,  legat  Auguftinum  dicentem , Si 
Stephaniis  fic  non  orajjet , Ecclefui  Paulum 
non  haberet  , fed  ideo  de  terra  excitatus  ejl 
Paulus , quia  m terra  inclinatus  exauditus 
cfl  Stephiinus.  Quamuis  ergo  Paulo  fatis 
efte  potuiffet  ad  falutem  Deu  pet  Chri- 
ftum inuocare , nihilominus ( tefte  Au- 
guftino  ) necelTaria  illi  fuit  ad  falutem  in 
tcrcefsio  Stephani : vtique  quia  benepla 
citum  fuit  Deo  per  tale  medium, & non 
aliter  Paulum  ad  cognofeendum  , & in- 
uocandum  Chriftum  vocare. Ita  ergo  in 
alijs  hominibus , tSc  praedeftinatis  poteft 
contingere , vt  vnius  falus  per  alterius 

Sandi 


De  inuoca- 
tione San- 
florum  nia 
le  (entienti 
DcipClni 
ftuminuo* 
catio  i nihil 
prodeft. 


Inuocatio 
alicuius  Si 
Aipotcftin 
terdumelle 
ad  (alutet 
necelTaria. 

Auguft.fct 
mo.  i.&4< 
dc  SaniTit. 


23. 

Sindtoru  ;n 
uocado  cu 
tor,  & vci- 
Jior. 


Vtllitates 
Inuocatio- 
nis  SanCto 

rum. 

<Atlor.  x o 
E^ch.6. 

IX. 

Haerciico- 

rumeuafio 

pncladi- 

tnr. 


Cap.p.De  Sautforum  inuocAUone . /77 


Sanfti interCefsioncm pr^ordinata  fit:&  \ 
vt  Sanctus  non  fit  pro  illo  intcrcefTurus, 
nihabco  inuocetur.  Hoc  igitur  modo 
vilius  hominis  pro  alio  intercefsio,  & co 
fequeter  imiocatio  potell  cx  diuinae  pro 
uidcntiac  ratione  ellcnecellaria , vtcum 
cilcctu  falutem  confcquatur  ille, qui  San 
ftum  inuocat,&  pro  quo  Sanctus  inter- 
cedit. Quamobrein  neque  fccurc, neque 
pie  dicitur , latius  elle , Deum  per  folum 
Chriltuin  inuocare,  quia  licet  vnu  iube- 
atur, aliud  non  excluditur, & quia  adin- 
uocandum  Deu  per  Chriltu,  ficut  opor- 
tet, neceflarium  cft  diuinum  auxilium,  ^ 
quod  interdum  per  alicuius  Sanfti  inuo 
cationem  impetrandum  cft. 

Ex  quo  cuidentius  concluditur,  non 
folum  tutius, fed  etiam  vtilius  eile,inuo- 
catione  Sanctorum  interdum  vti,  quam 
illam  omnino  praetermittere.  Elt  quide 
tutius , tum  quia  qui  omniifo  illam  prae- 
termittit,eam  dcfpiccrc , vel  contemne- 
re videtur,quod  perniciofnm  eft,(Sc  qua 
vis  forte  non  contemnat , huic  periculo 
fc  exponit,  quod  tutum  non  elt.  Tum 
maxime,  quia  in  hac inuocatione facta 
ex  recta  fide  nihil  periculi  ad  falutem  ef- 
fepoteft,cuin  fit  pia,&  D eo  g rata, & ali-  C 
unde,vt  dixi,  contingercpoteft,vtDeus 
per  tale  medium  orantem  faluare,  vel  bo 
nuin  illud, quod  optat  «tribuere  deftina- 
ucrit;  non  eftergo  fatis  tutum  ab  impio 
rando  Sanftorum  patrocinio  abftincre, 
tantum  abc(t,vt  tutius  fit.Multiplex  ve 
rovtilitas  huius  inuocationis  in  multis 
Ecclefice  orationibus  fatis  indicata  elt. 
Vna  elt , vt  quod  noflris  meritu  non  vale- 
mus, Santforum patrocinio  ajjequamur  : alia 
efife  poteft , vt  multiplicatis  inter  ce  for  ibus 
Deus  largiatur, quod  fortalTe  foli  oratori 
roganti  non  concederet. 

At  inquiunt  Proteli  antes,  Deus  non  ^ 
elt  ficut  homo  , vt  perfonas  refpiciat, 
Deus  enim  perfonaru  acceptor  non  elt, 
(Scidcb  nihil  ad  impetrandum  confert, 
vel  qualitas  precantis , vel  intcrccdcntiu 
multitudo.  Sed  hoc  tam  contra  ratione 
quam  cotraScriptura  ,x>fertur.  Aliud  elt 
enim  accipere  perfonam, aliud  vera  per- 
tona: dignitatem,  feu  conditionemadne 
gotium  pertinetem expendere.  Accep- 
tio enim  perfonaein  communi  vfu,  & in 
allegatis  Scripturae  verbis  vitium  fonat 
dillributionis,vcl  donationis,  in  qua  co- 


Jacob .5. 


I0E42. 


ditio  perfona?,quead  caufam  non  refert, 
neque  perfonam  tali  muneri , vel  dono 
magis  aptam , vel  dignam  reddit , confi- 
deratur.  At  vero  in  praefenti  talis  perfo- 
narum  acceptio  locum  non  habet : nam 
fanftitas  perfonae  orantis,  vel  intercede- 
tis talis  elt  conditio  perfona:,  quae  ad  im- 
petrandum illam  reddit  digniorem,  Sc 
conlequenter  inultitqdo  etiam  depreca- 
tium,  quatenus  in  eis,  & maiora  merita. 

St  augmentum  aliquod  fanftitatis  con- 
fiderantur , efficaciorem  apud  Deu  ora- 
tionem reddit . Non  enim  fine  caufa  di- 
xit Iacobus  cap.  j. multum  valere  depre 
cationem  iulli,fed  quia,  licet  oratio  pec- 
catoris interdum  impetret, multo  faci- 
lius iulli  oratio  exauditur  . Alioqui  li 
Deus  faciem  orantis  non  refpicit , dc  il- 
lius conditionem  non  confiderat,cur  di- 
xit ad  amicos  Iob,  Ite  adferuum  meu  lub, 
es1  feruus  mens  I ob  orabit  pro  vobis , faciem 
ciusfufctpiam , vt  non  Vobis  imputetur  flul- 
titia, nili  quia  propter  fanft itatem,&  pa- 
tientiam Iob,  illius  potius , quam  ipforu 
effet  orationem  exauditurus  ? Et  e con- 
uerfo  ad  exaggerandam  iram  fuam  dixit  E%ec\\,  14 
Dominus  per  Ezechielem , Terra  cumpec 
canent, Stc.  Et fi  fuerint  tres  viri  i fi  i in  me- 
dio eius,Noe,  Dantel,  & Iob, Stc.  ac  fi  di- 
ceret , cum  illi  me  pollent  maxime  pla- 
care, eos  etiam  pro  tali  populo  orantes 
non  exaudiamiquia  non  fatis  cft  pluriu. 

St  fanftifsimorum  virorum  intercefsio, 
fi  is,  pro  quo  orant , non  cooperetur , vt 
notauit  Chryfoftom.  homil.  79.  ad  Po- 
pulum, vbi  nihilominus  ollendit , ora- 
tionem plurium  efficaciorem  elfe,  quod 
etiam  late  profequitur  orat.  3 .delncom- 
prehenfib.Dei  natura. 

Efiquc  ad  hoc  propofitum  valde  no- 
tanda oratioGregorij  NylTamiadTheo- 
dorum  Martyrem  fub  finem  , vbi  cum 
multa  a Martyre  poftulafTet,  fubiungit . 

Quod  fi  maiori  opus  fuerit  aduocatione , <k 
deprecatione,  fratrum  quoque  tuorum  Mar- 
tyrum coge  chorum, & cum  omnibus  vna  de- 
precare : multorum  iujlorum  preces  multitu- 
dinum, ac  populorum  peccata  luant , admone 
Petrum, excita  Paulum, Ioanncm  itemTh; 0 
logum , ac  difcipulum  dilettum , vtpro  Ec- 
clefijs , quas  confhtuerunt,  foliati  fmt,  &c. 

Multo  ergo  magis  orationes  noli  re  cum 
Sanftorum  intercefsionibus  coniunftae 
efficaciores  fiunt,  ac  fubinde  vtiliores. 

Neque 


ChrjfoJ}. 


2?. 

Greg.Njf 

fam. 


« AmbroJ, 


I. 


Q.uem  enl 
tum  Safto 
ru  reliquiis 
ttibuatRcx 

Jacekui  * 


ijt  Lib-  2. Contra  nonnullos  Jn ficati  t,  feci  a erreris 


Ncq;j>ptcrdDei,ve!Chriffi  cultus  mi-  A 
nuitur, fed  augetur,  quia  duSanftosinuo 
camus, diuinam  maieRatem  magis  rcuc- 
remur,  noflramq;  indignitatem  recog- 
nofeimus , «Scper  Sanci  os  Deum  magis 
honorare, & glorificare  cupim9,  eiq*  gra 
tias  pro  tot  benefici  js  agimus. Quia, vt  re 
ac  dixit  Ambrofius  ferm.i4-dc  Sanctis 
N aza rio,  & C e\Co, Immenfaciuspietas  mul 
tiplex  ad  bonitatem ,&  artifex  adfalutepro - 
ponens  arduamyirtutum  palmam, raro  appe* 
titore pretiojam,in paucorum  triumphis, plu~ 
timorum  commodis profpicit,  illorum  fiquide 
merita,  noflra  vult  ejfefujfragia. Quod  m-  g 
fra  exaggerans  addit,  licet  aliquis  San- 
aus, alicuius  loci  peculiaris  putetur  priude 
gto  Jepulchri , omnium  tamen  e fe  comunio- 
nefujfrapj,  non  clauditur  emm  leas,  quod 
diffunditur  meritis, Inuocafliybique  Mar - 
tyrem,vbique  te  ex  audiet  ille, quihonoratur 
in  jVArtyre.Merito  ergo  CatholicaEccle 
fia  Sanaorum  inuocationem  tanquam 
magis  piam,  & Deo  gratiorem,  libiquc 
tutiorem, «Scvtiliorcm  elegit , femperqi 
retinuit. 

C A P V T X. 

C 

De  Santtarum  reliquiarum  cujtodia,& 
yeneratione 

DV  O in  hocpunao  potifsimum 

carpit  Rex,adorationemvidelicet 
reliquiarum  , & vfum  afleruandi 
particulas  a corporibus  Sanaorum  fepa 
ratas, vt  a ChriRiano  populo  videri , vel 
tangi  pofsint.  Prius  vero,  vt  vulnus  fini 
occultet,  Si  ne  cum  Iuliano  apofiata , <Sc 
CoRantino  Copronymo,&  alijs  haereti- 
cis reliquias  Sanftoru  deteRantibus  fen- 
tirc  videatur , quaedam  verba  prernittit, 
quibus  fc  Sanaorum  reliquias  honore  D 
profequi  oftendit , dicens,  Quod  ad  reli- 
quias Sanctorum,  fi  quas  eius  modi  haberem, 
quas  conflaret  Sanctorum  corporum  partes 
cife,eas  ego  honorificis  tumulis  f olcmiter  in 
fmm.Hic  zelum  Pvegis  laudo, quod  au- 
tem fecundum  fidem  nonfit,dolco.  In 
eo  enim, quod  Sanaorum  reliquias  ho- 
nore aliquo  dignas  effecenfet,  reftciu- 
dicat , infinuat  vero  non  religiofo  cultu, 
fed  folo  ciuili  honore  Sanaoru  reliquias 
tumulandas c(Te,qudd  fi  ita  fentit,  no  re- 
ae, neque  fecundum  fidem  Catholicam 


fentit.  Ipfum  vero  in  hoc  fenfu  fuifie  lo* 
quutu,  verba, quae  paulo  poli  fubiungit, 
fitis  declarant,  inquibusr  eiiquiarum  ado- 
rationem pro  intolerabili  idololatria  habere 
Je, dicit,  & abominari. 

In  his  aute  verbis  in  primis  aducrto,cu 
fuperius  tractando  de  cultu  b.  Virginis, 
Sc.  Sanaorum  non  verbo  Adorandi, (cd 
ycnerandi,  vel  colendi  vfus  fuerit, hic  mu- 
tata locutione , adorationem  reliquiarum 
abominari . Interrogo  igitur , quo  fenfu , 
quave  fignificatione  nomen  adorationis 
accipiat:  nam  fiperfe<Ramillam,&  ablc- 
lutam,ac  fuminam  latriam,quae  foliDeo 
debetur  per  nomen, adorationis  inteWipt, 
merito  quidem  abominaretur  eos , qui 
Martyrum  olfa , aut  corpora , vera  latria 
foli  Deo  debita  adorarent,-  Si  immerito 
talem  adorandi  modum  Ecclefiae  tribue- 
ret. Quod  profe&o  facere  conuincetur, 
cum  e2m,quam  abominatur  reliquiam 
adorationem  inter  Roman^  Ecclefiae  ar- 
ticulos numerare  intendit. 

Sciat  ergo  calumniam  hanc  nec  ncua 
effe,nec  alia  refponfione , quam  data  ab 
antiquis  Patribus  indigere.  Auguflinus 
enim  Maximo  Philofopho  gentili,  qui 
EpiR.  43 . ita  ad  A ugultinum  fcripferat, 
vt  ignoranter  hanc  idololatriae  nota  inu- 
rere ChriRianis  videretur  in  EpiR.44. 
fub  finem  ita  refpondet,  Ad fummam  ta- 
me, ne  te  hoc  latent, & in  facrilega  couitia  im 
prudentem  trahat, fcias,  d Chriflianis  C athe • 
licis, quorum  in  vejiro  oppido  etiam  Ecdcfa 
conflituta  ett, nullum  coli  mortuorum  , nihil 
denique  yt  numen  adorari , quod  fit  f altum, 
& conditum  d Deo,  fed  ynum  ipfum  Deum, 
qui  fecit,  & condidit  omnia.  Hieronymus 
vero  contra  V igilantium,qui  eandem  ca 
lumniam  impudentius  Ecclefiae  impo- 
nebat, fic  loquitur  in  Epifi.  ? 3 . Osfoetidu 
rurfum  aperire,  & putorem  fpurcifsimum  rc- 
tra  Sanctorum  M drtyrum proferre  reliquias , 
& nos, qui  eas  fufpicimus,  appellare  cinera- 
rio:, & idololatra* , qui  mortuorum  homini * 
offa  veneremur . Et  infra.  Nos  autem  non 
dicoMartjrumrcliquiasfed  ne  folem  quide, 
aut  Lunam,  non  .Angelos , non . Archangc - 
los,non  Cherubim,non  Seraphim  , & omne 
nomen, quod  nominatur,  & in prafenti  fecu- 
lo,&  in  futuro, colimus,  adoramus, ne  fer 

uiamus  creatura  potius,  quam  creatori , qui 
efl  bencdtttus  in  facula . Honoramus  autem 
reliquias  Martyrum, yt  eum, cuius  funt  Mar 

txres , 


2. 

Szdorii  r 
liquiaj  |j 
uia  i Ci 

chcliciiad 
>ati  fa!fo 

machina 
tur  Protei 

tact«. 


3* 

Haietic* 
ruracalua 
niaexpatti 
bus  refelli- 
tur. 

Augtifl. 


Hkmj. 


Hitrony. 


4- 


Eodem  cui 
cj  Saftos  & 
eoru  reliqui 
as  veneran- 
tur catholi- 
ci. 


Cap,  i o . ® e R illuniarum  cujloaia , (f  veneratione,  i 


tyres,  adoremus. In  quibus  verbis  aduerto  A 
confulto  vfum  fuiffe  Hieronymum  ver- 
bis venerandi, & honorandi, vt  calumnia 
haeretici  cuitaret,&  adorandi  verbu  Deo 
rcleruaret.  Ideniqs  obferuat  in  alio  libro 
contra  V igilantium,vbi  reliquias,o//<t  ye 
neranda  appellat,  quam  veneratione  ne- 
gabat V igilantius , propter  illam  Ecclc- 
fix  imponens  idololatria  maculam,  con 
traquem  Hieronymus,  Quisynquam,  0 
infanum  caput  aliquando  Martyres  ador a- 
uit.  Quis  hominem  putanit  Deumi  Ex  qui- 
bus etiam  verbis, & ex  fupra  diftis  con- 
cluditur euidens  ratio. Nam  fi  Martyres  ^ 
ipfos,  feu  eorum  beatos  Spiritus  fideles 
illo  modo  non  adorant,  vt  fupra  declara' 
tum  eft, multo  minus  eorum  rcliquias,& 
corpora  mortua  fic  adorabunt . Qu^  ra- 
tio in  reliquijsad  Chriltum  Dominum 
pertinentibus  no  ita  procedit,  quia  Chri 
Ito  fpecialis  debetur  adoratio,  quomodo 
autem  cius  reliqui^veneranda’  fint  infra 
dicemus. 

Quod  fi  Rex  non  adeo  ftrifte  nomen 
adorationis  intellexit , cur  veneratio- 
nis nomine  ad  vitandam  verbi  inuidiam, 

& amphibologiam  vfus  non  eft  ? Vel 
( quod  ad  rem  proprius  accedit)  quid 
eft,  quod  in  adoratione  reliquiarum  abo  C 
minatur,  cum  ipfeinet  reliquias  Sanfto- 
rum  aliquo  honore  dignas  effc  fateatur  ? 
Certe  no  video  , quid  ei  difplicerepofsit 
nifiquod  reliquias  tanqua  res  facras,acti- 
b9  etia  facris,& religiofis  vencramur.Sed 
in  hoc  etia  purnfto  (fi  ita  fentit)  toti  anti- 
quitati Catholica:  contradicit,&  ab  anti- 
quis damnatis  haereticis,  Eunomio.  Vi- 
gilantio,&  fnnilibus  non  dilTentit.Quod 
varijs  modis  potcfl  breuiter  oftendi. 
Primo,  quia  Patres  ideo  docent, reli- 
quias effevenerandas,quia  earumhonor, 
illorum  Sanctorum  , quorum  funtreli-  q 
quie,elt  veneratio, & inde  eifdem  lignis, 
a<ftionibus,ac  rebus  Sanctos , & eoru  re- 
liquias colendas  elTe  demonftrant.  Quia 
ita  elt  cultus  reliquiarum  cum  honore 
Samftorum  coiunctus,  vt  vnus  non  pof- 
fit  ab  alio  omnino  feparari,quia  vtriufq; 
ratio  eadem  eft,  nimiru  excellentia  fan- 
ftitatis,qua:  proprie, Sc  vt  aiunt,  forma- 
liter  in  animo  exiftit,&in  corpus, & ali- 
as reliquias  per  quandam  participatione, 

& habitudinem  redundat.  Quam  veram, 

& Catholicam  doctrinam  his  verbis  elo- 


quentifsime  dcclarauit  Ambrofius  dicto 
Serm.14.in fine,  fimul  fundamen  tu  ad- 
uerfariorum  proponens  , & euertens. 
Quod  ji  dicas  mihi : Quid  honoras  in  carne  ia 
rejoluta , atque  conJumpta,de  qua  nulla  tam 
Deo  cura  ejt  : Et  ybi  ejl  illttd  chanjsmt, 
quod  ipja  yentas  loquitur  per  Prophetam  ? 
Pretiofa , inquit , in  confpetlu  Domini  mors 
Santlorum  eius.  Et  iterumiMihi  autem  yal 
de  honorificandi  Junt  amici  tui  Deus. Hono- 
rar e debemus  feruos  Dei, quanto  magis  ami- 
cos Dei  ? De  quibus  alio  loco  dicitur  : Domi 
nus  inquit, cufiodit  omnia  offa  eorum, ey  ynii 
ex  his  non  conteretur.  Honoro  ergo  in  carne 
Martyris  exceptas  pro  Cbrifiinomtne  cicatri 
ces, honoro  yiuentis  memoriam  perennitate 
yirtutis, honoro  per  confejsionemDomim.ja- 
cratos  emeres , honoro  in  cineribus  femina 
at  ernitatis, honoro  corpus, quod  mihi  Domi- 
num meum  ofiendit  diligere,  quod  me  propter 
Dominum  mortem  docuit  non  timere « Cur 
autem  non  honorent  corpus  illudfiddes,quod 
renerentur  & Dcemones  ? Quod  & afflixe- 
runt infupplicio,fed  glorificant  infepulchro. 
Honoro  itaque  corpus, quod  Chrifius  honor a- 
uit  in  gladio , quod  cum  Cbriffo  regnabit  m 
Coelo, 

Ex  ratione  igitur  honorandi  has  reli- 
quias , qua:  longe  altior  eft  omni  hu- 
mana iuititia,  vel  dignitate  politica,  re- 
£te  colligimus, honorem  etiam  elTe  altio- 
rem,  atque  ita  facrum  elTe , Sc  per  res  fa- 
cras  exhibere  deberi. Sicque idem  Am- 
brofius Epift.  fB.  ad  fideles  per  omnem 
Italiam. (Scc.refert,  fibi  reuelatum  eile,vt 
in  nomine  Sanctorum,  Geruafij,&  P10- 
tafij  Ecclefiam  a:dificaret , in  qua  eorum 
corpora  collocaret,  quod  fine  dubio  ad 
facrum  honore  pertinet.  Et  in  fine  Epi- 
ftola:  ponit  haec  verba  relata  ex  libello 
cumreliquijs  inuentis.£go/er#»i  Chrifii 
Philippus  abfiuli  eum  filio  meo  furtim  node 
Santta  corpora,^  in  domo  me  a, Deo  folo  te - 
fte,  in  ijla  arca  faxea  fepeliui,  credens , me 
orationibus  eorum  confit  qui  mifericordiam 
Domini  noftri  lefu  Chrifii.  Honorabat  er- 
go illos  altiori  mente, 6c  fide,  quam  fole- 
ant  mortuoru  corpora  folo  Ciuili  hono- 
re tractari, mes  autem,  «Sc  affettio  eft,qug 
qualitatem  cultus  coftituit,&  diflinguit. 
Et  eodem  modo  idem  Ambrofius  epift. 

in  fine  ad  eofdem  Italia:  populos  de 
inuentione  reliquiarum  Sanctorum  V i- 
talis,&  Agricola:,  ita  concludit. Zitfc  yo- 

bii 


Ambrofi. 


y 

Altiori  cul- 
tu,qua  ciui 
li  Sandtoru 
reliquias  af- 
ficiendas ef- 
fe. 

Ambrofi 


Eujfcb. 


Tom.  ».  ii 

Rclig.trafi 

j.tib.  i , «• 


Theodorct. 

Creg,Tur. 

Augufl. 


Jdierony. 


nAugujh 

Bafil. 

Grcg.Ara. 

Chyjoft. 


jSo  Ltb.2.  Contra  nonnullos  An$cAn&ftff&  errores . 


bis  pauca,  & compendiario,  dilcblifs im i fra- 
tres, de  corporum  Sardiorum  Martyrum  in- 
ventione ftgnijicare  curauimus  , yt  ip forum 
memoriam  in  Ecclefi)s  facere  y aleatis, 
Similique  modo,  & ob  eandem  ratio- 
nem,de  hoc  cultu  reliquiarum  fentit  Eu 
febius  lib.  1 3.  de  Praeparat.  Euangelica, 
cap.7 -.circa  principium  dicens , Date  nos 
qta  tidte  f aditamus, qui  ycra  pietatis , mili- 
tes,Tt  Da  amicos  honorantes:  ad  monumen- 
ta quoque  iliorum  accedimus , yotaque  ipfis 
fa c imus  unquam  yiris  S antfi s , quorum  in- 
terccfsione  ad  Deum  non paru  tuuari  profite- 
mur . Quomodo  tandem  Sadlis  vots  ne- 
ri pofsint,&  debeant, alibi  a nobis  expli- 
catum cft, certum  e(f  autem  cultum  fa- 
crum  continere, proprieque  Deo  fieri  in 
honorem  Sandlorum  cum  Chrifto  reg- 
nantium, Addit  vero  Eufebius,  fpeciali- 
tcr  folerc  fieri  circa  monumenta  fandlo- 
rum,vt  idem  cultus  in  honorem  etia  re- 
liquiarum aliquo  modo  redudet.  Et  mul 
ta  fimi  lia  habet  Thcodoretus  libr.8.  ad 
Gra?cos,&;  apudGregorium  Turonen- 
fem  lib. 2. de Hifioria  Francor.  cap.  37. 
& colligitur  etiam  ex  his, qua:  refert  Au 
guftinus  lib. 20. contra Fautf.  cap. 3.  Dc 
hoc  dcniq;facro  honore  loquuturPatres 
quoties  de  honore  reliquiaru  loquutur. 
vt  videri  poteftapudHieronymucpift. 
7.adL^tam  in  principio,  Inundans , in- 
quit, populus  ante  delubra  femiruta  currit 
ad  Martyrum  tumulos,  fi  non  extorquet  fide 
prudentia, extorqueat faltem  yerectindia,  8c 
epifh  i7ad Euftochium,  Martyrum, \n- 
quit,  ybtquc  fcpulchra  yencramur,  & fan- 
dam fauillam  oculis  apponentes , fi  liceat , 
etiam  ore  contingimus.  Similia  in  vita  Hi- 
larionis,<Sc  in  epitaphio  Paulae,& alibi  fe 
pe.  Et  Augulfinuslib.de  Cura  promor 
tuis  agenda cap. 17. &:  1 S.Bafilius  homil. 
in  Quadraginta  Martyres  , Grcgorius 
Nazianzenus  orat.  18.  in  Cyprianu,  & 
optime  Chryfo(fomus  homil.  66.adPo- 
puiurn,vbi  inter  alia  hec  notatu  dignifsi 
ma,  Etiam  ipfe  qui  purpuram  indutus  e/?, 
accedit  illa  complexurus  fcpulchra ,&fa- 
flu  depofito  flat  Santtis  fup plicaturus,  Et  ho 
inil.in  Pfalm.i  1 j.  Contemplare  (inquit) 
duitates, &c. 

Dcniq;  quod inhoc  genere  cultus  nihil 
contra  Dei  religionem  fiat,imd  Deo  gra 
tifsimus  fit,  ratione  fitpefpicuum,<5cmi- 
raculis  IrequcnterDeus  ipfe  contelfatus 


cfl:.  Ratio  ex  didfis  clara  eff , quia  olTa 
niortuormn  Sanci  orum  no  coluntur  di- 
uino  honorej  ergo  ex  hac  parte  in  hoc 
cultu  non  fit  contra  religionem  Deo  de- 
bitam. Deinde  non  colutur  ex  falfa  exi- 
ftimationc,ac  fuperfiitionc.ac  fi  illa  per- 
ciperent honorem  ipfis  exhibitu , vel  in 
fc  haberent  excellentiam  propter  quam 
exhibetur:  nam  hac  mente  illis  praebere 
etiam  ciuilcm  honorem,  abfonum  plane 
c(Tet,&  (fultum.  Coluntur  ergo  ea  fide, 
qua  credimuSjilla  elfie  organa,bc  vafa,qui 
bus  ad  bona  opera  fandius  vfus  eft  fpiri- 
tus,vt  argute  admodum  fcripfit  Augulf . 
lib. 1 .de  Ciuit. cap. 1 3 . Et  quia  totu  illud 
redundat  in  honorem  fandarum  anima- 
rum,quas  etiam  credimus  non  ignorare, 
& gratum  habere  obfcquiuin,  quod  ipfis 
in  corporibus  fuis  a fidelibus  (it 5 ergo 
nullus  refla  ratione  vtens  potelf  huc  cal 
tum  accufarc,velleuifsimae  inordinatio- 
nis,etiam  contra  duliam , ne  dum  contra 
latriam. 

Teifimonium  denique  Dei  per  mira- 
cula multiplex  a Sanftis  Patribus  anti- 
quis refertur , & praecipue  videndus  e(t 
Ambrofius  didis  epiftolis  53 . 8<.^$.Sc 
cpilf . ^.adMarcclinam  fororem,vbi  in- 
ter ali  a dicit , Dum  transferimus  Sanfforn 
corpora  catus  fanatus  efly&c.  Quod  mira- 
culum cum  alijs  contra  haereticorum  ca- 
lumnias conflantifsime  defendit  fierm.j’. 
dc  eifdem  Sandis  Gcruafio, &Prota- 
fio,qui  omnino  videndus  cft.Eademque 
miracula  (vt  in  duorum  tanta:  authori- 
tatis,  & ocularium  telfium  irrefragabile 
fit  hoc  verbum)recognofcit  Auguu inus 
lib.p.Cofefsio.cap.7.&  dido  etiam  cap. 
17.  de  Cura  pro  mortuis  agenda, & lib. 
22.de  Ciuit  .cap. 8. vbi  alia  multa  de  reli- 
quijs  Sandi  Stephani,& aliorum  Sando 
rum  refert.  Et  ideo  epift.i  03  .commen- 
dans Epifcopo  Tinciano  Gallam, 8c  Sim 
pliciolam,  inquit.  Portant  reliquias bea- 
tifsimi,&  gloriofifsimi  Martyris  Stcpkani , 
quas  non  ignorat  S abiit  as  yeftra  Jient  & nos 
fecimus, quam  conucnienter  honorare  debea- 
tis.V\uta  etiam  alia  refert  Theodoretus 
dido  lib.B.ad  Graecos. 

Confirmant  praeterea  Pati  es  freque- 
tcr  veritatem  hanc  exemplo  Elifei , cu- 
ius offa  mortuum  excitarunt , vt  videre 
licet  in  Clemente.li.6. Cofli.c.vlt.Chry 
fodo.  Orat  .in laudem  Ignatij  Mart.St 

fingu- 


RcUquiar» 

ver‘er*tiGi 

Deo  grati 
clle. 


Augufl, 


8. 

Eadcravtrj 
ta:  miracu- 
li* «fiSrnu 

tur. 

Amitti 


Auptjl- 


Theodorei . 

r 


Clemens. 

Chryfojl- 


Cyrid- 


San&orom 
j eliquiis  ilj 
mone;  fu* 
giatur. 


'oymen. 

tttffin. 

"htjifiore. 


IO. 


ParticnUs 
reliquiam 
poblice  of- 
fendere, an 
tiquam,  & 
> 'r  efle 

Theodore. 


dmkrof. 


Cstp.r o .De Reliquiarum cufiodia,(f  veneratione*  iSr 


fingulariter  inCyril.  Hicrof.  Catechef.  A 
i 8. Nam id  factu  eile  dicic , Vt  non  fulion 
Amnia  Stuittorum  honorentur  ,fed  credatur, 
quod etiam  corporibus  mortuorum  inefivir - 
tus, ficu  potetia, propter  tot  annorum  inhabita 
tio nem  animarum  tufarum  in  illis , quorum 
minijlerioyfafunt. Deniq,  ad  hoc  teftimo 
nium  fpedtat  efficacia  reliquiarum  Mar 
ty  ru  contra  demones , tu  m ad  cx  pellen- 
dos illos, tum  ad  coercendos , ne  in  idolis 
refponfa  darent.  In  quo  genere  pulchra 
cfl  hilloria  de  reliquijs  Sadli  BabilarMar 
tyris,  quas  impius  Iulianus  cx  quodam 
(cpulchro  transferri  iufsit, quia  impedi-  g 
meto  erant  Apollini, ne  in  quodam  vici- 
no loco  gentilibus  refponfa  daretdideiiu 
autem  Ecclefiamagnafidc,  & alacritate 
concurrit  tdtranfercndam  arcam  Mar- 
tyris , quam  deferebant  pfallentes  fum- 
mis clamoribus, cum  cxultationc  dicen- 
tes, Confundantur  omnes , qui  adorat  fculpti 

lia , & c\ui  confidnt  in  fimulachris  fuis, ita 
refertur  in  vita  Athanallj  cxSozome- 
nolib.  y.HiftoriCjC.iS.  rSc  ip.idem  refe 
runtalie  JEcclcllalEiccE  hifEoria^j  Ruffini 

lib. 2.  cap.3  y.  Theodoreti  lib .3 . cap. 51- 
Socratis  hb.3.cap.i(>.Tantumergo  ab- 

eft , vt  reliquiarum  veneratio  idololatria  C 
fit,vt  potius  ad  illam  confundendam  ar- 
gumentum fit  cfficacifsimum. 

Quia  vero  RexAngliar  peculiariter 
offcnditur,ac  preturbatur  confuetudine 
feparandi  particulas  reliquiam,  feu  cor- 
porum fan£toru,&  illas  publice  offende 
di , feu  proponendi,id  circo licccfTarium 
cf},antiquitatc  etiam, & pietate  huius  co 
fuetudinis  fpecialiterdemonRrare.Tain 
clf  enim  antiqua  haec  religio  erga  Marty 
rcs,vt  dc.illisfic  fcribatl  heodorctnsdi- 
ftolib.8.  minima  quidem  triumphatorum 
Martyrii  in  coele ftt  nunc  patriavitam  agut, 
angelorum  choros  inter  fit  te , eorum  vero  cor-  D 
pora  non  fntgula  quidem  fingulis  monumen- 
tis conduntur, fed  ciuitates,  oppida,  pagani  % 
conuentus  hac  inter f e fortito  partiti  funtja- 
borantibufque  animis , ac  agrotis  corporibus 
fr.lut ares  ecs  confiteri  non  cejfant , Eundeq; 
morem , eiufq;  rationem  breui , fed  gra- 
ui,&  egregia  fententia,vt  folet,  exphea- 
uit  Ambrofius  disfto  Serm.  4. de  Sanctis 
Nazario,6cCelfo,vbi  prius  dixerat.£x«/ 
tantftclices  fwgularium  yrbium  populi , fi 
vnius [altem  Martyris  reliquijs  muniantur 
Eccc  nos  populos  Martyrum  pofsidemus . 


Deinde  vero  ita  fubiungit,  Beatum  ita- 
que N akarium  Martyrem  Chrifii  Santia 
Mediolamnfis  Ecclefia  licet  totum  corpore 
fecum  retineat,  & mundo  tamen  totum  in  be 
neditiione  traitfmifit . Et  addit  rationem, 
quam  nunc  expendimus:  Idae  eji  enim 
S antiorum  Martyrum  gloria,  quorum  & fi 
perVmuerfum  mundum  feminetur  in  cineri- 
bus portio, manet  tamen  integra  in  virtuti «" 
bus  plenitudo.  Quafi  dicat,  magna  prude- 
tia,  & pietate  communicari  fidelibus  per 
partes  reliquias  Martyrum, quoniam,<$c 
tota  ratio  venerationis  in  fingulis  con- 
templari poteff,  vt  integre  in  eis  Sainfti 
colantur , & tota  etiam  virtus  obtinendi 
a Deo  beneficia,  & miracula  per  talia  in- 
ffrumenta,&  Sanctorum  interccfsiones 
in  fingulis inucnitur. 

Sic  etiam  dixit  Bafilius  di<fta  homi.  20 
de  Santtis  quadraginta  Martyribus.  Ili 
funt,  qui  nofiram  obtinentes  regionem  quafi 
quadam  turres  contra  aduerfariorum  inutr » 
fum  refugium  exhibent,  nec  vno  in  loco  fc  ft 
cl auferunt,  fed  in  multis  locis  hcfpitio  rece- 
pti , multorum  patrias  ornauerunt,nec  tamen 
feparati,fed  inter  fe  commifii  ,fi  in fingulos 
ipfos  diuijeris proprjum  numerum  non  exee-. 
duqt.  Et  infra,  Aam  hi  quadraginta  funt 
Vnu,&omnesapud  fingulos.  Sic  item  Grc- 
gorius  Nazianzenus  Oratio. 3,  quae  eft 
prima  contra  Iulianum,  §.  Non  vitii- 
tnas,  inter  aliasMartyruin  laudes  adiugit. 
Quorum  vel fola  corpora  idem pojfunt,  quod 
anima  Santia  , fine  tangantur  , fiue  ho- 
norentur , quorum  vel  fola  f anguinis  gut- 
ta, ato^e  exigua  pafsionis  fignaidem  pof- 
funt, quod  corpora. Et  in  carmine  Iambico 
decimo  ottauo  ita  feribit.  Venerationi  ta 
magna  cfl  veritas , Exiguus  etiam  pulms,  vt 
vel  ofiiu  Particula  Veteru  quapid,aut pau- 
lu  coma,Vefiis  ve,jparfi  aut  fanguims  qua- 
da  nota, Cultu  parem  habeant, atq}  corpus  in - 
tegru.  Vnde  fimiliter  orat.  18.111  Cypria- 
num inter  narranda  eius  miracula  dicit. 
Vel  cineres  Cypriani  miraculafecifje. 

GregoriusveroNyfTen.Grat.in  Sa&u 
Theodoru  Martyrem  cu  maiori  ex2gge 
ratione  dicit,  quod/>«/«frf,  quo  coditcriu , 
vbi  Martyris  corpus  quiefcit,obfitu  efi , au- 
ferre permittat  ,pro  munere puluis  accipitur, 
ac  tanqua  res  magni  pretij  code nda  terra  colli 
gitur.  Na  ipfas  attingere  reliquias fi  quado 
cotingat,vt  id  facere  liceat , qua  id  fit  multis 
defiderandum,  optandum,  as  fum  marum 
Q precum 


'K 

Bafilp 


Naefian^ 


12. 

Creg.Nif. 


/ E 2 Lib-t 'Contra  nonnullos  JwJicaiufeBx  errores. 


Epilt.ad  Pa 
machi.io  fi 


ne. 


Hierony . 


14. 


precum  Aonum  3 fciutit  experti,  & (tus  de  fi- 
derit compotes  faCti.  Ex  verbis  autem, qu£ 
fubiungit  difcere  poflumus  caufam , ob 
quam  ex  reliquijsMartyrum  partes  ali- 
qua- fcparatae  feruentur,  vt  interdum 
pofsint  populo  offendi , vt  fide, ac  pieta- 
te illas alpiciantjtk  fi  opus  fuentadfpiri- 
tualein  trubmn  complebantur.  Nam 
vt  idem  Sanbus  fubiungit, Qui  easintuen - 
tur,  quafi  corpus  per  [e  y tuens,  & florens  am- 
plectuntur-, oculis, ori,  auribus,  omnibus fett- 
futi  inflrumentis  adhibentesideinde  offici), & 
affeCtionis  lachrjmas  Martyri, quafi  integer 
ejjet,  & appareret  fuperfundetes,  yt pro  ipfis 
precator  intercedat  ,fupphces  preces  offer  ut. 

Hoc  deniq;  recte  confirmat , & anti- 
quum morem  apertifsime  offendit  Hie- 
ronymus contra  Vigilantiu,non  longe  a 
principio, vbi  verba  cius  refert  dicentis. 
Quid  necejfe  e fi, te  adorare  illud, nefcio  qnid, 
quod  in  modico  yafculo  transferendo  colis, 
quid  puluerem  linteaminecircundatumadora 
do  ofcuUris.  Contra  quem  poftqua  Hie- 
ronymus declarauit  illam  non  elTe  adora 
tionc  latrix , feu  diuinam,  fubiungit,  Et 
audes  dicer  e, illud  nejcioquid.quod  in  modico 
yafculo  tranferendo  colis.Qtnd  cft  illud  nef- 
cio qutdiScire  de  fidero, expone  manifefiius, 
yt  tota  libertate  blasphemes.  Puluisculum, 
inquit, in  modico  yajculopretiofo  yelamine 
circundatum . Dolet , Martyrum  reliquias 
pretiojo  operiri  yelamine,&c.  Et  infra. Er- 
go facrilegi  fumus,  quando  Apostolorum 
B afilic as  ingredimur  ? Omnes  Epij 'copi  non 
folum  faonlegi,  fed  if  fatui  indicandi  , qui 
rem  yilij simam,  cy  cineres  diffolutos  in  fe- 
rico,&  yafe  aureo  portauerunt . Non  po- 
tuit profecto  clarioribus  verbis  vfum 
praTcntis  Ecclefiar  tcffimonio,  & exem 
pio  omnium  Epifcoporum  fui  tempo- 
ris approbare  , Videat  Rex  Angliar, 
vtru  audeat, illos  vt  facrilegos , & fatuos 
danarc,quod  Hieronymus  tanqua  abfur 
difsimifi&prorfiis  incredibile  reliquit. 

Vndc  etiam  facile  offenditur,  qua  fit 
friuola , & indigna  collatio , quam  Rex, 
quafi  irrides  proponit  inter  hunc  modu 
venerandi  reliquias, <3c  fuppliciu,quo  fo- 
leut  puniri  malefactores, capita  eoru,aut 
alias  cadaueru  partes  in  publicis, <5t  excel 
fis  locis  ad  perpetuam  infamiam, & pena 
polt  morte  duratura, fufpendendo.Nul- 
lus  enim  reliquias  Martyrii  ad  infamiam 
m publico  collocat,  nifi  qui  fideles  perfs 


A quendo  Martyres  facit,  & poffea  gloria 
martyrij  per  fimilem  infamiam , & pgna 
obfcurare  conatur.  Quapropter  non  im- 
merito poffumus,  Hierony  mumimitan 
do  exclamare.  Nos  ne  fumus , qui  Sanitas 
inhonoramus, an  ille  qui-  honorantibus  illosyi 
uis  habitaculu, mortuis fepulchru, negat,  qui 
fratru  (vtiqjfidelium)  exilia  pofulat  ? Et 
paulo  inferius, Quis  ojja  Sanci oru,&  inno- 
xios cineres  hucujf  yerberari  ab  imbribus  fi- 

Profecto, vt  dixi,  non  nifi  ille,  qui  fi- 
deles perfequedo,Martyres  facit. Eccle- 
fia  autem  Catholica  non  ad  infami^  ima- 
g ginem,  vt  Rex  ludificatur, fed  ad  maiore 
honorem, & ad  oflenfione  amoris , & ad 
fidem,  ac  deuotionem  excitandam  reli- 
quias Sanboru,illo  fingulari  modo  con- 
feruat,fuisque  fidelibusvidendas,&  tan- 
gendas proponit.  Imo  infuper  addo, hac 
ipfam  confuetudinem  offendere,  longe 
altiori  modo  EccleJiam  de  Sanctorum  re 
liquiis  fcntirc,quam  vulgarium  hominu 
mortua  corpora  foleant  reputari.  Quod 
mihi  Grcgorius  N yfifenus  in  dicta  Orat, 
de  Sanbo  Theodoro  his  verbis  explica- 
uit.Poffquam  enim  dixit.  Corpus  SanCii 
Theodori  y eluti  rem  charam  magni  f a jlima 
tam,atq}  reconditam,in  tempus  regeneratio- 
nis Jeruan, mulus  fingulanbus  ,&  eximijs  re 
buspraditum , propter  quas  ad  alia  corpora, 
qua  comum, &yulgari  morte  dijfoluta  funt, 
ne  comparandi t quidem  ejl,  idf  in  fimili  ma- 
teria natura,  fubiungit , Nam  exter  ce  quide 
reliquia  abominabiles  pleriff  funt, ac  nemo 
lubenter  fepulchru praterit,aut  fi  ex  inopina 
to  apertum  offendit ,&c.pr ater  currit.  Mt  fi 
yenerit  in  aliquem  locu  fimilem  huic,  ybi  ho 
die  nofier  conuentus  habetur , ybi  memoria 
iufii,SanC{xf  reliquia  funt,  primum  quidem 
tarumreru,quas  yidet,magnificetia  obletia- 
tur.  Et  infra , Cupit  deinceps  ipfi  conditorio 
D appropinquare, Sanctificatione,  ac  benediCtio 
ne, contreClatione  eius  e f e, credes.  Cofulcns 
ergo  Ecclefia  huic  pietati  fidelium,  illis 
interdum  publice  particulas  reliquiam 
videndas,  & tangendas  proponit,  idque 
in  maiorem  Sanborum  gloriam  cedere, 
quidquid  aduerfarij  calumnientur,  pru- 
denter exiffimat. 

Nec  omittam  in  hoc  punbo  addere; 
multas  effe  reliquiasSanboruni,qu£  par 
tes  corporum  non  funt:  & ideo  cum  eis 
fepeliri  non  debent,  fed  cum  debito  ho- 
nore leruarfiquarum  Rex  nullam  metio 


nem 


Ambrof. 


Cjril.llie 

rojolym. 


M&n. 


Athanaf. 


16. 

1 Reliquia: , 
l lictisiito- 
: rjtn  par  n6 
| finr,  eadem 
1 veneratio  - 
I nem  fibi  ve 
I dicant. 

! Eufeb. 


i 


Caj>.  i /, Dc  SAnflarun)  imaginum  ador attone*  i $ j 


r.cm  feciflc  videtur,quia  illam  fua*n  ima  A 
ginum  infamia  ad  illas  non  poterat  acco 
modare.  Huiufmodi  funt  velles  fanfto- 
runr,  qu«r  manibus  conta£tar  argritudi- 
nes  interdii  repellunt, vt  de  veltibus  ba- 
storum Gcruafij,  (5c  Prutatij  allirmat 
Ambrolius  Epilt.j4.6c  de fudarijs  San- 
Storum  Vitalis, 6c  Agricolae  idem  dicit 
cpilt.  j j.vbi  etiam  cl*uos,&  cruces  Alar 
tyrii  inter  lias  ponit  reliquias. Multi  ct;a 
cx  allegatis  Patribus  mentione  faciunt 
vellium  San  diorum,  eafq,  ali js  reliquijs 
arquiparat,  & in  eodem  habent  honore 
vt  cx  Nazian.  6c  Aug.maxime  intelligi  g 
potell.VndeC^ril.  Hierofo.Catechcl. 

1 8 . Etiam  fudaria>&' \cmicuidia  extra  cor~ 
pus  exijlcntia,ilkit,cont4da  ab  agrotis,iilos 
ab  infirmitate  liberabant. Ritio  aute  mora- 
lis lumipotefl  exAugult.lib.i  .dc  Ciuit. 
c.  1 ^ .Quia  pater  ?i  a Vejlis,  & annulus , ac  fi 
quid  huiiijmodi , tanto  chartus  efl  poflens, 
quanto  erga  parentes  maior  affedus.  Sic  er- 
go vellium  Sandtorii  afiectus,&  reucrc- 
tia,erga  ipfos  fanctos  amorem  , & vene- 
rationem ollcndit.  Vnde  in  vitaAnto- 
nij  legitur, cu  Antonius  in  morte  fic  pre- 
ccpillet,  Melote  m,&  pallii*  tritum , cui fu. 
penaceo,AthanafioEpifcopo date,quodmi-  q 
hi  nouu  tpfe  detulerat  }ide  Athsnalius  Vita 
feribens  (ic  lubiugit.  Legatarius  aute  An- 
toni) benehtli , qui  tritum  palhu  cu  melote 
imperio  eius  meruerat  accipere  , Antonium 
in  Antoni)  muneribus  ample  fiitur  , ek  tan- 
qua  magna  hareditate  ditatus,  laetanter  ye- 
jlmentum  recordatur , imaginem  S audita- 
tis. 

Et  in  hoc  ordine  reliquiarum  ponen- 
da: funt  res  aliae, quibus  fanStiin  hac  vita 
familiariter  vii  fuerunt,  vt  funt  libri , & 
res  fiiniles,nam  omniu  cll  eadem  ratio-. 
Atq,  ita  cathedra  Sancti  Iacobi  Apofio- 
li,<Sc  primi  Hierofolyniorum  Epifcopi  D 
vfqj  ad  tempus  fuu  fuiffe  ab  illius  fucccf- 
foribus  cum  magna  xftimatione  ferua- 
tam,rcfertEufcbiuslib.7.Hifto.cap.i4. 
infnc,6cfubdit.  Vnde  declarat perfbicue, 
quemadmodum  reteres  Patres,  ad  nottram 
yfj  <e'atem  S ~ dis  riris  obeoru  reram  erga 
Deum  pietatem  , debitam  reiterationem  cy 
tribuerint adime  tribuere  non  ccjfentQua 
traditionem  conferuans  Sandta,  & Ca- 
tholica Romana  Ecclefia,  Petri,  & Pauli 
non  folum  corporu  reliquias , fed  etiam 
Petri  cathedram, & catenas  vfqueadhS- 


diernam  diem  religiofe  conferuat , ealq; 
inproprijsfelliuitatibusClirilliano  po- 
pulo videndas, tangendas,  6c veneran- 
das proponit. 

C A p v T XI* 

De  rera  imaginum  S and  arum  y ornatione 
jcu  adoratione « 

COntra  imagines  Sacras  vehemen- 
tius inuehitur  Rex  Angliae,earuqj 
vencrationemdicutik.  reliquiarum 
intolerabilem  idololatria  appellat,  nG  vult 
tamen  Iconomachus  haberi,  lemper  c« 
nim  nome,&  notam  h^reticorum  fugit, 
quoru  doctrinam  feqiu  non  dedignatur. 
Probat  autem  fenon  eile  Iconomachfi, 
Quianon  arguo  (inquit)  fiquts  aut  fingere 
flatuas,aut  imagines  pingere } fue  ad  publi- 
cum Jplendorem  , [me  adpriuatorum  hominu 
domefiicos  rfus  rolct.  At  hoc  no  fatis  elt, 
vt  Iconomachus  non  fit,nili  etiam  fates 
tur,facras  imagines  venerandas  elle , & 
non  folum  ad  externum  fplendorcm,6c 
domclticos  vfus, fed  maxime  ad  vfus  la- 
cros,ad  Dei,Sanctoruq;  horrorem,  <5c  bo 
num  animae, retinendas  elle  conhteatur. 
P rima  enim , ac  pr  aecipua  harrefis  Ico- 
nomachorum fuit,  imagines  Chrifli,  3c 
Sanftorum  venerandas  non  elle , eiufqj 
author  fuit  Xenaias  Pcrfa,qui  cum  elfet 
feruus,  <5c  nondum  baptizatus , Epileo- 
pus  a Petro  Gnaphco  laetus  elt,  vt  re- 
fert Nicephorus  l;b.  x 6.  Hiltcrix  capit. 
28.  <Sc  fu bi un git, Pnmu s ( 0 audacem  am- 
mum,y  os  impudens)  roce illam  euommt , 
Chrtjli,  & eorum,  qui  illi  placuerunt, imagi- 
nesrenerandas  tionejje.  Et  ex  Theodoro 
Lectore,antiquioreScriptore  eadem  hi- 
ftoria,eadcmque  origo  illius  haerefis  ha- 
betur per  Anallafium  in  feptima  Syno- 
do action.i.  Et  in  eodem  fenfu  eandem 
hacrcfim  poltea  fequuti  funt  Leolfau- 
ricus,CdpronymusCoji0antinus,6cali) 
polleriores. 

Denique  in  eodem  fenfu  damnata 
fuit  illahaerefsabJEcclefia.  Nam  fi  fa- 
tis effetad  fidei  integritatem , confiteri, 
imagines  elle  aptas  ad  fplendorem  Shu- 
manum  , Sc  domefiicos  priuatofque 
vfus, vix  credo  , inuentus  eilct  horno 
rationis  compos  , qui  omnem  imagi- 
num vfum , etiam  humanum  damnaf- 
Q 2,  iet. 


IcoDOtra- 
choru  hse- 
refis  quam 
A uglia  ex- 
cicaE. 


Nkephori 


Anajldf. 


Z. 


i $4-  2'  Confrt  nonnullos  An can  a fe  ci&  errores. 


fet  , ac  fi  ars  pingendi  intrinfece  mala 
ctTct, vel  fpecialiter  Chriftianis prohibi- 
ta. Vel  certe  li  Manichaei , vel  alij  anti- 
quiores haeretici  illum  errorem  docue- 
runt,vt  multi  volunt,ad  damnandum  ta- 
lem errorem,  fatis  fuilTct  Eccleliae  defi- 
nire , non  omnem  vfum  imaginum  ma- 
lum e fle,  fcu  ciuilem,  ac  priuatum  vfum 
carum  permitti.  Quia  vero  per  hoc  non 
fufhcicnter  condemnabatur  error  Ico- 
nomachorum,  ideo  contra  illos  defini- 
tum cft,  venerandas  elfe  facras  imagines, 
«Sc  publicum,  acfacrum-,  feu  Ecclefiafti- 
cum  illarum  vfum  retinendum.  Si  ergo 
Rex  Angliae  hoc  neget, Manichf  us  qui- 
dem poterit  non  elTe,Iconomachum  au- 
,tem  fe  effe  negare  non  poteff. 

Praeterea  praecipuus  error  Iconoma- 
3 • chorum  fuit, idololatria  accufare,&  dam 

nare  Ecclefiam,eo  quod  Chrifli,  & San-" 
ttorum  imagines  coleret , feu  venei are- 
tur, vndeipfas  imagines  idola  vocabant, 
& hac  ratione  eas  e templis  auferebant, 
&:  omnibus  ignominijs  afficiebant,  & in 
ignem  tandem  conijciebant.  Quae  om- 
nia conflant  ex  antiquis  Hiflorijs,  & ex 
feptima  Synodo  Aetion,  i . & fequenti- 
bus  latifsimc,que  in  fumma  redegit  Pho 
Photius.  tius  in  epiffol.  de  Septem  Synodis, quae 
in  tertio  tomo  Cociliorum  ante  eandem 
Synodum  praemittitur.  Rex  autem  An- 
gliae exprefle  dicit,  fe  pro  intolerabili 
idololatria  habere,  3c  abominari  adora- 
tionem imaginum,  intelligens  fine  du- 
bio adorationem,  quam  Ecclefia  Roma- 
na imaginibus  dare  confueuit,  & paulo 
inferius  conatur  probare,  imaginem  efTe 
idolum,  & ad  vtrumque  fuadendu  Scri- 
pturi teflimonijs  vtitur , qui  Iconoma 
chi  etiam  contraEcclefiaflicam  traditio- 
nem allegabant,  vt  ex  di&a  Synodo  ac- 
tion.  3 . & y.habetur  3 Ergo  negare  non 
potefl  Rex  , quin  fententiam  in  Ico- 
nomachis  damnatam  ipfe  defcndat,quid 
ergo  illi  dccfl,  vt  Iconomachus  fit  ? An 
forte,  quod  imagines  non  confringat, 
ignominijs  afficiat , aut  comburat , pro- 
fecto licet  hoc  ita  effct,  eum  abharrefi 
Iconomachoru  no  excufaret , cu  h^refis 
in  animo, & pertinaci  fententia  fit, etiam 
fi  in  illos  exteriores  effeftus  no  prodeat. 

Vcrumtamcn deProteftantibus  no- 
* tum  efl  , in  violandis  imaginibus  non 
fu  ille  antiquis  Iconomachis  impares,  vt 


A ipfi  etiam  A ngli  fatis  experti  funt,&'re-  Saderuslft 
centiorcsipforumhiflorii  copiofetcfla  *.  & it  dt 
tu  r 5 ergo  Rex , qui  eidem  Proteflantiu  ^'fmate 
feftae  adhaeret,  Sc  regiam  illi  exhibet  au- 
tlioritatem  , eafdem  imaginum  contu- 
melias approbat,&  earum  aut  hor  ccnfe 
ri  debet. Contra  hanc  haerefim  nuneno- 
uam  difputationem  inflituere  fuperua- 
caneu  duco, cum  hirelis  nouanon  fit,& 
eifdem  temporibus, quibus  olim  exorta 
eft,pleniffima  eruditione, & fumma  au- 
thoritate  fit  in  feptima  Synodo  generali 
damnata  . Damafcenus  etiam  libros  pro 
g imaginibus  fcripfit,  qui  ad  impugnanda 
illam herefim  fufficiunrt  Praeterquam 
quod  noflris  temporibus  multi  viri  Ca- 
tholici de  hocargumcto  copiofifsime,& 
cfficacifsimedifputarut,  Nihilomius  ta- 
men praetermittere  non  pofTumus,quin 
fingula  Regis  verba  expendamus,vt  ob- 
ie&ionibus , quas  indicat,  fati£fa'ciamus, 
inde  namque  veritas  etiam  Catholica  co 
firmabitur. 

Primo  ergo  Ecclefiam  nouitatisac-  y. 
cufat  per  haec  verba.  Quod  illas  ( id  efl 
imagines)  adorare , quod  illis  fupplicari , 
quod  aliquam  S anilitatis  opinionem  affin- 
C gi  illis  oporteat , id  quidem  antiquis  inaudi- 
tum.In  quibus  verbis  oportet,  vel  falfaa 
veris  difcernere,velobfcura,&ambigua 
declarare,  ne  vana  fit  contentio,  <5cvbi 
non  eff,  error  cogitetur,  vel  fingatur. Et 
in  primis  verbis  illis , Quod  illis Jupplican, 
fignificatur  effe  in  Ecclefia,  vel  ab  illa 
approbari  confuctudinem  orandi  imagi-  g^.'^. 
nes,  vel  illis  fupplicandi  3 hoc  autem  non  , 

ita  efl,  in  nullo  enim  decreto  Ecclefiafh- 
co,  vel  graui  feriptore  Catholico  ille  mo 
dus  loquendi  inuenietur.  Imo  Conci- 
lium Tridentinum  Sefsion.2  Decreto 
de  Yeneration.  imaginum  exprefie  di-  CoC.Trii. 
E'  cit,  Habendas,  & retinendas  effe  imagines, 
eifque  debitum  honorem,  & venerationem 
impertiendam , non  quod  credatur , vel  quod 
ab  eis  ft  aliquid  petendum , vel  quod  fidu- 
cia in  imaginibus ftt figenda.  Notum  eft 
autem  omnes  Catholicos  huius  Sacri  Co 
cilij  doctrinam  indubitanter  ample ff i; 
ergo  falfo  attribuitur  Catholicis , quod 
imagines  ipfas orent, & ab ipfis petant, 

Errauit  autefortalle,  qui  hoc  dixit, quia 
idem  efle  credidit  , orare  coram  imagi- 
ne , & illi  fupplicare  , cum  tamen  longe 
diuerfa  fint.  Nam  fidelis  qui  orat  co- 
ram 


Orire  cora 
iin>g!i»c,& 
illi  luppli; 

c»i«  muU i 
ioiet.c  diisi 
dent. 


(T. 


i 

I 


' fn  imagi- 
I ibus  nulla 
imitare  in 
infeca  ag 
! r>fciitCa- 
t » oiiei. 


t 

i 


l 

5 


. 


! 


: 


7- 

Auguji. 


Cap.  1 1 . SDe  Sanctarum  imaginum  adoratione*  iff 


ram  imagine  Virginis  v.  g.  mentem  ha-  A 
bet  iri  V rrgrnc  lixam,  & illam  precatur, 

& non  imaginem,  licet  illam  oculis  cor- 
poris confpiciat.Non  enim  ignorat. folu 
illum  clic  orandum,  qui  pofsit  prcccs  au 
chrc , 6c  lacere,vcl  intercedere  prout  ro- 
catur:  orat  tamen  nihilominus  cora  ima 
ginc3  vt  ad  maiore  deuotioncm,oc  atten 
tionem  illius  confpedu  moneatur. Sup- 
plicaret autem  imagini,  qui  ab  illa  pe- 
teret tau  quam  ab  auditum , Sementem 
habente,  quod  non  folum  Cathoiici  in- 
ftrudi infide,  verum  etiam  ,nec  rufii- 
ci  homines  cogitare  poliunt , & ideo  li-  g 
cct  coram  imaginibus  oremus  nontame 
imagines  ipfas. Coram  illis  autem  orare 
antiquifsiimmi  in  Ecclefia  fuit,  vt  intel- 
ligi  potelc  ex  liturgia  Chry follonii,  & 
nlijs,  atque  etiam  exirliftori)s,quas infra 
ad  ducemus. 

Deinde  in  verbis  illis, Quod  aliquam  fan 
fiitatis  opinionem  affingi  iliis  oporteat, non 
folum  antiquis , vt  ibi  dicitur  , fed  etiam 
pra  (entibus  omnibus  fidelibus , ac  vere 
Catholicis  inauditu  quidpia  a Protefta- 
tibus,  Regi  inhacreficut  inalijs  perni- 
ciofeimponentibus,falfo  tribuitur,  nifi 
fortafic  in  verbo  fanditatis aliqua, vel 
ignorantia , vel  deceptio  lateat.  Namin  ^ 
primis  idem  Concilium  Tridentinum 
citato  loco  pariter  dixit, A ’«  nquod  creda- 
tur , aliqua  uiejjein  ijs  diuimtas , Tei  "virtus 
propter  quam  fuit  colenda.  Vbi  excluden- 
do ab  imaginibus  diuinitatem,  principa- 
liter excludit  veram  fanditatem  per  ef- 
fentiain  : dum  vero  ait  non  habere  ali- 
quam diuinitatem , fignificat , neque  ve 
ram  aliquam  participationem  diuinae  ex 
cellentiae,  <$c  Sanditatis  eisinefle.  Hoc- 
que  magis  declarat,  dum  fubiungit,  non 
eii  c in  cis  virtutem  aliquam,  nam  perin- 
de fuit,  ac  fi  diceret , non  efie  in  eis  ve-  j) 
ram  Sanditatem  etiam  creatam.  Ergo 
illa  opinio  funditatis  alfict  x imaginibus 
commentum eft  Proteftantiutn,  qui  Re 
gi  impofuerunt,  nam  a Catholicoru  fen- 
fu  aliena  eft, cum  lit  in  ortliodoxo  Con- 
cilio damnata. 

Dixi  autem,  Nifi  inyerbo  S anilitatis 
aliquid  lateat  . Nam  iuxta  dodrinam 
Augultini  libro  fecundo  de  Peccato- 
rum merit.  & remifsion. capit.  26.  A on 
Tutus  modi  eft  Santhicatio  , &:  fi  c etiam 
multimodi  fnnt  $ anilitatis , vt  idem  Au- 


guftinus  dixit,  Sermon.  14.  de  A er  bis 
Apoftoli  cap.  9.  Nam  etiam  communes 
cibos  per  vel  bum  Dei,&  orationem  fan- 
dificari  dixit  Apoftolu*,  prime  ?.d  Ii-  i.ad Tvn. 
moth.4.  S:  de  pane  benedicto,  qui  olnn 
catecliumenis  dabatur,  dicit  idem  Au- 
guflinus,  Sandum  efle,  & Sandiorem,  * 

quam  fuit  communes  cibi , etiam  priua- 
tim  benediCfi:  & panes  pi  opofitionis  in 
lege  veteri  dicebantur  S an  Cii,  & arca  fi- 
deris Sanda  cenfcbatur, iuxta  illud  Pfal.  Pfal.  98. 
9%. .Adorate  Scabellu  pedum  ews  .quoniam 
Santtum  eft.  quod  ad  litteram  recte  de 
arca  intelligitur , qux  Scabellum  pedu 
Domini  dicitur,  j.  Paraljp.28.  Et  Arca  x*  ^ ' 
teftamenti  vocata  eft,  arca  Sanctificatio- 
nis. Pfal.  13 1 . Et  dies  feftiui dicuntur,  pp/.j^i. 
S*ncii,<jr  Tener abilcs.  Exodo.  12.  &vef-  £xod.iz. 
tesfacerdotales  dicuntur  Sandie  Exodi 
28. . Denique  templum  ipfum , <Sc  ma- 
xime facratiorpars  eius)  & Sacra  vafa,& 
alia  cultui  diuino  dicata , Sanda  diceban- 
tur. In  his  ergo  omnibus  2liquaSandi- 
tas  cogitanda  eft,  quia  nihil  nominatur 
Sanctum,  nili  ab  aliqua  Sanditate.Non 
eft  autem  illa  SanCtitas  vera , feu  forma- 
lis,&  intrinfeca(vt aiunt) fed  habitudo 
quaedam  ad  veram  aliquam Sanditatem, 
vt  Theologi  Istius  declarant.  0 * 

Cum  ergo  dicitur, oportere  aliquam  ^ 

fanCtitatis  opinionem  de  imaginibus  con  murTa 

ciperc,finon  de  vera  fanditate,que  pro-  6tx  ab  ex- 
priaeft  intclledualiu  rerum  , fed  de  ana  «tinfeco. 
loga,  <Sc  quafi  metaphorica  fanCtitate,per 
habitudinem, feu  denominationem  ( vt 
aiunt)  ex trinfecain  intelligatur , idnen 
folum  fine  rubore,  aut  metu  tanquam  ve 
rum  admittimus,  fed  etiam  a Patribus 
traditum, Aratione  naturali  euidens  elTe, 
fuppofitis  maxime  fidei  principijs  often 
demus.  Na  facrae  imagines  eo  ipfo, quod 
ad  repr^fentandas  perfonas  vercSandas, 
formatae, & ad  honorem  aliquem  eifdem 
fanCtis  exhibendum,  & ad  decentem,  & 
religiofum  ornatum  templorum,  & ad 
fpiritualem  profectum  animarum  infti- 
tutze,  ac  deputatae  funt,  inter  res  Sacras 
merito  ccnicri  debent.  Vndeficutloca, 
vafa,  & veflimenta  Sacra,  & alia  proxi- 
ma diuini  cultus  inftrumentafanditate 
auandam  extrinfeca,  vt  dixi,  participa- 
re cenfentur , & ita  pafsim  in  Exodo, 

& Leuitico  , & alijs  locis  Scripturae 
Sanda:  vocantur:  ita  etiam  imagines 
Q 3 San» 


1 86  Lib.  2. Contra  nonnullos  jinglicanA  fecla  errores . 


Sanftorum  his  rebus  facris  in  hoc  gene- 

...  re&nftitatisxquiparantur.  Quodfacpc 

Coc.Nic.  tradit  Concilium  Nicaenum.  2.  St  Ipe- 
Mwi.  cjajjtcr  jn aft.2.  Adrianus  Papain  epilE. 
P aPa'  ad  Imperatores,  Non  ejl dubitandum  ( in- 
quit) omnia, qua  in  Ecclefijs  Dei  ad  laude, 
& decorem  domus  illius  confiituuntur ,S an- 
colenda  efie.  Atque  id  ex  iimihtudi 
ne  rationis  facile  intelligipoteft , 6cex 
Methodius  Sanctorum  tcftimonijs,  quae  ftatim  refe 

remus, magis  conftabit.Dcclarari  deniqj 

BafiHos  lib  potclf  humana,  & morali  ratione, ac  cxc 
ds  Spiritu  pio  imaginis  Regiae , quo  in  hac  maceria 
Sanft.c.18.  f^pc  vtuntur  fancli : nam  imago  Regis 
non  cfl  quidc  Rcx,neq;  in  fe  veram  Rc- 
» gis  excellentiam  habct,tamen  quia  Re- 

gem repraefentat,  St  quali  vicem  eius  fu- 
llinet , t an  quam  quid  regale  aeftimatur, 
& ideo  peculiarem  quandam  reueren- 
tiam  fibi  conciliat  5 ergo  altiori  modo , 
& ratione  imagines  Sanftorum  , qua- 
tenus ipfos  repraefentant,vmbram  quan 
dam  fandi: itatis  participant, ratione  cuius 
fan<ftx,&  facrae  per  quandam  analogiam 
nominantur.  In  his  ergo  duobus  pudlis 
nihil  amplius  immorari  exiftimo  necef- 
farium. 

j V enio  ad  verbum, Adorandi,  quod  ad 

fubflantiam  caufae,  vt  fic  dicam/pecfat. 
In  quo  iterum  aduerto,  mutalfe  Regem 
verbum  vencrandi,quo  in  principio  co- 
fcfsionis  fuae  vti  carperat,  in  verbum  ado 
randi,  vt  exaggeret , vel  magis  apparen- 
tem reddat  reprehenhonis  caulam.  Nos 
autem  ad  verbi  inuidiam,  St  amphibolo- 
gia  tollenda, ficut  in  reliqui js  fecimus,ita 
etiam  hic  interrogamus,  quid  per  verbu 
adorandi  fignificare  voluerit.  Nam  fi  illo 
vtitur  vt  antonomaftice  fignificat  fupre- 
murp,&  abfolutum  latrie  cultu  foli  Deo 
debitum, fatemur  quidem  ingenue,inau- 
ditum  eife  antiquis,  oportere  imagines 
Latriar  cui-  adorari.  Imb  nos  addimus,no  folum  effe 
tum  im»gi  inauditum,  fcd etiam faepifsime negatu, 
ber«J  rohi"  non  nntitquis  , led  etiam  ab  illis 

bitumeft.  Patribus,  quos  Rex  ipfe  reccntiores  ap- 
Gregor.  pellat . ctiii  fi  ante  mille  annos  pr^cclle- 
rint.Grcgorius  enim  li.y.in  dift.z.epift. 
f j.adSecundinu,qui  ab  illo  imagines  pe- 
tierat,eius  laudans  defideriu  ait , Scio, quod 
imagine  Saltatoris  noflrt  non  ideo  petis,  yt 
(juaji  Deil  colas,  fedyt  ob  recordatione  Filij 
Dei, in  eius  amore  recalefias,^  rios  quide  no 
(juaji  ante  diumitati  ,ante  illa profitrnimur. 


ji'  fcd  tllu  adoramus  per  imaginem , aut  natum , 
autpafjum,fedin  throno  [edente  recordamur. 
Et  infra  epift.  109. ad  Serenum,  & latius 
lib. 5p.cpiIE.51.ad  eundem, illum  reprehen 
dit  eo  quod  imagines  confregerit,  zelu 
autem  laudat, quoniam  putaucrat  no  efic 
adorandas,vtiq;  tanquam  Deos,-  feu  tan*: 
quam  idola,  in  quo  aliqui  errabant:  ait  au 
temGregorius  illos fuiflc  docendos, & 
inftrucndos,ob  priuatu  autem  errore  no 
fuifte  imagines  confringendas. 

Et  in  hoc  fenfu  f^pe  vtutur  verbo  ado 
randi  antiqui  Patres,  vtfupra  annotaui, 
B & in  codc  dicitur  in  feptima  Synodo  a£t. 
7. in  definione  fidei , fecundum  nofiramfide 
non  exhiberi  imaginibus  yeram  latriam.  Et 
inferius  Tharafius  in  epift.  ad  Conflanti 
num,&  Ircnem,  licet  vtatur  verbo,  ado- 
randi,,^ atim  explicat,nonintelligere  de 
diuinaadorationc,&ideo  oflendit,  ver- 
bum, adorandi, iuxta  gr^cam  proprietatv, 
minores  etiam  adorationes  comprehen- 
dere. Et  in  eodem  Cocilio  aftion.3  .Co- 
Ilantinus  Conflantis  Epifcopus  , qui 
Iconomachus  fuerat,  abiurando  hsre- 
fim  ita  loquitur.  Complector  yencrandas 
imagines , adorationem  autem,  quee  fit  ficun 
Q dum  latriam  , hoc  e fi  Dei  culturam, tantum- 
modo  Trinitati  eonferuo,  St  Adrianus  Pa- 
pa in  Epiftola ad  Conflantinum,  & Ire- 
nen,  St  in  altera  Epiflola  ad  Eharafium, 
accurate  diftinguit  modum  venerandi 
imagines,  St  interdum  verbum , adoran- 
di,  fingularitcr  Deo  tribuit,comparatio- 
ne  vtique  imaginum,  quas  dicit,  efie  ho- 
norandas,licet  interdum  etiam  dicat, elTe 
adorandas.  Denique  Concilium  etiam 
T ridentinum  citato  loco  imaginibus  di- 
xit Debitum  honorem,  & ycnerationem  im- 
pertiendam : per  illas  ycro  ( ait)  ChriBum 
adoramus , & Santtos  yeneramur. Sumpto 
D igitur  adorandi  verbo  in  hac  reftricla  fi- 
gnificatione,  immerito  Rex  Ecclefie  Ca 
tholies  attribuit,  quod  imagines  ado- 
ret,vel  adorandas  efie  doceat. Incredibi- 
le autem  videtur,  Regem  Anglis  tanta 
ignoranti^  rerum  Romanarum  labora- 
re , vt  fibi  perfuaferit  , Romanam  Ec- 
clefiam  hoc  modo  adorare  imagines, 
aut  Concilia  , & Patres , qui  pro  ima- 
ginum veneratione  pugnarunt,  in  hoc 
fenfu  fuiffe  loquutos. Neque  magis  cre- 
dibile eft , per  calumniam  voluiffc  Rege 
hoc  crimenCatholicis  imponere.  Eli  er- 


10. 

Synod.7. 


Thanfm, 


Adrim\ 

Papa. 


Coe,  Tril 


C tp.  / 1 .De  Strictarum  imaginum  adoratione.  1 87 


gb  verifimilius,  credere  Regem , quan- 
cunquc  venerationem  imaginum  ,prar- 
fertim  fub  fpccic  {anrtitatis,&  religionis 
ellcprauam  , &infcparabilcm  abidolo- 
latria,  & ideo  verbum  adorandi  in  latio- 
ri fignificatione  vfiirpallc. 

Si  ergo  Rex  verbum  adorandi  in  gc- 
nerali  fignificatione, &de  quacunque  fa- 
Imaeinum  cra  veneratione  intellexit, proferto  non 
adorario  ab  minus  mirabile  eR, quomodo  aufus  fuc- 
Apoftolis  in  rit  dicere  , inauditum  ciTc antiquis,  ima- 
cboaca.  gines  adorari, fcu  adorandas  elle  , cum 
oppofitum  tam  (it  vulgare  ,&  euidens, 
vt  vix  pofsit  ignorari.  Nam  in  primis  in 
prardiRa  feptima  Synodo,  &aDamaf- 
cenoin  libris  de  Imaginibus,&ab  Adria 
110  1 .Pontifu  lib.de  Imaeimb. contra  li- 
bros.Pleudocarol.  & a lona  Aurelianc- 
fi,  ibcabalijsrecentioribus  tam  multa  ex 
antiquis  Patribus  ad  huius  lidci , & con- 
fuetudinis  antiquitatem  ollcndenda  al- 
lata funt,  vt  nullus,  qui  ea  legerit,  dubi- 
tare pofsit,  hanc  elle  traditionem  a tem- 
poribus ApoRolorum  inchoatam, &per 
continuam  fcricm,ac  fuccefsionem  per- 
petuam in  Ecclcfia  retenta. Primo  enim 
ipfummctChriRum  imaginem  fui  non 
manu  fartam  adAgabaru  mi  fi  (Te  in  Edcf 
fam,antiqux  lfiRori«e  EcclefiaRica: re- 
ferunt, Euagrius  libr.4.HiRor.  cap. 26. 
Euaguus.  Niccphor.lib.2.cap.7.&  Damafc.lib.4. 
A iccpno) . {|c  fiJc  cap.i  7.  & recipitur  in  dicto  Co- 
Damajce.  cj|j0  ISI yllcno.  2.  art.?.  & defenditur  ab 
Couc.Ajf  \Jrjano  Papaepifi.3  .ad  Caroluin  Mag 
Jc;;.2.  num  cap.  18.  qui  etiam  affirmat  Stepha- 
. anan.  num  papam  prardecdforcm  fuum illam 
Pup4.  hi  floriam  approbatfe. 

Deinde  in  eodem  Concilio Nicxno 


12. 


Jrtnoc.i. 

Turrian. 


2. acti.  1.  Gregorius  quidam  Epifcopus 
Pefsinuntis  refert  canonem  ApoRolicu 
de  imaginibus  in  tcplis  collocandis  edi- 
tum inConcilio  Antiocheno , tempore 
ApoRoloru  coarto,  cuius  meminit  In- 
nocentius. i.epiRo.iS.ad  Alcxandr.il- 
liusq;  canones  ex  finientis  a Pamphilo 
in  Bibliotheca  Origenis  refert , T urria- 
nus  Iib.  1 . contra  Magdeburgenfcs  cap. 
2?.  vbi  hunc  canone  de  imaginibusple- 
niiis  refert, quam  in  feptima  Synodo  re- 
feratur, 3c  fic  habet, Ne  decipiantur  falua- 
fi(id  ell  fidcles)o/>  idola, led  pingant  ex  op- 
pofito  diurnam  humanam^  manu  f ablam, vn 
permixtam  effigiem  Dei  y eri, ac  Saluatoris 
noflrilefi  Chrifii , ipfiusjj  femorum  contra 


A 


B 


D 


idola, & ludaos , neque  errent  in  idolis,  nes, 
fi  miles  fiant  111  da  is.  Vbi  obiter  notari  po- 
tell, tantum  abcllc,  vt  imagines  fint  ido- 
la, vt  potius  ad  confutationem  idolorum 
introdurtac  fint,&  veluti  ad  medium  in- 
ter iudaifinum,  &gentilifinum  tenen- 
dum , vt  infra  explicabo.  Nota  item  etl 
hiRoriade  antiquifsima  imagine  Salua- 
toris,  Cartarcar  collocata  a foemina,  qua 
Dominus  aprofluuio  fanguinis  libera- 
uit  Matt.p.  quam  refert  Eufebius  lib.7. 
Hfilor.cap.14.  qui  addit, non  elle  miru, 
hoc  eftcciRc  foeminam  illam  in  recog- 
nitionem accepti  bcneficij , cum  ejr  nos 
(ut)  Petri, ej/  Pauli  slpottolorum,&  Chn- 
fli  etiam  ipfius  imagines  in pichms  colorum 
y arietate  exprejfas , conferuatasj ’ avexeri- 
mus. Eandem  hifloriam  de  Statua  Chri- 
Roererta  aprsdirta  muliere  in  memo- 
riam bencficij  refert  N iccphorus  lib.  1 o. 
cap. 30.  &addita  Iuliano  apoflatafuilfe 
ablatam,  & contumeliofc  confrartam, 
Chrfilianos  vero,ficut  potuerunt,  illam 
in  Ecclciiam  trauRulifie,  & cultu  con- 
uenienti  profequutos  elle. 

Conllantinum  praeterea  cumEcclc- 
fias  ^dificare  capit,  easfirnul  varijs  ima- 
ginibus,& Ratuis  argenteis  ApoRoloru, 
& aliorum  Sanrtorum  oma(Te,memorie 
proditum  eR  a Damafo  in  Pontific.in 
SylueRro,&  aPaulinoepirt.12.  &alijs. 
Ad  haec  AuguRinus.  22.  contra  FauR. 
cap. 73. commemorat,  imaginem  Abra- 
hat  facrificantis  filium  multis  locis  Fu  i (Te 
depirtam,<Sc  lib.  1 .de  Confenfu  Euange- 
liRar.idem  aflirmat  dciinagimbusChri- 
Ri,&  ApoRoloruin  Petri, &Pauli.Am- 
brofius  etiam  epifiol.^.cum  Geruafio, 
ScProtafio  apparuilFc  fibi  perfonagra- 
uem ,quce ) imilis(inc[mt)erat  Beato  Paulo, 
cuius  me  yultum  pifiura  docuerat , id  eR, 
imago  Pauli , quam  familiarem  habuilfe 
videtur  .-Quod  etiam  de  Beato  Chryfo- 
Romo  refert  Damafcenus  oration.i . de 
Imaginibus,  dicens , Habebat  autem  effi- 
giem lApofloli  Pauli  in  imagine, in  loco,ybi 
propter  corporis  imbecillitatem  quiefeebat . 
Gregorius  etiam  NylTcnus  oration.  in 
Theodorum  Martyrem, refert  certami- 
na San  rtoru  Martyrum;  & eorum  Prae- 
fidis  ChriRi  tanquam  in  libro  quodam 
potuilTe  in  Ecclefijs  legi , coloribus  arti- 
ficiofisdepirta.  Et  Sanrtus  Ba  filius  Ho- 
nfil.de  Sancio  Barlaan,qux  eR  1 S.poR- 
Q 4 qua:n 


Matt.  9. 
Eufebius . 


Nicephor. 


13. 


Damafus. 

Paulin. 

^iugujl. 


lAmlrof. 


Damafc. 
Greg.  A jf 
fn. 


Bafilius. 


I4-. 

Naigani' 


IT- 

Enalio  re- 
fellitur. 


Sjr.oly. 


188  Lib- 2. Contra  nonnullos  JnglicanafeQ*  errores. 


ouam  lingua  fua  Martyris  fortitudinem  A 
dcpinxit,fic  concludit, Exurgitenunc,  o 
frsccUn  athleticorum  gejloru  pictores . M u- 
tiUm  Ducis  imaginem  vejlro  iilufirate  arti- 
ficio, & ohfcurius  a me  de  pici  um  coronatum 
athletam  yejtrce  indufirus  coloribus  conjpi- 
cuutff  reddite.  <Abibt>  certaminum, ac  yitto- 
narum  Martyris  a "robis  pofita  imagine  yi- 
tfus , gaudebo  tali  IxuUe per  vefiram  dexte- 
ritatem yitteria  juperatus . Et  infra , Pin- 
gatur w tabida  yna,  & certaminum  agono- 
theta Chrtjhis, cui  fit  gloria  in [x culorum  Ja- 
cula. 

Legi  etiam  poteft  Nazianzenus  orat,  g 
23. circa  pincipium,  vbi commemorat, 
Angelos  cum  corporea  forma,  veftitu 
candido  folitos  fuifle  depingi , ad  fignifi - 
candum(incpx\.i)iiAturalem  ipforum  purita- 
tem . Et  idem  vfus  imaginum  colligitur 
ex  eodem  epift.49.ad01ympium,&in- 
finita  alia  ex  Patribus , &hiliorijs  affer- 
re poffeinus.  Quod  fifortafte  Protefta- 
tes  prediftas  hiftorias  vt  incertas  reiece- 
rint,  nihilominus  feripta  Patrum,  <Sete- 
ftimonia , qui  vfum  imaginum  fuppo- 
nunt,  & probant , negare  non  poliunt. 
Deinde  licet  in  vna  vel  alia  hiftoriapof- 
fit  efTe  aliquis  error,  feu  defeftus  verita-  Q 
tis,  tamen  vbi  tot  concurrunt  ex'empla, 
multis, &grauifsimis  teflibus  confirma- 
ta, valde  temcrariumeffetjOmnia-falfi- 
tatis  arguere, propter  folam  pertinaciam 
propria:  opinionis  fine  alia  probatione. 
Denique  licet  Proteflantes  haec  non  ad- 
mittant , faltem  fine  vllo  fundamento 
aftrucnt,cultum  imaginum  fuilTe  ab  an- 
tiquis inauditum. 

Dicent  fortaftc,  pridictis  hiftorijs,& 
teflimonijs  probari  quidem  vfum  ima- 
ginum,non  autem  cultum, vel  adoratio- 
nem,de  qua  Rex  praefatis  in  locis  loqui- 
tur. Aduertat  autem  obfecro,non  que-  D 
cunque  vfum  politicum, <5c  priuatum, 
fed  ecclcfiafticum  , & facrum  ex  difta 
traditione  demonflrari . Et  cum  eo  con- 
iun&am  efie  venerationem  imaginum, 
quar  fipe  in  eifdcm  locis  exprelfe  ofte- 
ditur.Quod  quidem  Patres  feptime  Sy- 
nodi diligentifsime  expederunt,  & ideo 
poftquam  in  attio.7.  exhibendam  efTe 
imaginibus  falutationem,&  honorariam 
adorationem  dcfinijlfent, protinus  addi- 
derunt, Sic  enim  Sanflorum  noftrorum  Pa- 
trum optima  dijaplina  }&Ecclefue  Catho- 


lica habet  traditio  ,&  in  fine  exclamauit 
Jancla  Synodus , Omnes  fi  c credimus , hxc 
eft  fides  Jpcjlolorum,  hac  ejl  fides  Patrum . 

A os  antiquis  Ecclefice  legislationi  infifti- 
tnus,nos  decreta  Patrum  cuftodimus. 

Potefl  autem  haec  veritas  ita  declarari,  j ^ 

nam  imagines  quidem  non  funtperfe,  finis  im^i 
ac  principaliter  facfae , vt  adorentur,  fed  mun. 
potius , vt  per  eas  colantur , & honoren- 
tur perfonae,  quas  reprifentant,fimulq; 
vtadfacrum  templorum  cultum, &ad 
fpiritualcm  vtilitatem  fidclminferuiat. 

Hinc  autem  necefsitate  quadam  etiam 
naturali  rationi  conformi,  ortum  cfl,  vt 
ipfae  etiam  imagines  venerandi  fint,<5c 
debito  honore  traftandi.  Quod  fieri  po 
teft duplici  modo,&  ratione  . Primo, 
quia  in  eis  £<  per  ipfas  adorantur  proto- 
typa,adquae  intentio  adorantis  praeci- 
pue fertur,  vt  Concilia  Nicaenum,  & 

T ridentinum,  declararunt.  Vnde  fit,  vt 
qui  fic  adorat  Chriftum,v.g.in  imagine, 
jd  faciat  fimul  venerando  imaginem  cir- 
caillam  fignum  rcuerentii exercendo, 
vt  ofculando , falutando,  &c.  I11  quo  eft 
notandum  diferimen  inter  orationem, 

<5t  adorationem : nam  ovatio  fiue  mente, 
fiue  voce  fiat  coram  imagine,  nullo  mo- 
do ad  imaginem  pertinet , neque  illam 
(vt  ita  rem  explicem)  contingit,  quia  ad 
intelligentcm  folum  poteft  immediate 
referri;  adoratio  vero, qui  per  aftionem 
corporis  exhibetur  , licet  dirigatur  ad 
perfonam,  proxime  exerceri  poteft  cir- 
ca rem  diftinftam  aperfona,  quatenus 
illi  coniunfta  eft.vel  re  ipfa,vt  eft  veftis, 
vel  thronus,  in  quo  Rex  fedet,  vel  habi- 
tudine,vt  eft  imago,  reliquii,&  fimilia. 

Et  ideo  quando  per  hic  quafi  inftrum£- 
ta  adorantur  perfom,  necefle  eft,vtetia 
ifta  inftrumenta  , feu  imagines  aliquo 
modo  coadorentur. 

Alio  modo  poffunt,  &:  debent  imagi- 
nes cum  veneratione  traftari  , quoties 
aftio  aliqtia  circa  illas  exercetur,  etiamfi 
tunc  propria,  & formalis  adoratio per- 
foni  non  fiat , fed  folum  fpeftetur  ima- 
go vt  res  quidam  facra,  qui  cum  debita 
veneratione  traftanda  eft,ficut  ad  alias 
res  facras  reuerenter  accedimus, vt  feptima 
Synodus  in  fua  definitione  dixit.  Et  fic 
etiam  dixitGregor.lib.7.indict.2.epift. 

$ -Sublata,  cum  ea,  qua  debitum  ejl,  yenera- 
tione-,  imagine  Genitricis  Dei, cr  Cruce.  Et 

nihilo- 


Oratie  nui. 
Io  modo  te 
dic  in  imagi 
pero, adora, 
tio  vero  j>. 
ximevcrla* 
ri  circa  iila 
peteft. 


!7* 


Gregor. 


S*lx  intel- 

dl u ales  crca 
t urx  prop' 
ter  le  colua 
tur. 


riugufl. 


: 

i; 

x 

i 
A 

ii  1 8. 

P'  Vcneracio* 
lcra  imagi 
luaicfle  x 
)ueantit]ua 
icq;  earum 
iluin,coclu 
litur. 

Nicephor. 
7 onflant . 


(j. 


Ctput.  / /.De  S antiarum  imaginum  adorationi L/.  iSp 


nihilominus  h^c  etiam  rcuerentia  refpe-  A 
diua  e(t  refpcctu  imagini$,quia  tota  ex- 
hibetur propter  rem  repracfentata.Atq; 
ita  fit  , vt  tota  hacc  veneratio  imaginum 
fit  diminuta, & fecundum  quid  refpcdu 
venerationis  prototyporum . Etconfe- 
quenter  efficitur,  vt  veneratio  imaginu 
quoruncunquc  Sanctorum  angelorum, 

& hominum , infra  Cluilium  Dominii, 
non  folum  deficiat  a vera  latria  , fed  etia 
a propria  du lia  (Impliciter  dicta:  que  elt 
abfoluta  veneratio  propter  propria  ex- 
cellentiam. Vnde  veneratio  etiam,  quae 
exhibetur  imagini  Chriffi,  licet  cum  ip-  ^ • 
fius  Dei  adoratione  fit  coniunda,  non 
tamen  efl  abfoluta  latria  , prout  circa 
imaginem  verfatur,  fed  rcfpediua,& 
fecundum  quid, quia  tota  tendit  adDcu, 
o.  in  cius  excellentia  fundatur  . Et  hac 
ratione  interdum  dicunt  Patres  , folas 
intclligentes  perfonas  effc  venerandas, 
vel  adorandas  vtique  abfolutc , & prop- 
ter fc:  aliquando  vero  afferunt  etiam  res 
inanimes  poffe  adorari, cultu  fcilicet  ref- 
pediuo,  & propter  aliud,  vt  videre  licet 
indida  epidola  Adrianiad  Oonllanti- 
mim,<5clrenen,&  f^pc  in  alijs  locis  eiuf- 
dem  Concilij . Et  fic  etiam  dixit  Augu-  _ 
ftinuslib.3.  deTrinit. cap.io. Signami- 
rabilia  operum  Dei , pr  it  ferum  diurna  yir- 
tute  fafia,  & permanentia,,ey  Jhiporem  ha- 
bere tanqium  mira, exhonorem  t unquam  re- 
ligiofa,qn<e  vero  ab  hominibus  fiunt,  honore 
habere  pojfc  tanquam  religio] a , licet jlupo- 
rem  non  efficiant. 

Sic  ergo  intellecta  hac  imaginum  ve- 
neratione, reda  ratione  cocluditur,  tam 
eile  antiquam  in  Ecclclia, quam  eft  anti- 
quus facer  imaginumvfus,vt  recte  dixit 
N iccphor  .Conllantinopolitanus  in  dia- 
logo orthodoxo  de  imaginibus , apud 
1 urrianum  fupr.i , vbi  inter  alia  inquit,  £) 
Cum  queerit  hcereticus , ybi  fcnptum  fit  de 
adoranda  Chrifli  imagine, re  fpondendum.cfl 
ibi  fcnptum  eff i, ybi  f :riptum  tfl,  adoradum 
effe  Chriflum,qma  imagoynum  cjl  cum  pro- 
totjpo,non  natura, fed  habitudine, & ideo  co 
munionem  etiam  habet,  & nominis , & ho- 
noris,modo  vtique  prardido.  Quam  do- 
drinam  Athanafij  authoritate,  & alioru 
Patrum  confirmat . Poteft  pnrterea  ide 
colligi  ex  ipfo  antiquo  vfu  (acraru ima- 
ginum: nam  in  templis,  & altaribus  col- 
locate femper  fuerunt, vt  cx  tedimonijs 


citatis  conflat, (Scepiflola. 3.  Adi iani  Pa- 
pae ad  Carohnn  JVlagnum.dioc  aute  per- 
tinet ad  rehgiofum  cultum  , & venera- 
tionem : prarfertim  , quia  etiam  in  (acris 
calicibus  ponebantur, vt  condat  exT  cr- 
tuilianoinlib.  de  Pudicitia  cap. 7. & ic. 
Item  in  facris  litanijs,  &procefsionibus 
confuetum  fuit,imagines  crucis, & San- 
dorum  deferri , & Bcda  hb.  r . Hidoriae 
Anglorum  cap.  2 $.  refert,  Augudinum, 
&focios  ad  praedicandum  Euangelium 
ingreiTos  fui(fc  Crucem  proyexiilo  feren- 
tes argenteam, & imaginem  Domini  Salva- 
toris vi  tabula  depitlam.  Idem  etiam  oile- 
ditvfus  accendendi  lumina  coram  ima- 
ginibus, vtex  Fortunato  hb.  4.  ue  V ita 
Sandi  Alartini  in  fine  colligitur. 

Accedit,  fa*pc  probade  Deum  hanc 
venerationem  imaginum,  miraculis,  (eu 
fignis  mirabilibus,qualefuit,in  illa  Chri 
di  imagine  Ca:fare.T  collocata  per  mo- 
dum ftatuar,  quod  ad  eius  pedem  qua: da 
herba  exorta, citm  fimbriam  eius  crefce- 
do  attingeret , vires  ad  pellendum  mor- 
bos,accipiebat, vtHidorici,&  Patres  fu- 
pra  allegati  referunt , & Gregorius  T 11- 
ronenfis  lib.  1 .de  GloriaMartyrum  cap. 
2 1.  & fimilia  diuina  beneficia  fada  per 
imaginem  Chrifli  ad  Abagarum  mi  fiam 
referunt  hidorix  fupra  citata.  Huc  etia 
fpeda^quod  farpe  fola  vndionc  oleilfi- 
padum  ardentium  coram  imaginibus, in 
firini  fanati  funt,  vtcodatex  Fortunato 
fupra,&  alijs. Item  fatis  admiratione  dig 
nu  cfl,quod  Damafcenus  lib.  3.  de  Ima- 
ginibus,circa  finem,  refert  dcTheopbi- 
lo  Alexadrino,  qui  propter  inimicitias, 
quas  cum  Chry  fodomo  in  vita  gederat, 
mori  non  ed  permitius , donec  aH  at  afuit 
imago  Chry fotfomi, quam  ille  cum  adora]] et, 
ffiritum  emifit. 

Preterea imaginum  facrarum  iniurie, 
vel  cotumclie  femper  funt  reputata  gra- 
uifsima  facrilegia  contra  Sandorum , oc 
rerum  facrarum  debitum  cultum  ,ergp 
fignum  manifedum a contrario  ed,  cul- 
tum eis  debitum,  femper  FuilTe  facrum 
exidimatum.Cofequutio  profedd  eui- 
densed.  AlTumptum  vero  colligimus 
in  primis  cx  verbis  Simeonis  Stylitar  in 
epid.ad  Imperatorem  ludimini  relata 
in  dida  feptima  Synodo  ad.  1 .Omnem 
(inquit ) blafphemiam  excedit  improbu  hoc 
facium, quod  in  Deum  V crbum  pro  nobis  in - 

carna- 


-4 'drian.pa 
pa. 

TertuU. 


Bcda. 


NotaoicBa- 
rontus  anno 
Chrifti  401 
r.;3. 

1 ortu  nat. 

. 

Sacrarum 

iir.agmom 

veneraricex 

niiracnlisco 

probatur. 


Grcg.Tur. 


Damafc. 


20. 

Imagines 
contumc\ia 
efficere  gra 
uifsimu  ia- 
criiegium. 


Sigehert. 

Greg.Tur. 


21. 


tAnaftdf. 

Sinaita. 


Barcn, 


Euthy.Sar 

d nf. 


22. 


jpg  Lib.  2. Contra  nonnullos  A itglic  an&  [ ’ ct&  mores. 


carnatum , ttusq.  gloriofam  Matrem,if  ye-  A 
nerandamjantfatnj,  Crucem  defignarunt. 
N**i  cum  -videamus  pUs  leges  yejlras , e $s, 
q ut  in  Agino* , aut  flatuum  Imperatoris  ig- 
nominia afficiunt,  extremo , & iujlo  mortis 
fupplicio  plexere, qua  tandem  poena  punien- 
di Junt , qui  in  imagine  Domini  ncflri,  eiusqt 
Matrem  nefando  facinore  gr  affati funt.\  bi 
darefentit,  excedere  hoc  delidum  in- 
iuriam  ciuilcm,  etiam  in perfonam  Im- 
peratoris redundantem . Vnde  interdii 
acerbitas  huius  criminis  coelcfti  ligno 
mo  lirata  cfRqualc  fuit  copia  fanguinis, 
quar  cx  imagine  Crucifixi  a iudaro  telo 
confixa  manauit,vt  refert  Sigebertus  in 
Chronie,  anno  ?<5o. &Gregorius  Tu- 
ronenfislib.  i . de  Gloria  Martyru  cap. 

22.  Et  quoddam  fimile  ex  Athanalio  re- 
fertur in  feptima  Synodo  ad.4. 

Denique  ijdem  Patres  eifdetn  locis 
loquetes  de  imaginibus,  eas  faepe  facras, 
fandas , <3t  venerabiles  vocant,  & inter- 
dum verbo  adorandi, irfterdum  autem 
verbo  venerandi , aut  falutandi  eas,Ytu- 
tur,  vt  patet  ex  proxime  allegatis^3c  ex 
Anallalio  Sinaita  in  Orat,  de  Sacra  lina- 
xi,dicente,A#o»  ejfe  fatis  ingredi  inEccle- 
fiam,ac  diutnas  imaginum  Santlorumfor- 
n$as,pretiofi:^,ac  ycnerabilcs  cruces  yene-  E 
rari,  tiifi  etiam  peccatorum  jordes  confefsto- 
tie,&  lachrymis  abluantur.  Quamtftratio- 
neai  in  Latinum  conucrfam  Pontifici 
GrcgorioXU  I.  Achilles  StatiusLufita- 
nus  obtulit  , vt  refert  Baronius  anno 
Chrifli.  5" 99.11.9.  & 1 o.  Qui  etiam  anno 
656.  ex  adis,  & vita  Sandi  Maximi  re- 
fert pulchram  hiftoriam,  & colloquium 
inter  Maximum , & quofdam  Legatos 
Imper  «*:ori$  ad  eu  mifios,  quod  his  ver- 
bis concludituijPoffea  furrexerunt  omnes 
eum  lectitia  Dchrjmis,&'  humili  reuerentia 
inclinarunt  fibi  inuicem , & oratio  f a fia  efi.  ^ 
Et  Vnufquisq,  eorum  fantia  Euangelia , &• 
pretiofam  crucem, efrimagmem  Dei,&Sal- 
uatoris  noflri  Icfu  Chrifli Genitricis  eius 
Domina : noflra  Deiparee  falutarunt . Quae 
fere  verba  comcmorat  Euthymius  Sar- 
denfte  Epifcopus  in  dida  Synodo  ad.4. 

Et  in  e is  etiam  expendi  potefi  iuramc- 
tum  , quod  adio  facra , & religiofa  efi:, 
fuper  Euangelia,  & imagines  tanquam 
fuper  res  facras,  <Sc  religiofa  veneratione 
dignas  faftum  efle. 

Eit  ergo  ex  traditione  Patrum  mani- 


feftum , antiquam  Ecclefiam  cum  vfu 
imaginum  earum facram  venerationem  Rationjt:'. 
femper  obfcruaffe.Et  profedo  ratio  na  ‘disirr.s?i. 
tura  lis  idem  demon  flrat , quia  talis  cft 
honor, qualis  eft  excellentia, in  qua  fun-  me^Ku 
datur  5 ratio  autem  venerandi  imagines 
Chrifli,  vel  Sandorum  cfh  eadem  excel 
Icntia, vel  fanditas  prototy poru  m^ergo 
carum  veneratio  ad  eundem  ordinem, 
feu  ad  eandem  virtutem  fpedat , ad  qua 
honor  talium  perfonarum  pertinet, quia 
ad  eas  omnino  refertur.Sicut  honor  ima 
ginis  Regiae , Regius  quodammodo  efir, 

& illius  iniuria  ad  crimen  laefae  mai eda- 
tis pertinere  cenfetur  .quoexemplo,5c 
argumento,  vt*dixi,Patres,  & Concilia 
vtuntur. 

CAPVT  X IT. 

Obiettionibus  Regis  contra  imaginum  ye- 
nerationem  Jatisfit. 

T Rcxlacobus  mirari  non  defi-  L 
ni  t,quod  hominum  ingenium, qua  Sa  In  Prttflt. 
tante  fraus , hoc  tam  audax  commen-  pag. 49. 
tum  Ecclcjite  Chrifliante  obtrudere  attenta- 
nt. Vehem  ente  rq;  ambigit,  an  in  yltimo 
iudicio  excuf alienes  iflius  modi  j ex  illis  ar-  ptt^in.  m 
guttarum  incptijs  petita,  Chriffo  idololatria 
exprobranti, probanda  fint.  Haec  ferefunt 
veiba  Regis, quibus  prudenter, & pro 
caufac  diVnitate  obuiare , mihi  difficilius  . 
efi: , quam  fortifsimis , & clarifsimis  ra- 
tionibus , sut  tefiimonijs  refpondere . 

Nam  fi  leuiter  id  egero , timeo , ne  fidei 
Catholica:  caufam  , remifsius,  quarn  par 
fit, agere  videar:  fi  vero  tanta:  verborum 
acerbitati  eadem  loquendi  libertate  me 
opponam,  vereor,  ne  inde  Rex  alicuius 
ofrcnfionis  occafionem  fumat : ideoque 
fatiusduco,  huiufmodi  verba, qu^  ratio- 
nem ad  caufam  pertinentem  non  conti- 
nent , praeterire , & obicdionibus,  quas 
Rex  innuit,  fatisfaccre.  Prius  tamen  fe- 
renifsimum  Regem  monere  non  omit- 
tam, vtconfideret,  quam  fit  fecurius ca- 
tholica: Ecclefia:,  Conciliis , ac  Patribus 
antiquis  fimpliciter  credere,  quam  de 
eorum  fententia,  & authoritate proprio 
arbitrio  iudiciu  ferre.  Quarnobremite- 
rum, atque  iterum  humiliter  obfecroyvt 
confilium , quod  alijs  praebet  ,fibi  acci- 
piat,mediteturep  attcntifsime,quam  ra- 
tionem 


Cap.  1 2 . Obi  effio  nibus  %egiscotra  imag.  vencr.fatisfir.  i p 


tionem,  vcl(vt  ipfc  loquitur)  defenfio-  A 
nem  , aut  cxcufationcm  in  vltimo  judi- 
cio ChriftusScruator  nofter  accepturus 
elt,an  illius,qui  in  Deo, Sancti  s,&  coru 
imaginibus  colendis,vcftigia  Patrum  fc 
quitur  ,eorumq;  doctrinis  operationes 
fuas accommodat:an  vero  illius,qui  no- 
uos  dodtores  antiquis  praefert  , & pro- 
prio indicio  traditiones  Patrum  damna- 
re non  veretur. 

At  inquit  Rex , obediedumcffe  Deo 

, “*  potius  , quain  hominibus , Deus  autem 
Obicftio  r c ’ 1 ■ • i 

^ , j , 1#  in  Scripturis  omnem  imaginum  adora- 
tionem ,omnisq;  rei  a Deo  conditae  fi-  g 
Secunda.  militudinem  coli  vetat . Deinde  omnis 
imago  eft  idolum , idolum  enim  non  eft 
nihil , non  enim  nihil  fuit , cui  Dtus  cultum 
deferri  interdixit^  rgo  omnis  imago  Dei, 
autcuiufcunque  rei  creatae  efl  idolum; 
ergo  omnis  adoratio  imaginis , elt  ado- 

_ . , ratio  idoli,  ac  fubinde idololatria.  Tan- 

i crtia»  . r 

dem  neque  ierpens  aeneus,  neque  cor- 
pus Moy  fis  nihil  erant,  ille  tamen  con- 
tritus elt, & hoc  abfeonditum. 

P : ni  obie  Rcfpondetur,ficri  non  pofle,vt  quod 

ft.om  fotis-  Ecclcliae  Catholicae  definitio, ac  traditio 
fit.  approbat,  feu  praecipit,  diuino  praecepto 

contrarium  fit,  cum  Ecclefia  ab  Spiritu  Q 
Samftorcgatur,&  Spiritus  Sanctus  non 
pofsit  fibi  ipfi  contraire. Negamus  ergo 
imaginum  vfum  , <5c  venerationem  clTc 
contrariam  diuino  praecepto . Nam  vel 
Iiujgiau  ve  j|]ucl  praeceptum  cx  nouo  teftamcnto 
— allegatur,  aut  ex  veteri;  in  nouo  oltcndi 
diuino^po (i  nyn  potclt,  nili  fortaffe  exiltimetur  in- 
tiuo  prohi-  elusu  in  prohibitione  idololatriae , quod 
bccur.  friuolum,&  vanum  efle,ftatim  oftende- 

mus . Si  autem  ex  veteri  teftamento  al- 
legetur, interrogabo  rurfuSjVtrum  affe- 
ratur tanquain  pofitiuum  illius  legis  ma 
datum , vel  tanquam  naturale.  In  priori 
enim  fcnfu  nolumus  examinare,  an  in  D 
lege  veteri  fuerit  tale  praeceptum  pofi- 
tiuum.ncc  ne, quia  hoc  ad  dogmata  fidei 
non  pertinet.  Nam  illo  dato, inde  infer- 
re,venerationem  imaginum , quam  Ec- 
clelia  approbat,  elTe  contra  diuinum  pr£ 
ccptum  .iudaicu  continet  errorem,  quia 
fi  tale  praeceptum  pofitiuum  fuit,  caere- 
moniale  fuit, aut  ergo  creditur, nunc  ob- 
ligare ,&  hic  eft  iudaicus  crrormamfe- 

O ^ ^ 

cundu  fidem  ccremonialia  mortua  sut, 
imo  3c  mortifera ; vel  creditur , effe  ab- 
rogatum, & lic  non  poteft  ratione  illius 


veneratio  imaginum  reputari  contraria 
diuino  praecepto, quia  preceptum  abro- 
gatum iam  non  elt  praeceptum;,  neque 
opus  illi  contrarium , voluntati  legisla- 
toris repugnare  dici  potell. 

Si  vero  praeceptu  illud  reputetur  na-  q.. 
turale,&  morale,negamus,  inuemri  tale  Nullum  da 
preceptum  in  teftamcnto  veteri. Maxi-  tur  pr^ccp- 
me  enim  fumi  potell:  cx  verbis  Exodi  catur5 
20. & Deuteron.  j . Non  facies  tibi  fculp- 
tile , ne %fi militudinem  omnem , qua  efi  in  nern  prohi- 
ccelo  defitper,  &1  in  terra  deorfum,  ne  e orti,  bens. 
auijuntin  aquiyjub  terra.  In  hisaute  ver- 
bis, vel  nonomnes  rerum  imagines,  fcd  Ex  locis  E- 
folum  ordinatae  ad  indebitum  cultu  (vt  10,  & 
multi  probabiliter  credunt, etiam  ex  an-  njch)1  J 
tiquis  Patribus)  prohibebantur : <3c  fic  d)j0fter.di- 
quidem  praeceptum  eratnaturalemega-  tur. 
mus  tamen  fub  illo  comprehendi  San- 
ftorum  imagines : illa?  enim  non  ad  in- 
debitum, fedad  honeftifsimum  cultum, 
inftitutaefunt,  vt  offendimus.  Vel  illo 
praecepto  omnes  imagines  fimpliciter, 
<3cabfolute,&  propter  quencuque  vfum 
inftitutar(vt  ali)  voluntjprohibitae  funt, 

& fic  preceptum  non  fuit  naturale,&  ita 
nihil  ex  illo  inferri  poteft  adpraefends 
temporis  obligationem , vt  iam  declara- 
tum cft.Et  Proteftatites  qui  illu  din  hoc 
fenfu  allegant » & nihilominus  effe  prae- 
ceptum morale  affirmant, probare  id  cer 
tenonpoffuntex  Scriptura:  nam  in  illa 
hoc  non  dicitur,  apud  illos  autem  nulla 
alia  probatio  firma  eft,  nec  nos  illam  ad- 
mittere tenemur.Veruntamen  etia  non 
cft  fufficiens  coniectura,  quod  verba  il- 
la in  promulgatione  decalogi  inferatur: 
nam  ibi  etiam  multis  verbis  proponitur 
praeceptu  tertium  de  obferuatione  fab- 
bati , quod  nihilominus  quoad  talem  te- 
poris determinationem  non  morale  fuit, 
fedcaeremoniale.Deinde  nullus  eft  San- 
atorum Patrum , qui  illaverba  indicto 
abfoluto  fenfu  intellecta  dixerit  conti- 
nere praeceptum  morale  naturale,  &no 
potius  pofitiuum  illi  tempori  accomo- 
datum. Denique  nulla  verifimili  ratione 
oftendi  poteft,  illam  prohibitionem  efle 
exintrinfeco  didtamine legis  naturalis. 

Et  certe  ipfe  etiam  Rex  hoc  idem  co- 
cedere  cogitur , ait  enim  aliquem  vfum  5 • 
imaginum  non  effe  prohibitu  nunc , & 
cofequenter  nec  naturali  iure,  ideq;ne- 
ceffario  fatetur  de  imaginu  effectione: 

cum 


• 

6. 

Satisfit  feta 
dx  obitcho 


'jbtgttft. 
Ter  tuli. 


Diferimen 
inter  idola. 
&im»gine. 


r$2  Lib.  2.  Contra  nonnullos  Jnglicana  feti  a errores . 


cum  tamen  verbum  abfolutum  Dei  rue- 
rit. N«n  facies  tibt  fculpttle  j ergo  vel  per 
illa  verba  nonfuit  tantum  prohibitum 
illud,  quod  erat  per  fe  maluin,<5t  ita  con- 
tinebant praeceptum  politiuum,  quod 
celiauit,  velli  dicatur,  per  illa  nonclle 
prohibitu  abfolute  facere  imagines , fed 
facere  ad  venerationem,  pari  ratione  re- 
ftringi  verba  debebunt  advcncrationcm 
indebitam,  feu  fuperftitiofam.  No  enim 
omnis  veneratio  imaginum  de  fe  mala 
eft,aut  honori  diuino  contraria,  vt  in  fu- 
perionbus  oftenfumeft,  &in  fequenti 
pueto  amplius  declarabitur.  Et  ideo  qui 
verba  illa  intelligunt  de  abfoluta  prohi- 
bitione imaginum , confequentcr  dicut, 
effetfionem , & vfum  imaginum,&  fta- 
tuarum  ita  fuiffe  prohibitam,vt  illas  per 
fe  depingere,  aut  fabricare  non  liceret; 
hoc  autem  manifeftum  eft, non  elTe  iuris 
naturalis, quanuis  potuerit  effe  pofitiui, 
quod  modo  non  curamus , quia  nihil  ad 
prxfcntem  caufam  refert. 

In  altera  parte  confundit  Rexidolu 
cumimaginc,5cinhoc  fundat  obiettio- 
nem , qwx  proinde  parui  eft  momenti : 
nam  faerte  imagines  Chrifti , <5t  Sanfto- 
rum,idola  non  funt,&  oppofitum  in  fep 
tima  Synodo  Aftion.7.  damnatum  eft. 
Quanuis  enim  fimulachra  gentium,qux 
idola  erant,  re  vera  imagines  fuerint,  no 
propterea  quaelibet  imago  idolum  eft, 
fedilla  tantum , qux  cft  Deifalfi  fimula- 
chrum,vt  dixit  Auguftinus  lib.Qu$ftio- 
nu  m i n libr  u m ludie.  44 1 . Et  idem  fere 
fenfit  Tertullianus  lib.  de  Idololatria  c. 
4.dicens,  Idola  effe  imagines  earum  rerum > 
quas  coi  it  humanus  error.  Quanquam  haec 
verba  generaliora  funt,&  comprehen- 
dunt omnem  imaginem  inuentam,  vel 
propolitam  ad  colendum  id,  quod  non 
eft  cultu , aut  veneratione  dignum  . Eli 
ergo  differentia  inter  idolum , & imagi- 
nem,quod  idolum  eft  falfaimago,id  eft, 
rei,  qux  non  eft,  vel  quae  non  eft  adora- 
tione digna,  vt  communiter  Patres dc 
idolis  feribentes  interpretantur ; imago 
autem  dicitur , etiamfi  veram  repraefen- 
tationem  habeat . Rcftrin^endo  aute  °;e- 
neralem  rationem  imaginis  ad  facras,  <Sc 
Ecdefiafticas  imagines , de  ratione  illius 
eft,vt  fit  de  re  vcra,&  vere  fan  «fla, ac  pro 
in.de  vere  digna  adoratione.  Et  fic  dixit 
Adrianus  Papa  in  epift  .ad  Conftantinu, 


B 


D 


6c  Irenein  feptima  Synodo  KCi.z.lma- 
gvies  tantum  ob  recordationem  Santtorum 
pingi,  venerari,  & coli, quos  clare  confiat, 
j cruos  ejfe  Dei, &pro  nobis  apud  Deitatem 
ebfecran,&'  intercedcre.N  ndc  etiam  con- 
flat, quantum  diftet  veneratio  imaginu 
facrarum  ab  idololatria : nam  omnis  cul- 
tus idololatria;,  vel  fiftit  in  idolo  tanqua 
in  veroDco,vel  per  fnnulachrum  tendit 
ad  colendum  pro  Deo  eum,  qui  non  eft, 
vel  ad  colendum  vt  numen,  impium  ali- 
quem, feu  doemonem , veneratio  autem 
imaginum  tendit,vel  proxime  in  hono- 
rem Dei,vel  faltem  alicuius  perfon^  ve- 
re fan  ctx,  qui  tandem  irrDei  etiam  ho- 
norem redundat. 

N eque  contra  hoc  obftat,fiuc  idolum 
dicatur  elTe  aliquid,  vt  Rex  contendit, 
fiueclfc nihil,  vtipfe Catholicis obijeit. 
N emo  enim  vnquam  negmiit  idola  gen- 
tium quoad  ipfa  corporea  fimulachra  ef- 
fe res  aliquas  etiam  materiales , & fcnfi- 
bus  patentes , quod  commune  etiam  eft: 
imaginibus  facrisj  in  hoc  ergo  fenfu  ido- 
lum aliquid  eft . Et  nihilominus  propter 
fialfam  reprxfcntationem  dici  pote ft  ni- 
hil (ficut  vocatur  a Paulo.  i.ad  Corint. 
8.<Sc  1 o.jquia  res, quam  reprxientat,vel 
nulla  vera  res  eft , vel  nullam  veram  ex- 
cellentiam habet,  ob  quam  fit  colenda, 
vt  Origenes  Homil.  8.  in  Exodum , c< 
aliqui  interpretes  Pauli  illud  eius  verbu. 
intellexerunt. Quanuis  etiam  pofsit  ido 
lum  dici  nihil,  quia  nullius  eft  virtutis, 
aut  potentiae, vt  ibi  interpretatur  Chry- 
foftomus  homil. 20. quemTheophylaci. 
& ali  j fequuntur.  Et  fic  etiam  alteruip 
Auguftinus  ao.  contra Fauftum  cap.  5. 
ea,  qux  colunt  gentes , aliquid  eflc,quia 
funt  idola , in  quibus  doemonia  adoran- 
tur, vel  aliqux  partes  mundi , quae  funC 
vera  corpora,  non  tamen  colenda,  fed  ad 
ftlutem(ait)nihil  funt.  Sicut  alias  etiam  di 
xit  idem  Auguftinus,  peccatum  nihd 
e (Te  , non  quia  aftus  peccati  nihil  fit , fed 
quia  malitia  eius , qua  in  ratione  peccati 
conftituitur,  no  cft  aliquid,  fed  priuatio 
boni.  Et  fimili  modo  Hicron.  in  Ofex. 
7.  in  fine  dicit,  Heereticos  impijfsmas  ha- 
refes  extruentes  conuerti  in  nihilum , iuxta 
translationem  feptuaginta  ibidem , Non 
quo  defierint  effe,  fed  quo  comparatione  Dei 
omnes , qui  contra  Dominum  fapiunt , non 
effe  dicuntur:  nam  fi  Deus  esi  y tutas,  quid- 
quid 


i/Urian. 

Papa. 


Veneratio 
ifcagsuii  „ 

idololatria 


7- 


Qu*  t«ia- 
ne  idola  di- 
cacur  nihil. 


Origtrt, 


Chryfofi, 


Ilieron. 


Cap. / 2.  Obiettionibus  % enjscotraima g.  vener.fatisfo.  193 


quid  contrariumv  eritati  e fl, mendacium  ejl, 
& nihil  nominatur . Et  ita  etiam  intelligit 
ibidem  illud  Edher.  14. Ne  tradas  fceptru 
tuum  ijs , qui  non  furit , Jlaud  dubium  ( ait) 
quin  idola  fignificet  nimirum,  quia  falfa 
limt,&  mendacium,  vttaleell,  nihil  eft. 
Eli  ergo  idolum  res  aliqua  vt  imago,  & 
materia  quaedam  ed , Sc  ed  nihil, quate- 
nus nihil  ed , quod  repraefentat , liuc  (it 
omnino  nihil , feu  nulla  vera  res,  fiue  (it 
nihil  quatenus  aliquid  diuinuin,  aut  fan- 
dum  repraefentatur,quod  vere  fandum 
non  cll.  Et  hinc  habet  idololatria , quod 
mala  (it,  & quod  idololatria  (it , Sc  ideo 
multum  ab  illa  differt  facrarum  imagi- 
num veneratio. 

Verum  huiufmodi  refponfioncs  aRe- 
*•  ge defpiciuntur  tanquamfophidica , & 
arguta  effugia:»*/»  S criptura^inqiu^om- 
rns  rei  a Deo  conditx  fimiiitudinem  coli  ve- 
tat. Sed  nihil  nos  mouent  verba  Regis, 
tum  quia  didindiones  illae  non  funr  a 
nobis  inuentaeffeda  Patribus, tum  etiam 
quia  funt  rationi  naturali  valde  confen- 
taneae.  Ad  Scripturam  vero  in  primis 
relpondemus,iu>cta  Patrum, & £cc!eii£ 
traditionem,  redainqj  rationem  effe  in- 
telligendam. Deinde  negamus, Scriptu- 
ram prohibere  omnis  (unilitudinis  rei 
condit^  vencrationem,nullibi  enim  po- 
tcll  hoc  prcceptum odendi,nili  tortem 
prohibitione  faciendi  fculptile,  omneqj 
fimiiitudinem , intelligatur  inclufa . Et 
tucad  rclpofione.m  datam  reuoluimur. 
Nam  vel  fuit  pofitiua,&  nunc  non  obli- 
gatjvcl  fi  naturalem, & moralem  obliga- 
tionem continet, intelligitur  de  effectio- 
ne idolorum , feu  (quod perinde  cd)  de 
eflfcdionc  imaginum,  qu£  tanquamDi), 
vel  tanquamDcorum  fimulachracolan- 
AJoratio  a-  tur  . Edq;  hoc  ipfi  Scriptura  confenta- 
rur? eft^cri  neum>  4uae  aliquam creatura: adoratio- 
prurar  con • nC111  permittit,  vel  interda  iubet.  Quod 
inuanea.  argumentu authoritate  Hieronymi  co- 
Airia,  Pa  firmat  Adrianus  Papa  in  dida  epild.  ad 
I74»  Conllantin.afferentis  in  exemplum  duo 

Cherubim  aurea , & cruflas^  inquit ) illas, 
quas  fabricauit  AJoyfes . Dicitque  Deum 
concefsiffcludasis  liate  adorare.  Quan- 
uisenim  hoc  expreffe  in  Scriptura  non 
legatur, tamen  id  videtur  collegi ffe  ex 
eo , quod  erant  imagines  facrae , vel  cer- 
te quia  erant  veluti  partes  Propitiatori), 
quod  etiam  veneratione  dignum  erat , 


A & ita  in  cpidola  17. inter  Epidolas  Hie- 
ronymi , quae  c(d  Pauli , Si  Eudochij  ad 
Marcellam , & ftylus  docet  a Hierony- 
mo effe  confcriptam , fic  dicitur , V ene - 
rabantur  quondam  Iudcci  Santla  Sanffo- 
rum , quia  ibi  erant  cherubim , ejr  propitia- 
torium , & arca  teflamcnti , mana , Virga 
Aaron , cjt' altare  aureum,  Sc  additur,  Aon 
ne  tibi  venerabilius  yidetur  fepulchrum  Do 
minii  quae  poderiora  verba  declarant, 
priora  etiam  intelligi  de  veneratione  Ia- 
era. De  qua  clarius  dicitur  Pfalm.  98. 
Adorate  fcabellum  pedum  eius  , quoniam 
g fancium  e (vtfupra  dixi)per Jcabel- 
lumpedum  Domini  arca  tedamenti  intel- 
ligitur,5c  ex  ratione  adorandi, qii^  pro- 
ponitur, condat  fermonem  ede  de  facra 
veneratione . Et  hanc  fuiffe  Dei  volun- 
tatc,patet  ex  modo , quo  volebat,  arcam 
illam  reuerenter  tractari,  Deuteron.  10. 
Sc  Iofue.}.&  i.Reg.tf.Etratio  fan dita- 
tis in  cifdem  verbis  data,  odedit,  res  etia 
alias  dicatas  diuino  cultui,  quae  (andx  in 
Scriptura  vocantur , fuiffe  fimili  vene- 
ratione tradandas,  vt  aperte  fentitDa- 
mafccnuslibr.^.de  Fide  capite  17.  Non 
ergo  omnis  veneratio  rei  creatae  erat 
„ in  Scriptura  prohibita,  fed  illa  tantum, 
que  ad  cultum  veri  Dei  referri  non  po- 
terat. 

Denique  ad  exempla  illa , quae  Rex 
adducit  de  ferpente  aeneo  , Sc  de  corpo- 
re Moyfi , refpondemus , ex  rebus  par- 
tim  incertis , partim  ad  caufam  non  per- 
tinentibus fnmpta  effe . Nam  licet  ve- 
rum fit.  Regem  Ezechiam  confregiffe 
ferpente m x neum , quia  fili)  Ifrael  ado- 
lebantei  incenfnm,  vt^abetur  quarto 
Regum  decimo  odauo^ff  on  ed  tamen 
certum  , fuiffe  prohibitum  in  illa  lege 
quocunque  modo  adorare  illum  ferpen- 
D tem . Imo  multi  putant , licui  ffc , & in 
principio  id  fadum  fuiffe  debito  modo: 
vtique  venerando  in  illo , <3c  per  illum 
Bcumauthorem  tanti  benefici).  Quod 
potuiffe rede  fieri , tedatur Diuus  Au- 
gudinus  libro  tertio  de  Trinitate,  capi- 
te decimo,  <Sc  non  condat,  fpecialiter 
fuiffe  a Deo  prohibitum.  Pofted  vero 
ait  Augudinus  lib.io.de  Ciuitat.cap.8. 
Cum  populus  errans, ferpentem  propter  facH 
memoriam  re  fer  natum, tanqua  idolum  coie- 
re coepijfetyE-^echiasRexreligiofapotejlate 
Deo  feruiens  cum  magna  pietatis  laude  con - 
R triuit. 


Deut.  10, 
Io  fu  e,  3 . 

1 ,Reg,6f 


Darnafc. 


9. 

Occurritur 

obieftioni 

tectis. 


4.Xeg.i8 


Augufl. 


Gregor, 


IO. 

Satisfic  fe- 
cundo 5x6* 
j)lo. 


Lib- 2. Contra  nonnullos  Jnglican&fetfa  errores. 


1P4- 

triuit.  Sic  autem  farto  illo  explicato, ni- 
hii  ad  caufiim  de  imaginibus  Eccleiis 
pertinet,  quia  imagines  non  adorantur  a 
fidelibus  vt  idola , neque  huius  mali  pe- 
riculum morale  imminet.  Et  quando  ali 
quis  error  alicubi  contingeret  , non  tra- 
rt-ione  imaginum  , fed  dortrina , <5c  luce 
Euangelij  depelledus  elfet  error,  <5c  pius 
imaginum  vius  conferuandus,  vt  dixit 
Gregorius  indirta  epift.p.  libri  9.  Aiij 
vero  exiftimant,  nunquam  Iudsos  ve- 
neratos elTe  ferpentem  illum,im6  id  fuif 
fe  prohibitum  in  lege  veteri  ^ non  natu- 
rali praecepto  , fed  pofitiuo , nec  fpeciali 
lege , fed  illa  generali , qua,  probabiliter 
credunt , tunc  fuilTe  prohibitam  omniu. 
imaginum  venerationem,  populum  au- 
tem coepilfc  agere  contra  illud  praecep- 
tum, &:  ideo  Ezechiam  ad  occafionem 
tollendam  ferpentem  confregifie  . Qua 
etiam  admitla  fententia,  nihil  habet  com 
mune  illud  exemplum  cum  caufaima- 
ginum,tum  quiapr^ccptum  illud,{i  fuit, 
in  lege  gratis  celTauit,tum  etiam  quia 
occalio  errandi , qus  tempore  legis  erat, 
ex  propenfione  ad  idololatriam  partim 
ex  gentilium  confuetudine , & exem- 
plo , partim  ex  ignorantia,  & infirmita- 
te fidei  proferta  .tempore  legis  gratis 
non  inuenitur , vt  rerte  notauit  Damaf- 
cenusdirto  lib.4.  cap.  17.  & latius  orat. 

1 .de  Imaginibus. 

In  alio  vero  exeplo  de  corpore  Moyfi 
foliim  cx  Scriptura  habemus,mortuum 
fui  ile  iu  ffu  Dei , & ab  eodem  fepultum, 
eiusq;  fepulchrum  occultum  fuiffe  hor- 
minibus  Deuteron.  vlt.  Quam  vero  ob 
caufam  Deus  vagierit  occultare  corpus 
Moyfi  , ScriptiS  non  declarat : Prote- 
ftantesvero  exiftimare  videntur, cau- 
fim iuiile , ne  Iudsi  occafionem  fume- 
rent, committendi  idololatriam,  corpus 
Moyfi, vel  eius  fepulchrum  venerando. 
Et  in  hoc  videtur  fundari  Regis  argu- 
mentum, vt  faltem  propter  tollendam 
occatione  imagines  etiam  tollendae  fint. 
Cui  in  primis  refponderepofifumus,ne- 
gando  illationem,&  fimilitudinem,quia 
iam  oficnfum  efl,non  ede  in  hacimpcr- 
ertione  Ecclefiam  fynagoge  squipara- 
darn.  Ahas  etiam  fepulchra  Apofloloru, 
& Martyrum  deberent  efife  fidelibus  ig- 
nota;  imo  reliquis  Sanrtorum  omnium 
comburendae  edent,  ne  fideles  a d idolo- 


II. 


A latriam  per  occafionem  induceret, quod 
non  folum  impium,fed  etiam  ridiculum 
efl. 

Deinde  refponderi  potefl,  argumen- 
tum illud  non  in  Scriptura,  fed  magis  in 
^ propria  coniertura  elTe  fundatum,  & 

^ ideo  parui  momenti  eile . Nam  eft  qui- 
dem illa  ratio  probabilis,  vt  illam  ex- 
pendit Abuleniis  > ad  illam  accommo- 
dans altercationem  inter  Archangelum, 

& diabolum  fuper  Moyfi  corpore,  cu- 
ius meminit  ludas  Apodolus in  fua ca- 
nonica . Et  eandem  rationem  infinuat 
£ ChryfoAomusHomilia  quinta  in  Mat-  CbryfiH 
thsum,quanuis  non  dicat,  occultafle 
Deum  fepulchru  Moyfi  propter  illam 
caufam , fed  ait ,Non  mtroduxijfe  Moyjem 
populum  in  terram  promifsioms , «e ludcei 
illiprorfus  tnbuerent  omma  beneficia  > qute 
per  ilium  dDeo  receperant , & adiungit, 

Vt  igitur  omnis  huiufmodi  amputaretur  oc- 
cafio , ipfum  quoque  cfi  occultum  eius  fepul- 
chrum  . Eandemque rationem  indicauit 
Augullmus,  vel  Author  operis  de  Mi-  Angiijl, 
rabihbus  Sacrs  Scripturs  libr.i.  capite 
vltimo.  Sed  nihilominus  non  etl  ratio 
necelfaria.  Nam  idem  Author  de  Mira- 
C bilibus  Sacrs  Scripturs additaliam, vi- 
delicet, "Vt  illam  faciem,  quce  confortio  fer - 
monis  Domini  ruttlauerat , mortis  maerore 
reprejfam  nullus  videret  .Dici  etiam  po- 
telljid  fartum  effe  quafi  ad  complemen- 
tum ,8c  exaggerationem  poens  iniun- 
rts  Moyfi  propter  culpam  diffidentis 
circa  fluxum  aqus  de  petrafllla  enim  de 
caufa  terra  promifsionis  priuatus  efl, 

Numer.  20.  vt  rerte  ponderat  Chryfo- 
Ilomus  libro  quarto  de  Sacerdotio  pro-  p‘  'fi 
pe  initium , & Auguftinus  in  libr.quin-  U^C' 

quaginta  homiliarum,  homilia  vigefima 
feptima , & Enarrat,  in  Pfalm.  98.  ver- 
D fus  finem.  Videtur  autem  -voluilleDeus 
ad  maiorem  populi  terrorem,  vt  nec  vi- 
uus,  nec  mortuus  illam  terram  ingrede- 
retur , ideoque  occultauit  fepulchrum 
cius,  ne  Iudsi  offa  illius  fecum  defer- 
rent,ficut  olla  lacob,&  Iofephi  tranflu- 
lerunt . Prsterea  dici  potefl,  occultafle 
Deum  corpus  Moyfi,  vt  in  maiori  ad- 
miratione,^ interna  reuerentia  habe- 
retur. Hoc  enim  infinuauit  Hierony- 
mus Amos . capite  9.  dicens,  Afcendit  Hterw> 
Dominus  cum  Moyfe  , cuius  fepulturre  lo- 
cus , quia  in  caelum  ajcenderat , in  terra  non 

potuit 


ChrjfoJt. 


I . 


Obie&io 
'vf^is  c*n- 
r j imagi  - 
is  Dei  ado 
itionem. 


Tiago  Dei 
aplex. 


Propria , 

• formalis 
ei  imago 
dciibi  ue- 

ait. 


Cup.  i S'  De  Imaginibus  Dei,vt 1 Deus  efi.  1 9 S 


potuit  inueniri.  Denique  dici  poteR , & 
fortafTe  fecurius  , hoc  cRe  vnum  ex  his, 
qux  fecundum  confiliuin  voluntatis  lue 
operatur  Deus, quorum  caufas  inuenire 
non  poffumus , & quaerere  fuperuaca- 
ncum  eft,id,quodinfinuauit  ChryfoR. 
Orat.  20.  adHebf.  dicens, Quadam  an- 
tiquorum Patrum  offa  translata  ejftc  m ter- 
ram promiffam,  Moyfiis  autem  ojja fitafuif- 
fe  in  terra  aliena  , & non  J olum  illius , fed 
etiam  ^Aaronis  , Iere  mite , & Daniehs . Et 
fi  militer , ait,  quor  undam  Apof  olorum,  yt 
Petri,  & Pauli, & cxt.fcpulchra  nouimus , 
aliorum  autem  ne  fimus , cuius  rei  rationem 
quarere  fuperfluum  ejfet . Illa  ergo  con- 
ieclura  intqmgraui  caufa  fupcruacanea 
etiam  ed. 

C A P V T XIII. 

De  imaginibus  Dei,yt  Deus  e f . 

PRy£TER  obiecliones  generales 
de  veneratione  imaginu  duas  alias 
in  particulari  proponit  Rex,vnam 
contra  imaginem  Dei,vtiquc  vtDeus 
eR;  aliam  contra  crucis  Chrifti  adora- 
tionem, de  hac  poReriori  dicemus  capi- 
te fequenti,  hic  prior  expendenda  eR. 
In  qua  dicit,  Non  folii  m e ii  prohibitum 
( Ici  licet , ia  veteri  teRamento)  adorare 
imaginem  Dei  ,ftd  etiam  effingere, addita^ 
ratio  , Deum  fub  nullius  ynquam  afyettum 
cecidijJeN cruntamen  in  hoc  punfto  vul 
garis  di Rinttio  imaginum  Dei  praemit- 
tenda eR,vna  eR  propria , vt  fi  quis  velit 
per  depictam  formam  ad  vinum  expri- 
mere propriam  Dei  formam , feu  natu- 
ram, qux  dici  potelt  formalis  imago^alia 
vero  eR  metaphorica  imago , in  qua  per 
aliquam  figuram  corpoream  rcprxfen- 
tentur  aliquo.modo , & per  analogiam 
proprietates  rei  fuperioris , fient  per  fi- 
guram iuuenis,  pennas,  Sc  indumentum 
album  habentis,  reprxfentatur  Ange- 
lus. 

Quod  ergo  fpeitatad  primum  genus 
imaginum  de  fide  certum  eR,  nonefle 
licitum , imo elle  Rultifsimum , conari, 
talem  imaginem  Dei  depingere.  Quia 
cum  Deus  corpore  careat,impofsibile 
eR,  per  imaginem  corpoream, fiue  fcul- 
ptam,  fiuc  depictam  ad  viuum  Deum 
reprifentare.  £t  hoc  eR  quod  dicitur 


A Ifaix.40 . Cui  fimilem  feciftis  Deum , aut 
quam  imaginem  ponetis  ei?  8c  cap.  46.  C ui 
afsimtlajhs  me,<y  adxquafiis,  z?  compar a- 
flisme,  & feciftis  fimilem  ? Quae  verba , fi 
attente  confiderentur , non  tam  conti- 
nent prohibitionis  formam, quam  decla- 
rant, cile  per  fe  malum,  & impofsibile, 
talem  Dei  fimilitudinem , aut  imaginem 
formare.  Et  ideo  non  foliim  in  veteri  te- 
Ramento,  fed  etiam  in  nono  eodem  fere 
modo  idem  prohibitum  eR,dicente  Pau 
lo  Artor.  17.  A Ton  debemus  xflmare  astro, 
ey  argento, aut  lapidi, fculptura  artis, & ce- 
£ gitatioius  hominis, Diurnum  effefimile.  De 
hoc  ergo  genere  imaginis  Dei  nulla  eR 
controucrfia,nam  in  hot  fenfu  ScPatres 
communiter,  quos  referre  non  ef^necel 
fe,&  feptiina  Synodus  Act.  3 . & >.  & 
ScholaRici  omnes  has  imagines  Dei  om 
nino  improbandas,  tanquam  verx  Dei 
exiRimationi  contrarias,  conRantifsi- 
me  docent. 

De  altero  vero  genere  imaginu  Dei 
nihil  ha&enus  eR  certa  fide  Rabilitum, 
<$c  confulto  Concilium  1 ridentinum  de 
imaginibus  ChriRi , Deiparx , Sc  San- 
atorum agens , nihil  de  imaginibus  Dei 
Q dixit,  Sc  Concilium  Nicaenum.  2. re- 
probando priores  imagines  Dei, de  po- 
Rcrioribus  tacuit,  & ita  inter  Catholi- 
cos Doftores  varix  funt  in  hoc  puncto 
opiniones. Cum  ergo  hic  folum  de  dog- 
matibus fidei  agamus  , pollemus  hanc 
Regis  obiectionetn  omittere , vt  in  hac 
parte  infuo  fenfu  abundet . Quia  vero 
docere  intendit, talium  imaginum  vfuin 
efie  impium,&  contra  diuinum  prorep- 
tum,Se  nos  credimus,  longe  probabilius 
clTe , neque  malum  , neque  prohibitum,- 
imo  honeRum  elTe , <Sc  magis  piu,  fi  pru- 
denter fiat , magisq;  confentaneuin  Ec- 
D clefi^  vfui,ideo  vtrumque  breuiter  pro- 
bandum eR . Primum  ergooRendimus 
fere  difcurfu  fupra  faCto,  quia  depinge- 
re talem  imaginem  Dei  non  eR  prohi- 
bitum in  nouo  teRamento  fpeciali  prx- 
cepto  pofitiuo , quia  de  imagine  Dei  fo- 
lum  inueniuntur  in  nouo  teRamento  ci- 
tata verba  Pauli , qux  aperte  tantum  ius 
naturale  declarant. 

Si  autem  dacatur,  contineri  hanc  pro- 
hibitionem in  veteri  teRamento,  de  illa 
iterum  interrogamus , qualis  fuerit  illa 
prohibitio?res  enim  dubia  eR,  tam  quo- 
R z ad 


Jfai.  40.  & 
4 C. 


^Abi.iy, 


SeptimaSy 

M0d, 


3.' 

Coc.  Trid • 


Cone.  Ni- 
cxn. 


Defcriptio* 
nem  meta* 
phoiiceima 
ginis  Dei  , 
neque  mala 
ceque  pro- 
hibita elle. 


4’ 


Exponatur 
Joca  Scrip- 
tura de  ima 
ginibus  D«i 
l«cjueoti’» 

limen. 


Deuter.4. 


Exod.  z©> 


Paulin, 


5- 


j pg  Li!,,  2.  Contra  nonnullos  Jnficatu  feSta  errtres. 


ad  fen  fum,quam  quoad  genu»  prfcepti. 
Vnde  fi  prohibitio  dicatur  cfte  moralis, 
&ex  lege  naturali , intclligenda  erit  de 
imagine  propria , & no  de  metaphorica, 
quia  nulla  eft  verifimilis  ratio,  qu$  ofte- 
dat  effe  per  fe,&  intrinfece  malum,  Deii 
metaphorice  depingere , vt  ftatim  dica» 
Et  quide  m locis  Ifaiae  citatis , in  quibus 
i usi  pfum  naturale  explicatur,  de  pro- 
prijs  imaginibus  Dei  fermo  cfl : nam  vt 
notat  Hieronymus, in  c. 40. irridet  Ifaias 
ftultitiam  gentium , qui  putabant  idola 
fua  efie  Deos, vel  propriam  Dei  formam 
repraefentare.  V nde  ad  illa  verba,  Cui  fi- 
mlcrn  feciftis  Deum , aut  quam  imaginem 
ponetis  eifaddit  Hieronymus,  qui  ffirttus 
<fi,ey  ili  omnibus  ett,&c.  In  capite  autem 
4. 6.  reprehenduntur  iudan  gentium  ftul 
titiam  in  hoc  imitantes. De  hac  item  for- 
ma polfunt  conuenienter  intelligi  verba 
Moyfis  Dcuteron.  4.  Loquutusj,  ejl  Do- 
minus ad  yosde  medio  igms,yocem  ytrbom 
eius  audifiis,^  formam  penitus  no  yidtjlis. 
Quanuis  etiam  fenfus  clfc  pofsit, nullam 
omnino  formam  velquafi  perfonam  se- 
fibilem  viditTe,fed  t2ntum  voce  loquen- 
tis  audiuilTemam  hoc  magis  indicant  alia 
verba , quae  Moyfes  infra  repetit , Non 
yidiftis  aliquam  fimilitndtnem  in  die,  qua 
loquutus  ejl  nobis  Dominus  in  Oreb  de  me- 
dio ignis, ne  forte  deceptifaciatis  yobis  cun - 
fiam  fimilitudinem  . Et  ita  eft  probabile, 
fuifte  ibi,<Sc  Exodi. 20.  prohibitum,fin- 
gerc  quancumque  imaginem  Dei,  fub 
quouis  praetextu,  quia  rudis  ille  popu- 
lus facile  exiftimaret , illam  cfte  propria 
formam  Dei  ,vel  ipfas  ftatuas  vtDeos 
adoraret.  Tale  autem  praeceptum  fic  in- 
tellectum pofitiuum  fuit,acc£remonia- 
le,  conucniensquc  illi  populo  propter 
imperfe&ionem  fuam;&  ideo  nunc  iam 
ceftauit  ; & mutato  etiam  rerum  ftatu 
non  fuit  necelfarium , quia  illa  occafio, 
fcu  periculum  fublatum  eft,vt  fupra  di- 
xi . Cuius  etiam  rei  fufficiens  fignum 
eft,  quia  in  Chrifti  Ecclcfia  permittitur 
vfus  talium  imaginum  Dei,  non  folum 
nunc  , fed  ante  mille  trecentos  annos,  vt 
intelligi  poteft  ex  varijs  carminibus, 
quy  dc  his  imaginibus  habet  Paulinus 
Epiftol.  12:  At  Ecclcfia  non  permifif- 
fet  illas  tot  faeculis,  fidiuinoiurc  prohi- 
bitae fuiffent. 

bed initat  Rex,  non  folu  propter  pe- 


B 


D 


riculum  adorationis , fed  etiam  propter 
indecentiam , & inutilitatem,  prohibitu 
cfte,  tales  imagines  effingere . Nam  cum 
Dcus(\nquit)ad  yiuum  expnmi  non  pofsit , 
fuperuacaneus  cfl  labor , conatus q3  inanis, id 
falfa  adumbratione  corrumpere, quod  imita- 
ri non  pofsisiquod  nemo, non  dico,  Princeps, 
fedyix  quijqua  homoplebeius  in  fua  effigie 
ferre  [attineat . At  rationes  iftar  in  Scrip- 
tura non  leguntur, fed  a Proteftancibus 
excogitate  funt.Et  in  priore  caru  quid- 
piam  falfum  fupponitur,&fan<ftae  Scri- 
pturae cotrarium,  ne  dicam  iniuriofum. 
Nam  fi  omnes  metaphoricae  imagines, 
quae  ad  viuum  non  poliunt  imitari  pro- 
totypa,  falfa  adumbratione  illa  corrum? 
perc  dicenda  funt , omnes  etiam  paraboU, 
ac  figura  fignificandarum  quarumcumf  re- 
rum , quee  non  ad  proprietatem  aceipiendrc 
fun>,f ed  in  eis  aliud  ex  alio  ett  intelligendu , 
dicentur  e j] 'e  mendacia  ,vt  in  fimili  dixit 
Auguftinus  lib.  contra  Mcndaciu.c.  1 o. 
Sic  ergo,  quando  defeendit  Spiritus  Sa- 
ftus  in  fpccie  columbar , vel  quando  fub 
fpecie  linguarum  tanquam  ignis  miftus 
eft , falfa  adumbratione  forma  cius  cor- 
rupta cft.Idemcp  erit  dicendum  de  ima- 
gine Chrifti  fub  fpccie  agni  ,cum  tamen 
illius  imaginis  vfus  antiquifsimus  inEc- 
clefiafit.  Item  imago  Angeli  fub  fpecie 
iuuenis,&c.  eftet  formae  Angelica  cor- 
ruptio , quod  non  folum  eft  cotra  fepti- 
mam  Synodu,fed  etiam  contra  Scriptu- 
ram , quatenus  in  illa  legimus  imagines 
Cherubim  Exod.  2 j.3  .Reg.tf.Imo  etia 
eft  contra  omne  re&am  rationem , quia 
nos  no  capimus  res  incorporeas , nili  in- 
ftar  corporcaru,  vt  rc<fte  declarant  Dio- 
nyfius  cap.2»  & vlt,  de  Ccelefti  Hierar- 
chia,&  Tertullia.  in  Apologet,  cap.2 2. 
Denique  omnes  fcnfibiles  apparitiones 
Dei , aut  Angelorum  in  Scripturis  efset 
formarum  illorum  falfte  corruptiones. 
Quia  ergo  in  metaphorica  repraefenta- 
tione  non  eft  falfitas,  ideo  metaphoricae 
imagincsDei  falfitatis  argui  non  pofsut. 
Neque  etiam  poteft  inanis,aut  fuperua- 
cancus  reputari  vfus  carum , cum  defer- 
uirc  pofsint  ad  manuduccdumquafiin- 
telleftum  hominis , ^ inuifibilia  inftar 
vifibilium  cognofcat,&  ad  memoriam 
rnyfteriorum , quae  Deus  fub  forma  vi- 
fibili  operatus  eft. 

y nde  facile  etiam  patet  rcfponfio  ad 

aliam 


InftjDci»Ke 

iis. 

£ nodati». 


Jhlujl. 


l-H6- 

Diiyf 

Tertul 


Gregor. 


I. 


« .tom.  j. 

iity.  j<. 


Cap.  14. , De  Crucis  Christi  adoratione*  1 $7 


aliam  conic&ura,quod  nullusPrinceps,  A 
imo  nec  priuatus  liomo  talcin  deforma- 
tionem luar  form£  permittcretmam  eo- 
dem modo  Deum  , qui  fiepe  fub  forma 
vilibili apparuit,  arguerent , quia  nullus 
homo  ita  ic  ipfum  deformaret.  Imo  ctia 
rcprelicndercnt  Scripturam,  quialarpc 
loquitur  deDeotanquam  de  homine  tri 
huens  illi  dolorcm,poenitentiam, corpo- 
ris membra, & fimiliamam  eft  eadem  ra- 
tio de  verbis  feriptis,  quae  de  imagini- 
bus:quia(vt  rcctc  dixit  Gregorius)illud 
eft  imperitis  imago, quod  doctioribus 
Scriptura. Eft  ergo  debilis  illa  conicctu-  g 
va , tum  quia  in  illis  imaginibus  nulla  eft 
turpis  deformatio,  fed  inetaphorica  fig- 
nihcatio,tum  etiam  quia  non  fit  line  gra 
ui  caufa,&  neccfsitatc.orta  partim  ex  di 
uiyia excellentia, quae  non  potell aliter 
reprarfentari , partim  ex  indigentia  ho- 
minis, qui  non  potell  fpiritualia  prout 
in  fe  funt,concipere,cum  tamen  per  fen 
fus  debeat  excitari  ad  eorum  cognitio- 
nem,vel  recordationem.  Ideoqj  non eft: 
fimile , neque  magni  momenti  argumc- 
tum  ab  hominibus  fumptu,quia  homo 
fcnlibilem  forma  habet  propriae  imagi- 
nis capacem,  &:  nihilominus  non  dedig-  C 
natur  homo,ctiam  Princeps, aut  Impe- 
rator excellentia fuam, aut  fortitudine, 
per  mctaphoricam  imaginem  aquifoaut 
leonis  ,aut  aliam  fimilem  repraefentari. 

C A P V T XIIII. 

De  Crucis  Chrijli  adoratione. 

VLtimo  inuchitur  Rex  cotra cru- 
cis Chrifti  venerationem.  Sedne 
diutius  forfan  quam  neccffariu, 
aut  par  fit , in  hac  materia  immorcr , hoc 
punctu  breuiter  expediam, tum  quia  ea-  D 
dem  fere  eft  ratio  de  Cruce , quae  de  ali  js 
reliquijs,  vel  imaginibus,  tum  etia,  quia 
Rex  nihil  in  hoc  obijeit,  nifi  argutias 
quafdam,quasohmClaudiusTaurinefij, 

& Vuiclephus  obiccerat,(Sc  a Catholicis 
,t  inanes  reputatae  fu  nt.  De  Cruce  igitur 
triplex  eft  cofidcratio,vt  alibi  dixiffcili- 
cct,  ddigno  eius  circa  propria  perfonam 
digitOjVel  manu  cxprellam  , vel  de  ima- 
gine crucis  facta  ex  permaneti  materia, 
vel  de  ipfamet  cruce, in  quaChrifluspaf 
fus  eft, vel  integra,  vel  de  particulis  eius. 


De  prima  confiderationc  nihil  Rex  atti- 
git, & de  illa  dixi  loco  citato  Icet  - 3.  Se- 
cundam etiam  confiderationf  Rex  omi- 
fit,  quia  eadem  ratio  eft  de  imagine  cru- 
cis, quae  de  reliquijs. 

Cotra  crucem  vero  tertio  modo  fpe- 
ttatam  quod  veneranda  no  fit,  hac  bieui 
ratione  multis  verbis  conatur  eliicere. 
Nam  fi  venerada  ellet , maxime  ratione 
cotactusihanc  enim  rationem  prxeipue 
folent  fcholaftici  alsignare.  cAn  igitur  ra- 
tione omnis  comatius } vel  alicuius  i Pi  i mu 
dici  no  potclRtum  quia  licet  muher,quc 
erat  in  fluxu  fan quinis,  tangedo  fimbria 
veftimcnti  Chrifti  fenferit  virtute  eius, 
110  ideo  eam  fenferunt  omnes, qui  Chri- 
ftum  premebant, Luc.8.  tum  etiam  quia 
alias  labia  ludar  ofculo  Chriftu  tradetis, 
A manus  militum  caedentium , & cruci- 
figentium Chriftu,&terra  Chanaa  quo- 
tidianis Chrifti  veftigijs  ta<fta  , effent  a 
nobis  adoranda,quod  impiu,  & propha- 
num eft  dicere.  Si  autem  non  omnis  co- 
ta<ftus,fed  aliquis  lingularis  ad  hoc  genus 
adorationis  fufficit,  oportet  oftendere, 
quis  ille  lit , & vbi  Chriftus  fingularera 
hanc  benedictionem  lignum  illud  effu- 
derit, vel  priuilegiu  cocefferit.  Augetqj 
obietftionehis  modis. Primo  quiaChri- 
ftus  mulieri  fibi  dicenti.  Beatus  veterani 
te portauit^efpoditjQuinmo  beati, qui  au- 
diunt yerbu  Dei.  Secudo,  quia  licet  Chri- 
ftus dediffet  fuc  cruci  virtute  faciedi  mi- 
racula.no  ideo  effet  adorada,nam  vmbra 
Petri  faciebat  miracula , quae  110  idcirco 
poterat  adorari.  T ertio,  quia  Prophetae 
maledicunt  cultoribus  imaginu,qu£  ocu 
los  habet,  & no  vident,  & aures,quac  no 
audiutj  ergo  haec  acerbius  diceret  in  eos, 
qui  parte  ligni,  neq;  ad  aurium,  vel  ocu- 
loru  fimilitudinem  formata  veneratur. 

Videtur  Rex  infua  obieftione  fup- 
ponere,  vel  exiftimare,  nos  lingere  ,aut 
cogitare,  Cruce  Chrifti, <5c  fingulas  par- 
tes eius  ex  cotaffu  corporis  Chrifti  vim 
aliquam , feu  virtutem  faciendi  miracu- 
la,aut  extraordinaria  beneficia  confere- 
dijelicuifle,  aut  Chriftum  ipfum  fpecia- 
li  concefsione,Scvoluntate  illi  contachu 
vim  fimilem,  vel  dignitatem  contuliffe. 
Hoc  autem  a fenfu  Ecclefiae  Catholica; 
alienum  eft.Nam  in  primis  licet  verifsi- 
mum  fit,  (Schiftorijs , acteftimonijs  Pa- 
trum fatis  comprobatum,  Chriftum  per 
R 3 crucem 


2. 

Dileroa  Re 
gis  adoratio 
cem  Ci  ucis 
Chrifti  cp- 
pugr.aimsy 


Luc.  8. 


Prima  con- 
firmano. 


Secunda. 


Tertis. 


3. 

N«l!a  vim 
patrandi  mi 
racula  ex  co 
raftu  corpo 
ris  Chriiii 
in  ciuce  f u i f 
ie,  deriuata. 


i pS  Lib.  2. Contra  nonnullos  Anqlican&  fcffa  errores. 


cruce  fuam  multa  edidifie  miracula,  qu£ 
vid'  Paul>5'  nunc  referre  non  efi  neceffe : nihilomi- 
j Icat  nus  nullus  afieruit , vel cogitauit,  Chri- 
ru:*n,Euag.  ftum  virtutem  aliquam  miraculoru  ef- 
lib-  + Hift.  feitricem  cruci  fuae  indidifie , aut  certa 
“P;  * **  ^ut  lege,&  promifsione  lfatui{Tc,ad  prefen- 
Hiftor.  clp!  tiam , vel  tactum  illius  figna  facere , nam 

g.Thcodo-  hoc  nullo  fundamento  affirmari  potefi, 

rerum  lib.  i 1]eqUC  ad  illius  crucis  venerationem  du- 
' \$V  citur  necclfarium.  Neque  etiam  fingere 
oportet, Chrifium  fpeciali  voluntate,  & 
laer  x hilt.  quafi  pofitiua inftitutione  dedilfc  illi  cru 
ci  peculiarem  dignitatem , ob  quam  ho- 
li oretur  : nam  hoc  etiam  figmentum  no 
modo  fundari  no  potefi,verum  nec  fatis 
intelligi,& ad  veritate,&  rem  de  qua  tra 
damus, fupcruacaneii  eft,«3c  impertines. 

Dodrina  ergo  Ecclefiae  &Theologo- 
4 ‘ . rum  Catholicoru.  efi,  ficut  reliquis  fan- 
de^ChdftJ3  ^orum  ^unt  venerabiles , non  ex  virtu- 
crucis  ado-  te, vel  inftitutione  fuperaddita , fedquia 
ration«  de-  fuppohta  vera  fanditate animarum,  feu 
ttrioa  <xpH  perfonarum,  cum  quibus  peculiarem  ha 
<alur*  bueruntconiundionem,vel  relationem 
fufficientem,vt  aliquid  illarum  elfe  een- 
feantur,ex  natura  rei  fcquitur,  vt  prop- 
ter excellentiam  talis  animae,  vel  perfo- 
iu’  in  veneratione  habeantur : ita  etiam 
maiori  ratione  crux  Chrifii, & quaccuq; 
illiusparSjtanquam  pretiofar  Saluatoris 
reliquis  a veris,«Sc  pijsChriftianis  habe- 
tur .Quia  fuftinendo  Chriftu  ipfum,in- 
ftrumentum  fuit  noftrae  redemptionis, 
ipli  Chrifto  peculiari  modo  coniundu, 
<5e  ab  illo  fandificatum.  V t fignificarunt 
Petrus,  i.  epifi.  cap.2. & Paulus  ad  Co- 
i . Petr.  2.  lof.i.&  2.  qui  etiam  ad  Hcbr. 9.  indicat, 
Colojf.x.  fuifie  quafi  altare, in  quoChriftus  fe  pro 
<£"2.  nobis  obtulit.  Ac  proinde  ob  eiufdem 
Hcbr.  9.  Chrifii  amorem, «Screuerentiam  venera- 
bilis efi.  Atque  ita  rationem  venerandi 
Damafc.  Chrifii  crucem  explicuit  Damafc.  hbr. 

4-cap.i  2.  dicens , Hoc  ingentis  pretij  lig- 
num,ac  venerandum  , in  quo  Chriflus  feip- 
fumfacrijictj  caufa  pro  nobis  obtulit,  vt  ex 
fandi  corporis,  & [anguinis  contadu  fandi- 
ficatum optimo iure  adorari /o/ef.JEt infra. 
Aarnfi  eerum,  quorum  amore  flagramus, & 
domus  nobis  chara  efl , & ledus , & veflis , 
quanto  magis  ea,  qux  Dei,  ac  Saluatoris 
funt  ,-per  qux  nobis  filus  parta  efl. 

Et  hanc  fuifie  mentem  antiquae  Ec- 
Sexta  Sy-  clefix, fatis  colligitur  ex  canon.73.fex- 
nod.  tx  Synodo  attributo,  & ex  fept  ima  Sy. 


A 


B 


C 


D 


nodo,&  ex  Hieronymo  epifi:.  17.  Ara-  Septimi 
brofio  Orat.de  Obitu  1 heodofij,  Chry  ~ 

fo  fi  om  o H o mi  1 . Qu  o d C hr  i fi 1 9 fit  D e u s, 
xh\a\t,Totum  orbem  contendere  aliquidex  jnipro'r 
illo  ligno  habere,  Et  qui  babent(z\t)viri,&  ChryJ} 
mulieres  illud  auro  includunt,  vt  ceruicibus 
fuis  aptent,  & inde  valde  funt  honcflati , O1 
magnifici  ,&  muniti,  esfprotedi.  Et  Grc- 
gorius  Ny (Tenus  Orat.de  fando  baptif-  Greg.fyf 
mate,  non  longe  ab  initio.  Lignum  crucis  fen. 

(ait)  omnibus  hominibus  falutareed.  Per 
quod  verbu  indicat  beneficia, quae  Deus 
folet  per  huiufmodi  crucis  reliquias  co- 
ferre,  cum  vera  fide , <Sc  pia  veneratione  , 
illa  petentibus . Quanuis  enim  fola  mi- 
racula fufficientem  rationem  adorandi 
non  continerent, ofiendunt  tamen, pla- 
citam efie  Deo  huiufmodi  veneratione, 
ac  fubinde  crucem  ipfam  veneratione 
dignam  efTe.Adduntq;  didi  Patres  pr^- 
fertim  Damafcenus,  idem  efie  de  alijs 
Chrifii  reliquijs,  vt  funt  claui , lancea , 
prrefepe, indumenta, &viuificumfepulchru' 
Adducitque  Damafc.  illud  Pfalm.  1 3 1 . 
Adorabimus  in  loco,vbi Jleterunt  pedes  eius.  rP* 

Idemque  confirmat  illud  Ifai.n .Erit  dfai.u. 
fepulcbrum  eius  gloriofum,  quod  de  Chri- 
fii fepulchro  ab  omnibus  intelligitur,  & 
merito,  quia  relatiuum  eius  refert  radice 
Ieffe, quam  elTeChriftum, exponit  Pau- 
lus ad  Romanos.  1 f .Dicitur  autem  illud 
fepulchrum gloriofum  futurum,  non  fo 
lum  eo  tempore , quo  Chrifii  corpus  in 
illo  iacuitjfed  etiam  perpetuo  ratione 
illius. Et  ita  Hieronymus  epifi.  xy.dicit, 
ibi  effe  prxdidum, locum  fepulturx  Domini  Hiem, 
efj e ab  omnibus  honor andum.Wcc  ergo  ve- 
ntas ex  principijs  fidei,  & ex  Scriptura 
colligitur,  & rationi  naturali  efi  confen- 
tanca,  «St  nullum  oftendi  potsfi:  prxeep- 
tum,quo  talis  veneratio  crucis  prohibea 
tur.  Quid  ergo  efi, quod  Protefiantes  in 
tam  pio  religionis  opere  calumnientur  i 
Ad  obiedionem  autem  Regis , & in-  ^ 
terrogationem  in  ea  fadam  rcfpondit  ' 
venerabilis  quidam  Anglus,  no  omnem  ™ 
contadum  corporis  Chrifii  fuifie  fuffi-  t0^d’cf 
cientem  rationem  huius  venerationis, 
fed  tadum  inn%xium,  & ita  vitabat  abfur- 
dum  illatum  exofculo  Iudae.  Addunt  °ccurr!f“r 
vero  alij  ad  maiorem  explicationem , fi 
praecife  fpedaretur  ratio  contadusmon 
deciTe  in  illo  fufficientem  caufam  ado- 
rationis refpcdiuae,propter  Chrifii  ex- 

c«llen- 


Caput.  14.  De  Crucis  Chrifli adoratione.  ipp 


ccllentiam, impietatem  autem  perfonar, 
illam  impedire:  ne  adoratio  in  hominem 
impium  refundatur.  Et  fimili  modo  vbi 
fuerit  indecentia,  veloccafio  fcandali,vi 
tada  erit  adoratio,  non  obflantc  cotattu, 
quodad  exemplum deafina,in quaChri 
lf  us  fedit , accomodandum  efl . De  terra 
vero  illius  regionis , quam  Chriflus  fuis 
pedibus  tetigit, fi  conflaret, nunc  perma 
nere  quoad  illas  partes, quas  Chriltus  te- 
tigit, in  eadem  ellet  hsfccdavencrationc. 
JuguH.  Nam  <3c  Auguffinus  az.de  Ciuit.cap.8. 

teffatur , fuo  tempore  miracuUfatfa  effe 
per  terram  fandam  de  Hierofolymis  allatam 
& a fidelibus  fuifie  in  rcuerentia , & ho- 
nore habitam. Hoc  vero  tempore  vcrili- 
milc  cfi:  terram  illa  adeo  cfle mutatam, 
vt  ratio  illa  contactus  cefTauerit.  Et  nihi- 
lominus fi  aliquis  viua  hde,&  recordatio 
ne  Chrifli, & veffigiorum  eius,illam  ve- 
neretur,pie  faciet,  & nulla  erit  reprehe- 
fione  dignus,  quia  tota  illa  aftio  ad  Chri- 
(tum  refertur,  & relatio  illa  (vtfic  dica) 
fufficiens  fundamentum  habuit  in  aftio- 
nibus,  & grefsibus  Chrifli. 

-j ' Vndc  ad  dilema  Regis  refpondemus, 

contactum  per  fc  fufficerc  ad  hanc  vene- 
rationem refpectiuam,  nifi  aliquid  aliud 
fecundum  prudens  iudicium  impediat. 
Et  ideo  non  oportet  offendere,  vbi  Chri 
flus  hanc  prarrogatiuam  fuar  cruci  con- 
tulerit, quia  fuis  operibus  id  fatis  offen- 
dit recta  {idc,&  ratione  vtentibus : neq; 
hoc  cfi:  priuilegium  crucis , fed  eff  com- 
munis proprietas  omnium  reliquiarum 
Chrilti. Vnde  exemplum  ibi adduftum 
de  muliere  tangente , & turbis  premen- 
tibus Chriffum, praedi dtis  re&e  perpen- 
fis  nequaquam  vrget,quia  haec  veneratio 
nis  ratio, qua:  ex  contaftu  fumitur  ,non 
eff  a liquod  opus  miraculofu,  quale  fuit 
illius  mulieris  fanitas,quam  Chriflus  co- 
tulit  foli  indigenti,  <5c  ex  fide  petenti, 
ficut  voluit,  &altifsimo  fuae  voluntatis 
confilio  difpofuit. 

§.  Ex  ali js  confirmationibus  prior  nihil 

1 Refponfio  ad  caufam  facit,  quia  Chriflus  refpondes 
: id  primam  Quimmo  beati , qui  audiunt  yerbum  Dei , 
«■  tinnatio  docuit  quidem  beatiorem  fuiffe  Beatif- 
l u‘n‘  finiam  Virginem  credendo , & diligedo 
Chrifium,quam  illum  corporaliter  con- 
cipiendo,non  tamen  negauit,quin  fuerit 
magna  dignitas  Virginis,  Chriflum  in 
v entre  fuo  portare , neque  ncgauit  inu- 


A lierem  illam  vere,  & fideliter  dixifle , 
Beatus  yenter,qui  te p9rtauit,<quamuis  ne- 
que omnem , neque  precipuam  ratione 
illius  bcatificationis  explicauerit,  vt  ele- 
ganter attigit  Bedalib. 4.  in  Lucam  cap. 
4<?.  Alia  vero  de  vmbra  Petri  facile  ex- 
peditur negando  exempli  fimilitudine, 
tum  quia  vinbra  nihil  eff,  tu  etiam  , quia 
(vt  dixi  )ratio  huius  adorationis  non  eft 
virtus  aliqua  faciendi  miracula. Denique 
veneratores  Crucis  longe  funt  a maledi- 
ctionibus Prophetarum  contra  adoran- 
tes idola,quia  no  refpiciunt  ad  formam, 
£ vel  figuram  ligni, ficut  idololatra:,  fed  ad 
Chri fiu m, quem  in  ligno,&  propter  que 
lignum  adorant. 

C A P V T XV. 

De  errore  circa  Purgatorium. 

IN ter  alia  dogmata  Catholica:  fidei,  in 
quibusRex  abEcclefia  Romana  fe  dif- 
fentire  fatetur, articulum  de  Purgato- 
rio ponit  pag.  j 2 . Praefat.  tam  leuiter  ta- 
men illum  attingit, vt  ludere  potius,  qua 
fidei  caufam  agere  videatur.  Nam  licet 
Q irrideat,  & contemnat  Purgatorij  articu 
lum  ( quod  ipfecomentum  vocat ) nihil 
tamen folidum  ad  illum  impugnandum 
adducit,imdlicetillumnon  credat,  non 
tamen  abfolute  negat  eile  Purgatorium. 
tedfi  forte  Jit, dicit,  nobis  ejje  ignotum, jatif- 
que  nobis  eff  e credere,  eas  animam  fedes,quas 
nobis  Deus  in  Scriptura  reuelauit, coelos, fci- 
licet , cir1  inferos , neque  ylterius  de  diuinx 
prouidentin  arcanis Jcrutandum  effe.  Quo- 
circa fundametum  precipuum  Regis  eff, 
quia  Purgatorij  aflertioex  Scriptura  of- 
tendi  non  potcfl.  Sane  (inquit)  Bellar  mi- 
nus nullum  ei  ex  Scriptura  fundamentu  af- 
D truere potuit.  Vnde  infert, Satis  certe  nobis 
f uerit, eas  animarum  fedes  cognofcere , quas 
Deus  fuo  yerbo  nobis  yoluit  ejfereuelatas. 
Pra:tcr  hoc  vero  fundamentum  , tacite, 
& quafi  aliud  agens, inferit  aliud  quali  la- 
tenter,dicens  de  Chrifto,  Ipfe  efl  yera  e.v- 
piatio  ,yertufpurgatonu  notfroru  peccatori/ , 
quafi  fubinferens.ergo  aliud  Purgatoriu 
nccefiarium  non  efl.In  his  autem  verbis 
radix  non  folurn  huius  erroris,  fed  etiam 
plurium  aliorum,  a quibus  iffe pendet, 
delitcfcit,& ideo  ab  illo  incipiendum  efl, 
& totuin  vicus  breuiter  aperiendum , vt 
R 4 integra 


B eda. 

Ad  iecunda 


Adrerdam 


I. 


Iacob>Rex 

puigacoriu 

irridec. 


Primu  ftm 
damecum. 


Secundum. 


200 


Lib'  2. Contra  nonnullos  Jfn$}ic4nAfeff&  moros. 


integra  errorum  connexio  detegatur, vt 
velindc  Rex  intelligat,non  rede  de  re- 
bus ad  falutenmecellarijs  indicare,  cum 
hcc  indigna  extftimetjn  quibus  tempus , &“ 
opera  impendatur. 

Proteliantes  igitur  ita  de  Chrifii  re- 
Error  Pro-  (jcmptione , & impij  iuftificatione,  feu 
tcftaBtK.cn  rcmi('ilone  pCCC2torum  plerumque  fal- 

circirtocp  t r . > . 

tione  Chii  temafent,  vttotanoiuamiulhtiamin 
&i,&iufti-  rcmifsionc  peccatorum  ponant.  Remif- 
Ecanonem  {ignem  autem  hanc  folum  in  hoc  docent 
c6iificre,quodpeccatanobis  aDeo  pro- 
pter Cluilium  non  imputetur,no  in  hoc 
quod, vel  non  fint,  vel  non  fiant.  A ddut 
deinde , tunc  non  imputari , quando  ali- 
quis firma  fide  credit , fibi  non  imputari 
peccata  propter  Chrifiu , fiuc  qua:  prius 
iccit,  fiue  quae  in  pr^fentreu  tali  fide,  & 
apprehenfione  adu  committitmamChri 
ftus  hoc  nobis  promcruit;propeccatis  no 
fil  is  fuificicnterfatisfacicndo.  Atque  ad 
hoc  fuadendum  verba  Pauli,  6c  exteras 
2. Petri, i.  Scripturas  deprauant  2d  fuam  ipforura 
perditionem,  vt  Petrus  praemonuit. 

Ex  his  autem  pvincipijsinferut,  quo- 
ties quis  habet  eam  fidem, quxfufficit, 
vt  peccatum  non  imputetur  ,prorfus  non 
imputari, omnemque  illius  poenam  re- 
nntti.  Nam  vel  peccator  firma  fide  cre- 
dit,iufiitiam  Chri.fi  i fatis  eficjVt  fibi  pec- 
catum'omnino, & integre  tollatur,  & ad 
nullam  poenam  imputetur , fi  ita  credat: 
vel  aliter  de  iufiitia  Chrifii,  & non  impu 
tatione  peccati  per  fidem  cogitat:  fi  hoc 
poRcriori  modo  in  fide  illa  fpcciali  clau- 
dicet,vere  non  credit, ideoque  neque  in- 
tegrcjiieque  ex  partepeccatum  ei  remit- 
tetur, feu  non  imputabitur.fili  vero  ple- 
nam fidem  non  imputationis  concipiat, 
ad  nullam  Omnino  poenam  reputabitur 
peccatum;  atque  ita remifsio poenae, ad 
quam  pollet  peccatum  mortale  imputa- 
, rfifemper  aut  integra  efi,aut  nulla. 

4 • . Dcniq>  cx  eifdem  principijs  inferut 

in  homine  iufio  nullum  effe  veniale  pec- 
catum,fedaut  mortale  cfie,  quod  iufiitia 
auferat, aut  nullu  effemam  fi  iufius  quod 
libet  opus, quantumuis  leue  faciat,  cre- 
dens fini  imputari  adaliquam  culpam,eo 
ipfo  infidelis  efi,  «Scgrauiter  peccat,  & 
Enrifio  grauem  iniuriarn  infert, de  illius 
menus,  dc  fatis ladionc  diffidens : fi  ve- 
ro lin.  c faciat, firmiter  credens  ad  nullam 
v ei  minimam  poenam  imputari,  ncc  leue 


A peccatum  committi  (vtique  quod  impu 
tetur  ) nam  per  Chr.fium  purgatur,  prx 
. ueniente  ( vt  ita  dicam)  purgatione , feu 
non  imputatione.  Atque  in  hoc  fenfu  vi 
detur  Rex  vocafic  Chriftum  noltru  pur 
gatorium.  CefTat  igitur,  fi  haec  vera  fut, 
omnis  purgatorij  necefsitas , quia  in  ho- 
mine iufio  nihil  remittendum  relinqui- 
tur, 8c  ita  fi  in  eo  fiatu  moriatur,  non  in- 
diget purgatione;  fi  vero  fine  iufiitia  mo 
riatur, peribit  in  aeternum. 

Haec  funtnionftra,<5c  portenta  ab  hc-  J. 
reticis  inueta,vt  purgatorium  de  medio 
tollere  pofsint,vt  vel  hinc  videatRcx,an 
^ aflertio  purgatorii  parui  fit  momenti,  ci* 
ad  illam  euertendam  necefiarium  fit,po- 
tifsimafidei  fundamenta  couellerc  j imo 
etiam  opus  fit  contra  diuinam  iufiitiam, 

& ordinatam  prouidentiam,  addo  etiam 
contra  naturalem  rationem,  comminilci 
plurima.Fides  ergoCatholica  principqs, 
ac  fundamentis  omnino  contrarijsiub- 
fiftit,qux  breuiter,6c  per  tranfennam  t* 
tum  indicabojVt  ad  fcopum  intentu  per- 
ucniam:  nam  fi  ex  profeflo  fingula  pro- 
banda, & difputanda  forent,  iufium,atq; 
integrum  opus  necefiarium  fuiftet.  Pri- 
mura  ergo  fidei  fundamentum  efi , licet  ® 

C Chrifiusex  fefufficicter,&copiofeom-  dcrnprione 
nes  homines  redemerit,  & pro  omnibus  ron  d»«, 
fatisfecerit,  nihilominus  cumeffeCluno  omne*  cum 
omnes  faluare,  vtipfemct  docet  Matth.  1,i' 
af.&eft  in  noftra  fide  per  fe  notum, id- 
que  Rex  Anglix  in  citato  loco  fupponit, 
dum  confitetur,  duo  efic  domicilia , coe- 
lum, ac-infernii, humano  generi  in  ^ter- 
num confiituta.  Ex  quo  fundamento 
aperte  aliud  fequitur,videlicet,  non  cbf- 
tante  Chrifii  redemptione  necefiarium 
hominibus  efTe  ad  (alutem  confequcn- 
dam,vt aliquid  agant,  vel  in  cis  fiat,  quo 
£)  meritum, & fatisfaflioChrifii  illis  appli- 
cetur. Probatur,  quiaexiftente  infinito 
merito, & fatisfaftione  Chrifii , volentis 
omnes  faluare,vt  Paulus  dicit, ac  fubinde 
pro  omnium  falute  fe  offerentis:  nihilo- 
minus quidam  faluantur,alij  vero  perpe- 
tuis defiinanturignibus;  ergo  lix c diff  e- 
rentia non  aliunde  prouenirepotcfi,nifi 
quia  prxter  atfiiones,  & pafsiones,  quas 
Chrifius  ipfc  exhibuit,  neceffarium  fit 
aliquid  fieri  ex  parte  nofira, quo  infinita 
Chrifii  redcptfo  nobis  applicetur.  A.tqi’e 
hoc  etiam  latis  agnofeit  lacobus  Rex,cu 

ifturn 


2 0 l 


Caput,  i j/De  errore  circa  'Purgatorium. 


iftiim  articulum  concludit,  dicens,  Id 
agamus , yt  alterum  confequamur , alterum 
defugiamus. 

^ • Difcrimen  ergo  inter  Proteftantes,& 
Catholicos  incipit  ab  hac  nccellaria  appli 
- cationc  meritorum  Chrilti, per  quam, ni 

Meritoru 

r uifti  **  miruin, actionem, cognitionem, autaltc- 
homint«*p  dum  fiat.  Sit  ergo  lecundum  fidei  fun- 
plicjtion*  damentum  ,hanc  applicationem  no  fieri 
Dofisriper  pcrillam  fidem fpecialein  quam  Prote- 
rvii^.ccca  ibintes  fingunt  de  propria  iuftitia,  aut 
toium,  non  imputatione  peccatorum, neque  per 

illam  peccata  prxterita  remitti, neq;  prae 
fentta  non  imputari, neque  iuftitiam  ve- 
ram,quam  proptcrChriftum  accipimus, 
in  illa  non  imputatione  confiftere.  Qux 
omnia  contra  Regem, & Proteftantcsin 
eorum  principijs  fufficientcr  probatur, 
quia  in  Scriptura  facra  nullibi  inueni- 
mus  impolitam  hominibus  nccefsitatem 
credendi  (ibi  non  imputari  peccata , eo 
ipfo , quodjtalis  non  imputatio  credatur, 
alioquin  locum  prodant,  vbi  vel  illa  ere* 
dulitas  praecepta  lit,  veieiusobicctu,feu 
illa  no  imputatio  reuelata.  Nos  enim  au- 
dimus Paulum  dicentem,  Sine  fide  impof  - 
fibileefi placere  Deo , & rationem  fubijci- 
cnteril,  credere  enim  oportet  accedentem  ad 
Deum , qiiu  efl,<&  inquirentibus  fe  remune- 
rator fit.  Haec  ergo  fides  dogmatum  efl 
necefTaria  ad  falutem,non  de  propria  iu- 
ftitia,qux  nullibi  exigitur,  Chriftus  etia 
Mirc.ylt  Dominus  Marci  vlt. dixit,  Praedicate  £- 
uang  ehum  omni  creatura, qui  crediderit , e>* 
bapti^atus  fuerit  ,faiuus  erit , qui  yero  non 
Hat  t.ylt  crediderit  condemnabitur  .Et  Matthaei,  vlt. 
addit,  Docentes  eos feruare  omnia  quaeumt £ 
mandauiyobis.  Fides  ergo  Euangcli),  fcu 
dogmatum, & baptifinus  cuinobedien- 
tia  madatorum funt media,  feuattiones 
aChrifto  prxfcriptx  ad  participandam 
redemptionem  eius;  de hdc autem fpc- 
ciali,aut  non  imputationis  peccatorum, 
nec  verbum  ipfe  loquutuseft,  nec  per 
Apofiolos,  aut  Eccleliam  fuam  id  nobis 
tradidit. 

-j * Adde,  per  fe  incredibile  effe,  peccata 
licet  re  ipfa  committantur,  tranfgrcdien 
do  etiam  diuinam , & naturalem  legem, 
eo  ipfo  a Deo  remitti, vel  tanquain  nihi- 
lum reputari, quod  is, qui  illa  committit, 
ita  credit,  & illa  fiducia  delinquit.  Quid 
enim  hoc  eft,  nifi  dare  hominibus  libe- 
ram licentiam  peccandi  fProfefto  nihil 


A cogitari  poteft  iuftitix  Dei,  & fapientif- 
mx  prouidentix  magis  contrariu . N eq; 
minus  repugnat  redemptioni  Chrifti,fic 
enim  non  veniifctad  dilToluenda,fed  po 
tiiis  ad  foucnda  , & multiplicanda  opera 
diaboli.  Dicit  autem  lonnncs, Satis,qHia 
ille  apparuit , yt  peccata  tolleret.  Et  infra. 
In  boc  apparuit  Filius  Dei, yt  diljoluat  ope- 
ra diaboli,  & Petrus , Chriftus  pafjus  eft  pro 
nobis, yobis  relinquens  exemplum, yt fcqua- 
tnini  yejligia  eius, qui  peccatu  non  fecit, &c. 
& Paulus, os  vi  libertatem  yocatieHis:td 
tum  ne  libertatem  in  occafitnem  detis  carnis, 

g fed  per  cbaritatem  (pintus Jcruite  munem. 
No  ergo  applicatur  homini  Chrifti  me- 
ritum per  illam  commentitiam  fide  fpe- 
cialem  , fed  per  fidem , qua  per  cbaritatem 
operatur.  Et  ex  hac  fide  fpem  iuftitix  co- 
cipimus, intercedente  penitentia  praece- 
dentium peccatorum , cum  obferuantia 
mandatorum , fine  qua  non  potelf  fub- 
fdtere  vera  iuftitia. Non  enim,  qui  fe  iu- 
ftum  reputat, fed,  Qui  facit  iuflitiam  lujtus 
eft-,  vt  loco  fupra  allegato  idem  loanncs 
ait.  Et  fic  etiam  extera  omnia,  qui?  dixi, 
frequentifsima  funt  in  Scripturis , Stin 
proprijs  locis  ex  profeflb  tra flata  funt. 

C T ertio  docet  Catholica  fides , & le- 
quitur  ex  diflis,fruflu  meritorum,  & la 
tisfaftionum  Chrifti  non  femper  xqua- 
liter  omnibus credctibus,  & mftis  appli- 
cari. Ac  fubinde,non  quoties  peccata 
mortalia  rcrmttuntur.quoad  culpam , ita 
remitti  quoad  poenam, vt  ad  nullam  om- 
nino etiam  temporalem  amplius  impu- 
tentur, Vtruquc  docuit  Concilium!  ri- 
dentinum,  Primum  SelT.tf.cap.j.  & io. 
<5c  Can.i4.  Quod  etiam  fumitur  ex  Pau 
lo.i.adCorinth.  i>. dicente,  Stella  enim 
d flella  differt  in  claritate  ,fic  & rejurreciio 
mortuorum.  Et  ex  verbis  Chrifti  Ioann. 

D 1 4.1«  domo  Patris  mei  manfiones  multa  f ut. 
Qux  funt  varix,  <Scinxqualesfedesbea- 
• tonun,vt  omnes  Patres  exponut,<Sc  lin- 
gularitcr  Auguflinustraft.  67.  in  Ioan. 
dicens  , Multa  manfiones  diuerfas meritoru 
m yna  yita  aterna  fignificant  dignitates.  Si- 
cut ergo  in  patria  funtinxquales  coro- 
nx,  ita  in  vita  eft  inequalitas  in  gratia,  & 
iuftitia,  Scconfcqucnter  etiam  inpartid 
patione  meritoru  Chrifti.  Omnis  enim 
interna  iuftitia, eiufque  operatio  per  gra- 
tiam Chrifti  confertur,  atque  ita  fru- 
ftu»  eft , & participatio  meritorum  eius; 

eft: 


J.  Fpift.  c.’ 
J* 

1 . Epift. 

cap.i. 


M-dGal.  J 


Ibidem. 


Non  feni* 
per  remitti 
tur  peccitu 
quoad  om- 
nem p?na 
etiafi  remi 
ttatur  quo 
ad  culpam. 
Coc.Trid. 
Ioan.  14. 
xAugufl. 


5>. 

Co  c.Trid. 


Pf.lm.  jo 


Augnft. 
Chrjfoji. 
Ambrof. 
Mattb.  3. 

& 4. 
Ecclefiafl. 

3 r. 

E\cchiel. 
z-.ch  fimi 
libus . 


IO. 

Aliqua  pcc 
cata  horni - 
nibusctiam 
iuftiti  fur, 
q*'ar  tratia 
Do  tollunt. 

Coc.Tnd. 


20  3 Lib.  2. Contra  nonnullos  Jnfiican*  fi  fit  errores. 


eft  ergo  in  hac  participatione  inaequali- 

Secundum autem  docuit  idem  Con- 
cilium Trid.  eadem  Sell.6.cap.i4*&  ca“ 
non.30.de  Seff.M-fcquitiirqi  manifefte 
ex  priori:  nam  qua  ratione  meritu  Chri 
fli  non  femper  1 qualiter  applicatur  quo 
ad  perfectionem  iullitii,  eadem  fatisla- 
dfio  Chrifti  non  femper  in  nobis  habet 
aequalem  etlecdum  quoad  remifsionein 
poena:  temporalis*  Ratio  vero  ell  j quia 
remifsio  poenae  fit  interueniente  diipofi 
tione  aliqua,  vel  fatisfaftione  ex  p^ite 
hcminis;haec  autem  difpofitio, vel  opera 
tio  poteftdle  maior  , &ipinor;ergo& 
pocne  rcmilsio,  Peccata  ergo  mortalia 
poft  baptifmu  comifla  (nam  de  baptifma 
te  alia  eft  fpecialis  ratio)  quamuis  per  p£ 
nitentiaro  remittantur  propter  Chriftu, 
non  femper  quoad  poenam  temporalem 
omnino  remittuntur,  fediuxta modum 
poenitende, <3c  difpohtionis.Et  ideo  ora- 
bat Dauid  Pfalm.50 .<Amplius  laua  me  ab 
iniquitate  mea,8cob  eandem  caufam  om- 
nes Scriptui^  poenitentiam  de  peccatis, 
etiam  reirufsis,<5c  eleemolynas,aliaq,  bo 
na  opera,ad  eorum  plenam  remifsionem 
obtinedam,  confulunt.Eademque  eft  co 
munis  doctrina  San£torum,vt  videre  li- 
cet in  Auguftino  lib.de  vera,  & falfap^- 
niten.cap.  1 j .C  hry  foflomoHomilijs  de 
Pocnit.  praefertimin  j..EtoptimcAm- 
brofilib.  7.  in  Lucam  ad  finem  capit.  1 2. 
dicente.i/ctff  qui  pecuniam  foluunt,  debi~ 
tum  reddunt, nec  prius  euacuaturfcenoris  no  - 
mcn,quoufque  totius  fortis  ad  minimum 
quocumque folutionis  genere,  qualitas  vni - 
uerfa  [cluatur , fic  ccmpenfatione  charita- 
tis,acluumque  reliquorum,  vel  fatisfaftione 
quacumque  peccati  poena  dijfoluitur.  Et  in- 
fra .Aut  cbantatis  redimitur  iniuria,aut  in- 
iunx  «[limatione  poena  relaxatur. Et  infra. 
V.niufcuiufque  peccatum  fuprafcript re  gene - 
rg conditionis  eluitur,  cum  tandia  exercetur 
noxius  poenis, vt  comifsi  fupplicia  erroris  ex 
pendat. (Vni  ergo  non  plene  fatisfecit , li- 
cet initus  fit , alicuius  poenae  debitor  elt. 

His acedit aliud  fidei  fundamentum, 
nimirum, effe  in  hominibus  etiam  iuflis, 
quedam  peccata, que  gratiam  non  toliut, 
nec  hominem  Deo  inimicum, aut  reum 
acerna:  poena:  conftiuunt,&  ideo  venia- 
lia vocantur.  Lta docuit  Concilium  T ri- 
dentinum  dicta  Sell,  6,  cap.  1 j . & nunc 


A 


B 


C 


D 


fufficienter  probatur  ex  illo  Prouerb. 
24 .Septies  in  die  cadit  wfius  ,&  rcjitrgit  ,im- 
pij  autem  corruut  in  malum. Illi  enim  cafus 
iu (torum  aliqua  peccata  funt, non  tamen 
talia, quae  iuflitiam  auferant , alias  etiam 
iultuscorrueret  in  malu, quoties  ficpecca 
ret.  V nde  redte  Auguitinus  Sermo.  41. 
de  Samftis  haec  vocat  rr.tnutapeccata,dqui 
bus  in  bac  Vita  janbii  non  Junt  immunes,  qux 
animam  non  occidunt  licet  deforment  , <Sc 
EpiR.103.in  fine,  illa  vocat  peccataleuui 
iujlorum,qux  ordwanjs  remedijs  tolluntur. 
Et  propter  eadem  a lier  it  lib.  2.  de  P ecca- 
tor.merit.cap.  7.  protuhlle  loannem,  Si 
dixerimus, quia  peccatum  non  habemus , ipfi 
nosjeducimuSi&c.  1.  loan,  1. Item  ad  ea- 
dem peccata  pertinet  illud  Iacobi  3.  1« 
multis  offendimus  omnes , vt  ibidem  notat 
Beda,&  Auguftinus  inEnch1rid.cap.78. 
vbi  multa  exempla  taliumpeccatoru  po- 
nit,& plura  lib.de Natura,  & Grat.cap. 
3 d-.  «Sc  38. 

Ratio  etiam  natu  ralis  hoc  fuadet,  quia 
prudens,  ac  perfecta  amicitia  non  diflol- 
uitur  propter  leuem  aliquam  negligen- 
tiam,  veloffenfionem;  ergo  incredibile 
eft  amicitiam  cu  Deo  propter  quemlibet 
defeftu  leueamitti,  aut  quodlibet  pecca 
tum  leuifsimum  reddere  hominem  diui- 
ne  odio,&  aeterna  poena  dignum.  Quam 
uis  autem  haec  peccata  tam  acerbam  poe- 
nam no  mercantur,nihilominus  eo  ipfo, 
quod  peccata  funt,  aliqua  certa  poena  di- 
gna funt,  Yt  recte  notauit  Auguftin.  lib. 
Oftoginta  trium  quiftion.  q.  26.  quia 
vnicuiqt  culpaefecundum  debitum  mili- 
tiae ordinem, & iuxta  qualitatem  eius, ali 
quis  modus  poenar  refpondct ; Deus  au- 
tem iuftifsimus  eft,  &ideohecetia  pec- 
cata, quae  legi  fui  aliquo  modo  derogat, 
impunita  non  finit, iuxta  illud  Matth.J. 
JLmen  dico  tibi, non  exies  inde,  donec  reddas 
nouifimum  quadrantem, vbi  Hieronymus 
fioc  e fi, quod  dicit, non  egredieris  de  c arcere, 
donec  etiam  minima  peccata  perfoluasfict  co 
de  fere  modo  expofuit  Ambrof.  lib.7. in 
Luc.ad  finem  captitis.  1 2,Deniq;  vt  Au 
guftin.  dixit  difto  Serm. 41.  quamvis 
hic  peccata  animam  non  occidant,  ita  eam 
deformem  faciunt,  vt  eam  ad  amplexus  Spon 
fi  ccelejlis,aut  vix, aut  cum  grandi  confufio- 
ne  venire  permittant.  Quod  de  huius  vite 
flatu, & de  contemplatione  Dei,  & dilc- 
fitione,  qui  in  hac  vita  haberi  poteft,  in- 

tclli- 


Proiurk 


Augujl, 


t.Ioin.  i, 
lacob.  j, 
Bedg. 
Anyti, 


II. 

Amicitum 
cu  Ueona 
dirimi,  pro. 
ptctljuoj. 
cutjuefc- 
catum.  . 


Auguji. 


Mitt.t,. 

Hiemj. 

Ambtoj. 


Jpoc.  21. 


Ephef.S' 


ll. 

Puigatorij 
ex  li&is  na 
celsii  as  c 6- 
tluJmir. 


; 

I 

i' 

:• 

I 

■> 

i 

i 

i< 

‘ Floreoiin. 
:C  in  literis  v- 
i0  r*  tonis  Trid 
U (c(l  6.cao. 
jj  jo.  & feff. 
" * j io  prin- 
cip. 


Cap.  rj.De  errore  circa  Turbator  in.  203 


telligendum puto : nam  fi  de  «amplexu  A 
Patris,  & vilionis  beata?  intelligatur,no 
vix/cd  omnino  haberi  non  potent  talis 
amplexus  Sponfi , nifi  prius  deformitas 
talium  peccatorii  auferatur.  Quia  vt  di- 
citur Apocalypf.  21.  A on  intrabit  in  illa 
(iuiutem  aliquid  coinquinatum , <Sc  in  illo 
flatu  maxime  complebitur  quodPaulus 
dixit  ad  Ephcff.C  hrtftus  dtlexit  Ecclefia , 

6 rfe  ipfum  tradidit  pro  ea.  Et  infra.  Vt  ex- 
hiberet tpfe  fibiglonoja m Ecclefiam  non  ha- 
bentem maculain ,nc que  rugam. 

Ex  his  igitur  principi js  plane  conclu- 
ditur purgatori)  nccefsitas,  in  hunc  mo-  ' g 
dum.  Homines  iufti  du  in  hac  vita  viuut 
habent  fimul  cum  iullitia,  vel  reatum  ali 
quem  poenae  temporalis  debitae  propter 
peccata  remifla,  vel  propter  venialia  po- 
ilea  commiHa;  contingit  autem  fspe  iu- 
ltos  mori  inhuiufrnodi  flatu,  quia  vel 
poli  multa , grauia  peccata  feram , ac 
leucm,&  remillam  poenitentiam  agunt, 
vel  quia  licet  multo  tempore  ante  mor- 
tem 111  gratia  viuanJt, frequenter  veniali- 
tcr  peccant, & in  adhibendis  remedijs,& 
fatisfaftionis  operibus  exercendis  ne  - 
gligentes  lunt . ergo  neceflarium  efl , vt 
poli  mortem  htpurgatorij  tempus, &lo 
ctis,  in  quo  ab  his  maculis  mundari, & de  ^ 
bitas  poenas  foluere, atque  ita  paraditum 
ingredi  valeant ; quandoquidem  lecun- 
dmn  fidem  nullus  ad  bcatitudinc  admit- 
titur fine  integra  remifsione culparum, 
&poenarupj,  vt  oftenfum  efl.  Quae  ra- 
tio, ad  hoc  dog-ma  fidei  confirmandum 
fufficeret,  etiam  fi  ex  Scriptura  expref- 
fiiis  probari  non  pofset , quia  principia 
huius  difeurfus  inScriptura  ipfa  funda- 
ta funt,8c  aliqua  ex  parte,  quantu  ex  fa- 
fto  pendent, funt  etiam  experientia  no- 
tifsima,  <Sc  illatio  e£E  etiam  neceiTaria , ac 
cuidenter  nota.H^c  autem  fufficiunt,tu  j) 
ad  reddendam  alTertionem  omnino  cer- 
tam,tum  etiam  vt  ab  Ecclefia  definiri  po 
tuerit,&  fidelibus  proponi,  vt  eam  de  fi- 
de credere  teneantur , vt  in  fuperioribus 
oftenfum  efl.  Ecdefiam  autem  itaveri- 
tatemhanc  definiuiffe  ,exConcilijsFlo- 
rentino,&  T ridentino  conflat.  Et  qua- 
vis ta  expreffa  definitio  facta  no  fuiflet, 
vniuerfalis  confenfus  cumantiquifsima 
Ecclefia?  Catholicae  traditione  ad  fidem 
faciendam  fufficeret. 

Vade  vlterius  infero,  Imeritd  Iacobu 


Regem  hunc  anticulum  de  Purgatorio 
inter  eos , quos  nuperos,  & nouitios  vo-  Articulum 
cat,  recenfere  , cum  neque  Auguftinus,  de  1’urgaco 
nec  Hieronymus , nec  alij  Patres  illis  ae J ,io  amiquif 
quales,qui  certe  nuperi  non  lunt, verita-  ^ patrlbu> 
tem  tot  fidei  fundamentis  fubnixam  ig-  0fteudit«r. 
norare  potuerint. Quod  etiam  eoru  ver- 
bis offendere  non  efl  difficile , Augulli-  ^/Ittg tift. 
nusenim  in  Pfalm.  37. in  principio, de 
Purgatorio  exponit  verba  illa,  Domine 
ne  in  furore  tuo  (vel  vtipie  legit)  In  indig- 
natione tua  arguat  me3neq;in  ira  tua  emedes 
me, (ic  enim  legit, & dicit, hanc  emendatio- 
nem tn  ira,  per  quam  emendati Jaluabuntur , 
futuram  ejfcpoft  mortem  fic  tamen  quafi  per 
tgflem.V ndefic  exponit , inhac  yita pur- 
ges me ,&■  talem  me  reddas, cui  lam  emenda- 
torio igne  non  opus  fit.  Praeterea  hb.  Ocio 
ginta  trium  quaeftion.  q.  2 6.  loquens  de 
venialibus  peccatis  dicjt,eis  deberi  certa 
pena,&in  hoc  feculo,&  in  futuro, vbivel 
particulam,  &, pro  difiumftione  pofuit, 
vel  fub  conditione  intellexit  deberi  il- 
lam poenam  in  futuro  feculo,fi  in  pr^fen 
ti  non  luatur  . Clarius  vero  dicio  Sermo. 

41.de  Sanftis,  de  eifdem  peccatis  agens 
dixit,  Quidquid  de ishs peccatis d nobisre-  1,  Cor.3» 
demptum  non  fuerit,illo  igne  purgandu  ejl , 
de  quo  dixit  udpojlolus , quia  in  igne  nuda- 
bitur, & fi  cuius  opus  ar ferit , detrimentum 
patietur , aut  enim  dum  m hoc  mundo  y mi- 
mus,ip  fi  nos  per  poenitentiam  fatigamus,  aut 
certe , y olente , aut  permittente  Deo , multis 
tribulationibus  pro  ifiis  peccatis  j affligimur , 
er1  fi  Deo  gratias  agimus, liberamur.  Et  in- 
fra. Itapeccataipfa  in  hoc  feculo purgantur, 
yt  in  futuro  ille  ignis  purgatorius  .aut  non  in - 
ueniat  ,aut  certe  parum  inueniat, quod  exu- 
rat. Si  autem  nec  in  tribulatione  Deo  grati- 
as agimus, nec  bonis  operibus  peccata  redimi- 
mus, ipfi  tandiu  in  illo  Purgatorio  igne  mo- 
ras habebimus,  qua  diu  fupra  dida  peccata  mi 
nuta,  tanquam  ligna,  fanum , flipula  confu- 
mantur. 

Ite  libro  de  Ocio  qu^ftionib.ad  Dul-  1 4 . 

citium  licet  in.  q.  1 . folum  dicat , Saluari  T . 

1 r ^ r T.  -Me  lAu?* 

aliquos  Jic  tamen  quaji  per  ignem, & non  ejle  & 

incredibile  ita  contingere  aliquibus  pofl  hanc 
yitam.ytrum  yero  ita  fit , quaripojfe  ;tame 
in  queft.2.  repetit , quae  dixerat  libr.  de 
Cura  pro  mortuis  agenda  cap,  1.  quod 
allegat,  & definite, & tanquam  certu  do- 
cet, futfiragia  viuoru  plodeffe  aliquibus 
ex  mortuis,  qui  nec  tam  mali  fuerunt, vt 

illis 


Poft  'diem 
iudicij  noa 
remanebit 
purgatori) 
locus. 


« Auguft. 


•Auguft. 


20+  Ltb.2.  Contra  nonnullos  Jngllcandfetf*  errores . 


illis  prodeffe  non  pofsint,  vt  funt  damna 
ti,nec  tam  boni,vt  illis  no  indigeant , fed 
medi)  cuiufdam  ftatus,quos  ipfe  vocat, 
noti  valde  malos , quia  licet  bona  pereuntia 
dilexcrint,non  tamen  funt  tales , quales  illi, 
de  quibus  ditium  eft , quod  regnum  Dei  non 
pojsidebunt,fed  iufii  aliqua  indigentes  pur- 
grfnowc.Idemque  docet  in  Enchirid.cap. 
68. cum  96.  vbi ait, Negandum  ncn  eft,  de 
futiliorum  animas  pietate  fttorum  viuentiu 
rf/e#dJ7.IdeoqnciMonicagloriofa  Augu 
ftini  mater  catholica  fide  bene  inftruclaj 
dum  animam  ageret, nihil  a filio, & focijs 
eius  pofiulauit,  nifi  vt  ad  Domini  altare 
memoriam  eius  haberent,  vt  ipfe  refert 
lib.«?.Confefsion.cap.ii.&in.i3  .inl?g- 
nem  illam  fidem,  & pietatem  commen- 
dat, & pro  matris  anima  orat,aliofquevt 
orent, interpellat.  Praeterea  libr.  21.  de 
Ciuit.cap.itf.vbidc  infantibus  morien- 
tibuscumfolo  baptifmo;ait , ita  efiead 
beatitudinem  difpofitos,vt  non  fohim 
poenis  non  pratparentur  aeternis  ,Jed  ne 
ylla  quidem  poft  mortem  Purgatoria  torme- 
ta patiantur.  In  quibus  verbis  apperte  fup 
ponit  , elfe  poft  hanc  vitam  purgatorias 
poenas, de  quibusinfra  dicit.  Purgatorias 
autem  poenas  nullas  futuras,  quis  opinetur , 
ttift  ante  illud  vltmum , tremendumque  iu- 
diciumlN tique  vniuerfale.  Nam  poft  il- 
lud non  erit  ncceftarius  purgatori)  locus 
quia  ante  illud  integra  peccatoru  purga- 
tio in  omnibus  iuftis  fiet,  & ideo  in  illo 
iudicio  tantum  in  duo  loca  perpetuo  du- 
ratura, omnes  indicandi  diuiduntur.  Et 
itaintelligcudaeft  Scriptura, quoties  de 
illis  duobus  terminis  vltimis  loquitur. 
Videri  etiam  poteft  apud  eundem  Au- 
guftinum(  fi  eius  eft  opus)  lib.j.Hypo- 
gnofticon  cap.  5".  & 6 . 

Denique  in  lib. Quinquaginta  homi- 
liar.homil.i  6. circa  finem  hanc  veritate, 
idem  Auguft.  plenifsime  docet,cuius  ali 
qua  verba  referam, quia  &onmia  funda- 
menta fupra  pofita  con  firmant, & vehe- 
menter pungunt  aduerfarios,  Qui  tempo- 
ralibus poenis  digna  gefferut,de  quibus^Lpo- 
tolus  dicit, fi  an 9 opus  arferit  detrimetu  patie 
tur,ipje  autem Jaluus  erit,fic  tame  quafi  per 
ignem, per  Humum  igneum(de  quo  Propheti- 
cus f rmo  commemorat ) & Vadaf eruentibus 
globis  horrenda  tr  anjibut.  Quanta  fuerit  pec- 
cati materi  a,  tanta  , &- per  tranf eundi  mora , 
quantum  exegerit  culpa  tantum  fibi  ex  bomi 


A 


B 


D 


ne  vindicabit  quadam  flammee  rationabilis 
dijciplma  Et  infra  .Jiiicftr mones  otiofi , cjT 
cogitationes  iniqua,  vel  f ordid  a, iHic  multi- 
tudo lenium  peccatorum,  qua  puritatem  no- 
bilis natura  infecerant, exundabunt, illic  fta- 
gnum , vel  plumbum  diuerjorum  fubrepen- 
tium  delitiorum, qua  diuinam  imaginem  ob- 
fcuraucrant , confutuentur, qua  amnia  hic  ab 
anima feparari  per  eleemofynas , & lachrj - 
mas  cempendiefa  tranjatiione  potuijjent.  Et 
vt  Rex  intelligat,  quomodo  Chriftus  iit 
purgatorium  noftrum,  concludit,  Eccefic 
exigere  habet  ab  homine  rationem, qui feipsu 
pro  homine  dedit , coftxus  clauis  legi  mor- 

tisj e tunxit, & in  hoc  Catholico  fenfu  di- 
xit idem  Auguft.  1 o. de  Ciuit. capit.  24. 
Dominum  Iejum  Chriftum  effc  principium, 
cuius  incarnatione  purgamur, eum  quippe  (id 
eft,  Dcemonem  ) in fua  carne  contempftt, 
quam  propter  facnftcium  noftra  purgationis 
ajfumpfit.  Et  infra,  Hunc  ille  Platonicus 
non  cognauit  e j]'e  principium, nam  agnofeeret 
^«rg<tton«^.Nihilaliudergoeftin  Chri- 
fto  efle  purgatorium, quam  effe  redepto 
rem  per  que  poftimt  homines  in  hac  vita 
pcrfeftifsime  mundari, fi  velint  fe  difpo- 
nere,alioqui  fi  in  hac  vita  id  aftequuti  no 
fuerint, in  futura, fi  iufti  fint,per  condig- 
nas poenas  fecundum  rigore  iuftitiae  pur 
gabutur,nifi  aliqua  ex  parte  propter  fuf- 
fragia  viuentiumfubleuentur. 

Preterea  D. Hieronymus  diferte  affir- 
mat, dari  poft  hanc  vitam  aliquam  poe- 
nam ignis  temporalem  in  cap.,vlt.  Ifaiae, 
fere  in  vltimisverbis,docetque  aliquaru 
Chriftianorum  opera  efte  per  ignem  pro 
banda,  & purganda, ita  vt  purgatio  tem- 
poralis ht,&  finiatur.  Et  in  lib.contra  Io 
uinianum, eodem  modo  exponit  locum 
Pauli.  1. ad  Corinth.?.  &conciudit,.57« 
cuius  opus  arfit,&'  perijt , & damnum  fufti- 
nuit  laboris  fui,  perdet  quidem  laboris  prae- 
mium,fed  ipfe  feruahitur  ,non  tamcu  fine  pro 
batione  ignis ; ergo  is, cuius  manferit,  quodfi 
pcradifcauit  fine  ignis  probatione  fatuabi- 
tur,& inter  faluationem  , & faluatione  erit 
Vtique  diuerfttas  aliqua,  Quar  verba  notan 
da  funt,  nam  dilcurfum  fupra  faftu  con- 
firmant, licet  ordine  comutato.Hierony 
mura  enim  ex  diuerfo  modo  cofequen- 
difalutcm  per  ignem  purgatorium  , vel 
fine  illo, colligit  quafi  a pofteriori  diuer 
fitatem  maritorum, & pra:miorum  ;nos 
vero  e contrario  ex  diuerfitate  operum, 

vel 


Ut  Ait£ 


16. 

Himij- 


i7* 

And* » 


1 8. 
Cjpmrt. 


Tcrtull. 
Hat.  y, 

%A.thanafi. 

Ctnitad. 

Scholari, 


Cap.  r j,  De  errore  circa  purgatorium. 


20 S 


vel  malorum,vcl  bonorum  difponcntiu  A 
ad  hillitiam,necefsitatempurgatorij  de- 
duximus. Etincap.i.  EzcchielidcHie- 
ronymus  ita  concludit, £x  quo  oflenditur, 
pofl  pentas, atque fuppliciaCy' purgationi  pcc - 
catorum , futuram  mifericordiam  duntaxat 
in  his,quiDcum  merucrin  tyidere  regnante. 

Eandem  veritatem  docuit  Ambrof. 
incap.14.  Apocalypf.  circa  illa  verba, 

S tnt  macula  enim  funt} dicens,  JLmmx [an - 
Ciorum  fine  macula  funt , quia  fiquas  fordes 
ex  mundana  habitatione  contraxerunt , aut 
per  poenitentiam , & hchrymas , charitatis  j} 
opera , aut  per  flagella , aut  certe  pofl  mortem  „ 
igne  purgatorio  deletce  funt.  Etfimiliaha-  ** 
bet  in  cap.  20.  ad  illa  verba  ,Hac  efl  refur 
reClio prima.  Scio  in  dubium  reuocari,an 
illud  opus  fit  Ambrofij, nemo  autem  du 
bitat,  ejuin  fit  alicuius  Patris  grauis , & 
fatis  antiqui.  V eruntamen  precatio  fe- 
cunda prarparans  ad  Mifiam  extra  du- 
biu  Ambrofij  ell,&  tamen  in  illa  fi c orat 
Chrillum  , Recordare, quia  aduocatus  meus 
es  ipfe,  qui  indicas. Quod  fi  etiam  in  illo  ad- 
huc Jeculo  aliquid  in  me  Vindicandum  refer- 
uas , peto , ne  me poteflati  dxmonum  tradas, 
dum  fielus  meum  purgatoria  p cena  det ergis. 

His  accedat  Sanctus  Cyprianus,  qui 
Epift.  j 2.  ad  Antonianum,  dicit,  ^Cliud  r* 
ejl  ad  yemam  flare , aliud  ad  gloriam  perue- 
nire, aliud  mijfum  in  carcerem,  non  exire  in- 
de, donec Joluas  nouifsimu  quadrante , aliud 
jlatim  fidei,  ac  yirtutts  accipere  mercedem , 
aliud  pro  peccatis  longo  cruciatum  dolore 
emundari, & purgari  diu  igne,  aliud  peccata 
omnia pafsione purgafle.  Idem  fumitur  ex 
Tertul.  lib.de  Anima  c.]$.  &c.)8.in  fi- 
ne, vbi  ita  exponit  diftum  loeu  Matt. 

$.  dicens.  Carcerem  illum  inferos  intelligi - 
mus,  eV  nouifsimum  quadrantem  ; modicum 
quoq,  delicium,  mora  refurretiionis  iliic  luen 
dum  interpretamur.  Qua  fere  expolitio-  D 
nem  habet  etiam  Athanafius  in  lib.  Va- 
riarum Script.  quae flion.q.tfz.  Et  plura 
alia  ex  Patribus  graecis  pro  hac  veritate 
congerit  Gennadius  ScholariusPatriar- 
chaConftantinopolitanus  in  defenfione 
Concilij  Florentini c.3  .Suntque  praeci- 
pua tam  in  Graecis,  quam  in  Latinis  illa, 
in  quibus  allerunt,  facrificia : orationes, 

& eleemofynas,  &alia  bona  opera  vine 
tium  iuuare  defunclosad aliqua  remif- 
fionem  poenarum;  fi  in  co  flatu  recefie- 
runt,inquo  illius  auxilij  fint capaces. 


Qua;  loca  Sanftoru  conteflatium  hanc 
antiquifsima  traditione  ta  funtfrequen 
tia,  vfuperuacaneuin  videatur  illa  refer 
re,  pr*  fertim  cu  articulus  ille  propriam 
difputationc  requirat.  <.  uiautcillutra- 
dut,  necefie  efi,  vt  crediderint,  aliquas 
fideliu  animas  ita  pofl  morte  puniri , vt 
pofsint  ab  illis  poenis  liberari, &hoc  efl, 
quodpurgatoriu  vocamus.  De  illoaute 
dogmate  videri  poffunt  fpecialiter  Au- 
guflinus di <flo  libro  de  Cura  pro  mor- 
tuis  agenda,  & Cyrillus  Hierofolymit.  Cynll. 
Cateh.  > . Mylfagogica,5c  Cypr.  Epifb  Cypria» . 
S6.zd  Cierii, 6cc.  & Ambr.orat.deObi-  Ambrof. 
tuThcodofij  &orat.2.de Obitu  fratris  Ciamafc, 
fui  Satyri.  Damaf.oxat.de  Def.  fidei. 

Ex  quibusintelfigereprietereaiicet,  15. 
fine caufaRege  Angli^affruere  voluif- 
fe,  non  potuilLc Bcllanninu  purgatorii» 
ex  Scripturis  probare, na  ficutSacti  Pa- 
tres no  line  Scripturis  illud  afhuxerut, 
licet  fimul  extraditione  A poffolica  il- 
lud docerent,-  ita  etiamlilulfrif.  Bellar- 
minus  fapieter , Sc  erudite  veritate  hanc 
exScripturis  coprobauit, illas  intelligc- 
do,proutSacfi  Patres  interpretati  funt. 

Quod  fi  hoc  Regi  no  fatisfacit,  quia  fua 
certa  fcientiaaliter  illas  intelligit,ia  ref- 
ponfum  efl,fcientia  illa,qu$  a fenfuPa- 
tru,  & catholicae  Ecclefia?  diferef  >at,  no 
elfe  vera  fcicntia,neq;  ex  fpirituDei  ef- 
fe,  eo  vel  maxime,qu6d  ( vt  faepe  dixi 
&ci»Paulino  in  eadefcrccaufa  dicitAu- 
gulL  lib.de  Cura  pro  mort.  agend.c.i.) 
LicetScriptura  deelTet,Ecclehae  authori  0 * 
tas  fiifiiceret.  Nam  certe  cum  Scriptu- 
ra docet,  Ecclefiam  elfe  columnam , & 
firmamentum  veritatis , & traditiones 
Apoftolicas  credendas  elfe,  virtute  co- 
tinet  purgatori)  allertionem , quam  <Sc 
Ecclelia,  & traditio  docent.  Deinde  ad- 
dimus, veritatem  hanc  contineri  fatis  in 
illis  Scripturae  locis,  in  quibus  dicitur 
Deus  retribuere  vnicuiq;  fecundu  ope- 
ra fua, iuxta  illud  2. ad  Corint.  $ . Omnes  z ^ 9 
nos  manife flari  oportet  ante  tribunalChnfti, 
yt  referat  ynufquistf  propria  corporis,  prout 
gefsit,  flue  bonu,fiue  malti.  Hinc  enim  ha- 
bemus, nullu  malu  impunita  d Deo  re- 
linqui, ideoq,  fi  in  hac  vita  non  punia- 
tur,vel  pro  illo  fatisfiat,in  futura  vindi- 
canda elfe  pena  condigna,  & culme  co- 
menfurata,  ac  fubinde  pena  temporali, 
fi  perfbna  alioqui  iufla,5c  grata  Deo  fit. 

S Deni- 


Lib.  2. Contra  nonnullos  Anglicanafcfl*  errores , 


20 


i.  Corin.  3. 


Ambrof. 

Ongen. 

Paulin. 


Gregor. 

G a- far  Are 

laten. 

Matt.^. 


Mattk. 


12 


Augufl. 

Gregor. 

Beda. 

Bernard. 


21 


Ffal  37* 

Augufl. 
C regor. 


J06 

Denique  dicimus,  etiam  proxime, & 
immediate  probari  iufficienter  veritate 
hanc  in  nouo  teilamento,  ex  loco  fepe 
citato  x.  Corint.  3 . Fniufcuiufque  opus 
quale  fit, ignis  probabit.  Et  infra.  Stemus 
opus  ai  ferit,  detrimentum  patietur  ipfcju- 
tem  faluusent, fu  tamen  quaf  per  ignem. 
Ouanuis  enim  non  negemus , verba  illa 
aliter.interdu  ab  aliquibus  Patribus  ex- 
poni ( quorum  interpretationes  nunc 
expedei  e non  vacat ) nihilominus  1 a?c 
reijci  nullo  modo  potelf,  quia  <Sc  efl  val- 
de conformis  textui,<5c  fenfui  Ecclefiair, 
& a multis  Patribus  approbatur,  vt  ab 
Aimifl.  Hieronymo,  quos  iam  retuli- 
mus,  & Ambrof.  in  Paulum,  vbi  multi 
alij  eam  probant , dc  Origen.  copiose 
Hcmil.6.in  Exod.& optimePaulm.  in 
Epill.  ij.  ad  Scuerum  , vbi  purgatorium 
vocat  ignem  fapientem,  di  111  carmine  co- 
tinente  paraphrafim  Pfal.  1.  vbi , ignem 
arbitrum,  illud  appellat.  Et  ita  etiam  ex 
pofuit  Gregor,  in  cap.  3 . Reg. circa  fine, 
de  lib.  4-D1alog.cap.39.  di  Cadar.  Are- 
latem Homil.fc.  in  eundem  locum.  Lo- 
cus etiam  Matt.  j . A>  in  carcerem  mitta- 
ris, amen  dico  tibi, non  exies  inde,  donec 
reddas  nouijsimum  quadrantem.  Si  reda  ra 
tione  penfetur , non  parum  iuuat,  ma- 
xime cu  ita  etia  intelligatur  aPatribus  al 
legatis,  Tertullian.  Cyprian.  Ambrof. 
di  Hieronymo , vt  recentiores  omitta. 
Denique  hcc  etiam  infinuari,  velfup- 
poni  a C hrillo  in  verbis  Matt.i  2.  Aon 
remittetur  ti  neque  in  kocfeculo  neque  iti  fu 
turo , Patres  intellexerunt , vt  Augufl. 
21.  de Ciuit. cap.  13. quem  imitati lunt 
Greger,  dido  cap.  39.  Beda  in  eum  lo- 
cum, ac  Bernard.  Et  ii  attente  confide- 
retur prudens  loquendi  modus,  nemo 
de  re  aliqua  pro  duobus  temporibus  ita 
loquitur,  nili  in  vtroque  tempore,  vel 
flatu  res  fieri  foleat. 

Ex  veteri  etia  teflamento  aliqua  te- 
flimonia  in  fuperioribus  tada  fut. Qua- 
le efl  illud  Pfal. 37.  Domine  ne  in  furore 
cuo  arguas  me,  neque  in  ira  tua  curipias  me. 
luxta  interpretationem  Auguftini  fu- 
pra  relatam,  quam  etiam  traditGregor. 
inPfal.i  .PanitentiavMaxime  vero  il- 
la cor.uncut  teftimonia,  in  quibus, ope- 
ribus viuentium  pofle  iuuari  mortuos, 
vel  a {Teritur,  vel  fupponitur . Inter  illa 
vero  notius,  & clarius  eil,  qued  lib.  2. 


B 


A Machab.c.i  2.  habetur, Sabla  &falulns  2j^ 
cogitatio  eft pro  defunths  exorare  ,vt  a pec- 
catisfoluantur. Quod  defugere  no  poteft 
Rex,nifi  negado  libru  efle  canonicum. 

Ad  hoc  miferrimu  refugiii  eft  ,Jk  de  il- 
lo nunc  difputare  efiet  in  longu/vel  po- 
tius ininfinitu  ire.  Sufficiunt  ergo, quae 
de  regula  difeernendi  libros  canonicos  a 
no  canonicis  in  fuperiori  libro  diximus, 
di  quod  Patres  ccmuniter  illo  libro  vt 
canonico  vtaturj&quod  fpecialiterAug. 
dido  lib.de  Cura  pro  mortuis  agem  c.i. 
inde  veritate  hanc  cofiimet.  Cu  ergo  ve 
ritasl  arc  de  purgatorijs panis  tato po- 
dere autheritatii,  di  rationis  firmata  fit, 
videat.  Rex,quo  fpiritu  dudus  illa  vo- 
care audeat  commentum  indignum , in  quo 
opera  impendatur.  N eque  putet  catholi- 
cis efle  contentione  cn  haereticis,  vel  de 
flatu  1 cci  purgatorij , vel  an  vnus,  aut 
multiplex  fit,  nec  de  modo,aut  qualita- 
te poenarum  eius:  na  licet  haec  a Theolo 
gisfebrie,  di  prudenter  difputentur(ii- 
cut  inquiri  etia  p efle,  dixit  interdu  Au 
guflinus  in  fuperioribus  allegatus  ) fi 
vero  Regi  harum  rerum  meditatio  non 
placet, cum  illo  de  his  non  cotendimus, 
dummodo  temporales  poft  morte  poe- 
nas pro  aliquibus  iufiisimperfedisde- 
ftinatas  efle,ncn  neget. 

De  his  vero,  quae  purgatorium  con- 
fequi  fubiungit  Rex,&iiiuola  appellat, 
cum  ab  ipfo  no  impugnentur,nuncmul 
ta  dicere  non  eft  necefle.  Quia  vero  in 
margine  libri  lare  fnula  efle  dicuntur, 
indulgentice,icbiUa , & jatisfafticnes  pro 
defunftis,  dicam  breuiter,  non  nifi  a Pro 
teflantibus,  leuibus  profedo , dc  impu-. 
dentifsimis  hominibus,  qui  Rege  in  in-  Siiisfiftio 
fantiaperuerterunt  ,hacc  potuilfe  friuo  £u*^j,r°{|]', 
la  reputari.  Aut  enim  friuola  dicuntur, 
quia  veritatis  fundamentum  non  habet,  deris, 
vel  quia  licet  vera  flnt,  parui  funt,aut 
nullius  momenti. Hoc  poflerius  nullius 
hominis  mentem,  fireda  ratione  no  ca- 
reat,  fubire  potefl.  Quis  enim  parui  ino 
menti  reputet  a debito  grauifsimi  poe- 
liberari?  aut  quis  contemnendu pu- 
tet, aut  charitatis  opus  efle  neget)  ora- 
tionibus ad  Deum  fufis,&  proprijs  afli- 
dionibus,  & eleemofynis  proximum  a 
grauifsima  poena  liberare  ; aut  quis 
non  magni  arftimet  poteflatem  pene 
diuuiam,Chrifli,  <Sc  Sandcrum  fatisfa- 

dioues 


D 


Caput,  rj.Tte  errore  circa  Turgatorium.  207 


ftiones  ad  compenfandaspurgatorij  p£- 
nas,  efficaciter  applicare  ? Protecto  haec 
& fimilia,  non  ideo  quia  parui  momenti 
funt,icd  quia  incredibilia  infidelibus  vi- 
dentur^ Proteffantibus  friuola  reputan 
tur. Putant  ergo  no  habere  veritatis  fun 
damentu . At  fi  verum  eff  , quod  Rex 
dicit, hxc  confequi  aflcrtionem  purgato 
lij,  cum  oflenfum  fit,  purgatorium  tua- 
ximx,&  infallibili  authoritati  nixu  die, 
prolecto  non  poliunt  extera  ,qux  illud 
a licitum  confequuntur,non  clle  magno 
pondere  authoritatis  fundata;  ergo  hac 
etiam  ratione  non  friuola,  fcd  veritatis 
catholice  dogmata  ccrtifsima  dici  pofut. 

Si  autem  illi  Pfeudotheologi,qui  in 

2 3 • hoc  Regi  impofuerunt, in  facra  doctrina 

verfati  cllent , fuftragia , Si  indulgentias 

ad  purgatorium  confequi  no  aflcrcrent: 

non  enim  in  illo  fundantur , neque  cum 

illo  necdlariam  habent  connexionem. 

Nam  pollet  Deus,  fi  iuflitix rigore vti 

Injuncti*  voluilict,  purgatori)  poenas  ab  homini- 

1 Chii  bus  defundis, & illarum  reis  fine  vlla  re- 

1:1  merita  a milsione,vcl  compcnfationc  exigere. At 

> hcclo  j,1£Juloentix,  & fatisfadiones  nihil  aliud 
liac.largmn  0 - ..  . . 

tlu.‘  lunt,qu.im  poenaru  purgatori)  remifsio 

nes  qugda,&  compenfationcs,quasDeus 
propter  infinitam  bonitatem  luam  , & 
propter  eximia  Chrifti  merita  Ecclefix 
lux  concefsit  , vt&poen^  illx  mitiores 
per  Chrifhim  fierent , Si  vt  inter  Chrifti 
mebra  maior, & excellentior  etfet  chari- 
tatis  mutux  comunicatio  . Quocirca  li- 
ce t purgatoriu, fatisfactiones  pro  defun- 
dis,S:  indulgentix  vna  habeant  comune 
materiam,  vi  de!  icet, debitum  temporalis 
penx, quod  in  aliquibus  iuflis  interdum 
polf  hanc  vitam  manet, & ideo  pofsit  ali- 
quo modo  vnu  cx  alio  colligi,  nihilomi- 
nus proprie  loquendo,  vnu  in  alio  non 
fundatur,fed  vnuquoque  per  fe  grauifsi- 
mii  habet  veritatis  fundamentum.  Nam 
purgatori)  pena  fundatur  in  ordine  diui- 
nx  iullitix  per  regulas  fidei  nobis  fuffici 
enter  manifeffato, rationique  valde  con- 
fentaneo , vt  oflenfum  efl. 

At  vero  fuffragiajfeii  fatisfadiones  fun 
dantur  in  comHtttQneSdnftoru;e[ua.in  fvm 
bolo  profitemur. Nam  comimionem  illa 
non  folii  inter  mortales  hic  viuentes,fed 
etiam  cu  iuflis  ia  defunctis  iuxta  vniuf- 
cniufq;  flatu  intercedere, Ecclefi^autho 
vitate  traditu  eff5&inScriptura  facra  fuf- 


A 


B 


C 


D 


fidens  fundamentu  habet.  Quod  in  fu- 
perionbus  capitib9decomunicne  inter 
nos,&Sados  cuChiific  regnantes, olle- 
fum  efl, quatenus.  Si  dios  intercefsioni- 
bus  fuis  nos  adiuuare,nofq,  ab  illis  cas  po 
flulare;atcjue ipfcs  venerari, laudare, Sc 
Deo  pro  ipforum  gloria  gratias  agere 
poffe,  Si  debere  , offendimus.  Com- 
munio vero  nollra  cum  iuflis  defunctis 
nondum  beatis, led  in  carcei  e pro  aliqui- 
bus debitis,  decentis  perpetua  in  etiam 
Ecclefix  traditione  , & in  Scriptura  fa- 
cra fundata  eff,  vt  ex  didis  in  hoc  capi- 
te imelhgi  potefl.  Oratio  enim,  eleemo- 
fyna,fncrihciu,&  fimilia  opera  Deo  pro 
defundis  oblata, vt  a peccatis  loluatur, ad 
hanc  comumcatione  pertinent ; docent 
autem  Sci  iptura,&EccIeli£confuetudo, 
optimum  effc  orare, &opcrari  pro  defun 
dis.Vnde  redecolligitAuguflin9iaalle 
gat9,fufficienti  authoritatecouinci,  hoc 
non  heri  fine  fructu:  non  eltergo  friuo- 
la fatisfactio  pro  defundis,  fedfiifficien- 
tifsmc  fundata.Accedit,genus  hoc  com- 
municationis charitati  etiam , & rationi 
effe  valde  confentaneu , Si  benigne  pro- 
uidentix  diuine  valde  dignummon  ergo 
pro  Catholico  reputari  poteft,  qui  hanc 
tam  Catholica  ab  vniuerfali  Ecclefia  re- 
ceptam veritatem, reputauerit  friuolam. 

Indulgentiam  vero  concefsiofad  qua 
etia  iobilesptinct)  duo  habet  foiidifsima 
fudameta.  V nu  efl  infinitus  thefaur9  me 
riti,&  fatifadionis  Chrifti  Dni , Si  San- 
dorum,quem  thefaurufaltem  quantum 
ad  Chrifti  diuitias , eoruq;  fufficientiam 
non  exiftimo  a Proteflatibus  negari,  id- 
que  nunc  nobis  fatis  eft,quia  fatidadio- 
nes  Sandorum  no  vt  neceffarix,  fed  ex 
abundantia  adiunguntur,  quod  amplius 
explicare,  & probare  prxfetis  loci  non 
eff. Alterum  fundamentum  eftfuprema 
poteflas  ligandi,  & foluendi,quamChri- 
flus  fuo  Vicario  concefsit, qux  in  Euan- 
gelio fatis  fundata  efl , vt  libro  fequenti 
offendemus.  Quod  autem  illa  poteflas 
ad  hanc  difpeniationem,  & indulgentia- 
rum cocefsionem  extendatur,  Ecclefia- 
ftica  traditio, & antiquifsimus  eiufdem 
potellatis  vfus  communi  confenfu  Ec- 
clefix’probatus  fatis  offendit,  vt  latius 
indifputationibusTheologicistradaui- 
mus,  in  quarto  tomo.  3 .partis  difput.48. 
&fequeutib. 

S 2 


CAP. 


Refer'  Bcl 
larmi.lib.4 
de  Pont ifi 
c.t  i.ceacu. 
lo.cap.  6. 


2>. 


Necefsitas 
inft  ituendi 
cy  mbala.  ‘ 


Cap.9©lent 
cap.i.&  i, 
de  Offic  de 

legat. 


Numer.i  i • 

Lehit.zi. 


20S  Lib.f.  Contra  nonnullos  j4nvlican&  ftffa  errores. 


C A P V T.  XVT.  A 

De  erroribus  circa  Ecclefa  ritus , &1 
Benedictiones 

INter  alia  exempla, qu$Rex  ponit  pro 
articulis, quos  nouitios,&  nuperosvo 
cat,hic  verba  adiungit  pag.48.Prar  ia 
tionis,  in  principio,  BaptiT^tio  Campana- 
rum,& mille  preetered  nugee,  qui  verofint 
ifti  nugae,  nec  ipfe  declarat, nec  in  mar- 
gine exponitur.  Vnde  videtur  fub  illis 
verbis  omnes  fimiles  benedictiones  com 
prehendere : nam  Proteftantes  eque  fo- 
lent  de  his  omnibus  nugari.  Quanquam 
de  hac, quam  vocat  baptizationem  cam-  g 
panarum,  magna  exaggeratione  Magde 
burgenfes  dixerint,  horrendum  efle  er- 
rorem, magnumquefacrilegium  contra 
Chrifti  inftitutionem.  Et  ideo  adhuius 
libri  complementum  operipretium  vi- 
fum  eft , pauca  de  his  ritibus  dicere , ad 
propriam  obie&ionc  ex  particulari  exe- 
plo  fumptain,rcfpondendo , & illius  oc- 
cafione  aliquid  de  toto  genere  talium  be 
nediftionum  attingendo. 

Duo  ergo  in  huiufroodi  fignis,qui  ca 
pan^nucupantur  fpecfari  polTunt,vide- 
licet,  vfus  talis  inltrumeti  ad  aliquas  ac- 
tiones publicas  conuenicnter  exercen-  C 
das,<!x  ritus  abEcclefia  inftitutus  ad  bene 
dicendas  cam  panas , & devtroq;  figilla- 
tim  dicendu  elE  Principio  igitur  certu 
eft  , antiquam  Ecclehi  confuetudinem 
fuiile , vt  Milii , & alia  diuina  officia  in 
lacris  locis, ac  teplis  herent , vt  certis  ho- 
ris,vel  diebus  Chriftianus  populus  ad  illa 
conueniret.  Vnde  necellariu  etiam  fuit, 
elle  in  Ecclefijs  fignum  aliquod,  quo  da- 
to populus  ad  Ecclefiam  accederet.  Ad 
hoc  ergo  munus  inftitute  funteampan^, 
qui  propterea  folet  interdu  nomine  Si- 
gnorum abfolute  lignificari , vt  in  cap. 
Solent, de  Confecrat.d.i .vSc  in  cap.i.<St2.  D 
de  Otfic.  cuftodis.  Conliderata  igitur 
hac  propria,  & quali  literali  inftitutionis 
ratione  Campanarum  vfus, nemo  pru- 
dens dubitare  poteft  quin  fuerit  <3tvti- 
lifsimus  , & conuenicntifsimus  , quia  li- 
gnum aliquod  publicum  moraliter  ne- 
cciiariu  erat.  Vndcctia  in  veteri  teftamc 
t°  dixitDcus  Moyfl  N umer.  1 1 .Fac  tibi 
duas  tubas  argeteas  duttiles,  ejuibus  conuoca 
' 1 pofsts  multitudine , ejuando  monenda  funt 
cafira,&c.  ci  cx  Leuit.23.  colligitur  ,in 
ielhuitatibus  lohtu  fuiiTe  populum  tubis 


clangetibuscouocari,feu  admoneri.  Idc 
indicant  verba  illa  loclis. 2. Canite  tuba  in 
JVotf. Necefsitas  ergo  alicuius  ligni, etiarii 
in  EccleliaChrifti  moralis  erat.Detcrmi 
natio autc ad  fonitu  campam  ex  huma- 
no arbitrio  pendebat,&  ideo  recle,  <Sc  le- 
gitime potuit  2b  Ecclelia  fieri, ficut  fafta 
eft , <St  in  re  per  fe  indififerete  fufficiebat 
Ecclelii  confuetudo  , vt  nemo  prudens, 
ac  moderatus  in  illa  offenderetur.  P11- 
fertim  cuinftrumentu illud  adpndiftu 
finem  fit  aptifsimum, tum  quia  facile , & 
fine  magna  induftriapulfari  poteft,  tum 
etia,quia  eius  fonus  late  diffunditur, tum 
denique  quia  eft  magis  durabile, (Sc  quali 
perpetuum. 

Accedit,  hunccampanaru  vlumnon 
efle  nouum  in  Ecclelia.  Quamuis  enim, 
Vt  eruditi  authores  teftificantur  certo  no 
conftet,  quo  tepore  inceperint,  non  eft 
tamen  dubiu,quin  ante  mille  annos  vfus 
illaru  iam  fuerit  in  Latina  Ecclefia  cornu 
nis.  Na  anno  Sexcetehmo  decimo  quin 
to  vixit  SantftusLupus  EpifcopusSeno- 
nenfis,in  cuius  Adfis  refertur,  tepore  cu 
iufdam  Obfidionis  Senonenfis  ciuitatis, 
SanCtum  Epifcoptm  ad  Frotomartyris  Ste- 
pbam  cede  fe  contuhjje&ad  conuocandu  po- 
pulii fignum  tctigijje , vt  eft  apud  Surium 
tcm.  $ .die  1 .Septcbris.  Vhi  etiam  refert 
mirabilia  Dei  opera  circa  fignu  illud,  feu 
campanam  demonftrata.  lteanno  66$. 
obijt  San&usEligius  Epifcopus  Nouio- 
menlisjin  cuius  vita  lib.2.c.2 1 .refertur, 
cum  prohibuilTct  Presbyterii  in  Eccle- 
fia facra  facere,  & Presbyter  prohibitio- 
ne contempta , campanam  pulfare  tenta- 
retad  populu  conuocaudu,ipfam  forni  m 
no redidille, donec  Presbytero  p^niten 
tiam  agente,  Sa&us  Epifcopus  prohibi- 
tione fuftulit. Refert  Surius  tom.6.  Pr£- 
tereaBedalib.4.Hiftor.Anglican^.c.2  3 
mentione  facit  capane , ad  cuius  fonu  ad 
orationes  excitari,  (Sccouocarifolebant 
queda  religiofi,quado  aliqua  earu  de  fe- 
culo  migrabat.  Aliqui  autc  conie<ftant,tc 
pore  Anaftafij  Perfi  Mart.nondu  fuifle 
introduttu  campanaru  vfu,  quia  in  fepti 
ma  Synodo  A<ft.4.ex  miraculis  eius  re- 
fertur, in  quada  foleni  fupplicatione  cd- 
uocatos  fu  i fle  fideles, non  ad  fignu  capa- 
nf,fedper  ligna  facrapulfata.  Sed  hoc  & 
no  multu  obftat,  quiaSamftus  ille  vigeli- 
mo  Septimo  anno  poft  fexcentefimum 


Ioel.  2. 


3- 

Campana, 
rura  vfut 
ante  mille 
annos  intra 
dudus. 


Surius. 

Beda. 


Dies.Bt 
cemb , 


Baroni  in 
Martyrola 
gio.dic.ii» 
Iacuarij» 


Cjp.  i 6 >T)e  error ilu s circa  Ecclefu  ritus hencdiciio.  2Cp 


j.tom.acn. 

fl. 


C' ualfirid . 
Strabo. 


Baro», 
tora.i.aan. 
S s.u.io;. 


5 * 

ncapjoara 
>coerliftio- 
nihil  re- 
rche.li  pof 
c oltcndi- 
ur. 


'U\n(l. 

^ pui.  1 3 3 . 


B 


paflus  efl,&,  & praeterea  verba  illa  de  A 
Ecclefia  Grxca  diita  fut,in  qua  ligna  illa 
ligncavfq;  adannu  Domini  86f  .duraffc 
creduntur.  Nain  in  illaanno  ferunt,Ye- 
ncciarum  Ducem  mifsifie  campanas  ad 
Michaclcm  Imperatorem , «Sc  tunc  earu 
vfum  apudGiaccos  incepifle, relidis  lig- 
neis lignis, vt  notat  Baronius  eodem  an- 
no in  line.  Quiiuis  alibi  dicat , illa  lignea 
fena  non  fui  ll  e in  vfu  comuni  ad  conuo 
candum  alicuius  Ecdefix  populum , fed 
tantum  inter  religiofos  adconuocandos 
monaflerij  Monachos. 

Quidquid  vero  in  hoc  acciderit 3cer  tu 
cfl,  fcinper  fuiiTe  exiflimata  neccflaria 
aliqua  huiufmodr  figna,qux  (quodpr£ 
tereunduin  non  eB ) facra  etiam  dice- 
bantur: & inter  ca  campanarum  vfum 
tanquanr  vtiliorem,& durabiliore  pr^ua 
luiile.  Re£tc autem aduertrit  Vualiridus 
Strabo  lib.de  Rebus  Ecclefiflicis  cap.p. 
lrxc  ligna  publica  non  potuilTe  commo- 
de in  Ecclclia  primitiua  in  vfu  haberi: 
quia  diuina  officia , propter  multitudine 
gentilium , <Sc  prarfertim  propter  vim 
perfecutionum  non  poterant  effe  tam 
pubhca,nampotius  vt  fecretc  fierent,cu- 
rabatur.Et  ideo  alrjs  modis  inuitabantur 
fideles,  vt  prarnunciando  in  vno  conuen 
tu  alium  proxime  futurum , v cl  Ecriptis 
tabulis  eum  prodendo, vt  ait  Strabo  loco 
citato, vel  priuatim  fingulos  percurforcs 
vel  Diaconum  monendo,  vt  cx  Epiflo- 
lis  Ignatij . 1 1 .«Sc  1 3 .Baronius  coniectat. 
PoB  datam  vero  pacem  Ecclefix,  eiufqj 
amplitudinem  neceBariusfuit  lignorum 
publicoruvfus,& ita  verifimile  eB,  paulo 
poB  ConBantini  tempora  campanarum 
ritum fuiffe  introdudu,  quipofleaper- 
petua  traditione  probatu  s eB.  De  qua  vi 
deri  poflut,quae  refert.  Coccius  in The- 
faur.  tom.2.  lib.3  .art.6^. 

Cum  ergo  conflet  nihil  effe  in  limpli 
ci  campanaru  vfu, quod  haeretici  carpe- 
re pofsint,videamus,quid  in  earu  benedi 
«Bione , «Sc  ( vt  fic  dicam)  fymbolico  vfu 
reprehendant, Aut  enim  in  vniuerfum 
omne  facrarum  reru  benedi«Bionem,  <5c 
cxremonialem  confecratione  abEcclelia 
inflitutam  vt  fuperflitiofam  deteflatur, 
vel  peculiare  aliquid  in  campanaru  bene 
ditflione  reprehefionc  dignuinucniunt, 
vtruq , autem  vnicoAuguflini  verbo  re- 
futare poflemus, dicentis,  Siquidpcr  totu 


D 


orbem  ferttat  Ecclefia,  quin  it  a faciedum  fit, 
difputare  }injoletifsima  infama  tfl.  Et  quod 
alibi  ait,;iow  cj]e  credendum  , inaniter  fieri , 
ybi  vmuerfia  Ecclefia  claret autherit as.  VI- 
tcrius  vero  illud  prius  generale  membru 
nenfolum  traditioni,  led  etiam  Scriptu- 
ra:,»^ rationi  repugnar.  Ait  enimPaulus, 
creaturam  omnem  verbo  Dei,«3c  oratio- 
ne fanctificari.r  .ad  f imoth.4.  Vnde  le- 
gimus, Chriflum  ad  multiplicandos  pa- 
nes,benedidione  vfum  efle  in  coelum  af- 
picicndoMatth.i4,Additq;Marcuscap. 
6.  etiam  pifces  benedixille , «Sc  Luc.24. 
benedixit  panem , per  cuius  fra «Bionem 
voluit  a dilcipulis  ccgnofci.  Quid  ergo 
e A, cur  Ecclefia  no  pofsit , vel  res  aliquas 
famBificare  benedicendo  illas.velin  hoc 
Chriflum  imitari  ? aut  vbi  hoc  Chriflus 
prohibuit? vel  qua:  moralis  feu  naturalis 
ratio  cogitari  potefl , cui  hoc  repugnet  ? 
Ecclefia  eniminhuiufmodi  benedi«Bio-' 
nibus  potifsime  vtitur  figno  crucis , «Sc 
oratione,  ex  quibus  oratio  a C hrifloDo 
mino  maxime  comendata  eB;  fignu  ve- 
ro crucis  magnam  Sanftificandi  vim  ab 
ipfius  morte  accepit, quandam  enim  vir- 
tualein  inuocationem , Sc  propter  Chri- 
Bi  mortem  deprecationem  continet:  er- 
go vtroque  titulo  benedi«Biones  Ecde- 
hx  religiofaefunt,6c  Deo  gratae. 

Atque  hoc  etiam  confirmant  antiqug 
benedi«Biones  aquae  luflralis , panis,olei, 
cerei  Pafchalir,  «Sc  alia:  fimiles,  de  quibus 
non  eB  hic  dicendi  locus . Certum  au- 
tem eB,  non  efle  nouas , fed  in  primiti- 
ua Ecclefia  vfitatas,vt  facile  poflet  ex  Pa 
tribus  oflendijfed  id  tanquam  ab  hoc  lo- 
co alienum  omitto,  «Sc  locum  hunc  prg- 
claro  teflimonio  Gregorij  Nazianzeni 
concludo.  Nam  oratione  prima  contra 
Iulianum  huiufmodi  ritus  ,<Sc  (amBiones 
Ecclefiae  ( ita  enim  illas  appellat)  fic  lau- 
dat, vt  dicat,  aptifsime  illi  congruere , ta- 
lesqueejfie , Vt  nullus  eorum  ,qui  Vefiigijs 
noflns  iufijlere  cupwt , cernulari  pofsit , qua. 
doquidem  non  magis  humanis  ingemjs, atque 
inuentionibus , quam  vid'mna,temporisque 
firmitate  vigorem  adepta  fiunt.  Addercque 
poflumus,  hunc  ritu  campanaru  etiam 
miraculis  fuifle  interdum  a Deo  confir- 
matum, vt  videri poteflin  Sigeberto  in 
Chronico  anno  io8i.«5c  in Baronio  to- 
mo o«Bauo,anno.  61  f . numero  1 4.  & in 
Duranto  lib.  1.  de  Ritibus  Ecclef.c.a  1. 

S 3 Sivero 


De  cura  p 
morr.agcd, 
cap.i. 


i.Timo.4 

Matt.sA,. 
Mare.  6. 
Lnc,24, 


6. 


Greg.  Na 

Xian\. 
Nerjus  fi- 
ne.§. Ne* 
que  enim 
n.96. 


Sigebert. 
B aron. 
Durantus. 


210  Lib.  2. Contra  nonnullos  Jnglicandfefa  errores . 


Si  vero  peculiarem  ritum  benedicendi  A 
Campanas  fpcCtemus  , nihil  habet  prae- 
ter  orationes  quasdam, quibus  peculiaria 
Dei  beneficia  per  campanz  fonum  pro- 
fidelibus  poftulantur,  in  quibus  nihil  eft 
quod  valde  pium,  & religiofum  non  fit. 
Prius  enim  pr^mifsis  quibufdam  Pfal- 
mis,  & comum  ritu  benedicendi  aquam 
hxc  oratio  interponitur ,tAfsifiatfuper  ea 
Virtus  Spiritus  Santfi>Vt  cum  hoc  vaf culum 
ad  multandos  Ecclefue  filios prxparatumfin 
ta  fuerit  tinnitum  vbicumque  poSl  modunt 
fonuerit  eius  tinnitus  procul  recedat  Virtus 
infidi  antium  ,&c.  Et  poftea  petitur,  vt  in  £ 
Chriftianis  audientibus  tale  fignum,  cref 
cat  deuotionis  augmentum  , & in  Ecclefia 
digne  orent , & Deum  laudent , & hg  peti 
tiones  in  alijs  orationib9  iteratur, &ipc- 
cialiter,'?*  q utcuque  ad  fonitum  eius  coucne 
rint  ab  omnibus  inimici  tentationibus  libere- 
tur in  corpore ,&dpr auis  cogitatianibusmun 
dentur  in  mente, femperque  fidei  Catholici 
documenta fetfentur,atque  tuce  confolatioms 
gratiam  recipere  mereantur ,S alu at or  mun - 
di,&c.  Qua:  omnes  petitiones  pijfsimae 
funt,&  magnam  fidem  oftendunt.Et  ex 
eis  licet  colligere,  licet  prima  ratio,  feu 
occafio  inuemendi  hsec  ligna  fuerit  mo- 
ralis  necefsitas  conuocandi  Chriltianum 
populum  , poftea  vero  Ecclefiam  fideli 
cogitatione,  «Scfapienti  inllitutioneilla 
ordinallead  fpirituales  cffeCtus,& alium 
phile  illa  ( vt  iic  dicam)  tanquam  inftru- 
menta , per  qua:  fidelium  fidem  ex  cita- 
ret,qua  interueniente , eiufmodi  benefi- 
cia per  ChrifKia  Deo  impetrarent. Quo 
circa  licet  ipfa  fignoru  inllrumenta  pro- 
pter corporalem  (vt  ita  loquarjefteftum 
fiant, fcilicct, propter  fidelium  conuoca- 
tionenijbenedicuntnr  autem  propter  fpi 
rituales  efiectus , arcendi  doemones,  & 
omnia  incommoda  tam  fpiritualia,quam 
corporalia, que  per  eorum  infidias  nobis 
proucniunt:  & excitandi  fideles  ad  fidei 
& deuotionis  augmentum. 

Sedvrgent  Protefiantes  hoc  efie  ge- 
nus quoddam  fuperfiitionis,quiavanum 
efi  fine  praecepto, aut  authoritate  diuina 
Spiritualem  fructum  intendere  per  mate 
rialcm  fonum  Campanarum,  ex  vi  folius 
humanae  benedictionis . Refpondemus 
autem  facile,  praeceptum  diuinumnon 
c!  Ic  ncccOarium , nam  fatis  eft,  aftfi  de  fc 
malum  non  effe, neque  a Deo  fpccialitcr 


prohibitum.  Deinde  dicimus,  authorita 
tem  Dei  non  deelle,  faltem  in  radice  , & 
origine, quia  ipfc  dedit  authoritatem  Pa 
floribus  Ecclefia:  -ad  regendam  Eccle- 
fiam, &:  difponenda  ea,  quae  ad  accidenta 
rios  ritus  Ecclefis  pertinent.  Et  inijs, 
quae  pro  vniuerfah  Ecclefia  approbati 
funt,non  dceft  etiam  authoritas  Spiritus 
SanCli  Ecclefia  docentis, ac  gubernantis. 
Deniq;fiducia,qiiafimilesbcnediCtiones 
fiunt,eft  fundata  in  fide  Chrifti , & pro- 
mifsionum  eius,&ita  longe  abell  ab  om- 
ni fu  perfiitionc.  Quia  ille  fpiritualis  effe 
ftus  non  expeftatur,  nifi  a Deo  per  ora- 
tiones £cclefiae,quae  in  illa  benedictione 
funduntur;  & licet  quoad  nos  tranfirc  vi 
cieantur, & in  re  benedicta  virtutem  non 
relinquant, femper  manent  in  diuina  co- 
gnitione. Ideoquelicct  nonfemper  in- 
fallibilitcr  obtineant  effeftuspoftulatos, 
fa-pe  nihilominus  impetrat,  quando  alis 
opportuna:  coditiones  concurrunt, quia 
generaliter  hoc  promiffum  eft  iufte  ora- 
tioni,qualis  maxime  cefenda  eft  illa, quj 
nomine  totius  Ecclefia:  funditur. 

Inflabunt  vero  aduerfarij,  quia  in  hac 
benedictione  interueniunt  no  folum  de-  ofcicft- 
precationes, fed  etiam  aCtiones  quaedam,  h*«eiCOii 
quae  nullum  poliunt  habere  effeCtum, & diffoluiiur. 
ideo  vans,ac  fupcrftitiofae  videntur.  Et 
prarcipue  calumnianturProteftantes  lo- 
tione campanaru,  vndiq;  enim  intus , & 
extra  cu  aqua  bcnediCta  lauariiubetur. 

Et  ideo  fortafte  Rex  no  fub  nomine  be 
nediCtionis,  fed  nomine  baptizationis 
huc  ritu  appellat:vel  forte,quia  Caluino 
omnis  vfus  aquae  benediCta:  profanatio 
quadam  baptifmi  vifus  eft.  Sed  hoc  vanu 
omni  no  eft , cum  in  tali  vfu,nec  intentio, 
nec  forma  baptifmi  intercedat.  De  nomi 
ne  autem  curandu  non  eft,tum  quia  Ec- 
clcfia  neque  in  ritu  benedicendi  canrpa- 
nas,ncque  in  aliquo  decreto  verbo  bapti 
Zandi, fed  verbo  benedicendi  campanas 
vfaeft.  Tum  quia  nihil  habet  reprehen- 
sione dignum, cknon  eft  nouum,fed  fatis 
antiquum, vt  ex  his,  qua:  Durant,  refert 
lib.  ? .de  Ritib.  cap.  z z.  num.  6.  intclligi 
poteft. 

Reiefta ergo  vocc,de huiufmodi  aftio  10* 
nibus  fatemur , non  fieri  propter  alique  Inftrntii. 
effeCfum, quem  proprie  efficere,  aut  im- 
petrare pofsint,&nihilom:nus  negamus, 
vane,aut  fupcrftitiofe  lieri,  quia  propter 

aliquam 


2t  r 


Concltifio  totius  libri . 


i. 


aliquam  conucnicntem  fignificationem  j\ 
fiunt, ad  memoriam, vel  aftedum  fideliu 
excitandum  .Qux  ratio  valde  confcnta- 
ncaell  humanx  conditioni,6c  ideo  Deus 
lpfc  tam  in  facramctis  antiquis,  quam  in 
nouis  illa  obfcruauit,quem  luo  modo, & 
pro  fuo  captu  in  inftituendis  fuis  rebus, 

& cxrcirfonijs  Ecclcha  imitatur . Et  ita 
per  illam  lotionem  campanx  fignifica- 
tur  in  primis  quxdam  illius  dedicatio 
ad  vfum  facrum,  & ab  alijs  fignis  pro- 
fanis feparatio . Item  fignificatur  quan- 
ta puritate,  & decentia  interna,  & ex- 
terna, quantaque  fidei  integritate  ac-  g 
cedere  ad  Ecciefiam  debeant  illi , qui  ad 
fonitum  talium  lignorum  adEcdcfiain 
conuocantur . Circa  huius  autem  ritus 
antiquitatem  non  immoror: nam  licet 
quidam  Ioanni.  13. Pontifici  illum tri- 
buant,alij  vero  antiquiorem  elfe  exifti- 
ment,  res  tamen  incerta  eft , parumque 
refert  ad  dodrinx  veritatem.  Nam  in 
his  rebus  ,qux  ex  inftitutione  humana 
pendent,  & mutatio,  (Senouitas  clTepo- 
tefl,vt  fupra  dixi.  Non  enim  omnis  no- 
uitas,  fcd  profana,  dcteftanda  eft:  poteft 
autem  aliqua  cilc  pia  , Sc  prudenter,  ac 
legitima  potcfhtc  induda ; talis  autem  Q 
eft  vfus,&  ritus,  de  quo  tradamus,  & 
ideo  quocunque  tempore  inceperit , ir- 
reprehenfibilis  eft. 


Summa , & totius  libri  con - 
clufiocumapojlrophe  ad 
jinglia  Regem-i. 


ViJt  Ber* 
r.jf  J.  ferm. 
6 7 . ia  Can- 
ti. 


E noftrx  fidei  myftcrijs, 
qux  Rex  lacobus  in  fua 
't-\  jg  Praefatione  attigit,  ea  ftri- 

dimtradauimus,quxho- 
mini  ad  prudenter  creden- 
dum parato  fufficere,  non  credituro  au- 
tem nimis  multa  videri  poliunt.  Quan- 
uis  enim  diuina  lixc,  & lacrofanda  my- 
ftcria,  ea  prxfcrtim,  qux  ad  diuinam 
Euchariftiain, ac  Beatifsimx  Virginis, 
aliorumque  Sandorum  cultum,  inuo- 
cationcmque  pertinent , adeo  fines  hu- 
roanx  rationis , Sc  naturx  terminos  ex- 
cedant, vt  ad  eorum  intclligcntiam  ni- 
lul,  quod  ab  homine  dicatur,  fatis  valeat 


D 


exiftimari : ad  puram  nihilominus,  Sc 
finccram  fidem  aduerfus  Icripta  Regis 
Anglix  perfuadendam,  noftrx  fidei  an- 
tiquitatem , & in  ea  Sandorum  Patrum 
confcnfioncm  oftenderc  fatis,  fuperque 
efte  iudicauimus , Ideoquc  & id  foliim 
demonftrare  promihmus , Sc  promifsu, 
qua  potuimus  diligentia,  certitudine,  & 
claritate  impleuimus. 

Supcreft  fcrenifsime  Rex  , vt  ficut  2, 
nos, quod  promifimus,  fumma  fideli- 
tate exhibuimus,  ita  etiam  a te,  quod 
Sc  ipfe  promififti , qua  debemus  humili- 
tate exigamus.  Hxcenim  tua  funt  ver- 
ba inPrxfatione  ad  Chriftianos  Prin- 
cipes : Ego  vero  id  ingenue  fpondeo , quo- 
ties religionis  illius , quam  profiteor  }vllum 
caput  offendatur  non  antiquum , Catholicu , 

Apojlolicum,fednouitium  effe(in  rebus > 
fcilicet,J]>etf  antibus  ad  fidem  ) meftatim  ab 
eo  difceffurum.  Et  inferius.  Sic  ( inquit ) 
hunc  locum  concludam . Me  nunopiam  vi- 
lui*fidei  dogma , quod  quidem  ad  falutem 
eft  necejfarium , ampletti  re cu faturum,  quod 
tota  Catholica  Ecclefea  iam  tndt  ab  Jipo- 
ft  olorum  temporibus  fine  intermiftsione , mul 
tispotf  feculis  conftanter docuerit ,efr  cre- 
diderit. Cum  igitur  non  vnum  tantum, 
fed  plura  fidei  graliifsima  dogmata , ni- 
mirum, de  veritate  corporis,  &fangui- 
nis  Domini  in  Euchariftia,de  eiufdcmq; 
cultu , debito  vfu , facraque  oblatione , 
de  Sandorum  cum  Chrilfo  regnantiu, 

Sc  prxeipue  fandiftimx  Virginis  inuo- 
catione,  de  fidelium  animarum , purga- 
tione indigentium,  poenis,  atque  fuftra- 
gijs,aljaquc  fimilia,qux  Romana  Ec- 
clelia  docet,  ac  credit,  antiquifsima  in 
■EcclefiaCatholica'fiiiiTe,manifefteoftc- 
derimus  , cumque  Regem  Anglix  illa 
negare,  Sc  contraria  vtvera,  & Catho- 
lica profiteri , manifeftum  fit , negare 
profedo  non  poteft, conditionem  ab  ip- 
fo  poftulatam , a nobis , & ante  nos  ab 
alijs  Catholicis  efte  impletam,  ac  fub- 
inde  ipfum  fua  fponfione  teneri, cuius 
proinde  exhibitionem  multis  titulis  po- 
llulamus. 

Primum , quod  promifsio  fit  Regia,  3 • 
quam  decet  efteconftantifsimam  . De- 
inde quod  fuppolito  rerum  Anglicana- 
rum  ftatu , fuerit  prudentix , ac  religio- 
ni valde  confentanca . Adhxc,  Rexfe- 
renifsime,  quia  nifi  veritati  manifcftatx 
S 4 aequi- 


212 


Lib'2.  ContYA  nonnullos  jincJicAnA  fc$&  erYorcs, 


acquiefcas , fummum  tibi  periculum  fa- 
llitis immineat : nam  ignoraire  verita  - 
tem  , humanum  , fed  nolle  agnofcere 
declaratam,  vel  oppugnare  agmtam,pe- 
riculofifsimum  eit,.cum  ex  lance  fidei 
libretur  aeternitas.  Demum,  quod  nulla 
honerta  ratione,  nullovc  praetextu, ver- 
borum tuorum  vincula  fubterfugcre  va 
leas. An  clariorem  lucem, maiusve  teili- 
morvium  requiris?  audi  Chryfortomum 
C!  nfotf  dicentem  : Sicut  Jemper  dijcere  , [ignum 
* ejl,  nunquam  poff e proficere  ,Jic  tefiimoniunt 
fempcr  quxrcre , fgnum  ejh  nunquam  "Velle 
credere  . An  de  tuis  viribus , <3c  potcrtatc 
contra  fidei  hortes  diffidis  ? at  fi  volun- 
tatis promptitudo  non  defit, non  eft,cur 
impotentiam  verearis,  nam  quod  pru- 
dentia perfuadet,  quodque  fides  docet, 
ac  religio iubctjidem  nullo  profefto  ne- 
gotio exequi  potcrt  Regia  potentia;  prg 
fatim  quia  fi  animus  tibi  npn  defuerit^ 


Deus  certe  non  deerit,  cuius  donum  ert 
i pfa  fides,  fideique  defenfio.  An  fcanda- 
lum  pcruerforum  hominum  times?  Au- 
di Auguilinum  : Si  de  "Veritate fcandalum  lAuvutt 
ftmitur  ,ytilius  nafci fcandalum  permitti- 
tur , quam  Veritas  relinquatur.  Caeci  ergo 
funt,(St  duces  caecorum,contenme  illos, 
tui  funt , abfeinde  eos , facile  fiet , quod 
proDeo,&  retua,&  iuafit.V  el tandem 
humanum  aliquid  pateris , & ne,  fi  Ro- 
mano fubijciaris  Pontifici , aliquid  au- 
thoritati  tui’  derogetur, times  ? Securus 
erto,non  tua  quaerit  Romanus  Ponti- 
fex , fed  te; nam  fidei  obedientia  regnu 
non  minuit, fed  temporale  potius  auget, 

& pandit  arternum , cuius  claues  Roma- 
no Pontifici  commirtar  funt , & ideo  de 
tua  ert  falutefolicfius.  Quod  vtperfua- 
fumtibi  habeas,  quod  tuum,  quodque 
ipfius  fit  ius,  & potertas,fequens  liber 
oftendet. 


Finis  Libri  fecundi 


t 


LIBER 


Fol.  213 


LIBER  III. 


DE  SVMMI  PONTI- 

eicis  SVPR.ATEM- 

PORALES  REGES 

EXCELLENTIA,  ET 

POTESTATE. 

ACTENVS  A minus  vt  exa£fius  res  tota  intelligatur, 
oftcfumeft,inquas  & Regi  Anglie  plenius  fatisfaciamus 
hacrefes  , grauesque  (qui  in  Prefatione  fua  conqucntur,Po- 
errores , contempto  tificem  tantam  in  Reges  potefiatem  ini- 

Catholic^  fidei  fun-  que  vfurpafle , vt  fe  poffe  contendat  pro 

damento,Angliata-  libito  regna  mutare, dare, & auferre)ideo 

dem  inciderit.  Supe  prius  quid  de  Regum  temporalium  mu- 
refRvt  de  totius  lapfus  origine, id  eft,  de  nere,&iurifdictione  fides  doceat, pofiea 

negata  Pontifici  Summo  debita  obedic-  vero  de  Romani , Summique  Pontificis 
t ia,  &vfmpato  a temporali  Rege  falfo  primatu  ;&poteftate,  quam  pro  ratione 
nomine  fupremi  capitis  in  fpiritualibus  fui  muneris  in  quofuis  temporales  Prin- 

fui  regni,  differamus.  Hoc  enim  fuit  to-  cipes  exercere  valeat , differemus , Gb- 

tms  fchifmatis  initium, & defchifmate  feruato  autem, pro  vniufcuiufque  loci 
ad  herefim  peruentum  cft , vt  fupra  vi-  opportunitate,  ordine  do&rinz  ,fimul 

diinus  . Non  cft  autem  neceffe,  iterum  g errores  varios  ad  hoc  pumftum  pertine- 
miferam,&  turpem  caufam  commemo- 
rare , que  tante  mutationi,  & horrendo 
fcliil  mati  occafioncm  praebuit : nam  hi- 
ftoricT  veritas  fatis  perfpicue  in  princi- 
pio primi  libri  deferibitur, argumentum 
vero  euidens, quodinde  fumitur,muta- 
tionem  illam  Ano-licanam  non  a Deo 

O 

vero,fed  a principe  tenebrarum  ortam 
effe  , fatis  etiam  in  eodem  libro  inculca- 
tum manet,  ideoqj  his, que  ad  praeteritu 
faftum  fpetftant,omifsis,  de  iure Regis, 

& Pontificis , in  hoc  libro  traftandum 
fupereft.  £t  quanuis  de  abfoluta  tempo- 
rali Regis  poteftate,nulla  lis, aut  contro- 
uerlia  mota  fitffed  folum  de  illius  ad  Ro- 
manum Pontificem  fubordinatione, de- 
pendentia, ac  debita  obedientia ; nihilo- 

patum 


tes,  quos  Ipartim  Rex  in  Prefatione , <3c 
in  Apologia  profert , anima duertemus, 

& refutabimus , obie&ionibusquc  quas 
indicat,  fatisfaciemus : ad  alia  vero  mul- 
ta , que  in  hoc  punfto  dici  pollent,  non 
digrediemur. 

C A P V T I. 

V ttum  Principatus  politicus  legitimus, 

& a Deo  jit. 

POteft  hoc  loco  referri  antiquus  er-  quorumlu- 
ror  quorundam  Iudeorum,qui  di-  daeorii  nul- 
cebant  folumDeum  effe  tanquam  'um  Pr'nc*- 
Principem, & Dominum  recognofcen-  ag- 

duntjilli  enim  videntur, omnem  Princi-  nolcentium 


Joftphus. 


tAcLi  ?• 


lofephns . 


Luc.  1 3 . 
Oecumen. 

* Anafc.Ni 
can. 

Matt.  22. 


Augufi. 

JJieron. 


Z. 


Jttjlin. 
Clem.  Ale 
xandr. 


Lih,  j.SDe  Trimatu  Summi  T ontifeis , 


patiim  humanum , ac  fubinde  regna  etia  A 
politicum  tanquam  human^libeitafi  co 
narium  refpuiflc.  Ita  refert  Iofephusli- 
bro  1 8 . d e A nt  i qu  i t . ca  p.  i . v bi  authorem 
Jmius  erroris  vocat  ludam  Gaulanitam, 
fortaile  enim  ex  origine  hoc  cognomen 
habebat : nam  cap.2.  vocat  ludam  Gali- 
laeum, forte  ex  patria , libro  autem  2. de 
Bello  Iudaic.cap.2. vocat  Simonem  Ga- 
lilaeum, tamen  in  Actibus  Apoftolorum 
cap.  illius  videtur  fieri  mentio  fub  no- 
mine Iudae  Galilai , de  quo  dicitur , In 
diebus  profiefisionis  auertit  populum  pofit  je, 
c '<r  ipfe perijt ,&  omnes  quotquot  confer, ferut  ^ 
ei  dijperfijmt . Cuius  fcditionis  meminit 
etiam  Iofeph.loco  citato, Sdib.y.deBel- 
lo  Iudaic.cap.29.  & 3 1 . & aliqui  exifti- 
mant  hos  efie  Galilaros , quorum  [anguine 
Pilatus  mficuit  cnm  fiacrificijs  eorum , vt  re- 
fert Lucas  cap.  1 3.  & exponit  ibi  Oecu- 
menius,  <5c  Anafiafius  Nicaenus  q.67.  in 
Scripturam . Et  quoniam  Chiiflus  Do- 
minus Galilaeus  erat,  <5c  ex  Galilaea  dif- 
cipuloscongi  egaucrat,ideb  fortafle  Iu- 
dxi  calumniam  illi  huius  erroris  molie- 
bantur , quando  illum  interrogauerunt, 
licet  ne, cenfium  dare  Cajari, an  noni  vt  fen- 
fit  Auguftinus  enarrans  verba  illa  Pfal-  ~ 
mi.  1 t 8,  Principes  perfequuti  fiunt  me  gra- 
tis,& Hieronymus  ad  Titum.  3 .in  prin- 
cipio. 

Non  confiat  autem  mihi,  an  ludas  il- 
le Galiheus  dc  vniuerfis  hominibus  ,an 
dc  folis  ludaris  fententiam  fuatn  protu- 
lerit ; potuit  enim  fpecialitcr  de  ludiis 
fentjrc  non  potui  (Te  ab  Imperatoribus 
ethnicis  in  fubiectionem  redigi,  vel  ad 
foluenda  tributa  cogi, neque  debere  illos 
vt  Dominos  recognofcere , quia  popu- 
lus ille  fub  peculiari  Dei  regimine  fu  In- 
ceptus erat  . Et  ideo  fortafle  pofiea  etia 
Apofioli , <Sc  Chriftiani  in  principio  de  D 
hoc  errore  fufpecli  fuerunt  gentibus,  vt 
cx  Iufiino  Apolog.2.  &Clement.Ale- 
xandr.  lib.  4.  Stromat.  accipi  potefi , & 
latius  cap.  3.  dicam.Qudd  fi  ludas  ille  ab- 
folutc  ,de  omnibus  hominibus,  &Prin- 
cipibus  humanis  loquutus  efi,  fundari 
forte  potuit  in  naturali  hominis  digni- 
tate. Nam  homo  factus  ad  imagine  Dei, 
fui  iurisjfolicpDeo  fubditus  creatus  efi, 

N idcd,non  videtur  poflc  iufie  in  alicu- 
ius  hominis  feruitutem , vel  fubieftione 
redigi;  ergo  non  potefi  vnus  homo  iufie 


hPe/r.i, 


compelli, vt  alium  tanquam  E rmcipcm, 

Sc  Dominum  temporalem  recognofcat; 
ac  fubindePn'ncipatuspoliticus,qui  huc 
dominatum  vfurpat , nec  legitimus,  nec 
3.  Deo  efi. 

Nihilominus  veritas  catholica  efi,  po 
liticum  Principatu  debito  modo  intro-  3. 
ductum, iufium,  & legitimum  efie.  Di-  ';^‘lcrth 
c o, debito  modo  introdnihim,  vt  excludam  p^T101 
potefiatem  per  tyrannidem  v furpatam,  bito  n * 
quia  de  illa  confiat,  efie  violentiam  ini-  «xio^ 
quam,  no  veram,  Sc.  iu  fiam  potefiatem., 
cumiufto  titulo  dotninij  careat;quis  au- 
tem hic  titulus  iufius  fit,  capite  fequenti 
attingam  . Sic  ergo  explicata  dicta  refo- 
lutio  habetur  expreflfe  in  Sacra  Scriptu- 
raProuerb.  29.  Rex  iufius  erigit  terram,  p..^  , 

N iterum, Rex, qui  iudtcat  in  yeritate  pau- 
peres , thronus  eius  in  aternum  firmabitur. 

Sapi en.6.Rcxfiapiens fiabilimcntum popu-  yriq... . 

Ii  efi. In  his  enim  locis, & fimilibus  aper- 
te fupponitur, temporales  Reges  efieve- 
ros  ,ac  legitimos  Principes,  feu  Domi- 
nos. Et  ideo  Petrus.  1.  canonic.  cap.  2. 
praecipit, Jubieth  eflote  omni  humana  crea- 
tura propter  Deum, fiiteRegi  tanquam  pra- 
ceilentfi&c.  Et  infra,  Regem  honorificate , 

<Sc  Paulus  ad  Roman.i  3 .omnis  anima  po-  Rom.i 
teftatibns  fiublimioribus  Jubdita  fit.  Et  in- 
fra, Aro>;  fiolum  propter  iram, fed  etiam  prop- 
ter confidentiam , non  tenetur  autem  ali- 
quis propter  confcientiamobcdire,  nifi 
legitimam  potefiatem  ad  precipiendum 
habenti.  Prcterea  ex  Patribus  docuerut 
veritatem  hanc  Clemens  lib.  4.  Confii- 
tut.cap.x  z. dicens, Efiotefubiecii  omniRe- 
gi,<y  potefi ati  in  ijs , qua  Deo  placent  tan- 
quam minifiris  Dci.clP  impiorum  indicibus . 

Et  vlterius.  Exhibete  eis  omnem  metum  de 
bitum , omne  yeatgal,  omne  tributum,  eye. 

Et  concludit.  Hac  enim  efi  Dei  lex.  Idem 
habet  lib.7.cap.  17.  otBaliliusin  Mora- 
lib.rcgul.  79.  vbi  etiam  adducit  illud  ad  • 
Titum.  3.  Admone  illos  .principatibus, & ^il“h 
poteftatibusfiubditos  efifie . Hieronvm.  epi-  Hm0K' 
fiol.4.  pofi  medium . Vbi  exemplis  etia 
ex  brutis  animalibus  fimiptisid  confir- 
mat,dicens,  etiam  muta  animalia,  & fera- 
rum greges  dutlores  fequuntur  [nos . In  api- 
bus principes  fiunt,  grues  ynum  fequuntur 
ordine  liter ato,  Imperator  yntis,  index  ynus 
proumcia  ,&cat.  Et  fumpfiiTe  videtur 
ex  Cypriano  libro  de  Idolorum  vani- 
tate. 


Clemens. 


Bafdm. 


Atque 


fiap./.Vtr.  Principatus  politicus  legitimus  & a Deo  fit.  2 r j 


4- 

Rarionfpro 
barur  afler- 
tio. 


Jnjltt. 


Chryfoft. 


• Prout  r.i  1 
■ Ecclefiatf. 
i- 10. 

1 

J 

0] 

n- 

n 

=• 

v.l 

aut 

rut 

ftil 

Rt-  4uguft. 
f4ii-,  'Injtlm. 
itel  * nmafi . 
<n(A  am,  Ju. 

diinj 

tora-  S 

idadl 

. cpi-1 
setial 

n 

iufl‘ 

0t)l 

icimur 
vaai- 


At?5 


Atque  ex  his  teftimonijs  colligi  in  A 
primis  potcfl  ratio  huius  veritatis , quae 
cx  neccfsitate  huius  principatus , & po- 
tcllatis  eius , & confcquenter  ex  fine  il- 
lius , qui  eft  conferuatiohumanar , ac  ci- 
uilis  reipublicae  furnitur  . Homo  enim 
natura  fuapropenfus  eft  ad  ciuilemfo- 
cictatcm,  eaque  ad  conucnientem  huius 
vitx  conferuationem  maxime  indiget, 
vt  refte  Ariftoteles docuit,  i .Politicor. 
cap.  1 . & 2 . quod  etiam  a Deo  cfie  fic  or- 
dinatum ad  conciliandam  inter  homines 
concordiam, (Sccharitatcm  longo  difcur- 
iu expendit Chryroft.homil.34.in  i.ad  E 
Corinth,  Non  poteft autem  communi- 
tas hominum  fine  iuftitia  , 6cpace  con- 
feruari,neque  iuftitia, & pax  fine  guber- 
natore , qui  poteftatem  praecipiendi , Sc 
coercendi  habeat,  feruaripoftuntjergo 
in  humana  ciuitate  ncceflarius  eft  Prin- 
ceps politicus. qui  illam  in  officio  conti- 
neat.Propter  quod  dicitur  Prouerb.n. 
Vbinon  etf  gubernator , populus  corruet,  Sc 
Ecdefiaft.  1 o,additur,E*  tibi  terra, cuius 
Rex  puer  ejl , quia  non  fatis  eft,  habere 
Principem, nifi  fit  etiam  aptus  ad  guber- 
nandum . Et  ideo  in  poenam  cominatur 
Deus  lfai.3. Dabo  pueros  Principes  eorum,  ^ 
ei r effaminati  dominabuntur  eis . Cum  er- 
go humana  natura  non  pofsit  clTcdefti- 
tuta  medi  js  ad  fuam  conferuationem  ne- 
ceftarijs,  dubitari  non  poteft, quin  ex  na 
tura  rei,  Sc  attento  iure , & iuftitia  natu- 
rali, pofsit  ellePrincips  politicus  inci- 
uili  focietate  habens  in  eam  legitimam, 

<Sc  fufficientem  poteftatem. De  quo  dif- 
curfu  videri  poteft  Auguft.  lib.Propof. 
in  epift.ad  Roman.  prop.72.  quem  imi- 
tatur Anfelm.  Rom.  13.  Sc  ibidem  Pri- 
mas.& Laur.  Iuft.  de  T riumphali  Chri- 
fti.agon.  cap. 12. 

Poteftq;  idem  declarari  naturali  ex-  j) 
emplo  corporis  humani,  quod  fine  capi- 
te conferuari  nonpofTct.Eft  enim  hu- 
mana refpublica  admodum  vnius  cor- 
poris,quod  fine  varijs  miniftris,  Sc  ordi- 
nibus perfonarum , qua?  fint  inftar  plu- 
rium membrorum, fubfiftere  110  poteft. 
Ynde  multo  minus  conferuari  poterit 
fine  gubernatore , & Principe,  ad  quem 
totius  corporis  commune  bonum  pro- 
curare pertineat . Idem  explicati  poteft 
exemplis  ab  arte  (vt  itadicam)defump- 
tis,vt  eft  de  nani , quam  necejflfe  eft  peri- 


re, fi  gubernetor  defit.  Item  de  exerci- 
tu, fi  defit  dux,  <Sc  limilibus.  Atque  huc 
etiam  tendunt  exempla  ex  alijs  animan 
tibus  e Cypriano,  Sc  Hieronymo  deiu- 
pta*  Quibus  ( quod  notandum  eft  )non 
folum  intendunt  concludere,  neflarium 
efte  Principem  in  republica  ,fed  etiam 
vnu  tatu  efte  debere, Nunqua  enim  regni 
focietas  (dixit  Cyprianns  ) aut  cum  fide 
capit, aut  fine  eruor  e desijt . Loquuntur  au  , 

tem  de  fupremo  Principatu, nam  fub  il- 
lo efte  poffunt  plurcs  gubernatores  in 
dinerfis  prouincix  partibus;  nccefte  eft 
autem,  vt  omnes  vni  fubordinentnr,in 
quo  fit  fuprema  poteftas.Nam  fi  plures 
efifent  nec  inter  fe  nec  alteri  fubordina- 
ti , fieri  nullo  modo  pofifet,  vt  vilitas, 
feu  concordia,  Sc  obedientia  cum  iufti- 
tia,  & pace  confer  uarentur,  vt  per  fe  fa- 
tis notum  eft.  Intelligendum  vero  etia 
hoc  eft  de  vnoP  rincipe  non  quoad  per-  A j princi- 
fonam  propriam,  fed  quoad  poteftatem  paium  poli 
& confequenter  quoad  perionam  aut  ««  vnum 
veram,  aut  myfticam,  feupoliticamma 
ad  regimen , «Sc  conferuationem  ciuilis  c-^ 
focietatis  humanae  non  eft  abfolutene- 
ceflarius  vnus  Monarcha  ( funt  enim 
ali)  modo  regiminum  fufficientes,  licet 
fortafte  nonitaperfedi,  vt  infra  attin- 
gemus) Sc  ideo  cum  de  vno  Principa- 
tu politico  loquimur , vnum  tribunal, 
feu  poteftatem  vnam  intelligimus , fiue 
illa  in  vna  naturali  perfona , fiue  in  vno 
Confilio  , feu  congregatione  plurium 
tanquam  in  vna  perfona  fi<fta,  vt  in  vno 
capite  exiftat. 

Prxter  rationem  fumptamex  fine,  ^ 

& ex  necefsitate  huius  poteftatis,  iufti-  Secunda  i( 
tiam  eius  ex  illius  origine  oftendere  ne-  fertio, 
cefleeft.  Propter  qfiod addimus, Prin-  P°,e^*a  P<? 
cipem  politicum  poteftatem  fua  a Deo 
ipfo  recipere.  Quod  etiam  abfo lute  lo-  dimanas, 
quendo,  de  fide  eft : nam  exprefse  Pau- 
lus pro  ratione  obedientia?  debita?  tali 
P rincipi,  adiunxit, Non  ejl  enim potejlas , 
nifi  d Deo,  qua  autem  funt  d Deo , ordina- 
ria funt.  Et  infra,  Dei  enim  mmifter  ejl,  Sc  Rom.  1 3 . 
Prouerbior.8.  dicit  diuina  fapientia,Pe>* 
me  Reges  regnant  ,Sc  Sapien.  6.  ^Audite  Prouerb.%. 
Reges,Sc  ext,  quoniam  dataejl  d Domino  Sapien.  6. 
pcteftas  vobis,  & virtus  ab  Altifsimo . Et 
ita  3 .Rcg.i  c.de  Rege  Salomone  dicitur 
Sit  Dominus  Deus  tuusbenedittus, cui  com-  3.Pcg. 10. 
placuijli,  ty pofuit  te  fuper  thronum  Jfrael,  Daniel.  2, 

«ScDa- 


2 1 6 


Lib . 3 . De  Primatu  Summi  Pontificis. 


C Lryfutf. 

Gngen. 

Occumen. 


Damel.z.  & Daui-ej  Ct  2>  adNabuchodonofordi-  A 
xitj Dens  cceli  regnum,  tP fortitudinem ,& 
imperium  dedit  tibi . Et  idem  iumiturcx 
Ierem.  27. Eadem  eft  communis  doctri- 
na  Patrum  exponentium  pratdiclaloca 
Pauli , praelertim  Chryfoftom . Homil. 

23  .&  Orig.lib.p.in  Epiflol.  ad  Romam 
<Sc  Oecumeni.ibidem,qui  ait  ,Quiace(jua- 
htas  in  omnibus  [edstiofa  res  erat  i ideo 
Deuspoteslatem  rf<fi««x#.Homil.in  Pfal. 

148. circa  verba  illa.  Reges  terne, omnes  po 
puli, Principes, fromnes  iudices  terne, inter 
alia  dkit,fuij[e  opus  Det  prouidentue  in  eos , 


Chrjfofl. 


naturali,  & cum  fit  necefiarius  ad  con- 
feruationem  humana  focietatis , quam 
ipfa  humana  natura  appetit , etiam  hoc 
titulo  eft  ex  iure  naturali  talem  potefta- 
tem  exigente;  igitur  ficut  Deus,  qui  eft 
aut  hor  natura1, eft  etiam  author  iuris  na 
turalis,ita  etiam  eft  author  huius  prima- 
tus, & poteftatis.  Nam,vtPhilolophus 
dixit,  qui  dat  formam,  dat  ea,  qui  con- 
feq  untur  adipfam  . Deinde  poteft  eade 
illatio  fieri  hoc  modo , quia  omne  bonu 
dimanat  a Deo  vt  a principali  authore, 
iuxta  illud  Iacobi.i.  Omne  datum  opti - 


Nazianr.  W magijlratus gerunt, & m eos, qui  illis p a B mum,  & omne  donum  perfeblum  de  furfum  ■ 

^ X T * A-  /1  A 4*  4 ^ 4 " ",  t 1 % P M 'V  I 1 ^ 1 f ""  IIP  A 4 T“  ' m . — _ 


Jrcnx. 


Tertullia. 


Epipban . rent,ynsuerjum  rfj»iy?j(fe,Nazianzen.orat 
Jfidorus.  17.  & Epiphanius  contra  Archonti  c.& 
Peleu/iota  hxref.40.vbi  inter  alia  de  poteftatePrin 
Theophil.  cipis  ait , Non  aliunde  ejl , Jed  ex  Deo , Sc 
« Antioch . Hidorus  Peleuhota  lib. 2. epift.acb. im- 
perium a Deo  formatum,  atque  inftitu- 
tum  dicit,  NTheophilus  Antiochen.lib. 
1 .ad  Autolyc.  De#w(inquit)  non  Cxfare 
adorabo  ,Jciens  Cafarem  ab  ipjoejf e ordina- 
tum, & infra  dixit.  Regem , fiue  Cxfare 
efte  honorandum , Se.  pro  illo  ad  Deum 
efle  orandum , Nam  regnum  (ait)  feu  im- 
perium , rerumq,  adminittratio  ipfi  d Deo 
(ommij]a,feu  demandata  ejl. Idem  late  do- 
cet Irenxus lib.  y.  contra  lneref.  cap.24. 
vbi  loca  Scriptura:,  praefertim  Pauli  in 
hunc  fenfum  exponit , & alias  interpre- 
tationes refellit , Si  optime  Tcrtullian. 
lib.ad  Scapulam  cap.z.  Chrijhanus  nullws 
efl  hoftn,  nedum  Imperatoris , quem  [ciens, 
a Deo fm  conditui,  nccefjeejl , yt  c :<r  tpfum 
diligat  >&  renerentur, & honoret, & [alnum 
ej]e  yelit.  Denique  Auguftinus  lib. y. de 
Ciuitat.  cap.  2 1 . Non  tribuamus  (inquit) 
dandi  regni , &■  impenjpoteJ}atcm,nifi  Deo 
yero,&c.  ldemq;  confirmant  Patres  iu 
priori  alfertione  allegati , Si  ali j,  quos  in 
fequenti  capiCe  referam. 

Ratio  huius  aflertionis  multum  pen- 
I sur.  afier  det exmodo,quo credendum  eft,Deum 
darehmufmodi  principatum  ,feupote- 
ftatem,  quod  fequenti  capite  traftandu 
eft. Et  ideo  nunc  breuiter  probatur,  pri- 
mo quia  omnia,  qus  funt  de  iurc  naturg 
funta  Deo  vt  authore  natura:;  fed  prin- 
cipatus politicus  eft  de  iure  naturae;ergo 
eft  a Deo  vt  authore  natura: . Et  ita  hxc 
2 (Tertio  fundatur  in  praecedent  emam  cu 
liic  principatus  iuftus,&  legitimus  fit, 
non  poteft  non  elfe  confcntaneus  iuri 


<AuguJl. 


D 


c)?,  fed  principatus  politicus  eft  bonus. 

Si  honeftus,  vt  oftenfum  eft ; ergo  eft  a 
D eo.  Denique  hac  ratione  terreni  Re- 
ges miniftri  Dei  vocantur  in  Scriptura, 
vt  vidimus;  ergo  eorum  poteftas  mini- 
fterialis  eft  refpeftu  Dei ; ergo  ipfeeft 
principalis  author  huius  regiminis.De- 
claratur  autem  maxime  ex  poteftate, 
quam  Princeps  politicus  habet  ad  vin- 
dnftam  de  malis  iumendam , etiam  illos 
vita  priuando,  fi  oportuerit:  nam  hoc 
fine  di  uino  nutu  fieri  no  potuiflet,  cum 
folus  Deus  fit  Dominus  vitae  hominis, 

Si  hoc  fignificauitPaul. dicens,  Non  fwe 
caufa gladiu portat , Dei  enim  minifterejl , Rm>Vi 
y index  in  iram  ei,  qui  malum  agit . Vnde 
etiam  eft  illud  Auguftini  lib-  de  Natu- 
ra  boni  contra  Manichaeos,  etiam mcen- 
tium pote Jias  non  ett  mfi  d Deo , Si  citat  il- 
lud per  me  Reges  regnant,  8c  fimilia. 

Atque  hinc  facile  patet  refponfio  ad  g 
fundamentum  contrarij  erroris  intelle-  j)^ 

<fti  in  pofteriori  fenfu  fupra  declarato, in  dmeZa 
quo  eft  propoli tx  veritati  catholicx  co-  r°fisinprm 
trarius.Quanuis  enim  homo  liber  crea-  ciPio  P»Gh 
tus  fit,  non  tamen  fine  capacitate.  Si  ap- 
titudine,  vtiufta caufa,  Si  rationi  con- 
fetanea  pofsit  alteri  homini  fubijci,  imo 
fubiectio  aliqua  eft  liomininaturalis,vel 
fuppofito  naturali  modo  generationis, 
vt  eft  fubieftio  filij  ad  patrem,  vel  lup- 
pofito  aliquo  pa<fto,vt  eft  fubieftio  vxo 
ris  ad  virum.  Sic  ergo,  fuppofita  focie- 
tate  cinili,  fubieftio  fingularum  perfo- 
narum  ad  publicam  poteftate,  feu  prin- 
cipatum politicum  naturalis  eft  tanqua 
confentanea  rectae  rationi  naturali,&ad 
conuenitntem  humanx  naturx  confer- 
uationem  necefiaria.  Et  ideo  neque  co- 
ditioni  honjinishec  fubieftio  repugnat, 

neque 


Cdp.  2*  Vtru  Principatus  politicus fit  immediate  d Deo*  217 


neque  ctia  in  aliquam  Dei  iniuria  redii-  A 
dat, quia  licet  Princeps  politicus  in  gra- 
du fuo  fit  Rex, legislator , <5c  Dominus, 
longe  tamen  diucrfo,&  inferiori  modo, 
quam  Deus. Nam  de  homine  folum  per 
participationem  quanda  tanquamdemi 
niftro  Dei  haec  dicutur;  foli  autem  Deo 
per  eflentia,  & principaliter  coueniunt. 
Quod  li  error  ille  in  priori  fenfu  lntelli- 
grtur,no  opponitur  allertioni  catholic^ 
a nobis  propofit9,quia  licet  Iudaicuspo 
pulus  ex  peculiari  Dei  priuilegio  eflet 
exemptus,  ne  iurc  Principibus  ethnicis 
fubijci  pollet,  nihilominus  in  ipfa  Iu-  -p 
d.i  oru  republica  legitimus  principatus 
politicus  inucniri potuit,  ficut  re  vera 
fuis  temporibus  fuit  ,&fimiliterin  alijs 
regnis, ocprouincijs  gentium  elletidem 
principatus,  & in  vnoquoque  Principe 
iupremo  effetfimilis  pote  flas  in  popu- 
los hbi  fubieftos . Veru  tamen  etiam  in 
illo  fenfu  non  habuit  fententia  illa  fun- 
damentum folidum 3 non  vacat  autem 
nunc,illud  expedere , neque  etiam  exa- 
minare , an  Iudari  iure , & legitime , vel 
per  iniuria, &tyranidc  fuerint  Romanis 
fubiefti , «Scadfoluendu  Imperatori  tri- 
butu coafti,nam  huiufmodi  qua:ftioncs 
nihil  ad  praefens  inflitutum  referunt.  q 


i. 

incipitu 
■■lititum 
1 mediate 


uco 

n 


C A P V T II. 

Vtrum  Principatus  politicus  immediate  d. 
Deo  fit,Jeucxdiuinainfiitutione. 

Vae  Aio  tra&ata  in  praece  denti 
capite , propter  hanc,quam  nuc 
tpvopono,  declarata  efl:  in  illa  e- 
nim  nulla  efl  nobis  contentio  cum  Rege 
Dto  e ile  Angliae : fed  neceflario  prarmitteda  fuit, 
'inJturia  vt  haec  pofsitintelligi.  InquaRexferc- 
Iun  Rex.  njps-mus  nonfoliim  nouo,&  lingulari 
modo  opinatur,  fed  etiam  acriter  inuc- 
hitur  in  Cardinalem  Bellarminum  eo 
quod  afleruerit,  A Ton  Regibus  authoritate 
d Deo  immediate  perinde, ac  Pontificibus 
eff e conccjfam.  Aflerit  ergo  ipfc , Regem 
non  a populo  , fed  immediate  a Deo  fua 
poteftatcm  habere, fuam vero  fenten- 
tiam  quibufdam  argumentis , & exem- 
plis fuadere  conatur , quorum  efficacia 
in  fequenti  capite  expendemus. 

Sed  quanqua  cotrouerfia  haec  ad  fidei 
dogmata  directe  nopcrtineat(nihil  enim 
ex  diuina  Scriptura , aut  Patrum  tradi- 
dioncin  illa  definitum  oflendi  poteft) 


i»  Pvzfiit. 
'8 


.140. 


D 


nihilominus  diligenter  tra<ftanda,&  ex- 
plicanda efl. Tum  quia  poteft  efle  occa- 
bo errandi  in  alijs  dogmatibus.  Tu  ctia 
qmapra:di<fta  Regis  fententia  3 prout  ab 
ipfo  afleritur,  & intenditur;  noua,&  lin 
gularis  cft,6cad  exaggerandam  trpo- 
ralem  poteflate,  <Scfpi ritualem  extenu- 
anda videtur  inucta.  T u deniq;  quiafe- 
tentia  Illuflrif.  Bella  rmini  antiqua,  re- 
cepta, vera,  ac  neceflaria  efle  cenfemus. 

Quod  vt  oftendamus  declarare  prius 
oportet,  quid  fit , poteftatcm  aliqua  efle 
immediate  a Deo,feu(quod  p crindc  efl) 

Deu  efle  immediata  causa, &authore  ali-  _ 

n ■ T ...  • • Quae 

cuius  poteltatis.ln  primis  enim  requiri-  r5tUfjVE  alt 
tur,vt  Deus  fit  cauta  proxima, fua  volii-  oua  poteflas 
tate  conferens  tale  poteflate.  N on  enim  immediate  a 
fatis  efl , vt  Deus  tanqua prima  caufa,  & ^eo  coce^a 
vniuerfalis  poteflate  tribuat:  na  licet  illo  lUr* 
etia  modo  pofsitDcus  aliquo  modo  dici 
imediate  efficere,  vel  donare , quidquid 
ab  ipfo  tanqua  a prima  caufa  pendet, fiue 
ratione  proxime  virtutis,  fiuevtimmc- 
diatu  fuppofitum  , vt  Philofophi  diftin- 
guunt : nihilominus  hic  modus  imme- 
diata: efleftionis  in  praTenti  no  fatis  efl. 

Quia  nulla  efl  poteflas,  qua:  hoc  modo 
non  fit  a Deo,  vt  a prima  cauta*  ac  proin 
de  immediate  in  illo  genere:  atq3itapo- 
teflas  etia  data  immediate  ab  hominibus 
aRege,vel  Pontifice, datur  etia  a Deo  vt 
prima  caufa  immediate  influente  in  illu 
eftechim,&  in  acftum  voluntatis  creat^ 
per  qua  proxime  donatur.At  vero  talis 
poteflas  non  dicitur  fimpliciter  elTe  im- 
mediate a Deo,  fed  folum  fecundu  quid 
nam  proxime  ab  homine  datur,  & ab  il- 
lo pendet.  Tiic  ergo  dicitur  poteflas  ab- 
folute  data  immediate  a Deo, quando  fo 
lusDcus  por  voluntate  fua  eft  caufa  pro- 
xima, <Sc  per  fc  donans  tale  poteflate,  <Sc 
hoc  modo  in  praTenti  loquimifr;  alioqui 
friuola,  Sc  inutilis  effiet  aifputatio. 

Imo  vlterius  duos  modos  diftin£uere 
oportet,  quibus  Deus  poteft, & folet  im 
mediate, id  efl,  folafua  potetia,  & volu- 
tate,al  iqua  poteflate  cofcrre  A'  nus  mo- 
dus efl,  d.ido  poteflatem , vt  ex  natura 
rei  neceflario  connexa  cfi  aliqua  natura, 
qua  Deus  ipfc  codit,quod  in  Phyficis  fa 
cultatibus  facile  poteft  confiderari:  nam 
Deus  creado  anima,dat  illi  immediate  in 
tellectu,(Scv()ltuate,quialicet  huiufmodi 
potetif  ex  anima  ipfa  naturaliter  fluant, 

T tamen 


21 S Liber,  3*  dc  Priwtdtu  Jitwwi  P ontijicis. 


tame  quia  fol9De*  anima  imediatc  creat  A 
dicitur  etia  immediate  coferre  potetias, 
qU?  illa  cofequutur.Idc  ergo  eft  feruata 
^pportione  in  morali  poteftate,na  pote- 
ftas patris  in  filiu  moralis  eft,<Sc  a Deo  ip 
fo  vt authore  natur?  imediate  cofertur, 
no  vt  peculiare  donu  a natura  omnino 
diftin<ftu,fed  vt  necellario  cofeques  illa, 
fuppofito  generationis  f udameto  : ficut 
e contrario  fubiecho  filij  ad  Patre  natu- 
ralis eft,  & a Deo  immediate,  no  ex  pe- 
culiari inftitutione  addita  naturi, fed  vt 
neceftario  cofequensad  talem  naturam 
rationalem  ficproduftam  .Alio  modo  B 
datur  a Deo  immediate  poteftas  per  fe 
(vt  ita  dicam)&  peculiari  donatione,no 
vt  necellarid  connexa  cum  alicuius  rei 
creationeifed  vt  voluntarie  a Deo  fuper 
addita  alicui  naturae,  vel  perfoni.Cuius 
modi  poffumus  exempla  quali  phy  fica, 

& moralia  adhibere ; nam  poteftas  pro- 
xima faciendi  miracula  quali  phylica  eft 
Sc  tamen  Deus  illam  immediate  cofert, 
cui  vult, non  ex  aliquo  debito,fed  ex  co 
filio  voluntatis  fuae. Poteftas  quoq;  iu- 
rifdi(ftionis,Petro  v.g.data  moralis  fuit, 

& tamen  Deus  illam  immediate, directe 
ac  per  fe  contulit.  Ratio  autem  diftin-  q 
ttionis  non  eft  alia , nili  quia  poteftates 
ipfi  poliunt  elTe  diuerfarum  rationum, 
vel  ordinum,&  Deus  potens  eft  ad  ope- 
randum, & connaturali , & praeter,  vel 
fupernaturali  modo. 

Quamobre  cum  Rex  adftruat , D eu 
immediate  dare  Regibus  principatum, 

& poteftatem  temporalem , videndum 
eft  , an  illa  affertio  aliquo  ex  pridiclis 
modis  vera  elle  pofsit.  Prius  vero  de- 
clarandum eft  fiibieftum , cui  dicitur 
Deus  immediate  dare  hanc  poteftatem, 

& ad  quod,  vel  quale  regimen  illam  da- 
re cenfeattir.  Nam  hic  poteftas  confide  £) 
rari  poteft,vel  prout  eft , feu  elfe  poteft 
in  toto  corpore  politico  communitatis, 
feu  duitatis  humanas , vel  prout  in  his, 
aut  illis  membris  eiufdem  comunitatis 
exiftit,  vel  exiftere  poteft.  Item  confi- 
derari  poteft  eadem  poteftas  vel  prici- 
fe , & abftrafte , vel  ad  certam  fpeciem 
politicas  gubernationis  determinata.Nii 
(vt  eft  moralis  docftrina  Philofophis  co- 
munis)  triplex  poteft  elTe  regimen  rci- 
publici  humanas,  monarchicum  vnius 
Principis  fupremi,qui  fit  Yna  lingularis 


perfona,Ariftocraticum  vnius  fupremi 
Confilij,  feu  tribunalis  ex  pluribus  op-  & 
timatibuscoaCli,&Democraticum,per  «p.  u.f 
totius  populi  fuffragia , qui?  tres  modi 
fimplices  funt,  ex  illis  autem  poliunt 
ali]  componi,  qui  vel  duos  illorum , vel 
etiam  omnes  participent,  quae  guberna 
tiones  miftas  folent  appellari  . Poteft 
igitur  principatus  politicus,  vel  per  fe, 

& pricise  confiderari,  vt  poteftas  quas- 
dam fuprema  regendi  ciuiliter  rempu- 
blicam,  abftrahendo  ab  hoc, vel  illo  mo- 
do regiminis  ta  fimphei , quam  mixto, 
vel  prout  determinatus  ad  aliqua  regi- 
minis fpecie  ex  his,  quas  numerauimus. 
Quibus  fic  propofitis , & diftincftis  fine 
vlla  prorfus ambiguitate,  euidetiq;  ra- 
tione ftatui  poteft  quomodo  Principa- 
tus politicus  fit  immediate  a Deo,<$c  ni- 
hilominus Regibus  & fenatibus  fupre- 
mis  non  a Deo  immediate,  fedab  homi- 
nibus comendatusfit. 

Primo  enim  fuprema  poteftas  ciuilis 
perfefpectata  immediate  quidem  data  j-, 
eft  a Deo  hominibus  inciuitatem,  feu  Supremi 
perfeftam  communitatem  po  iticaco-  Ppwfta*  ci- 
gregatis,  non  quidem  expeculiari , & uilisfolic“ 
quali  pofitiua  inftitutione,  vel  donatio-  SJTmrJj 
ne  omnino  diftinfta  aprodu&ione  talis  dureil  Deo 
naturi,  fed  per  naturalem  cofequutio- 
nem  ex  vi  primas  creationis  eius;  ideoq; 
ex  vi  talis  donationis  non  eft  hic  pote- 
ftas in  vna  perfona , neque  in  peculari 
congregatione  multarum , fed  in  toto 
periefto  populo,  feu  corpore  commu- 
nitatis. Hic  refolutio  quoad  omnes  par 
t es  communis  cft,non  fohimTheologo- 
rum,fed  etiam  Iurifperitorum,quos  fta 
tim  referam.  Nunc  ratione  oftendo  lin- 
gulas partes.  Prima  quidem,  & fecunda 
quia  hic  poteftas  politica  naturalis  eft: 
quianulla  etiam interuenientefuperna-  Eiooi$  pari 
turali  reuelatione,  aut  fide,  ex  dxftami-  prim#. 
ne  rationis  naturalis  agnofeeretur  hic 
poteftas  in  humana  republica,  vt  illius 
coferuationi,&  iquitati  omnino  necef- 
fariarfignu  igitur  eft, elTe  in  tali  comuni- 
tate  vt  proprietate  confequente  natura, 
feu  creationem,  & naturalem  iplius  in- 
ftitutionem.  Nam  fi  priterhanc  ellet 
neccftaria  fpecialis  Dei  donatio,  &con- 
cefsio  non.  connexa  cum  natura, non 
pollet  fola  naturali  ratione  de  illacon- 
ftarc,tcd  opus  eftet,vt  per  rcuelationem 

homi- 


Cap.  z.Vtru  Trincipatus  politicus fit  immediate  d Deo.  219 


e. 


Prob«ur  fe 
cunJo. 


7- 

Altera  pars 
afiernonij 

oitcojifur. 


hominibus  nianifcftarctur,  vt  de  illa  cer 
ti  clTe  polfcnt , quod  tamen  falfium  eft, 
vtex  diefis  confiat. 

Quod  autem  faltem  hoc  modo  neccf- 
fario  dicendum  lit,hanc  poteftatem  eile 
immediate  a Dco,tacilc  ex  cifdem  prin- 
cipiis concluditur  , quia  qux  confcquu- 
tur  naturam  , immediate  dantur  apro- 
prio,  6c  immediato  authorc  ciuldem  na- 
turae, vtdcclaraui  jfed  hxc  poteftascft 
proprietas  quxdam  confequens  huma- 
nam naturam, vt  111  vnum  politicum  cor 
pus  cogrcgatam,  v t etiam  oftenfum  eft; 
ergo  datur  immediate  a Deo , vt  elt  au- 
thoi , (jcprouifor  talis  naturae  .Deinde 
probari  hoc  potert,quia  hxc  potertas  eft 
a Deo, vt  capite  prxcedenti  probatu  eft, 
& refpectu  talis  coniunitatis  non  inter- 
cedit mcdnnn(vt  fic  dicam)inter  Deum 
& ipfam,per  quod  tribuatur. Nam  eoip 
fo , quod  homines  in  corpus  vnius  dui- 
tatis, vel  reipubhex  congregantur,  fine 
interuentu  alicuius  crcat£  voluntatis  re- 
fultat  in  illa comunitate  talis poteftas,cu 
tanta  necefisitate,vt  non  pofsit  per  volu- 
tatcni  humanam  impediri ; fignum  pro- 
inde eft,  eifie  immediate  a Deo,  interue- 
niente  folum  illa  naturali  refu  Itantia, feu 
confequutionc  cx  natura,  ckdiclamine 
rationis  naturalis  oftedentis  potilis,  qua 
eiufmodi  poteftatem  exhibentis . Neqj 
immediatam  emanationem  huius  pote- 
ftatis  a Deo  hoc  modo  declaratam  ,ne- 
gauit  vnquam  Cardinalis  Bcllarminus, 
fed  illam  potius  fuppofuit , quia  non  in- 
ter populum,  & Deum  medium  pofuit, 
^d  inter  Regem, & Deum  voluit  popu- 
PRinefle  medium  ,per  quod  Rex  talem 
accipit  poteftatem , quod  longe  diuer- 
iu  m eft,vt  iam  declarabitur. 

Atque  Innc  euidens  etia  eft  (quod  in 
vltima  parte  atlcrtionis  dicebamus)  po- 
teftatc  hanc  prxcife  fpe<ftata,vt  eft  ab  au 
thore  naturae  quafi  per  naturale  confe- 
quutione,no  efte  in  vna  perfona,neq;in 
aliqua  peculiari  communitate, fiue  opti- 
matu,fiue  quorucuq,ex  populo,quia  cx 
natura  rei  folu  eft  h^c  poteftar  in  comu- 
nitate.quatenus  ad  illius  coferuationem 
neceftariaeft,  & quatenus  per  diftamen 
rationis  naturalis  oftedi  potelRfed  ratio 
naturalis  folum  oftendit , eifie  neceffaria 
in  tota  comunitate,  & non  in  vna  perfo- 
na,vel  fenatu;  ergo  prout  eft  immediate 


A 


B 


C 


D 


a Deo,  folum  intelhgiturefte  intotaco- 
munitate,non  in  aliqua  parte  eius.  Quod 
intelligo  de  parte  comunitatis  non  lolu 
indiuidut*,feu  materialiter(vt  fic  dicam) 
defignata, fed  etiam  formaliter,feu  inde 
terminate, aut  vage  concepta,id  eft,  non 
eft  immediate  in  vna  certa  perfona,  v.g. 

Adamo,  lacobo,  vel  Philippo,  neq;  etia 
cx  natura  rei  poftulat  eile  in  vna  lingu- 
lari perfona, ik  idemeft  cum  proportio- 
ne de  fenatu, fiue  fpecletur  materialiter 
vt  conflans  ex  talibus  pcrfonis,fiue  for- 
maliter,vt  eft  cogregatio  ex  tali, vel  tato 
perfonarum  numero.  £t  ratio  eft  mani- 
fefta,  quia  ex  vi  rationis  naturalis  nulla 
poteft  excogitari  ratio, cur  hxc  potertas 
determinetur  ad  vnam  perfonam,velad 
certum  numeru  perfonarum  intra  tota 
comunitatem  magis,  quam  adaliu;  ergo 
cx  vi  naturalis  cocefsioms  folu  eft  imme 
diate  in  comunitate . Declaratur  deniq; 

3uia  ex  vi  folius  rationis  naturalis  non 
eterminatur  Principatus  politicus  ad 
Monarchia,vel  Ariftocratia,fimpIicern, 
vel  miftam,quia  nulla  eft  ratio,qux  deti 
nitu  m moduregiminis  necelfariu  elTe  co 
uincat.Quod  vfusipfccofirmatrnapro- 
pterea  diuerf^  prouincie,vel  nationes  di 
uerfosetia  gubernationis  modos  elege- 
rutj&nulla  lllaru  cotra  ratione  naturale, 
aut  cotra  immediata  Dei  inftitutionem 
operatur.  Quare  fignu  eft,poteftate po- 
liticam non  elTe  a Deo  immediate  dona- 
ta vni  perfona?,  Principi,  Regi,  aut  Impe 
ratori,  alioqtii  illa  effiet  monarchia  imme 
diate  a Deo  conftitutarvel  vni,vel  alicui 
particulari  fenatui , aut  particulari  con- 
gregationi paucorum  Principii , ahoqui 
illa  effiet  Anftocratia  a Deo  immediate 
inftituta,idemq; argumentum  de  qua- 
cuquemifta  gubernatione  fieri  poterit. 

Dices:fi  hxc  ratio  efficax  eifet,etia  pro 
baret,  Deu  no  dedilfe  immediate  toti  co 
munitati  hanc  politica  poteftatem , quia 
alias  Deniocratia  effiet  immediate  ex  di- 
uinainftitutione,ficut  de  Monarchia, & 
Ariftocratia  nos  inferebamus.  At  hoc  no 
minus  eft  falfum  , & abfurdu  in  Demo- 
cratia,  quam  in  alijs  fpeciebus  regiminu, 
tu  quia  ficut  ratio  naturalis  no  determi- 
nat,vt  necelfiaria, Monarchiam, vel  Ari- 
ftocratiijita  necDemocratiafimo  multo 
minus  iftam,quia  omnium  imperfectif- 
fima eft  ,YtAriftoteles  teftatur,&eft  per  lArifi. 

T a fe 


Solutio. 


Monatchia 
& Ariitocra 
tia  abfque 
politiua  in 
flkutioneia 
troduci  ne- 
queunt: De 
mocratia  ve 
ro  maxime. 


9- 

Q.nomoilo 
nemocratia 
dicatur  efie 
de  iure  r.atu 
rar. 


Lib.  j.  T>e  Primatu  Summi  Tontificis. 


fe  cui  dens  .Tum  etiam  quia  fi  illa  infii- 
tutio  efTet  diuina,non  pollet  per  homi- 
nes immutari.  Refpodetur,negando  pri- 
mam illationem,  nam  potius  ex  eo  quod 
haec  potefhs  noneftdataaDeoinflitue 
te  monarchianijVel  arillocratiam,necef- 
fario  conluditur  datam  fuifletoti  cornu- 
nitati  , quia  non  relinquitur  aliud  fubie- 
ctum  humanum, vtfic  dicam, cui  dari  po 
tuent.  Ad  alteram  vero  illationem,  fci- 
licetjhinc  fequi,democratiam  efTe  ex  di 
uina  inllitutione , refpondemus , lihoc 
intelligatur  de  inllitutione  politiua,  ne- 
gandam dTeconfecutionem  : fi  vero  in- 
telligatur de  inllitutione  quafi  naturali, 
fine  vllo  inconuenienti  admitti  polle,  & 
debere.  Eli  enim  valde  notanda  differe- 
tia  inter  has  fpecies  politicae  guberna  - 
tionis,nam  monarchia, &arillocratia  in- 
troduci non  potuerunt  fine  politiua  in- 
flitutione  diuina,  vel  humana,  quiafiola 
naturalis  ratio  nude  fumpta  non  deter- 
minat aliquam  ex  diriis  fpeciebus  vt  ne 
ce{Iariam,ficut  dixfivnde  cum  in  huma- 
na natura  per  fe  fpeftata  abfque  fide, feu 
reu elatione  diuina  non  habeat  locum  po 
fitiua  infiitutio,  de  illis  fpeciebus  necef- 
fario  concluditur , non  elfc  immediate  a 
Deo.  At  vero  deinocratia  efie  pofiet 
abfque  inllitutione  politiua,  ex  fola  na- 
turali inllitutione, feu  dimanatione  cum 
fola  negatione  nouae,  feu  pofitiuae  infli- 
tutionis , quia  ipfa  ratio  naturalis  dictat, 
potellatem  politicam  fupremam  natu- 
raliter lequi  ex  humana  communitate 
perfecta,  Sc  ex  vi  eiufdem  rationis  ad  to 
tam  communitatem  pertinere  , nili  per 
nouam  inllitutionem  in  alium  transfe- 
ratur , quia  ex  vi  rationis  neque  alia  de- 
terminatio locum  habet , neque  immu- 
tabilior poflulatur. 

Quocirca  patellas  haec , prout  a Deo 
immediate  datur  communitati  , iuxta 
modum  loquendi  Iurifperitorum , dici 
potcll  de  iure  naturali  negatiuc,  non  po 
fitiuc,  vel  potius  de  iure  naturali  conce- 
dente,non  fimpliciter  proripiente.  Quia 
nimiru  ius  naturale  dat  quidem  perfe, 
Sc  immediate  hanc  potellatem  commu- 
nitati, non  tamen  abfolute  praecipit , vt 
in  illa  femper  maneat , neque  vt  per  illa 
taiis  potefias  immediate  exerceatur,fed 
folum  quandm  eadem  coniunitas  aliud 
non  dccre  uerit,  vel  etiam  ab  aliquo  po- 


A teflatem  habete  mutatio  legitime  facta 
fuerit.  Exeplu  ell  de  libertate  hominis, 
qugferuituti  opponitur,  ell  enim  de  iu- 
re naturali,  quia  ex  vi  folius  naturalisiu 
ris  homo  nafcitur  liber , nec  potell  line 
legitimo  aliquo  titulo  in  feruitute  redi- 
gi,ius  autem  naturae  no  prxeipit,  omne 
hominem  femper  manere  liberum , feu 
(quod  perinde  ell)  non  fimpliciter  pro- 
hibet, homine  in  feruitute  redigi,fed  fo- 
liim,vt  id  no  fiat  vel  fine  libero  illius  co 
fcnfu,  vel  fine  iullo  titulo , & poteflate. 

Sic  ergo  perfecta  comunitas  ciuilis  iure 
naturae  libera  ell,  & nulli  homini  extra 
D fe  fubijcitur  , tota  vero  ipfa  habet  infe 
potellatem , quae  fi  non  mutaretur , de- 
mocratica  elfet,&  nihilominus,  vel  ipfa 
volente, vel  ab  alio  habente  potellatem, 

& titulum  iullum,  potcfl  tali  poteflate 
priuari , & in  aliquam  perfonam,  vel  fe- 
naftmrtransferri. 

Ex  quibus  tandem  concluditur,nul!u  7 I0* 
Regem, vel  Monarcham  habere,  vel  ha-  Nul,us pn‘n 
buiile  (fecudum  ordinariam  legem)  im-  0,1 
mediate  a Deo,  vel  ex  diuina  inflitutio-  medisu  „ 
ne  politicum  principatum , fed  mediate  Deo. 
humana  voluntate, & inllitutione.  Hoc 
ell  egregium  Theologice  axioma, , non  per 
irrilione,vt  Rex  protulit,  fed  vere, quia 
recte  intellectum  verifsimu  eR,&ad  in- 
telhgendos  fines,  <3t  limites  ciuilis  pote- 
flatis  maxime  necellariu.  No  ell  autem 
nouum.auta  Cardinali Bellarmino  in- 
uentu,  vt  prodictus  Rex  illi  attribuere 
videtur:  nam  multo  antea  illud  docuit 
Cardinalis  Caietanus  in  Apologia,  feu 
trariatu  2. de  Authorit.Papx.p.2.c.ic^~‘,^'w' 
& Caflr.li.i  .de  Leg.poen.c.i  .&  Drie 
lib.x.  deLibert.  ChriR.c.19.  & Vrtlor.  DmL 
in  Rclecl.de  PoteRat. ciuil.n. 8. &feque  ^or‘ 
tib.&  fumitur  ex  eodem  inrelect.  2.  de 
D PoteRat.  Ecclefiall.  concluf.  3.  & ad  1 . 

Sotolib.4.  de Iulli.q.2.ar.i .in difcurfu  $ot0t 
coclufionis  i.& latius q.4.ar.i.  quosfe- 
quutuseR Ludou.jVlolinatrafl.2.de Iu  d 
flit.difja.21.  Et  infinuatD.  Thom.  1. 2. 
q.90.ar.3  -<3cq.97.ar.3.  & darius  2.2.q. 
io.ar.i  o.Nec  folu  a Theologis,  fedetia 
a Iurifperitis  doctrina  haec  tradita  eR  co 
muniter  in  h3.lf.de  Conftitut.Princip. 

Sc  in  1.2. lf.de  Origin.iuris,&  ex  Moder 
nis,aNauarro  in  cap.ATo«jf,  deludicijs, 
notab.  3 .praefertim  n.41  .&  8 Sc  94.  & 
n.i  1 2.6cfequetib.vfq5  ad  1 21  .&11.147.  NAWfft 

Couar- 


C oiiarr. 
ii. 

ExPatrii*» 

cofinnatur 

aflcriio» 


Ambrof. 

Augujl. 

Gregor. 


Angutt. 


12. 

L.i.ff.  de 
Cov.flitHt* 
Princip. 
Vlpums. 

■Ivjlinian. 


Cap.  2.  Vtru  Principatus  politicus fit  immediate  a Deo* 


2 2 t 


Couarruuias  in  Prndticis  quaeftionibus 
cap.i.nu.tf.  cjui alios  etiam  referunt. 

Pr.uterea  fumipoteft  haec  veritas  ex 
Sanctis  Patribus,  primo, quia  fxpc  alle- 
runt,hominem  aDco  fuifle  creatum  in- 
genuum,& liberum,  folumque  accepif- 
le  .i  Deo  immediate  potcftatem  domi- 
nandi brutis  animalibus , <5c  inferioribus 
rebus  i dominium  autem  hominum  in 
homines  per  humanam  voluntate , pro- 
pter peccatum  ,autaduerfitatem  aliqua 
fuifle  introductum. Quod  tradidit  Am- 
brof ius  ad  Coloff.3  .in  fine,  & latius  Au- 
guflin.ip.de  Ciuit.cap.i  £.  & lib.Quae- 
lfion.  in  Genef.  q.i  53.  & Gregor,  libr. 
2i.Moral.  cap.io»  alias  1 1.  &in  Pafto- 
rali  p. 2. cap. 6. Quod  enim  illi  de  liberta- 
te vniufcuiufque  hominis,  & feruitute 
illi  oppofita  dicunt, eadem  ratione  in  per 
fona  milia, fcu  fi<fta  vnius  communita- 
tis, feu  ciuitatis  humanae  verum  habet. 
Nam  prout  a Deo  immediate  regitur 
iure  natura:  libera  eft,  & fui  iuris,quae 
libertas  non  excludit, fed includit  po- 
tius poteJlatem  regendi  fe  ipfam,  & im- 
perandi membris  fuis,  excludit  autem 
fubicdlionem  ad  alium  hominem, quan- 
tum eftex  vi  folius  naturalis iuris,  quia 
nulli  hominum  dedit  Deus  immediate 
talem  poteflatem  3 donec  per  inflitutio- 
nem,vel  electionem  humanam  in  alique 
transferatur  .Deinde  hoc  egregie  con- 
firmat fententia  Auguflini  lib.^.Cofef. 
cap. 8.  dicentis,  Generale  patium  ctffocie- 
tatis  humante  obedire  Regibus  fuis.  Na  per 
haec  vcjba  fignificat , Regium  principa- 
tum, <3c  obedientiam  illi  debitam  funda- 
mentum habere  inpadto  focietatis  hu- 
manae,ac  fubinde  non  e(Tc  ex  immedia- 
ta inflitutione  Dei  , nam  humanum  pa- 
ftum  humana  contrahitur  voluntate. 

Et  fortaffe  hoc  pactum  nomine  legis 
Regia:  fignificatur  in  1. 1 .ff.dcConflitut. 
Princip.  vbi  Vlpianus  ait,  ideo  Princi- 
pis placitum  legis  habere  vigorem , (]uia 
lege  Regia , quee  de  imperio  eius  lata  e ft, po- 
pulus ei,  & in  eum  omne  fuum  imperium  & 
potcftatem  tranflulerit  .Quae  verba  pro- 
bauit, &tranfcripfit  Iuftinianus  Impe- 
rator in  §.Sed  & quod Principi , inflitut. 
de  Iure  natur,  genti.  & ciuili:  illa  enim 
lex  non  dicitur  Regia,  quia  ab  aliquo 
Rege  lata  fit,  fed  quia  dc  imperio  Regis 
lata  eft,vt  in  eadem  1. 1 .dicitur,vbi  etiam 


A fignificatur, conftitutam  effe  a populo 
creante,  6c  inflitucnte  Regis  dignitati?, 
transferendo  in  illum  fuam  poteltatern, 
vt  ibi  etiam  Gloflx,  & DoClores expo- 
nunt. Non  potuit  autem  iila  lex  feiri 
per  modum  folius  pi  xcepti,  cum  per  il- 
lam populus feabdicauerit  a lupfemaiu 
ris  uicendi  potellate,  ergo  intelligi  de- 
bet coni  fituta  per  modum  padi  i, quo  po 
pulus  in  principem  tranll ulit  poteffate 
lub  oncre,&  obligatione  gerendi  curam 
reipublicx , &iuilitiam  adminiftrandi, 
6c  Princeps  tam  poteflatem, quam  con- 
g ditionem  a^ceptauit  3 ex  quo  pacto  fir- 
ma , & flabilis  permanfit  lex  Regia,  feu 
de  Regali  poteflate3non  ergo  immedia- 
te a Deo , fed  a populo  Reges  hanc  ha- 
bent poteflatem.  Vnde  etiam  dicitur  in 
1.2.  §.  Noutf sime,  ff.de  Origi. iuris, quia 
Senatus  non  omnes  prouincias  probe  regere 
poterat,  conJUtuto  Principe  , datum  ejje  ei 
ius,yt  quod  conjlituijjet, ratum  ejfei: 

Ratio  autem  affertionis  ex  didiis  fa- 
cile colligitur  : nam  illa  poteflas  dicitur 
effe  in  aliquo  immediate  a Deo,  qu£  vel 
per  folam  Dei  voluntatem, vel  ex  vi  fo- 
lius rationis  naturalis , aut  alicuius  diui- 
C na:  inftitutionis  ad  illum  peruenit , fed 
poteflas , de  qua  tradlamus, nullo  ex  his 
modis  data  ell  Regibus  a Deo,  loquen- 
do fecundum  ordinariam  legem , quia 
nec  per  fpecialem  voluntatem  Dei  im- 
mediate data  eft  ( talis  enim  voluntas 
Dei  nec  reuelata,  nec  nota  fadl2  eftho- 
minibus)neque  etiam  folum  ius  natura- 
le per  fe  didlat , hanc  potcftatem  debere 
effe  in  Regibus, vt  oflenfum  eft  : infti- 
tutio  denique  feu  determinatio, aut  tras- 
latio  huius  poteflatis  ad  Reges  non  a 
Deo  immediate  facta  eft*  vt  ex  vfu  ipfo 
conflat . Item  quia  alias  talis  inftitutio 
D immutabilis  effet , & omnis  mutatio  in 
ea  fadla  per  homines  fuiffet  iniqua  3 im£ 
omnes  duitates, regna, vel  refpublicae 
deberent  eandem  inftitutionem  feruare, 
quia  non  eft  maior  ratio  de  vna,quam  de 
alia , neque  vna  magis  accepit  ex  diuina 
reuelatione  talem  inftitutionem , quam 
alia. Eft  ergo  h^c  humana  inftitutio; quia 
per  homines  immediate  fadla  3 ergo  per 
homines  immediate  datur  poteftas  Re- 
gibus , quorum  dignitas  per  illam  infli— 
tutionem  creata  eft . Mediate  autem  di- 
citur Deus  dare  hanc  potcftatem  Re  - 
T $ gibus, 


£..2.§.No 
uifsimc^. 
de  Gngiti. 
iur . 

I3* 

Ratione  pro 
batur  cou-, 
clufio. 


/ 


/\ 


i.Petr . 2. 
14. 

Eadem  cu- 
ciufio  exe  - 
phs  oftendi 
«ur.. 


•Augujl. 
Cap . Quo 
w<.<Lji.i . 


Obicdio* 


Lib-j,De  Trimatu  Summi  Pontificis . 


gibus,  turri  quia  immediate  dedit  illam 
populo,  qui  in  Regem  illam  tranfiulit, 
tum  quia  Deus  huic  etiam  translationi 
proxime  a populo  factae , confentit , & 
cooperatur  tanquam  prima , <Sc  vniucr- 
falis  caufa,tum  deniqj  quia  illam  appro- 
bat , <Sc  leruari  vult . Ificut  etiam  lex  hu- 
mana immediate  quidem  obligat  ex  vo- 
luntate Principis  humani  terentis  illam, 
mediate  vero  etiam  obligat  ex  vi  volun 
tatis  Dei  volentis, vt  legitimis  Principi- 
bus obediatur,iuxta  illud  Petri ,Subietti 
etfote,8tc.  quin  fic  ejl  voluntas  Dei. 

Pote  It  denique  hoc  exemplo  domi- 
nij  humani  circa  res  inferiores  declarari. 
Simpliciter  enim  loquendo,  omnes  res, 
quarum  homines  habent  dominium  ip- 
hs  a Deo  donatae  funt , non  tamen  eode 
modo.  Nam  immediate  non  dedit  Deus 
(ordinarie  loquor) alicui  homini  pro- 
prium, 6t  peculiare  dominium  alicuius 
rei,  fed  immediate  omnia  fecit  commu- 
nia , priuata  autem  dominia  partim  iure 
gentium,  partim  iure  ciuili  introdurta 
funt ; & nihilominus  illa  etiam  priuata 
dominia  funt  mediate  a Deo  j tum  quia 
ducunt  originem  ex- prima  donatione 
Dei,  tum  etiam  quia  per  fuam  generale 
prouidentiam  ad  illa  concurrit , tum  de- 
nique quia  illa  feruari  vult , poflquam 
funt  confrituta.  Sicqj  dixit  AuguRinus 
traft.6.in  loan.in  fine,  Vnde  quijquepof- 
fidet,quod pofsidet,nonne  iure  humano  ? na 
iure  diuino  Domini  ejl  terra,  & plenitudo 
eius }iure  tamen  humano  dicitur, inccvtlla 
mea  ejl, hac  domus  mea,  hic  feruus  meus  ejl. 
Et  infra  concludit , Ipja  iura  humana  per 
Imperatores , & Reges  faculi  Deus  diflri- 
htnt generi  humano.  Ita  ergo  proportione 
feruata , Deus*eR , qui  difiribuit  regna, 
& Principatus  politicos , fed  per  homi- 
nes,feu  confenfus  populorum,  vel  aliam 
Similem  inflitutionem  humanam. 

Dicet  vero  fortafle  aliquis,  hoc  dif- 
curfu  folum probari, potellatem  Regis 
non  dari  a Deo  alicui  perfon£  fine  inter- 
uentu  voluntatis , vel  artionis  humanae, 
id  tamen  non  fatis  elTe,  vt  non  detur  im- 
mediate ;i  Deo, nam  etiam  dignitas  Apo 
fiohea  dataefi  Mathiae  mediante  aftio- 
rc  aliorum  ApoRolorum  , & nihilomi- 
nus data  illi  eft immediate  aDeo,&fi- 
mihtcr  Summus  Pontifex  a Cardinali- 
bus eligitur,  & tamen  immediate  a Deo 


A accipit  potefiatem . Et  fimiliter  qui fuc- 
cedit  in  maioratu  per  generationem  a 
proximo  parente  ius  illud  tandem  con- 
fequitur,&nihilominus  immediate  cen- 
fetur  habere  illa  bona  a primo  inflituto- 
re  maioratus , quia  ex  vi  folius  volunta- 
tis eius , etiamfi  proximus  parens  maxi- 
me nolit, maioratum  confequitur.  Sic 
ergo  licet  temporales  Reges  perfuccef- 
fionem  dignitatem  Regiam  obtineant,  a 
Deo  immediate  illam  recipiunt  ex  vi 
primae  inllitutiouis. 

Veruntamen  haec  obiertio  non  ener- 
is uat,fed  confirmat  potius  difeurfum  fa- 
rtum, tum  quia  exempla  non  funt  fimi- 
lia,tum  etiam  quia  non  aileruimus,  qua- 
cumque interpofitam  hominis  volunta- 
tem,velartionem  fufficere,vt  pote  Ratis 
donatio  a Deo  immediate  non  fit, fed  fa- 
lum  id  fuit  dirturn  de  peculiari  muta- 
tione , <5c  translatione  farta  per  nouam 
infiitutionem  humanam  .Duobus  itaq; 
modis  potefi  artio , aut  voluntas  huma- 
na interuenire  in  collatione  poteRatis  a 
D eo  ipfo  ducentis  originem , primo  fo- 
lum defignando , vel  conRituendo  per- 
fonam,quae  fuccedat  in  dignitate  a Deo 
c inft Ruta,  eodem  prorfus modo,  quo  in- 
Rituta  eR , & line  authoritate,  vel  pote- 
ftate  illam  mutandi, augendi,  vel  minue- 
di. Atque  hic  modus  quoad  Pontificiam 
dignitatem  feruatus  efiin  lege  veteri  fe- 
cundum fuccefsionem  carnalem;  in  lege 
autem  noua  fit  per  legitimam  elertionc, 
qua  perfona  defignatur  . De  hoc  ergo 
modo  fuccefsionis  verum  eft,  nihil  ob« 
ftare , quominus  poteRas  a Deo  imme- 
diate conferatur, & hoc  tantum  probant 
exempla  addurta. Et  ratio  cR,quiafem- 
per  confertur  poteRas  ex  vi  primae  in- 
Ritutionis , & folius  voluntatis  Dei,  cu- 
^ ius  fignum  efi,quia  integre,  & immuta- 
biliter, prout  infiituta  eR,  confertur, & 
quia  fuccefsio  etiam  in  eadem  poteRate 
ab  eadem  infiitutione  originem  habet, 
ideo  enim  in  lege  veteri  per  generatio- 
nem carnalem  in  Pontificatu  fuccede- 
batur  , quiaitaaDeoipfoinRitutu  erat, 
nunc  autem  dehgnatio  perfonae  alio,ma 
gisque  fpirituali  modo  fit,quia  Ecclefia- 
Rica  traditio  docet, ita  efie  a ChriRoin- 
Ritutum,  qui  modum  eleftionis,fcu  de- 
fignationis  perfonae  Vicario  fuo  defi- 
niendum commifit. 

Alio 


1 6. 

Ducbustno 
potcitin 
ter  ccdersvo 
1 uncas  homj 
ais  ifl  colla, 
tione  po(f. 
itatis  a Deo 
mananti;, 


Primajmo 

dus. 


CWp . 2 .Vtr&Trincipatuf  politicus fit  immediate  a Deo,  223 


17- 

Stcumlai 

tnodus. 


18. 


Alio  ergo  modo  potcll  fieri  coi  latio  po- 
tefiatis  ab  homine  per  nouam  donatione 
vel  mfiitutionem  vitra  defignationefn 
pcrfonar,&  tunc  etiam  fi  talis  potcllas  fu. 
damentum  habeat  in  aliqua  priori  dona- 
tione diuina  alteri  fafta,  nihilominus  coi 
latio  ilia, quae  poftea  fit,fimpliciter  ell  de 
iure  humano, & non  diuino,&immedia- 
tc  ab  homine , no  a Deo.  Exemplum  ell 
in  feruitute , nam  fi  aliquis  homo  fe  ven- 
dat in  feruum  alteri,  feruitusilla  fimplici 
ter  ell  de  iure  humano, & poteflas,quam 
Dominus  in  feruum  accipit  ab  ipfofer- 
uo  immediate  data  ell  per  potellatem,& 
libertatem  naturalem,  quam  iple imme- 
diate habuit  ab  authore  naturae.  Ita  ergo 
ell  in  praefenti  de  fubiectione  totius  co- 
munitatis  humanf  ad  vnum  Principem, 
nam  immediate  procedit  a voluntate  co 
munitatis, & ideo  immediate  e(t  ab  ho- 
rni ne, <Sc  de  iure  humano  , licet  originem 
trahat  a potcllate  naturali , quam  eadem 
comunitas  fuprafe  ipfam  a fuo  autho- 
re accepit.  Et  ratio  clara  e II, quia  in  his,& 
fimilibus  cafibus  nec  fufficit  defignatio 
pcrfon£,ncq;  ell  feparabilis  a donatione 
vel  contractu, aut  qiiafi  contra&u  huma- 
no,vt  habeat  eilettum  conferendi  pote- 
llatcm  , quia  fola  naturalis  ratio  non  in- 
ducit traslationem  poteftatisab  vnoho- 
mineinalium  per  folam  defignationem 
perfonae  line  confcnfu,&  efficacia  volu- 
tatis eius,  a quo  potellas  transferenda, 
leu  conterenda  ell . Vnde  intelligi  non 
pote  (I  collatio  potefiatis,  qu^a  Deo  im- 
mediate fiat.inedia  generatione,  eledtio- 
ne,  aut  limili  defignatione  humana, nifi 
vbi  fucccfsio  ell  ex  diuina  inllitutione 
pofitiua,potelfasautemRegianon  ex  di- 
urna inllitutione  pofitiua , fed  folum  ex 
ratione  naturali  ducit  originem  , media 
libera  volutate  humana,  <Sc  ideo  necefia- 
ribcll  abhomine  immediate  conferente, 
& non  tantum  perfonam  defignante . 

Et  hinc  etiam  oritur  (quod  ell  darii 
indicium  huius  veritatis)  vt  haec  Regia 
potellas  non  fit  aequalis  in  omnibusRegi 
bus , neque  cum  eifdem  proprietatibus 
diirationis, perpetui  tatis, aut  fuccefsionis 
&:  fimilibus.  In  quibufdam  enim  potef- 
tascll  limpliciter  Monarchie,  in  alijs  ve- 
ro cum  millione  Ariftocratiae  , feu  cum 
dependentia  ab  aliquo  fenatu,  etiam  quo 
adfutfragia  decifiua,  & interdum  tantu 


A in  certis  cafibus , interdum  in  omnibus 
grauioribus:  vel  aliquando  in  multis,ali- 
quandoin  paucioribus.  Item  quibufda 
Regibus  data  efl  potellas  no  folum  per- 
fonar,fcd  etiam  eius  generationi  (vtfic 
dicam  ) id  ell,  vt  pofsint  ad  filios, vel  ne- 
potes dignitatem  transferre : alijs  vero 
interdum  datur  pro  perfona,  & fine  car- 
nali fucccfsione,vt  vnoRege  mortuo,  al- 
ter eligatur,  fient  modo  ii^r^noPolo- 
niae,6cin  ipfo  imperio  Romano  fit  3 imo 
etiam  pollet  Rex  ad  certum  tempus  eli- 
gi,!! ita  fuillet  alicubi  in  principio  intro- 
g du&um , qnia  ex  natura  rei  hoc  non  re- 
pugnat. Ergo  lignum  manifefiu  ell,  hac 
cfle  immediatam  inflitutionem  humana 
& ideo  recipere  polTc  totam  illam  varie- 
tatem, qua;  rationi  non  repugnet,  <$c  fub 
humano  arbitrio  cadere  pofsit. 

Atque  hinc  tandem  fit , vt  harc  Regia 
potcllas , feu  dominatiovarijs  modis  ob- 
tineri pofsit,quos  hic  etia  adnotare  opor 
tet,  vt  plenius  refolutio  tradita  intelliga 
tur. Primus  enim  modus  conferendi  vni 
Principi  hanc  potelfatem,  inprimaeua 
inllitutione, ell  per  voluntarium  pcipuli 
confcnfum.  Hic  autem  confenfus  varijs 
q modis  intelligi  poteft , vnus  ell , vt  pau- 
latim,&  quali  fuccefsiue  detur  prdut  fuc 
cefsiue  populus  augetur.  Vt  v.g.in  iami- 
lia  Adae  , vel  Abrahae , aut  alia  -fimili  in 
prinepio  obediebaturAdamotaquapare 
ti  ,feupatrifamilias , & polleacrefcente 
populo , potuitfubiedio  illa  continuari, 
& confenfus  extendi  ad  obediendum  illi 
etiam  vt  Regi,  quando  communitas  illa 
cepit  elfe  perfeda;&  fortafle  multa  reg- 
na ( & in  particulari  primum  regnu  Ro- 
mana: ciuitatis  )ita  inceperunt. Etinhoc 
modo  ("  fiquis  re£tc  confideret  ) Regia 
potellas , & communitas  perfefta  fimul 
D incipere  poliunt.  Aliu  s vero  modus  elle 
poteft , quando  communitas  iamperfe- 
da  voluntarieRegem  eligit,  in  que  fuam 
transfert  poteflatem , qui  eft  modus  per 
fe  maxime  conuenicns , <Sc  rationi  con- 
fetaneus.  Pollquam  vero  hsc  translatio 
femel  fada  ell  firma  , 8c  perpetua , tunc 
non  ell  vlterius  neceflaria  noua  electio, 
vel  nonus  populi  cofenfus,  fufficit  enim 
ille,  qui  in  primordio  regni  datus  ell , vt 
ex  vi  illius  eadem  Regia  dignitas,  & po- 
tellas per  luccefsionem  transferatur.  Et 

hoc  modo  in  regnis  fuccefsiuis  Reges 

o t> 

1 4 etiam 


ip. 


Ijib.j.  TDt  cPtiffldtu  Summi  Pontificis, 


etiam  dici pofTunt  habere potefiat e im- 
mediate a populo,non  per  nouum  conie 
fum/ed  ex  vi  antiquija  parentibus  enim 
habet  fili)  eadem  regna  in  virtute  prima 
inftitutionis, magis  quam  parentum  vo- 
luntate,nain  etiam  fi  pater  nolit,  primo- 
genitus fuccedit  in  regno,  & ideo  pater 
folum  fe  habet  quafi  applicans, feu  confii 
tuens  perfonam,in  quam  eadem  patefias 
ex  vi  eiul^eji  primi  contractus  transie- 
ratur, 

20.  Praeter  hunc  autem  voluntarium  mo 

dum  folent  interdum  prouincia?,feu  po- 
puli liberi  inuoluntarie  fubijci  Regibus 
per  bellum  : h oc  autem  contingit , & iu- 
fic,  & iniufic  fieri.  Quando  ergo  bellum 
iuflum  habuit  titulum,  tunc  re  vera  pri- 
uatur  populus  potefiate , quam  habebat, 
& princeps, qui  contra  illum  pnualuit, 
verum  ius,  & dominium  talis  regni  ac- 
quifiuit,quiafuppofita iullitia  belli, illa 
eftiufia  poena.  Sicut  capti  in  inito  beiio 
priuantur  libertate  a natura  concefia  , & 
efficiuntur  vere  ferui  in  poenam  iufiam. 
Etidco  fupra  dixi, potefiatem  Regiam 
fundari  in  contraclu,velquafi  contritu: 
nam  iufia  punitio  delicii  vicem  contra- 
ctus habet  quoad  elfeCtutransferedi  do- 
minia,&potefiates,ide6qj^qualiterferua 
dus  efi.  Saepius  vero  contingit  occupari 
aliquod  regnu  perbclluiniufiu,quo  fe- 
re modo  clariora  orbis  imperia  amplifica 
ta  fuere, «Sc  tunc  quide  in  principio  no  ac 
quiritur  regnu,nec  vera  potefias, cu  titu 
lus  iufiitiae  defit,fuccelTu  vero  teporis  co 
tingit, vtpopulus  libere  confentiat,vel  vt 
afuccefioribus  regnum  bona  fide  praef- 
cribatur,&  tunc  celfabit  tyrannis,  & in- 
cipiet veru  dominium,&  Regia  potefias. 
Atqj  ita  femper  potefias  haec  aliquo  hu- 
mano titulo  , feu  per  voluntatem  huma- 
nam immediate  obtinetur. 

CAPVT.  III. 

Fundamentis  ,&  obiciiionibus  Rigis  <An- 
gfi«c  contra  doctrinam  fuperioris 
capitis  fatts fit. 

i. 

Primu  Re-  T~"\  ^ O videntur  eiTc prscipuafun- 
daincnta  Regis Iacobi , vt  exilii- 

•rcopucnie  ^8^ s 110,1  a P°pl,lis,fed  im- 

ti  defum-  ,llcdiatca  ^co  fiiam  habere  potefiatem. 

f,ura*  Plinium  proponit, redarguendo  Bellar- 


j ^ minum , & quaedam  incommoda  infe- 
rendo. Primum  incommodum  efi,  quia 
contraria  lententia  efi,  Seditionum  funda- 
n tum, fabiio fis, ac  rebellibus  audijsime  arri- 
piendum. Quia  fi  Princeps  a populo  fua  ‘ 
potefiatem  haberet,  pojjet populus  in  Prm 
lipem  inj urgere, [eque  in  libertatem  vcndica 
re,quandocHmque  ipfi  videretur,  mmimfre 
tus  eodem  ture ,& potefiate ,quam  in  Regem 
tranfiulit . Puefertim  cum  Rellarminus  di- 
cat populum  nunquam  ita  fuampote flatem  in 
Regem  transferre, quin  illam  Jiln  in  habitu 
retineat, vt  in  certis  cafibus  etiam  affurecipe 
re  pof sit.  At<q-}  eodem  modo  inferre  pof- 
^ fet  Rex,  integrum  efle  fubditis,potefia- 
temPrincipis  reftringere,&  leges  eius  ab 
rogare, & alia  firnilia  facere,  quae  fuperio 
ris  fiint  potefiatis.  Nam  fi  Rex  a populo 
habet  potefiatem, ab  illo  femper  pendet: 
ergo  potefias  populi  fuperior  efi;  ergo 
potefi  omnia,  quae  intulimus  eflicere. 

Illa  aute  funt  abfurda , nam  ieditionibus 
occafionem  praebent,  & Principum  po- 
tefiatem eneruant,vt  feueritatem,  vt  n- 
tegritatem  iuftitiae  feruare  non  valeant. 

Refpondcmus,  nullum  ex  his  incom- 
modis fequi  ex  vefolutione,  fententia  ve  2, 
C propolira.  Na  in  primis  negamus,  ex  ea 
occafionerebellionu,aut  feditionum  co- 
tra  legitimos  Principes  populo  dari.  Na 
pofiquam  populus  fuam  potefiatem  in 
Rcgemtranfiulit,non  potefi  iufie  eade 
potefiate  fretus  fuo  arbitrio,  feu  quoties 
voluerit,  fe  in  libertatem  vedicare.  Nam 
fi  potefiatem  fuam  Regi  concefsit,quam 
ille  acceptauit , eo  ipfo  Rex  dominiu  ac- 
quifiuit  ,•  ergo  quamuis  Rex  habuerit  a 
populo  illud  dominiu  per  donatione,  vel 
contrafium.non  ideo  licebit  populo  do- 
minium illud  Regis  auferre,  nec  liberta- 
tem fuam  iterum  vfurpare. Sicut  particu 
D laris  perfona,  quae  fuae  libertati  renuncia 
uit,(8c  fe  in  feruum  vendidit, aut  donauit, 
no  potefi  pofiea  fuo  arbitrio  fe  a feruitu 
te  eximere.Ide  ergo  efi  de  perfona  fifta, 
feu  comunit3te,pofiquam fealicui Prin 
cipi  plene  fubiecit.  Item  pofiquam  po- 
pulus  fuam  potefiatem  Regi  cotulit,iam 
fe  illa  priuauit;  ergo  non  potefi:  illa  fre- 
tus iufie  in  Rcgein  infurgere , quia  nite- 
tur potefiate, quam  non  habct,&  ita  non 
erit  vfus  iulfus , fed  vfurpatiopotefta- 
tis. 

Quod  vero  Bellarminus  ex  Nauarro 

dixit 


A rcd>rgu- 

tioneltcgis 
tllultri  fst- 
<nu>  bellar 
minus  v ca 
Jisatur. 


QuaJo  pof 
Iit  populus 
in  Itcgem 
inlvrgcre  , 
(eq;  ab  cius 
potellate  c- 
xiuicrc* 


4* 


Potelbcem 
lenti  inl\c 
gcm  tranl- 
latampppu 
'us  reitrin ■ 
0ere  nequit 
oequ:  cius 
i ilias  leges 
abrogare. 

D.Thmo. 

Lib.  7,  de 
Legib, 


C.  j. Satisfit fundametis,& obiectionihus  R egis  A nglia.  2 2 j 


dixit  populu , nunquam  ita  fuain  potcf-  A 
tatcm  in  Principem  transferre, quin  eam 
inhabitu  retineat,  vt  ca  in  certis  caiibus 
vti  pofsit , neque  contrarium  ell,  neque 
fundamentum  populis  praebet  ad  fe  pro 
libito  in  libertatem  vindicandum.  Q lia 
Bellarminus  non  (impliciter  dixit,  reti- 
nere populum  potellatem  in  h..bitu  ,ad 
quojeumque  ab{usprolibito,&'  quoties  Velit 
exercendosfcdcu m magna  limitatione, Sc 
cucufpectione  dixit,  m certis  cafibus&c. 

Qui  cafusintelligcndi  funt,vcl  iuxta  co- 
ditiones  prioris  contraftus, vel  iuxta  exi 
gentiam  naturalis  i ulUtiar, nam  parta,  & J} 
conucntaiulla  feruanda  funt.  Et  ideo  li 
populus  tranlltulit  potellatem  in  Rege, 
referuado  eam  libi  pro  aliquibus  grauio- 
ribus  caulis, aut  negotijs,  in  eis  licite  po- 
terit illa  \ ti,oc  iusluum  confcruare.  O- 
portebit  autem,  vt  de  tali  iure, vel  anti- 
quis,& certis  inftrumentisjvelimmcmo 
rabi  li  confuctudine  fufficienter  conllct. 

Et  cade, 11  ratione  fi  Rex  iuflam  fuam  po 
te  Ratem  in  tyrannidem  verteret,  illam 
manifeflam  duitatis  perniciem  abuten- 
do, pollet  populus  naturali  potellate  ad 
fe  defendendum  vti, hac  enim  nunquam 
fepriuauit.  Extra  hos  vero, & firniles  ca 
fus, mlquam  licet  populo  a legitimo  Re-  ^ 
gc  fuapotcflate  fretus  deficere, Sc  ita  cef- 
lat  omnis  feditionis  fundamentum, ailt 
occalio. 

Atque  eadem  ratione  no  licet  populo 
fcmel  fubierto  potellatem  Regis  magis 
reflringere,quam  in  prima  translatione, 
fcu  conuentione  reflrirta  fuit, quia  id  no 
permittit  lex  illa  iullitiae,qu£  docet,legi 
tinia  parta feruandaeife , & donationem 
abfolutam  fcmel  valide  fartam  rcuocari 
non  pode, neque  in  totum,  neq; ex  par- 
te, & maxime  quando  onerofa  fuit. Imo 
nec  leges  Principis  iuflaspotefl  populus 
fuapoteflate  nixus  abrogare  , fedfolum 
tacito, vel  expreffo  eiufde  Principis  con 
fcnfu  fretus, vt  D.Thomas  fupra docuit, 

& nos  alibibi  latius  diximus.  Vnde  non 
ell  limpliciter  verum,  Regem  pendere 
in  fua  potellate  a populo. etiam  fiabipfo 
eam  acceperit,  quia  poterit  pendere  in 
fieri,  vt  aiunt , «Scpollea  non  pendere  in 
couferuarijii  plenc,&abfolute  illam  ac- 
cepit. Quocirca  poil  quam  Rex  legiti- 
me conflitutus  eftjfupremam  habet  po- 
tellatem  in  his  omnibus, ad  que  illam  ac- 


cepit, etiamfi  a populo  illam  habuerit, 
quia  lex  iuflitiar  hoc  exigit,  vt  decla- 
rauimus. 

Secundo  loco  inducit  Rex  exempla  5-. 
Sauhs,&  Dauid,qui  noapopulo,vtBel-  Secundu  fii 
larminus contendit, fed  a Deo  lnnncdia-  damecu  Ke 
te  Principatum  accepeiut.Quod  Ipecia-  &is* 
liter  de  Saule  confirmat,  quia  per  iortes 
nutu  diuino  electus  efl,  quod  dicit  elle 
fignum  certum  potellatis  immediate  a 
Deo  accepta:.  Quod  «Sc  fuadet  exemplo 
electionis  Mathia: , de  quo  inde  fcimus 
Apoflolicam  dignitate  immediate  aDeo 
accepifTe.quia  per  fortes  ad  illam  eledtus  yjftor.  1. 
efl, Artor  1 .Refpondemus,  circa  exem-  Soluno. 
pia  Saulis,  & Duiiid  in  vtraque  partem 
difputaripofTe,  an  illi  duo  Reges  a Deo, 
vel  a populo  immediate  acceperint  po- 
teflatem  : neutrum  enim  aperte  ex  Scri- 
ptura facra colligitur.  Nam  licet  ex  ea- 
dem Scriptura  certo  conflet, vtrinfque 
pei fonam  diuino  nut u, voluntate  , ac  re- 
uelatione  fuifTe  in  Rege  defignatam, non 
tamen  inde  fequitur  Dcuni  etiam  imme 
diate  illis  potellatem  dedilTc  : ha:c  enim 
duo  diuerfafut,  Sc  ex  vneno  rerte  aliud 
colligitur.  Num  ficut  Deus  interdum 
concedit  hominibus  facultate  defignadi 
pei  fonam, cui  daturus  efl  lpfe  immedia- 
te potellatem  ita  e conuevfo  Deus  po- 
tuit fibi  referuare  potellatem  defignandi 
perfona,cui  populus  daret  immediate  po 
te  flatem. 

Atque  ita  in  fiirto  illorum  Regum  co  ^ 
tigiffe  fatis  verifimilit er  coniectatCardi-  Bellarmi. 
nalis  Bellarminus  ex  verbis  Deuteron.  Deute.  ij 
17.  Cum  ingrejfui  fueris  terram  , quam  Do- 
minus Deus  tuus  dabit  tih,& pojfcderis  ea , 
habitauerifque  in  illa , & dixeris , cofituam 
fuper  me  Regeme  fitut  habent  omnes  per  cir- 
cuitum nationes , eum  conJUtues , quem  Do- 
minus Deus  tuus  elegerit  de  numero  fratrum 
tuorum ,non  poteris  alterius  gentis  hominem 
facere, qui  non  fit  frater  tuus  An  quibus  ver 
bisduotanquam  diflinrtaponutur,fcili- 
cet  eligere  eum,  qui  luturus  efl  Rex,& 
conllituerc  eum  Regem,  & illud  prius 
referuatfibi  Deus,  fecundum  autem  po- 
pulo concedit , fcu  relinquit, vt  patet  ex 
illis  verbis. Eum  continues, quem  Dominus 
Deus  tuus  elegerit,  & ex  cap.28.ibi , Du-  Deutc.i  8 
cet  te  Dominus, & Regem  tuum,  quem  con - 
fitueris  fuper  te  , in  gentem  , quam  igno- 
4;,c^c.Coiiflitucre  autem  Regem  , non 

figni- 


t.Reg.  8 


7- 


i.Reg.jo 

Saulcm  po- 
teftatefaam 
a papulo  *c 
cepilie  pro- 
babilius. 


T . Reg.  1 1 


2 2 6 Ub-3 . De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


fignilxcat tantum  petereRegem,ficut  po  A 
Aea  ille  populus  petijt.i  .Reg.  8.  fed  fig- 
niiicat facere  Regem.  Tum  quia  ita  ex- 
ponitur iirdi&o  cap. 17.  Deuteron.  1 bi, 

A oh  potem  alterius  gemis  hominem  Rege 
facere, tum  etiam,quia  ibidem  praecipitur 
populus  conflitucre  Regem  eum,  quem 
Deus  elegillet:  petitio  autem  Regis  non 
poterat  elte  particularis  perfonae  elefta: 
a Deo,nampraecefsit  talem  electionem; 
ergo  illa  Regis  conRitutio  non  erat  nili 
creatio  Regis,  & immediata  collatio  Re- 
gi* dignitatis, ac  poteflatis ; ergo  electio 
perlone , qua  Deus  fibi  referuauit,  nihil 
aliud  erat, nili  perfon*  defignatio.  Sup^  “ 
ponitur  ergo  in  illo  loco,populum  ex  na 
tura  rei  habere  poteRatem  conflituendi 
fibi  R?gem,non  enim  eam  ibi  peculiari- 
ter illi  popuio  Deus  concefsit/ed  fuppo- 
fuit  tanquam  communem alijsgentibus, 

&:  illuni  ea  vti  permifit,vel  aliquando 
vfurum  prodixit,  ficut  impletum  eft.  1 . 
Reg.8.  & fequentibus,  Et  quamuis  po- 
teflas  etiam  delignandi  perfonam  natura 
liter  cuilibet  populo  conueniat , nihilo- 
minus in  peculiarem  fauorem  illius  po- 
puli, v t aptior  perfona  femper  dchgnare 
tur,  poteRatem  eligendi  perfonam  fibi 
Deus  referuauit.  C 

Ex  illo  ergo  loco  optima  conieftura 
fit,itaobferuatum  elfe  in  creatione  pri- 
mi Regis  illius  populfqui  fuitSaufquod 
etiam  ex  hiRoria  electionis  eius  colligi 
potcR.Nam. x - Reg.  x o.  po  Aqua  fors  ce- 
cidit fuper  Sau  1,  dixit  Samuel  ad  populu, 
Certe  videtis,  quem  elegit  Dominus,  quali 
petens , & expectans  populi  confenfum 
dctuncclamauit  populus  dicens.  Viuat 
Rex.  PoAea  vero  Rege  iam  conRituto, 
fubiungitur,fciipfifle  Samuelem  legem 
regni,  txc.  Neque  refert , quod  prius  in 
eodem  capite  ante  fortes  miRas  dicitur,  p 
Samuelem  vnxifle  Saulem  , Ecce  Vnxit 
te  Diis  fuper  hereditatem  fuam  inPrincipcm 
(quia vtBellarrai.  ait,  &efl  probabile) 
non  fuit  illa  collatio  poteRatis,  aut  regni 
traditio, fed certa  promifsio , & praedic- 
tio more  prophetico  futuri  effeftus , 
vcluti praeparatio  quaedam  animi  Saulis 
ad  futuram  dignitate . Quin  potius  quia 
poR  Dei  ele£tionem,&  populi  acclama- 
tionem, adhuc  multi  repugnabant, addi- 
tur in  cap.  1 1 .Samuelem  conuocaflc  ite- 
rum populum  in  Gralgalaadinnouandu 


regnum, &fubditur,Pe>,re.\'zt  omnis  popu- 
lus inGalgala , &- fecerunt  ibi  Regem  Saul 
coram  Domino. Quibus  verbis  non  fignifi 
catur  noua  regni  electio,  fed  fuit  conlir- 
matio  prioris,  vt  firmior  apud  populum 
maneret, & vt  omnium  fubditorum  ani- 
mi magis  acquifcercnt,omnilq;  diuifio, 
«Scdiflenlio  tolkrctur,vt  recte  dixitAbu 
lenfisibi  q.12.  &13.  & confirmat  lofe- 
phus  lib.d.A  ntiquit.c.£T.&addit,ibi  m- 
fpeftantc  tota  multitudine  iterum  Sa- 
muelem vnxifle  Saule  facro  oleo , quod 
tamen  Scriptura  non  refert  : inde  vero 
intelligi  poteR,  vnftionem  fimilem  non 
fempei  fuifle  cum  regni  traditione  limul 
coniunftam,  fed  potuifle  etiam  clle  fig- 
num  vel  iamfadts, vel  futurae.  g 

V nde eodem  lib.i.  Reg.cap.  1 6.  fimi-  x 
lirnodo  fecrete  fuit  vnctusDauida  Sa- 
muele  cum  promifsione  regni, quod  po- 
Rea  permultos  annos  pacifice  pofledit 
Saul, quod  eR  apertum  lignum, per  illam 
vnctionem  non  fuifle  Dauidem  faRum 
Regem , fed  in  fucceflorem  regni  defig- 
natum.  Etidebpoflealib.2.cap.2.iteru 
vnftuseR  atribuluda,vt  regnaret  fuper 
domum  Inda,  & ibi  etiam  refertur  dixif- 
fe  Dauid , Licet  mortuus  fit  Dominus  ve- 
tter  S aul, tamen  me  vnxit  domus Iuda  in  Re 
gem  fibi,  fignificans  promifsionem  Dei 
per  populi  cofcnfum  fuifle  completam. 

Ideoq,  fuper  alias  tribus  regnare  no  cae- 
pit, donec  (v  t refertur  cap.  5. ) Venerunt 
Seniores  Ifrael  ad  Dauid  in  liebron,  eVper- 
cufsit  cum  eis  Rex  Dauid  foedus  tn  Hebrort 
coram  Domino, vnxeruntque  Dauid  in  Re- 
gem fuper  Ifrael. 

Eft  ergo  probabilis  haec  fententia,co-  ^ 

tra  quam  parum  valet  argumentum  Re- 
gis de  fortibus, nam  cleftio  per  fortes  fpe 
ciali  Dei  prouidentia  directas  per  fe  folu 
probat, deflgnatione  perfone  a Deo  ipfo  MiihiajA- 
fui  fle  immediate  fadtam.  Nequeindefit  poftolaiu* 
Mathiam  per  fortem  eletftum  non  rece-  *uu  ,1EarrcJ' 
pifle immediatea  DeoApoRolicam dig- 
nitatem,&  poteRatem.  Quia  licet  ex  fo 
lo  modo  electionis  per  fortes  id  fufficie- 
ter  no  colligatu r,  ex  qualitate,  & cx ccl- 
lentia  talis  dignitatis, & poteRatis  id  col- 
ligitur. Erat  enim  dignitas  ApoAolica 
fupernaturalis,  & immediate  a ChriRo 
inRituta , & ideo  (olus  ipfe  poterat  illam 
immediate  donare. Vnde  quamuis  Apo- 
fioli  fine  fortibus  foluin  Mathiam  cle- 

giflent 

O 


Cxp.j.ptisftt.fund.($>  obieflionihusRegisj4nglU . 


2 2 7 


TO 


5cfc. 

Kauarr. 

Aluicns. 


uuKitur. 


B 


gificnt  (quod  facere  potuifient,  fi  illum  A 
digniorem  efie  certo  cognoui fient  , vt 
frequentius  Patres  infinuant)  nihilomi- 
nus ab  ipfoChrifto  immediate  accepif- 
let  dignitatem,  & potefiatem;  ergo  non 
ex  fortibus, fcd  ex  qualitate  potefiatis 
colligendum  efi,an  immediate  a Deo 
conferatur. 

Iuxta  hauc  ergo  expofitionem , illis 
locis, & exemplis  potius  cofirmatur  co- 
munis  fententia  tradita.  Quia  vero  cx- 
pofitio  illa  de  fide  non  eft , neque  omni- 
no nccefiaria , concedamus  Regi  vt  pro- 
babile,Saulem,&  Dauid  regnum, & po- 
tefiatem immediate  a Deo  accepifie,  fa- 
cile enim  poterit  quifque,fi  velit, Scrip- 
turae verba  ad  lninc  fenfum  accomoda- 
re.  Et  de  Dauid  id  aperte  affirmat  Soto 
lib.4.de  Iufiit.q.2.art.i.  &dc  vtroque 
Nauarrus  di<fto  cap.A^o/nt,  notabil.3 . n. 

3 3.Sc  147.  & idem  fentit  Abulef.  fupra. 
Nihilominus  hoc  non  folutn  nonobfiat 
refolutioni  pofitae , fed  potius  inde  non 
Exemplis  a mimis  efficaciter  confirmari  potefi.  Pri 
Kegc  addu  mo, quia  exempla  fpecialia  parum  valet 
fhs,Prtnci-  a(\  inferendam  vniuerfalem  regula,  imo 
ticThrimc  - f°lent  e^c  exceptiones  a regula,&  ideo 
dn«c » Deo  ex  illis  fumi  folet  argumentii , quod  Iu- 
nen  ede  co  rifta?  vocant  ab  fpeciali , ad  inferendam 
regulam  in  contrarium . Deinde  quia  in 
eifdem  locis  fupponitur  manifefte  , elTe 
in  populo  libero  potefiatem  conftitue- 
di  libi  Regem,imo  & eligendi,  & defig- 
nandi  perfonam,cui  ius  regni  tribuat, 
quod  probant  aperte  tefiimonia  Scrip- 
tura;,quae  fupra  poderaui.  Et  ideo  Deus 
peculiariter  fibi  referuauit  eleftionem 
perfonze  in  Regem  illius  populi  confti- 
tuendx,  quia feclufa  Dei  reuclatione,& 
prxeepto  totum  hoc  erat  in  arbitrio  po- 
puli confiitutum.  Igitur  neque  inde  in- 
ferri potefi  generalis  regula  pro  omni- 
bus regnis,  videlicet,  quod  ad  Deu  per- 
tinuerit,immediate  dehgnare,aut  elige- 
re perfonam  in  throno  regni  conftitu- 
tam,fiue  in  initio  talis  regni,  fiue  in  eius 
progrcfiu(  alias  ofiendat  Rex  Angliae, 
quando  Deus  peculiari  reuelatione , aut 
lingulari  figno  elegerit  :vel ipfum , vel 
aliquem  ex  progenitoribus  fuis  in  Bri- 
tanniae Regem)neque  etiam  potefi  inde 
inferri  ,Deum  ordinarie  dare, aut  de» 
difie  Principatum  Regibus  temporali- 
bus , etiam  fi  fortafle  in  initio  Lfraclitici 


D 


regni  propter  fpecialem,  qua  afiumpfe- 
rat  illius  curam,  femelatq;  iterum  id  fe- 
cerit. Quod  tadem  colligi  ctia  potefi  ex 
alia  prohibitione  fafta  illi  populo  ditfto 
c.  .7.  Deutcron.  NcnfotmsJurmsgi-  Dcuum> 
tu  hominem  kegem  facere: fila  enim  prolu  . 
bitio  abfque  dubio  116  fuit  naturalis,  fed  ' * 
pofitiua. Confiat  enim, alias  gctes,&  na- 
tiones potuifie  creare  fibiReges  ex  qua- 
cunq;  prouincia,  vel  natione,  & in  ipfis 
etia  Imperatoribus  Romanis  ita  obfer- 
uatumefie  fine  vllainiufiitia, vel  viola- 
tione iuris  naturalisfiuit  ergo  illa  prohi- 
bitio pofitiua,  & fpecialis  ; ergo  fuppo- 
fuit  potefiate  in  illo  populo  creandi  libi 
Rege  ex  quacunq,  gente , nili  diuimtus 
prohiberetur , & cofequenter , ante  illa 
prohibitionem  in  populo  Ifrael,in  alijs 
vero  populis,  quo  s illa ^phibitio  no  per- 
tinebat; femper  hac  liberam  potefiatem 
fui  (Te,  & per  illam  Re  ges  incepifie , co- 
cluditur. 

Tertio  pofTumus  in  Regis  fauorem, 
eiusque  fentetix  confirmationem  vrge-  1 1 
re  loca  Scripturx,  & Saftorum , quibus  ^cr<:‘a 
fupra probauimus , Reges  efie  minifiros 
D ei,  & ab  ipfo  habere  potefiate,  nam  in 
illis  locis  foli  Deo  tribuitur  huius  pote- 
fiatis donatio;ergo  intelligenda  funt  de 
Deo  immediate  donante,  quia  hxc  efi 
purior,  & fimplicior  interpretatio,  na 
quidquid  illi  additur, prxter  feriptura  di 
citur.  Ite  minifter  alicuius  ordinario  8c 
meliori  modo  immediate  folet  ab  eo  co- 
ftitui  , cuius  efi  minifter.  Denique  hac 
ratione  nos  dicimus,  Potificem  habere 
potefiatem  fuam  immediate  a Deo, quia 
Chrifius  ipfe illam  cotulit,  & ex  vi  illius 
primae  donationis  ad  alios  trasfertur , li- 
cet per  minifterium,  feu  ele&ionc  ho- 
minum transferatur  ; ergo  eade  ratione 
poteftas  Regia  erit  immediate  a Deo. 

Ad  hxc  vero  in  primis  refpodemus, 
ipfam  Regia  potefiatem  efie  immediate 
a Deo  authore  nature,  vt  diximus.  Quia 
vero  no  efi  per  fpecialem  reuelationem, 
feu  donationem,  fed  per  quadam  natu- 
ralem cofecutionem,quam  ratio  natura- 
lis oftedit,  ideo  immediate  folum  datur 
a Deo  ilii  fubie&o,  in  quo  ex  vi  folius 
rationis  naturalis  inuenitur;  hoc  autem 
fubieftu  efi  populus  ipfe,&no  aliqua  per 
fonaeius,vt  declaraui.  Quia  vero  hanc 
cande  potefiate  populus  in  Regem  tras- 

fert> 


Solutio 


Chryfojl . 


Thctphjl. 


Or;g. 


228 


Lib.j.De  Trimatu  Summi  Tontificis. 


fert,  ideo  poteflas  Regia  dicitur  efle  da- 
taaDco.  Et  praeterea quiaipfamet  Re- 
gis clccf  io  non  fit  fine  diuma  coopera- 
tione, nec  fine  peculiari  prouidetia  eiu  s. 
Quod  egregie  dcclarauitChyfof.  homil. 
2 5 . in  Epiifiad  Rom.vbi  tractans  verba 
illa:  Aro  eflpoteflas,tiifla  Deo  ,fic  inquit. 
Quid  dicis?  omnis  ergo  princeps  d Deo  ccn- 
thmusejlclttud  (inquit  )nondieo.  Nec 
enim  de  quotas  Principe  mihi  fermo  nunc  cjt 
fcd  de  ipfa  re, id  clt  de  ipfa  pote  flate.  \ 11- 
de  fubiungit  . Quod  enim  principatus 
fint , quodque  In  quidem  imperant , illi  yero 
jubidhf unt,quodq;  non  flmplicitei  ,ac  teme- 
re euntia  feruntur,  dxuince  japientice  opus  efle 
dico.  Proptered  non  dicit.  Non  enim  Prin- 
ceps ejl,  talia  Deo,  fcd  de  re  ipja  differit,  di- 
cens: Aon  enim  pote  flas  efl,  mfl  a Deo.\  bi 
Theophylact.  idem  docet . Neque  vero 
neceflarium  ell;  vt  haec  omnia  ita  di  Ain- 
fte  in  Scriptura  explicentur.  Nam  con- 
flat, varios  effectus  eifdem  tere  verbis 
Deo  in  Scriptura  attribui,  £eex  materia 
f ubiccta  fecundum  rectam  rationem  coi 
figendum  cite  modum,  quo  a Deo  efle 
dicantur.  Nam  etiam  dicitur  faepcDeus 
dare  regna;  propter  fpecialem  permif- 
fionerr,  licet  per  iniuriam , & feditione 
vfurpentur,  vtRex  ipfe  Angliaedele- 
roboam  fentire  videtu  r,&  inalijs  multo 
etl  certius,  vt  notauitAugu  (tinus  hb. ) . 
de  Ciuit.  cap.zi.  & Ongen.  Homil.  4. 
in  libr.  ludicum.  Vt  autem  Reges  dican 
tur  miniftriDei,  fatis  etl , quod  ab  illo 
habeant  poteflatem,  licet  mediante  po- 
pulo, quia  ille  etl  modus  maxime  con- 
naturalis , & optimus , qui  intra  latitu- 
dinem  naturalis  rationis  cogitari  po- 
teft. 

Ad  comparationem  autem,feu  equi- 
parationem,  quse  in  hoc  fit  inter  Ponti- 
ficem, & Reges , refpondeo , efle  ratio- 
nem longe  difsimilem . Nam  inprimis 
PontificiaMonarchia  in  vniuerfam  Ec- 
clefiamabipfo  Deo  immediate  elt  in- 
ftituta,&  praecepta,  ita  vt  mutari  non 
poisit.  Modus  autem  regiminis  tempo- 
ralis non  efl  a Deo  definitus,  nec  prae- 
ceptus, fcd  hominum  difpofitioni  hoc 
relictum  etl . Deinde  fpiritualispote- 
flas  nunquam  fuitincomunitate  totius 
Ecclehx,  quia  Chrillus  non  contulit  ea 
corpori  Ecclcfiac,  fcd  capiti,  fcu  Vicario 
fuo,  ideoque  non  potetl  Ecclcfia  in  ele- 


^ itione  Pontificis  concurrere  tanquam 
dans  poteflatem , fed  tanquam  perfo- 
nam  defignans . Poteflas  autem  ciuilis 
ex  natura  rei  efl  in  ipfa  communitate, 
& per  illam  in  hunc,  vel  illum  Princi- 
pem translata  efl,  voluntate  ipfius  com- 
munitatis, eam  (vtita  dicam)  tanquam 
remfuam  alteri  donantis.  V nde  etiam 
fit  , vt  fpiritualis  iurifdictio  fuprema 
Pontificis  ita  fit  iure  diuino  collata,  vt 
limitari  non  pofsit, nec  minui,  nec  au- 
geri etiam  per  vniuerfalem  Ecctefue 
confenfum,imo  nec  per  ipfiufmet  Pon 
g tificis  voluntatem.  Quandiu  enim  dig- 
nitatem retinet,  nonpotell  illam  in  fc 
minuere, vel  mutare.  Potcflas  autem 
Regia,  vel  cuiufuis  fupremi  tribunalis 
temporalis  potuit  a principio  maior,  vel 
minor  conflitui , & lucceflu  temporum 
poterit  mutari,  aut  minui , prout  ad  bo- 
num commyne  expediens  fuerit,  per 
eum,  qui  ad  hoc  habuerit  poteflatem. 

C A P V T.  1 1 1 T. 

q Vtrum  interChrifliauos  jn  legitima  potcflas 
ciuilis , cui  Chrifliam  parere 
teneantur . 

VAN  VIS  in quacftione  hac 
no  fit  nobis  cumaduerfarijs  co- 
trouerfia,  quia  vero  multi  cx 
illis  ( vt 'audio,  &:  vt  Rex  Anglia:  in  fu  a 
Praefatione  fiepe  incidat  ) Romanum 
Pontificem  eius  doctrinae  infimulant, 
quae  iura,  & dominia  Principibus  debi- 
ta euertat : quid  de  hac  re  vel  tides  ca- 
tholica ftatuat,  vel  fanior  Doctorum 
D fententia  tueatur,  explicandum  exifti- 
maui,  vt  hoc  etiam  modo  ad  praecipuam 
controuerfiam  de  fummi  Pontificis  pri- 
matu clarior,  & aptior  fternatur  via. 
Duobus  ergo  modis  exiflimatum  efl, 
& affirmatum,  Chriflianos  Reges  non 
habere  lupremam  poteflatem  ciuilem 
ad  leges  ferendas , punienda  delicta , & 
ius  politicum  dicendum . Vnus  eorum 
fuit, qui  dixerunt, in  Ecclefia  Chrifti 
non  poflfe  efle  talem  poteflatem,  neque 
vfmneius  legitimum,  quia  Chrifliani 
nulli  temporali  dominio  poflimt  clTe 


F> 


C<tp>4-Vtr.Toteftaticiuili  Cbriftiani  [abjiciantur*  229 


t 

rtitjoc 


fufcditi.  Alius  eff,  eorum,  qui  licet  fa-  A 
tcantur,  cfTe  in  Ecclcfia  temporalem  po 
tefiatem,  negant  tamen  effe  fupremam 
jn  Kegibus  temporalibus , fcd  in  folo 
Pontifice,  a quoP.egum  poteffas  per 
conccfsioncm  , vel  tolerantiam  deri- 
uatur.  De  hoc  fecundo  punfto  in  capite 
fcquenti  dicemus,  quia  vero  fupponit 
primum,illud hic breuiter  expediemus 
quia  etiam  noui  feftarij  in  illo  non  recte 
ientiunt. 

Multi  ergo  ex  antiquis  harrcticis, 
veluti  fequentes,aut  imitantes  Calilco- 
rreucorw.  riim  errorem  in  cap.i.  relatu  dixeiunt; 
tor*,e,«r  Chriftianosnon  effe  tubiectos  Princi- 
pibus temporalibus , prafertim  Ethni- 
cis. Quod  aliqui  folu  cie  perfedis  Chri- 
flianis,  & maxime  ipi ritualibus  dixe- 
runt,  vtBeguardi  ■>  alij  de  omnibus  i li- 
ttis, alij  de  omnibus  Chriffianis,  quos 
errores  hic  latius  recenfere  fuperfluum 
duco. Hinc  effutierunt  Anabaptiflc,  & 
alij  fimiles  principatum  politicum  non 
effe  Chriffianis  licitum,  prafertim  in 
Chrifiianos. Horum  autem  errorem  d i- 
uerfa  cogitari  poffunt  fundamenta.Pri- 
mum,  & peculiare  refpciftu  Principum 
Ethnicorum  eff,  quia  indignum,  tkpe- 
liculofum  eff,  infidelem  dominari  fide- 
libus, ideo  enim  Paulus  monct,fccunda 
terroris  a<^  Corinth.  fexto.  Nolite  iugum  ducere 
nJamhu.  cum  infidelibus . Et  ratione  varijs  modis 
r Corw.f,  esTp\ic3.t,diccns,quie  enim  participatio  iu- 
jlitue  cum  iniquitate,  aut  qua  focietas  luci 
ad  tenebras,  qv.ee  autem  conventio  Cbrijliad 
Belial,  aut  qua: pars  fideli  cum  inftdch , qui 
autem  confenjus  templo  Dei  cum  idolis.  Cii 
ergo  primatus  politicus  a Deo  fit,  non 
deoet  intelligi  conceffus  contra  ordi- 
nem debitum  , & curh  periculo  fidei, 
nam  qua  aDco  funt,ordinatifsima  funt, 
ergo  eo  ipfo  quod  aliquis  in  Chriffo  bap 
tizatur,  & fidem  eius  recipit,  fit  immu- 
nis ab  Ethnicorum  Principum  fubie- 
ftionc  . Et  confirmari  hoc  poteff  ex 
verbis  illis  Matth.  cap.  decimo  feptimo 
vbi  cum  ChriffusPetrurn  interrogaffet. 
Reges  terra  d quibus  accipiunt  tributum, 
Vel  ccitfum  ? a filtjs  fuis,  an  ab  alienis  ? 
fk  Petrus  refpondiffet  ,ab  alienis , con- 
clufit  Duminus,  Ergo  liberi  funt  rz/z),vtiq; 
a tributis,  & confequenter  etiam  apo- 
teftate,nam  hjc  duo  cprrelatiuafunt. 


fatt.  17. 


Nomine  autem  filiorum , Chriffus  om- 
nes fratres  fuos,  ac  fubinde  omnes  fide- 
les comprehendit,  quia  omnes  funt  plij 
regtn  illius, jub  quo  funt  omnia  regna  terre- 
na,vt  dixit  Diuus  Augutt.  libro  primo, 
Euangelicarum  quaffionum, quali,  vi- 
gcf.  tertia . Vel  alio  titulo  illi  eandem 
libertatem  participant,  quia  omnes  funt 
fpeciali , <5c  excellenti  modo  de  familia 
Chriffi,  qui  efl  filius  naturalis , cum  au- 
tem filius  liber  effe  dicitur  , cum  illo 
comprehenditur  eius  familia,  vt  dixit 
Lyram  in  cum  locum,quem  alij  imitan- 
B tur,  & fenfit  Hierouymus,  dicens , Ille  Lyran» 
pro  nobis  dr  crucem  fufUnuit^y  tributa  lUerony» 
reddidit, nos  pro  illius  bonore  trnuta  no  red. 
dimus , &1  quafi  fili]  Regis  d vettigalibuS 
immunes  fumus.  Quj  verba  no  pofsut  re- 
ffringi,  vt  quidam  volunt,  ad  folosba- 
cerdotes,  vel  Clericos:  aque  enim  illa 
duo  coniunxit  ,pro  nobis  & crucem JuJli- 
nuitj&tributareddidit.  Subijtautem  cru- 
cem pro  omnibus  (impliciter,  tam  laicis, 
quam  Clericis,  ergo  pro  omnibus  foluit 
tributa,  ergo  omnes  a tributis  foluendis 
temporalibus  regibus  liberauit , ergo  & 
ab  illorum  dominatu  , & iurifdictione 
q illos  exemit;  quia  vna  libertas  aliam  co- 
mitatur. 

Secundum,  & generalius  fundamen- 
tum huius  erroris  eff,  quia  Chriffiani 
liberi  funt  etiam  a poteffateChriffiano-  5 
rum  Principum,  quia  hoc  poftulat  Chri 
ftiana  libertas,  quam  in  hoc  fenfu  intel-  ' 
ligunt,  & maxime  exaggerant  Luthe- 
rus,!&  alij  huius  temporis  fcftarij  ad 
hunc  fenfum  detorquentes  variasScrip- 
turas,  quibus  abunde  fatisfecimus  libro 
priaio,  de  Legibus  cap.  decimo  oftauo, 

& decimo  nono , & lib.  tertio , cap.  3 1 . 

& ideo  illas  nunc  omittimus.  Ex  hoc 
£)  autem-principio,  fcu  libertate  C hrirtia- 
nafic  intelleiffareft e infertur,  in  Prin- 
cipibus etiam  Chriffianis  non  effe  po- 
teff atem  ciuilcm  aut  politicam  in  homi- 
nes fideles,  quia  fi  iffi  non  tenentur  pa- 
rere , illi  non  habent  ius  praecipiendi, 
quia  haec  duo  correlatiuafunt,  & vno 
ablato,  alterum  auferri  neceffe  eff. Vn- 
de  inducunt  etiam  tcftimonia  noui  te- 
ffamenti,  in  quibus  Chriffianis,  & do- 
minari, & fubijci  dicunt  efTc  prohibitu. 

Nam  de  dominatu  dicitur  Luc.  vigef. 

y fc. 


2 3 o * 3 

fccund.  Reges  gentium  dominantur  eorum. 


Lib.j.De Trimatu  Summi Pontificis. 


rcfiKxScrip  uerfos,vt  Regibus, &poteflatibus  obe 


turis,  & pa 
«cibus. 


dirent , non  tantum  propter  vitandam 
pcenam,  nec  quia  tunc  rehfteve  non  po- 
terant , nec  foluin  propter  fcandalum 
vitandum  jfcd  etiam,  propter  confcicntiam 


8c  quia  minifin  Dei  funt,  vt  ex  P etro  , & 
1—  Lo- 


lufiinus. 


Matt. 


22. 


.Paulo  in  capite  primo  probauimus. 
qucbantur  autem  hi  Apolloli  eo  tem- 
pore, quo  Imperatores,  6c  Reges  ,ac 
Praefecti  eorum , feu  poteftates  infide- 
les erant;  & idololatrae j ergo  ex  eorum 
doftri na  habemus, Chriflianos  effe  fub- 
ieftos  Principibus  etiam  ethnicis  , & 
confequenter  veros  Reges  infideles  po- 
tefiatem  habere  in  Chriflianos  in  fuis 
terris  degentes.  Deinde  ita  intellexe- 
runt  illa  loca , <Sc  docuerunt  antiquifsi- 
jni  Patres  , vt  Diuus  Chryfiofiomus, 
Ambrofius,  Ori genes , Epiphanius , & 
alij  in  capite  primo  allegati , & exprefse 
Iufiinus  Apologia  fecunda,  ad  Amtoni- 
nuin  Pium  Imperatorem  ethnicum, 
aliquantulum  a principio  ,vbi  expro- 
feflo  Chriflianos  ab  hac  calumnia  libe- 
rat , dicens , Tributa  Vero  , & cenfus  ijs, 
qui  a nobis  confiituti  fnnt ,nbique  in  pri- 
mis conamur  pendere,  quemadmodum  ab  eo 
injlituti  fumus  , & affert  verba  Chrifii 
Matthafi  vigefimo  fecundo  . Reddite 
ergo  qua  funt  Cajaris,  C a fari , &qu<c  funt 
Dei,  Deo , & concludit , Hinc  Deum  fo- 
ium adoramus , nobis  autem  in  alijs  rebus 
lati  feruimns , Regesque  nos , & Principes 
hominum  ejfe  profitemur ,rogamusq;ntnos 
cum  regali  pote  flat  e fanam,  bonaj}  mentem 
habere  inueniamini.  In  quibus  verbis  no- 
mine omnium  Chrifiianorum  profite- 


A 


Luc.  22.  & c2Et.  Vos  autem  non  fic,\’c  1 vt  Matthae- 
Matth,  20  us  ait  capite  vigefimo . Non  ita  erit  inter 
nos,  vbi  Diuus Chryfoftomus homiha 
quinquagefima  fexta  , dixit  Chriilum 
Chrjsofio . v0]uiipe  diferimen  hoc  inter  gentiles,  <X 
uUrin.7>  Chriftianos  conftituere-  Defubieftione 
autem  ait  Paulus  prima  ad  Coimthios, 
capite  feptimo , Nolite  fieri  fer ui  homi- 
num , Se  indicat  rationem , praemittens. 
Pretio  emt>ti  eflis,  quali  dicat , indignum 
effe,redemptos  a Chrifto  terrenis  fubij 
ci  poteflatibus. 

Harc  vero  lententia  tota  fine  dubio 
4 haeretica  eft.  Nam  in  primis  Apoftoli 
R«Jci“,r  docuerunt  ndelesiamadChriftum  con- 


B 


D 


tur,  effe  infideles  veros  Reges , <Se  Prin- 
cipes Chrifiianorum , vt  homines  funt, 
&poffe  in  eos  habere  poteflatem,  etiam 
fi  fanam  mentem  non  habeant . Idem 
fenfit  Ignatius  Epillola  io.  ad  Smir- 


Ignatm 

OPtatns 

Vlntbts, 


fi 

Ratianf  tx 


nens,  & Optatus  libro  tertio,  contra 
Parmenian.  vbi  exprefse  dicit,  etiam,  fi 
talis  effiet  Imperator,  qui  gentiliter  niuereU 
Poffumus  deni q 5 ad  hoc  afferre  verba 
Ambr.  lib.q.in  Luc.  c.  > . in  fine, vbi  ex- 
pendens verbaChrifti  Matth.  17.  dicit. 
Magnum  quidem  efi,  & fiperitale  documen - 
tum , quo  Chrifii  ani  nin  Jublimioribuspo - 
tefiatibus  docentur  debere  ejfie  Jubiecn,  ne 
quis  confiitutionem  Regis  terreni  putet  ejfie 
foluendam  , vbi  etiam  alludit  ad  verba 
Pauli  ad  Roman.  31.  Vnde  manifefte 
loquitur  de  legitimo  Rege,etiam  fiChri 
flianus  non  fit,nam  ita  loquutus  eft  Pau 
lus,  & Ciiriflus  de  Caffare  Imperatore 
ethnico  loquebatur,  & in  eodem  fenfu 
loquuntur  alij  Patres,  quosflatim  re- 
feremus. 

Rationem  vero  huius  veritatis  attigit 

__  O 

D.Thom.2  2.q.  10  • art.  10.  quia  Domi 
mum  (inquit)  nel  pralatio  introduefa  funt 
ex  iurc  humano , dishnclio  autem  fidelium,  heresimjt 
& infidelium  efi  ex  ture  diuino.  Ius  autem  cicur. 
diurnum , quod  eft  ex  gratia , non  tollit  ius 
humanum,  quod  efi  ex  naturali  ratione , 8c 
ideo  diflinffio  fidelium  , & infidelium 
fecundum  fc  confiderata  non  tollit  do- 
minium, Sz  prolationem  infidelium  fu- 
pra  fideles.  Quaj  ratio  eft:  optima,&  po- 
tell  in  hunc  modum  explicari, na  quan- 
do fubditi  alicuius  Regis  gentilis  con- 
ucrtunturad  fidem,  non  eximuntnrip- 
fo  faffo,  antex  viiuris  diuini  a iurifdi- 
ftione  temporali  fui  legitimi  Principis, 
quia  no  pofsut  authoritate  ,-ppria  priua- 
re  alteru  dominio, &iure  fuo,  neq;  etia, 
eis  datu  cft,vt  id  faciant  authoritateDei, 
quia  hoc  neqfllis  ell  reuelatu , nec  ratio 
naturalis  iddiftatjimb  contrarium  docet 
Scriptu  ra,  recfa  etiam  ratio.  T ii  quia  no 
interueniente  concefsioncdiuina,  illud 
elfet,  per  fe  loquendo,  contra iuftitiam. 

Tum  etiam , quia  cederet  in  fcandalum 
infidelium  , & quandam  ignominiam 
Chriftianae  religionis , cuius  propagatio 
maxime  poffet  illo  modo  impediri. Con 
firmatur,  & explicatur  exemplo  de  ma- 
trimonio inter  fideles,  quia  nondiflol- 

uitnr 


Xur.y. 


Air^ujl. 


wioc.3» 


6 

isrjtiouis 
. Thomx 
:clar»iur. 


rgem  in- 

-lemfibi 

nouo  vo 
'jrie  crea 
fidelibus 
n licet. 


Cor.6. 


Cap.f.  Vtru  Tctejlaticiuili Chrtslurn fubijciantur.  23 1 


uitur  ipfo  faifto  per  conwerfioncm,  ver-  A 
bi  gratia,  vxoris  ad  hdcm,fed  adhuc  ma- 
net vx  or  fubdita  viro  infideli,  quia  reti- 
net pctcffatem  in  ipfam,  tcffc  Diuo  Pnu 
lo  punite  ad  Corinthi,  feptimo  , vtlatc 
explicat  Diuus  Augullinus  libro  primo 
dc  Aldultcrin.  conmgijs  incapite deci- 
mo o<ftauo.  Ratio  autem  eff , quam  D. 
Thomas  tetigit , quia  matrimonium  in- 
ter infideles  coni  lilitiunr  natura:,  pro- 
fclsio  autem  fidei  per  fe  non  mutat  ius 
natura:  , vel  Jiunianum  contraftuin  in 
illo  fundatum  . Quam  rationem  indi- 
cauit  etiam  Innocentius  in  capite.  G411-  g 
demus  , de  diuortijs.  Ergo  eadem  ra- 
tione non  amittitur  legitima  poteflas  ci- 
uilis  propter  conuerfionem  fubditorum 
ad  fidem. 

Eli  autem  valde  notandum  circa 
do&rinamDiui  Thomte  in  citato  loco, 
rationem  faftam  folum  procedere,  quan 
do  dominium, & poteflas  Principis  eth- 
nici preexifbtante  fidemfubditorum,in 
quo  etiam  cafu  videntur  maxime  proce- 
dere tellimonia  Petri,  Pauli,  & tradi- 
tio Pati  um,  Vnde  addit  DiuusThomas , 
fifermofit  dcinfiituendaj  vel  tribuen- 
da de  nouo  poteflate  infidelibus  fupra  C 
fideles , hoc  nullo  modo  efle  permitten- 
dunnCcdcrct  c»/w(inquit)/jcic  in  fcandalu , 

& fidei  periculum , nam  fubditi  nifi  fint 
magna:  virtutis  facile  lequuntur  impe- 
rium Principis,  & religionem,  Etfim- 
liter  ( ait  y infideles  conternem  fidem , fi  fi- 
delium defectus  cogno fiant . Ha:c  vero  do- 
ctrina intclligenda  eff,  quando  nouafub 
ieefio  fidelium  ad  Principem  infidelem 
cx  fidelium  confenfu,& voluntate  pen- 
det 3 in  eo  enim  cafu  procedunt  efficaci- 
ter rationes  DiuiThoma:,  8c  teffimo- 
nium  Pauli, quod  inducit  prima:  ad  Co- 
rinthios fexto,  Audet  aliquis  vetfrum  D 
habens  negotium  aduerfus  alterum  iudicari 
apud  iniquos  (id  eff  infideles  ait  Diuus 
Thomas)  & non  apud  S antias  ( id  efl  fi- 
deles. ) Vt  paulo  interius  ipfemct  Apo- 
ftolus  declarat,  dicens , Frater  cum  fratre 
iudicio  contendit  ,cr  hoc  apud  infideles.  Si 
enim  ad  priuata  etiam  iudicia  inter  fide- 
les non  fu nt  infideles  voluntarie  in  iudi- 
ces  eligendi , inulto  certe  minus  potefl 
aliqua  Chriffiana  plebs  infidelem  Prin- 
cipem fibi  preficere , & ideo,  vt  Diuus 


Thomas  ait , nullo  modo  id  permittit 
Ecclcfia. 

At  vero  fi  contingeret,  plebem  fi- 
delem inuoluntaric  fubijci  denuo  Prin- 
cipi infideli  iuffo  titulo,  tunc  procede- 
ret etiam  allertio  polita,  & ratio  facta. 
Vt  verbi  gratiii  , Si  Rex  gentilis  iu Ito 
bello  duitatem  Chriltianam  occupa- 
ret , tunc  verum  dominium  acquire- 
ret, nam  hoc  etiam  eif  de  iure  gentium 
a naturali  deriuatum,  quod  fides  non 
tollit  . Nec  Ecclcfia  per  fe  loquendo 
hoc  impedit,  quando  Princeps  infide- 
lis Ethnicus  elf,  <Sc  ipli  Ecclcfia:  non 
fubditus , prout  modo  loquimur.  1 deni- 
que elTet,  fi  contingeret.  Regem  infi- 
delem legitimo  iure  fucccfsionis  Chri- 
ffianum  populum  Principi  Clniftaiio 
antea  fubicchim  obtinere  , quia  tunc 
etiam  fides  fubditorum  non  impedit  ac- 
quifitionem  domini) , nec  pendet  ex  il- 
lius populi  voluntate  , fcd  ncceflarid 
venit  ex  aliqua  priori,  & iuffa  inflitu- 
tione.  Ha:c  autem  intclligenda  per  fe 
funt , id  eff,  praecauendo  fcandala,  <Se 
pericula  fidelium,  qua:  fequi  etiain  pof- 
funt  ex  fubieclione  fidelium  ad  anti- 
quos Principes  infideles  , ideoque  in 
vtroque  cafu  fi  talia  incommoda  proba- 
biliter timerentur,  & vitari  non  pollent 
nifi  vel  non  ferendo , vel  non  acceptan- 
do talem  Principem , fieri  pollet,  dc  de- 
beret , quia  ius , 6c  poteffas  ad  id  facien- 
dum , Ecclefia:  non  dceft . Atque  hac 
ratione  generaliter  dixit  Diuus  Tho- 
mas citato  loco,  polfe  Ecclefiam  de  iure 
inffitucre  , vt  infideles  priuentur  do- 
minio , & praelatione  fuper  fideles . qui 
transferutur  in  filios  Dei,quaniuis  pro- 
pter vitandum  fcandalum  Ecclelianon 
vtatur  hac  poielfate  circa  Principes  infi- 
dcles,alias  fibi  non  fubditos. 

Vnde  vlterius  confiderandum  eff, 
aliquos  infideles  eiTc  fubditos  Ecclcfia: 
temporaliter  tantum , vt  funt  Iudari  ha- 
bitantes in  terris  Principibus  Ciirilfia- 
nisfubiectis , 6c  de  illis  infidelibus  non 
agimus,  quia  non  funt  fupremi  Princi- 
pes , de  quibus  maxime  nunc  loquimur. 
Tamen  dc  illis  certum  elf, polle  Eccle- 
fiam,  vel  Chriffianos  Principes  illos  ita 
gubernare  intemporalibus,  & maxime 
in  his,  qux  fpecfant  ad  libertatem, & fe- 
V z curita- 


/• 


Rex  gerti- 
lis  iuiio  Lel 
lo-  emirati 
Chriffiana 
occupas  ve 
ru  cria  do- 
rrumii  i n il 
lam  conle- 
^uitur. 


Qua  do  fub 
leftio  ad 
Pi  incij  i in 
fidele  ver- 
git in  decri 
nietu  fidei, 
poflunt  fi- 
deles fe  3b 
ea  eximere. 


8. 


Libj^De  Trim-atu  Summi  Pontificis * 


curitatcm  fidelium:  prout  ad  bonum  fi- 
dei expedire  iudicaucrint , quod  alte- 
rius confiderationiseft.  Ali)  vero  funt 
infideles  fubditi.  Ecclefiae  fpiritualiter , 
etiam  ii  alias  lint  fupremiPrincipes  tem- 
porales , quales  funt  haeretici  baptizati, 
qui  nomine  Chriftiani  funt,  re  tamen 
vera  funt  infideles  , quia  vera  fide  ca- 
rent , fubditi  vero  Ecclefia  funt  ratione 
baptifmi,  & characteris  ? Et  de  his  vera 
e fi  dicfia  refolutio,  non  foliim  propter 
vitandum  periculum  fidelium, fed  etiam 
ropter  directam  poteftatem,  quam  ha- 
etEcclelia  ad  puniendos  haereticos, etia 
ii  'Reges  lint , vt  infra  videbimus.  Alij 
vero  funt  fideles  nullo  modo  fubditi  Ec 
clefi^j  neque  temporaliter  , neque  ipiri- 
tuahter,  neque  iurc  , neque  fatto.  Et  in 
his  folum procedit  illadoftrinaD.Tho- 
mx  dc  potefiate  indirecta, per  quam  po- 
teft  Ecclefia  fuos  fideles  fubditos  a mo- 
ralibus periculis , & occafiombus  amit- 
tendi fidem, liberare, ac  defendere.  Nam 
per  fe  non  habetEcdefiaiurifdiftione  in 
hos  Reges  infidelesduxta  illud  Pauli. 2. 
adCormth.  f.  Z)e  his  ,qm  fons  funt,  nihil 
alnos , <Sc  ideo  ficut  nonpoteft  illos  ad 
fidem  cogere,  ita  nccpropter  infidelita- 
tis crimen  eos  punire,  quapropter,  neq; 
hoc  titulo  poteft  illo* priuare  dominio, 
& iurifdictione,  quam  fuper  Chrifiianos 
habuerint . Solum  ergo  id  potefi  facere 
Ecclelia  propter  fpiritualem  guberna- 
tione, & necefiariam  prouidentiam  cir- 
ca fuos  fubditosfideles.Quod  autem  hoc 
titulo  pofsit , verifsimum  cefeo,  quia  qui 
dat  gubernandi  poteftatem  confequen- 
ter  tribuit  quidquid  ad  illius  conuenien- 
tem  vfum  neceldarium  eft,  vt  in  fequen- 
tibus  latius  oftendendum  efi, 

Potefique  in  praefenti  optimum  argu 
mentum  fumi  ex  dodrina  reccpta,&ap- 
probata  ab  Ecclefia,&  fumpta  ex  Paulo 
1 . Cor.  7.  1 ,a^  Corinth. 7. dicente, coniugem  prius 
infidelem  ad  fidem  conuerfum,  fi  alter 
neque  conuerti  ad  fidemvelit,  neque  co- 
f habitare  fine iniuria  creatoris  ,pofte  di- 
fi/dtfpifni  mittere  illum, &matrimonium  diffolue- 
matrimo  - rc>  ergo  cadc , vel  maiori  ratione  data  efi 
nium  inter  potefias  Ecclefiae  ad  1 iberandu  fideles  a 
mfiJelcs  ,p  uigo  infideliiiquorucuq;, quando  ex  ta- 
conu^rHo-  ^ fabieftione  fides  periclitatur,  hic  enim 
ei  ad  fiJe.  aequd  vrget  ratio  Pauli  dicentis,  N6enm 


A feruituti  fubiettus  efi  frater , Vel  foror  in  hu- 
iufmodi.  Quin  potius  notari  pocefi  in 
hoc  diferimen  ,nam  quia  vinculum  ma- 
trimonij  indifiolubile  eft  natura  fua,& 
inter  duas  tantum  determinatas  perfo- 
nas  confifiit,  vt  illo  titulo  diftoluipof- 
fit , necetfe  eft,  vt  in  particulari  de  peri- 
culo coniugis  fidelis  confiet : at  potefias 
Regia  in  multitudinem  hominum  ca- 
dit,^ de  fe  non  efi  adeo  immutabilis, 
ideoque  fatis  efi  generale,  & commu- 
ne periculum  in  quo  fideles  Principi- 
bus infidelibus  fubditi  moraliter  loque- 
do,  verfantur,  vt  Ecclefia  pofsit  omnes 
a tali  fubiechone  liberare,  etiam  fi  de  fin- 
gulorum  periculo  in  particulari  non  co- 
fiet  , quia  leges  morales,  quae  in  vm- 
uerfali  feruntur,  confiderant  ea  , quas 
vt  plurimum  eueniunt  , etiam  fi  in 
particulari  ceftare  contingat.  Nihilomi- 
nus tamen  raro  Ecclefia  vtitur  hac  po- 
tefiate , & licite  id  facit , etiam  fi  fideles 
fuos  in  aliquo  periculo  relinquat  , quia 
vel  non  habet  vires  cum  effeftu,  & fru- 
ttu  poteftatem  fuam  exequedi , vel  quia 
maiora  fcandala  probabiliter  timet.  Et 
nihilominus  tunc  finguli  fideles  fub- 
diti  licite  poterunt,  vel  fugere,  vel  alio 
^ medio  vti  ad  euadendum  periculum , fi 
de  illo  moraliter  confiet  ,tum  quia  ma- 
gis tenentur  confuiere  animae  fuar,quam 
iuri  alterius  , tum  etiam  quia  tunc  a 
tali  Principe  iniuriam  , & violentiam 
patiuntur,  & ideo  parere  non  tenen- 
tur . 

Ex  quibus  vlterius  certifsimum , ac  i°- 
de  fide  efi,  in  Ecclefia  C hrifti  efte  Chri-  Con.liiiie, 
ftianos  Principes , ac  Reges,  veram  po- 
teftatem politicam,  feu  ciuilem  haberr-  incer  Chri 
tes  in  fubditos  fuos  etiam  Chrifiianos, & fti^os  d* 
fideles.  Haec  aftertio  non  eft  fub  his  ter-  revir0^: 
Q ttumsFideliHm&CkrifiianorumPrincipu,  ^e”cde™ 
in  toto  nouo  teftamcnto  expreffa , for-  de  ccttuj 
tafte,  quia  quo  tempore  feriptum  efi,  eft. 
nondum  erant  temporales  Reges  ad  fi- 
dem conuerfi , & ita  non  occurrit  occa- 
fio  de  illis  loquendi  . Addiufia  tamen 
teftimonia  fufficienter  illam  probant, 
tu  in  ex  fimilitudine,  vel  certe  ex  maio- 
ri atione,tum  etia  quia  verba  Apoftolo- 
rurn  valde  indefinita,  & vniuerfalia  (ut. 

Ait  enimPetrus, eftote  ommhnmi 
nx  creatur x propterDeu,fiue  Regi  quafi  prx 

cedenti. 


Cap./f.Vtrum  potefati  eia  ili  C h nfiian  ifubijciantu  r . 233 


um.v 

RufHU.1  3 . 


[ Dcutcr.  1 . 

f 'JT' 

J 1 , Parali. 

PJN 

E 

f 

:• 

r 


* IT. 
Eujfio. 

• 

Pi 

it 


Uijcituf 

:wGo. 


tellenti.  Et  infra.  Regent  honorificate.  Et  A 
deinde  praecipit  feruis,fubditos  elTc 'do- 
minis , non  tantum  bonis, ftd  ttiam  dijcolisy 
ergo  idea  fortiori  intelligitdc  omnibus 
lideiibus  fubditisPiincipibus,fiuc  bonis, 
fiue  malis,  non  poliunt  autem  dici  boni 
Principes,  mfi  ljnt  fideles.  Denique  ad- 
monitio  Pauli  ad  Titum.  3.  ^ idmoneil - 
losPrimipibus,&  potetfatibus jubditOS  ejfe  , 
quam  latius  tradit  ad  Iloman.  13,  non 
i 11  it  ab  eo  data  pro  folo  illo  tempore  pri- 
mitiuac  Ecclelia;  , fcd  vt  perpetuo  in 
ca  duraret,  ergo  nunc  etiam  habet  loeu 
relpedtu  PrincipumChriltianorum.Po  B 
telique  idem  confirmari  tcflimonijs  ve- 
teris teftamenti,  quibus  conllat  Princi- 
pes fideles  habuifle  politicum  regimen 
fubditorum  fidelium,  quorum  imperio 
iltiobedire  tencbantur,vt  de  JVloyle,lo- 
fue,&  alijs  iudicibus  vique  adSamueie, 

& polfea  de  baule,Dauide , dc  fucceflo- 
ribus  eorum  colligitur  exDeuteronom. 

1. 6c  17.de  ex  libns  ludicum,dc Regum, 
dc  z.Paralipomen.ip.vbi  etiam  fit  men- 
tio inferiorum  iudicum,  dc  magiff  ratuu,- 
ergo  multo  magis  illafubordmatio,  dc 
fubiedtio  leruanda  eit  in  lege  gratia: , 
quia  non  fpectat  ad  canemonialia  le-  _ 
gis  veteris,  dc  in  generali  loquendo,  non  ^ 
pertinet  ad  propria  iudicialia  illius  legis, 
ied  ad  legem  moralem  iuris  naturalis, vel 
immediate , vel  mediante  aliquo  iure  hu 
nranoyqua; iurainlegegrati^ durant,  dc 
perfedtius  obligant. 

Dicet  vero  fortaffe  aliquis,  hoc  fun 
damentu  rcclc  concludere  cxhypothefi, 
quod  in  Ecclelia  Chrifli  fint  veri  Re- 
ges, dc  Principes  temporales  verum  do- 
minium , dc  iurifdidlioneminChriflia- 
nos  habentes:  nahoc  polito  lex  naturalis 
militia:,  dc  obedientia:  cuidenter  obli- 
gant fubditos  ad  parendum.  Aduerfarij 
autem , qui  contrarium  errorem  defen- 
dunt, hoc  principium  negant  , dicen- 
tes repugnare  inftitutioni  Chrifli , dc  li- 
bertati Chriiliana: , feu  perfectioni  legis 
gratis . Contra  hoc  vero  probari  po- 
te ft  illa  fuppofitio  ex  perpetua  Eccleliae 
traditione  ab  eo  tempore  , quo  Impe- 
ratores, dc  Reges  ad  Chriffum  conuer- 
ti , dc  baptizari  carperunt , femper  enim 
pro  veris  Regibus,  dc  Principibus  ha- 
biti funt,  non  minus , imo  pei  feftiiis,  dc 
excellentius',  quam  antea  eilent . Hoc 


conflat  ex  Hiflorijs  Ecclefiaflicis  Eufe- 
bij,dc  aliorum,  praefertim  de  Cor.flan- 
tino,  T heodofio , dc  linuhbus.  Item  hoc 
fa:pe  profitentur  Concilia  generalia , vt 
patet  ex  Nicamo primo,  cui  Conffanti- 
nusadfuit,  dc  alijs.  Praeterea  Summi 
Pontifices  feribentes  ad  Reges , dc  Prin- 
cipes Chrillianos, illos  vt  veros  Princi- 
pes , dc  Dominos  temporales  recognof- 
cunt,  vt  patet  ex  multis  Epiflolis  Diui 
Leonis  , dc  DiuiGregorij , dc  ex  alijs, 
quos  capite  fequeti  referemus. N une  fo- 
lum  notamus  verba  Symmachi  Papa:, 
Apolog.ad  Anaflafium  Imperatorem, 
Nos  ( inquit)  poteflates  humanas fuo  loco 
Jufcipimus , donec  contra  Deum  fuas  erigunt 
Voluntates.  Concilium  etiam!  oletanum 
12.  capit,  primo  fub  excomunicatiyne 
deelarauit,Eringium  eile  verum  Regem 
Hifpaniar , dc  Concilium  Meldenfe  cap. 
decimo  quinto,  dc  decimo fexto,  ana- 
thema fert  in  eos , qui  Regia:  poteflati 
contradicere  pra:fumpferint , dc  loqui- 
tur de  Regibus  Chriftianis  , dc  de  illis, 
ait,  habere  poteflatem  a Deo,  mxta  fen- 
tentiam  Apoftoli , quam  proinde  etiam 
de  Regibus  Chrifl ianis  intelligitl 

Atque  eodem  medo  intellexerunt 
Apoffolica  teflimonia  ChryfoOomus  , 
Ambrofiusjdcalfi  Patres,  dc  optime  D. 
Augultinus  libro  Quarundam  propofi- 
tionum  in  Epiflola adRomanos,  propofi 
tion.72.  circa  illa  verba.  Omnis  anima  po- 
te flatibus  f ublimioribus fubdita fit . Retlifsi 
me  ( inquit ) admonet , nequis  ex  eo, quod  d 
Domino  in  libertatem  vocatus  efl  fattus 
Chriflianus , extollatur  in fuperbiam,& ncit 
arbitretur  in  huius  vitee  itinere  feruanditm 
ejfe  ordinem  fuum , vtpotejlatibus  jublimio 
ribus , quibus  pro  tempore  rerum  tempora- 
lium gubernatio  tradita  ejl , exiftimet , non 
fe  ejfe  fubdendum.  Et  infra.  Siquis  ergo  pu- 
tat, quoniam  Chriflianus  efl  , non  f bi  e/se 
Ve tfigal  reddendum, aut  tributum-,  aut  non 
ejfe  exhibendum  honorem  debitum  eis , qui 
fuee  curant  potejlatibus, in  magno  errore  ver 
fatur.  Vbi loquitur  Augultinus  de  fuo 
tepore,quandoiiiEcclefiaiani  eiantPrin 
cipes  Chrifliani  ,dc  ita  verba  Pauli  ac- 
commodat ad  omnesPrincipespro  tem- 
pore regnantes.  Et  verba  illa  Augulfi- 
ni  mutuatus  efl  Anfelm.in  Paul,  d;  bre- 
uius  Primafius . Idemque  AuguiTinus 
lib. 3 .contra Crefcon. capit . $ 1 .declarat, 
V 3 quam 


Conc.Ni- 

Cti/l. 


Symmacb. 

Conc.ToL 

xr. 


Coe.  Mele 
denfe. 


n. 


Augujl. 


slnfelm. 
P rimaf. 
xAugufl. 


L ib.t.  Ve  Trimatu  Summi  Pontificis. 


I}. 


Ambrof. 


Greg.Na- 


14. 
Marti*  il. 
Epifcop. 
Lemouief. 


Tertuli 


quam  necedariu  fit  Regis  officium  etia 
inter  Chriftianos,&quant6melius,&  fa 
iubrius  per  bonos , id  eR,  pios , & fideles 
lleges, quam  per  malos, & infideles  exer 
ceatur.  . 

Preterea  hoc  cofirmat  honorifici  tituli, 
quib9  antiqui  Patres  ad  fideles  Principes 
fcribut,vt  CyrillusAlexand.inlib.de  re 
ftafide  adTheodoli.  vbi  prius  Chrillia- 
nifsimum  Regem  illum  appellat , & po- 
Rea  ad  eundem  ait,  Voseftis  fummarutn 
dignitatum  fontes, & fupra  omnem  eminen- 
tiam,hu  mance  que  felicitatis  principium , ac 
origo.  Et  inlra, Tam  pij  ,& prceclariyefiri 
imperii fimmumpr  ce fidium  eft  Dominus  no- 
fterJefus  Cbrifius ; nam  per  illum  Reges  reg- 
nant ,&c. Et  infra  fe  oRenfurumpromit- 
tit , quod  gloriofain  Deum  pietas  Regijs  ho- 
noribus immobile  fit  fundamentum.  Simi- 
lia videri  poffunt  in  Ambrofio  in  Epif- 
tola  ad  Gratianum  AuguRum , quam  ad 
libros  de  fide  praemittit,  vbi  etiam  illum 
vocat,  Chrljlianif simum  Principem, efrPrin 
cipum  Chnjlwii) simum.  Ite  in  eiufde  con 
cionibusin  obituTheodofij , & in  obitu 
Valentiniani,  St  in  varijs  Epi Holis  ad  fui 
temporis  Imperatores  Chriflianos.  Ide- 
que  agnouit  Gregorius  Nazianz.  Orat. 
i7.cuius  verba  optima  inferius  commo- 
diori loco  referam. 

Addo  praeterea  antiquius  teftimoniu 
Martialis  Epifcopi  Lemouicenfis , qui 
prope  temporaApoRolorum  vixit, & in 
Epill.  2.  adTolofanoscap.  8.  refert  co- 
uertiffe  ad  fidem  Principem  quendam 
Gallis,  quem  Regem  appellat , eiufque 
fidem  valde  commedat,& addit, Cui  obe- 
dire  debetis  in  omnibus,  quia  Princeps  'vobis 
a Deo  ejl  conflitutus^c. Notari  etiam  po 
tclf  locus  Tertulliani  lib.  de  Idololatria 
cap.15.vbi  prius  ait, reddenda  clleCsfa- 
ri , qus  funt  Csfaris,  ScqusfuntDei, 
Deo,  ficutChriltus  docuit.  Vnde  poRea 
fiibinfert.  Igitur  quod  attinet  ad  honores 
Regum,  & Imperatorum  fatis  prceferiptum 
habemus , in  omni  obfequio  ejf  e nes  oportere 
fecundum  Ipojloli  prceceptumffubditos  ma- 
gi {{ratibus, & Principibus,  & peteftatibus. 
Sed  intra  limites  difciphna  quoadufque  ab 
idololatria feparamur.  Vbi  licet  loquatur 
de  tempore  Imperatorum  gentiliurr?,ta- 
men  generaliter  doftrinam  intelligit. 
A ude  cap.  1 7,  addit,Chriflanos  eo  tem- 
poic  potuilleab  Imperatoribus  dignita- 


B 


D 


Profor, 


tem , & adminiftrationem  poteRatis  ci- 
uilis  accipere , dum  modo  ime  vlla  ido- 
lolatris  labe  illam  exercerent  . Vnde 
tandem  redte  fcripfitPrcfperin  libr.E- 
pigranunaton  capit.  34.  Reddendum  eft 
quidquid  mundi  benepofiulat  ordo  ,Propo- 
fitum  que  pice  non  yiolat  fidei . Mittibus , &1 
S antiis  nulla  ejl  Spernenda  poteflas , ALquu 
feruire  eft  Regibus  , & Dominis.  Vt  Chri - 
fii  famulis  ad  yerumprefit  honorem : Dile- 
xijfe  bonos,  & tolerajje  malos. 

Ratione  facile  etiam  perfuaderi  poteR 

hsc  veritas,quia  ChriRiana  fides, aut  ba-  1 ) • 

ptifmus  non  facit  aliquem  incapacem  fv,tlonePro 
V,  . , * . r batur  afler* 

Regis  dignitatis  , vel  principatus , aut  C10i 

poteRatis  politics  5 ergo  fi  quis  ante  fi- 
dem illam  habebat , non  amittet  illam 
propter  baptifmum,  aut  fidem,  fi  ad  illa 
conuertatur  :vel  fi  iam  ChriRianusper 
legitimam  electionem,  vel  alio  iullo  ti- 
tulo ad  illam  a(Tumatur,verc  illam  acqui- 
rit, verulque  P.ex,  Princeps, aut  Magif- 
tratus  conRituitur  5 ergo  fubditi  etiam 
fideles, &ChriRiani  illi  parere  tenentur. 
Illationes  quidem  per  fe,&  exdicdis  eui- 
dentesfunt.  Antecedens  autem  proba- 
tur , quia  vel  illa  incapacitas  eilet  ex  pe- 
culiari Chrifii  inRitutione,  vel  ex  natu- 
ra rei,  feu  naturali  aliqua  repugnantia: 
nullum  enim  aliud  fundamentum  cogi- 
tari  poteR  : vtrumque  autem  illoru  om- 
nino falfum  eR,&  irrationabile. 

De  primo  patet,  tum  quia  nullibi 
legimus  , ChriRum  prohibuifle  fideli-  16 
bus  Regium  principatum  , vt  facile  in- 
fra oRendetur  fundamentis  cotraris  fen 
tentis  fatisfaciendo.  Tum  etiam,  quia 
potius  de  Chrifio,&  de  tempore  gra- 
tisprsdi&um  erat ,. Reges terrs  fuilfe 
in  ChriRum  credituros , ipfumque  ado- 
raturos, Pfalmo 71. RegesTharfis ,&  in-  .. 

fulte  munera  offerent,  Reges  Arabum,  & 

Saba  dona  adducent , & adorabunt  eum  om- 
nes Reges  terree , &ccet. Vnde  Pfalmo  fe- 
cundo prius  dicitur  adflitilTe  Reges  ter- 
rs aduerfus  ChriRum , & poftea  fubdi- 
tur  .Et  nunc  Reges  intelligit  e,  erudimini,  qui 
indicatis  terram  ,feruite  Domino  in  timore , 

&c.  Et  Ilais4 9.  Erunt  Reges  nutriti]  tui 
"vultu  in  terram  demijfo  adorabunt  te,  &“ 
fcies  , quia  ego  Dominus , fuper  quo  non 
cof  undentur , qui  expellant  eum.  Et  cap. 60. 

1 Ambulabunt  gentes  in  lumine  tuo,&  Reges 
in fflendore  ortus  tui3<&c.  Neque  dici,  aut 


Pfalm. 


J fui  49' 


Ca p.f.  Vtru  Tote  flat  i ciuili  Chrittiani  f ubijeiantur . 2 jj 


cogitari  poteff,  Reges  venientes  ad  Chri 
T«ity  eu»  Hdem  co  ipfo  amittere  regna,  & Re - 
" ' gesciledcfinerc,  quia  vt  Ecclefia  canit. 

Non  eripit  mortalia , qui  regna  dat  coelcjlia. 
Neque  aha  fuilletfuauis,vel  conueniens 
prouidentia,  nam  fi  Reges  adChriftum 
conucrfi  flati  m ab  ipfo  priuarentur  reg- 
nis inite  pollefsis,  pauci  profecto  eilent 
ita  regnorum  contemptores , qui  Ciiri- 
ftiani  Heri  vellent. Non  eltergo  credibi- 
le, Cliriltum3  qui  omnium  ordinum  ho- 
mines ad  fc  vocat , & fapienter,  ac  fuaui- 
ter  media  ad  illorum  conuerfionem  apta 
difpofuit,  tam  magnum  impedimentum 
conuerfioni  Principum  temporaliupo- 
fuifle,talemve  infhtutionemin  Ecclefia 
fua  reliqui  (Te. 

Maxime, quia  neque  ad  Ecclefia?  fple 
dorem , neque  ad  bonum  temporale  re- 
gimen , neque  ad  fpiritualem  perfectio- 
nem talis  inltitutio  pertinebat.  Primum 
patet,  quia  inulto  magis  illuitrat  Chrifti 
fidem, oc  Ecclellam,  quod  Imperatores, 
Reges, ac  Principes  terrae  Chrifto,eiusq; 
Vicario  fubijciantur  , &hoc  fine  dubio 
clt,quodin  fuprapofitis  promifsionibus 
commendatur.  Secundum  etiam  patet: 
nam  ratio  fupra  faCta  de  necelsitate  po- 
litici principatus  ad conferuationem  fo- 
cietatis  humane  non  minus  habet  locum 
in  Ecclefia  Chrifti, quam  extra  illam, 
quia  etiam  Chriftiani  indigent  commu- 
nitate politica, in  qua  pax,& iuftitia  fer- 
uentur , & ad  hoc  etiam  Chriftiani  indi- 
gent directione,  & coactione  ciuili , vt 
per  fe  notum  eft:  ergo  cum  Chriftus  nec 
fuam  Ecdefiam  in  temporalibus  male 
gubernari  voluerit , neque  etiam  mira- 
culose illam  regere  decreuerit , non  de- 
buit quafi  connaturale  regimen  abipfa 
tollere,  <Scconfequenter  nec  Principatu 
politicum  auferre . T ertia  denique  pars  D 
probatur , quia  principatus  politicus  no 
elt  contra  efifentialc  Ecclcfiae  perfectio- 
nem,quae  in  vera,  & viua  fide  per  chari- 
tatem  operante  confiftit.  Cum  enim  ille 
principatus  fit  iuftitia? , & rationi  natu- 
rali confentaneus,nonpoteft  efife  chari- 
tati  contrarius . Neque  etiam  elt  contra 
j perfectionem  confiliorum,  nam  ad  hanc 

non  fpeCtat,  vt  carentia  temporalis  do- 
mini), aut  iurifdictionis  fub  necefsitate 
conflituatur , fed  folum  fub  confilio  li- 
berae voluntati  relinquatur , iuxta  illud, 

L I . 


A Si  yis perfetfus  ejfe , &c.  Atque  ita  perfe- 
ctio euangelica, & efficacia  gratis  Chri- 
fti in  hoc  potius  offenditur;  quod  inulti 
Imperatores , & Principes  voluntarie 
imperia, & regna  abdicarunt. 

Ex  quibus  fatis  probatum  manet  al- 
terum membrum,  nimirum, Chriflianos 
non  ellc  incapaces  principatus  politici 
ex  natura  rei , vel  ex  aliqua  naturali  re- 
pugnantia .Tum  quia  potius  offenfum 
eft  ex  natura  rei  elf  e hoc  regimen  necef 
farium  Chriltianis , quibus  multo  etiam 
melius  eft, per  Principes  Chriflianos  gu 
jj  bernari , quam  per  non  Chriflianos,  vt 
obiter  etiam  offenfum  eff,fatisq;  eff  per 
fe  notum ; ergo  potius  ex  natura  rei  ne- 
ceflarium  fuit , Chriflianos  efTe  capaces 
regnorum, & magiffratuum  tempora- 
lium . T um  etiam  quia  fi  eilet  aliqua  re- 
pugnantia, vel  effet  cum  libertate  Chri- 
ftiana,vel  cum  fide.  At  libertas  Chriftia- 
na  non  confitf  it  in  exemptione  a iulfis 
legibus  humanis,neque  in  immunitate  a In  quo  con 
iulfa  coactione, aut  vindicta  peccatorum  liber- 

quando  contra  pacem, & iuf  titiam  com-  ras  Chriftia 
mittantur ; fed  confitf  it  in  exemptione,  na’ 
vel  a lege  Moyfi,vel  a timore  feruili,feu 
C (quod  perinde  eff)confift it  in  libera  fer- 
uitute  ex  amore, & charitate,  cui  huma- 
num regimen  non  repugnat , fed  potilis 
illam  iuuat,fi  adfit;fi  vero  defit, illius  de- 
fectum per  coadionem  fupplet.  Fidei 
etiam  nihil  repugnat  prsdicta  poteffas, 
vel  fubiedio  illi  refpondens,quia  vtraq; 
eff  conformis  rationi  naturali , qua?  non 
eff  fidei  aduerfa.Quod  certe  fatis  confir- 
mat Paulus  in  epiff . ad  Philemonem, in 
qua  manifeff  e fupponit, propter  fidem, 
quam  Philemon  habebat,  & Onefimus  ; 

feruus  eius  fufceperat,nec  illi  fuifFe  abla 
tum  ius  dominij , nec  huic  feruitutc  efTe 
ademptam ; ergo  a fortiori  idem  dicen- 
dum eff  de  iurifdidionc  politica , & illi 
correfpondente  fubiedione. 

Ad  primum  ergo  fundamentum  co-  r / 
trarij  erroris  refpondemus,  verba  illa  Soluuntur 
Pauli , Nolite  iugti  ducere  cum  infidelibus,  fundamen  - 
ad  literam  intelligi  de  infidelibus,  vt  in-  «a  primi  er- 

fideles  funt , id  eft , nolite  cum  infideli-  fi0”5,  . 

, _ Primam, 

bus  in  proprijs  eorum  operibus,  quae  vt 

infideles  operantur , communicare . Et 

hunc  fenfum  probant  omnes  rationes 

Pauli.  Ex  hac  autem  fententia  folum  co 

eluditur^  fideles  no  debere  obedire  Prin 

V 4 cipi- 


336 


Lib.  3.  T>e  Primatu  Summi  Pontificis. 


cipibus  infidelibus , ii  aliquid  contra  fi- 
dem , aut  contra  veram  religione  praeci- 
piat. Atq;  in  huc  modu  intellexerunt  ibi 
locum  illum  Ambrof.Theodoret.<Sc  D. 
Thomas,&  Auguft.lib.  contra  Donati» 
Augujl.  ff as  P0^  collationem  cap.  6.  & 21.  Hie- 

ronymus autem  hb.  1.  contra  Iouinian» 
& epift.  1 1.  ad  Ageruchiam,per  iugutn 
intelligit  matrimomu,  fentiens,  ibi  pro- 
hiberi feminae  Chriftianac  cumgcntili 
contrahere. Sed  line  dubioApoftolus  ibi 
non  loquitur  fpccialiter  de  vinculo  ma- 
trimonij , quia  neque  de  illo  mentio  ibi 
fit,  neque  in  toto  illo  contextu  occurrit 
occafio  de  illo  fpecialiter  tra£landi. Pro- 
babile fane  eft,  quod  Chryfoftamus  ibi 
ait  Hornil.  6.  admonere  Paulum  fideles 
r generatinr , vt  nimiam  confuetudinem, 
CbijjSiJt.  ^familiaritatem  cum  infidelibus  euitet, 
vtique  propter  periculum, ne  infide,aut 
moribus  ab  eis  corrumpantur.  In  quo 
fenfu  non  tradidit  Paulus  ibi  nouum  prg 
ceptum  pofitiuum,  fed  explicat  natura- 
le, quo  vnufquifque  tenetur  vitare  peri- 
culum, ne  in  illo  pereat.  Atque  hoc  mo- 
do etiam  refpublica  Chriffiana  tenetur 
vitare  Principem  infidelem , & non  ac- 
ceptare illum,  fi  ex  iplius  confenfu  pen- 
deat,  vel  etiam  repellere , fi  ex  illius  im- 
perio morale  periculum  euerfionis  ti- 
meatur, quod  tamen  non  priuata,fcd  pu 
blica  authoritate  facere  debet,  quando 
alioqui  Princeps  ius  ad  regnum  legiti- 
mum habet . Atque  ita  & feruatur  debi- 
tus ordo,&  vitatur  periculum. 

AdlocumMatt.17.  quoniam  trafta- 
do  de  immunitateEcclefiaftica  latius  cx- 
. 20*.  pendendus  eft,  nunc  breuiter  dico,  no- 

locusTlaiV  m‘nc  Chorum  no  comprehendi  ibi  om- 
l7,  * nes  fideles ; neque  etiam  omnes  iuftos, 

quia  Chriflus  ad  literam  loquitur  defi- 
lijs  naturalibus , vt  ex  contextu  , & ex 
omnium  expolitione  confiat.  AdAu- 
gufiinum  vero  refpondetD.Thomas  x. 
D , Thont • 2-9  *io4.art.6.  ad  primum, loquutu  e fle 
in  fenfu  fpirituali,  & ita  filios  regni  libe- 
ros elfeaferuitute  peccati , & a tributo, 
quod  ratione  illius  pendere  debebant . 
Quod  non  placet  Caietano  ibi , & ideo 
exponitjfub  fili js  regni  fub  quo  fubfunt 
regna  terrena,  intellexiffe  Augufiinum 
non  omnes  iufios , fed  eos , qui  pra^funt 
quafi  fihjjVt  funt Epifcopi,&  alijEccle- 
liafiici,  Vcruntamcn  etiam  iftifilijna- 


A turales  non  funt,  & ideo  lub  nomine,& 
ratione  filiorum  (h  modo  veiboru  pro- 
prietati fietur ) non  comprehendentur, 
fit  ideo  lanfenius  putat, Auguftinuclle 
loquutum  de  folo  Chrifio,  etiam  fi  in 
plurali  de  filijs  loquatur , quia  Chriftus 
Dominus  generatim  de  filijs  natu raiib9 
loquebatur . Neque  etiam  comprehen- 
duntur lub  illa  libertate  omnes  Chriftia 
ni  propter  alium  titulum, quod  fmtdc 
Chrifii  familia,  vt  fatis  explicuit  Paulus 
ad  Romam  x 3 . quia  illa  coniumftio  cum 
Chrifio  in  eadem  familia, id  eft  Ecclefia,  Row.v^, 
& valde  ampla , & generalis  eft , & altc- 
" rius  ordinis, fcilicet,  fpiritualis,  quae  non 
tollit  corporalem  feruitutem,feu  fubie- 
ftionem , & confequenter  nec  tollit  or- 
dinem iuftitiae , qui  ex  illa  nafeitur.  An 
vero  ratione  illius  tituli  immunitas  illa 
ad  omnes  Ecclefiafticas  perfonas  exte- 
datur  ex  vi  verborum  Chrifii , poftea 
videbimus , & verba  Hieronymi , quae 
hoc  attingere  videntur,  exponemus. 

Ad  aliud  fundamentum  iam  refpon- 
fum  eft,  veram  Chriftianam  libertatem 
non  excludere honeftam fubieftionem  Soluiturft- 
ad  legitimos  Principes  temporales  non  c.indum  ti 
folunr  Chriftianos , fed  etiam  infideles,  dameatum. 
^ vt  ex  doctrina  Apoftolorum  fatis  de- 
claratum eft , & latius  in  ditfio  libro  de 
Legibus.  Ad  verba  demum  Chrifii  Do- 
mini refpondemuSjChriftum  noninte- 
difteper  illa  tollere  iufium  Principatu 
inter  Chriftianos , fed  folum  eos  docere 
ne  gentilium  Principum  ambitionem, 
<Sctyrannidem  imitentur  . Et  ideo  non 
fimpliciter  de  Regibus,  fed  cum  deter- 
minatione dixit , Reges  gentium  domi  - 
nantur  eorum,  vbi  etiam  verbum  domina- 
di  indicat  nimium  affectum, & ambitio- 
fum  gubernandi  modum  ,ficut  Petrus, 
j)  1. canon,  cap.  $.  dixit.  Non  dominantes  in  1-Petr.). 
clero  . Atque  ita  expofuit  Chryfoftom. 
Homil.)5.in  Matthaeum,&  in  aliabre-  £%/¥• 
ui  narratione  in  Matthac.  cap.  20.  Et  ex 
occafionc,in  qua  Dominus,ad  reprime- 
dam  difcipulorum  ambitionem , <k  de 
primatu  contentionem, loquutus  eft,  <Sc 
ex  verbis,quae  fubiunxit  ,Vos  autem  non 
fic , fed  qui  maior  eft  in  "Vobis , fiat  ficut  mi~ 
nor  ,manifeftifsime  confiat,  Chriftum 
non  exclufiffe  ordinem  , & gradus  ma- 
ioris , & minoris , fed  affectum  difcipu- 
lorum moderari  voluilfe. 


Ad 


Cap  j.T)c Suprema pot effate  T^cgum in  Up  oralibus.  237 


a. 


1. 


Ad  Paulum  autem  refpondetur, cum  A 
ait,  A 'oiitc  fieri Jerm  hominum , non  loqui 
dc  ciuili  fubiettione  -,  nnfi  nec  de  ferui- 
tutc  poenali , feu  ligorofa , neutra  enim 
repugnat,  vel  derogat  pretio  redemp- 
tionis Chrifti , nam  ibidem  paulo  antea 
dixerat , Seruusvocatuses  f non jittibi  cu- 
rte. Imo  addit,polle  leruitutem  przfcr- 
ri  libertati,  vtnjue  propter  humilitatem, 
vt  cum  AmbroliOj&LiregoriojD.Tho 
mas  exponit.  Igitur,ciim  ait,  Nolite  fieri 
Jerui  hominum , intelligit  de  feruitutc  qua 
homo  Clirfilo  praefertur,  feruiendo  ho- 
mini in  ijs,qux  Dei  feruituti  opponun-  j} 
tur.Et  quia  hoc  contrarium  ellctcffc- 
ftui  redemptionis  Chrdli,  idcirco  opti- 
mam rationem  Paulus  praemiht  dicens, 
Pretio  empti  e [lis . Hoc  ergo  modo  ferui- 
rc  hominibus  alienum  clle  debet  a re- 
demptis a Chrillo  j fubijci  autem  legiti- 
mis Principibus  in  ijs,  quae  Deo  non  re- 
pugnant , non  ell  indignum , fcd  potius 
debitum,  iuxta  eiufdem  Redemptoris 
verba,  Reddite  qitce  funt  Ccsfaris, Cajari, & 
qucejuntDeiDeo. 

C A P V T V. 

C 

Utrum  Reges  Christi  tini  in  ciuilibus,feu 
temporalibus fupremam  poteflate 
habeant, & quo  mre?. 

POtcflas  aliqua  tunc  fuprema  dici- 
tur, quando  fuperiore  non  r ecog- 
nofcit : nam  vox  illa  , fuprema,  ne- 
gationem fuperioris  denotat , cui  alter, 
qui  fupremam  poteflatem  habere  dici- 
tur,obedire  teneatur. Intelligitur  autem 
de  fuperiore  in  terris, fcu  humano : nam 
cum  Deo  nulla  fit  coparatio , quis  enim 
humanus  Princcps,nifi  atheus,  vel  ames 
fit,diuin£  fe  fubtrahere  potellati  vel  co-  D 
nari  pradumat?  excluditur  ergo  per  ne- 
gationem illam  fubiecfio  ad  fuperiorem 
hominem  mortalem.  Poteil  autem  illa 
negatio  varijs  modis  fumi  , dc  ideo  vt 
quadlionis  titulus  intelligatur.dc  ab  alijs 
quaddionibus , qua:  hic  efie  poliunt, dif- 
cernatur, modum, ac  fenfum  illius  nega- 
tionis declarare  neceffe  ell.  Primo  enim 
negare  poteil  fimpliciter  omnem  fubie- 
ftionem  ad  fuperiorem  hominem  tam 
in  fpirituali  materia , quam  in  ciuili.  Se- 
cudo  poteil  negare  fubiectionemin  ea- 


dem materia  temporali, ac  ciuili. Et  qua- 
uis  in  priori  quadlione  maxima  fitdif- 
fenfio  internos,  dc  Regem  Angliae,  ipfe 
enim  nemini  in  terris  iubcllc  vult,etiam 
in  fpirituahbus , quod  nos  contra  fidem, 
deobedientiam  Chriltianam  efie  credi- 
mus,nilnlonfinus  quellionem  illam  nuc 
non  tractamus, quia  nondum  de  fpiritua 
li  potefiate  diximus, fine  cuius  cogni- 
tione illius  rclolutiointelligi  nullo  mo- 
do poteil:  idcoq;  111  vltiinam  huius  libri 
partem  illam  remittimus,  dc  in  praefenti 
illam  potcllatem  temporalem  fuprema 
vocamus,  quae  in  eodem  ordine, feu  ma- 
teria alteri  fubiedta  non  fit. 

Deinde  folet  in  prarfenti  diflingui  du 
plex  fubiedtiojdiretlafcilicet,  dc  indire-  Subie&io 
dta.  Dirccla  vocatur,  quae  ellintra  line,  duplev,dire 
dc  terminos  eiufdem  poteflatis,  indire-  ita, & indi- 
cia, quae  folum  nafeitur  ex  directione  Ie&*vcr«q; 
ad  finem  altiorem,dcadfuperiorem,ac  u 
excellentiorem  potellatein  pertinente. 

Propria  enim  potellas  ciuiiis  defefolu, 
directe  ordinatur  ad  conuenientem  lia— 
tum , dc  temporalem  felicitatem  huma- 
nae rcipublicae  pro  tempore  vitae  pr*> 
fentis,  dcideo  etiam  poteflas  ipfa  tem- 
poralis appellatur.  Quamobrem  tunc  ci- 
uilis  potellas  dicitur  in  fuo  ordine  fupre 
ma,  quando  in  eodem,  dc  refpectu  fui  fi- 
nis ad  illam  fit  vltima  refolutio  in  fua 
fphera,feu  in  tota  communitate, quae  il- 
li fubell  :itavt  a tali  Principe  fupremo 
omnesinferiores  magi (Iratus,  qui  in  tali 
communitate , vel  in  parte  eius  potefla- 
tem  habent, pendeant, ipfe  vero  Prin- 
ceps fummus  nulli  fuperiori  in  ordine 
ad  eundem  finem  ciuiiis gubernationis 
fubordinetur . Quia  vero  felicitas  tem- 
poralis,dc  ciuiiis  ad  fpi ritualem, dc  acer- 
nam referenda  ell, ideo  fieri  poteil , vt 
materia  ipfa  poteflatis  ciuiiis  aliter  diri- 
genda, dc  gubernanda  fit  in  ordine  ad 
fpirituale  bonum,quam  fola  ciuiiis  ratio 
poflulare  videatur.  Et  tunc  quanuiste- 
poralis  Princeps , eiusq;  potellas  in  fuis 
aclibus  direCle  nonpendeat  ab  alia  po- 
teflate eiufdem  ordinis,  dc  qua:  eundem 
finem  tantum  refpiciat, nihilominus  fie- 
ri poteil  ,vt  necelTe  fit,ipfum  dirigi  ;ad- 
iuuari , vel  corrigi  in  fua  materia  a fupe- 
riori poteflate  gubernante  homines  in 
ordine  ad  excellentiorem  finem,  dc  ^ter- 
num; & tunc  illa  dependentia  vocat  ir 


2,g  Lib.j.  DeTrimatti Summi  Pontificis. 


. n 

3* 


indirctla,  quia  illa  fu  perior  pofc  flas  cir- 
ca temporalia  non  per  fc,  autpropter  fe, 
fcd  quafi  indirefte , & propter  aliud  in- 
terdum verfatur. 

Hinc  fit,vt  negatio  illa fubieftionis  in 
temporalibus, quam  prxrogatiua  fupic- 
IDX  potellatis  temporalis  includere  cre- 
dituram duos  praeterea  fenfus  fubdiflin- 
guenda  fit.  Potefl  enim negarc.vel om- 
nem fubieftionem  tam  directam,  quam 
indirectam , vel  tantum  directam,  & ita 
duplex  alia  fuboritur  qu^flio.Prior  cft, 
an  poteflas  Regis  Chriftiani  fit  priori 
modo  fuprema,  id  cfl , nec  directe , nec 
indirefte  recognofccns  fuperiorem  in 
materia  ciuili,  & temporali;  altera  efl,an 
poli  eri  ori  faltem  modo  fit  fuprema , id 
ell  directum  fuperiorem  intemporali- 
bus non  recognofcens.  Inter  quas  quar- 
lliones  tanta  eft  diuerfitas  , vt  prior  ad 
dogmata  fidei  pertineat  ,&  in  illa  fere 
puntum  totius  controucrfiae  inter  nos, 
& Regem  Angliae  verfetur  : pollerior 
autem  neque  ad  materia  fidei  pertineat, 
nec  in  ea  fit  inter  nos  dilTenfio  . Nihilo- 
minus tamen  praefens  quaeftio  non  in 
priori  fenfu , neque  de  indire£la  fubie- 
£tione,vel  potius  exemptione  accipien- 
da ell:  quia  ( fi  attente  confideretur)  ad 
quaeflionem  de  fpirituali  potellate  per- 
tinet, quiaindire<ta  illa  Tubicctio  folum 
ad  fpi ritualem  potellate  eife  potell , vel 
(quod  perinde  elljfi  quapoteilas  exco- 
gitari potell, cui  temporalis  fuprema  in- 
directe fubijciatur;  fola  fpiritualis  dTe 
potell, vt  de  ipfa  difputando  videbimus, 
ideoq;  in  illum  etiam  locum  hanc  quae- 
Scofos  quee  flionem  reijcimus.T itulus  ergo  prefen- 
flioni*  ape-  tis  quaeflionis  folunr  de  fuprema  pote- 
flatc , qua?  in  eodem  ordine  fuperiorem 
directe  non  recognofcat , intelligendus 
efl.Nam  licet, vt  dixi,  in  hocpunclo  no 
fit  nobis  cum  Rege  contentio,  quia  ta- 
men fiepe  ipfe  de  Catholicis  conqueri- 
tur, quod  Chriflianorum  Principum  iu 
rifdictionem , & obedientiam  eis  debita 
abnegemusfideo  quaeflionem  illam  non 
cfic  hoc  loco  praetermittendam  cenfui, 
yt  Regiam  potellatem  Chriflianorum 
Principum  in  his  omnibus, quae  iuri  na- 
turali confentanca  funt,  fartam,  tectam 
iuxta  catholicam doftrinam  feruari,  ex 
illius  refolutione  manifeflum  fiat, 
f uit  itaque  quorundam  Catholicoru, 


rictu-. 


A praefertim  Iurifperitorum  fententia , in. 
JEcclelia  Chrilli  non  folum  fpirituale 


B 


D 


regimen , led  etiam  temporale  eile  mo- 


narchicum , ac  proinde  in  vniuerla  fic- 
clefia  Catholica  vnum  tantum  elle  fu- 
prenium  Principem  temporalem  habe- 
tem  per  fe , & direfte  iupremam  pote- 
flatexn  ciuilcm in  vniuerfam  Eccleiiam, 
cumque  efle  Summum  Pontificem  ex 
Chrilli  inftitutionc . Vnde  coniequen- 
tcr  collegere, nullam  rempubiicam,nul- 
lumve  Regem , aut  Imperatorem  habe- 
re fu p remana  potellatem  in  temporali- 
bus , quia  non  poliunt  elle  duo  fuprema 
capita  in  eodem  ordine  : igitur  fi  Ponti- 
fex habet  fupremam  potellatem  tem- 
poralem directe,  ac  per  fe,necelle  eil,vt 
in  reliquis  omnibus  Principibus  tempo 
ralibus  non  fit  fuprema  potcllas , quia 
nullus  erit, qui  fuperiorem  in  tempora- 
libus non  recognofcat. Imo  aliqui  etiam 
addunt, omniaiura  regnorum,  & domi- 
nia Petro  collata  elle  tanquam  Chrilli 
Vicario, St  ita  Romanum  Pontificem  in 
illo  iure  fuccedere , ideoque  fupremam 
potellatem  ciuilcm  in  habitu  (vt  ipfi  lo_ 
quuntur)folum  elfe  in  Pontifice;  quan- 
uis  per  alios  Reges  ex  tacita,vel  exprefi. 
fa  concefsione  illam  adminillrct.  Ita  lo- 
quuntur precipui  ex  antiquis  iuris  Po- 
tificij  interpretibus, Glofla,  Innocetius, 
Hoflienfis,Ioannes  Andreas,Panormi- 
tanus,  Felinus,  & Decius  in  cap.  A 7ouit, 
de  Iudicijs,&  in  cap .Caufain  qua. 2.  <Sc  iu 
c^Peryener.xbilem.  Qui  fil.fint  legitim. 
& in  cap  .Solita,  de  Maiorit.  obedien. 
<k  in  cap.  Qu od  fuper  bis , de  Voto , & alij 
in  cap.^wo«/4w,dill.io.&;  in  cap  .Cum  ad 
ycmffl.96. d.ift.  & ex  interpretibus  iuris 
Cxforei  Barthol.OIdrad.  Paulus  de  Ca- 
ltro,&  alij, quos  Nauarr.  & Couarr. in- 
fra citandi  relerunt.  Quibus  accefsit  D. 
Antonin.3.p.tit.2i.  cap.j.  §.13.  & 17. 
Aluarus  Pelagius,  &:  Auguflin.  de  An- 
cona cum  multis  alijs  a praediolis  relati. 

Fundantur  primo  in  inultis  decretis 
Summorum  Pontificum,qui  hoc  afnr- 
mare  vidctur,qux  infra  refcremus,cum 
-eorum  mentem  explicabimus  . Secun- 
do in  vfu,  & varijs  effeftibus  offenden- 
tibus hanc  potellatem.  Huiufmodi  funt 
transferre  imperium  a Graecis  ad  Ger- 
manos , & inflituere  modum  eligendi 
Imperatorem , 6c  confirmare  illum , & 

inter- 


PdmaltMc 

ncg»Et, 


Glof. 

JiintccHt. 

Hojlien. 

Ioan.Jir 

dr. 

Pmmil, 

Felinus. 

Decius. 

Barthol. 

Olclrd. 

Cajbro. 

D.Jm. 

Alina.  Pc 

Ui. 


Jdupt.  it 


Anconi . 


Pri:nuinfu 

daiiumura 


Cap.j.T)e  Suprema  poteftateT^egurn  in  teporalibus.  2jp 


i.frg-y. 


interdum  etiam  deponere  , qui  omnes  A 
funt  aftus  fuperioris  poteftatis  tcporalis. 

Si  autem  Imperator  non  eft:  fupremus 
jnulto  minihalij  Reges.  Vnde  interdum 
etiam  Reges  fuerunt  a Pontificibus  de- 
politi. Tertio  vt  feripturas  etiam  ad  hoc 
probandum  inducant, fupponunt, Clui- 
lium habui (Tc  directam  potcftatcin  non 
folum  fpiritualem,fed  etiam  temporale. 

Tum  quia  ipfe  dixit,  Data  efl  mihi  omnis 
potejlas  in  coelo ,&m  terra, tum  etiam  quia 
erat  filius  Dei  naturalis.  Vnde  inferunt, 
vtran  que  pote  Ratem  Vicario  fuo  aequa- 
liter comififife,tum  quia  ipfe  nihil  diftin-  g 
xit,  fedabfolute  dixit  Petro,  Pafcc  oues 
meas,  fub  quo  verbo  pafcendi  non  minus 
comprehenditur  ciuile  regimen, quam 
fpirituale:  nam  de  Dauid dicitur  2.  Reg. 
j.  Tibi  dixit  Dominus , Tupafces  populum 
meum  I frael.  I um  etiam  quia  ad  bonum 
Ecclcfii  regimen,  eiusq;  vnitate,  «Sc  pa- 
cem ita  expediebat.  Vnde  additur  quar- 
to naturalis  ratio  , quia  in  vno  corpore 
tantum  cficdebct  vnum  fupremum ca- 
pula quo  omnes  actiones  viti,fiuc  cor- 
pori , fiuc  fpiritui  feruientes  tanquama 
primario  fonte  procedant ; fed  Ecclelia 
eft  vnum  corpus  myfticum  , vt  iam  fu-  Q 
pra  declaratum  eff^  ergo  pofhilat  vnum 
iupremum  gubernatorem  in  vtroq;  or- 
dine ; imo  vtramque  poteftatem  in  vna 
perfonaj  quia  fi  indiucrfisperfonis  fint , 
infinitae  diftenfiones  ,<Sc  lites  orientur, 
qui  vixpofifut  humana  diligetia, «Stratio 
ne  coponi,  vt  experientia  ipfa  oftedit. 

Nihilominus  dicendum  eft.  Reges 
Chriftianos  habere  poteftatem  ciuilem 
*n  ^U°  orc^ne  j nullumque 

tia  atuit  jjjufu  rec0gn0fcere  directe  fuperiorem 
intra  eundem  temporalem , feu  ciuilem 
ordinem,  a quo  in  aftibus  fuipotcfta- 
tis  per  fe  pendeant . Vnde  fit , non  dari  D 
in  Ecclefia  vnum  fupremumPrincipem 
temporalem  totius  Ecclefiae  , feu  om- 
nium regnorum  cius , fed  tot  elfe , quot 
funt  regna  , feu  refpublicae  fupremi . 

. Hic  efl  magis  recepta , «Sc  probata  fen- 

s tentia  inter  Catholicos , quos  Ifatim  re- 

feremus . Probatio  autem  prioris  partis 
ex  pofteriori  pendet  : nam  fi  non  eft 
vnum  caput  temporale,  confequens  ne- 
ceiTarid  eft,vt  fint  multi  Reges  fupre- 
mi,vt  a nobis  propohtum  eftjnunc  enim 
non  intendimus  in  particulari  expen- 


Imperatot 

non  habes 
(upreiriam 
pocefiarctn 


6. 


derc,  an  hic,  vel  ille  Rex  fupremus  fit, 
nec  Principes  ipfos  temporales  inter  fe 
conferre,  id  enim  a prifenti  inflituto 
fatis  efifet  alienum. 

Et  ob  eandem  caufam  non  tractamus 
nunc  quiftionem  illam  , an  Imperator 
fit  fuperior  iurifdiftione  in  omnibus 
Chriftianorum  prouincijs,  •&  regnis , «St 
confequenter  fit  fupremus  Monarchain 
vniuerfa  Ecclelia.  Quia  licet  ad  pofte- 
riorem  partem  alfertionis  pollet  perti- 
nere, tamen  nihil  fere  pertinet  ad  dog- 
mata fidei  explicanda,  ideoque  breuiter 
fupponimus , Imperatorem  non  habere 
hoc  dominium  aut  fupremam  iurifdi- 
ftionem  temporalem  in  vniuerfam  Ec- 
clefiam  (quidquid  Bartholus,  «Sc  non-  Tp oVaY 

nulli  alij  Iurifperiti  cenfeant  ) quia  vel  jn  Vniucrsa 
nunquam  illam  habuit,  vel  licet  habuif-  b cclefiaxn. 
fet,  maiori  ex  parte  illam  amilit.  Quod 
autem  nunquam  illam  habuerit  , preba- 
bilifsimum  ell,  quia  neq;  fupernaturali, 
aut  extraordinario  modo  a Cluilio  Do- 
mino, vel  Romano  Pontifice  illam  ha- 
buit, vt  ex  dicendis  a fortiori  conllabit, 
neque  etiam  aliquo  humano  iurc  illam 
acquifiuit , quia  nunquam  vel  perclc- 
£fionem,vel  per  iufium  bellum  vnus 
Imperator  totum  orbem,  vel  totam  Ec- 
' defiam  fibi  fubiecit.  Vt  enim  demus, 
antiquos  Imperatores  Chriftianos  tuif- 
fe  legitimos  Principes  totius  ditio- 
nis fui  , non  tamen  inde  fit  , fuille 
etiam  fupremos  Principes  omniu  Chri- 
ftianorum,  quia  extra  illorum  territo- 
rium multi  populi  potuerunt  elfe  Chri- 
ftiani.Na  (vt  refte  dixit Prolper.lib.  2. 
deVocat.  gent.  cap.6.  Gratia  Christiana 
7ion  contenta  efl  eofdem  limites  habere , quos 
Roma,  multosque  populos  fceptro  Crucis 
Chrifti  fnbdidit,  quos  armis fu  is  ipfa  non  do- 
muit. Vnde  «Sc  eft  illud,  quod  Leo  Papa 
in  fer.  1 . Apoftoloru, de  Roma  dixit,  yt  -^coPdJ?.* 
latius  pra  fideres  rei  igione  diurna , quam  do- 
minatione terrena . Accedit,  illud  ipfum 
Romanum  Imperium  in  Orientale , «Sc 
Occidentale  fuifte  diuifum  ,<Sc  deinde 
Occidentalelmperiu(quod  folu  inChri 
ftianis  permanfit,  orientali  apaganis  oc- 
cupato) licet  quoad  dignitate  in  vna  ner 
fona  duret,  quoad  iurifdictionc  in  inul- 
tos Principes , «Sc  Reges  diuifum  effe. 

Ex  quibus  licet  aliqui  fint  Imperatori 
fubiedi,  plures  celetur  legitime  exepti; 

iure 


A 


8. 


Uber.  3. de  PrimM  fismmi Pontificis 

iure  proscriptionis, accedente  forni  po- 
pulorum confenfu,  vel  titulo  mfti  belli. 

Ac  proinde  preter  Imperatorem  plures 
effc  Reges  temporales  ab  illius  mnldi- 
ftione  omnino  liberos, vt  funt  Rexi  lu- 
panis, Gallis,  & Anglis , nunc  luppo- 

Solum  "ergo  fupereft  probanda  affer- 


tio  de  Summo  Pontifice,  nam  fiille  non 


Mamini  proprium  dominium  iurifdiaio- 

• 24* rp3-  njs temporalis fuprems invuiuerfareg- 
Cain'trmi  na  Ecclefis, nullus  alius  fingi  poteft, qui 
J.opujcul.  taIe  imatum habeat, ac  fubinde plures 
crunt Reges temporales fupremi.Quod 
o -•  “'Jl’  ej-o-o  Pontifex  talem iurifdictionem  tc- 
h '■  p oralem  in  vniuerfa  Ecclefia  no  habeat, 
r 1 tenuerunt  ex  Theologis  praecipue  Ma- 

fms  Rcle  - ior>Caietan.  Viftor.Soto,  ScBellarmi- 
nus,qui  plures  alios  refert.  Et  ex  Iunf- 
jj  n4'  peritis  Couarruuias  in  Rep&Peccatnm, 
te  ,!iJ  2.p.§ .9.11.7.& Nauarr.in cap.  A7ouit,  110 
K tab.3.latifsimc,&  plures  alios  referendo 
11 .41.  & PetrusBertrand.traA.de  Orig. 

iurifdittion.q.3 . Et(quod  caput  eft)  ip- 
fimet  Pontifices  Summi  multis  in  locis 
hanc  veritatem  fimpliciter  recognofcut. 

Vnde  illorum  iuribusin  primis  pro- 
banda eft  a {Tertio , Nicolaus  enim  Papa 
ad  AlbinumArchicpifcopum  ita  feribit, 

Sanfta  Dei  Ecclefia  gladium  non  habet , ni  fi 

Pontificum  Jpiritualem,  nomine  autem  gladij  fignifi- 
probatur.  cari  folet  in  iure  canonico  poteftastem- 
7(7  rn°'p  poralis ; ergo  maxime  id  debet  intelligi, 
*C0  ' a &dedirefrapoteftate,  &deiurifdictio- 
Ci  ■>  Inter  nej  cluam  Sancta  Ecclefia  per  fe,& vt  fic 

r*  JiV-im  ov  imtrinfbra  fiia  rntinne  habet. 

hac 


5.  de  Sum. 
Pontif.c.i 
feqcj . 
Conar . 
IVauar. 
Bertrand. 
9- 

Au&omare 

lummorum 


B 


• 3 3 • ^ jsjam  jn  proprio  territorio  alio  titulo  co 
Can  Oh  Parato  habere poteft  Ecclefia,feuEccle- 

?a  fiafticusPrslatus  gladium  temporalem, 
niamAm.  n r • r r 

10  &'can  heut  Romanus  Pontifex  111  luapcculia- 

f ‘ ri  ditione  illum  habet  . Prsterea  idem 
rum  d ->  Nicolaus  inepift.  adMichaelemlmpe- 
f 3 ratorem  dc  ait, Nec  Imperator  iur a Ponti- 

fleatus  arripuit , nec  Pontifex  nomen  Impe- 
ratorium yfurpamt , quoniam  Chrifius  fic 
afttbuspropnjs}&'  dignitatibus  difiinffis  of- 
ficia potcftatisytriusij, difcreuit:&c.  Idem 
CelaJ.Pa-  nobis  tradidit  Gelafius  Papa,  cum  epifl. 
pa.  1 o.ad  Anaflafium  Imperatorem  feribit, 

duo  e jje quibus  principaliter  mundus  regitur 
authoritas  [aera  Pontificum,  & Regalis po- 
Creg.Pap.  tefias,Sc  Gregor.Papa  1 .lib.z.indift.i  1 . 

epiftol.61 . alias  cap.ioo.  ad  Mauritium 
Imperatorem  ait,  Ad  ht) c potefias  fupev 


D 


omnes  homines  Dominorum  meorum  pieta- 
tati  data  e fi,  yt  terre fire  regnum  ccelefc  reg 
no  famuletur,  & loannes  Papa  I.  in  Epi- 
ftola  adluftinianum  Imperatorem, quae 
habetur  in  1 .Inter  claros.CAc  SacraTri- 
nit.  eius  fupremum  principatum, & Re- 
giam poteilatem  recognolcit. 

Prsterea  Innoc.  III.  in  cap.  Nouit,  Ic>- 
deludicijs,  aperte  fentit  Rege  r rancoru  ^nnoc>  }• 
fupremam  habere  iurifdictionem  tem- 
poralem, quam  Papa  perturbare,autmi 
nuere  nolit:&ideo  infra  dicit.  Non  enim 
intedimus  indicare  de  f cudo,  cuius  ad  ipfum 
fpeffat  indicium,  aperte  iignificans,ad  fe 
non  pertinere  vtique;  dire<ftc,vt  re<fte 
Glolla,  &Innoc.  adnotarut.  Quod  am- 
plius declarat,  dum  addit,  Nifi  forte  turi 
communi per fpcciale  priuilegium , vel  con- 
fuetudinem  fit  derogatum . Nam  per  hanc 
exceptionem  declarat, per ius  diuinum 
non  efTe  iuri  Regio  derogatum . Idem 
prsterea  Innocentius  in  cap.  Per  vene- 
rabilem, Qui  fil.  fint  legit,  de  Rege  Fran- 
corum exprefle  dicit,  fuperiorem  in  te- 
poralibus  non  recognofcere.  Et  de  Apo 
flolicaSede  dicit,  In  patrimonio  Beati 
Petri  libere  (id  cfl  directe  & ablolute) 
pojfe  difponere,  in  quo  & fummi  Pontificis 
authoritatem  exercet  , & fummi  Princt- 
p»j(vtique  temporalis  fexequiturpotefia- 
tem,  plane  fentiens , in  alijs  regnis  non 
ita  libere  pofle  circa  temporalia  difpo- 
nere. Idem  in  cap.  Solita,  de  Maiorat. 

& obedien.  Imperatorem  fatetur,»»  te- 
poralibuspr recellere  in  ditione  fua , <Sc  deRe 
gali  potellate  dicit , in  carnalibus prjeeffe, 

&in  cap.  Caufam,  2.  Qui  fil.  fint  legiti- 
mi Alexander  3 . exprefse  dicit , ad  Re- 
gem, non  ad  Ecclefiam  pertinere  dete- 
poralibus  pollefsionibus  iudicare,  & lo- 
quitur in  particulari  de  Rege  Anglis, 

Satis  ergo  conflat , ipfosmet  Romanos 
Pontifices  nunquam  fibi  huiufmodipo- 
teflatem  arrogafTe,quod  amplius  cx  fe-  7 * 
quenti  difcurfu  conflabit. 

Secudo  principaliter  veritas  hsc  de-  l 
monflratur,  quianullus  poteft iuflusti-  Eajfn,c« 
tulus  afsignari  ,quo  directum  dominiu  clufmari» 
iurifdiciionis  temporalis  in  omnia  Ec-  neftib«- 
clefis  regna  fummo  Potifici  conueniat; 
ergo  illam  non  habet,  neque  enim  fine 
’ iufto  titulo  obtineri  poteft . Aflump- 
tum  probatur,  quia  vel  ille  titulus  effet 
iuris  diuini  pofitiui , vel  iuris  humani, 

manb 


Cap.  f:De  Suprema poteftate  T^guminteporalibus.  24  r 


manifcfhim  efl  enim  ex  fupra  didis, no 
poffe  immediate  cx  iurc  naturali.  Nain 
probatu  efl,  ex  immediato  naturali  iure 
folam  communitatem  humanam  perfe- 
dam , c<  politice  in  corpus  vnius  reipu- 
blicae  congregatam  habere  fupremam  iu 
* rifdidionem  temporalem  in  fe  ipfam.At 
congregatio  Ecclefi*  licet  fit  vnuu  cor- 
pus fpiritualc,  feu  myfticum  Chrifli,  & 
in  hoc  genere  habeat  fidei , baptifmatis, 
Sc  capitis  vnitatem , non  tamen  efl  vni- 
ta  in  ratione  vnius  politice  congregatio- 
nis, fedin  fe  continet  varia  regna,  Sc  ret- 
publicas,  quae  in  politico  genere  nullam 
inter  fe  habent  vnitatem;crgo  cxvi  iuris 
naturalis  non  cft  in  tota  comunitate  Ec- 
defiac  immediate  vna  fuprema  iurifdi- 
dio  temporalis,  & vniuerfalis  fupra  to- 
tam Ecclefiam , fcd  tot  funt  iurifdidio- 
nes  temporales  fupremae,  quot  funt  po- 
litica comunitatcs,  quae  non  funt  mem- 
bra vnjus  regni,  feu  reipublicae  ciuilis. 
u.  Et  hinc  non  minori  euidentiaconclu 
upiemapo  ditur , talem  poteflatem  non  effeinali- 
lhs  ciuilis  qUO  Ecclefiaflico  Principe  aliquo  titulo 
tYummo  llumano  j Suo  mediante  poteflas  illa  na- 
omifici  iu  turalis  in  ipfum  translata  fuerit.Quia hic 
: humano,  titulus  vel  efl  eledio,  Sc  confenfus  po- 
pulorum , Sc  hic  in  praefenti  locum  non 
habet, vt  per  fe  manifeflum  eft : nunqua 
enim  omnes  populi  Chriftiani  propria 
voluntate , Sc  confenfu  vni homini  tan- 
quain  fupremo  Principi  temporali  fe 
fubmiferunt.  Vel  efl  titulus  iufbi  belli, 
& de  hoc  etiam  clarum  cft  non  habere 
locum  in  aliquo  Ecclefiaflico  Principe. 
Vel  efl  titulus  legitimae  fuccefsionis,  Sc 
hic  etiam  eiTc  non  potefl,  praecifc  fiften- 
doin  iure  humano , quia  fupponit  legi- 
timum titulum,  Sc  dominium  in  praede- 
ccfTore , Sc  ita  afeendendo  neceflarib  fi- 
flendum  eft  in  aliquo , qui  alio  priori  ti- 
tulo humano  tale  dominium  fine  fuccef 
fione  obtinuerit  , qui  non  potefl  effe, 
nifi  vel  consefionis  populorum,  vel  bel- 
li , quod  aut  a principio  fuerit  iuftum, 
aut  per  tacitum  confcnfum  fubditorum 
per  legitimum  tempus  iuftum  fuerit  fa- 
ctum; nihil  autem  iftorum  habet  locum 
in  aliquo  Pontifice  ,cuiufcunquc  tem- 
poris , vel  fuperioris  feculi  cogitetur. 
V el  denique  liic  titulus  eft  alicuius  do- 
nationis ab  homine  factae, & de  hoc  fe- 
re- eadem  eft  ratio , qua:  de  titulo  fuc- 


A cefsionis.  Quia  nemo  potefl  donare, nifi 
quod  habet;  nullus  autem  Princeps  ctia 
temporalis  habuit  vnquam  fupremam 
iurifdidionem  temporalem  diredam  in 
omnes  prouincias , Sc  regna  Chriltiana, 
vt  fupra  tetigi,  ergo  nullus  eft , qui  £c- 
clefiae,vel  Pontifici  talem  donationem 
facere  potuerit. 

Qii£  omnia  rede  confirmant  illa  iura 
canonica,  qua:  tradunt  Pontificem  Ro- 
manum legitimum  ius,  Sc  temporale  do 
minium  habere  Romani  regni,  feu  pa- 
trimonij  (quod vocant)  Sandi  Petri, 
per  donationem  a Conltantino  Impe- 
ratore fadain,  vt  patet  ex  c.  Conftantms. 

1.  & 2.96.  difl.&  excap.  Fundamenta,  Cap.  Co- 
de  eled. in  6.  & cap.  luturam.  1 2.  q.  i . flMltinus* 
Nam  hinc  aperte  colligitur, titulo  don  a-  Cap./«?J 
tionis  folum  habere  djrede  temporalem  damenta. 
iurifdidionem  in  regnum  , Sc  duitates,  Cap. 
quae  funt  de  patrimonio  Petri,  fubquo  iuram. 
patrimonio  comprehendimus  omnem 
ditionem  temporalem,  quam  nunc  pofi. 
fidet  Romanus  Pontifex,  fiue  totius  pa- 
trimonij  donatio  fada  fuerit  a Conftan- 
tino,  fiue  ab  illo  fuerit  inchoata,  &ab 
alijs  Regibus,  Sc  Principibus  aucta. 

Supereff  dicendum  de  titulo  iuris  di-  15. 
uini  pofitiui,  qui  folum  potuit  incipere  IcJern  Pr°- 
perChrifliDomini  donationem, & per- 
feuerare  per  legitimam  fuecefsionem,  a rc  1U1 
Ciniflo  autem  Domino  nulla  talis  do- 
natio fada  eft,  &confcqucnter  nulla  po 
tefl  elfe  in  tali  iurifdidione  temporali 
legitima  fuccefsio;ergo  neque  hoc  titulo 
conuenit  Pontifici  huiufmodi  iurifdi- 
dio.  Quod  autem  Chriftus  illam  iurif- 
didionem non  dederit  Ecclefis,  proba- 
tur in  primis,  quia  fi  dedifTet  alicui,  ma- 
xime Petro,  vt  nunc  fuppono  ex  his, 
quae  inferius  de  primatu  Romani  Pon- 
tificis  dicenda  funt . Petro  autem  non 
donaffe  fatis  colligitur  ex  Matthir.  16.  Matt.  1 6» 
vbi ante  illa  verba.  Quodcunque  ligaue- 
ris , Sc  quodcunque  j olueris  , pnrmittit 
Chriflus  promifsionem , Tibi  dabo  cla- 
ues  regni  calorum , non  ergo  promit- 
fit  Chriflus  Petro  claues  regni  terre- 
ni, ac  proinde  non  promifit  temporale 
dominium , vel  iurifdidionem  tempo- 
ralem directam , fed  fpiritualem  pote- 
flatem  . Quocirca  quod  flatim  Chri- 
ftus  addit,  Quodcunj.ligaueris  ,vel,  Quod- 
tunque  f olueris , fecundum  poteflate,  qua 
X noipi- 


Uber,  3. de  Primatu  fummi Pontificis. 


IS- 


diffnit.  48. 
ject.z. 


2 . t cr.8. 
IUiW.  22. 


1 6. 

IOtUl.  18. 


B 


24-2 

nomine  clauium  promiferat , fine  dubio  A 
intclligcndum  eft.  Et  imnhter  verbum, 
pafce  oties  me  as  facundum  eandem  pote- 
ftatem  intelligendu  eftjnam  lbipromil- 
llonem  prius  facta  Chriftus  adimplemt. 

In  nullo  autc  alio  loco  indicauit  Urnlt  , 
fe  dare  temporale  dominiu,  aut  legnnm 
propriu  directu  Petro, vel  Eccleuae  lue, 
neque  etiam  Ecclefiaftica  traditio  hoc 
oEendit/edpotius  oppohtum,vt  vifum 
efftergo  nulla  fupcrnaturali  \ ia  ncois  co 
ftarepoteft  de  tali  iurildiftione  tempo- 
rali, <!x  direfta  Pontificis:  ergo  no  poteft 
cum  fundamento  illi  attribui , cum  non 
nili  fupernaturaliter  pofsit  illa  habere. 

Deinde  eft  optima  coniectura,  quia 
ipfe  Chriftus  libi  inhumanitate  fua  non 
alTumpfit  regnum  terrenum,  feu  tempo 
rale,cum  dominio,  <5e  iunfdiCtione  tem- 
porali direfta , qualis  eft  in  Imperatore, 
vel  alijs  Principibus  humanis : ergo  neqj 
illam  tribuit  Vicario -luo  in  terris.  Ante- 
cedens fupponimus  ex  his,  quae  in  pri- 
mo tomo  3 .partis  de  regnoChrifti  dixi- 
mus, &nunc  breuiter  oftenditur  ex  his, 
quae  Scriptura  dicit  de  paupertate  Chri- 
iti Domini,  vt  eft  illud  2.  ad  Corinth.8. 
Scitis  gratiam  Domini  nofin  Jeju  Cbrifti,  £ 
quipropter  nos  egentis  fafttus  e fi , cum  ejjet 
diuespet  illius  inopiayos  diuites  e fietis. \ n- 
de  Ioannes  22.  in  Extrauagat. Cuminter 
nonnullos,  de  Verbor.  fignili. docens,  ha- 
buifteChriftum,non  obftante  pauperta- 
te , quarundam  paucarum , & vfualium 
rerum  dominium  , manitefte  fupponit, 
non  accepifle  regnorum  dominium,  vel 
aliarum  rerum , quarum  proprietas  ho- 
mines diuites  conftituit . Et  hoc  fignifi- 
cauitipfe  Dominus,  cumMatthar.  8.  & 
Matt.%.  Luc.p. dixit,  Filiushomms  non  habet, ybi 
Lue. 9.  & caput  reclinet . Et  de  tcporali  iurifdiftio- 
I2.  ne  idem  fignificauitLuc.12.vbi  cuidam  p) 

petenti , Dic  fratri  meo  ,ytmecum  diuidat 
heereditatem , rcfpondit.  Homo , quis  me 
conftituit  indicem  ,autditiiforem  fuper  yos , 
quafi  diceret,  non  aftumpfilTe  illud  iudi— 
cium , nec  ad  temporalem  iurildiftione 
exercendam  in  mundum  venifte , vt  re- 
cte Ambrof.Theophylact.  &Eutym. 
adnotarunt. 

Et  hoc  etiam  confirmauit  idemmet 
Dominus  Ioan.18.  dicens,  Regnum  meti 
non  eft  de  hoc  mundo, id  eft,noeft  tempo- 
rale,& terrenum, quale  eft  regnum  Cae- 


CjriU. 
Chryso) i. 


%char,<), 


faris,  vt  ibi  exponunt  Cyrill.  lib.  1 2.  in 
Ioan.cap.io.  Sc  lequentib.& Chryfoft. 
Honul.82.in  Ioan.  & optime  Auguft. 
traci.i  1 5 dicens , Audit  e omnia  regna  ter- 
rena non  impedio  dominationem  yejlram  in  Auguft. 
hoc  mundo  , regnum  meum  non  eft  de  hoc 
mundo.  Vnde  omnes  Patres  docent  af- 
fumpfitfe  Chriftum  regnum  fpirituale, 
quod  veram  paupertatem  no  excludit. 

I deoque  Zachar.  9.  praedicitur  ventu- 
rus Saluator,  qui  cftet  Rex , & pauper, 
quod  in  Chrifto  impletum  elTe  decla- 
rauit  Matth.cap.21 . & Ioannes  cap.22.  ^ 

& in  Pfaha.de  Chrifto  dicitur;  Ego  ante 
conflitutus  jum  Rex  abeo  fuper  Sionmon-  p,^  f" 
tem  Saritum  eius,  & ftatim  additur  ,prx- 
dicans pr receptum  eius , ad  fignificandum 
regnum  illud  effe  fpirituale , non  terre- 
num. Vnde  Auguftinus  fupra,  monte 
illum,  fuper  quem  Chriftus  eft  Rex  co-  -dugiifl, 
ft  i tutus,  non  efte  de  hoc  mundo,  dixit, 
quia  credentes  in  Chriftum,  qnifunt  regnum 
eius , non  ftunt  de  hoc  mundo , Hilariu  s autc  HiUrtm. 
dixit,  non  efte  Hierufalein  terreftrem, 
fed  coeleftem.  Et  hoc  etiam  modo  prae- 
dictum eft  ab  Angelo  de  Chrifto.  Dabit 
illi  Dominus [edem  Dauidpatris  eius,  &fta 
tim  fubiungit,  & regnabit  in  domo  Iacob 
in  x ternum,  & regni  eius  non  erit  finis, quia 
non  temporale  , fed  fpirituale  futurum 
erat,  vt  adnotarunt  Epiphan.  haeref.  29.  Epibhsn. 
&Hieronym.  Ierem.  22.  & Zachar. 6.  Umon. 
Ratio  vero  eft  quia  temporale  regnum 
non  fuit  Chrifto  necefiarium  ad  hono- 
rem, vel  maieftatem  fuam,&  ad  ex- 
emplum,ac  redemptione  noftra  fuit  ma 
gis  expediens , vt  illud  non  alTumeret. 

Atque  hinc  facile  probatur  prior  il-  17 
latio,  quia  Chriftus  non  contulit  Vica-  Obieftia. 
riofuopoteftatee,qua  noipfe  aftumpfit. 

Dices , quanuis  Chriftus  non  habuerit 
temporale  regnum  caducum,  & imper- 
fectu,  habuifle  tamen  etiain  humanita- 
te fua  propter  gratia  vnionis  dominium 
quoddam  excellctius,  per  quod  poterat 
fua  voluntate  vti  quibufcuaq;  rebus,  vel 
regnis  teporalibus,  & cofequenter  per  il 
ludetiapotuifte  dare  Vicario  fuo  tepo- 
ralia  regna,  & diredlaiurifdidtionc  tem- 
porale. Refpondemus, no  negari,quin  id  Solutio! 
facere  potuerit , ficut  etia  potuitfibi  afiu 
mere, fed  colligimus , no  dedifte,cu  illud 
no  alTupferit,quiano  reliquit  I terris, ni 
E V icariu  illius  regni, quod  ipfe  de  facto 

aftlimp- 


Cap,  j.  De  fuprema  pote  flat  e Regum  in  temporalibus . 24 3 


18. 


A&Timtf. 

2. 


19. 

Obic&io. 


Pri;naref- 

,'OullC. 


Cernar. 


alTumpfit , quod  regnu  fpiritualc  cff,  vt 
offcdimus,  di  perlecte  quide  cosumatur 
in  gloria, in  hoc  vero  inudo  inchoatur  in 
Ecdelia militante. Ite  quia Chriftus ha- 
buit perfectam  fpiritualc  potellate  fine 
iutifdidione  tcporali  directa  5 ergo  etia 
potuit  comunicare  Vicario  fuo  perfeda, 
feu  fufficicntc  iurifdi&ionem  fpiritualc, 
fine  altera  dire&c  teporali . Ac  denique 
quia  fient  fuit  cxpcdiens,Chriflu  ipfmn 
non  alTumere  temporalem  iurifdictio- 
nem  , ita  etiam  conueniens  fuit,  vt  Vi- 
cario fuo illam  non  communicaret,  nc 
aut  Reges  tem  perturbaret , aut  fpiri- 
tualia  lecularibus  m i fcere  videretur. 

Vnde  poffumus  vltimo  ratione  argu- 
metari,quia  domimii  temporale,  cum  iu 
rifdictione  direda,&  ciuili  in  vniuerfam 
Ecdelia  no  erat  ncceflaria  adfpirituale 
regimen  Ecdcfiar,  vtper  fe  manifeftum 
elt  ,ncq;etia  ad  eundem  fine  erat  vtilis, 
imo  potius  magno  impedimeto  elfe  po- 
tuilletjergo  non  elt  verilimile  a Chrilto 
fuitle  data.Minor  probatur  primo,quia 
tcporale  regimen  elt  longe  diuerfum  ab 
fpirituali  ,&  implicat  homines  negotijs 
lecularibus, qu^  maxime  auertut  ab  fpi- 
ritualibus,propter  quod  dixit  Paul.2.ad 
limot.  2.  Nono  militans  Deo  imphcatfe 
negotijs  jecular ibus : ergo  incredibile  eft, 
C 1 ir  i i 1 u D o m i 11  u c 6 i u n x i Ile  h a s d u a s fu 
premas,  & vniuerfdes  potefktes  in  vno 
fupreinoPotifice  Ecclefia?,cummorali- 
tcr  impofsibile  fit, vnu  homine  fufficere 
vtriq,  poderi  vniuerfalis  gubernationis. 

Dices. Hac  ratione  probaretur,  Sumu 
Pcntifice,vcl  alios  Epifcopos  non  poflfe, 
ncc  debere  elfe  lunul  teporales  Princi- 
pes. Rcfpondetur,in  primis  verum  efle, 
Chriftu  Dominuidnon  inflituifTc,neqj 
pra-cepilfc,  neq;  alicui  ex  fuis  miniflris, 
feu  Palloribus  teporalem  Principatum 
dedi  fle  . Et  hoc  probat  difeurfus  fa&us, 
8<  cofirmat,qux  de  Chrifli  Domini  reg 
no  dixim9, quia  ille  nec  totius  orbis,  nec 
alicuius  partis  eius  Principatu  tempora- 
lc,aut  feculave  iudiciu  fumpfit, vnde  nui 
li  etia  Epifcopo,vel  Vicario  fuo  illud  co 
municauit . Quodergo  ipfe  de  fe  dixit, 
Quis  me  coftituit  iudtcem  inter  yos,  in  vnu- 
q icqucEpifcopu  conuenit.Quod  etiam 
alijsteftimonijs,  St  logo  difcurfu  olledit 
Bernar.lib.i.de Conhderat.ad  Eugeniu. 
c.6.St  lib.2.c.5.  Addo  nihilominus,non 


A 


B 


C 


D 


prohibuilTe  Chrif!um,ne  Pontifex,  aut 
Epifcopus  pofsit  efTe  fimul  teporalis  do- 
minus , quia  nec  talis  prohibitio  offendi 
potelf,vt  fupra  tadu  cfl.de  ex  dicendis 
magis  coflabit:  neq;  etia  fequitur  ex  ra- 
tione propoiita,  quia  110  efl  per  fe  malu, 
eundem  elle  Ecclefialticum  Pallore,  & 
Principem  teporalem. Quin  potius  licet 
tfcporalis  cura  nimis  ampla,&  vniuerfalis 
no  recte  coueniat  cu  fpirituali  folicitudi 
ne,  nihilominus  principatus  aliquis  topo 
ralis  moderatus  potefl  no  foliim  effe  li- 
citus, fcd  etia  expedies  ad  Ecclefiar  fplc- 
dorem , Sc  authoritatem  conferuandam, 

&c  ad  necefiarios  fuptus , & alios  fimiles 
honcflos fines,  vt  rede  diciturin  c.Fun - Cap.j Fun- 
dumenta.de  Elecl.  in  6.  Et  ideo  Chriflus  dmenta. 
Dominus  hoc  non  prohibuit,  fed  huma- 
na difpofitioni  reda  ratione  regulats, 

& pro  temporum  opportunitate  id  reli- 
quit. 

Aliter  vero  refpoderi  pollet  rationi  fa-  Seeund^  fy 
^Eacjilla folu probari  exercitiu  vtriufque  luno, 
iurifdidionis  vniuerfalis  no  debuifife  ii- 
mul  eide  perfonar  comitti , nihilominus 
tame  in  habitu  potuifife  vtraqueiurifdi- 
dionc  dariPotifici,dataq;  effe  ea  lege,& 
coditione,vt  fpiritualeper  fe,temporale 
vero  per  alios  ordinarie  exerceret . Sed  ..  . 
hoc  etia  facile  impugnatur, no  folu  quia 
etia  illa  iurifdi dio  in  habitu  nullo  titu- 
lo,aut  probabili  modo  ofteditur,  vt  pro- 
batu eil,fed  etia, quia  vel  eft  im pertines, 
vel  odiofa  valde.  Aut  enim  qui  illam  ha- 
bet,nunqua  per  feipfumvti  illa  debet, & 
fic  erit  otiofa,  St  inutilis,  quia  nunquam 
poterit  quis  illa  vti  per  alios , nifi  prius 
per  fe  illa  vtatur,faltem  illam  delegando, 
vel  ordinariam  committendo.  Sl  vero  ad 
hunc  vfum  data  dicatur , interrogo  vlte- 
rius, an  Pontifex  v.  g.  comittendohanc 
iurifdidionf , illam  omnino  a fe  abdicet, 

& omne  illius  curam  prorfus  relinquat, 
vel  ita  illam  comittit,  vt  femper  maneat 
temporaliter  fuperior,  & cum  poteffate 
reuocandi  comifsionem,  vel  faltem  limi 
tandi  eam,vel  etiam  fub  arbitratu  corri- 
gendi , aut  emendandi  ada  per  illam.  Si 
priori  modo  hxc  iurifdidio  in  habitu 
cogitetur,  eft  fine  fruftu  , & otiofa. 

Quid  enim  refert, quod  Pontifex  ha- 
beat hanc  poteffatem  in  habitu , fi  ne- 
ceflario  debuit  illam  dare  alijs,  per  quos 
exerceretur , & poftquam  dedit  iam  no 
X '2.  poteft 


Lib.j.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


poteftaftum  fuperioris  exercere  in  illo  A 
ordine  ? Imo  potius  (equitur,  iam  nunc 
illam  non  habere,  & folum  fingitur  ali- 
quando habuifte,  vt  emanatio  huius  po- 
te flatis  ad  Principes  feculares  Pontifici 
attribuatur,  quodinuidiae  fatis  plenum 
ducitur,odiofumcp  nimis, <Sc  alias  eft  etia 
fine  fruftu,&  fundamento. 

Si  vero  pofteriori  modo  cogitetur 
haec  poteflas  ita  in  habitu,  vt  pofsit  exi- 
re in  a dium, quando  libuerit, vel  quando 
oportuerit, fic  augetur  odium,&inuidia, 
quia  iam  Principes  temporales  non  erut 
fupremi  Reges,falfumq;  erit  Sedulij  car 
men  ab  Ecclciia  receptum , & celebra-  & 
tum  fatis , Non  eripit  mortalia , qui  regna 
dat  ccelejlia, poterit^;  Pontifex  prolibi- 
to  fuo  regna  temporalia  auferre,  vel  mu- 
tare, <Sc  iudicia  temporalium  rerum, dif- 
penfationes,<5c  fimilia  fibi  etiam  ad  libitu 
vindicare,  falte  valide, nam  licet  fortafle 
non  bene  faceret  propter  perturbatione 
ordinis , fadlu  nihilominus  teneret,  quia 
efTet  ex  fuprema  iurifdictione,  a qua  in- 
ferior pendet.Hoc  autc  no  folum  odio- 
fum  ell , & Regum  animos  perturbare 
potefl  non  fine  caufa;  veru  etiam  eft  per 
fe  incredibile , quia  eft  contra  vniuerfa- 
lein  pacem  Ecclcfii,&  contra  vmuerfa-  C 
lem,ac perpetuum  vfum  eius.V nde  etia 
Iurifperiti,qui  dicunt  Sumum  Pontifi- 
cem habere  fupremam  iurifdidlionem  te' 
poralem,id  non  admittunt.  Imo  in  mul- 
tis adlibus  iurifdidlionis  temporalis  ab- 
folute negant,  pofie  Pontificem  extra 
ditionem  fuam  temporale  illosvfurpare, 
etiam  valide,  vt  comuniter  tradunt  Do- 
dlores  incap.  Per  y ener abilcm , Qui  fili) 
fint  legitimi.  Ac  denique  fi  hoc  modo  ha 
berct  Pontifex  iurifdidlionem  tempo- 
ralem totius  Ecclefiae , non  minus  opor- 
teret ipfum  effe  folicitum  de  bono  tem-  _ 
porali  regimine  omnium  regnorum  Ec- 
clefiae , quam  de  regimine  fpirituali  om- 
nium Epifcopatuum:  nam  eft  eadem  ra- 
tio, <Sc  obligatio,  feruata  proportione, & 
ita  procedit  ratio  facta, quod  illa  duplex 
folicitudo  vniuerfalis  humanas  vires,  & 
capacitatem  moraliter  excedat, fitq;  co- 
tra  omnem  rationem,  & vfum. 

Ex  fundamentis  contrariae  fentenfie 
piimum,  & fecundum  procedunt  tantu 
de  pote  ( lat e i u d i re  cla . E t p rofe  clo  m u 1- 

ti  ex  authoribus  pro  illa  fentetia  relatis. 


de  eadem  tantum  fuperiori  poteftate  lo- 
quutur,  vt  in  fine  huius  libri  declarabi-  So]UUDtBr 
mus  .Tertium  autc  fundamentu  proce-  ^C('a‘Beti 
dit ex falfo principio,quia  ChriitusDo-  tem?** ’* 
minus  dominia  teporalia  non  allumpfit, 
vt  diftu  eft . Simili  modo  deficit  quartu 
fundamentu, quia  Ecclefia  non  eftvna 
refpublica  teporalis , ficuteftfpiritualis, 

& ideo  non  indiget  vna  temporali  pote- 
ftate  direfte  fuprema , fed  vna  (piritua- 
li,  quae  ad  temporalia  extendatur,  vt  in- 
fra etiam  videbimus. 

C A P V T VI. 

Vtrum  fit  in  Ecclefia  ChrtSli  Spiritualis  po* 
te  Jias  turijdiftionis  exterme , er  quafi 
poltttcad  tepor  ali  dijtinfta  ?. 

Diximus  ha<ftenus&e  poteftate  te- 
porali,vt  conftet;nullum  Princi- 
pem Chriftianumiure  polle  Ca-  *• 
tholicam  Ecclefiam,vel  doclrina  argue- 
re, quod  debitam  poteftatem  illi  pro  li- 
bito  eripiatmuc  dicendu  eft  de  fpirituali 
poteftate,  vt  etiam  oftedamus,  quid  Re- 
ges fchifmatici  in  hoc  genere  indebite 
vfurpet,&  in  quibus  rebus  Ecclefiaftic^ 
poteftati  contra  diiiinum  ius  obedire,  & 
fubijci  recufent.  Quia  vero  poteftas  Ec- 
clefiaftica  multiplex  eft,  ideo  in  titulo 
reftringimus  quxftione  ad  poteftatem 
iurifdiCtionisfpiritualis,&extern£.  Du- 
plex enim  diftingui  folet  poteftas  Eccle 
fiaftica,fcilicet,ordinis,  & iurifdi  (itionis:  p0|efta,fc* 
ad  hsec  enim  duo  membra  alia, quae  adnu 
merari  folent,  reducuntur,  vt  recte  Na-  ali'  Ziidi'. 
uarr.  adnotauit.  De  poteftate  ergo  ordi-  thonis, 
nis  hic  non  tractamus , non  enim  perti-  d.cap.  A o 
net  adpraefentem  controuerfia,quia  illa  «ifinotab. 
no  eft  poteftas  fuperioris  in  fubditos,fed  3 ui.84. 
eft  facultas  quaedam  moralis  ad  cultum 
Dei  religiofum  ordinata, vel  per  oblatio- 
nem facrificij,vel  per  adminiftrationem, 
aut  difpenfatione  facramentoru , quae  ad 
fanftificationem  fidelium  funt  inftituta; 
vel  denique  per  quafcuq;  alias  caeremo- 
nias, qu£  ad  ornatu  facrificij,aut  facram£ 
toru,couenieter,  Sc  ordinate  fieri  debet. 

\ ndc  etia  Proteftantes  non  omnino  vi- 
dentur hanc  poteftate  negare,  quauis  ita 
illam  interpretentur,  vt  nomine  potius, 
quam  re  illa  cofiteantur . Sedhocintra- 
ftatu  de  Sacrametis  examinandum  eft. 

Poteftas  item  iurifdiftionis  fubdiftin  2. 

guitur 


luriMiftio 

hem  ccclc- 
fuftica  du- 
plex. 


Senfmqua: 

itionis. 


?; 

Marfilii  hae 

-efis,&fun- 

Iamentuni 

'chi(m»iis 

^nglicani. 


;! 

i:  tlm.  Pe 
t tgiusli.i. 
k e PUnth 
” cclcf.  ca. 
* 8. 

?’  tder.  lib. 
AeVifib. 
fonarcb. 

iti.i  66. 


4- 


Cap,  6 . De  frirituali  iuri feli  ctioneEc  cie fi& inforo  externo.  2 4/ 


guitur  iniurifdi&ionem  interni  fori  A 
nitentia: , & externi  tori  Ecclefiaftici . 
Prior  proxime  conftituit  facerdotes  fu- 
periores,&  iudiccs  in  quodam  diuino,& 
fccreto  foro, quod  in  facramento  poeni- 
tentiae exercetur. iit  quanuis  dc  hac  etia 
fit  magna  contentio  haereticorum  huius 
temporis  contra  EcdefiamCatholicam, 
illam  nunc  praetermittimus,  quia  neque 
Rex  Iacobus  illam  attigit,  neque  ad  ex- 
teriorem politia  etiam  ecclefiaftica  fpe- 
ffat . His  ergo  poteftatibus  omifsis  fer- 
moell  depoteftate  lurifdiftionis  exter 
nx  data*  ad  gubernandam  Ecclefia,  qua-  -g 
tenus  eft  quadam  fpiritualis  refpublica, 

& corpus  Clui fli  myfticu , quam  Epiri— 
tuale  vocamus , vt  atcporali  eam  diftin— 
guanius.  Vnde  iuxta  intentionem  no- 
itram  idem  elf  quaerere , an  haec  iurifdi- 
ftio  iit,&  an  lit  a temporali  diftinfta. 

In  hac  ergo  quaeltione  fuit  haerefis 
Marfilij  Paduani,  qui  fere  ante  qumge- 
tos  annos  inter  alias  haerefes  dixit, Chri- 
ftu nullam  iurifdictionem  Ecclefiae  fu£, 
aut  Epifcopis , vel  Romano  Potifici  de- 
dilTc,  vel  in  Jaicos,  vei  in  clericos;  vel  ad 
praecipiendum,  feu  obligandum  ; vel  ad 
cogendum, fcu  puniendi,  fed  fioliimde- 
dille  facerdotibus  poteftate  miniftrandi  q 
facramenta,  & praedicandi  verbum  Dei, 

& in  reliquis  omnibus  difpohtioni,&  iu 
rifdifitioni  temporalium  Principum  eos 
fubie&os  reliquilTe.  Ita  errorem  huc  re- 
ferunt plurcs  authores  ,feddiftin<ftius, 
quam  exteri  Albertus  Pighius  lib. 5*.  de 
Ecelehaft.Hierarch.Et  in  hoc  errore  vi- 
detur fuiifie  fundatus  Henricus  VIII. 

Rex  Angliae  ad  fchifma  contra  Ecclefia 
Romanam  excitandum.  Vt  enim  Pon- 
tilici  obedientiam  negaret,  confequen- 
ter  etiam  negauit , fe  habere  in  terris  fu- 
periorem  tam  in  fpi ritualibus,  quam  in  D 
temporalibus , & confequenter  alfieruit 
in  fuo  regno  fe  habere  totam  potefhtem 
fupremam  ,quae  in  Ecclefia  refpecliue 
elle  potell.  Idetnq;  dc  quocunque  Rege 
temporali  Chrifliano cenfuifTe  videtur, 
quia  non  potuit  maiorem  rationem , aut 
titulu  talis  potellatis  in  fe,  quam  in  alijs 
fupremis  Regibus  inuenire  : idq,  difer- 
te,ac  frequenter  vel  affirmat, vel  fuppo- 
nit  Rex  Iacobus  in  fua  ad  Chriflianos 
Principes  Praefatione. 

Ex  quo  inanitefte  conuincuntur , no 


agnofeere  in  Ecclefia  aliam  poteftatem 
iurifdictionis  prxter  eam, qua:  efl  in  Re- 
gibus temporalibus , vel  qux  ab  llla.ma- 
nat,  quia  nullum  alium  titulum  ad  illam, 
vfurpandam  praetendere  poliunt.  Vnde 
ficut  fupra  diximuSjRegiam  poteftatem 
a populo  ad  Reges  manaife,  ita  referunt  • 

Anglicanac  hiftoriae,  Regem  Henrjcum: 
ex  confenfu  regni  in  Parlamento  hanc 
fibi  arrogaile  poteftatem , idemq;  in  fi-  jf?  CYt.  pffi 
mili  conuentu  fuiifiein  Eduardop.roxi-  htsK-egiv  • 
mo  fucceflore  declaratum,  pofteaque  in 
Elifabeta  innouatum . Ergo  fignurh  eft. 
non  aliter  de  hac  potcftate,  quam  de  po- 
litica fentire.  Idcq;  fatis  oftedit  Iacobus . 

Rex,cum  iure  hxreditario,&  titulo  car- 
nalis fuccefsionis  illam  habere  profitea- 
tur. Neq,  ab  hoc  errore  alienus  fuit  Cal- 


uinus,aut  Lutherus , nam  licet  Caluinus 
primatu  Henrici  non  approbauerit , ni- 
hilominus ex  alio  principio  huiufmodi 
fpiritualem  poteftatem  negare  cogitur. 
Ille  enim  cum  Luthero , & alijs , omnes 
Chriflianos  pares  in  facerdotio  faciunt, 
& diftimftioncm  cleri  a populo  laico  e 
medio  tollunt, atque  ita  nullam  potefta- 
tem fpecialem  ponunt  in  Ecclefia  adgu 
bernandam  illany.praeter  eam,quae  eft  in 
magiftratu  politico,  vel  quae  in  aliqua 
communitate  adfieruandum  reftum  or- 
dinem ex  natura  rei  exiftit. 

Fundamenta  huius  erroris  diuerfasut. 
Nam  ifti,  quos  vltimo  loco  retuli  funda- 
ri potuerunt,quia  crediderunt, inEccle- 
fia  nullum  effie  verum,  ac  proprium  fa- 
crificium  , & confequenter  nec  verum, 
ac  proprium  facerdotiu,fed  tantum  fpi- 
rituale,ac  metaphoricum,  quod  omnib9 
Chriftianiscomuneeft,  dc  quibus  dici- 
tur. x .Petr.  2.  Etipfi  tanquam  lapides  yiui 
fupercedificaminijomus  fpiritualis  ,facer  do- 
tium fandum , offerre  fpirituales  hostias  ac- 
ceptabiles  Deoper  lefum  Chriftu.  Et  infra. 
Vos  ante  genus  eleftum  regale  facerdotium. 
Marfilius  aute  licet  facerdotiu  no  nega- 
nerit,  & cleru,  feu  presbyteros  a populo 
diffinxerit,  negauit  tame  in  clero  hierar 
chicu  ordinem , dixitq;  omnes  presby- 
teros elfie  equalesEpifcopis,&Epifcopos 
Papae ; ynde  intulit  non  habere  inter  fe, 
vel  refpefitu  populi  fubiecIione,aut  prae 
lationem, fed  omnes  dixit  effie  fubieclos 
politico  magi ftra tui . Affierebatq;  illud 
Luc.  2z.  Reges  gentiu  dominatur  eoru,  yos 
X 3 autem 


Vide  Bel - 
larJibr.4, 
de  Ponti  fi. 


Fundamen- 
tum didis 
hsrefis. 


1.  Petr,  2 1 


z.Timot.z 


t.Cor.a. 


6. 

Prima  afler 
si»  de  fide. 


Probaturex 
Scriptura. 
Matt.  1 6. 
(irzi. 
Matt.  I 8. 


24J 


Lik  J.  'De  Primatu  Summi  Pontificis. 


tute  non  ftc,  quibus  verbis  arbitratus  eft,  A 
prohibitu effe  clericis  omne  dominatu, 
feu  iurifdicfionem . Inducebatq;  ahate- 
ftimonia  Scripturae,que.a  feculanbus  cu 
ris  clericos  abftrahunt,vt  eft  illud.  A7 emo 
militans  Deo , implicat Je  ne  gotiijsfe  culari - 
bus. z.ad  Timot.x.<Sc  illud  ,Seculariaiudi- 
ciafi  habueritis-,  contemptibiles  qui  funt  in 
Ecclefia, illos  conftituite  adiudicandum.  1. 
ad  Corin.  6 . De  Regibus  autem  Angliae 
non  mihi  conftat , quo  alio  fundamento 
nitantur, nifi,  quia  detorquendo  Scriptu 
ras  ad  alios  fenfus , negant  in  eis  efle  fun- 
datam fpiritualem  poteftatem , & exag-  g 
gerant  quod  Scripturae  praecipiunt  om- 
nibus Chriftianis,  P rincipibus,  & magi- 
ft ratibus  temporalibus  fubelTe.  V nde  in 
hoc  aequiparant  Ecclefiam  Chrifti  fyna- 
gogae , aut  reipublicae  fideli,  quae  in  lege 
naturae  elTe  poterat, in  quibus  putant, no 
fuilTe  aliam  poteftategubernatiuam  prae 
ter  eam, quae  vel  Regibus  data  eft  in  lege 
veteri,  vel  in  alio  flatu  ex  natura  rei  efte 
poterat  in  tali  comunitate  ordinata  per 
fidem  ad  veri  Dei  cultum , & religione, 

& a populo  in  Principes,  vel(quod  per- 
inde eft)  ex  confenfu  populi  in  primo- 
genitos transferebatur,  tanquam  vna,<3c  q 
eadem  potellasconnaturalis. 

Nihilominus  veritas  catholica  eft,  da-  _ 
ri  in  Ecclefia  fpiritualem  poteftatem  ve- 
rae, & propriae  iurifdiftionis , per  quam 
pofsit  Chriftianus  populus  in  ordine  ad 
falutein  animg  conuenienter  gubernari. 
Haec  alTertio  de  fide  certa  eft,  vt  comuni 
confenfu  Catholici  docent,  & probatur 
primo  apertifsimis  Scripturi  teftimo- 
nijs. Praecipua  funt  illa  duo,Quodcunq3li- 
gaueris,8cc.  Matt.  1 6 . & Pafce  oues  meas, 
Matt.  2i.  quae  inferius  ex  profeffotra- 
ftanda  funt. Simile  etiam  eft  illud  Matt. 

1 8 .SiEcclefiam  non  audierit, fit  tibi  tanqua  D 
ethnicus, & publicanus,  &adiungit,  ?Lme 
dico  vobis , qucecunq3  alligaueritisjuper  ter- 
ram , erunt  ligatae!? in  coelo,  & quacunque 
[olueritis fiuper  terra, erunt  e? fiolutain  calo, 
ligare  enim  , & foluere  manifefte  funt 
actus  iurifdiftionis , & ibi  non  eft  tatum 
fermo  de iurifdictione  inforo  interno, 
feu  fecreto  poenitentia , vt  per  fe  con- 
flat,nec  de  lurifdictione  temporali. Nam 
excommunicatio , de  qua  ibi  fermo  eft, 
cenfura  eft  c.cclefiafhca,quam  etiam  ip- 
fe  l\cx  Iacobus  interdum  fpiritualem 


appellat  ,in  praefatione . Sunt  etiam  ex- 
preffa  verba  Pauli.  2.  Corinth.  1 3 . Ideo 
h<ec  abfiens ficribo,vt  non prcefens durius  agd  2‘ 
fecundum  potefiatem , quam  Dominus  dedit 
mihi  in  cedificationem,non  in  dejlrutiionem. 
Poteftas  autem  fpiritualis  erat,  nam  tem 
poralis , vel  Regia  in  Paulo  non  erat.Itc 
ad  eandem  poteftatem  pertinet  quod  ide 
Apoftclus  ait  Aftor.20 .Attenditevobis, 

<?  vniuerfo  gregi , in  quo  vos  Spiritus  San- 
ftuspofuit  Epifcopos  regere  Ecclefiam  Dei , 
quam  ac quifiuit [anguine [uo,  vbi  aperte  di 
cit , Epilcopis  datam  effe  a Deo  pote- 
ftatem regendi  Ecclefiam  3 regimen  au- 
tem , & gubernatio  idem  funt  . Vnde, 
nifi  magna  vis  fiat  verbis,  de  poteftate 
iurifdictiomsA  poftolus  loquitur, vt  au- 
tem figmficet  illud  regimen  effe  fpiri- 
tuale,  addit  de  Ecclefia,  quam  acquifiuit 
[anguine  [uo , non  enim  acquifiuit  Chri- 
ftus  fuo  fanguine  temporale  regnum , 
fedfpi  rituale. 

Vnde  optima  ratione  fimul  cu  Scrip- 
turae teftnnonijs  poteft  haec  veritas  co-  Ratioo«  (i- 
firmari . Habemus  enim  ex  Scripturis,  mul  eaiem 
Chrifto  Deo  homini  promiiTum  efte  a ver'cat 
Patre  regnum  aeternu  iuxta  illud  Pfal.  f 
1 3 1 . Defrutlu  ventris  tui  ponam fuperfe - Jr- ' 1 5 
dem  tuam,  & Ifai.  p.  Super  folium  Dauid, 

& 1 fuper  regnu  eius  fedebit.  Et  addidit  An- 
gelus Luc.i  .Dabit illi  Dominus  fedem  Da  x 
uid  Patris  eius , regnabit  in  domo  Iacobm 
(Sternum , e?  regni  eius  non  erit  finis.  Hoc 
autem  Chrifti  regnum  non  in  coelo  tan- 
tum , fed  in  terra  etiam  tradendum , feu 
inchoandum promififum  eft,  vt  patet  ex 
Daniel.7.  ^Afficiebam  in  vifione  nottis ,e? 
ecce  cum  nubibus  coeli  quafi  filius  hominis  Dinitl. 7 
Veniebat.  Et  infra , & dedit  ei potejlatem, 

<?  honorem , & regnum , & omnes  populi, 
tribus , & lingua  ipfi  feruient , pote  fias  eius 
fotejlas  ceterna,  qua  non  aufertur,  & regnu 
eius,  quod  non  corrumpetur 3 illum  autein 
filium  hominis  efte  Chriftu,  qui  in  Eua- 
gelio  faepe  filius  hominis  appellatur, om 
nes intelliguntfilliusqj  regnum  poft  alia 
imperia  fuifife  in  terra  inchoandum,  & 
perpetuo  effe  duraturum, tum  illo  loco, 
tum  etiam  Daniel.  1 . aperte  praedicitur, 

& concordat  illud  Ezechiel.  3 7.  Faciam 
eos  in  gente mvnam  in  terra  in  montibus  If- 
rael,e?Rex [ummus  erit  Dominus  imperas, 

<?  non  erunt  vitra  dux  gentes.  Quae  verba 
de  Chrifto, & eius  Ecclefia  euidenter  in- 

telligun- 


C.  6.  De  fyiritUali  iurifdiciioneEQclefa  inforo  externo < 247 


8. 


G^gor. 

Juyifl. 


Upiphan, 


' uafio  Re 
’,is  Anglii 
uisqae  ra» 

ioncs. 


rima. 


tclliguntur  ,vt  ex  toto  contextu  vfque  . 
ad  finem  capitis  conflat.  Hoc  autem  reg 
nu  Chrifti  corporale,  feu  temporale  non 
eft, fed  fpirituale,  & aeternum , vt  cap.4. 
diximus,  & colligitur  ex  verbis eiufd£ 
Ezechielis , Saluos  cos  faciam  deymuerfis 
jedibus,  vi  quibus  pcccauerunt,eyc.  & ex 
lcrcm.13.  Ecee  dies  y emunt, dicit  Domi- 
nuSyisrfuf citabo  Dauid  germen  iuflum  ,& 
regnabit  Rex,tsr  fapiensent,&J  faciet  indi- 
cium,& iujhtiam  in  terra,  in  diebus  iliis  fat- 
uabitur Juda , e¥  Ijrael  habitabit  confiden- 
ter , & hoc  eji  nomen  , quod  yocabunt  eum. 
Dominus  iujlus  nofter.  Et  hoc  iplum  con- 
firmant alia  teftimonia  ex  Scriptura,  & 
Patribus  dido  cap.4.  adduda. 

Ex  quo  vlterius  codudimus  hoc  reg- 
num Chrifti  non  efle  nifi  Eccleliam  eius 
in  qua  ipfe  fpiritualiter  regnat.  Y t dixit 
Gregor. lib.i. in  1 .Reg.in  vltimis  verbis 
Et  Auguft.  traft.  1 1 j.  in  Ioan.  Quod  eji 
regnum  eius,mli  credentes  in  eum ? Quibus  di 
cit  de  mundo  non  ejlis.  Et  infra.  V ude  non 
ait,  regnum  meum  non  eji  in  hoc  mundo , fed 
non  eji  de  hoc  mundo, nec  dicit, non  eji  hic, fed 
non  eji  hinc.  Hic  e fi  enim  yjque  ad  fwemj  ce 
culi:  Ergo  ficut  regnum  fpirituale  eft, ita  , 
per  fpiritualem  poteftatem  regi  debet. 
Hoc  autem  regnum  perpetuum  eft  non 
foliim  in  coclo/cd  etiam  in  terra,  quadiu 
mundus  durabit, vt  ex  Auguftino  retuli, 
& in  libro  etiam  primo  tractando  de  Ec- 
fiaoftendi  ; ergo  etiam  poteflasfpiritua 
lis  ad  regendu  illud  ita  eft  a Chrifto  huic 
Ecclefia?  conceffa,  vt  in  ea  perpetuo  du- 
ret,quia  non  poteft  regnum  fine  potefta 
tegubernatice  illi  proportionata  confer 
uari.  Vnderede  dixit  Epiphan,  haeres. 
29.  Thronus  Dauid, & Regia  fedes , eji  Sa- 
cerdotium in  S ancla  Ecclefia, quam  dignita- 
tem Regiam, funulque  Pontificiam  fimul  co - 
iunflim  largitus  eji  Dominus  S an  fice  Ec  de- 
fice fuce, translato  in  ipfam  throno  Dauidnon 
deficiente  in  aternum.  Et  infra.  JL  domo 
carnali  Iuda,&  IfraelRegia  dignitas  tr  an f- 
lataefl,  firmiter  autem  jedet  thronus  inSatt 
fla  Dei  Ecclefia  'maternum. 

N Ad  hanc  autem  rationem  tacite  refpo 
detRex  Iacobus  in  Praefat.pagin.  ?*7.his 
verbis.  Nec  fi  regna  terrefiria  d Monar- 
chis  terrefiribusregi  debent, ideo  Ecclefum 
[equitur  d terre firi  quoque  Monarcha  debere 
gubernari.  Cur  autem  non  fequatur,duas 
rationes  indicat,  Prior  eft,  Quia  necy  ynus 


B 


eji  aliquis  totius  orbis,  regnorumque  omnin  ^ 
moderator,  ac  Monarcha.  Altera  eO:,quia  c 
Chnjlus  Ecclefiic  juce  Monarcha  ejl,Chrijli- 
queyices  explet , quem  y en  turum  promije- 
rat  Spiritus  Sancitis,  & hic  illud  admugit. 

Reges  genuum  dominantur  eorum  ,yos  ante 
non  fic.  Sed  in  his  verbis  attingit  Rex  alia 
quaeflionem  de  Monarchia  intra  trada- 
dam  , quae  diuerfa  efl  a praelcnti.  Nunc 
enim  folum  tradamus  de  fpirituali  pote- 
flate  fiiprema  ad  regendum  regnu  Chri- 
fli,  quod  efE  Ecclelia,necellaria  , & hanc 
dicimus  effe  debere  in  ipfa  Eccleha,  pro- 
ut in  terris  verfatur  , fiue  fit  in  vna 
perfona  fiue  in  multis, feu  in  congrega- 
tione ex  illis  compotita, quod  poft ea  vi- 
debimus. Verba  autem  Regis  eo  tendut, 
vt  nulla  fit  nccelTaria  in  hoc  regno  Chri- 
ffi  poteflas , qua? vices Chrifti gerat , vt 
maxime  patei  ex  pofleriori  ratione,  qua 
de  munere  .Spiritu s Sandi afiert , ideoq,- 
hic  praetermitti  non  potuerunt.  ^ q 

Circa  primam  ergo  xquiparationem  Rci,cftur 
fpiritualis  regni  Ecclefi?  cum  regno  ter-  fuaf10  Re- 
reno  dicimus,fi  cum  proportione  fiat  co  gis. 
paratio , non  minus  efic  necelfarium  in 
Ecclefiafupremum  aliquem  gubernato- 
rem terreftrc,id  efl  vifibilem  homine, 5c 
mortale  quamfit  in  regno  terreftri.Quia 
Ecclefia  Chrifti  vniuerfa  non  minus  eft 
vna,  feu  regnum  vnu  infuo  ordine,  qua 
fit  regnum  quodlibet  temporale  in  fuo. 

Et  licet  Ecclefia  quoad  finem , & praeci- 
pua media  fpirituale  regnum  fit , nihilo- 
minus,quoad  perfonas  ex  quibus  coftat, 

«tiam  eft  terreftris,&  adiones,in  quibus 
regi,vel  dirigi, &corrigi  debet, terreftres 
etiam  funt,  id  eft,  extern?,  & fenfibiles, 

&illis  mediantibus,feruanda  eft  pax,vni 
tas,religio,&  extera  omnia, qua?  ad  con- 
uenientem  huius  corporis  gubernatione 
funt  neceftariaj  ergo  non  minus  eft  in 
hoc  regno  neceftaria  potcftas  fuprema, 
qua?  humano,5cfenfibilimodo  membra 
eius,<3cadiones  eoru  in  ordine  ad  xterna 
falutem  dirigat, & gubernet.  Et  ideo  re- 
d:cBonifaci.2.Epift.i. &Gregor.lib.4.  Bonifat. 
Epiftolar.cap.91S. alias  Epift.^.  indid.  Gregor. 

3 . de  eadem  Ecclefia  loquentes  dixerut.  cap.yltM 
*Ad  hoc  diuince  difpenjationisprouifio  gra-  gp.  ^ 
dus  diuerfos,  & ordines  conjlituit  ejf  e dijlin- 
fios,  yt  yna  concordice  fieret  ex  dinerfitate 
contexio , & re  fle  officiorum  gereretur  ad- 
minijlmio  fingulorum  . Neque  enim  yni- 
X 4 McrfitaS 


Sfg  Lib-3.De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


tAfiafild . 
Papa» 


n. 


uerfitas poterat  aha  ratione  fubfijler e ,m  fi  bu 
tufmodi  magnus  eam  differentia  ordo  ferita- 
ret. Quia  vcroin  hac  graduum  diuerfita- 
tc , & ordine  in  infinitum  procedi  non 
potcd,nec  in  eis  eile  diuifio,ideo  necefle 
ed,  in  aliquo  lupremo  capite  vniri,feu 
terminari,  Vnde  fubiungitGregor.T/wc 
yuumqttodquc  falubnter  impletur  officium, 
cum  fuerit  ynus,ad  quem  p ofsit  re  curri  >l}ra- 
pofitus . Quod  prolecto  ficut  in  vnaqua- 
que  congregatione  fpirituali,  feu  Eccle- 
fiadica,Sc  in  vnoquoque  Epifcopatu,vel 
particulari  Ecclelia/eu  prouincia  verum 
ell , ita  in  vniuerfali  Ecclefia  multo  ma- 
iori ratione  ed  neceflarium.  Et  ideo  di- 
xit Anaftafius  Papa  in  Apologet, aduer- 
fus  Anadafium  Imperatorem,  Si  omnis 
poteftasd  Deo  efl,  magis  ergo  qua  rebus  ett 
prajlituta  diuinis,  quam  nos  nunc  fpiri- 
tualempotefiatem  vocamus.Optima  er- 
go ed  illatio,quamRex  improbat, fi  ter- 
renum regnum  a tcrreftri  Monarcha  re- 
gi debet , etiam  Ecclefia  fuum  Monar- 
cham,feu  fupremum  gubernatorem  in 
terris  habere,necelTarium  fuit. 

Prior  autem  Regis  ratio  non  folu  hoc 
. non  expugnat,  fen  potius  comprobat,  fi 

““  c V1  alia  diuerfitas  inter  Ecdefiarn , & totum 
xn  a proba-  J 

monii\egis  orbem  quoad  regna  terrena  colideretur. 

Nam  invniuerfo  orbe  terrarum  non  ed 
vna  tantum  refpublica,  vel  vnum  tempo 
rale  regnum , fed  varia , & plurima,  qua: 
inter  fenon  componunt  vnum  politicu 
corpus,  & ideo  neque  vnus  Monarcha, 
neque  (generalius  loquendo  ) vna  pro- 
fectura, vel  vnum  fupremum  tribunal 
politicum, & humanum  pro  toto  vniuer 
foede  oportuit.  Imo  neque  moraliter, 
vel  humano  modo  potuit.  At  vero  Eccle 
fia  Chrifti  efl  vnum  corpus  m)  (licum 
perfedum,&  vnum  (vtfic dicam)  fim- 
plex  regnum  per  vniuerfum  orbem  dif- 
fufum,vcin  lib.  i.  tradando  de  Ecclefia 
Catholica  didum  efl. Et  ideo  vna  fupre- 
ma  potellas , quae  toti  illi  praefit,necefia- 
ria efl. Quocirca  fifupponamus  Ecclefig 
regimen  elTe  monarchicum,vt  infra  ode 
detur  , comparatio  eius  cum  temporali 
regno  non  ell  cum  vniuerfo  orbe  facien 
^ da  , fed  cum  fingulis  orbis  regnis,  itavt 

ficut  vnumquodque  regnum  temporale 
ab  vno  Monarcha  terreno  regitur, terre- 
no, inquam.quoad  perfonam, quoad  po- 
tellatem , quoad  materiam,  Scproximii 


B 


D 


12. 


Difloluitur 
fecii Ja  R.e 

gis  ratio, 


finem , ita  totum  Ecclehte  regnii  ab  vno 
regatur  Monarcha,terreno  quidem  quo 
ad  perfonam, codelle  vero  quoad  potcf- 
tatem,  materiam,  <&  proximum,ac  prin- 
cipalem finem.  Hac  enim  ratione  Ciiri- 
(li  Ecclefia  militans,  licet  terrenum  reg- 
num dici  pofiit,  propterea  quod  ex  mor 
talibus  hominibus  in  terra  degetibus  co- 
flat,  nihilominus  in  Scriptura  farpe  reg- 
num coelorum  appellatur, ScChridus  de 
illo  dixit, Regnum  meum  noneft  hinc . Vbi 
Augu(lin.notat,non  dixilTe,  non  ejthie, 
quia  re  vera  in  hoc  mundo  e(l,  fiedncn  eji 
hinc , quia  licet  fit  in  mundo,  non  ell  de 
mundo,fed  de  Coelo  venit , ideoque  tale 
regnum  gubernatore  indiget  terredri 
fimul.  Si  cceledi. 

Ad  alteram  rationem  cocedimus  qui- 
dem, Chriflum  Dominum  effe  princi- 
pem EcclefiaHuatmonarcham.  Ideoque 
quandiu  in  terris  deguit,  <Sc  cum  Apollo 
lis  fuis  couerfatus  elt , illam  per  fe  ipfum 
tanquam  fupremus  illius  Rex,&  Ponti- 
fex gubernauit,  Apoftolos  elegit,  Sacer 
dotesjSc  Epifcopos  cofecrauit,<Sc  ad  pra: 
dicandu  mifit  eifq;  difcipulos  adiunxit, 

& pro  illius  temporis,  Sedatus  Ecclefia 
opportunitate  extera  neceiraria  proui- 
dit.  Quia  vero  nunc  edabfcns  ab  Eccle- 
fia militante  quoad  vifibilem  prsfentia, 
ideo  non  potell  ficut  antea,  per  fe,ac  pro 
xime  palloris  munus  Ecclefia:  praedare, 

<5c  idcirco  ad  compenfandam  vifibilem 
praefentiam  fuam  Vicarium,  feu  Prefe- 
Hum  prouiditjCui  Ecclefia:  Cux  regimeA 
commifit.  Quod  quidem  no  negat  Rex 
Anglix,  fed  ( quod  mirabile  ed ) ait,huc 
Vicarium  ede  Spiritum  Sandum,  quia 
ad  dirigendos,  & docendos  Apodolos 
non  Petrum,  ait,  fed  Spiritum  Sandum 
fe  relidurum  Chridus  pollicitus  ell.  Sed 
hoc, vel  non  proprie , vel  non  vere  . ne- 
que ad  rem , Sccaufam,  de  qua  trada- 
mus di  dum  ed.  Scio  quidem  Tertullia-  Tcrtidlu. 
num  aliquando  vocafife  SpiritumSandu 
Chridi  Vicarium,  lib.de  Prxfcriptioni- 
bus hxreticor.  cap.  1 3.  & 28. impropria 
tamen,  & metaphorica  loquutionc,  lolu 
quia  Chridus  dixit  Ioan.  14.  Alium  pa- 
racletum dabit  yobis , yt  maneat  yobijcum 
in  aternum  fpiritu  yeritztis.  Et  infra. Hac 
loquutus  fum  yobis,  apud  yos  manens.  Para 
cletus  autem  Spiritus  Sanbhts , optem  mittet 
P ater  in  nomine  meo , ille  yos  docebit  omnia, 

e? 


Ioan.  14* 


I3* 

Spiritus  S3 
U*i  06  po 
teltpropric 
dici  Vica- 
rius  Chriiti 


lddonat 
i M4.I0 
't.&ibi- 
f Tolet. 


r 


u 


14. 


C.f.De  Spiritu  a h iu  rifdi,  Hione  Ecclefu  in  externo  foro.  249 


& fuggeret  yobis  omnia, quacumque  dixero  A 
yobts. Per  quar  verba  promittit  Chriftus 
Spii  itu  Samftum,  qui  internam  virtute. 
illuftratione;m,&fuggeftionem  pergra 
tiam  fuam  fidelibus  conferat. 

Haec  autem  operatio  non  poteft:  Spi- 
ritui Sanfto  attribui  tanquam  V icario  al 
terius,fi  proprietas  verbi  feruetur.  Quia 
Vicarius  proprie  eft  alterius  principalis 
authoris minifter,  qui  vice?  eius  gerit,& 
eius  poteflate  fibi  commifla  vtitur;  at  vc 
rb  Spiritus  interius  docet,  & infpirat  ta- 
quam  principalis,  & proxima  caufa  gra- 
ti^, & internae  virtutis,  quomodo  Pau-  r> 
lus  dixit,Afe<jwe  t jui plantat  efi  aliquid, nctj, 
qui  rigat, ftd  qui  incrementum  datDeus. No 
poteft  ergo  in  proprietate  fermonis  Spi- 
ritus Sanctus  dici  Vicarius  Chrifti.  Lato 
autem, & improprio  modo  T ertullianus 
ita  loquutus  eft,  quia  Spiritus  Sanctus 
mi  (Tus  fuit , vt  loco  Chrifti  Apoftolos 
confolaretur,  & doceret,  vel  explicaret 
multa , quae  pro  temporis  breuitate,  & 
opportunitate  Chriftus  ipfe,  vel  tradere 
non  potuerat,vcl  non  oportuerat.  Vn- 
de  dxit,  Ego  rogabo  Patrem  , & dlium pa- 
racletum dabit  yobis,  ac  fi  diceret,  in  me 
habebatis  confolatorem,  quamuis  autem 
difcedam  eo  non  carebitis  , nam  Pater 
alium  dabit  vobis,  qui  loco  mei  vos  con- 
foletur . Et  in  eodem  fenfu  ( vtEuthy- 
mius  fignificat)  dixit, de  Spiritu  Santto, 

V*  em  mittet  P ater  in  nomine  meo, id  eft,vt 
ea  perficiat , quae  ego  incepi,fuggerendo, 

& declarando  vobis, qua:  docui, &addc- 
do,quae  non poteftis  portare  modo,  & 
teftimonium  de  me  perhibendo. Hac  er- 
go ratione  dici  aliquo  modo  poteft  Spi- 
ritus Sanfhis  vices  Chrifti  gefsilTe,  feu 
expleuiire,  non  per  vicariam , aut  mini- 
fterialem  virtutem, quod  inferioris  effet, 
fed  vt  principalis  caufa  perficiens,  quod  D 
Chriftus  abfoluerein  breui  tempore  vi- 
tae fug  non  potuit.  Vnde  hocmodo  qui- 
cumquc  alteri  in  officio  fucccdit,  vel  per 
ficit,  quod  alter  inchoauit , & perficere 
non  potuit,  dici  poteft  vices  eius  fupple- 
re,etia  fi  vicarius  eius  proprie  no  fit,  nec 
per  potcftatem  inferiorem, & participa- 
ta, 3cab  altero  dependentem  operetur. 

Quod  fi  hoc  tantum  modo  Rex  An- 
glix  intellexit, Spiritum  Samftum  vices 
Chrifti  expleutiTe , immerito  fentit,  illa 
Spiritus  Samfti  operatione  fufficerc  ad 


externum,  & hominibus  accommoda- 
tum Ecdefia:  regimen  , quiaillavirtus, 
& operatio  SpiritusSandi  inuifibilis  eft, 
& mere  fpiritualis , ac  interna,  homines 
autem  indigent  etiam  extcrno,&  vifibi- 
li  rectore.  Deinde  fi  ille  inuifibilis  influ- 
xus Spiritus  Sanfli  fufficiens  elletpro 
Eccleha  vifibili,  non  tantum  Spiritus  Sa 
ffus,  fed  etiam  Chriftus  ipfe  abfens,  8c 
nuc  nobis  inuifibilis  dici  pollet  fuiipfius 
pra’fentis , feu  vifibilis  V icarius , quia  de 
fe  etiam  promifit , Ecce  egoiobifcum  fum 
omnibus  diebus  yfrtte  ad  consummationem 
feculi , vtiq,  inu  ilibili  protedione,  & au- 
xilio,vt  in  fuperioribus  explicaui.  Prae- 
terea fi  Chriftus, quia  eft  principalis  Mo 
narchaEcclefiae,  illi  non  contulit  rede- 
rem  vifibilem,  qui  loco  ipfius  eam  guber 
naret , cur  Rex  Angliac  in  fuaPraefatio- 
ne,fe,&  alios  Reges  Vicarios  Dei  appcl- 
lat?nam(iuxta  fuam  opinionem , qua  fe 
credit  efte  caput  Ecclefiae  in  regno  luo, 
etiam  in  fpirituahbus ) necefte  elt  , vt  cu 
fe  appellat  Vicarium  Dei,intelligat,non 
folum  «juoad  regnu  temporale , led  etia 
quoad  Eccleliam  Britannicam ; ergo  re- 
pugnat fibi  ipfi , cum  dicit  Cluilium  no 
C reliquifte  Vicarium  fui  praitcr  Spiritu 
Sandum. 

Deniq;  falfum  eft , Chriftum  nb  pro- 
mififTe  Petrum,  qui  alios  dirigeret,  aut, 
doceret,  non  enim  folum  promifit,  led 
etiam  dedit , nam  promittendo  ei  claues, 
& clauem  regiminis , & clauem  fcientiae 
promifit.  Item  quando  illi  dixit.  Rogatu 
pro  te,  yt  non  deficiat  fides  t«4,ftatim  addi- 
dit. Et  tu  aliquando  conuerfus  confirma  fra- 
tres tuos , Ac  denique  cum  illi  dixit, Pafce 
oues  meas , & do&rinam , & regimen,  feu 
direftionem  manifefte  comprehendit, 
vt  infra  videbimus  .Et  vitra  liate  in  mul- 
tis alijs  locis  figmficauit  Chriftus  futura 
eife  inEcclefia  prefeduram  fpiritualem, 
& aliquem, vel  aliquos  minillros fuos, 
qui  tanquam  proprij,  & vifibiles  Vicarij 
vicem  eius  gerant.Ita  intelligutit  Patres 
illudLuc.  1 o .Qui  yos  audit, me  audit& qui 
y os  fternit, me  fternit, Ambrof.ibi.  & Hi- 
lar.Can.27.in  Matth.Ide  colligit  Chry- 
foftom.lib.2.  de  Sacerd.ex  Luce,  i z.  Na 
cum  Chriftus  fub  parabola  patris  fami- 
lias , qui  vult  magna  vigilantia , & folici- 
tudine  a luis  fubditis  expcftari , & obe- 
diri , declaralfet , quomodo  fit  Domino 

feruien- 


Pag.  134- 


Veram  Ipi- 
ruuale  iu- 
rifdidione 
Chnftv Do 
minus  Pe- 
tro eotulic. 


xAmbrof. 

Hilarius. 

Cbrjfoji. 


r.Petr.). 


'i.Cor.4. 

Rotft . 13. 
16. 

i.Cor.4. 

i.Cor.  13. 

Hebr.  13. 
i.Timo.6 

ad  Tit,  1 . 


•Kow.  12. 
z.Cor.i  2 . 
ad  Ephef. 
4* 


*J*0 


£&  3.Tn  Trimatu  Summi  Tontifcis. 


feruicndum , Petrus  eum  interrogauit. 
Domine  ad  nos  dicis  hanc  parabolam  , an  ad 
omnes  ? Refpondit  autem  Chriftus , Qfiis 
putas , eflfidelts  difl>enfator,&  pridem sig- 
nificans, Apoftolos  fpeciahter  vocatos 
fuifle,  vt  c flent  tanquam  praecipui  ferui, 
quibus  aliorum  cura  demandanda  erat; 
Et  praecipue  Petrum, qui  fuper  totam  fa 
miliam  Chrifti  erat  conflituendus  non 
folum  ad  communem  vigilantiam  , fed 
etiam  ad  fpecialem  fidelitatem, & prude- 
tiam  obligari.  Qua  curam , <5c  obligatio- 
nem commemorabat  Petrus,  cum  dice- 
bat, Pafcite,  qui  in  yobis  eft , gregem  Dei , 
preuidentes  non  coatte , fed  Spontanee  fecun- 
dum Deum.  Et  confonant  verba  Pauli. 1. 
Corinth,  4.  Sic  nos  exijlimet  homo  yt  mi - 
mjlros  Chnjli,&‘  difpenfatores  my feriorum 
Dei, hic  lamquxritur  inter  difpenfatores , yt 
fidelis  quis  inveniatur, &c.6c  cap. 3. dixe- 
rat, Quid  igitur  efi  ^ipollo, quidyerb  Pau- 
lus? mini firi  eius, citi  credidifiis, id  efl, V ica 
rij  eius,&  loco  illius  Ecclefia  regentes, & 
ad  Roman.  1 3 . temporalem  Principem; 
vel  indicem  Dei  miniftrum  appellauit. 

Nam  quod  illud  miniflerium  Apoflo 
licum  fuerit  etiam  cum  poteftate,  & iu- 
rifdiftione  ad  ferendum  iudicium , fatis 
declarat  idem  Paulus  in  fine  dici,  cap.4. 
dicens.  Quid  yultis  ? inyirgayeniam  ad 
yos?  &cap.  j.  Ego  quidem  utbfens  corpore , 
pratfens  autem  fjnrituiam  iudicauiytpne - 
fens  eum,  qui  fic  operatus  efi  in  nomine  Do- 
mini tioflri  Iefu  Chnfii,&c.  tradere  huiuf- 
modi fatana  m interitum  carnis , yt fpiritus 
eius falutts fiat ,&c.  Et  2.  ad  Corinth.  13. 
Siyenero  iterum , non  pare am.&c.  Et  ex- 
prefle  ad  Hebr.i  3 .Obedite  Puepoftisye- 
fris,&  fubiacete  illis , ipfi  enim  pervigilant , 
ejrc.  Et  i.ad  Timot.f.  Qui  bene  prcefunt 
presbyteri  duplici  honore  digni  habeantur. 
Et  ad  Titum.  1.  Oportet, Epifcopum  fine  eri 
mincejje  ficut Dei  difpenfatorem,&c.Et  c. 
2.  Hac  loquere, & exhortare,  &1  argue  cum 
omni  imperio.  Denique  huc  fpe&ant  loca 
Pauli  , in  quibus  deferibit  vnitatem  cor- 
poris Ecclefie,  & varia  membra  eius , vt 
ad  Roman. 1 2.  vbi  inter  alia  ait.  Quiprx- 
efitnfoltcitudine,  & 2.  ad  Corinh.  1 2.  <5c 
ad  Ephef.4,  vbi  ponit,  Apoftolos, Prophe- 
tas, Euangelifas,  Pafiores  , Dottoresin 
opus  mini  feri), in  adijicatione  corporis  Chri - 
fii.  Quem  modum  gubernationis  dicit 
eile  duraturum  , yfque  ad confumationem 


A Santtorum, id  eft,vfque  ad  mundi  finem, 
vt  in  luperioribus  explicatum  eft. 

Atque  ex  his  confiat  manifefte,hanc 
potefiatem  fpiritualem  efle  omnino  dif- 
tinflam  a temporali.  Primo  quidem , & 
principaliter  in fine;nam  temporalis  po 
tefias ordinatur  ad  feruandam  reipubli- 
cae  pacem, & moralem  honeftatem,iux- 
ta  illud  Pauli,  i.ad  Timot.z.  Vt  quietam 
& tranquillam  yitam  agamusinemnipteta 
caflitate.  Poteftas  autem  Ecclcfiaf- 
tica  ad  aeternam  falutem  confequendam 
ordinatur, iuxta  illud  Pauli  ad  Ephef, 4. 
g cAd  confummationem  Santtorum, ire.  & il- 
lud adHebr.i  3 .Obedite  Prapofitis yeflris , 
ipfi  enim peruigilant tanquam  rationempro 
animabus  yefrisreddituri.  Alia  differen- 
tia efi  in  origine, quia  poteftas  tempora- 
lis trahit  originem  a Deo  authore  natu- 
ra media  ratione  naturali, & ita  per  fe  fpe 
ftataeft  deiure  naturali:  prout  vero  eft 
in  Rege, vel  fenatu , eft  de  iure  humano: 
poteftas  autem  Ecclefiaftica  eft  deiure 
diuino  pofitiuo,&  fpeciali  promi fsione, 
& cocefsione  Chrifti , Tibi  dabo  claues,Pa 
fce  ouesmeas  , Sicut  mift  me  Pater,  & ego 
mitto  yos. Sicut  enim  finis,  ad  quem  ordi 
natur  haec  poteftas , & adlus,  ac  media, 
C quae  illi  fubfunt,  funt  fupra  naturam,  & 
vires  humanas , ita  & poteftatem  ipfam 
habere  originem  fupra ius natura:,  vel 
humanum  neceffe  eft.  Et  ideo  tandem 
hae  poteftatos  differunt  tanquam  mate- 
rialis, & fpititualis,naturalis,&  fuperna- 
turalis,  terreftris,&  codeftis.  Atque  ita 
explicant  diffinitionem  hanc  Gelafius 
Papa  de  V inculo  anathematis , & Nico- 
laus. 1 .in  epiftol.ad Michaelem  Impera- 
torem circa  finem, dicens, Me  liator  Dei, 
hominum  homo  Ckrijlns  Jefus  fc  attibus 
proprijs ,&  dignitatibus  difiinttis  offeia po - 
tq  tc fatis  ytriufque  difereuit, prepriay  olens 
medicinali  humilitate  furfum  efferri,  non  ku 
mana  fuperbia  rurfus  in  inferno  demergi , yt 
&■  Chrifiani  Imperatores  pro  ceterna  yita 
Pontificibus  indigeret, & Pontifces  pro  cur 
fu  temporalium  tantummodo  rerum  Impe- 
rialibus legibus  y terentur,  quatenus  fpirita- 
lis  attio  carnalibus  difaret  incurfbus • Eaf- 


dem  differentias  attingit  Gregor.  7 


.lib. 


}7> 

Piftiodio 
inter  [piri. 

tua!em,S: 

temporale 

poteftate, 

1 •Tm,i, 


Ephef.4, 

ad  Hebr. 


Geltf.Pa • 
Nictl.  1 . 


4.  Epiftolar.cpift.2.ad  Hedimanu,eafq; 
ex  Anaftafio  Papa  in  epift.  ad  Annftafiu 
Imperatorem  . <Sc  Gregorio  in  Paftora- 
li  confirmat  . Idem  docet  Symmachus 


Gregor.j' 

Cap.Qtf’ 
nia.  dill 
10. 

Cap.CS  A 

yeru  dif 

69. 

Cap.  Viti 
funt.  df 
56. 

Symtni" 


in 


C.  6M  fpirituali  mrisdislione  Eccl.foro  externo.  2j  / 


iS 

SoluuDtur 
fuodimet* 
morum  iu 
principio 
capius  reb 
totum* 


in  Apologia  contra  eundem  Anaflafiu  A 
Imperatorem,  dicens» Conferamus  hono- 
rem Imperatoris  cum  honore  Pontificis, ' in- 
ter quos  tantum  dijlat , quantum  ille  [ huma- 
narum rerum  curam  gerit , ijle  diuinarum. 

Et  infra  .Tu  humana  adminiflras  ,ille  tibi 
diumadifpcnfat.  Idem  Symmachus inSy 
nodo  Romana,  <Sc  refertur  late  incap. 

Bene  quidem.  96.  dift.  & plura  alia  in 
duobus  capitibus  fcquetibus  referemus. 

Neque  huic  doctrinae  catholicae  ob- 
ftant  lundamenta  aliorum  errorum, qu£ 
inalijs  haerclibus  fundantur , quas  non 
polfumushoc  loco  ex  profefTo  refuta-  ^ 
re.  In  fundamento  ergo  primi  erroris 
haereticum  efl  dicere , non  etle  in  Ecde- 
fiaChrifli  verum,&  vifibile  facrihcium, 
aut  verum,&proprium  facerdiotum.Et 
fimiliter  haereticum  ei!  dicere , omnes 
fideles  effe  infaccrdotio  aequales, quae 
Tomlj.ter  omnia  alibi  funtanobisdifputata,&pro 
tix  partis  bata.  JVlarfilius  etiam  Paduanus  in  hde 
disp.  7+.&  erratj  d u m fupponit,  omnes  clericos,feu 
facerdotes,&  Epifcopos  iurc  diuino  elle 
aequales.  Nam  quoad  poteflate  ordinis 
ex  inftitutione  ChrifliEpifcopus  exce- 
dit presbyterum,  &:  presbyter  diaconu, 

&c.  vtintracf.de  Sacramento  ordinis  £ 
late  offenditur.  In  poteflate  autem  iu- 
rifdicfionis  elt  de  Apoffolis  certifsima 
differentia,  quae  exaddudisteffimonijs 
facile  colligi  potelf,&  quoad  Petrum, 

& fuccelfores  eius  late  in  fequentibus 
offendetur. Proterca  quod  aitChriflum 
prohibuifle  Pontificibus  temporaliter 
regnare,  in  primis  omnino  falfurn  eff,& 
erroneum,  vt  cap.B.  offendemus. Dein- 
de  ad  id,  quod  nunc  agimus  nihil  refert, 
quia  etiam  fi  illud  admitteretur;  folu  in- 
de pollet  inferri  Epifcopos , aut  Ponti- 
fices per  potelfatem  quam  habent,vt  ta- 
les funt,  non  temporaliter  regnare , fed  £) 
fpiritualiter,  quod  nos  omnino  conten- 
dimus, cum  dicimus,  poteflate  illorum 
non  temporalem  efTe,  fed  fpiritualem. 

Et  hoc  ad  fuinmum  probat  teffi- 
monium  illud , Reges  gentium  dominan- 
tur eorum,  yos  autem  non  yic,(  quod  etia 
Rex  Angliae  non  omifit  ) nam  etiam 
in  illo fenfu  non  prohibet  Chriffus  Apo 
If  olis  regnare  , fed  fic  regnare  ficut  Re- 
ges gentium,  id  efl,  temporaliter, necef- 
feeft  autem,  vt  fpiritualiter  regnet  fal- 
tera  illi,  qui fupremam  in  illo  ordine  po 


Gregor. 


teffatem  habent . Nifi  velimus  dicere, 
etiam  fummum  Pontificem  non  tam 
proprie  regnare  fpiritualiter,  quam  vice 
regnare , quia  non  tanquam  lupremus 
Rex,  fed  tanquam  Vicarius  fummi  Re- 
gis Ecclefiaepraeeff.  Arcritas  autem  eff, 
non  prohibuille  Dominum  regnare, fed 
gubernare  dominado  perfonis , per  ela- 
tionem fe  illis  praeferendo,  aut  inhuma- 
niter fubditos  traffando  ,vt  dixit  Gre- 
gor. in  Pafforal«,2.  p.  cap.  6.  qui  verba 
Chrilti  exponit  per  illa  Eccleliafli.  32. 

Ducem  te  conflituerunt , alias,  Re  florem  te 
pofuerunt}voh  extolli  e flo  in  illis  quafl  ynus 
ex  ipfis,  <Sc  per  illa  x.  Petri,  f.  Aron  domi - 
Katttesin  cleris. fed  forma  fafli  gregis  ex  < ini- 
mo,  Se  per  illa  Pauli.  2.  ad  Corint.i  .A  on 
quia  dominemur  fidei  yejh ce  ,fcd  adiutores 
fumus  gaudij  yefln.  Et  fimilia  habet  Gre- 
gor. 36. Moral.  cap.  19. alias  22.  & hb.  ^rnard. 
1.  Regiffri,  <3c  Bernard.  hb.  2.  deCon- 
fiderat.  in  principio.  Et  ita  per  haec  etia 
refponfum  eff  ad  fundamenta,  quae  in 
hoc  pundo  attingit  Rex  Angliae, ad  alia 
vero,  quae  obijeit  contra  primatumPon 
tificis , & contra  verum  fenfurn  Scrip- 
turarii, quibus  ille  probatur,  in  fequeti- 
bus  dicendum  eff. 

C A P V T.  vir. 

Poteflate  regendi  Eccleflam  in  fpiritualibus, 
feu  Eceleflaflicis  rebus,  in  temporalibus  Re- 
gibus ,feu  Principibus  non  exiflere 
authorit  at  e probatur. 


Ecclejia  : . 
1.  Petr.  j. 


Cori. 


Gregor. 


Raeter  differentias  inter  poteflate 


19. 


ivaiv.i  uau  puLLiiatc 

fpirituale,&temporale  inprecede-  QuomJdo 

ti  capite  traditas  intercedit  alia, qua  fe  fe  habeae 

quia  origo  eff , <Sc  praecipuu  Anglicani  potclhsfpi 

fchifmatis  fundamentum  , in  hoc  caput  mua'is  > & 
j-  r • -r  temporalis, 

examinanda  releruauimus,  quanquaex  . o£jine  ^ 

principijs  pofitis  in  procedenti  capite  fubie&um. 
manifefte  concludatur.  Confiffit  autem 
hoc  diferimen  in  hoc , quod  potentia  te- 
poralis,  & fpi ritualis  per  fe  no  refpiciut 
eafde  perfonas, quibus  couenire  debeant 
fedpotius  fut  fubicfto  ftparabiles,  quod 
plane  fupponit  di ffinefione  inter  illas, 

& ea  indicat. Duobus  aute  modis  extre- 
me contrarij-s  circa  diferimen  hoc  errari 
poteff.  Primo , afferendo  poteffates  has 
no  folu  effe  diflincf  as  , fed  etia  elfe  adeo 
repugnates,  vt  in  eade  perfona  coiungi, 

diui- 


Error  An- 
glicance  le- 
&ce  circa 
iubiedhim 
fpiritealis 
poceftatis. 


Sander. 


a. 


Lib . 3 -De  Primam  SummiTontifich 


2 J2 

diuinoiuri  contrariu  fit.  Et  ita  videtur 
en-aiTe  Marfilius  de  Padua, quanqua  ille 
vel  fpirituale  ppteftatc  cd  temporali  co- 
fundat,  vel  non  m quocunq;  fubiedo, 

fed folu in facerdotibu/neget,  polle  ii- 

inul  conuenire.  Veruntamen  hic  error 
hoc  fenfu  intelleaus  fundamen  tu  non 
habet,  & in  capite  fequenti  breuiter  im- 
pugnabitur , quonia  ad  praefens  inftitu- 
tu  parum  refert.  Alius  ergo  modus  er- 
randi eft  proprius  Anglicanae  lectae,  cu- 
ius principiu,  & fundamentu  eft,  pote- 
flate  fpirituale  no  feparari  ateporali,fed 
Re^-io  fceptro  elTe  annexa.Ita  voluitHe 
ricus  VIII.  quefucceffores  eius  Eduar- 
dus, <Sc  Elifabetha  fequuti  funt,vtlate 
refert  Sander.  in  tribus  primis  libris  de 
fchifmateAnglicanOjvbi  etiavarias  leges 
ad  huius  poteihtis  amplificatione  in  illo 
regno  ii  dictisPrincipibus latas  defcnbit. 

Deniqjin  hoc  errore  perhflit  Kexla- 
ccbuSjVt  ex  lactis  eius  fatis  conftat,&  in 
Praelatione  fua  fiepe  profitetur,  praefer- 
tim  pag.  5 • praefationis, dicens,  A a.  neq~, 
me  Pontifice  vlla  ex  parte  inferiorem  effe 
creda.  Et  in  code  fenfu  dicit  pagin-  2.de 
temporalibus  Regibus,  quos  Dens  in  al- 
tifsimo  dignitatis  gradu  quafi  fuos  vicarios, 
<y  legatos  ad  exercenda  indicia  in  fno  joho 
collocauit.  Et  iteru  adReges  pag. i o.Quos 
Deus  prcecipuos  fibi  m terris  vicarios  tn  ad- 
minijlratione  injlitice  effe  tujsit.  Et  in  eo- 
dem fenfu  dicit  pag.  i4.controuerliam, 
qua  cum  fuis  fubditis  catliolicis  habet, 
no  aliunde  effe  motam, quam  ab  ambitio - 
fa  Pontificum  tyrannide , quam  illi  contra 
authoritatem  Scripturarum , contra  Conci- 
liorum, antiquorum <f  Patrum  mentem , [ibi 
m tcmporaliaRcgum  inra  iniufte  vfurparut . 
1 andemqj  ibidem  concludit,  in  hac  Re- 
gum authoritate  afferenda  (vtiq;  in  hoc 
fenfu)  tota  fua  Apologiam  impendiffe. 
Huius  autem  erroris  fundamentum  fo- 
lum  videtur  effe , quia  non  agnofeit  di- 
ftinftionem  inter  potellatem  fpiritua- 
lem,  & temporalem , & quia  negat  pri- 
matum Petri, & fucceffoium  eius, de 
quibus  in  fequetibus  capitibus  dicemus. 

Veritas  ergo  catholica  eft,  Reges  te- 
porales,  vt  tales  funt , feu  ratione  fua: 
iurifdictionis  fupremx  inPrincipatu  po 
litico  nullam  habere  in Ecclefia  fpiritua- 
lem  poteftatc. HarcalTertio probari po- 
tcft  authoritate  Scripturae  duobus  mo« 


A dis  Primo  quia  in teftamento  nouo  hec 
A poieite promifli , & data  eft  S Ctaflo  £«* 
illis  perfonis , qui  Reges  temporales  no  ^ 
erant.  Secundo  quia  non  inuemtur  data  temponi;. 
Regibus  temporalibus  ,& ex  vtroq;ca-  bus  yt  tales 
pitetafigillatim,  qua  fimul  fumptore- 
concluditur,  non  efle  m Regibus  te- 
poralibus,  quia  no  poteft  efie  nili  in  illis 
quibus  a Chrifto  data  eft , & eorum  le- 
gitimis fucceftbribus.  Prior  parsfulfici- 
enter  probatur teftimonijs  adductis  ca- 
pite praecedenti,  quibus  conflat, Chrillu 
fingulariterpromifilTejSc  dedilTe  hanc 
R poteftatc  Petro.  Deinde  aliunde  etiam 
b monftratur,  dedilfe  illa  omnibus  Apo- 
ftolis  Ioan.20.  quibus,  & fucceftbribus 
eorufub  nomine  Ecclelianea  promife- 
rat.  Matt.  1 8.  Alia  etia  teftimonia ofte- 
dunt,Paulu  faepe  effe  vfum  hac  potefta- 
te,  eamqj  in  Epifcopis,  & Ecclefiae  Prae 
pofitis  inueniri,  <Sc  ab  eifdc  exerceri,  nui 
lus  autem  illorum  Rex  erat,  aut  iurifdi- 

clione  temporale  adminiftrabat.  Vnde 
etia  fumitur  efficacifsimu  argumentu:  ££Elc,xr‘- 
naprius.quamin  Ecclefia  effent  Reges 
temporales,  erant  inEcclefiaPaftorescu 
vera  iurifdictione  fpirituali  ad  regendam 
q Ecclefia,  vt  ex  vfu  eiufde  poteftatis , & 
ex  allegatis  teftimonijs  manifefte  colli- 
gitur, ergo  poteftas  haec  de  fe  non  pen- 
det ex  Regia  poteftate,neq;cu  illa  ex  vi 
illius  coniunftaeft:  tunc  enim  Reges  te- 
porales  illa  non  habebant,  neq ; ab  eis  il- 
la receperant,  qui  legitime  illa  vtebatur. 

Et  hinc  etia  aperte  probatur  ex  Scrip  4* 
turis  (quod  etiam  capite  fuperiori  atti-  T' 
gimus)  hanc  poteftate  alterius  effe  °fi“  cur conck* 
ginis , qua  temporalem  : na  temporalis  sio. 
poteftas  prout  inuenitur  in  Rege,  vel 
alia  fimili  perfona.;  vel  proxime,  Vel  per 
fuccefsione , aut  aliu  humanum  titulum 
D prouenit  a multitudine  populi , qui  fua 
authoritatem  Principi  contulit,  ha:c  au- 
tem poteftas  illam  originem  no  habuit: 
nam  in  primitiua  Ecclefia  Apoftoli  illa 
habuerunt, non  a populo  Chriftiano,fed 
abipio Chrifto; «Scalijs  Epifcopis  illam 
communicarunt  authoritate  fua,  <Sc  in- 
dependentera  populo, vt  patet  exilio 
Pauli  ad  Titum,  i .Huius  rei  gratia  reliqui 
te  Creue,vt  ea, qua  defunt  corrigas , & con- 
flituas  per  duitates  presbyteros, /icut  & ego 
difpofui  tibi.  Et  i . ad  Timot.  4.  Noli  tte- 
gligere  gratia,qufi  irt  te  eff,qna  data  efl  tibi 

Ver 


impofit.&i 


J. 

i. p.q,  toi. 
ar.i , 

j. p.q.i.ar. 

J*  ' 


C.  ?,ReMs  Ecclefiaff.iiirifditfinohabercauthoiofltditur.  2 j 3 


•Etcap.j.oRendit  fuifie  cumiurifdicfio 
nc  Epifcopali, dicens , Aduerfus  Presby- 
terum accujationcm  noli  recipere ,mf  fub  duo 
buSyiut  tribus  tefibus,&c.  Cum  ergo  cx 
pntcedentibus  capitibus  conflet  , totam 
poteRatcm  Regiam  a populo  proxime 
nianalfc  , conlcqucns  profecto  cR,vt  ex 
vi  Regia;  poteRatis  nulla  fit  in  Rege  fpi- 
ritualis  iurifdiflio  , vel  poteRas. 

Tandem  altera  probatio  ab  authorita- 
tc,quam  vocant  j negatiua  Scriptura:,  in 
pnelcnti  efficax  eR  ex  codeniprincipio, 
& fundamento.  Nam,vt  recte  dixit  D. 
Thomas,  in  bis, qua:  funt  fupra  naturam  [oli 
authoritati  creditur,ik,qtue  ex  Jola  Dei  vo- 
luntate proueniuiu  fupra  omne  debitum  crea 
tura /lobis  mnotefcere  nonpofjunt,  nifi  qua- 
tenus diHinttus  reuelata  fnnt)  fed  fpiritualis 
poteRas  Ecclefia:  donum  eR  fuperans 
natura, &ex  diuina  voluntate, 6c  inRitu- 
tione  pendet  tam  vt  fit,  quam  vt  in  tali 
perfona , vel  per  talem  modum,  aut  fuc- 
ccfsionem  fit.  Nulla  eR  autem  diuina  re- 
uelatio,vel  authoritas, quae  oRedat,Chri 
Ru  poteRatem  hancRegibus  temporali- 
bus dedi  Remergo  vt  D.Thomas  fupra  di- 
cit, Vbi  authoritas  defcit,fcqui  debemus  na- 
tura conditionem.  Quae  quidem  conditio 
naturae  in  praefentieR , vtteporalis  Rex 
folu  eam  poteRate  iiabeat , qua  homines 
naturali  ratione  duefi  illicoferre  potue- 
rat,ac  fubinde  nuda,  ac  praecifam  habeat 
temporale  poteRatcm  . Quodaute  diui- 
na authoritas  maiori  potcRatati  Regum 
teRimoniu  noprebeat.manifeRu  eR.Na 
in  primis  extra  Scriptura  aduerfarij  non 
admittunt  verbuDei,dc  quanuis  admit- 
terent,nulla  eR  facra,leu  ApoRolica  tra- 
ditio, quae  talem  poteRate  in  Regibus  in- 
dicet,fed  contrariu  potius, vt  ex  difcurfu 
huiuS  capitis^dc  totius  libri  praefentis  co- 
Rabit.  De  Scriptura  vero  fufficienter  id 
probamus  poRulando  teRimoniu,  vbi 
ChriRus  hanc  poteRatcm  Regibus  con- 
tulerit, quod  fine  dubio  oRendi  non  po- 
terit,neque  in  veterhneq,-  in  nouo  teRa- 
rnento.  Nam  teRimonia , qua:  afferri  fo- 
lentjin  quibus  Regibus  obedire  praecipi- 
mur, friuola  funt,  cum  nihil  de  noua  po- 
teRate a ChriRo  Regibus  coceffa  conti- 
neant , fed  illius  tantu  obligationis  natu- 
ralis nos  moneat,qua  Regibus  in  his,qu£ 
ad  eoru  iurifdidionc  pertinent, prxeipie 
tibus  obedire  tenemur,  vt  latius  inferius 


A 


B 


C 


D 


rcfpodedo  ad  obie&iones  declarabimus. 
Dic  veropoderari  potcR,Pai;lu,\bicuqj 
Ecclefiaftica  hierarchia  delcnbit,  eiufqj 
fundamenta, Rruclura,minilleria,  dc  gu 
bernationes  diltinguit,  numerare  quide 
ApolfoloSjProphetaS, Pallores,  & Doc- 
tores,  Rcgu  autc , & Imperatoiu  nullam 
facere  mentione,  no  quia  illi  no  elfcnt  in 
Ecclefia  futuri, fed  quia  quodad  ordinem 
lucrarchicu  Ecclelia-  fpe<fiat,illi  propriu 
gradu  non  coRituut,  fed  cu  laico  populo 
coputantur,nec  inter  cos,  qui  ad  ^difica- 
duin  rebus  fpiritualibus  ChriRi  corpus 
vfq;  adeonfumatione  SinRoru  politi  fut£ 
led inter  eos,quid  adificardi  funt,  & co 
fumandi  tantu  rccenfentur.Deniq,expe 
di  poteR,  quod  ChriRus  Diis  interroga- 
tus,an  liceret  cenlu  dare  Cffari, accurate 
refponditj/ceddne  omcc  funtCx faris  Cajari , 
& quee  funtDei  Deo, indicas  profeclo,C^ 
fari, ideRjImperatorijVel  Regi  folu  illud 
elle  reddcdu,quod  ex  viCaefarear,feuRe 
giar  poteRatis  debetur.  ChriRus  ergo  vt 
•grauiter  Salmeron  notauit,  ficut  poteRa 
te  Regia  non  abflulif,  ita  necp  illa  auxit, 
neq;  peculiare  ius  pafcendi  oues  fuas  ei 
comifit.  Addit  etiaChryfo.homil.71  .in 
Matth.C#/»  audis  reddenda  ejj e Ccefari,qufi 
Jua  funt, illa  folu  dici  non  dubita,  qua  pietati 
ac  religioni  nihil  officiunt , A am  quod  fidei , 
ac  virtuti  obefl,nb  Caf aris, fed  diaboli  tribu 
tii,ac  vetiigal  ejl.  Clarius  Ambrof,  in  E- 
piR. 14, alias  33  adMarcellina  Sororem, 
Allegatur  (aitjlmperaton  licere  omnia, ip- 
fius  efje  vniuerfa.Re frondeo, noli  te  grauare 
Imperator  ,Vt  putes,  te  in  ea, quae  diuina  funt 
imperiale  aliquod  ius  habere, noli  te  exiolje- 
re,fed  fi  Visdiumitus  imperare, e flo  Deo  fub - 
ditus  fcriptum  efl.Qua:  Dei  Deo, qua  Cceja- 
ris,C<efari.  Ad  Imperatorem  palatia  perti- 
nent,ad  fac  erdotc  Ecclefia, publicor»  tibi  mot 
niu  iuscommiffum  efi,nonfacrorum. 

Tertio probada eRalfertio  Pontificu 
& iuris  canonici  tefiimonijs,quaf  licet  in 
propria  caufa  dari  videatur, maxima  etia 
in  illa  authoritae  habent. , tn  propter  cla- 
uem  fcientiar,qua  habent  ad  docenda  Ec- 
clefia,vt  in  lib.i.mofirauirnus,  tu  etiam, 
quia  certa, & immutata  Ecclefiae  traditio 
neoRendut.  No  enim  foli  moderni, fed 
etia  antiquifsimi  Potifices,Sa<Ri,3cMar- 
tyres  huieveritati  teRimoniu  pr^bueru  t. 
Primoq;  polfemus  afferre  omnia, que  de 
primatuRoman^Ecclefiac  fcripferut,fed 
‘ Y hsc 


Salmer. , 


Chryfofi. 


Ambrof 


6 . 

Ek  Sumis 
Pontificib, 
ptobatur  a C 
lercio.  ^ 


Sjj.  Liber  3.  De  Trimatu  fummi  Pontificis. 


hzc  poRea  comcmoranda  funt,,  & ideo 
nuctantu  ea  afferemus,in  quibus  vtraq; 
poteRatem  inter  fe  conferunt  , vel  in- 
quibus  obedientiam  etiam  ab  Impera- 
toribus , & Regibus  exigunt , quod  , fi 
in  principibus  teporalibus  e liet  fupre- 
ma  fpiritualis  potellas  facere  non  pof- 
fent.  Humfmodi  eR  illud  Analtahj.  II. 

Anaftaf  2 pontificisadAnaRafiumImperatorem. 

Illud  vero  peculariuspro  amore  impenj  ve- 
jlriy&bcatitudine  ,qu<£  cofequi potent  regnu 
pro  Apojlolico  officio prodicamus , Vt  ficut 
decet , er  Spiritus  S antius  diti  at  , monitis 
nojlris  obedientia praebeatur. Et  infra. Hac 
me  {aggerentem  frequentius  non  fpernat  pie 
tas  tua,  ante  oculos  tuosbahens  Domitii  in 
. Euangelio  verba.  Qui  vos  audit , me  audit , 
cT  qui  vos fpernit,  me  fpernit,  qui  autem  me 
fpernit,  fpernit  eum,  qui  me  mifit . Et  Gela- 
Gelafius  fius  Papa  in  Epift.  10.  ad  eundem  Ana- 


Papa. 


maeb. 


Gratian . 


B 


Raf.  eandem  pote  Ratem  Rbi,&non  Im- 
peratori conuenire  conRantifsime  do- 
cet, vbi  inter  alia  habet  illa  verba  . Duo 
funt  Imperator  Mugufte , quibus  principa- 
liter mundus  bic  regitur , autbontas  facra 
Pontificum,  er  Regalis  poteftas,&‘  cat.  Et 
Symmachus  Papa,  ad  eundem  Impera- 
Symmach.  torem.  Si  Chrijlianus  Princeps  es  ,qnalis- 
Papa.  cunque  Profulis  lApoftolici  debes  vocem  pa 
tienter  audire.  Et  infra.  Conferamus  bono - 
rem  Imperatoris  cu  honore  Pontificis,  &c. 
Et  infra.  Si  omnis  poteflas  d Deo  eft, magis 
ergo  quo  rebus  eft  proftitutadiuinis-,  defer 
Deo  in  nobis , Sc  nos  deferemus  Deo  in  te. 
Vbi  aperte  negat  poteRatem  fpirituale 
elle  in  Imperatore , fed  in  Pontifice , <3e 
poRea  fubdit . Omnes  catholici  Principes 
fiue  cum  imperij  gubernacula fufceperut  fiue 
cum  Apoftolico  Sedinouos  agnouerunt Pra 
fules  inflitutos , ad  ea  protinus fua feripta  mi 
ferunt, vt  fe  doceret,  eius  effe  cofortes.  Quod 
fcripfitSymmach  .ante  mille  cetu  annos 
<Scvfq;adnoRra  tepora  feruatu  videm9. 

„ Praeterea  hoc  cofirmat  definitio  eiuf- 
ldem  Sym  ^em  Symmachi  Papae  inConcilio  Ro- 
. - mano.  3 . Non  licere  laicis,  quanuis  religio - 
fis , vel  potentibus  in  quacumque  duitate , 
quolibet  modo  aliquid  decernere  de  Eccle- 
fi alicis  facultatibus,  quarum  folis  facerdo- 
tibus  difponendi  indafcufsed  Deo  cura  com- 
mi jf  a docetur.  Quse  ratio,  <Sc  definitio  in 
quacunq;  caufa  EcclefiaRica  locum  ha- 
bet. Multa  etiam  ad  hanc  veritatem  co- 
firmandam  congerit  Gratian.  96.  diR. 


D 


Et  praefertim  eam  late  confirmant  Ni- 
colaus Papa  iri  EpiR.  adMichaelem  Im  ™icolm 
peratorem,  vbi  inter  alia  multa  inquit. 

Cum  adverum  ventum  eft,  (id  cR,ad  eua- 
gelicam  veritatem  ) neque  Imperator  iu- 
ra  Ponficatus  arripuit,  nec  Pontifex  nomen 
Imperatorium  vfurpauit  , quoniam  idem 
mediator  Dei,  eT  hominum  bomo  Cbriftus 
Iejus ftc  afl ibus proprijs,  &'  dignitatibus  dt • 
ftintiis  officia  pote  &atis  vtriufque  dtfereuit, 
vt  eT  Cbnjtiani  Imperatores  , pro  aterna 
Vita  Pontificibus  indigerent,  & Pontifices , 
pro  curfu  temporalium  tantummodo  rerum 
Imperialibus  legibus  Vtercntur.  Idem  tra- 
dit late  Grgor . VII.  in  EpiR.  ad  Heri-  _ 
mannum  Metenlem  Epifcopum  lib.  4 . le&or' 
EpiR.2.  & in  alia  ad  eunde  lib.  8.  EpiR. 

21.  vbi  dictis,  5c  fartis  aliorum  Pontifi- 
cum, Sc  Imperatorum  , eadem  veritate 
confirmat.  Item  Innoc.IlI.  cap .Solita, 
Imperatorem  ait,mtemporalibus,Pon-  *nno‘b 
tificem autem  in  fpiritualibus  antecelle- 
re. EtBonific.VIII.in  Extrauag.vnic.  Btnifi.S. 
de  Maiorit.&obed. dicit,  in  Ecclelia  effe 
gladium  fpirituale  manu  facerdotis  ex- 
ercendum,&  gladium  temporalem  ma- 
nu laicorum  pro  Ecclefia , &ad  nutum, 

& patientiam  facerdotis  exequendum. 

Quod  tacite  confirmat  Clemens.  V.  in 
Extrauag.  Meruit,  de  Priuileg. licet  de- 
claret, per  Extrauagatem  Bonifacij  Re- 
gem, aut  regnum  Galliae  non  magis  effe 
fubiertum  ApoRolicae  Sedi , quam  an- 
tea effet.  Denique  hoc  confirmat  quod 
Gratian. diR. 63. cap.  1.  refert  ex  Adria- 
no  Papa , Vt  laici  Principes , vel  Poten- 
tes non  inter ftnt  Ecdefiafticis  eletiionibus, 
quia  in  Eccleftafiicis  rebus  nullam  habent po 
teftatem.  Habeturq;  in  Concilio  Con- 
Rantinop.q.alias  Synodo.8.cap.22.  vbi  Concil.Co- 
etiam  cap.  12. non  folum  negatur  Prin-i^M* 
cipibus  temporalibus  potertas  creandi 
Epifcopos,  fed  etiam  deponendus  dici- 
tur, qui  per  eorum  tyrannidem  fuerit 
intrufus.  Item  in  7. Synodo  cap. 3.  irrita  <.  1 _ 

dicitur  elertio  Epifcopi  a Principe  tem-  ^ 
porali farta, refertur  a Gratiano  fupra 
dirtadirt.63.  caP*  Omnis.  Sic  etiam  di- 
xit Innoc.  III.  in  cap.  Ecclefio.  de  Co- 
Ritut.  laicis  fuper  Eccleft]s,&  perfonisEc- 
clefiafiicis  nulla  eft  attributa  facultas , quos 
obfequedi  manet  necefsitas,no  authoritas  im 
perandi.  Et  fimilia  habet  in  c.  Tua,  1 . de 
Decimis. Quae  fupta  funt  ex  Coc.4,fub 

Sym- 


Clmens.) 


Gratia 


Innoc .3. 


8. 


'jai.Sy. 


1 


!( 


'yril.  Hie 


] ml.  Alc 

tud. 


x 


¥ 


• Sttfci - 
s,  dift. 


C.y.Reges  Ecclefiafl.iurifdift.no  habere autbo.ofieditur. 2 y j 


B 


Symniach.3 . JVlultaq;  alia  iura  canonica  A 
pofsct  afferri,  in  quibus  exeptio  caufaru 
Ecclcfiaflicaru  a potcflate  laicorum  pr$ 
lcribiturun  illis  cnimfupponitur, no  effe 
iiiMagilhatibus  temporalibus  fpirituale 
potcltatem  , fed  illa  omnia  in  librum  de 
immunitate  Ecclefiaflica  referuamus. 

fl  is  tcflimonijs  adiungi  poflunt  alio- 
ru  Patru  fcntenti2e,qui  licet  Sumi  Ponti 
fices  110  fuerint, Epifcopi  tamen, Archi- 
cpifcopi,&  Patriarchar,  aut  Sadi  Ecde- 
fie  Dodorcs,&:  in  prioribus  Ecclcfie  fe- 
culis fuerunt. Inter  quos  egrcgicChryf. 
Homil.4.  &i  •)  .dc  Verbis  lfai.  inter  alia 
multa  dixit, Uuanqua  admirandusvidctur  • 
thronus  Regius , tamen  reru  terrenam  admi 
nifiratione  fortitus  efi,nec prxter  potcftatcm 
bacprxtered  quidqud  habet  authoritatis.  Et 
homil.  88. in  Matt.adDiaconu  dicit. Ma 
tore  ilio  (id  cft,feculari  Principe)  potefia - 
te  babes, vtiqfm  Ecclefiaflica  adminiflra 
tione.  Ide  plura  inlib.3.  de  Sacerdotio, 

Et  Cyrillus  Hicrofoly.  Aon  ne  (inquit ) 
habetEcclefiaVitulu,  &1  leone  fimulftofcetes 
ficut  ad  hodkrnu  vfjt  diem  cernimus  munda 
nos  Principes  regi, & iit  ftrui  abEcclefiafli- 
nr.Vbi  alludit  ad  locu  Ifai.95.  Lupus, & 
agnus  pajccntur  fimul,Leo}&bos  comedent, 
paleas  oc  fub  verbo  pafcendi  duo  illa  indu 
di t,regi,&  infirui. Cyx\\)us  etiaAlexand. 
in epiff.3  i.ad  Ioann.&  Synodu  Antio- 
chena,& refertur  in  Synodo  Ephefina 
tom.j.c.9. in  fine , vbi  admonet  Epifco- 
pos,vt  audiant  eos,qui  alios  dc  herefi  ac- 
cii fare  volunt,  ne  apud  ex  tera  tribunalia 
tumui tuen  tur,5c  fubdit , Eft  autem  mul- 
to melius, ac  iuftius,Vt  Ecclefiafticx  quxftio 
nes  vi  Ecclefi]s  agitetur,  ac  formetur, & non 
apud  alios  externos,  quibus  [ane  huiufmodi 
caufaru  traftatio  prorfus  non  conuenit. 

Celebris  etia  cfb  fententia  Nazianz. 
orat. 17. ad  ciuesgraui  timore perculfos, 
vbi  poltquam  ad  fubditos  concione  ha- 
b uerat,fu biungit,f?«id  autem  vos  Princi- 
' pes,C r Prxfefti  ? ad  vos  enim  tam  irojlrafe 
conuertit  oratio.Ht  infr.i.  .An  me  libere  lo - 
quente  xquo  animo  feretis  ? Nam  "vor  quocj, 
lex  Cbnfti  imperio  meo, ac  throno  fubijcit,im 
periu  enim  nos  quoq,  gerimus, addo  ctu  pree- 
ftantius,ac  perfcttius,nifi  vero  ceqttu  eft  ffiri 
tu  carni  fafces  fubmittere , &'  cceleftia  terre 
nis cedere.  In  quibus  verbis  illa  praecipue 
pondero.  Lex  ChriJ}ifubijcit'YLx<qu\bu.s 
conflat  iuxta  fententia  Nazianzeni,in- 


D 


flitutionehanc  , &poteflatu  diftindio- 
nem  diuina  eilc,&  ex  lege  Chrifti.Mul- 
taqj  fimiliacx  eodem  fumi  poffuntOrat. 

1.  quae  eff  A pologia  pro  abfcntia  fua , Sc 
ex  Orat. 27. circa  Enem. OpcmieetiaDa  Damafce. 
mafeen.  Orat.i . de  lmagmib.cn earine, 

A cj..  enim,  ait, piorum  e ii  Regii  Ecclefiajn- 
ca  flatuta  comte  Here.  Et  infra  ,tiis  de  rebus 
[latuere  ,aic^decerncre  non  ad  Reges  pertinet 
eVc.  Et  Orat.  2.  paru  a principio. Regum 
( inquit ) partes  non  junt,  Vt  Ecclefia.  leges 
prxfcnbant , quod  confirmat  teflimonijs 
Pauli  z.adCorinth.i2.  &adElebr.  13. 
fupra  tradatis.  Et  apudl  hcodoretu  lib. 

4.Hiff  or.  c.  1 6 cll  egregia  fententia  Eu- 
logij  Presbyteri,qui  cu  a praefedo  Impe 
ratoris  Valentis  haeretici  moneretur, Ce-  ^ ')eo^or 
mumcacu  Imperatore.  AitTheodoretus, 
difsimulantcr , fed  valde  facete  refpondit. 

Nunqmd  cum  imperio  eft  etiam  facerdoti) 
dignitatem  confecutus  i Cumque  Prsfe- 
dus  ironia  cognita  in  iram  prouocare- 
tur,ipfe  iterum  refpondit,  fe  habere  Pa- 
llorem, cuius  nutum  fcqueretur.  Simile  Suidas. 
fadum  narrat  Suidas  verbo, Leontius  Tri 
polis  Lydi#  Epifcapus. Cum  enimConfla- 
tius  in  Conuentu  Epifcoporu  praefide- 
iet,&  multa  prefcriberet,alijs  annuenti- 
b9,ipfe  tacebat,cuq;abImperatore  inter- 
rogaretur,cur  taceret,refpodit.ilAVor  qui 
fiat, Vt  alijs  curandis  dejlinatus,  alia  tr abies , 
quid  clt  rei  militari, & rcipubiica  pr  ce  fis,  E- 
pifeopis  eaprxfcribas,  qua:  ad  folos pertinent 
Epifcopos, 

Ambrofius  praeterea  in  epifl.fuperius  10, 
allegata  ad  fororeMarccllinam.  14.  alias  Ambrof. 

3 3 .expreffe  negat,Imperatore  in  ea,qu£ 
diuina  funt,  Imperiale  aliquod  ius  habe- 
re. Idemque  late,  <5cconRantifsiinc  do- 
cet in  Orat.feu  concion.i  .contra  Auxc- 
tium  , vbi  inter  alia  inquit , Scitis  vos 
ipfi,quod  Imperatoribus  [oleam  deferre,  non 
cedere, fupplicijs  me  libenter  offerre, non  mc~ 
tuere, qux  parantur.  Et  infra. Refpondi  ego, 
quod  fzcerdotis  e fi, quod  Imperatoris  eft  fa- 
ciat Imperator. Et  infra  de  Arianis,qui  ab 
imperatore  petebant  Ecclefiam,  inquit. 

Videte  quanto  peiores  VLnani  funt , quam 
Iudcei  illi  qtuerebant ,vtrtm  foluendum puta 
ret  Ciefdri  ius  tributi, ifii  Imperatori  volunt 
dari  ius  Ecclefice.  Et  infra  .Imperator  bonus 
intra  Ecclefia,  non  fupra  Ecclefia  eft  ; bonus 
enim  Imperator  quxrit  auxiliu  Ecclefia, no 
refutat. Hac  Vt  humiliter  dicimus, ita  cofia - 
Y 2 ter 


2^6  L ib.  j.  T>e  Primatu  Summi  7 cnttpcis. 


II. 


Atbanaf. 


Augufl. 


ter  exponm9.Tn  Miis  etiaCoc.Aquiliefis 
cu  Palladius  haereticus  danatione  Epif- 
coporum  fugies  ad  pr^fentcs  laicospro- 
uoVarct,  fic  refpondit  Ambrof.Jfacerdo- 
te slaicos  indicare  debent,  non  laici  de  Sacer- 
dotibus.  Et  infra.  Et  fun  multis  impietati- 
busdeyrehenfus  fit, erubef cimus  tamen, yt  yi 
deatur,qm  Sacerdotium fibi  yendicat,  a lai- 
cisejfc  damnatus  •Ac per  hoc  quoniam  & m 
hoc  ipfo  danandus  eft , qui  laicoru  expetlat 
f ententid.cu  magis  de  laicis  jacerdotes  debe 
ant  indicare ,eu pronucio  facerdotio  mdignu. 

Confirmat  optime  veritatem  hanc  A- 
thanafius  referens  prius , & comendans 
verba  Hofij  adConftatiu  in  epi.ad  fohta- 
via  vita  agetes,  Define  qucefo,&  memineris 
te  mortale  efje , reformida  diem  iudicij,  fenut 
te.  m illam  diem  purum, ne  te  mifceasEcclefi - 
aflicis, neque  nobis  inboc  genere  preeeipe,  Jed 
potius  ead  nobis  difee.  Tibi  Deus  imperium 
co mmijit, nobis  quee  funt  Ecclefue  concredi- 
dit,& quemadmodum  qui  tuum  impenu  ma 
lignis  oculis  carpit , contradicit  ordinationi 
dmince,ita&  tucauc,ne  quee  funt  Ecclefue 
ad  te  trahens , magno  crimini  obnoxius  fias. 
Date  (feriptum  efl)  qu  ce  funt  C ce faris , Cee - 
fari,  & quee  funt  Dei, Deo. Neque  igitur  fas 
efl  nobis  in  terris  imperium  tenere , neque  tu 
Thymiamatum , & facrorum  poteflatem  ha 
bes  Imperator . Et  inferus  fic  ex  propria 
fententia  Scribit  Athanafius.  Si  ifludefl 
ludicitim  Epifcoporum, quid  commune  cu  ea 
habet  Imperator? fui  contra  illa  minis  Cee  fa- 
ris conflantur,  quid  opus  eft  hominibus  titulo 
Epif copis, quando  d condito  ceuo  auditum  eft, 
quando  indicium  Ecclefue  authoritatem  Jua 
ab  Imperatore  accepitN ocat  autem  titulo 
Epifcopos,quos  Conflandus  fuaautho- 
ritate  creauerat,  qui  titulo  tenus,vt  infra 
dicit, erant  Epifcopi,non  veritate  , quod 
mirum  in  modia  inEpifcoposAngfica- 
no$conuenit.Deniq;Auguftin.in  epift. 
4S.&  1 6 z. donati lf as  reprehendit, quod 
in  caufaEcclefiaftica  ab  Epifcoporu  rudi 
cio  ad  Coftantinu  Imperatore  appellare 
auli  fuerint. Ne<fc  aufus  efl  ( inquit  ) Chri- 
flianus  Imperator  fic  eorum  tumultuo  fas, & 
fallaces  querelas  fufeiper e, yt  de  iudicioEpij - 
cohorum, qui  Romcejederant  ,ipfe  tudicarit. 
Et  infra -Qnain  re  illos  quemadmodum  dete 
fletur  audi  fis . Et  quoniam  Coftantinus 
tandem  haereticorum  importunitate  vi- 
.is  fententiam  dixit , eum  tacite excu- 
fat Augutfin,  dicens.  Eis  ipjecefsit , yt 


A de  illa  caufa  pofl  Epifcopus  indicaret,  d San- 
fitsAntitiitibus  pojlea  yemampet  iturus,  dii 
tamen  tlh  ,quod  ylterhls  dicerent,  non  habe- 
rent, <&c. Et  confonat  quod  eade  de  caufa 
refert  Optatus Mileuitan.  lib.  1.  contra 
Parmenian.  circa  finem.  Donatus  ( in- 
quit) appellandum  ejje  ab  Epifcopts  credi- 
dit, ad  quam  appellationem  Conftanti- 
nus  Imperator  fic  refpondit,  0 rabida  fu 
roris  audacia, ficut  in  cauf  s gentilium  fer  >fo 
let, appellationem  interpofuerunt. 

His  addere  polTumus  ipforummct  Im 
peratorum  confefsiones,  feu  tefiimonia, 
jg  Iuftinianus  enimlmperatorin Authent. 
Quomodo  oporteat  Epifcopos,&c. in  princi- 
pio fic  ait , Maxima  quidem  in  omnibus  funt 
dona  Dei  d fuperna  colluta  clementia,  facer- 
dotiu ,&  impenu : illud  quidem  diuinis  mini 
flrans,hoc  ante  humanis  prtefdens,  aut  dilige 
tiam  exhibens, exy no,< eodecf  principio  ytracf 
procedentia , humana  exornant  yitam . In- 
tellexit ergo  Iuftinianus  Imperator , no 
habere  Imperatore  fpiritualempotefta- 
tem  circa  res  diuinas.Idcque  fenfifte  Co 
ftantinu  Magnu,qui  iudiciu  inter  Epif- 
copos  in  Nicaeno  Concilio  recufauit,ag- 
nofcens,«Sc  ad  fe  no  pertinere, dices,Dew 
yos  confiituit  facerdotes ,& nobis  d Deo  dati 
^ efhs  indices , & conueniens  non  efl,yt  homo 
iudicetDeos,fedille  folum,de  quo  feriptu  efl. 
Detis  fletit  in fynagoga  Deorii  in  medio  au- 
tem Deos  diiudicat,  refert  Ruffin.  lib.  1, 
Hiftor.additsead  Eufcb.c.2.  Et  Adrian. 
Papa. in  epift.ad  Michael.  Imperatorem 
vbi  etia  refert  Theodofiu  in  epift.ad  S y- 
nodu  Ephefina  feribente,  illicitu  ef,eum, 
qui  non  fit  ex  ordine  fanctifsimoru  Epifcopo - 
r u,Eccl  e fi  aflicis  immifeeri  trabi  at  ibus.  Re- 
fert etia  Sozomenus  lib.d.hiftor  .c.7.  cu 
Epifcopi  quida  legatu  ad  Valentinianum 
Imperatore  miterent  ,poteftate  petetes 
j-j  ad  conueniendu  in  Cocilio  pro  rebus  fi- 
dei,ipsu  veipodiUe, Sibi, qui  ynus  e laicoru 
numero  erat, no  licere  fe  eiufmodirebus  inter 
quod  etia  refert  Niccphor. lib. 1 1. 
c.4o.Atq; de eode  Vaietinian. refert  So 
zomenus,li.  6.  hiftor.c.zi.&/e  admodum 
Deu  affeci h fmfic  adeo,yt  nef  fac  er  dotibus 
quidqua  imperare,  neqs  nouare  aliquid  in  in- 
flitutisEccle fla, quod flbi  deteriusyideretu (, 
yel  melius, omnino  aggrederetur  .na  quanuis 
effit  optimus  fane  Imperator, &ad  res  agen- 
das yalde  accomodatus, tamen  heee  fuu  indi- 
cium longe  fuperare  exifliJnauit.  Et  in  hif- 

toria 


Opt.Ml 


12. 

Eximar, 

totibusej. 

dem  ver[, 
tas  ftabili- 
tnr. 

lujltm. 


Cthfltnti. 

Mqw. 


Rufpn. 

Aimn, 

Papa. 


Soyn. 


Nictpk  ! 
So\m. 
Cap.hlt 
tinun.6  j 
dijl. 


C.  <f.  Reges Ecclefiafl jurtfdiihno habere  r at <ofl editur.  2 jy 


Honor. 

Juguli. 


Tom.j.E- 

piltolar.Po 

lihcum. 


1 

L 

i 


floria  tripartita  lib.  7.  capit.  8.  de  eodem 
Valentiniano  releiur,  cum  Mediolani 
mortuo  Auxentio  haeretico,  ordinari  cu 
peret  Hpifcopum  Catholicum  ,ad  Epif- 
copos  dixit,  A ojiis  aperte , eruditi  quippe 
ditatus eloqutjs, quale  oporteatelje  Pontifice. 
Et  inlra. Tateitaif  in  Pontificali  confiituite 
fede,cui&'  nos, qui  gubernamus imperiti  jjn 
ccre  noftra  capita )ubmittamus,&  eius tnoni 
ta,du  tanquam  homines  deliquerimus, necef- 
jario yelut  curantis  medicamenta  Jufripia- 
mus.  Cuincp  Epifc opi  peterent,  vtipfc 
decerneret tanqua  pius,&  fapiens,refpo 
dit  i\k,  Super  nos  eji  talis  eleflio.Extat  pre 
terea  inter  epiflolas  Innocentij.i.  quce- 
da  Honori)  Augulti  ad  Arcadiu  , in  qua 
fcribens  in  cauia  Chry  foflomi,  ait,  Cum , 
fiquidde  cauja  religionis  inter  Jntijiitesa - 
geretur, Epijcopale  oportuerit  cjj e indicium , 
adiliosemm  diurnarum  rerum  interpretatio, 
ad  nos  religionis fpettat  olfequtum. Etinira 
Rebus  denify  ipfis  docetur,  quid  de  his  jeufe- 
nt  diurna  maiejlaSy&c.Denuq.  inter  Acta 
octaucSynodi  generalis  refertur  a Surio 
oratio Balilij  Imperatoris,  in  qua  pie  ad 
modum,  & fideliter  ad  laicos  loquitur. 
Deyobis  quid  ampliusdicam, non  habeo, qua, 
quod  nullo  modo  yobis  licet  de  Ecclefiaflicis 
caufisjermonem  habere  . Hcec  enim  inuefti - 
gare,&  queer  ere, Patriarcharum,  Pontificii, 
& Sacerdotum  cfl , qui  regiminis  cfficiufor~ 
titifuut,qui  janClifuandt,  ligandi,  at^foluen 
di  pote flatem  habent , qui  Ecclefiajhcas,  & 
ccelejles  adepti  funt  claues,non  no  Urum , qui 
pafei  debemus, &c.  quae  late,  & fapienter, 
aepie  profequitur. 


A 


B 


G 


, CAPVT.  VIII. 

Eadem  iteritas  rationibus  confirmatur. 

V M Catholica  veritas  fufficieter 
T ri  na  ra*  I authoritate  fundata  fit,  ratione  ex 

eifdc  principi js  facile  poteft  demo  D 
flrari.Quia  potefias  regendi  in  nullo  ho 
ininc  inueniri  potelf  fine  iufio  titulo, ex 
V quo  principio  fupra  probauimus,in  Po- 

tifice  non  elTe  direflam  temporalem  po 
teftatem  fupremanqex  eodem  ergo  p la- 
pi ne  conuincitur , in  temporali  Rege  non 

elle  potellatead fpirituale  Regime.  Vn- 
de  qui  primum  libenter  audiunt,  neceiTe 
elf  ,vt  fecundum  admittant, nili  velint  ad 
libitu  voluntatis  fuae  fine  ratione  loqui. 
Quia  rnulto  minus  inuenitur  iuftus  titu 
lus  fpiritualis  poteflatis  in  tcporaliP  rin- 


cipe,quam  temporalispotcfiatis  in  fpiri- 
tuali  pallore.  Alfiunptu  autem  princi- 
pium probatur  breuiter,quia  vel  titulus 
ille  ellctiuris  naturalis , vel  pofitiui  diui- 
ni,vcl  humani;  iia:c  autem  omnia  facile 
ex  dictis  excluduntur.  Namdeiurcna- 
turali  etlc  non  potell , tum  quia  poteltas 
ipfa  naturalis  non  ell,vt  lam  ell  probatu, 
tu  etiam  quia  nulla  poteitas  dominandi, 
vel  regendi  alios  eltin  particulari  perfo- 
na  immediate  ex  iure  naturali,  fed  in  co- 
mumtateih^c  aute  potefias  fpiritualis  nd 
clt  incomunitate  humana  tanqua  ab  illa 
naturaliter  flues, neq,  prout  eil  in  parti- 
culari perfona,  proxime  fundari  potell 
in  volutate  eiufde  comunitatis,tanquain 
coferentis,feu  trasferentis  in  aliu  tale  po 
te  flate,  quia  ell  loge  altioris  ordinis:  er- 
go nopotefl  elTe  in  rege  de  iure  naturali. 
Et  eade  ratione  conuincitur , no  elfe  ex 
iure  humano, quod  in  folo  naturali  fun- 
detur, vel  ab  illo  ducat  originem, quale 
eflius  gentiUjVel  ciu>le,quia  fiiusiplum 
naturale  no  attingit  talem  potellate,mul 
to  minus  alia  inferiora  iura,  quae  in  illo 
fundantur. 

De  iure  aute  diuino  res  efl  manifefla  ex 
dictis, quia  tale  ius  authoritate  diuina  qa- 
bandu  eil:  nulla  ell  autem  authoritas,no 
fblum  diuina, veru  nec  probabilis  huma- 
na, quae  tale  ius  Regibus  datum  elle  olle 
dat.  Imo  licet  interdum  pofsit  ratione 
fuaderi, aliquid  efle  de  iure  diuino, opor- 
tet, vtexprincipijs  reuelatis  fufficien- 
ter  colligatur,vel  falte,  vt  fuppofita  infli 
tntione  Ecclefiae,  magis  confentaneum 
diuina:  prouidentiae  oflendatur  . Nihil 
autem  horu  in  praefenti  interuenit,  quia 
nullum  cfl  reuelatuprincipiu,ex  quo  ta- 
lis potefias  fpiritualis  in  Regibus  verifi- 
niiliter  coprobetur  , quin  potius  omnia 
principia  reuelata  illi  dogmati  repug- 
nant, vt  oflenfum  efl . Ac  denique  om- 
nis ratio  conuenientis  prouidentiae,  & 
Ecclefiaflicae  difciplinae  oflendit,  non 
debui  (Te  coeleftem  hanc  poteflatem  tem 
poralibus  Regibus  committi,  tum  quia 
temporalibus  curis , & negotijs  fecula- 
ribus  funt  implicatifsimi  , tum  etiam 
quia  literis  Sacris,  5c  diuinae  fcientiae  va- 
care non  poliunt,  quae  tamen doftrina 
maxime  neceflaria  efl  in  Ecclefiaflicis 
Paflorib9. Propter  quod  Paulus  dicebat 
Timotheo,  ^ittede  ttbi,& dotlrime.  Vbi 
Y 3 etiam 


Zm 


2 )8 


Lib»j  iDcPrimntu  Suwwi  Pontificis. 


etiam  indicat  aliam  rationem , quia  cum  A 
h*c  poteflas  ad  fpiritualem  finem, & fa- 
lutem  animarum  conferatur,  requirit  in 
eoxui  confertur, flatum  vitae  fpiritualis, 

& perfedae , vt  pofsit  non  minus  verbo, 

& exemplo  , quam  poteftate  fubditis 
prodeile. Reges  autem  temporales  mora 
liter  loquendo  , & ex  vi  flatus  hoc  vitae 
genus  no  habent,vel  profitentur, & ideo 
ad  hoc  munus  apti  non  erant.  Deniqj  ob 
hanc  caufam  in  Ecclefia  Chrifli  cu  regno 
non  efl  per  ie  coniunftum  facerdotium; 
non  enim aflumpti funt  Reges,  vt  pro 
hominibus  conflituantur  in  i)s,quae  lunt  g 
ad  Deum:  ergo  eadem  ratione  neque  re- 
gimini fpirituali  apti  erant . Aque  hinc 
confequenter  excluditur  omnis  titulus 
fundatus  in  iure  canonico,  tum  quiaius 
canonicum  a iure  pofitiuo  diuino  deriua 
tur  , tum  etiam  quia  rationes  factae  non 
minus  in  illo  procedunt:  tum  denique 
quia  oflcnfumeftjiuscanonicumtaliRe 
gum  praefumptioni  omnino  repugnare. 
Atque  hic  difcurfus  euidentior  fiet  ex  ca 
pitc  fequeti,  in  quo  quam  fintleuia,quae 
Rex  fui  iuris  adducit  fundamenta,  oflen 
demus. 

3*  - Aliam  rationem  in  hunc  modum  for- 

Secunda  ra-  raare p0flumus,quia  fi poteftas  fpiritua- 
,I0*  lis  eiTet  in  temporalibus  Regibus,  tot  ef- 

fent  in  Ecclefia  fupremi  Principes  fpiri- 
tuales,quot  funt  fupremi  Principes’ tem 
porales,  quod  & abfurdum  efl , & prin- 
cipijs  fidei  multum  repugnat.  Cofequu- 
tio  manifefla  efl.  Primo  quia  fi  poteflas 
regendi  Ecclefiam  in  fpiritualibus  intrin 
fece  coniuncta  efl  cum  poteflate  Regia; 
ergo  no  reducitur  in  fuperiusprincipiu 
i nfraDeum,  neq;  ab  alia  mortali  potefta 
te  pendet.  Secundo, quia  non  efl  maior 
ratio, cur  vnusRex  alteri  in  fpiritualibus 
fubdatur,quae  contrario. Sed  forte  Pro- 
teflantes  Anglicani,non  folum  hoc  con- 
cedunt,verum  etiam  praecipue  intendut. 
Neque  exiftimant  efle  vlluminconue- 
T iiafio  Pro  niens,qu'a  non  admittuntplura  capita  in 
*e  antium,  (piritualibus  totius  Eccl^fiae  vniuerfalis, 
fed  plurium  particularium  Ecdefiarum, 
que  lunt  in  diuerfis  regnis  tanquam  par- 
tes Ecclcfiar  vniuerfalis,atq;  ita  fimiliter 
habere  poterunt  plura  capita  partialia. 
Reijcit  ur.  Q ia  vero  hoc  fit  abfurdu , & monftrofu 
in  Ecclefia  Chrifli  militante  in  hoc  mu- 
do, facile  intelliget,  qui  ex  feripturis  co- 


fiderauerit,  Ecclefia  Chriftfefle  vnu  cor 
pusmyfticu  perfeflifsimeinftitutu.  Na 
tale  corpus  requirit  vnafuprema  pote- 
flate, qua:  fupra  omnia  mebra  eius  eflica 
cia  habeat, fiue  illa  poteflas  fit  in  vna  per 
fonavera,fiue  in  vna  cogregatione(quod 
poftea  videbimus)  quia  ime  tali  potefla- 
te non  potefi  efle  debita  vnio,&  confor- 
mitas  inter  membra  talis  corporis. 

Dicent  fortafle  fatis  efle,  quod  omnes  4* 

Ecclefia:  particulares  in  vno  capite  Chri  pr^£j*^° 
flo  vniantur.  Sed  cotra  hoc  efl, quia  Ec-  & ^1^» 
clefia  militans , v t efl  in  hoc  mundo , efl  £upremg  CJ 
vnu  fpirituale  regnu  ,& corpus  myfticu  put  delere 
perfede  vnuin  fuo  genere;  ergo  requirit  cfIe  vnu  01* 
etiam  in  hoc  mundo  vnu  fupremu  tribu  tcn  1!ur' 
naljfub  quo  gubernetur,alias  non  poteft 
dici  habere  vnitatem,prout  in  hoc  mudo 
verfatur.  Quod  declaratur  a fimili , nam 
plura  regna,  quae  fub  diuerfis  Regibus, 
aut  Imperatoribus  militant , non  funt 
vnu  regnu, vel  imperiu,  quia  non  habent 
vnu  fupremum  regimen  in  terris,  quan- 
uis  omnia  vniatur  in  vno  Rege  Deo,  qui 
efl  fupremusRex  etia  temporalis  omniu 
Regum.  Vnde  ex  illa  fententia  fequitur 
aperte  plures  Ecdefias,quae  funt  in  mun 

Cdoaiomagis  conftituere  vniuerfaleE  c- 
clefia, quae  fit  proprie  vna , qua  plura  te- 
poralia  regnafint  vna  refpublica  tepora 
lis, vel  vnu  imperiu  aut  regnu. Et  declara 
tur  amplius  alio  exemplo  accomodato. 
na  fi  in  diuerfis  prouincijs  verfentur  duo 
exercitus  Regis  Hifpani* , fub  duobus 
Ducibus  fupremis,  & inter  fe  nullo  mo- 
do fubordinatis,nopoflunt  dici  eflevnus 
exercitus,  etiamfiineode  Rege  remote 
vniantur,&  ab  eo  alterius  rationis  influ- 
xu recipiant,  Ita  ergo  dicendu  eflet  de 
diuerfis  regnis  quatenus  funt  Ecclefia: 
diflindae,fi  fub  fupremis  capitibusEcde 
j)  fiafticis  militarent. 

Accedit  tande,quod  vnitas  Ecclefia  j, 
fine  vnitate  fidei , & facramentoru  con- 
feruari  non  potefl  : hsc autc  vnitas  fidei 
in  diuerfis  regnis, «Sc  prouincijs  coferuari 
no  pollet  fine  magno  miraculo,  fi  partes 
Ecclefi^,&  capita  earu  in  terris  eflent  in- 
ter fe  omnino  diuifa,&  finefubordinatio 
ne  ad  aliqua  fuprema  poteftate,  cui  om- 
nes in  terris  obedire  teneantur.  Na  hoc 
fatis  oftendit  experientia,  hinc  enim  or- 
ta fut  omnia  fchifmata,&  Ecclefiaru  diui 
fiones.Et  ratio  efl  clara, quia  fi  duoReges 

tempo- 


C.  8.  R eges  Ecclefiaflica  turi f dii 

tcporales  funtfupremi  in  fpiritualibns.  A 
&wuis  eligat  in  fuo  regno  tale  modu  rc- 
ligionis,&  alius  aliumjvnus  vnam  fidem 
luo  iudicio  ex  Scriptura  fumat , alius  co 
trariam, quomodo  poterunt  advnitatem 
reduci?  Atque  hinc  tandem  concluditur, 
moralitcr  fieri  non  polle,  vt  dua:  Ecclc- 
fiae  fupremae,  id  ell,non  recognofccntes 
in  fpiritualibus  fuperiorem  in  terris,  fint 
vnitae  etiam  in  Chriflo,quia  non  vniun- 
turChriftOjinfi  per  veram  fidem, ac  fub- 
inde  per  vnam , <Sc  eandem  fidem  , quia 
vera  fides  non  eft,  nifi  vna,  fed  tales  Ec- 
clefix  non  polTent  in  vna  hde  conferua-  g 
rfivtollenfumefl:  ergo  neque  vnionem 
in  Chrillo  retinere  pollent. 

Dices , difeurfum  hunc  eodem  modo 
procedere  de  Epifcopis , vel  Apollolis, 
etiamfi  in  eis  dicatur  elTe  fuprema pote- 
llas  fpiritualis . Refpondeo,  verum  cite, 
etiam  illos  reducendos  elle  ad  vnum  fu- 
premum  caput, vt  pofsit  Ecelefia:  vnitas 
conferuari.Quod  autem, & quale  fit  hoc 
caput , infra  videbimus : nam  ex  vi  pre- 
dicti  difeurfus  folum  fequitur  debere  ef- 
fe  vnum,fiueilud  fitvnus  Epifcopus, fi- 
ne vna  Epifcoporum  cogregatio.  Infla- 
bis: fimiliter  ab  Anglicanis  dici  poffe, 
quod  licet  Rex  temporalis  fit  etiam  in  q 
fuo  regno  fupremus  in  fpiritualibus,  co- 
paratione  fadaad  quamcuque  aliam  fin 
gularem  perfonam : nihilominus  pofsit 
cx  omnibus  Regibus  Chriflianis  Con- 
cilium,feu  Couentus  congregari, in  quo 
fit  fpiritualis  potellas  fuperior  Ungulis 
Regibus , cuius  authoritate  pofsit  vnitas 
Ecclefiaeconferuari.A  qua  refponfione 
non  videtur  alienus  Rex  Anglite:nam 
&authoritatem  legitimi  Concilij  recog- 
nofcere  videtur , quandoquidem  primis 
quatuor  Cocilijs  fidem  adhibet, & quod 
iam  in  vfu  non  fint  conqueritur , Regi-  D 
busque  poteftatem  illa  congregandi , & 
non  Pontifici  conuenire  contendit. 

Veruntamen  eualio  hate  non  folum 
• rem  non  expedit , fed  potius  magis  m- 
uoluit.Nam  in  primis  fi  ante  illius  Con- 
cilii,vel  conuentus  conuocationem  nul- 
lus Rex  habet  fuperiorem  in  fpirituali- 
bus , quis  habebit  potellatem  illud  con- 
gregandi? nam  fi  aliqui  repugnent, nemo 
illos  cogere  poterit. Quod  fi  etiam  Epif- 
copi  conuocandi  fint , nullus  Rex  pote- 
rit Epifcopos  fibi  non  fubditosadeon- 


\no  habere  r at. ofl  editur.  239 

ucnicndu  compellere,  vel  authentice  vo 
carc:erit  ergo  res  moraliter  impofsibilis, 

& ab  authore  Ecelefia:  infufficieter  pro- 
uifa . Sicut  in  rebus  politicis  li  ad  difpo- 
nendum  ea,  qua:  ad  bonum  regimen  to- 
tius vmuerli  funt  neceilaria  , oporteret 
Reges  omnes,  & Principes  fupremosin 
temporalibus  ad  comitia  conuenire,  pro 
feftb  impofsibilis  effet  talis  conuocatio, 

<3c  ab  omni  prudente  prouidentia  aliena. 
Deinde  quis  futurus  ellet  praefidens  in 
tali  conuentu , nullus  enim  alteri  cedere 
volet , cum  fit  aeque  fupremus , & prae- 
fertim  li  agendum  effet  de  rebus  fidei, 
nam  fi  in  illis  inter  fe  dilTentirent , vnuf- 
quifque  potius  fuo  Epi ritui,  quam  alioru 
opinionibus  credendum  putaret.  Pra:- 
fertim  fi  vera  ellet  Regis  Angli^  regula, 
qua  propriam  vniufcuiufquefcientiam 
pro  fundamento  fuae  fidei  omnibus  Re- 
gibus proponit. 

Praeterquam  quod admitTo  illo  mon- 
flrofo  conuentu, vel  Concilio, li  illud  ef- 
fet fuprafingulos  Reges,  iam  nullus  tem- 
poralis Rex  ellet  fupremus  in  fpiritua- 
libus, prout  Rex  Angliae  pertinaciter 
contendit.  Et  ideo  exilhmo  mentem  il- 
lius non  efTe  admittere  potellatem  ali- 
cuius Concilij  tanquam  fuperiorem,  fed 
folum  deferuire  ad  quandam  prudentem 
confultationem  , & magis  pubiicam  re- 
rum examinationem  . Ideo  enim  de  ip- 
fis  Concilijs  coflanter  non  loquitur,  fed 
qua:  vult, approbat, <Sc  qua:  non  placent, 
reijcit , iudicem  feillorum conllituens. 
Imo  in  quodam  loco  Prgfationis  fuo  ar- 
bitrio difeernit  inter  conuocandos  ad 
Concilium  generale, fi  nunc  congregan- 
dum e(Tet. 

Tandem, fi  Reges  fupremi  in  tempo- 
ralibus habent  etiam  in  fuis  regnis  fpiri- 
tualem  potellatem  fupremam  refpedu 
aliorum  Regum, nullum  relinquitur  fu- 
damentum  ad  allercndum,  congregatio- 
nem talium  Regum  habere  in  Ecclcfia 
poteflatem  fupra  totam  ipfam , & fupra 
omnes  Principes  eius.  Quia  ex  fola  rei 
natura  hoc  non  fequitur, neque  affirma- 
ri potefl. Sicut  intemporalibus,  licet  co 
gregatio  Regum  fieret,  non  haberet  fu- 
premam iurildielionem  fupra  fingulos 
illorum  , nifi  fponte  vnufquifque  renu- 
daret iuri  fuo , mutando  prius  regimen, 
& ex  pluribus  monarchijs  vnam  Ariflo 
Y 4 cratiam 


260 


Lib.j.  De  Trimatu  Summi  Pont  if cis. 


cratiam  confiituendo,  quod  voluntariu 
elfet  ,&  cogitatione  potius  confidum, 
qu«im  in  re  fubfifiens.  Idem  ergo  erit  in 
potefiate  fpirituali,  fi  ex  natura  rebellet 
Euafio  <ju«e  cum  temporali  coniunfta.  Quod  li  quis 
dam  retaii-  fingat,Chriflum  ex  peculiari  infiitutio- 
lur‘-  ne  voluifle  fingulos  Reges  elTe in  lpiri- 

tualibus  fubieftos  ipforum  congregatio- 
ni, oportet , vt  veltigium  aliquod  huius 
inftitutionis  oflendat . Eo  vel  maxime 
quod  omnia,  qux  contra  poteRatem  fin 
gulorurn  Regum  dix  imus,  atque  contra 
quancuuque  multitudinem,  feu  congre- 
gationem illorum  procedunt . ER  ergo 
commentitia,  & plane  monRruofa  haec 
fpiritualis  poteRas  fuprema  temporaliu 
Principum , quotnodocunque  fingatur, 
aut  cogitetur. 

T ertiam  denique  rationem  ab  incora 
I0«  modis  conficere  polTumus : nam  in  pri- 
Tertia  ratio  mjs  ex  tali  politione  feauitur,  polle  Re- 
ges ChriftianoSjfi  velint, per  fe  ipfosoni 
nes  actiones  proprias  Sacerdotum  , & 
Epifcoporum  exercere , quales  funt  of- 
ferre D eo  facrificium , vel  ( fi  hoc  non 
admittunt)miniftrare  (aeramenta,  ligare 
per  excommunicationes,  <Sc  cenfuras,& 
abfoluere  ab  eis, aut  a peccatis, &alia, que 
ad  publicum  Dei  cultum  pertinent. H^c 
autem  inaudita  funt  in  Ecclefia  ChriRi; 
i m®  etiam  in  Iudatorum  fynagoga  diftu 
2 .Paralii).  elf  Rcgi,A Ton  efi  officij  tui  Oi^a^vtadoleas 
2 6.  incenjHm  Domino , & quia  non  ceiTauit, 

percu filis  efl  lepra. Quod  non  minus  ha- 
r.  r „ bcre  locum  in  Rege  ChriRiano  recte  do 
yj0!*’  cuitChryfoR.  Homil.?.  de  Verbis  Ifai. 
Et  praeterea  fi  Rex  temporalis  eo  ipfo, 
quod  eR  Rex,potefi  has  aftiones  per  fe 
ipfum  legitime  adminiRrare,  licebit  etia 
mulieri  eafdem  per  fe  exercere , nam  eR 
capax  Regiae  potcRatis,«Sc  cum  illa,iux- 
ta  ProteRantium  opinionem,  eandem 
fupremam  potcRatem  fpiritualc  habet. 
At  Paulus  mulieres  in  Ecclefia  nec  lo- 
i . cici  Cori . qui  permittit, nedum  actiones  (aeras  ex- 
I4*  crccre,  fcd  iubet  tacere,  & fubditas  efie. 


IT*  Pofiimtvcroaduerfarij  ,difiingucn- 

ia!rcticord  *ntcr  a<Ri°nes , quae  poteRatem  ordi- 

nis requirunt,  vel  folam  iurifdnRionem, 
refpondere,pofie  Regem  omnem  actum 
iurifdictionis  EcclefiaRicae  per  fe  exer- 
cere , & ad  hoc  habere  fupremam  pote- 
Ratem, idq,  fatis  efie, vt  primatum  in  fpi 
ritualibus  habeat , etiamfi  actiones  alias. 


^ quae  poteRatem  ordinis  requirunt , per 
fenon  valeat  exercere.  Sed  hoc  in  prynis  . 
alienum  cR  ab  inRitutione  Chrifti:  nam  rur  ^ 
i pfe  per  illos  voluit  Ecclefiam  rcgi,quos  fio. 
principales  miniRros  verbi  Dei,txfacra- 
mentorum  efie  voluit,  nimiru  per  iepii- 
copos,  in  quibus  poteRas  ordinis  per  ex 
cellentiam  exiRit.  Deinde  fatis  abiuidu 
eR,vt  fupremus  Eccielia:  gubernator  no 
pofsit  exercere  praecipuos  actus  tam  ad 
diuinum  cultum,  quam  ad  fanctificatio- 
nem  fidelium  ordinatos.  In  republica 
enim  ciuili  nihil  efficere  potfiunt  inferio 
g resmagiRratus  in  ordine  ad  finem  lux 
poteRatis,  quod  non  pofsit  Rex,aut  Ini 
perator  altiori  poteRate  in  ordine  ad  eu- 
dem finem  praefiare  : ergo  multo  magis 
in  Chrifiiana  republica, cum  poteRas  Ec 
clefiaRica  fiue  ordinis,fiue  iurifdidionis 
ad  fpiritualem  finem , &.  fandificaticne 
animarum  referatur : ita  debuerunt  illae 
duae  potefiates  inter  fe  ordinari, & inlti- 
tui,  vtinfupremo  Principe  Ecclefia-  cu 
omni  perfectione,  & excellentia  coniu- 
gerentur,ideoqj  nihil  pofsit  per  inferio- 
res fieri,quodnon  pofsit  a fuperiori,  vel 
fupremo  perfici,  quantum  eR  ex  vi  po- 
q tellatis. 

Pofiumus  etiam  ProtcRantes  ex  ip-  u 
forum  principi js  conuincere.  Nam  apud  Ex prind- 
illos  poteRas  ordinis  nihil  eR,  nili  depu-  piis  Prorc - 
tatio  minifl  rorum  a Rege, vel  MagiRra  P 

tu  tcporali  facta . Nam  R fortaRe  in  An-  y i;?,,'  V- 
glia(vt  (erunt)  aliae  caeremoniae  in  con-  didarc  r • 
Rituendis  mini  Rris  adhibentur,  non  re-  fio. 
putantur  necefiari  ae,nec  a ChriRo  infii- 
tutae,fed  propter  quendam  ornatum  ex 
teriorem  humano  arbitrio  excogitatae, 
aut  feriatae.  Ergo  fine  illis  polfet  Rex 
miniRros  ad  eafdem  actiones  inRituere; 
ergo  multo  magis  polfet  per  fc  ipfum 
D omnes  illas  actiones  exercere.  Idemquc 
Regina  Elifabetha  ex  vi  eiufdem  digni- 
tatis potui  fiet  .eademque  ratione  focmi- 
nas  pollet  in  miniRros  Ecclefia  (ha-  co- 
Rituere.  Quis  enim  credat  focminapof- 
fe  efie  caput  Ecclefiae  , & non  minifiru? 

Abfit  autem  ab  Ecclefia  ChriRi  tamab- 
furda  gubernatio  , & hierarchia. 

Quin  potius  fi  fuprema  fpiritualis iu- 
rifdictio  temporalem  confequitur,&  po  ^ ‘"y'’"*' 
teRatcm  ordinis  nullo  modo  poRulat,  refpo(i„jm 
profecto  etiam  in  Rege  ethnico  efie  po-  pugnatur, 
terit  fupra  omnem  Ecclefia  ditionis  fue,  Frimo. 

quia 


14- 

Secuado. 


C,S  SKtves  EcclefiaJUurifd.no  habere  ratione  of  editur.  261 


quia  tam  pcrfertam  poteftatem  iurifdi-  A 
rtionis  habet  ficut  Rex  Chriftianus  , & 
ex  Scriptura  non  magis  probari  poteft, 
advfum  talis  iurifdirtioms  efteneceffa- 
rium  baptihnum  , quam  Epifcopatum, 
feu  clericalem  ordinem.  Et  declaratur 
hoc  amplius:  nam  inEcclefia  Romana, 
Conftantinus  v.  g.  priusquam  ad  fidem 
conuerteretur, habebat  fupremam  pote- 
ftatem temporalem : vel  ergo  iam  etiam 
habebat  fpiritualem, <5c  iic  admittitur  in- 
coueniens  illatum  , quo  nihil  poteft  elTe 
abfurdius:vel  li  Conftantinus  illam  non 
habebat, proferto  apudSylueftrum  erat;  _ 
ergo  etiam  poft  baptizatum  Conftanti- 
nuin  eandem  poteftatem  Syluefter  re- 
tinuit, non  Conftantinus.  Quis  enim  il- 
lam tranfmutationem,feu  translationem 
poteftatis  a Sylueftro  in  Conftantinum 
effeccrit?aut  quo  verbo  Dei  fartum  eft, 
vt  Conftantinus  perfolum  baptifmum 
ex  oue  factus  fit  Paftor , & ex  fpirituali 
filio  in  fupremum  parentem , & guber- 
natorem tranlierit  ? Sunt  proferto  hxc 
incredibilia, & abfurda.  Quod  fi  Confta- 
tinus  baptizatus  folam  poteftatem  tem- 
poralem retinuit , eandem  profertb  fola 
ad  pofteros  tranfmifit , eademq;  in  alios  ^ 
Reges,  vel  P rincipes , qui  nunc  extant, 
diuila  eft . Vel  fiqui  funt  alij  Reges  po- 
ftea  farti  Chrifti2ni , inde  non  trahentes 
originem , eadem  ratio  ad  illos  cum  pro- 
portione applicari  poteft.  Et  fimili  mo- 
do, fi  poft  baptifmum  Conftantini  Syl- 
uefter in  fuo  Pontificatu  cum  eadem  fpi 
rituali  poteftate  perfeuerauit , eadem  ad 
fuccellores  vfque  ad  hodiernum  diem  • 
peruenit.  Idemq;  eft  cum  proportione 
de  Anglia,  <5t  de  quocunque  Chriftiano 
regno. 

Aliud  etiam  abfurdum  inferre  poftii- 
mus.  Nam  fi  cum  poteftate  fupremate-  J) 
porali  coniunrta  eftfimilis  poteftasfpi- 
ritualis,  cur  non  fimiliter  in  quolibet  in- 
feriori Magiftratu, vel  Principe  tempo- 
rali,etiam  fi  fuperiorem  recognofcat,no 
eft  coniunrta  vtraque  poteftas  cum  de- 
bita proportione , & fubordinationc  ad 
fuperiorem?  Eft  enim  eadem  ratio, neq; 
ex  vi  iuris  naturalis  diferimen  conftitui 
poteft.Et  Scriptura  non  magis  dat  fpiri- 
tualem  poteftatem  fupremis  Principi- 
bus,quam  inferioribus. Vbi  autem  Scri- 
ptura de  obedientia  Principibus  tempo- 


JLIl  Rom. 
T.Rar.z. 


1 J. 

Euaiio, 


ralibus  debita  loquitur,  generaliter  tam 
de  Regibus,  quam  dealijs  magiftratibus 
loquitur . Sic  enim  illud  Pauli  intelligi- 
tur  , Omnis  animapotejlatibus  fublimionbus 
fubdita  fit,  vt  magis  Petrus  expofuit,  di- 
cens ,Siue  Regi  quafi prcccelleiiti,fiue  Dua- 
bus tanquam  ab  eo  mifsis . Si  autem  hoc 
abfurdum  concedatur,  totam  hierarciua 
Eccleliafticam  quoad  regimen  externa: 
gubernationis  euerti  neccfte  eft.  Nam 
vbi  Rex  temporaliter  creditur  fuprem9 
gubernator  in fpiritualibus , eo  ipfo  Su- 
mus Pontifex  inde  excluditur  ; ergo  fi 
praefertus  Regius vnius  duitatis  ibi  ctia 
habet  fpiritualem  praefecturam , exclu- 
dendus confequenter  erit  Epifcopusab 
fpirituali  regimine,  quia  no  poliunt  cfie 
duo  capita  eiufdem  ordinis , feu  iurifdi- 
rtionis;ergo  cum  proportione,feu  a for- 
tiori excludentur  omnes  alij  Prae  fert  i, 
feu  Ecclcfiaftici  gubernatores,  & ita  ve- 
lit , nolit  Rex  Angliae,  in  Puritanorum 
Anorchiam  , quod  attinet  ad  regimen 
Ecclefiafticum,  incidemus. 

Refponderi  poteft, non  efte eandem 
rationem  defuprcmoRege , «Scinferio- 
ribu  s Magiftratibus,  quia  Rex  per  fe,  & 
quafi  ex  necefsitate  habet  vtranque po- 
teftatem coniunrtamj  inferiores  vero  a 
Rege  habent  fuam  poteftatem  , & ideo 
poteft  Rex  fua  voluntate  illas  potefta- 
tes  diuidere , & temporalem  communi- 
care Praeferto  ciuili , fpiritualem  autem 
Epifcopo.Sed  in  primis  hoc  totum  non  . . 
tranfeendit voluntatem, «Scinftituti one  eiJcl  r’ 
humanam,quam  Rex  fuo  etiam  arbitrio 
poterit  mutare,ficut  illam  conft  ituit;er- 
go  poteft;  totam  hierarchiam  Eccleha- 
fticam  euertere  quoad  Ecc  lefi£  regiine. 

Deinde  Rex  in  fua  opinione  non  confe- 
quenter loquitur , fi  hoc  concedat , iam 
enim  admittit  poteftates  fpiritualem,  & 
temporalem  effe  diftinrtas , &filbierto 
feparabiles , & per  fuam  voluntatem  fe- 
paratas ; cur  ergo  non  erunt  etiam  fepa- 
rabiles, vel  etiam  feparata:  in  vtriufque 
ordinis  capite  , aut  quo  titulo  offendere 
poteft , fe  vtranque  poteftatem  haberet 

Alia  etiam  ratione  non  poteft  hoc  co  fi01pfiiaCe 
flare  cum  dirtis  Regis : nam  ipfe  repre-  bo  Regi  re- 
hendit  Bellarminiim  eo , quod  negaue-  pugnat, 
rit,  Epifcopos  immediate  a Deo  fuam  l‘a|r‘^'uio' 
poteftatem  accepiiTe : fentit  ergo  ipfe,  L1br  4.dc 

Epifcopos immediate  a Deo  iurildirtio-  pcuif.c.»*. 

nem 


eua 


262  Lib-j.De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


nem  fuam  habere  . Quomodo  ergopo-  A 
telb  nunc  dicere,  fe  illis  dare  iurifdicfio- 
nem,Rc  in  voluntate  fua  efie  politum, il- 
lam non  ipfis , fed  fuis  MagiRratibus  tc- 
poralibus  conferre : Nifi  forte  fe  ipfum 
facia.t  iure  etiam  diuino  luperiorem.  De 
inde  Rex  Angli?  in  eodem  loco  fatetur, 
fc  aPuritanisdiileutire  circa  iurifdictio- 
nem  Epififoporum  , Puritani  autem  af- 
firmant iurifdiftionc  EcclefiaRicam  co- 
ferri  a Magiftratu  tcporali  ■,  ergo  li  Rex 
dicit, fe  conferre  iurildictionem  Epifco- 
pis,non  differt  a Puntanis  in  punfto  iu- 
nfdicfionis  Epifcopalis,  quidquid  de  dif  g 
ferentia  in  ordinis  dignitate  fentiat.  Vt 
ergo  gubernatio  Ecclefix  per  Epifco- 
pos,  Rc  non  j>er  temporales  Magiltratus 
-firma , & ftabilis  fit , hanc  inflitutionem 
clTe  diuinam,  Rc  iurifdicfioncm  etiam 
EjjifcoporumaChrifto  defcendere,fiue 
mediante  Papa , vt  Bellarminus  proba- 
bilius fentit,liueimmediate,vtalij  etiam 
Catholici  probabiliter  volunt . Ad  prae- 
bentem enim  caufam  non  refert : nam 
quomodocunque  fit  a Chriflo  per  pofi- 
tiuam  inRitutionem  ,nonpoteR  eilea 
temporali  Rege, neque  ab  illo  p er  fc  de- 
pendere,*^ cofequenter  non  poteR  Re-  C 
giapoteRas  elle  direcfe,acperfefupra 
Epi fcopalem,  ac  fubinde  neq;fuprema 
in  latitudine  EcclefiaRice  iunfiiiftionis. 
Quam  repugnantiam  in  di ci is, Rc opi- 
nionibus fuis,  dmRus  fortafle  fpiritu  co- 
tradicendi  Bellarmino , Rex  non  confi- 
derauit,cum  tamen  fatis  clara  fit,  vtin 
fcquenti  capite  iterum  declarabimus. 

C A P V T IX. 

Soluuntur  aliqua  obiefliones  contra  "Verita* 
tem  in J uberioribus  capitibus 

probatam.  D 

MV  L T A furit, quibus  Rex  An- 
glie  fuadere  conatur,  iuRo  titu- 
lo fpi ritualem  poteRatem , 8c  fu 
premi  capitis,  fcu  gubernatoris  fpiritua- 
lis  nomen  in  regno  fuo  fibi  arrogare,  & 
omnia,  quae  adducit, obieftiones  funt  co 
tra  veritatem  a nobis  probatam, quas,li- 
cct  dii  fici les  non  fint , praetermittere  no 
po (Turnus  , vt  omnibus  fatisfaciamus . 

Quia  vero  plures  illarum  ex  faftis  Re- 
gum, vel  Imperatorum  fumuntur,  Rc  ad 
praeiens  punftum  non  pertinent,  vt  cla- 


rius lingulae  fuis  locis  propofita?  perci- 
piantur , oportet  hic  tres  quaeRicnes  di- 
llingucre.  Vnaeft,quam  nunc  tracta- 
mus, an  fpiritualis  poteRas  Iit  in  Princi- 
pe neceflario  coniuncta  cum  poteRate 
temporali.  Altera  cR,  fupponcndo,bas 
poteRates  efle  in  diuerfis  perfonis,an  fit 
vna  altera  fuperior,Rc  que  illa  fit,de  quo 
punfto  a capite  2 i . dicturi  fumus.  Ter- 
tia eR  generalis  quaeRio  de  exemptione 
clericorum  a poteRate  temporali,  etiam 
in  caulis  ciuilibus, criminalibus, Retribu- 
tis , quae  fine  dubio  eR  longe  diuerfa  ab 
alijs  duabus,Rc  ex  alijs  principijs  in  libro 
fequenti  traffanda.  Igitur  li  quae  funt 
exempla  aut  fafta  Catholicorum  Prin- 
cipuin , quae  contra  iurifdictionem  Ec- 
clefiaRicam  obijei  aliquo  modo  pofsint, 
ad  quaeRionem  tertiam  de  immunitate 
clericorum  maxime  pertinent, vt  ibi  vi- 
debimus,& pauca  etiam  circa  fecundam 
quaeRionem  attingemus . In  praefenti 
vero  puncto  vix  credo,  inuenietur  ante 
Hernicum  VIII.  exemplum  Principis 
vel  folo  nomine  ChriRiani, licet  haereti- 
ci,qui  ex  vi  propriae,  Rc  innatae  poteRa- 
tis  actum  iurifdictionis  fpiritualis  vfur- 
pare,  nedum  fupremamiurifdi&ionefn, 

Rc  primatum  fpiritualis  poteRatis  fibi 
arrogare  tentauerit . Et  ideo  his  exem- 
plis omifsis.  breuiter  alios  titulos  expen 
demus,  quibus  Rex  ius  fuum  firmare, 
aut  apparenter  defendere  tentat. 

Primus  eR , quia ime naturae  ha* dux 
poteRates  coniunftae  funt, Regia,Rc  Sa-  £j0> 
cerdotalisjergo  hoc  ius  natur?  manet  in- 
tegrum in  lege  gratiae  , quia  gratia  non 
deRruit  naturam,  neque  lex  ChriRi  da- 
ta eR  ad  tollendam  legem  naturae , fed 
perficiendam.  AlTumptu  probatur,quia 
ante  legem  Chvi Ri,Rc  Moyfi  ius  tantum 
naturale  obferuatum  eR;  nam  ideo  tem- 
pus illud  naturalis  legis  vocatur . In  illo 
autem  tempore  ijdem  erant  Reges,Rc 
Sacerdotes, vt  conRat  de  Melcliifedcch, 
Abraliam,  Ifac,  Iacob,  Rc  generaliter  ex 
recepta  regula, quod  eo  tempore  primo- 
geniti , Rc  regni  hsredes  erant  fimul  Sa- 
verdotes,vt fumitur  ex Hieronym.epi-  . 
Rol.i  26.  ad  Euagri.  Rc  Rupevto  lib.f  .in  im*' 
Genef.cap.i  2.  Vnde  Paulus  ad  Hebrae. 
t 2.  blati  prophanum  vocat, eo  quod  pn- 
mogenituram  vendiderit,  quae  lacra  erat 
ratione  facerdotij. 


Hunc 


Cap.p.Soluutur aliqua  obiecf,  contra  dofirina  tradita.  26 j 


Hunc  titulum  non  inuenio  a Rege 
j.  exprelle  propoiituin , propter  compie- 
Rtlfoniio.  mcntum  autem  do<ftrinae,&  quia  Rex 
allegando  in  fauorem  fuum  quaedam  te- 
flimonia  noui  tefiamenti,  illuni  ftippo- 
ncre  videtur  , omittendum  non  duxi, 
quanuis  re  vera  friuolus  fit.  Nam  in  pri- 
mis ad  milia  illa  antiqua  coniuetudine, 
quae  nonfohim  inter  fideles  , fed  etiam 
inter  gentiles  vigui  Ile  videtur, negamus, 
illam  elle  de  iure  naturali, id  elf , lege  na- 
turali  praeceptam,  licet  mediate  ratione, 
& voluntate  humana  a generalibus  prin 
cipijs  iuris  naturalis  originem  duxerit, 
ftfgiapore  Quia  licet  facrificium  fit  aliquo  modo 
(t«  nooeft  Je  iure  naturali , <Sc  confequenter  etiam 
fcwlHure  faccrdotium  , quod  autem  tali  modo  lit 
wiurz  con  inftitutum,&  his,  vel  illis  perfonis  attri- 
iiatU.  butum , non  cft  iure  naturae  praefcriptu, 

fcd  iure  aliquo  pofitiuo  definiri,  neceffe 
elf.  Et  hoc  modo  ante  legem  Moyfi,vel 
iure  gentium , vel  moribus  populorum 
introdiuftum  eft,vt  dignitas  facerdotalis 
pratcipua  cu  regali  efiet  coniuncfa . Qui 
mos  ficut  in  lege  veteri  mutatus  fuit , 
etiam  in  lege  noua  mutari  potuit.  Imo 
ita  faft um  elle , & ad  perfeftionem  legis 
gratiae  hoc  pertinere , docuit  Nicolaus 
Papa  ad  Nicolaum  Imperatorem  dices. 
fuerunt  bxc  ante  aduentum  Chrijli,  yt  qui- 
dam typice  Reges  fimul , & facerdotcs  exi - 
jierent , quod  [antium  Melcbifcdecb  fuijfe , 
[aera  prodit  bijloria.&c. Et  infra,  Sed  cum 
ad yerum  yentum  ejl,  eundem  Regem  , atq3 
Pontificem  yltranec  Imperator,nec  Ponti- 
fex yfurpduit. 

Deinde  fi  fermo  fit  de  facerdote  quo- 
ad potefiatem  ordinis,  manifefia  elf  dif- 
ferentia, nam  in  lege  naturae  non  erat 
imtpotcftas  propria,  & fupernaturalis  potefias  ordi- 
n’s>fed  eratfolum  minifterium  facrifi- 
<andi,  & intercedendi  pro  populo, ad 
. quod  poterat  aliquis  fua  fponte,  vel  per 
confenfum  populi  deputari , quia  Deus 
eo  tempore  nihil  in  particulari  de  facer- 
dotio , vel  facrificio  praefcripferat,  & fic 
deletus  AnadetusPapaepi-ft.  2..  negat,  Melchi- 
p...  fedech,  vel  Abraham , vel  alios  illius  te- 
poris viros  facrificium  obtuli  (Tefacerdo- 
tali  4«t/jorit<tte,vtiqueaDeopeculiariter 
inllituta.  In  lege  autem  veteri  ficut  de- 
terminauit  Deusfacrificia  , ita  & facer- 
dotium,feu  Pontificatum,  ab  fqueinter- 
uentu  populi,  velconfenfu  eius.  Quod 


Kuolm 

'tifi. 


4* 

lo  lege  na- 
itri  nulla 


B 


C 


D 


etiam  altiori , & excellentiori  modo  in 
noua  lege  Chriftu  inftituit.Si  autem  fit  turJ  nulla 
fermo  defacerdotio  quoad  poteilatem  iurifduftio 
iunfdicf]Onis,fupponitin  primis  illa  ob-  fpin«ualis 
iectio  vel  falfum,  vel  valde  incertum,  ni-  Cx,Kit» 
mirum , facerdotem , vel  Pontificem  m 
lege  natura*  habuifleiurifdiftione  fpiri- 
tualem,quod  vel  falfum,  vel  incertu  ell. 

Quia  talis  potefias  neque  aDeofpecia- 
liter  d ita  efi  in  illo  flatu,vt  per  fe  notum 
eft  , nec  cx  iure  naturali  putefi  homini- 
bus conuenire,  quia  petefias  gubernati- 
ua  humana  non  tranfcenditbrdinem  hu 
manum,  8c  principaliter  inftitui  ur  ad 
ordinandum  homines  adinuicem , ita  vt 
licet  curam  etia  habere  pofsit  diuini  cul- 
tus, femper  in  modo,  ac  determinatione 
illius  refpiciat  commune  bonum  reipu- 
blicae human^vt  in  fimili  dixit  D.T  ho. 
i. 2. q.^p.  ar.p  Quapropter  non  refte  fit  ^*  Thom- 
comparatio  inter  legem  naturae , & gra- 
tiae , quia  in  lege  naturae  omnis  potefias 
gubernatiua  , fub  temporali  fufficienter 
coprehendebatur,nam  illa  eadem  pollet 
difponere  de  ijs , quae  pei  tinent  ad  cultu 
Dei,  prout  expediret  comuni  bono  hu- 
manae reipublicae , fecus  vero  efi  in  lege 
gratiae , qu*ae  eft  lex  diuina,  quae  princi- 
paliter ordinat  homines  ad  Deum,  &bo 
num  ipfius  reipublicae  refert  ad  amicitia 
hominum  cum  Deo. Ideoq,  facerdotalis 
poteftas  in  hac  lege  fpintualis  eft , & al- 
tioris  ordinis , & non  poteft  efie  ab  ipfis 
hominibus, vel  eorum  communitate,fed 
ab  ipfomet  Chrifto  manare  debuit,  ficut 
de  fafto  manauit,vt  fupra  ofienfum  eft. 

Dices,  illud  elle  verum  de  hominibus 
tantum,  vt  homines  funt,  cofideratis,fic  ^ 
enim  manifeftumeft,  in  eis  eifenonpof  obieftio. 
fe  nifi  poteftatem  naturalem,  fecus  vero 
elTe  de  hominibus  Chriftianis  vt  Chri- 
ftiani  funt , & vt  componunt  duitatem, 
non  tantum  politicam , fed  etiam  Chri- 
ftianam.  Nam  ficut  talis  communitas  fu 
datur  in  fide,  <5c  religione  fupernaturali, 
ita  ex  ea  habet  poteftatem  altioris  ordi- 
nis conatu  ralem  ipfi  gratiae  ad  dilponen- 
dum  ea , quae  fpeeftant  ad diuinum  cultu 
confentanec  ad  veram  fidem,&amicitia 
Defievgo  talis  cenfenda  nuc  eft  poteftas 
Ecclefiaftica,  & confequenter  potuit  a 
tota  comunitate  Regi  fuc? temporali  co- 
ferri.Refpondeo, antecedens  potuilfe  lia  Solutio, 
berelocu,  fi Chrillus  Dominus  Ecclefia 

fuam", 


264 


Lib.  j.T>e  TrimatuS  ummi  Tontijlcis. 


'6. 

Secanda  ob 
iedio. 


fuam,&  regimen  eius  non  f nfhtaiiTet  pe 
culiari  modo,  & longe  excellctiori,qua 
ex  lola  rei  natura  pofsit  eile  in  commu- 
nitate hotninu,  etiam  vt  Chriftiani  funt. 
Nunc  autem  Chriftus  fua  peculiari in- 
ftitutionc  praeuenit  (vt  fic  dicam)  & fu* 
blirnauitfpiritualc  regime  Eccleiij.Pri- 
xnum  inftituendo  illam, per  moduvmus 
corporis  myftici  per  totum  orbe  diftufi, 
in  quo  vnitas  fidei , & concordia  in  fub- 
flantiali  ritu  religionis  ad  Oei  cultum, 6c 

fanftiheationem  hominum  ordinato, co 

feruari  polTet  j hoc  autem  line  fuprema 
fpirituali  poteftatc  fieri  non  pollet,vt  fu 
pra  ollendi.  Vniuerfalis  autem  poteftas 
fupra  vniuerfum  mundum  non  potuit 
ab  iulis  hominibus  vbique  etiam  difper- 
fis  procedere, debuit  ergo  elTe  a Chrifto. 
Item  inftituit  Chriftus  quandam  Eccle- 
liam,que  in  fide  elfet  colu  mna  veritatis, 
&in  moribus  femper  ellet  fanftafideoq; 
talem  ei  dedit  poteftatem  fpiritualem,vt 
per  illam  ad  vtrilq,  finem  refte , & fine 
defecEu  fubftantiali  pollet  dirigi,  talis  er 
go  poteftas' necelfario  elTe  debet  plus 
quam  humana.  Dcniqj  ex  fola  rei  natu- 
ra,etiam  fi  homines  Ecclefiae  lpeclentur 
vtChriftiani  funt,  non  effetlieceflariu 
regi  per  Epifcopos,  vel  alios  fimiles  pa- 
ftores, quibus lpecialis  cura  animarum 
incuinbatjiiuncautcm  Ecclchanecelfa- 
rid  regi  debet  per  Epifcopos,&  facerdo- 
tes,  quorum inftitutio,&diftin<ftio  ex 
diuino  iure  fine  dubitatione  defeendit; 
ergo  poteftas  gubernatiua  EcclefiaeChri 
fti  in  fpiritualibus  non  eft  a populoChri 
ftiano  etiam  fide  illuminato,  led  eft  ab 
ipfo  Chrifto, vel  immediate, vel  per  par- 
ticipationem ab  illo , cui  Chriftus  ipfe 
immediate  illam  communicauit. 

Secunda  obieftio  fumitur  ex  aliqui- 
bus locis  veteris  teftameti,in  quibus  fig- 
nificatur , Pontifices legis,veteris  fuiile 
inferiores, & fubieclos  Regibus. Sed  hac 
obieflionem  nunc  omitto,  quia  quod  ad 
pratfentem  locum  fpedlat , manifeftum 
eft  ex  veteri  teftamento,Pontificia  die- 
nitatem,ocpoteftatem  Regiam  in  diuer- 
fis  tuitlc  pcrfonis,quod  nunc  tantum  tra 
damus. De  comparatione  autem  harum 
poteftatum  infra  dicendi  eft  , ibi  me- 
lius videbimus, fit  necetTarium,eandc 
habitudinem  , feu  relationem  inferio- 
ris, & fuperions  habere  ,feu  habuitleiu 


A 


B 


C 


D 


vtraque  lege  , veteri  fcilicet,  &noua. 

Eft  ergo  tertia  obieftio  fumpta  cx  tc-  ^ 
ftimonijsnoui  teftanicnti,in  quibus  pie  Tertu0!>i< 
cipitur  Chriftianis  omnibus,  Regibus  tc  dtJ°  e*  no. 
poralibus  obedire,vt  funt  in  fuperiorib9  “ ^ 
allegata , & a Rege  accumulata  in  Apo- 
logia  pag.  1 2 p.fcilicet,Roman.  1 3 . 1 .Pe- 
tri.2.  vbi  etiaadiungit illud  1 .ad Timot.  &W.13, 
2.  vbi  Paulus  praecipit  orari  pro  omni-  l-P(tr. 2. 
bus,fed  praecipue  pro  Regibus, & omni-  2. 

bus,quiin  fublimitate  luc,& illud iMatt.  -Matt.  22, 
22.  Reddite,  qua  funt  Cafaris,  Cafari,tsrc.  doan.ii, 
<Sc  illud  Ioan.i  'S. Regnum  meum  none f de  Lnt.11. 
hoc  mando,  & illud  Luc.  x z.Quisme  con- 
futuit indicem  inter  Vos  ? & illud  Luc.  22. 

Reges  gentium  dominantur  eorum, &C. 

Sed  nullum  ex  his  teftiinonijsad  cau  gt 
fani  facit,  & nomi  lia  illorum  contra  Re-  Solutio  J(j 
gis  intentionem  probare  poliunt.  Nam  prima  jao 
in  primis  in  nullo  illorum  eft  fermoin  teflimc°13' 
particulari  de  fpirituali  poteftate,  neque 
in  eis  infinuatur , fuilfe  Regibus  tempo- 
ralibus conceftam , aut,  quodillis  in  ma- 
teria talis  poteftatis  praecipientibus  obe- 
diendum  fit.  Cum  ergo  Paulus  inquit. 

Omnis  anima  potefatibus  fublimiorihus Jub- 
dita fit , gencratim  loquitur  de  omnibus 
fuperioribuSjVt  ex  tenore  verborum  co 
ftat.Vnde  recEe  intelligi  polfuntcu  par- 
titione accomoda , fcilicet,  vnicuique  in 
co,quod  fuperior  eft,  obediedum  elle  ab 
ijs,qui  eifuntfubie&i.Namitaetiamin- 
-ferius  dicit.  Reddite  omnibus  debita, cui  tri 
butum,  tributum,  cui  honore,  honorem, &c. 

Eft  ergo  generalis  diftributio  lingulis 
acccomodanda  iux  tamen  furam  potefta 
tis , quae  autem  haec  fit  in  lingulis  Pote- 
ftatibus,ibi  non  explicatur. Demus  aute 
ibi  loqui  Paulii  in  particulari  de  potefta- 
te teporali,de  qua  paulo  poft  dicit,  Non 
fine  caufa  gladium  portat.  Quid  aliud  ex  il 
loloco  fic  intelleflo  eolligi  potcft,nili* 
obendiendu  elfe  Principibus  tempora- 
libus m his, quae  iuftc,&re»fte  precipiut? 
quis  aute  hoc  negat  ? aut  quomodo  inde 
colligi  poteffetia  in  fpiritualibus,  & ec- 
clefiafticis  elle  illis  parendi;  Certe  Pau- 
lus non  tantum  de  PrincipibusChriftia- 
nis,ied  etia  eo  maxime  tepore  de  Rcgib’ 
ethnicis  loquebatur, quibus  tanqua  Do- 
minis teporalibusChriftianietia  obedire 
tenebatur,  nec  proptereaprudes  aliquis 
dicet, fuilfe  tunc  illos  capita  Ecclefiarum 
ih  i;egnis  fuis. Omnia  ergo, quae  ibi  Pau- 
lus,& 


Cap.p Sciuntur obktf. aliqua cotr a dottrina traditam.  26 j 


liis,<5t  Petrus  jn  fu  a epiRola  dicunt , ad 
eundem  fenltun  referuntur:  nam  vel  in- 
telliguntur  refpecliuc,  vt  vnicuicj;  red- 
datur iusfuu,  vclobedientia  dcbita,iux- 
ta  giadum  poteRatis  fua: , vel  ii  delinite 
de  dominis  temporalibus  intclligantur, 
etiam  funt  in  eorum  foro,  & materia in- 
teiligenda, prout  ratio  ipfa  iuRitiae  po- 
ftulat,  ibi  enim  ApoRoli  non  condunt 
nomini  ius,  fed  iusipfum  naturale  obfer 
uari  praecipiunt.  Simili  enim  modo  fer- 
uos  monent  fubditos  efie  dominis  , Sc 
mulieres  fubditas  efle  viris,  &c. 

<?.  AdtertiumautemteRimonium  fate- 
fsteruote  mur,  Paulum  obfecrare,  fieri  orationes 

1,1  Timor' ' Pro  omn'^us  hominibus,  & deinde  in 
‘J  J 1 Ipcciali  addere , pro  Regibus,  & omnibus , 
w {Ututa  qui  in  jublimitatefmt,vt  quietam ,&  tran- 
\.:k«e coi  quiiiam  vita  agamus.  Quid  vero  hoc  per- 
•'o'-  tinetad  primatum  fpintualem  Regis  te- 
poratis? Nunquid  quia  Reges  in  primo 
loco pofuit,  ide®  dixit , illos  elle  capita 
Eccleliaru  in  fpiritualibus?  Vana  profe- 
cto eR  collectio , & longe  aliam  ratione 
reddit  ChryfoR.  ibi  Homil.tf.  videlicet, 
Chryfojl.  ideo  addidifje  pro  Regibus, quia  nef  tue  Re- 
ges Deum  colebant ,&  multis  pofted  tempo- 
ribus in  infidelitate, quam  per  Jerte  m fuccef- 
fionis  acceperant, perjliierut.  Et  inf  ra.  Quo- 
niam verbeonjequens  ejfe  cernebat; vt  Chri- 
fliani  ad  i fla  torpefeeret,  neij;  huiujmodi  ad- 
mitterent monita,  fi  quidem  pro  gentili, &fa 
crametorum  tempore  preces  oporteretojfer - 
re, vide, quid fequntus  adinnxit,vt  ex  conji- 
derationc  lucri  admonitionem  facilius,  libe- 
tiusej;  reciperent.  /At  ("inquit)^  tra 

quiUa  vita,  agamus.  JUrgo  ex  mente  Chry 
foRomi  non  ideo  defignauit  Reges,  quia 
ipli  fint  fpiritualia  capita  Eccleharum 
(quod  maxime  tunc  e ile  non  poterant, 
cum  ellent  gentiles)  fed  potius  ne  prop- 
ter hanc  caufam  fideles  putarent , non 
elfe  pro  eis  publice  orandum. Neq;Pau- 
lus  dixit ,pracipne  pro  Regibus, illam  enim 
particulam  Pracipue,  Rex  de  fuo  addidit, 
fed  (impliciter  loquutus  cR,ac  fi  diceret, 
etiam  Reges  ethnicos  fub  omnibus  com- 
prehendij  nam  licet  efTent  gentiles,  ora- 
dum  pro  eis  erat,vt  ad  fide  couerterctur. 
Et  hoc  magis  fignificauit  Paulus  in  ra- 
tione,qua  fubiunxit, Hoc enim  bonum  ejl, 
& acceptum  cora  Saluatore  noftro  Deo,  qui 
omnes  homines  vultfaluos  fieri,  & ad  agni- 
tionem y ematis  vemrc , Ac  denique  qua- 


A uis  Paulus  addidi  liet  particulam  ,praci- 
pue  , nihil  referret,  nam  quia  conuerho 
Regum, & difficilior  erat , & ad  comune 
bonu  Ecclefia:  magis  efl  necelTaria,  ideo 
etiam  potuit  fpccialiter,  ac  pra*cipuc  co- 
mendari. 

De  verbis  autem  ChriRi,  Reddite  qua 
funt  Cafaris , Cie  fari,  iain  fupra  ex  mente 
ChryfoRomi , Ambrofij,  & Athanafij 
oRenfum  eR , potius  probare  contrariu, 
fcilicet,CVe/iw,id  eR,Regi  temporalfired- 
denda  ej]e  quee funt  Cajaris, id  elRtcporalis 
poteRatis , qua  pracifa  refpofio  vim  ha— 
g bet  exclufiua,vt  fignificauit Theophyl. 
dicens,  Iefus  autem  per  hoc  quod  figuratum 
erat  numifma  imagineCafaris, perfundet  illis 
deberi  Cajari,  qua  eius  funt, hoc  efl,  ana  ha 
bent  eius  imagine, nam  in  corporaltbus.tk  ex 
ternis  obediendumejl  Regi,  in  internis  aute, 
& ff  iritualibus  Deo  , vtiq;  vel  immediate 
pracipienti,  vel  per  PaRores  fuos  iuxta 
verbum  Pauli,  Obedite  PrapofitisVeHris, 
& fubiacete eu, ad  Hebr.i  3.  De  alijs  etia 
ChriRi  verbis.  Regnum  meu  non  eft  de  hoc 
tntindo, dicimus  etiam  probare  contrariu 
quod  exdicRis  non  difficile  colligitur . 
Tria  enim  ex  do&rim  AuguRini,  & a- 
Q liorum  Patrum  ex  illis  verbis  adnotaui- 
nius,  fcilicet,  ChriRum  habere  regnum, 
etiam  in  hoc  mudo,  licet  non  de  hoc  mu 
do,vnde  merito  colligimus.  Reges  huius 
mundi, ex  eo  quod  tales  fint,non  habere 
poteRatem  in  regno  ChriRi , quatenus 
altioris  originis  eR,  &non  de  hoc  mun- 
do. Et  pari  confecutione  inferimus,  hoc 
regnum  ChriRi  non  carere  fuis  «ruber- 
nator ibus^qui  licet  non  fint  Reges  huius 
mundi, id  eR  temporales,funt  fupiritua- 
lcs  PaRores,  & Regale  facerdotium.Ea- 
demque  ratio  eR  de  alijs  verbis  ChriRi, 
Quis  me  conflituit  iudicem,&  diuiforem  in- 
D ter  Vos ? probant  enim, temporales  caufas 
per  fe  non  pertinere  ad  ChriRi  regnum, 
feu  Vicarium  eius,vnde  potius  a con- 
trario ,feu  a commutata  proportione  in- 
feren  dum  erat, caufas  fpirituales  ad  tem- 
poralem Regem  non  pertinere.  Deniq; 
idem  dicimus  de  vltimis  verbis,  Reges 
gentium  dominantur  eorum. Nam  ChriRus 
non  addidit,  Vos  autem  non  guberne- 
tis, vel  non  praecipiatis,  aut  corrigatis 
fubditos  > fed  potius  fupponit , illos  fu- 
turos fuifie  Rectores , feu  PaRores, & 
ideo  dixit , Vos  autem  non  fic , quafi  prae- 
Z fuppo- 


. IO. 

TelUmooi- 

urn  Mat.i» 
oppolisum 
cor.  cluam. 


Theophyl . 


Hebr.  13. 
Teftimoiua 
etiam  Ioan. 
1 8.  Luc- < i. 
&*  j.doGri 
■am  tradita 
couRiniaie 
oftemiitur, 


II. 

Quarta  ob- 
iettio. 


•Augufi. 


Eleuther. 


Jfidor. 


xz. 

Solutio  ad 

4. 


Anguftinus 
immerito 
pro  contra- 
rio erroreci 
tatur. 


Supra  difta 
F pift.  1:  leu 
thcrio  tri- 
bui. 


26  6 


Lik  s.T>e  Primatu  Summi  Tontifcis. 


fupponendo  regimen,  & diftinguen- 
do  illud  a regno  temporali,  & modum 
diuerfum  in  illo  poftulando,  quem  plu- 
ribus verbis  declarauit  Petrus  priori  epi 
ftol.  ca. ) . vt  in  luperioribus  adnotatum 
eft. 

Quarta  obieefio  fumi  poteft  ex  no- 
mine Vicarij  Dei, que  Rex  Angliae  cui- 
uis  Regi  temporali  attribuit. Et  ne  videa 
tur  nouus  loquendi  moduSjante  Iacobu 
illo  vius  eft  Eduardus  Rex  Anglii , vt 
ex  fuis  legibus  cap.  15?.  relatum  inuenio, 
qui  tamen  in  numero  Sanctorum  poni- 
tur. Polfiimusq;  idem  cofirmare  autho- 
ritate  Auguftini  lib.Quaeftionum  vete- 
ris, & noui  teftamenti.  p.2.  q.91 . vbi  de 
Rege  dicit.  Adoratur  in  terris  quafi  vican9 
Da.  Eleutherius  etiain  quadam  epifto- 
la  ad  Lucium  Britanniae  Regem, fic  ferip 
hile  fer  tu  r,  Sufcepifiis  nuper  miferatione  di 
uina  in  regno  Britannia  lege, & fide  Cbnfii , 
habetis  vos  in  regno  vefiro  vtranj \ pagina , 
ex  illis  Dei  gratia  per  confiliu  regni  vefiri 
ponite  lege,  vos  enim  in  regno  Vetitro  Vica- 
rius Da  eflis.  Ergo  praeter  huncvicariu 
non  ett  alius  necelTarius , qui  immediate 
fub  Deo  fit , ac  fubinde  in  Rege  elt  tota 
potcftas  Vicaria  diuinae  poteftatis , fiue 
illa  fpiritualis  fit, fiue  temporalis.  Auge- 
req;  polTumus hanc  obiectionem  ex  lfi- 
doro  lib.  3 . Scntetiar.  leu  de  Sumo  bono 
cap.  49.  dicente,  Dedit  Deus  Principibus 
prafulatupro  regimine  populorum,  Praefu- 
latus  autem  nomen  eft  fpiritualis  pote- 
flatismam  praefui  non  dicitur,  nifiqui 
fpiritualibusprxeft. 

Refpondeo  breuiter , confecutionem 
efte  nullius  momenti , quidquid  de  mo- 
do loquendi  in  antecedente  fumpto  fen- 
tiatur , de  quo  non  eft  contendendum, 
quanuis  ca,qua?  pro  illo  allegantur  apo- 
crypha iint  ? Nam  liber  ille  Quaeftionu 
noui,  (Sc  veteris  teftamenti , iudicio  om- 
nium doctiorum  no  eft  Auguftini,  quia 
nec  ftylus  illius  eft, nec  doctrina  in  mul- 
tis locis  eft  Auguftiniana.Quanquam  il- 
la fententia  bene  explicata  vera  fit.  Re- 
gem nimirum, adorari,  id  eft, coli,  & ve- 
nerari propter  dignitatem, in  quaDenm 
quodammodo  repraefentat,  cuius  viceni 
gerit.  Epiftola  etiam  illa , quae  ex  Eleu- 
therio citatur  commentitia  eft,  quia  ne- 
que inter  epi ftolas  Pontificias,  neque  in 
tomis  Conciliorum, neque  apud  Catho- 


A licos  authores  mentio  illius  inuenitur , 
fed  ab  aliquo  haeretico  confi&a  eft,vt 
notauit  Sander.  libr.  y.  deClaue  Dauid  Sandet. 
cap. 6.  Etillamet  verba,  quae  ex  illa  re- 
feruntur ,id  fatis  oftendunt,  eft  ennn 
phrafis  propria  Nouatorum,&  a Ponti- 
ficibus Romanis  prorfus  aliena. 

Non  negamus  autem  pofte  Regem  in 
bono,  & fano  fenfu  V icarium  Dei  appel 
lari:  nam  Paulus  ad  Rom.i  3 . Reges  vo- 
cat miniftros  Dei, quod  perinde  fere  eft.  Roma.  1 
V nde  Ambrofius  ibi  ait,  Principem  vi-  Ambnj, 
cem  Dei  agere,  <5c  ideo  fubiectionem  elle 
n illi feruandam. Idem  autem  eft,  vice  age- 
**  re, quod  V icarium  efle  . Hinc  autem  no 
recte  infertur, Reges  eiTe  vicarios  Dei  in 
fpiritualibus : nam  Deus  primarius  Rex 
eft,tam  in  regno  temporali, quam  in  fpi- 
rituali  Ecclefiae , & in  vtroqj  fuos  vica- 
rios pofuitjin  temporali  jReges,  in  fpiri- 
tuali  Epifcopos,&  pr^fertim  Summum 
Pontificem  . Vnde  ex  eo , quod  Rex  in 
vno  regno  Vicarius  fit,male  infertur  ef- 
fe  in  vtroqj . Nam  etiam  Reges  gentiles, 
de  quibus  etiam  Paulus  loquebatur, funt 
miniftri  Dei,ac  fubinde  vicarij,  no  tame 
in  fpiritualibus,fed  in  temporalibus  tan- 
tum.  Idem  ergo  dicendu  eft  de  Regibus 
Chriftianis.  Quanuis  ilii  pofsint  etii  dici 
peculiari  titulo  vicarij  Dei, ad  defenden- 
dam Ecclefiam,&  protegendum  Praela- 
tos,  vt  pofsint  in  pace,&  cum  fruftu  Spi- 
ritualia miniftrare.  Et  in  hoc  fenfu  San- 
<ftus  Eduardus  ioquutus  eft.  Ifidorus  au- 
tem  lato  quoda  modo  praefulatumvoca-  detuiT  ^ 
uit  praefecturam , feu  quancuq;  regendi 
potcftatem,ficut  etia  cap.49.antecedcte 
fub  titulo  de  Prcelatis  ponit  Reges , & 
quafcuq;  feculi  poteftates  non  foliim  fi- 
deles , fed  etiam  infideles.  V nde  clarum 
eft,  non  loqui  de  Praelatis  in  eo  rigore, 

D fiuo  i‘im  communi  vfu  vox  illa  pro  Ec- 
clefiaftico  Antiftite  fumitur,  fed  prout 
generaliter  a verbo  Praefero, deriuatur,& 
quencuque  fuperiorem , vel  primarium 
gubernatorem  fignificare  poteft. 

Quinto  ooijci  poliunt  nonulla  Patru  j^. 
teftimonia,qui  Regi,  vel  Imperatori  pri  Quinta  o!). 
matum  tribuere  folent.  Sed  ex  his, quas-  Cx 

dam  pertinent  ad  coparationemvtriufq;  tr^us* 
iurifdidtionis,  quae  infra,  vt  dixi,  trafta- 
buntur . Alia  vero  funt  huius  loci  pro- 
pria , quia  in  eis  videntur  proprios  aftus 
fpiritualis  poteftatis  Regibus  tribuere. 

Tales 


Jhkilt. 


Cone.  Are 
,Aten. 


iy* 

Solutio. 
Verus  len- 
1«>  Purum 
«peritur. 


» 

: 

: 


Cap.  9. S oluntur  aliqua  ohiect.  contra  dottrina  tradita.  26 7 


Tales  enim  aftus  funt,  veritatem  docere,  A 
errores  depellere, <$:  hmiles;&  tamen  E- 
piphan.harref.40. di &it.  Reges  datos  elfe, 
vt  omnia  ex  Deo 'oene  drfponantur , & 
adminiflrcntur,  & ad  bona»: (inquit)  or- 
dinationem terree  ,ybi  cades,  dr  pugna,  ig- 
norantia jj  ac  doctrina  bona,&  c.  Significas 
harc  omnia  cadere  fub  Regis  curam.  Et 
lic  etiam  Alcuin.in  Pratfat.ad  libros  de 
Trinit.ad  Carolum  dicit, Sapientiam  il- 
li datam  elfe/vr  re  gat,d?  doceat  pia  folici- 
tudinc  [ubieftos . Et  infra , ad  illum  perti- 
nere ait,  iufia  decernere,  rata  prxcipere,]an- 
fla  admonere  , yt  quij%  latus  cum  perpetua  ^ 
faiutisprxcepto  domii  redeat.  Et  intra  lub- 
uityPrincipem  populiCbrifiiani  cunela  [cire, 
&pradicarc,  qua  Deo  placent, neccfie  elfe, 
noti j simum  e it.  Neque  enim  quenquarn  met 
gis  decet, yd  meliora  noffe,yel  plura,  quam 
Imperatorem  3 cuius  doctrina  omnibus  pro- 
dejfc  debet  fnbietlis.&c.  Quin  potius  Co- 
ciliuin  Arelatenfe  fub  eode  Carolo  Mag 
no  cap.  vlt.  polf  decreta  omnia  fubiun- 
git,  Ilac  Domino  Imperatori  prafentanda 
decreuimus,pofcentes  eius  clementiam,  yt  fi 
quid  hic  minus  efi , eirn  prudentia  fupplea- 
tur,fiqmdfecus , quam  [e  ratio  habet,  eius 
indicio  emendetur,  fi  quid  rationabiliter  ta - 
xatum  cfl,ems  adiutorio , diurna  opitulante  ^ 
clementia  perficiatur.  Addi  etiam  hiepof- 
fent  obieftionesex  A&ibus  congregan 
di  generalia  Concilia , vel  praefidendi  in 
illi  sjitem  creandi, vel  deponendi  Ponti- 
fices,hi  cnima<Rus,vSc  fimiles  proprij  siit 
EcclefialficaHurifdidtionis  j & tamen  il- 
los fepius  exercuilTe  Imperatores,  Rex 
Angliae  in  fu  a Praefatione  contendit. 

Ad  priorem  parte  refpondeo,  Patres 
nunquam  tribuereRegibus  proprios  ac- 
tus iurifdi&ianis  fpiritualis , fed  interdii 
per  modii  exhortationis,  vel  laudis,  aut 
honoris  illos  excitare  ad  exercendos  ac-  D 
t iis  aliquos , qui  fine  iurifdiftione  exer- 
ceri poliunt,  vel  ad  procurandum  vt  ali) 
in  Ecclefia  cum  fruftu  fiant  per  Pallo- 
res, a quibus  legitime  exerceri  poliunt. 
Vnu  sex  illis  actibus  elle  potelRcurare, 
vt  ignorantia  ab  Ecclefia  tollatur  , & vt 
bona,&  fana  doctrina  conferuetur,&  au 
geatur,de  quo  loquitur  Epiphanius.  Ha 
betq;  locum  etiam  in  politica  republica 
intra  limites  fuos,  vt  per  fc  notum  elt,<Sc 
fic  pertinet  ad  Regem  ex  vi  proprie  po- 
teftatis.Refpecfu  vero  .Ecckfice,&  quo- 


ad doftrinam  fidei , pertinere  pofeftad 
Regem  , non  quidc  prardicando  publice 
per  le  ipfum, neque  dando  autiioritatcm 
praedicandi,  fed  praEendo  auxilium  Ca 
tliolicis  Praelatis , & pradicatoribiu  , & 
facraruin  literaru  (ludia  fundado,  fuaq; 
p otcllatcfcminatores  malae  docliina  co 
erccndo.Ethunc  fenfum  declararuc  Pa- 
tres Cociiij  T uronefis  fub  Carolo  Mag- 
no in  principio:po(lquam  enimebmen- 
darunt  pietate,  tk  lapientia  Imperatoris, 
fubiunguntjHE  igitur  intentus, pios, ac  re- 
ligiojos  Dei  [acer dotes  Ecclefia  gubernacu- 
la in  regno  fibi  diuina  largitate  collato  tene- 
tes  falubtrrimis  exhortationibus  admonuit , 
yt  operam  darent, & afhbus  eminerent, qui- 
bus &■  fc  bene  operando , & fibi  cummi]] os 
yerbis,  &1  exemplis  wftrucndo  regerent.  Et 
ide  fupra  indicat  Alcuinus  dicens,  Mul- 
ta efi  omnibus  f delibui  in  yefira pietate  glo 
riandi facultas , dum  clementia  yefira foli- 
citudo  faccrdotalem,  yt  decet , babet  in  pra- 
dicatione  yerbi  Dei  yigorem. 

Reliqua  vero,  qua  retulimus  laudis 
funt,&  honoris  verba, nam  etiam  Impe- 
rator Chrifiianus  elle  potefl  doctus  , <3c  latcn.cx^o; 
bene  inllrudlus  in  doctrina  facra,  & pri- 
uatim  iuxta  occurrentes  occationes  po- 
tell  veritate  docere  . Simili  etiam  modo 
verba  Patru  Cbcilij  Arelatenfis  co  ten- 
dunt,vt  proteftionem,&adiutorium  ad 
exeeutionem  fuoru  decretorii  ab  Impe 
r.itore  petant,  vt  ex  vltimaclaufula  ver- 
boru  coflat, reliqua  autc  funt  verba  ino- 
delliaj,<3c  vrbanitatis,  ex  quibus  nullum 
mdiciuvel  fubiectionis  in  fpiritualEus 
ex  parteCocil!j,vel  fpiritualis  potefiatis 
in  Imperatore,  fumi  potefi.  Ad  alia  ctii 
parte  obiedtienis  vno  verbo  dicinnis , il- 
los actus  proprie  no  elfe  Imperatori^  po 
tollatis, polle  tame,vel  aliquado  potuflTe 
aliqua  cooperatione,  feu  praparatoriani 
difpofitione,  aut  coditionem,  qua  fpiri- 
tualem  pote  liate  non  requirit,in  cis  ex- 
ercerent in  fequetib.lati9dcclarabimus. 


16. 

Germana 
CociJi)  Are 


C A P V T X. 


Vtrim  Cbriflus  Dominus  fupremam  Eccle- 
fia (piritualcm  potestatem  Petro 
contulerit  ? 

PRiiisquam  fpiritualem  p oteflatcm 
cum  temporali  coferamus,  ex  qua 
prefens  controuerfia  maxime  pe- 
Z z det. 


268  Lib-3.De  Trimatu  Summi  Pontificis . 


det,inquirere oportet,an  hecpoteflas  fit  A 
in  Pontifice  Romano*  cum  quo  lis,&  co 
tentio  tota  Regis  Anglis  verfatur.  Quia 
vero  Romanus  Pontifex  non  potet!  ha 
bere  hanc  poteflatem,nifi  per  legitimam 
fuccefsionem,  & fuccefsio  ab  origine*  Sc 
inflitutione  pendet.  qux  a lolo  Chriflo 
fien  potuit,  ideo  dc  hac  inflitutione  pn9 
videndum  efl.  In  quo  pundto  duae  quae- 
fliones  diflingui  pofient*  vna  abflrafta 
(vt  fle  dicam)  feu  generalis  * an  Chriftus 
in  fu  a vniuerfali  Ecclelia  Monarchicum 
regiine  in  aliqua  perfona,qux  vices  eius 
gereret,r eliquent.  Altera  quaeftio  efteo  g 
tracta*  feu  particularis , an  tali  perfonx, 
fci!icet,Petro*Chriffus  vices  fuas,&po- 
teftatem  fupra  omnes  fideles  comiferit, 
fnnul  tamen  illas  traftabiinus,quia  quod 
ad  fidem  * Sc  authoritatem  attinet  * non 
pollumus  melius  offendere  inftitutio- 
nem,quam  exfingulari  Chrifti  fa<fto,& 
rationem  illius  ex  generali  caufainftitu- 
tionis  poflea  inueltigabimus. 

2,  Neque  oportet  in  recenfendis  errori- 
bus,qui  in  hac  materia  fuerunt, & nunc  a 
Lutheranis,&  Caluiniftis,cxtcrisq;  Pro 
tefhntibus  pertinaciter  defendutur,im- 
morari*quia  & notifsimi  fiunt, & nuc  fo-  Q 
lui  n de  Anglicana  fecla  tra  flamus,  cuius 
caput, «Sc  defenfor,  euifdem  Angli^  Rex 
fxpe  in  fua  Praefatione  contendit,Chri- 
fluin  non  dediific  Petro  maiorem*  quain 
exteris  A poflolis  pote ftatem,&pag. zz . 

Sc  24. &: pr^fertim  jS.in  alios  fenfus  ver 
ba  Scripturx  detorquere  conatur . Sed 
illius  fundamenta  poflea  expendemus, 
nuc  prius  catholica  veritas  ftabilieda  eft. 

Et  quoniam  quam  plurimi  Catholici,  & 
eruditifsimi  viri  in  hac  veritate  confir- 
manda diligcntifsime  laborarunt,oper£- 
pretium  non  erit , omnia , quae  illi  dixe- 
runt, tranferibere,  & in  hunc  locum  co-  D 
gerere,  fed  pauca quardam  , quxiudicio 
noflro  felefliora , Sc  efficaciora  videbu- 
tur,ex  illis  mutuabimur,&qua  potueri- 
mus breuitate,  & perfpicuitate  propo- 
nemus. 

2.  • :Plclrnus  eigo , Chriftum  Dominum 

Condalio  inqjtucndoEcclefiam  fuarn  militantem, 
de  fide.  P' 1US  quam  quoad  vifibilem  prefentiam 
corporale  eam  relinqueret , illam  Petro 
tanqua  Vicario  fuo,  ac  fupremo  Paftori 
coinendaffe.ac  fubinde  fupremam  fpiri- 
tualem  poteftatcm  ad  gubernandam  illa 


ei  contuliile.Conclufio  efl  certa  de  fide, 
quam  praecipue  probabimus  gemino  il- 
lo teftnnomo,  qua  non  rolus  Bellarmi- 
nus , que  in  hoc  Rex  Angliae  reprehen- 
dere aufus efl*  fed  omnes  Pontifices,  & 

Patres  eande  veritatem  confirmarunt,  probat[)[ 
Primum  efl  illud  Matt.  16.  vbi  Chriflo  codufioex 
quxrentijQ/e  dicunt  homines  ejje  filium  ho  pr°mifiio- 
minis? cu  Petrus  rcfpondiflet,T«  esChrt- 
ttus  filiusDei  'viwfiChriflus  dixit  i\h, Bea  Ultt'  l6‘ 
tus  es  Simon  Bar  Iona,quia  caro,  & [anguis 
no  reuelauit  tibi,  fed  Pater  meus, qui  in  c ce iis 
efl,Sc  ego  dico  tibi, quia  tuesPetrus,&juper 
hanc  petram  cedificabo  Ecclefiam  meam,  & 
portx  inferi  non  prxualebut  aduerfus  eam , 

& tibi  dabo  claues  regni  coeloru,&quodcuq} 
ligaucris  fuper  terra , erit  ligatu  & in  coelis, 

& quodeuf  folueris  fuper  terram, erit folutu 
& in  coelis . Hxc  fuit  Chrifli  pronnfsio, 
qui  fallere  non  potefl  in  promifsis , Sc 
ideo  dubitari  no  poteft,quin  poflea  im- 
pleuerit,quod  tunc  promifit.  Videamus  • 
aute,cui  promiferit , & quid  promiferit: 
nam  fi  haec  duo  plene  , <Sc  fideliter  intel- 
ligantur  hocfolum  tellimoniuin  adaf- 
fertionein  conlirmandam  fufficit. 

Primo  ergo  euides  efl  ex  tenore  ver-  4. 

borum , promifsione  effie  faciam  Petro 
in  fua  propria  perfona,  tot  enim  circun-  e‘ 

flanti  js  de  lignata  efl  *vt  de  hoc  dubitari  j 

non  pofsit.  Primo  enim  Euangelifla re-  nafi#«ci 
tulit  Simone  Petrum  confefsionem  di- 
uinitatis  Chrifli  fecifle.  Neq;  exiflimo 
vacare  myflerio,quod  Euageliftavtruq; 
nomen  coiunxit  Simon  Petrus . Na  prius 
Petrus  vocabaturSimoiijVt  coflat  Ioan. 

1 . V nde  quia  hoc  erat  quafi  proprium, 

& primatuum  nomen  Petri , in  negotio 
tam  graui  omitti  no  debuit,  nomen  aute 
Petri  aChriflo  fuit  illi  impofitum  Ioan.  jm<u 
1 .oc  hic  adiunflum  efl, tum  propter  tol- 
lendam omnem  ambiguitate , quiaalius 
•etiam  Apoflolus  Simon  vocabatur, tum 
propter  myfterium , quod  flatim  Chri- 
ftus declarauit. Deinde  additEuagelifla, 

Ghriflum  ad  eundem  effie  loquutu.Etvt 
hoc  magis  effiet  teftatum,  Chriftus  itera 
eodem  nomine  illuappellat,dicens,Bt’4- 
tus  es  Simon, Sc  quia  nomen  Petri  admy- 
flerium  explicandum  referuabat, ne  no- 
men Simonis  videretur  ambiguum  ad- 
didit aliam  circunfiantiam  propriam  il- 
lius perfonx , dicens , Bar  Iona , id  efl  fi- 
lius Ionx*feu  Ioanis,  ficut  idem  dixerat 

Ioan. 


Cap.  / o SDe  Suprema potettatePeiri.  269 


lom.x.TuesSimon  filius  /o»d.Nomina-  A 
uit  autem  Chriflus  Simonem  in  di  dio  Io 
co,fimut  laudando  illum,  vt  inde  etia  in- 
telligi  pollet  qualis  cifet  promifsio,  & 
HiUriwJ.  cuj  iicrct:erat  enim  remuneratiua,&  illi 
facienda  erat,  qui  laudem  in  confefsionc 
meruerat . Sicut  Hilarius  ibi  canon.  2 6. 
dixit,  Et  dignum plane  confefsio  Petnprx- 
mium  confequuta  efl, quia  Dei  filium  m ho- 
mine yidiJfct,8cH\cxonym.\bid.Tefiimo- 
mo  defe  fApofioli  reddit  yicem, Petrus  dixe 
rat,Tu  es  Chriflus  filius  Dei  yiui,mercedem 
recepit  ycra  confefsio , Beatus  es Simon  Bar 
Iona.V olens  ergo  Chriflus  non  fola  lau 
dc,fcd  etiam  mirabili  promifsione  Petru  ® 
httron-  remuncrare,fubiugit,£r  ego  dico  tibi , vbi 
redlc  Hieronymus , Quia  tu  mihi  dixitti, 

Tu  es  Petrus , &c.  &r  ego  dico  tibi , non  fer - 
mone  caffo,&  nullum  habente  opus,  fed  dico 
tibi, quia  meum  dixijfe,fecijfe  efl.  Illa  ergo 
particula  tibi , eandem  perfonam  Simo- 
nis defignat,  ad  illam  ergo  verba  Chrifii 
diriguntur , illi  ergo  fit  promifsio  . Ma- 
xim.Homil.i. in  Natali  Petri,  & Pau- 
li,& Profp.  lib.2-.de  Vocat.  Gen.c.28. 
j,  In  verbis  autem  Chrifii  confidero, 
quarda  efTe  tantum  affirmatiua  per  mo- 
dum indicatiui , Tu  es  Petrus , alia  praedi- 
, dlioncm , & promi  fsionem  continentia,  ^ 

j fcilicet,5«^cr  hanc  petram  adificabo  Ec  de- 

fiam meam,  & tibi  dabo,  &c . Prima  ergo 
affirmatio  eo  etia  tendere  potuit,  vt  ma- 
gis exprimeretur  perfona,de  qua  futura 
erat  praedidlio, «Secui  fiebat  promifsio. 
Comemorare  ergo  voluit  Chriflus  huc 
Simonem  efie  illum,  cui  multo  antea  di 
> xcrat.  Tu  es  Simon  filius  Ion  a,  tu  yoc  abe- 

ris Cephas,  quod  interpretatur  Petrus . Si- 
mulque  ( vt  exiflimo)  indicare  voluit 
!.  J Chriflus,  quam  ob  caufam  nomen  Petri 

Simoni  impofuerit , nimirum,  propter 
firmifsiinam,  & immobilem  fidem,  qua  _ 
a recepturus  erat,  cuius  primam,  &infig- 

< nem  confefsionem  tunc  effecit , <Sc  ideo 

1,  audire  meruit, Tu  es  Petrus.  Vnde  redle 

1 fmlr.  Ambrofius  ferm.  6.  de  Varijs  adliomb. 

Cum  yocaretur  ( inquic ) Simon,  per  hanc 
i-  deuotionem  yocatus  efl  Petrus.  Imo  addit, 

quia  Chriflus  efl  petra , cum  fideli  Simo - 
)•  tte  nomen  futim  communicaff  e. Quod  etiam 

1-  • attigit  Chryfoflom.  Homil.  10. in  Mar- 

cum. Optime  vero  Cyrill.  libro  2.  in 
j.  Ioan.  cap.  1 2.  adnotat,  praeuidifle  Chri- 

it  ftuna  futuram  Petri  fidem , & ideo  illi 


dixifle  vocaberis  Cephas,  id  efl , Petrus, 
yocabulo  ipfo  commode  fignifuans , quod  in 
eo  tanquam  petra,  lapideque  firmifsimo  fua 
effet  ledificaturus  Ec clefiam.  Denique  ad- 
dit Chryfofl.  Homil.  mPfal.jo.  mpri-  Chryfofl * 
ma  eius  parte  paulo  poft  principiu , pro - 
ptered  Petrum  a Chrijlo  appellatum , quia fa 
xea  fde  pr aditus  erat.Y bi  etiam  bis  illum 
appellat  bafim  fidei,  & Homil. 9.  dePoe- 
nit.  Cum  Petrum  dico,  Petram  nomino  iti- 
debilem,non  fe, crepidinem  immobilem, &c, 
fignificans,  Chriflum  vocafle  Simonem 
Petrum  propter  immobilitatem  , non 
quam  in  fe,  aut  ex  fe  haberet , fed  quam 
in  fide  accepturus  erat,  <5c  ideo  alibi  fidei 
petram  firmam,  & J olidam , illum  appel- 
lat. Quae  omnia  eleganter  complexus 
efl  Leo  Pap.  ferm.de  transfigur.  cap.  1 . J_e6  Papa, 
dicens  de  Petro.  Tantumque  in  hac  fidei 
fubltmitate  complacuit, yt  bcatitudinis  fce- 
luitate  donatus,  facra  inuiolabilisPetrx  ac- 
ciperet firmitatem,  fuper  qua  fundata  Eccle- 
fia portis  inf en, & montis  legibus prcenaleret . 

Vnde  vltcrius  clafe  intelligitur,quid  ^ 
defignauerit  Chriflus,  cum  dixit , Et  fu- 
per hanc  petram  cedificabo  Ecclefiam  meam. 

N am  fine  dubio  eundem  Petrum  defig- 
nauit,  vt  frequentius  antiqui,  & grauif- 
fiini  Patres  intellexerunt,  dkexcontex 
tu  aperte  conflat . Ideo  enim  Chriflus 
prius  ilii  dixit.  Tu  es  Petrus , vt  ad  eunde 
flatim  diceret,fupcripfum  fe  aedificatu- 
rum Bcclctiam,  <Sc  ad  hoc  munus  illum 
per  fuam gratiam  petram  effecifle  . De- 
inde ollenfum  efl,illa  verba  cum  feque- 
tibus  continere  promifsionem  remune- 
ratiuam;ergo  eidem  fit,  qui  propter  bo- 
nam confefsionem  beatificatus  efl,&no 
men  Petri  meruit;  ergo  idem  per  voce, 
hanc  Petram  defignatur.  Quod  fiet  eui- 
dentius  fi  confideretur,  Chriflum  non 
efi~e  vfum  voce  Petri , vel  Petrte , tanqua 
diuerfi  generis.  Vnde  fi  Chrifii  verba 
hoc  modo  Euangelifla  retuliffet,  Tu  es 
petra  , fuper  hanc  petram  adificabo  Ecde - 
fiam  meam-,  nemo  dubitaret , quin  illae 
particulae.  Tu,  & hanc , eandem  petram, 
atque  adeo  eandem  perfonam  difigna- 
rent;at  Chriflus  ita  locuutus  efl,&Mat- 
thaeus  etiam  Hebraice,  vel  Syriace  ita 
fcripfit,  nam  in  illis  linguis  vox  foemi- 
nina,&mafculina  Petri,  aut  Petre  no  di- 
flinguuntur,  &ita  vtroq;  loco  habet  Pe 
tra  Syriaca  verfio,Gr$cus  autc,&  Latin9 
z 3 in- 


2?0 


Ub.3.  DeTrimatu Summi  Pontificis. 


8. 

Eadem  veri 
las  ex  fum- 
xnis  Pontifi 
cibus  confir 
matur. 
Clemens. 
Anaclet. 
Leo  Papa. 
Grati  an. 


Idem  ex  Pa 
tribus  oftea 
dkui; 

Cjprifttl . 


interpres  perfonz  Petri,  quia  vir  erat, 
mafculinum  nomen  accomodarunt,  tun 
damentum  autem  aedifici)  focmimno  no 
nunc  petram  appellarunt, quia  in  his  lin- 
guis ita  iolet  cum  proprietate  vocari.  ^ 

° P raeterea  per  illud  lignum  boc ,vel  hac, 
delignari  folet  res  fingularis  praeiens,  ibi 
autem  non  erat  alia  res  nomine  petrae 
fignificata, St  cui  iam  nomen  petrae  tan- 
quam  proprium,Scfine  metaphora, eilet 
impolitum , miiperlona  Petri  3 ergo  lllu 
line  dubio  delignauit Chnftus, dicens. 
Super  hanc  petram.  Nam  vt  omnis  occaho 
errandfiimo  Sc  dubitandi  tolleretui,pre 
mifit , Tu  es  Petrus , quali  prx  oculis  po- 
nens eum, quem  dehgnare  volebat.  Pr£- 
terea  ciim  Chriftus  proxime  fubiunxit. 
Et  tibi  dabo  danes  regni  coelorum , quis  du- 
bitet,per  pronomen  Tibi, Petrum  delig- 
nalTe?  Sc  ad  illum  elle  loquutum,cum  ad 
illum  a principio  fermonem  fuum  dir  e- 
xerit , St  eodem  tenore  femper  cum  eo- 
dem fuerit  loquutus?  ergo  etiam  cum  di 
xit , Et  fiuper  hanc  petram , de  eadem  per- 
fonaloquutus  eft.  Denique  quia  non  eft 
credibile,  in  tam  claro, «Sc  continuo  con- 
textu Chrilhim  nunc  ad  Petrum  loqui, 
deinde  rem  aliam  per  pronomen  Hanc, 
delignare,  & ftatim  ad  Petrum  redire. 
Sic  enim  incerta , Sc  ambigua  elTettota 
fententia,  Sc  promifsio,  Sc  fuperuacanea 
fuilfet  diligentia  tot  modis, Sc  circunfta- 
tijs  determinandi  perfonam,cui  promif- 
lio  fiebat. 

Atque  ita  intellexerunt  hunc  locum 
quoad  hanc  parte  de  perfona,cui  fit  pro- 
mifsio,  in  primis  omnesPontifices  Ro- 
mani, qui  hoc  punctum  attigerunt, prae- 
fertim  Clemens  epift.  1 . ad  Iacobum,Sc 
Anacletus  epift.z.Sc  3 .Leo  fupra, Sc  fer. 
z.Scq  .indiealTumptio.fus.se  epi  (1.851. 
cuius  alia  verba  in  fequetibus  referemus, 

Sc  multa  ex  Gregor,  adduximus  lib.  1 . 
cap.6.Sc  plura  congeritGratianus  in  fuo 
decreto  difi.  1 z.zi  .Sc  zz.Sc  infequenti- 
bus  plura  referemus , in  quibus  Pontifi- 
ces fuum  primatum  non  in  humano,  fed 
in  diuinoiure  fundant,  ob  fuccefsionem 
Petri,  ad  quem  Dominus  promittendo, 
inhocteflimonio  loquntus  eft. 

Et  eodem  modo  haec  verba  intellexe- 
runt alij  Sancti  Epifcopi,Scantiquifsimi 
Doftores  Ecclefias  Cyprianus  epift. ffi, 
ad  Cornelium, dicens,  in  Petro  fudatam 


B 


Mytj}, 


D 


efte  EcclefianijSc  eodem  modo  loquitur 
epift.d51.71.  Sc  73 . Sc  alijs  locis,  qus  fu- 
pra lib.i.cap.  J.Sc  6.  adnotaiwmus.  Item 
Hilarius  cano.i  d.in  Matt.  vbi  poft  ver- 
ba  fupra  citata,  Dignu  plane  confiefsio  Pe- 
tri pramtum  confequuta  eft , fubiungit , 0 
in  nuncupatione  noui  nominis  felix  Ecclefice 
fundamentum 3&c.  Idem  habet  libr.d.  de 
Trinit.Sc  Pfalm  .1 3 x . Ambrof.  lib-4.de 
Fide  cap.  3 . Habes  (inq  uit  ) in  Euangelio 
quod  Petro  dixit , Rogaui pro  te,  vt  non  de- 
ficiat fides  tua  , eidem  autem  fuprd  dicenti. 

Tu  es  Chrifius  filius  Dei  Viui,  rejfiondit , Tu 
es  Petrus, & fiuper  hanc  petram, &*c.&.  fub- 
iungit verba  valde  notanda.  Ergo  cui  pro- 
pria authoritate  regnum  dabat , huius  fidem 
firmare  non  poterat}  quem  cum  petram  dicit, 
firmamentum  Ecclefice  indic auit.  Idem  op- 
time Pfal.  46.  circa  finem,  Jpfe  ( inquit) 
eft  Petrus , cui  dixit,  Tu  es  Petrus , & fiuper 
hanc  petram,&c.  Sc  addit , vbi  Petrus , ibi 
Ecclefia.  Idem  late  ferra.  6.  fupra  citato, 

Sc  ferm.  in  Cathedram  Sancti  Petri , Sc 
ferm.u.de  Sanctis.  Late  etiam  Auguft. 
ferm.zc).  de  Sanctis,  qui  eft  quintus  Sa- 
Storum  Petri,  Sc  Pauli,  Solus  inter  Apo- 
fidos  meruit  audire , Tu  es  Petrus , & fiuper 
hanc  petram  cedificabo  Ecclefiam  mea.  Dig- 
nus certe  qui  cedificandis  in  domo.  Dei  popu- 
lis lapis  effiet  adfundamentum , columna  ad 
fiufiientaculum , clauis  ad  regnum,  Sc  multa 
fimilia  habet  in  ferm.  1 6.  qui  eft  de  Ca- 
thedra Petri, Sc  ferm.451.deVe1b.D0m. 
cap. 3 .Sc  lib. z. de  Baptifin.cap.i . referes 
h^c  verba  Cypriani , Petrus, quem  primum 
Dominus  elegit , & fiuper  quem  edificauit 
Ecclefiam  fiuam,zdiungit,Ecce  vbi  comme- 
morat Cyprianus, quod  etiam  nos  in  Scriptu- 
ris fandis  didicimus,  Apoflolum  Petrum, in 
quo  primatus  ^ ipofiolorum  tam  excellenti 
gratia  pr  ce  e minet  ,a  poft  enori  Apofiolo  Pau 
lo  efifie  corredum,&c. 

Optime  etiam  Padanus  epiftol.  3.  ad  IOt 
Sympronian. circa  mediu,  Ipfo (inquit)  p^j^, 
referente  Matthcto  ad  Petrum  loquutuseft 
Dominus , ad  Vnum,  ideo,  vt  vnitatem  fun- 
daret ex  vno , Sc  ftatim  refert  verba  fiuper 
hanc  petram  cedificabo  Ecclefiam  meam.  Su- 
pra etiam  retuli  Cyrillum  Alexandri». 

Sc  Chryfoftomum , quibus  addi  poteft 
Cyrillus  Hierofolymit.catechef.i  8.  di- 
cens , Ordinauit  Saluator  nodram  fandam  Cym-M 
Ecclefiam  Chridianam , de  qua  dixit  Petro,  rojol. 

Tu  es  Petrus } fiuper  hanc  petram  cedifica- 

bo 


Cap.  i o.  De  fuprema  pote  flate  Tetri, 


2?r 


. hoEcclefiam me am. Et  Nazir.nz.Gr at. z6.  A 
hAliwk  yides  (mquit  ) quemadmodum  exChrijii 
dijcifuhs , magnis  vtique  omnibus  ,&  ex- 
celfts , atque  eleftione  dignis  , hic  petra  vo- 
cetur, atque  Ecclefix  fundamenta  in  fidem 
fuam  accipiat  Item  Balilius  in  cap. 2.  Ifai. 

$T'  cum  dixiffet  Ecclefiam  fui  Ile  sdificata 
in  Prophetis.,  & Apollolis,  fubdit,  Quo- 
rum vuus  erat  Petrus , fuper  quam  petram 
pollicitus  fuerat  fuam  fc  xdificaturumEcclc- 
fiam.  & lib.  2.  contra  Eunomium  circa 
principium  dc  Petro  ait ,qui  quoniam  fi- 
de prx  fi  ab  at, Ecclefia  commijjam fibi  adifi- 
cattonem jujcepit , & Homil.  29.  qua?  cft  g 
de  Poenitentia,  Petrus  tertio  abnegauit ,&■ 
coliocatuscfl  in  fundamento,  Et  inf  ra.  Pe- 
trus dixerat  iam  ante  a, & beatus  pronuntia- 
tus fuerat,  dixerat:  Tu  es  filius  Dei  cxcelfi, 
vicifsim  audierat,  fe  efie  petram,  ita  lau- 
datus d Domino  : licet  enim  petra  ejjet , non 
tamen  petra  erat  vt  Christus.  Vt  Petrus  pe- 
tra erat.  Na  Chnfius  vere  ejl  immobilis  pe- 
tra, Petrus  Vero  propter  Petram.  Axioma- 
tananquefua  Iefus  largitur  altjs : largitur 
autem  canon  euacuatus,fed nihilominus  ha- 
bens. Luxe fi.  Vosejlis  lux  mundi,  inquit, 
Sacerdos  ejl,  & facit  Jacerdotes.  Ouis  efi,  & 
dicit.  Ecce  ego  mitto  vos  fi  cut  oues  in  medio  Q 
luporum.  Petra  ejl,  & petram  facit. Qua  fua 
funt,  largiturferuisfuis. Similiter  Epipha. 
a>>’  in  Anchorato  non  longe  a principio  de 
Petro  loquens  fub  nomine  Principis 
Apollolorum  fubiungit ,Jpfe  autem  Do- 
minus confiituit  eum  primum  ^Apoflolorum , 
petram  firmam  , fuper  quam  Ecclefia  Dei 
cedificataejl,  edrext. 

ll'  Piis  Patribus  accedunt  ali j exponen- 

tes Matthaeum,  Theophylaft.  & Euthy 
mius  fequentes  Chryfofiomu,  fed  pra?- 
cipue  Hieronymus,  dicens , Simoni , qui 
Hitrony.  credebat  in  Petram  Chrifium , Petri  largitu 
ejl  nomen,  ac  fecundum  metaphoram  petra 
retle  dicitur  ei,  ^Aedificabo  Ecclefiam  meam 
fuper  te.  Non  potuit  fane  literalis  fenfus 
verius,  aut  clarius  explicari . Vnde  alijs 
locis  faepe  dicit , Ecclefiam  Chrifli  fu- 
per Petrum  fuille  fundatam,  Dialog.  1 . 
contra  Pelagian.  aliquantulum  aprinci- 
pio,<Sc  Epift.  y4<Sc.  y 7-&lib.  r .contralo- 
uiuian.  prius  Petrum  Petram  Chrifli, ctp- 
pellat  pollea  vero  tacite  occurres  obie- 
ftioni,  & rationem  declarans,inquit,5‘«- 
per  Petrum  fundatur  Ecclefia , licetid  ipsu 
in  alto  loco  fuper  omnes  tApofiolos  fiat , e? 


cunfficlaues  coelorum  accipiant, & ex  aquo 
fuper  eos  Ecclefia  fortitudo  folidetur : tamen 
proptered  inter  duodecim  vnus  eligitnr , vt 
capite  conjhtuto,  fchij  matis  tollatur  occa  fio. 

Vbieft  attente  conhderandum  , inter 
Apoflolos  & squalitatem  quandam,  & 
caput  nihilominus  conflitucre.  Aequa- 
litas enim  elE  in  Apoflolatu  , in  certitu- 
dine doftrinae,  fuper  quam  fortitudoEc 
clefis  folidatur,  & in  vniuerfali  clauium 
poteflate:  caput  autc  vnum , cpiod  pro- 
pter tollenda  fchifmata  pofitum  ell , au- 
thoritatem,  & iurifdictionem  Petri  in 
alios  etiam  Apoflolos  indicat , & perpe- 
tuitatem poteflatis,  fine  qua  concordia 
fchifmatibus  contraria  perpetua  in  Ec- 
clefia elle  non  pofTet. 

Similemque  fententiam  habet  Leo 
Papa  Epifl. 89. cap.  1 . dicens,  Huius  mu-  T \2’ 
ner  is  J aeramentum  ita  Dominus  ad  omnium  P' 

Apojlolorum  officium  pertinere  voluit,  vt 
in  Beatifsimo  Petro  Apojlolorum  omnium 
fummo  principaliter  collocaret  ,Vt  ab  ipfo 
quafi  quodam  capite  dona  fua  velut  in  ior- 
pus  omne  diffunderet,  Vt  exortem  fe  mytte- 
rij  intelligcret  ejfe  dtuini,  qui  aujus  fuiffet  d 
Petri  foliditate  recedere.  Hunc  enim  incon- 
fortio  indiuidua  vmtatis  ajfumpcum,id  quod 
ipfe  erat,  voluit  nominari , dicendo  : Tu  es 
Petrus,  & fuper  hanc  petram  adificabo  Ec- 
clefiam meam , vt  ceterni  templi  xdificatio 
mirabili  munere  gratix  Dei , in  Petri  joli- 
ditate  confifleret.  Denique  apud  alios  Pa- 
tres frequens  ell.  vt  Petrum  hac  ratione 
vocentEcclelis  catholica?  fundamentu, 

Petram  Ecclefia? , Pontificem  Ecclefia? 
primum. Vt  videri  poteflinllidoro  hb. 

' 2.  de  Offici. Ecclefiallic.  cap.  f.  & libr.  Ijidor . 
deVit.  &mor.  Samffor.  cap. 69. & alijs  Petr.Chry 
locis, qua?  lib.  1. cap.  6.  indicauimus.  Et  jolog. 
Petr.  Chrylolog.  ferm.  107.  Laurent.  Exurent , 

1 Iuflinian.lib.de  Obed. cap.  12. Tertull.  Iujlin. 
fa?pe  antequam  in  hxrefim  incidiiTet,  Tertull, 
cifdem  modis  de  Petro  loquutus  efl , vt 
in  lib.de  Pra?fcript.cap.22.&  lib  de  Mo 
nogamiacap.  8.  A qua fententia  etiam 
faclus  hsreticus  non  difcefsit  , quanuis 
illam  aliquo  modo  corruperit  lib.depu- 
dicitia cap.  25.  vt  cap.  17. -commodius 
animaduerteinus. 

Nemo  igitur  dubitare  potefl  , quin 
Petro  fafla  fit  illa promifsiojfuperell  ia  13* 
explicandum,  quid  illi  promiferit.  Du- 
plex enim  in  verbis  videtur  efle.pro- 

Z 4 mifsio, 


vimbrof. 


t7> 

mifsio,  vna  ie  fundamfto  Ecdcfi^» 
„ M dc  ooteftatc  ligandi,  & foluench:  exlltl- 
PI'i»  mo  tamen,  efle  eandem,prius  per  meta- 

- phorara,  & pofteaper  verba  " W°T 
m«ncu  defi  pna  explicatam.  Cum  er^o 
gnasus  fuir.  xjtj  fundaturum  Ecclefiam  luperl  ctni 
promifit Petro,  eflfeftiirum  ipfurr ifcc- 
clefi e fundamentum  adeo  hrmumAim 
mobile,  vt  & totam  Ecclefiz  molem  fu- 
ftinere  polTet,  & cum  tanta  firmitate,  vt 
Probasurex  cadere  nunquam,  aut  ruere  pollet. riinc 
patribus.^  Ambrofius  in  difto  lib-4-de  Fide  cap.  3 . 

dicens  in  verbis  fupra  allegatis , cm  pro- 
pria anthoritate  regnum  dabat,  fignificat, 
Chriflum ibi promififie  Petro  legnum 
Ecclefiar,  & quia  hoc  regnum  & fide  co- 
ftituitur,  & perpetuum  efie  debet , ideo 
addit  Ambrofius , potuifie  etiam  Chri- 
fium  firmare  fidem  Petri,  & illum  fir- 
mamentum Ecclefite  conflituere , indi- 
cans, hoc  totum  in  illis  verbis  fuille  Pe- 
tro promifium.  Quod  etiam  declarauit 
ferm.  2.  ex  varijs,  qui  eft  de  Cathedra 
Petri,  dicens,  Petro  efie  promifium,  vt 
Unquam  jaxum  immobile  totius  orbis  Chri- 
jliam  cepagem,molemq , contineat . Et  fimi 
lia  f ere  habet  Augufiin.  di  fto  ferm.  16. 
de  Samftis  Hieronymus  vero  difto  lib. 
x.  contra  Iouinian.  fentit  ibi  efie  pro- 
mi flum  Petro, futuru  fuifie  caput  Apo- 
ftolorum,  Cyprianus  autem  cum  Au- 
guftino  ditio" lib.  2 . de  Baptifm.  cap.  1 . 
Primatum  Ecclefiae  fentiunt,  ibi  efiePe 
tro  promifium.  Chryfoft.etiamHoinil. 
^ 5 . in  Matthae. dicit  promi  fili  m eflePe- 
tro  ,forc  Ecclefiar  Pallorem.  Haecque 
omnia  in  idem  recidunt. 

Ratio  denique  metaphora  eft , quia 
lingularis  aliqua  dependentia  Ecclefia;  a 
Petro  per  illam  metaphoram  fignificata 
efi,  quae  nSpoteflinalio  confillere,nifi 
quia  dada  erat  Petro  fingu laris  poteftas 
ad  i 11  fi  ruendam,  & regendam  Ecclefiam 
in  fide, & moribus,  a qua  tam  aedificatio, 
quam  conferuatio  Eccleli^  perpetuo  pe 
deret.  Vt  fi  nauis  dicatur  fundata  in  ali- 
qua perfona,ftatim  per  metaphoram  in- 
telligitul'  pendere  ab  illa  tanquam  a gvl- 
bernatorc,  & nauclero,  & fic  etiam  reg- 
num dicitur  in  Rege  fundari,  & e con- 
ucrfoRex  dicitur  fundamentum  regni. 
Quocirca  licet  metaphora  fundamenti, 
vel  Petre  alios  etiam  pofsit  habere  vfus, 
& fignificationes,  tamen  accommodata 


Lib . j-De Primatu  SmmiTontifcis. 


Augujl. 

Hieronj. 

Cyprian. 

Cbryfofi. 


./M- 
Probatur  ra 
tione.. 


B 


D 


ad  hunc  locu&has  circuftatias, nulla  prx 
ter  hanc  poteft  efie  accomodata,  & ideo 
Patres,  & Eccleliaita  illam  intellcxerut. 

Vt  vero  rem  apertius  explicaret  Chri  j j, 
jflus, addidit  aliam  metaphoram,  & cxpli 
cationem  eius, dicens, Tibi  dabo  clauesRe- 
gni  coelorum,  folet  enim  nomine  clauis  po 
telfas  Regia, feu  regendi  fignificari,vt  pa 
tet  Ifai. 2 2. Dabo  clauem  domus  Dauidju- 
ber  humerum  eius,  id  eft,Principatum,feu 
Potificatum.vel  potellate,  de  qua  paulo  c^. 
antea  dixerat,  Poteflatem  tuam  daboin  ma  per  £|juts 
Chriftus  ergo  promittens  claues  luprema  fpi 
re°ni  coelorum  Petro, nihil  aliudpromj-  nnalempo 
fit  quam  poteflatem  regendi  Ecclefiam, 
quae  in  terra  eft  regnum  fpirituale  ten- 
dens ad  regnum  calorum  cofequendum, 

& ideo  per  poteflatem  quandam  code- 
flem  gubernanda  eft.  Quam  poteflatem 
per  verba  fatis  propria  {fatim  explicauit 
Chriftus  dicens.  Et  quodcuque  ligauens  ju 
per  terram, &c.  his  enim  verbis  exprefse 
promifit  Petro  fingularem  poteftatem 
lio-andi,atque  foluendi , quae  poteftas  no 
eft  alia,nifi  poteftas  leges  ferendi, qu?  ho 
mines  ligent,  feu  obligent,  vel  etiam  pu 
niendi,  aut  cenfuras  ferendi , aut  fimilia 
onera  imponendi,  vel  auferendi , vt  pa- 
tet, tum  ex  communi  vfu  talium  ver- 
borum, tum  ex  fimilibus  verbis  Matth.  rg 
18.  Quacunque  ligaueritis,&  cat.  Et  ex 
alijs  Ioan.  20.  Quorum  remif eritis  peccata,  j ^ 
&cat. Ergo  claues  illf  non  aliud  per  me- 
taphoram fignificant,  nili  potellate  fpi- 
ritualemad  regendam  Chrilli  Eccleha 
in  ordine  ad  regnu  coelorum  confeque- 
dum.  Ex  hoc  ergo  loco  manifefte  pro- 
batur primatus  Petri,  quanuis  haeretici 
varijs  obieftionibus,  & eualionibus il- 
lum obfcurare  nitantur  , quibus  in  fe- 
quenti  capite  refpondebinnis,  ne  verita- 
tis pofitae  cofirmatione  intermittamus. 

Omnia  igitur,  quae  de  praediflaChri-  16. 
fti  promifsione  diximus,ex  alijs  Chrifti  Confirmi* 
verbis  Ioan.  21. maxime  confirmantur, 

& ex  vtroque  loco  fimul  fiimpto,&  in-  ^ 
tcrfecollato  cuidentifsima  fit  veritatis 
teftificatio . Nam  quod  Chriftus  pro- 
miferat,ad  Patrem  afcenfurus  impleuit, 
dicens  Petro,  femel,6c  iteru ,Pafce  agnos 
meos,8c  tertio,  Pafce  oues  meas , per  quae 
verba  cura,<Sc  gubernatione  totiusEccle 
fiae  iilfcoipifit,&  Vicarium  fuuin  illum 
conftituit  , & tunc  plagae  claues  regni 

coelo- 


• Caput,  t o. De fuprewa potejlate Petri . 


*73 


«M» 


Rrijcitur 
«jaa- Jamhae 
reiicoru  ex 
politio.  .1 
lm,  20. 


*7* 

Quid  verbu 
pifccndi  in 
Script  *rj  fi 

goificei, 


B 


coelorum  & poteflatcm  ligandi , atque  A 
foluendi  proprio , & peculiari  modo  illi 
tribuit, ficq;  fuper  humeros  eius  tanqua 
fuper  firmum  fundamentum , «Scfaxum 
immobile  Ecclefif  aedificium  impofuit. 
Qua:  omnia  facile  peifuaderi  poflunt  , fi 
totum  Chrifti  fadum,eiufque  verba  pu- 
ra intentione,  & mente  confiderentur. 
Prius  enim, quam  Chriflus  Petrum  Po- 
tificem  Summum  crearet,  ter  illu  inter- 
togauii,SimonIoannis  dilhgis  me  plus  his  ? 

& dilUgis  me  ? fcu  amas  me  ? per  quod  in 
primis  fignificarc  voluit,  aliquid  magnu, 

& excellens, & libi  maxime  charum  vo- 
luillc  Petro  commendare , fuam  nimiru 
Ec defiam , qua  ipfe  maxime  diligebat, 
pro  qua  feipfum  tradidit,  <Sc  Patrem,  ac 
matrem  reliquit,  vt  offendit  Paulus  ad 
Ephef.f.  Deinde  manifeilato  amore  Pe 
tri  erga  ipfum  dixit  illi  Chriflus,  Pafce 
ouesmeas. Per  qua:  verba  contendunt  hae 
retici nullam  poteffatem  cile  datam  P»> 
tro, fed  folum  pra:ccptu  praedicandi  ver- 
bum Dei, quod  ell  animarum  cibus.  Sed 
eflvana,  tk  ridicula  expolitio,  nam  de 
mifsionc  ad  praedicandum  iam  Chriflus 
dixerat  loan.zo  .Sicut  mifit  me  Pater , & 
ego  mitto  yos , & dicturus  erat  poflea  in 
dilceflu  fuo,  Euntes  docete  omnes  gentes: 
quid  ergo  neceffe  erat  pro  folo  munere 
praedicationis  tam  fingulariter  cu  Petro 
agere, tantumque  pondus  verborum , & 
interrogationum  praemittere  ? 

Deinde, verbu  pafcendi  eo  modo,  quo 
ibi  a Chriffo  vfurpatum  eft,non  folii,  fig 
gnificatadiim  (vtfic  dicam)  miniflran- 
di  cibos,fed  etiam  munus,  <Sc  folicitudine 
procurandi  omnia,  quae  & ad  nutriendas 
oues,  & ad  illas  regendas,tucdas,&  in  vi- 
ta conferuandas  pertindht.  Denique  om 
nia,qua?  funt  pafloralis  muneris  compre 
hendit. Perinde  enim  fuit,  Petro  dicere, 
Pafce,  ac  dicere  Pallorem  mearum  ouiu 
te  relinquo.  Bonus  autem  paff  or,|vt  ipfe 
met  Chriflus  dixit  Ioann.  i o.  Intrat  per 
otfium,&  proprias  oues  yacatnominatim, 

& educit  eas,&  ante  eas  yadit ,<jr  cum  oues 
fequuntur,quiafciunt  yocem  eius. Et  infra. 
Bonus  paller  animam  fuam  dat  pro  outbus 
fuis,Sz  vt  ibidem  lignificat,  non  fc  gerit 
ficut  mercenarius,qui  cum  no  Iit  paflor, 
videt  lupum  veniente , & dimittit  oues, 

& fugit;  ergo  ex  Chritli  fententia  ad  mu 
nus  Palloris  intrantis  per  oflium , id  eft. 


o D 


pcripfummetChriflum,vt  iplc  expli- 
cuit ,feu  ('quod idem elf ) ab  ipfo fuper 
gregem  fuum  conllituti,  pertinet  no  fo- 
lum cibum  minill rare, led etiam  cuflo- 
dire,&  regere, & omnia  alia,qua’paflora 
lis  cura  requirit:  non  ergo  iolam  verbi 
praedicationem  , fed  totam  hanc  curam 
gregis  lui  ChriflusPetro  commendauit. 
Et  line  dubio  haec  elf  maxime  vlitata  fi- 
gnificatio  illius  verbi  in  ea  metaphora 
vfurpati,non  folum  in  communi  loquen 
di  modo,  fed  etiam  inScriptura  Sacra , vt 
patet  ex  illo  i.Petr.j  , Pajnte,oui  inyo- 
bis  ejl  gregem  Dei,prouidcntes  no  coaffe,J t d 
(fontanee  fecundum  Deum,  vb ipafccre  Ime 
dubio  non  lignificat  tantum  pra dicare: 
nam  per  folam  concionem  non  folet  fie- 
ri coa£tio,fed  fignificat  regimen  feu  gu- 
bernationem, quae  interdum  nimis  viole 
taefTe  folet, & ideo  fubiungit,iVow  domi- 
nantes m cleris.  Similiter.  Verbum  prouiden 
tes,manifeflc  ollendit , Petrum  -efle  lo- 
quutumde  prouidentia,  & folicitudine 
Paflorisin  regendis,&cuflodiendis  oui- 
bus,  &nonde  fola verbi pr$ dicatione. 
Sicetiam2  .Rcg.y.  Tupaj.es pepulit  nnu 
Ijrael , in  cuius  explicatione  additur,  Tu 
ens  dux  Juper  Jjrael,<k  cap.  j-.Numpmd  lo- 
queris loquutusfum  ad  ytiam  de  tribulius  Jj- 
rael,cuiprcecepi,ytpa\ccret  populum  meum 
IjVaefiquod  llatim  declaratur  per  illa  ver 
ba.  Ego  tuli  te  de  pafcuis  fequentem  greges, 
yt  ejfes  dux  fuper  populi!  Ijrael.  Et  deChri 
flo  dicitur  Ifai,  40. Suut  pajtor  gregem Jun 
pafcet , & infinita  fimilia  funt  in  Prophe 
tis;  ergo  hoc  ipfum  fignificauit  Chriflus 
Petro, cum  illi  oues  luas  pafcendas  com- 
mi fit. 

Ac  deniq;  cu  oues  indefinite  pofuit 
omnes abfq;dubio  line  difcriminecopre 
hedit,quiain  fimilib^locutionib9  indefi- 
nitus fermo  ^quiualet  vniuerfali,&  quia 
nulla  efl  maior  ratio  de  iiis,  quam  de  illis 
ouibus  talia  verba  interpretandi.  Imo, 
quia  ibi  nominatim  dillincti  funt  agni, 
& oues,Euthymius  exiflimat,  fignifica- 
tum  efle,  no  folum  imperfectos,  fed  etia 
perfectos- Petri  cura:  fu  i fle  fubiedtos. 
Bernardus  autem  libr.2.  de  Confiderat. 
adEugeniu  exponit, non  folum  commu 
nem  plebem  , fed  etiam  Praelato', & E- 
pifeopos  vfque  ad  ipfos  etiam  Apoflo- 
los  Petro  comedatos,  & fubiedlos  fuiiTe. 
Vnde  fic  ait  cap. 8.  Non  modo  ouium , fed 

& 


1 .Pet.$. 


2.Reg.-). 


Ifai.  40. 


Poteftas  Pe 
tri  ad  tota 
JEcclefia  ex 
tenditur. 


Euthxm. 
Bernard . 


IC>. 

Tradita  ex- 
pofitio  ver-* 
borii  Chn- 
fti  ex  Patri- 
bus confir- 
macur. 

Leo  Papa. 


Chryfojl. 


Cyrill. 


•Augutf. 


274. 


Liber  7 . De  Trimatu  S 'itrntni  P onufcis. 


Pallor» m tu  Titus  omnium  P affor.  Vnde  A 
id  probe,  qucerisl  Ex  yerbo  Dm.  Cui  enim, 
non  dico  Epijcoporum,Jed  etiam  c/ tpojioioru 
fic  abfolute,&  mdij  crete  totce  commilfie  junt 
oues  ? Sime  amas  Petre , pajce  oues  meas , 
{suas : illius, yel  illius  populos  ciuitatis , aut 
regionis, aut  certi  regni  . Oues  meas  inquit. 

Cui  non  planum,no  defignajfe  aliquas,  fed  ad 
fignalje  omnes  ? A ikil  excipitur , ybi  dijliti 
guttur  nihil.  Et  forte  pue jentes  c ceteri  cbdif- 
cipuli  erant, cum  committens  yni , ynitatem 
omnibus  commendaret, inyno  grege,  d/yno 
pallore, jecundu, illud, yna  efl  columba  mea , 
formofa  mea, perfclla  mea.  Vbi  ynitas  ibi  g 
perfetfio. Quibus  verbis  egregie  Bernar- 
dus  praedictum  fenfum  confirmauit , & 
locupletauit. 

NequenouaefLaut  recens  hec  inter- 
pretatio, eodem  enim  modo  veteresPa- 
tresdifta  Chrifti  verba  intellexerunt. 
Nam  Leo  Papaferm.3.  AfTumptionis 
fuae  in  eandem  fententiam  dixit.  De  toto 
mundo  ynus  Petrus  eligitur,  qui  & ynuier- 
faru  gentium  yocatiom,6r  omnibus  Apofio- 
Its  cttnfhsque  Ecclefue  Patribus praponatur , 
quamuis  in  populoDei, multi  Sacerdotes fiint , 
multique  pajlores,  omnes  tamen  proprie  re- 
gat Petrus, quos  principaliter  regit  & Chn-  C 
Jlus,,  Chyfoll.hom1l.87.  in  Ioann . Quid 
tandem , ait.  alijs  omifsis,  de  bis  duntaxat 
Vetrum  affatur os  erat  dLpofiolont,& Prin 
ceps,cP  Tertcx  io fiius  catus, proptered&Paii 
lus eum  prater  alios  yifurus  afeendit,  fvmd 
yt  ei  oflcnderetfiam  fibi  fiduciam  habendam, 
t an  quam  enim  negationis  obhuifeeretur, fra- 
trum curam  ei  committit.  Et  infra. Ter  aute 
interrogat  ,&  jcepe  idemprcecipit,yt  demon - 
firet, quanti  ouium  jnarum  curam  faciat , df 
quod  hoc  maximum  fit  amoris  argumentum. 
Cyrillusitem  lib.i i.Ioan.cap.64.7q//«- 
gulis,  inquit, confefsionibus,yariatis  pani- 
per  'verbis, audiuit , rationalium  ouium  cura  D 
fibi  ejj e habendam. Et  fimiliter  Auguflin. 
traft.123.  Nec  aliud  totiens  audit  d Petro , 
quam  fe  diligi,  nec  aliud  totiens  commendat 
Petro, quam  fuas  oues  paf ci.  Qui d autem  fit 
pafcere  oues  Chrifli , paucis  verbis  in  fi- 
ne eiufdem  trn flatus  declarat, dicens,  de- 
bere eosyja.ad  fanguinem  pro  yeritate  certa 
re, quibus  oucs  ipfas  pafcendas,regendasq{  co - 
mittit.  Et  lern7.62.de  Verb.Domini,ex 
plicans  eadem  verba,  Pafce  oues  meas. Per 
tineat y inquit)  ad  nos  cura,adyos  obedien- 
tia,ad  nos  yigilantia palioralis,ad  vos  humi 


litas  gregis, cjfc.xbi  verbo,  Pafccndi,verbu 
obediendi  Opponit.  Intellexit  ergo, pa- 
fi oralem  curam  non  confiltere tantum 
in  docendo, fcd  etiam  in  regendo,&pi£- 
cipiendo,&  hanc  efle  commiffam  Petro 
fuper  totam  Ecclefiam.  Sicut  etiam  di- 
cit ferm.49.de  Ycrb. Domini, dicit  Domi 
nus  Petro, in  quo  yno  format  Ecclefiam,  Pe- 
tre amas  me:  Ro/podet, amo, pajce  oues  meas. 

Et  item  Ambrofius  ferm.^S.deTem- 
pore  in  feriam  3 .hebdomada:  fanctc,eu-  2t°q 
dem  locum  traflans,  ait.  Qui  ante  lachy- 
mas  pretuaricator  extitit,  pojt  lachymaspa- 
fioraJfumptuseft,&‘  alios  regendos  accepit, 
qui  prius  Jeipfum  non  rexit.  Etin  dicio  fer— 
nio.i.  de  Sanctis,  feu  de  cathedra  Petri, 
Tanquam bonus  Pafior  (inquit)  tuendam 
gregem  accepit , yt  qui  fibi  infirmus  fuerat, 
fieret  omnibus  firmam  eturn.  Vbi  ad  vtruqj 
tellimonium  alludit,  & alterum  cum  al- 
tero coiungit.Et  adGalat.  1 .declarat, per 
■yerbum  , pafcendi,  delegatam  eiTe  Petro 
cura  Ecclefiam,  dicens  de  Paulo,  Dignti 
fuitpvt  cuperct  yidere  Petru, qui  primus  erat 
inter  ^4pofiolos,cnidelegauerat  Saluatcrcu 
raEcclefiaru. Deinde  lib.  1 o.  in  Luca  cap. 
24.infin e.Dominus  (inquit)  non  dubita- 
bat,qui  interrogabat  non  yt  difeeret  ,Jed  yt 
doceret, quem  elatandus  in  ccelu  amoris  fui 
nobisyelut  Vicarium  relinquebat,  fic  "enim 
habes, Simon  Ioannis  diligis  me  ? ytique  tu 
fas  Domine , quia  amo  te,  dicit  ei  1 ES  VS. 
pafce  agnos  meos. Et  infra,  lam  non  agnos 
ytpnmb  ,nec  ouiculas  yt  fecundo  ,fed  oues 
pajcere  tabetur, perfecii  oresyt  p er f ditor  gu- 
bernaret. Et  lib.  j. de  Fide  inProoemio  la- 
te eundem  locum  in  eodem  fenfu  expli- 
cat,dicens,Petrum  e fle feruuni  illu  pru- 
dentem,8c  fidelem, quem  confli tuitDo- 
minus  fuper  familiam  fuam.  Idem  fere 
habet  lib.  de  Dignitate  Sacerdotali  cap. 

2.  Vtrumque  vero  teflimonium  opti- 
me connectit  Cyprian.lib.de  Vnit.Ec- 
clef.  circa  principium,  dicens,  Loquitur 
Dominus  ad  Petrum, Ego  dico  tibi , quia  tu- 
es Petrus, & fuper  hanc  petram  ccdificaboEc 
defiam  meamf&c.  Et  iterum  eidem  pofire- 
furrdiionem fuam  dicit, pafce  oues  meas. Su- 
per illu  ynum  tedific atEcclefi am  juam,&Hli 
pafce  udas  mandat  oues fuas,  & quamuis  Apo 
fiolis  omnibus  pofi  rejurrethonem  (nam  pare 
pote  flatem  tribuat-  & dicat,  Sicut  mifit  me 
Pater, &c. Et  quoruremVcritis  peccata, &c. 
tamen  yt  ynitatem  mamfdlaret,  ynatn  ca- 
thedram 


Cjptitr.. 


Caput.!  o.Dc Juprema poteftate Petri. 


2?s 


thdram  confiituit,  & ynitatis  eiufdem  ori-  A 
pnon  ab  Vno  incipientem  [ua  authoritate 
dijpofuit.  Et  infra.  Primatus  Petro  datur, 
ytynaChnfiiEcclefia,&  cathedra  yna mo- 
liretur. Et  infra.  Qui  cathedram  Petri,  fu - 
per  quam  fundata  ejt  Ecclefia  dejent,  in  Ec- 
defia  fc  ejje  confidit  ? 

2i,  Denique  veritatem  hanc  confirmant 

tro 
,& 

^ lo- 
cis recepit.  Sic  enim  vocatur  Caput  Apo - 
Jlolorum  a Hieronymo  lib.  i . contra  Io- 
fiicrtny.  uinian.  <ScOptat.lib.2.&7.  Cont.  Par-  3 

Oput.  meni.Cyril.Alex.lib.12.  in  Ioan.c.  64. 

Csnl.AU . caput, & Principem, & lib.  1 3 . Thefaur. 

Eufcb.  E-  cap. 2.  Apicem  Apoltolorum  vocat. Di- 
citur etiam  conftitutus,  Paftor  Paftorum , 
jftfor,  ab  Eufebio  EmilTeno  in  ferm.  de  Sancto 
Ioan.  Euangelift.  <$c ratione  reddit,quia 
regit  [abditos, &1  Praelatos.  Omnium  igitur 
pajior  e fi, quia  pr  teter  agnos,&  oues  in  Eccle 
fia  nihil  efi.  Vndc  Ifidor.de  Vita, & mor- 
te Sanctor. cap.6p.Petrum  vocat  Pafto- 
rcin  humani  gregis.  Item  Origcn.  lib. 

Onpn.  in  cap.^.ad  Roman.  circa  finem ,ait,  Pe- 
tro cum  [anima  rerum  de  pa[cetidis  ouibus  tra 
deretur,  & [aper  ip[um , yelutfup er  terram 
fundaretur  Ecclefia,  nullius  confejsio  yirtn-  ^ 
tis  alterius  ab  eo,nifi  charitas  exigitur.  Vo- 
..  catur  ite  Petrus  Chrifti  Vicarius  in  Co- 
cilio  Nicaeno  can.  39.de  quo  canone  plu 
Aiijchn.  ra  diccmus  inferius.  EtAnfelm.Matt.  x 6 
illum  vocat  principalem  Vicarium, quia 
etiam  alij  Epifcopi  omnes,qui  poteftate 
ligandi,  «Sc  foluendi  accipiunt,funt  modo 
fuo  Vicarij  Chrifti,  Petrus  aute  eft  prin- 
cipalis. Quem  ob  eandem  rationem  ibi 
vocat  Principem  Apoftolorum,  quod 
eft  frequens  in  alijs  Patribus.  Et  fic  etia 
frequenter  dicunt,  accepifte  primatum 
Anibroj'  Eccleliar,vteftapudAmbrof.2.adCor.  ~ 
12.  «ScadGalat.  z.8c optime Bcda  ex  di- 
ftisvcrbis,PaJceo«esweaj  in  Homil.  de 
ri.  r a Vigilia  Apoftolor. Petri, 8c Pauli.  Ideq; 

’ voluit  Chryfoft. Homil. 80. ad  populum 
dicens,  Eiper  totum  terrarum  orbem  Eccle - 
fice  pr  te  fidentiam  traditam  effe,[eu  orbis  terra 
rum  curam  ei  effe  demadatam,vt  ait  homil. 
Sy.in  Ioa. Vel  totius  Eccle fue  gubernacula 
[ufcepijje  ,vt  ait  Damafcen.orat.deT  ranf- 
hunaf.  figurat, vbi  ad  Petrum  ita  de  Ecclefia lo- 

quitur .Hanc  Chrifus  fuo  ipfecruore  com- 
parante, tibi  autem  ytfidifsi/no  famulo  in  fi- 


It  epithe-  varia  epitheta , qux  folent  Patres  Pei 
ii»PetnM*  tribuere  ad  illudmunus  explicandum 
poteftatem , quam  a Chrifto  in  dictis 


dem  tradidit.  Et  infra.  Quite  coelcfiis  regni 
clauicularutm  vifiituit.  Etinira,  dicit  vo- 
luiile  Chriftum  Petrum  adefle  fu  as  tral- 
figurationi , yt  .Antiftitcm,  qui  totius  Ec- 
clefite  gubernacula [ ujcepijjct . Vnde tande 
dixit  Ephrcn  ferm.  de  Transfigurat  , li- 
cut  vnus  Moyfes Hebraeorum  Princeps 
fuit,  ita  Petrum  Ecclefia;  Chriftianoiu 
fuilEePrincipcmconftitutum.  Et  plura 
videri poffuntin  Gregor.  Homil.  21 . in 
Euangel.&  lib. 3 . epiltolar,  epift.3 . alias 
cap.67. &lib.  i.epift.24. 

Tandem  fi  velimus  aliquam  ratio- 
nem huius  diuini  confilij  reddere , opor- 
tet, inftitutionem  regiminis  ab  electione 
perfonae  feparare.  Eleftionis  enim  perfo 
nae  nullam  poftumus  propriam  reddere 
caufam  praeter  diuinum  beneplacitum. 
Nam  licetDeuseafide,  & charitate  Pe- 
trum difpofuerit,quae  ad  tale  miniftenu 
fufeipiendum  dignum  illum  redderet,vt 
ex  verbisMatthaei,&  loannis  fupra  tra- 
ftatismanifeftum  eft;  nihilominus  fides 
Petri  no  fuit  prima  ratio  ele&ionis  eius, 
fed  voluntas  Dei , nam  quia  illum  elege- 
rat , ideo  illum  ita  vocauit,  vt  cooperan- 
do vocationi  Vicarius  Chrifti  fieripof- 
fet  dignifsimc.  Inftitutionis  autem  pri- 
matus propria  ratio  fuit,  quam  Cyprian. 
Leo  Papa,<3calij  Patres  tetigerunt , vili- 
tas Ecclefiae , & optimum  regimen  eius, 
quia  fi  inEcclelia  no  f uilTet  vnum  caput 
ad  quod  diuerfa  Ecclefie  membra  recur- 
rerent,facile  per  diuerfa  fchifmata  rum- 
peretur, vt  etiam  Anfelmus  fupra  rccfe 
dixit. 

V t autem  optimii  effiet  regimen, opor 
tuit  caput  hoc  vnum  effie  Monarchamj 
nam  Monarchia  forma  regiminis  eft  om 
nium  optima, vt  ex  Patribus, Theologis 
Philofophis,&  hiftorijs  erudite  offendit 
Cardinalis  Bellarminus  iib.i.deRoman. 
Pontif.cap.2.  & fequentibus.Quod  ii  in 
alijs  communitatibus , aut  regnis  huma- 
nis hoc  verum  eft,  multo  certe  magis  in 
regimine  totius  Ecclefie  fuit  neceflariu, 
quia  cum  refpublica  Eccleiiaft ica  fit  am- 
plifsima,&  pro  vnjuerfo  mundo  iit  infti 
tuta, non  poftet  conuenienter  per  vnam 
poteftatem  fupremam  gubernari  , nifi 
talis  poteftas  in  vno  homine  refideret. 
Nam  fi  eftet  in  congregatione  multoru, 
non  eftet  in  mundo  talis  poteftas  apta  ad 
regendum , nifi  quando  tales  perfonae  in 

vnum 


Ephrcn. 


Gregor. 

22. 


Ratio  infti- 
tutionis  Pri 
matus  Petii 


23. 

RegimeEc 
cleliafiicii , 
Monarclu- 
cu  efle  de- 
bet. 


I. 


Petri  prima 
tu  ii«mo  no 

tiitatis  at  gu 
cre  potdt  • 


276 


Lib-j.DeTrimatu  Summi  Pontificis. 


vnum  Cocilium  effient  cSgregarx.  Quo  A 
modo  ergo  pollet  difficultatibus  occut— 
rencibus  fubueniri, quando  talis  congre- 
gatio deell’et,vela  quo  pollet  cum  effica 
c;a  cogi , li  nullu  effiet  in  Ecclelia  caput , 
ad  quod  huiulmodi  generalis  prouiden- 
tia  , iSc  cura  Ecclelia’  perpetuo  pertine- 
ret i Profecto  ha-c  ratio  conuincit  pn- 
matumPetri  tuilTe  moraliter  necelfiariu, 
eadenique  conuincit,  fuitle  illum  Prin- 
cipatu no  profola  perfonaPetrfiedper- 
pctuum,vt  conuincunt  etiam  illa  verba. 

Et  portee  wperi  non  prxualebunt  aduerfus 
eam,  ficutin  lib.  1.  late  probatum  eft,  & B 
fequentibus  amplius  confirmabitur. 

C A P V T XI. 

ObiecHonibus  contra  j, 'uperioris  capitis 
doctrinam  jatisfit . 

COntraprimatum  Petri  intellettu 
in  fenfu  a nobis  fuperiori  capite 
declarato, nonnulla  in tranfcurfu, 

& qua  fi  obiter  attingit  Rex  Iacobus,qui 
bus  fatisfacere  necelic  cft. Dicit  enim  ille 
in  pagin.60.futc  Praefationis.  Verum  qui 
dem  e fi e, Petrum ,&  Matis temporis ,qno  ^ 
<t  Cbrtjio  vocatus  eji , ratione , vnum  ex pri- 
marijs  .AoojUhs  fuifie,  Principem  ordine 
illorum  duodecim. quos  primos  Chrijlus  ele- 
git,& de  tribus  illis  vnum,  quos  ordinis  fer- 
uandi  gratia  cceteris  preepofuit.  Etpag.  S9» 
doctrinam,qnamCatholicam  efle  often- 
dimus,  nuperam, nouitiam  vocare  veri- 
tus non  eft , Quod  apud  me  argumentu 
efficax  eft,  Proteftantes,vel  Saritos  Pa- 
tres non  legiffie  , vel  regem  fuum  tur- 
piter  decepille*  Nam  ex  diftis  luce  cla- 
rius  confiat  , doritrinam  traditam  de 
primatu  Petri  cum  ipfaEcclcfia  ortam 
elTc,&  in  verbis  Chrifti  eo  modo  intelle-  pj 
<fiis,quoab  antiquifsimis  Patribus  expo 
fita  funt,eire  fundatam:  nullus  ergo, qui 
no  ex  indufiria  fallere, &fallivelit(quod 
de  Screnifsimo  Rege  credendum  no  eft) 
dofirinam  hanc  nuperam,  aut  nouitiam 
vocare  poteft.  Loqiiutus  eft  ergo  ex  de- 
ceptione, & veritatis  ignoratione,  non 
tamen  probabili , ve  1 quae  illum  a graui 
lap(u,&  culpa excufet,  cum  pofsit  facile 
ignorantiam, & errorem  depellere,fi  ve- 
lit. Praeter  quam  quod  fi  Petrum  fa- 
tetur eflcPrincipem  duodecim  Apofto- 


lorum,qitid  qusfo,eft.quod  addit,  Prin-  Petrum 
apem  ordine,  aut  ordinis  f er  uandi  gratia^mt  P0^  ici 
quis  eft  ille  ordo,  vel  m qua  excellentia, 
aut  dignitate  perfon^  fundatus  eftrOm-  mTu!.;  ' ! 
nis  enim  ordo,  vt  iuftc,ac  prudenter  in-  fuprenHp 
ter  aliquas  perfonas  conftituatur, funda-  ‘ 

mentum  aliquod  exceilentie,feu  excef- 
fus,aut  in  equalitatis  in  eis  requirit, quod 
conftituendo  ordini  proportionatum,& 
accommodatum  fit. 

Si  ergoPetrus  nullam  dignitatem,vel 
poteftatem  habet  maiorem,  quameste- 
ri  Apoftoli,  nec  iurifdiritionem  in  illos, 
fecundum  quem  ordinem  princeps  illo- 
rum appellatur  ? Nam  exceffus  etatis, 
vel  antiquitas  vocationis,apuu  Deu  par- 
ui momenti  funt , apud  que  licut  non  eft 
perfonarum  acceptio, ita  neque  eft  etatu 
differentia : imo  inconfperitu  illius  fepe 
funt  nouifsimi  primi, &primi  nouifsimi. 
Praefertim, quia  non  conftat,Petru  fuif- 
fe  feniorem  cgteris  Apoftolis,  aut  ante 
omnes  vocatum  , cum  faltem  Andreas 
illum  prarcefferit,  vt  de  vocatione  fumi-  jm 
tur  ex  Ioannis.  1.  & de  state  probabile  £h,hj,M" 
cenfet  Epiphan.hsref.fi. Neque  etiam  * 
fundari  poteff  ille  ordo  in  gradibus  fan- 
(ftitatir  ,nam  hoc  indicium  Deo  referua- 
tum  eft, neque  harifenus  eft  nobis  reuela 
tum , quis  Apoftolorum  in  vera  Sancti- 
tate  apud  Deum  exteris  maior  fuerit.  . 
Neque  item  fatis  eft,  quod  Chriftus  fa- 
miliarius cu  illoegiftet,  & in  nonnullis 
aritibus , quibufdam  alijs  eum  praetulifle 
videatur:  nam  hac  ratione  etiam  Ioan- 
nes  dici  poterit  Princeps  ordine  : iino6c 
Iacobus,nafuit  vnus  exiliis  tribus,  quos 
in  aliquibus  negotijs  Chriftus  peculiares 
focios  habere  voluit.  Prxfertimquiaio- 
la  illa  peculiaris  fau6ris,autairjoris  Chri- 
fti oftenfio  non  erat  fufficiens  fundame- 
tum  alicuius  ordinis  inter  Apoftolos  per 
manfuri  poft  Chrifti  difcefsu.  Accedit, 
quod  Rex  femper  loquitur  de  ordine  po 
litico  in  Hierarchia  Ecclefiaftica,  ad  qua 
preteritus  ille  fauor,feu  beneuolentia pa 
ru  referebat,  neqjpvudens aliquis  Paulu 
reputabit  ordine  minorem,  quia  ex  illis 
tribus  no  erat, vel  quiaChriftoinmorta 
li  corpore  vineti  familiariter  no  adhefit. 

Deniqj  eo  modo.quo  Petrus  inter  A- 
poftolos Princeps  ccnfetur  ,nonab ho- 
minibus, fed  a Chrifto,  ac  proinde  iure 

diurno  illumPrincipatum  habuitjergo  fi 


C.n.  Obiefiionib.contra doctrina  cap.pr&ced.fatisfit.  278 


fuit  Princeps  ordine,  necefle  eP, talem  A 
ordinem  ab  ipfo  ChriPo  creatum,  & in- 
flitutfi  elTe;  At  non  legimus  ChriPum 
inEcdefia  fua inftituille  dignitates  ab- 
quas,quar  propter  folum  ordinem  politi 
cu  fpccjalem  honore,aut  ledes  primas  in 
(edendo,  aut  loquendo  libi  vendicent, 
fed  legimus  tantu,i . ad  Cor.  1 2.ChriPu 
pofuifie  in  Ecclefia  primuApoPolos,fe- 
cundo  Propb.etas, tertio  DoCtores , alios 
Pallores  , & Dodores,  ac  denique  alias 
gratias, vel  miniPeria  diPribuilTe:  in  his 
aute  omnibus  no  poteP  dici  Petrus  Prin 
ccps  inter  A poPolos  ratione  ordin  is.  V t g 
ergo  quod  verum  eP  ,a(Teramus, cogita- 
tio talis  ordinis  politici  in  Ecclefia  Ghri- 
fti,vt  ab  ipfoinPitutx, nupera  eP,  & no- 
uitia,nam  ordo  ille  inter  Petrum, & alios 
ApoPolos  in  fuperiori  potePate  ad  re- 
gendum,& gubernandum  tam  illos, qua 
vniuerfam  EccleCam  inperpetuu  funda 
tus  eP.Ethoc  docuit  nosChriPus, Sele- 
gimus in  antiquis  Patribus, reliquae  vero 
adinuetiones,  & nouitates  human?  lunt, 

4.  Sed  in  primis  inuehitur  Rex  contra 
Obitdio  duplicem  illam  probatione  primatusPe- 
Rtgts  eon-  [rj  ex  jocjs  ijqs>  j'u  es  Petrus, &*c . ix  Paf- 

UrnemPri  ce  0UCS  meas'^  prius  quidc  quali  Bellar-  C 
nutus  Petri  minum  irridens  pag.2  2.ait,Arec posienns 
ct  icripiu-  dijfiutatiems  mece  caput  alijs  machinis  ado- 
r‘!i  ' ntnr , qudm  illis  Chrijl  i yerbis : Pajce  oues 
meas:  & Tibidabo  danes  Regni  coelorum , 
PoPea  veropag.24.  Sic  ( ait ') nonum, 
egregium,  fcilicet , J cujum  his  Chrijti  yerbis 
affinxit,  Pajce,&c.  quafi  hoc  figmficarent , 
tolle, projcribe,  abdica  Ckrijlianos  Principes , 
atfReges.  Hisquoque  quodcuqrfoluerisy&c. 

Ac  der.iq,pag.  1 28. eo  progreditur,vt  in~ 
utre  eundam,  ac  impudentem  yim,  appellet, 
illam, quam  fen\ui  illoru  duorum  locorii  Car- 
dinalis attulit, yt  ex  eis Jnpremam  in  tempo - 
rahbus  Pontificis  potejiate  JupraRcges-^ic  E' 
Principes  aftrueret  . In  his  autem  ver- 
bis nulla  ratio , nullum  ve  tePimonium 
obijcitur,fed  folum  conuicia,  & ProtePa 
tium  calumniae, quibus  Rex  fidem  adhi- 
bet, proferuntur.ideoq;  pollemus  facile 
illa  praeterire  ,•  ne  aute  aliquem,  ob  veru 
confufionc,&  veritatis  ignoratione,  mo- 
ueant  jfalfa  a veris  difeernere , & rem  to- 
tam explicare  neceParium  eP. 

Bellarminus  ergo , & nos  omnes,  qui 
Soljtio.  in  hac  caufa  vnu  fumus, ex  illis  locis  non 
probamus  proxime,  & immediate  pri- 


matum Petri  in  anilibus,  feu  temporali-  px  $cr,-pru 
bus,  led  in  EccleliaPicis,  feu  fpirituali-  ra  immedi» 
bus : an  vero  haec  poteltaslpmtualisad  telolupri- 
temporalia extendatur  , alia  quafilioeP  11)311,111  \>c~ 
tractanda,  & decidenda,  & authoritate 
EcclefiaPicae  traditionis,  & vi  rationis,  bamcasUo- 
ex  priori  fundamento  fupremae  lpiritua  lien 
lis  potePatis,prae  didis  tePimonijs  com- 
probato. At  Rex  ita  refert  Bcllarmini 
probationem,  ac  li  tePimonijs  illis  Pon- 
tificem abfolutum  temporalem  dominu 
regnorum  cmnium  elle  , & luo  arbitrio 
poPe  illa  dare, vel  aulerre  probare  volu- 
erit, quod  a vera  illius  mente  longifsime 
diPat.  Vndein  fuarefpofione  modcPc, 
prudenterqueinterrogat:/7/;*  rjxrfjo  expo 
[itionem  illam  tam  incimiem  , &-  inutrei un- 
dam in  libello  meo  yidiftt  ? Non  igitur  ipfe 
affinxit  fenfumillumChriPi  veibis,qui 
nunquam  in  libris  eius  extat,  fed  qui  tc 
decepit  ( 6 Rex  ) eum  fenfum  fine  vl- 
la  fpecie  verifinnlitudinis  alfinxit.  Igi- 
tur fenfus  ,quem  Bellarminus  illis  telli- 
nionijs  affinxit , idem  eP  cum  illo , quo 
Primatum  Petri infpiritualibusproba- 
uinius,  qui  vere  quidem  egregius  eP, 

& non  nouus,fed  connnuni  Patrum  an- 
ti  qu  or  um  confen  fu  p robatus . ^ 

Ex  hoc  vero  fenfu  per  illatione, & ne  0f 

ceftaria  ccfequutionercde  potuitSellar  fa  Pontifex 
minus  eifde  tePimonijs  couinccie  Petri  Principibus 
abdicandoru  Re<ru  potePate? , non  quide  'emP0r;,li' 

• — . O I l D 9 T C 2 D A 

omniu  arbitratu  fuo , it  a yt, ad  libidine  con  ^ ^ 
dcnaYe,<&  adimere  regna pojsit,\ tRexpag. 

2 3 .loquitur,fed  ha  reticoru,<Sc  incorrigi 
biiiu, vel  ad  illoru  dignu  fuppliciu,  vel  ad 
fuaruouuiu  necePariam  delenfione,  ac 
proinde  no  ex  dominio  abfoluto,vel  di- 
reda  (vt  vocant ) potePate, fed  ex  indi- 
reda.Non  dicat  ergo  Rex  Angliae,  ver- 
ba, Pafce  oues  meas, ita  d nobis  exponi  ,ac 
fignificarent,  Tolle ,profenbe,  abdica  Chri- 
ftianos  Principes,  hoc  enim  nullus  catholi 
cus  dixit.  Si  aute  quod  veru  eP,  fyncere 
tePatum  cupit, dicimus,inter  alia  multa, 
que  in  illis  verbis,<3c  potePate  per  ca  data 
cotinentur,etia  illud  cfTe.  Tolle, prefiribe, 
ab  dica  hcereticos  Reges, qui  emendari  no- 
lut.vSc  fubditis  fuis  in  rebus  ad  fide  catho 
licii  pertinetibus,perniciofi  funt.  Hic  au 
tc  fenfus  nulla  vim  verbis  ChriPi  affert, 
fedneceffaria  cofecutione  ex  eis  elicitur: 
nec  eP  nouus,fed  perpetua  Ecclefi^  tradi 
tionecoprobatus,  neque  ex  illodireda 
A a patefias 


2? 8 


Lib-i.DePrimatu  Summi  Pontificis. 


7- 

Secunda  ob 
je£tiof 


8. 

Refyonfio. 


poteftas  Petri  in  temporalibus,  fed  tantu 
indirecta  colligitur  , quam  a fuprema 
fpirituali  poteftate  feparari  non  polle 
ollendimus. 

Pergit  autem  Rex  obijciendo  contra 
expolitione  illorum  locoru,quatenus  ad 
probandam  lingularem  Petri  Ipiritualc 
pote  Itate  afferuntur.  Et  primo  argumen 
tari  videtur  ab  authoritateDoftoru  ctia 
catholicorum,  qui  varijs  modis  loca  illa 
funt  interpretati,  vndeBellarminu allo- 
quutuspagin.j8.ait.  Sedneque  efi  infans , 
quam  rationem  veteres  afferant , cur  S antto 
Petro  potif simum  oues  pajcere  Chrijius  man 
danent.  Deinde  ipfc  approbare  videtur 
expolitionem  dicentiu  , vtruq;  fcilicet, 
Tibi  dabo  claues,  di  Pafce  oues, Petro  qui- 
dem di  diu  elle, fed  ad  omnes  pertinui lfe 
Apoftolos,  quorum  ipfepeifonas  fulli- 
nebat.  Quod  inde  conffrmat,  quia  alibi 
potellas  clauium  in  plurali  numero  con- 
ceflaeftMatth.i  8.  Quacumque  alligame- 
ntis fuper  terram,  erunt  ligata  & in  coelo, &“ 
quacumque  [olueritis  fuper  terram,  erunt  fo- 
luta  e '<r  m coelo. Ex  quibus  verbis  collige- 
re vult , clauium  poteltatem  inon  minus 
ceteris  Apoftolis,quamPetro  fuitEe  col- 
latam,  ac  proinde  non  habuilTe  primatu. 
Imo  multi  funt  ex  Proteftantibus , qui 
non  folis  Apoltolis, fed  toti  Eccleliaepo- 
teftate  clauium  collatain  elTe  velint,quia 
in  dicto  locoMatt.i  8. Chriltus  dixerat, 
Dic  Ecclefa.fi  autem  Ecclefiam  non  audie- 
rit, fit  tibi  tanquant  ethnicus publicanus, 
di  Itatim  quali  ratione  reddens  fubiun- 
git.  Quacumque  alhgaueritis  fuper  terram, 
erunt  ligata , in  coelo  : lignum  ergo  elt, 
loquutum  fuiffe  Chriftu  ad  Apoftolos, 
vel  difcipulos,prout  Ecclefiam  repr^fen 
tabant,vel  virtute  continebant. 

Sed  q uia  haec  obiedlio  vtruq:  teftimo 
muinuoluit,&  noneft  invtroq;  eadem 
omnino  ratio, iigillatim  de  illisdicere  ne- 
cei^e  eft.Et  in  primis  devcvhis,  Pafce  oues 
meas , nca  inucnio  apud  veteres  Patres 
diffentientes  fentetias,  aut  expolitiones, 
neque  circa  perlbnam,cui  lingulariter  di 
<ftum  eft  Pafce  , neq;  circa  fignificatione 
verbi  Pafcendi, neq;circa  perfonas  nomi- 
ne ouium  Magnorum  coprehenfas.Qua 
uis  l nim  in  exponendis  his  duabus  voci- 
bus v ltimis  Iit  aliqua  varietas, an  illae  due 
voces,  agni,  di  oues  eafdcm , vel  diuerfas 
perfona s lignificent,  re  tamen  vera  nulla 


B 


D 


difcrepantia  eft, quae  ad  praefente  caufam 
referat. Omnes  enim  catholici  coueniut 
totum  Chrifti  gregem, cunctasque  oues 
fuille  Petro  coinmiftas,iiue  fub  lingulis 
vocibus  agnoru,&  ouium,  liue  fub  vtra- 
quelimul  propter  diuerfas  proprietates  Verbalem 
omnes  lignificatg  fuerint. Et  hinc  necef-  “ ’ 1’Jkr, 
fario  fequitur,  verba  illa  ad  folum  Pecrti  T,  c' aJ : 
pertmuille , eique  non  vt  gerenti  alioru  fuut_ 
perfonam,fed  propriifsime,Ckfpeciatim 
propter  lingulare  nmnusiplicomiilum, 
dicta  fuiiTe.  Quod  ex  comuni  confenlu 
Patrum  in  procedenti  capite  latis  proba- 
tum eft,<3c  ex  contextu  iplo  fatis  proba- 
ri poteft.  Tum  quia  Chriftus  interroga- 
do  Petru,  Diligis  me  plus  his, fatis  diftia 
xit  illum  a caeteris , vt  tantum  cum  pro- 
pria eius  perfona , non  vt  repraefentante 
caeteros , fed  vt  ab  illis  diftincla,negotiu 
transigeret.  Tum  etiam,  quia  lub  nomi- 
ne ouium  alios  Apoftolos  comprehen- 
dit, vtfupra  probatum  eft:  ergo  verbum 
Pafce, neceffario  dictum  fuitPetro  vt  fo- 
li , feu  vtpaftori  fub  aliqua  ratione  vni- 
ce  conftituto  : quia  non  poterant  finguli 
Apoftolorum  limul  elle  paftores  eorun- 
dem vniuerforum : N eque  i piorum  ali- 
quis factus  eft  Pallor  Petri,  ficut  Petrus 
caerteoru  omniu  eft  Pallor  conflit utus. 

Neque  aliquis  veterum  Patrum,  vt  9> 
dixi , aliter  quoadhanc  partem  verba  illa 
intellexit.  Quamuisenim  nonnulli  Pa- 
tres dicant,  quod  tuncChriftus  Petrodi- 
xitjCaeteris  etiam  Epifcopis,  <5e  Pallori- 
bus Eccleff*  diftum  elTe:  intelligunt  di- 
ctum elle  in  Petro  tanquam  jn  exem- 
plari , 8i  conuenire  alijs  fecundum  con- 
uenientem  proportionem  . Nam  licet 
lolus  Petrus  fit  vniuefalis  Pallor  Eccle- 
fi;e  conftitutus,non  excludiitur  parti- 
culares Paftores , quorum  lingulis  non 
omnes, ted  quaedam  ex  ouibus  commit- 
tantur , iuxta  illud,prime  Petri.  j.Prf/-  i .Petri.), 
cite , qui  in  vobis  eft  gregem  Dei , vbi  par- 
ticula , qui  in  vobis  eft , particularem  gre- 
gem determinat, & A dio.  20.  Attendite 
vobis . vr  vniuerfo  gregi , in  quopofuitvos 
Spiritus  Sanctus  regere  Ecclefiam  Dei.  Si- 
cut ergo  alij  Paftores  ad  partem  folicitu- 
dinis  cum  Petro  afflimuntur , itaintcl- 
ligere  debent, libi  elTe  diftum,^war  me\ 
Pajceoues  meas.  Non  quia  quandoChri- 
1 Ius  fimiliafere  verba  protulit,  ad  om- 
nes particulares  Pollores  formaliter  lo- 
queretur 


vitior. 10 


C.i  i.Obicfiionib.  cotra  do  ffr .capitis fuper  ioris fatisft.  279 


10. 

Pri:U«t>° 
tua  veibo 

(■ai  Mate, 
u.ttlupcr 
bnc  pccf  a. 

fi# 

Hiitri. 


SecuoJa  ex 
politio. 

i,C9rini. 


Eiiaauflo- 
niprrJic- 
tsra  expoH 
iDdiiPctru 
todameui 
Ecdolijco 
itiuuac, 


limen 

ti?.c;!efij 
^omodo 
is  Ptrrum, 
Aequa- 
ta, . 


queretur,  vel  ad  Petrum  in  perfona  om- 
nium, fed  quia  virtus , & ratio  verborum 
ChriftiinomnibusPaftoribus  cfipropor 
tione loeu  habent. No  enim  poliunt  clle 
recte  difpoliti  ad  pafcendu  grege  Chrifti 
nifiipfum  ament  Chriftu.  Ethoc  fenfu 
dixitAuguft.lib.de  Agone  Chriftiano. 
Cum  Petro  dicitur , ad  omnes  dicitur , simas 
me>.  pajcc  oues  meas. 

Venio  ad  alium  loeu  Matt.i  6. in  quo 
no  nulla  maior  eft  expofitionu  varietas, 
praftertim  quoad  illa  verba,  Et fuper  hanc 
petram  : nam  interdii  Patres  exponunt, 
illam  patticula,H<i;/c  detignare  hdeChri 
tti  Deijdc  hominiSjfuper  qua  dicunt, fun 
dataelTe  Ecclefia,vtindicatChryfoft.ibi 
homil.  J j.tSc  Hilarius.  Erequenterq;  alij 
dicere  folcnt,fide  efte  fundamentuEccle 
fiae.  Alii  vero  exponunt , Chriftu  dicen- 
do, Super  ha  c petram  fc  ipfum  defignafle, 
quia  vt  dicitur,  i .ad  Corint.3  .Fundamen 
tum  aliud  nemo  potejl  ponere  preeter  illud , 
quodpofitum  ejl, quod  ejl  Chrijius  I efus,  de 
quo  cap.  xo. dicitur,  Petra  autem  erat  Chri 
flus.  Quam  expofitionem  habet  Auguft. 
tract.z7.8c  xz4.in  Ioan.&ferm.deV  er- 
bis  Dni.V eruntamen  nullus  ex  his  Pa- 
tribus.qui  aliter  hunc  loeu  expofuit,ne- 
gauitjPetru  elTe  peculiari  modopetram. 
defudamentu  Ecclefie,vtfupra  deHila- 
rio,&  Chryfoftom6,oftenfum  eft,&  ide 
eft  de  Ambrofio,&  alijs,qui  folet  pro  ex 
politione  priori  allegari. Nam  eifde  locis 
vtruq;  dicunt, fcilicet,8c  Pctru,  & fidem 
Chrifti, feu  cofefsionemeius  efte  funda- 
mentu  Ecdcfiae.  Vtruq;  enim  fub  diuer- 
lis  rationibus  veru  eft , quia  P etrus  tan- 
quam  Chrifti  Vicarius,locu  iplius  abfen 
tis  tenens,Ecclefiae  fundamentu  eft,eaq; 
fuo  modo  poft  Chriftu  fuftinct. Fides  au 
tem  dicitur  fundamentum  tanquam  ra- 
tio fundandi  (vtfic  dica)  nam  propter  fi- 
dem (ingularemPetrus  fa&us  eft  Eccle- 
fis  fundamentu,  8c  per  fidem  coftitutus 
eft  firma  petra  ad  Ecclefiam  fundanda 
accomodata.In  hoc  ergo  fenfu  dicfti  Pa- 
tres loquuti  funt,&Chryfoftom, homil. 
z.in  Pfal.fo.  retfte  dixit,©/’  robur  confef- 
fionis  vocatus  eB  Petrus , dicente  Domino: 
Tu  esP  etrus, & fuper  hanc  petra, &c.  Quod 
fi  non  de  fide  Petri  in  fpecie  , fed  de  fide 
in  genere  ferino  fit,illa  etia  dicitur  funda 
mentum  Ecclefiae , quia  eft  prima  ratio, 
& quali  forma  Ecclefia:  membra  confti- 


Origen . 


11. 


A tuens,  & vniens . Et  hoc  modo  folent 
interdum  illa  verba  per  accomodationc, 

&in  fenfu  niyftico  ad  totam  Ecclefiam, 

&fingulos  fideles applicari/vt  fecit  Ori 
gen.tra<ft.4.inMatt.Qui  tamen  non  ne- 
gat, in  proprio,&literali  fenfu  folumPe 
trum  ibi  eife  aChrifto  nomine  Petree  hg- 
nificatum,  &in  fundamentum  Ecclefiae 
promiiTumjVt  ex  eodem  conftat  homil. 
j.inExod. 

Altera  vero  fentetia  Auguftini,quod 
Petra  fit  Chriftus,  quoad  dotftrinam  per  Expiditur^ 
fe  fpe<ftatamveriisimaeft,quoad  fenfum  & explicV 

S L n L n-  7 -cr  -1'  - tur  expoli» 

3 autem  verborum  Cnnlti  dirncne  acco- 
modari  poteft.  Nihil  enim  verius  dici 
poteft,quam  Chriftum  cfTe  lapidem  an- 
gularem, & petram , in  qua  principaliter 
Ecclefia  fun  data  eft.  Imo  folumChriftu 
per  fe,&  virtute  fua  Ecclefiae  fundamen 
tum  effe.Quod  vero  in  di<fto  loco  Matt* 
de  fe  fuerit  Chriftus  loquutus,  aut  dice- 
do, Super  hanc  petram,  fe  ipfum  fignauerit: 
re  vera  non  poteft  literali,ac  proprio  ver 
borumfenfui  accomodari,vtex  ditftisin 
fuperiori  capite  manifeftu  eft.Vnde  vel 
expofitio  Auguftini  non  vtliteralis,fed 
vt  myftica  ab  ipfo  eft  tradita:  vel  ad  pre- 
cedentem  expofitionem  reducenda  eft, 

C De  Chrifto  enim  loquitur  vt  eft  obieftu 
fidei,quam  confeffus  eftPetrus,&  ita  eo 
modo  dicitur,per  hac  petram, ChtiClus  in 
dicari, quo  fides,vtique  vt  ratio,  propter 
qua  Petrus  factus  eftEcclefif  fundamen 
tu.  SicauteloquiAuguftinu  de  Chrifto 
ex  eius  verbis  fumi  poteft.  Namlib.i. 
Retra1ft.cap.21.  fic  ait,  Pojiea  fic  expefui , 
quod  d Domino  dittum  ejl , Tu  es  P etrus,  Csr 
fuper  hanc  petram  ,&c.  Vt  fuper  hunc  inteUt- 
geretur, quem  confeffus  ejl  Petrus  dicem, Tu 
es  Chrijius, &c.  Adde, Auguftinum  pro- 
ponere fenfum  illum  non  vt  certum, fed 
vt  probabilem , & ad  illum  motum  fuif- 
fe  ex  diuerfitate  vocabuli  Petri,&Pemr, 
qua?  in  re  nulla  fuit,vt  iam  dixi.  Deniq; 
Auguftinus  alium  fenfum  no  excludit, 
multoque  minus  de  veritate  ipfius  fen- 
tentiae  dubitat,  quod  Petrus  etiam  fue- 
rit Petra , in  qua  fundata  fit  Ecclefia,  id 
enim  farpe  docet  in  locis  capite  fuperio- 
ri allegatis : in  di<ftoq;  cap.  21  .lib.i . Re- 
tra<ft.  ait , fenfum  illum  ore  multorum 
cantari  in  verfibus  Beatifsimi  Ambro- 
fij.  Hoc  ipfa  Petra  Ecclefue  canente  culpat ^ 
diluuit. 

Aa  z Deniq; 


D 


J z. 

'Poteilas  Ii- 
gadi  j & fol 
uendi  per* 
pecua,  & in 
dependens 
exticic  n Pe 
ero , in  alijs 
vero  depen 
denterabil 
lo. 


XV 

Exponun  - 
tur  eju^da 
loca  Angir 
lAugufl. 


280  Liber  3.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Deniq;  quod  Rex  obijeit  de  Verbis,  A 

Quacun<fligaucris,c\uod  alibi  in  plurali  di 
aum  iit  .Quacunq,  ligaueritis,  difficultate 
non  habet,  namcertu  eft,  & Petrum,  & 
Apoftolos  poteftate  ligandi,  & foluendi 
recepilfe , verutamen  ipfa  verboru  diffie* 
refitia  oftendit,aliterPetro, aliter  onibus 
Apoftolis  poteftate  lllamfuiiTepromifsa, 
Num  Petro  promiifaeft,  vt  ordinaria,  «Sc 
vniuerfalis,  ac  perpetuo  in  Ecclefia  per- 
manfura, alijs  vero  Apoftolis  data  erat, 
vel  folii  quali  delegata  pro  eoruperfonis; 
vel  ficolideretur  vtinEpifcopis  eoru  fuc 
ce  floribus  permanfura  erat, data  eft  depe 
deter  a Pctro,&  per  Petrfi,vt  Leo  Papa, 
Anteimus, & ali)  Patres  fupra  allegati  ad 
notarunt. Et  ex  circuftatijs  vtrifuq;  loci 
id  manifefte  colligitur, vt  ex  dictis  in  fu- 
periori  capite  fatis  coftat. Sicut  Ioan.20. 
generaliter  Petro , & alijs  dixerat  Chri- 
iius, Sicut  mi  fit  me  Pater, & ego  mitto  vos, 

Sc  nihilominus  cap.  21 . fpecialiter  dicit 
Petro,  Pafce  oues  meas,  vtiquetanquam 
fupremus  Paftor,  omnibus, etiam  ipfis 
Apoftolis  fuperior, 

. Ncq;  contra  veritate  hanc  obftat  non 
nulla  teftimonia  Auguftini , qu^  hic  ob- 
ijci  folet,quia  dicit, Petru  quando  claues  C 
accepit, Ecclefiam  fignilicalTe  : intelligit 
enim  fignilicalTe  Ecclefia,quia  Vt  Eccle- 
fix  Princeps  poteftatem  clauiu  accepit, 
no  pro  fu  a pertona  tantu,fed  vt  inChrifti 
Ecclefia, & in  fuccefforibus,<Sc  alijs  Poti- 
licibus,  Sc  Epilcopisadiutorib9  fuis  per- 
petuo durarent.  Et  ita  dixit  traft.  fo.  in 
Ioan.^r  boc  Petro  tantis  ( id  eft,pro  fua  ta- 
tu  perfona)  diclii  eft, non  facit boc  Ecclefia, 
quia  nimiru  cum  Petro  poteftas  extin- 
daluiftet.  Ynde quia  nunc  Ecclefia  etia 
ligat,&;  foluit, infert:  ergo  Petrus, quando 
claues  accepit, "vtif  Ecclefiam  Santfa  figni- 
ftcauit.Q} \x  illatio  nulla  fuiftet,fi  intelle-  D 
xiftet,  Petru  repraefentalfe  Ecclelia  tan- 
quam  vices  eius  gerentem , quia  id  neq; 
necelfariofequitur.neqj  verum  eft.  Cu 
neq;  Ecclefia  hanc  repr^fentatione , feu 
delegatione  Petro  comiferit,  nec  Chrif- 
tus  fua  poteftate  illam  fecerit,  cu  verbis 
fuis  illam  no  fignificauerit. Ergo  intelle- 
xit Auguftinus, Petrum  Ecclefiam  tunc 
repraefentalfe  ratione  fuiPrimatus,&  fe- 
dis , lic  enim  quod  datur  capiti  propter 
coipus , cenfetur  dari  Ecclefia?  in  fuo  ca- 
pite, ficut  quod  datur  Regi  ad  regendu. 


regno  dati  exiftimatur.  Et  fic  dixit  ide 
Auguft.trad.i  2400  loan. Petrum pto-  'Me 
pter  primatu  fuum  perfonam  Ecclelia 
sefsille.  Quod  apertifsimc  explicat  di- 
cens, Ecclefia , qua  fundatur  in  Cbnjlo,cU~ 
ues  regni  coelorum  accipit  in  Petro. 

Deniqj  hic  etiam  fuit  modus  loquen- 
di Chrifti  Matth.  18.  Dic  Ecclefia , id  clt  Ex.p! . , 
Ecclefie  Paftoribus,  vt  omnes  exponut,  verboruAu 
Seres  ipla  clamat, no  enmi  poteft  peccatu  ex 

fratristoti  cetui  EccJehae  denficiari,fcd  ^|iri?‘Vet 
Paftores  nomine  Ecclefie  fignificantur,  batur?  " 
quia  Ecclefia  eft  in  Epifcopotanquain  Mttt.il, 
capite. Simili  ergo  modo  diciturPetr9in 
dictis  locis  Ecclelia  reprefentafte  . Etita 
etia  folutu  relinquitur,  quod  ex  eodelo- 
Alatth.obijciebatur,  quia  quod  fubiuxit 
Chriftus, SiEcclefia  non  audient, fit  tibi  ta~ 
quam  Ethnicus, & publicanus , fimili  modo 
Paftores  Ecclefia:  intellexit,-  eifdeergo, 
feu  ratione  illoru  dixit.  Qu  a cuq,  alligaturi 
iftjibiq,  in  plurali  loquutus  eft,quia  pec- 
cata 110  erant  denuncianda  foli  fupremo 
Paftori , fed  etia  caeceris , ideoq;  vt  dixi- 
mus,fine  preiudicio  lingularis  poteftatis 
Petri  illud  diefu  eft.  A am  fi  quid  cum  eo 
comune  ca teris 'voluit  effe  Principibus, mn- 
qua  mfi per  Petru  dedit, quod  alijs  non  negt- 
uit,vt  egregie  Leo  Papa.fer.3  .alfup.fue. 

At  vero  cotra  refponfione  hanc  vrget  \ , i 
Rex  vitei  iris  in  hec  verba,  Quod  me  fiet 
(ideft,lino  Apoftoli omnes,  velPetrus  jj.  6 T 
nomine  ornniu  aeque  aChrifto  clauesac-  , 

cepil\ct)quipotuit,quafo,Paul9Corinthioru 
Ecclefuc  autlor  cjje  inccfiu  illu  excomunica-  nfV.j" 
di,cu  fpiritu  fuoi  dicendu  fane  fuerat  eit  finri 
tu  Petri.  Qui  potuerunt  omnes  slpojloh  cen- 
furis  fuis  in  nomine  Cbrifii  yti  nec  vllibi  cius 
Vicarij  meminiffe  ? Verutarnehaec  conie-  Refellit ir. 
iftura  parui  mometi  eft.  Na  in  primis  li- 
cetPetro  claues  lingulariter  dat^  fint.ni- 
hilomin9  etiaPaulo.&alijj  Apoftolis  im 
mediate  Chriftus  cotulit  ligadi,<Sc  foluc- 
di  poteftate, Sc  ideo  refte  potuerunt  ccn 
furas  lerre  in  nomine,  Sc  virtute  Chrifti, 
cuius  erant  proximi  miniftri,nullaPetri 
facta  metione.  Deinde  et  iri  li  a Petro  im 
mediate  poteftate accepiifent(ficut  nunc 
Epifcopi  accipiat, iuxta  probabiliore  fen 
tetia)no  oporteret, infereda  excomunica 
tionis  fentetiaVicarijChrifti  meminilfe, 
ficut  neq;  nunc  Epifcopi  catholici,  licet 
Epifcopu  Romanu,vt  ChriftiVicariurc 
cognofcat.cu  excomunicationisfentetia 

ferunt 


ferunt,  non  dicunt  in  nomine,  vel  vir- 
tute Papae , fed  vel  (impliciter  vtuntur 
fua  ordinaria  poteftate , vel  dicere  etiam 
poliunt  in  virtute  Chrifti,  vel  per  pote- 
ftatem tibi  a Chrifto  concelTam.  Et  ra- 
tio eft,  quia  licet  Petrus  fit  vniuerfalis 
Pallor  Ecclefiae,  non  eft  tamen  princi- 
palis author,  & Dominus,  fed  illius  V i- 
carius.  Vnde  etiam  iple  Petrus, ferendo 
cefuram  , dicere  poterat  in  nomine  Dfii 
noftn.IefuChrifti,ideft,vice  & authori- 
tate eius.  Ide  ergo  (acere  poftut  inferio- 
rcsP relati, quia  licet  mediante  Petro  ta- 


rantur.  Sicut  Pro  rex  alicuius  regni,  vel 
prouincix  fepe  authoritatem  a Rege  ac- 
cipit conftituendi  per  duitates  guberna 
tores,  & magiftratus,  & nihilominus  il- 
li omnes  in  publicis  fententijs , «Sc  prx- 
feitim  quando  gladio  vtuntur,fe  autho- 
ritate Regia, non  Pro  regis  id  facere  pro- 
fitentur. 

1 6.  N ec  tatne  nego  poffe  mini ftru,  vel  le 
Praelatus  io  gatu  Pontificis  excomunicando,dicerc, 
feiirv  po  - fe]'q  facere  poteftate  a Poti  fice  accepta, 
lora  fuaCpcl-  Nam  veru  dicerent,  & fine  iniuria  Chri- 
ste id  fa  ftuquia  per  illa  verba  non  attribuitur  ef  C 
«re potefta  fedus  Pontifici  vt  principali  caufx  fim- 
ie  a Ponti-  p^iciter,  fed  tantu  in  genere  miniftri,  feu 
addere  v-ro  Vicarfi  communicantis  iurifdiclionem 
ia  virtute  fuam.  Quod  fccus  fortaffe  eflfet  fidice- 
Pap®  non  retur  in  nomine  aut  virtute  Petri, aut 
iiacogruk.  p2pX)  quia  hxc  verba  videntur  fignifi- 
care  authoritatem  principalis  Domini, 
vtfcnfit  D. Thom.i . ad Corinth.  f.Et 
ideo  talis  modus  loquendi  no  eft:  in  vfu. 
Alio  vero , fci licet , authoritate  mihi  a 
Papa  conceiTa , vel  alio  fimili  vti  folent 
interdumEcclefiallici  iudices  prxfertim 
delegati.  Dico  tamen  etiam  illum  modu 
loquendi  non  efte  neceftarium  neq;  vfi-  D 
tatam  ab  ordinarijs  Pafloribus , vt  funt 
Epifcopi,  qui  poft acceptam  poteftatem 
ad  modu  caufx  proximx,  fuo  iure  vtu- 
tur.  InApoftolis-vero,  vt  dixi,inter- 
cefsit  maior  ratio,  quia  non  a Petro,  led 
immediate  a Chrifto  habuerunt  autho- 
ritatem. Vnde  confiat,  merito  dixilTe 
Paulum,  &1  f 'nritu meo, nec  debui(Te,imd 
nec  potuilTe  dicere,  crfpiritu  Petri  ,tum 
propter  rationem  datam  quia  Paulus  no 
habebat poteftatem  a Petro, quia  erat 
Apofiolus  non  ab  hominibus , neq;  per 


28l 

homines,  fed  per  Iefum  Chrifiu,  vtipfe 
dicit  ad  Galat.  1 . tum  etiam  quia  ibi  par- 
ticula illa, Etfpiritu  meo  , non  fignihcat 
virtutem,  feu  poteftatem  operandi , fed 
conditione  neceflariam  ad  indicandum, 
nimirum,  notitiam  fufficientem  caufx, 
vt. patet  ex  illis  verbis,  ALbfens  corpore 
proefens  autem  fpiritu , tam  tudicaui  Vt  prce - 
fens  eum , qui  ftc  operatus  : nam  in  eode 

fenfu  fubiungit,  congregatis , vobis  ,&  meo 
fpiritu, id  eft,  mea  notitia, & fpirituali 
prxfentia.Hxc  autem  conditio  non  po- 
terat attribui  Petro,  imo  neque  proprie 
Chrifto,  quia  eft  propria  , & perfonalis 
conditio  requifita  ex  parte  miniftri, prae 
ter  quam  requiritur  authoritas  principa- 
lis Domini,  ideoq,Paulus  addiditcw»  vir 
tute  Domini nojlri  Jefu  ChrtJH. 

Tandem  obijeit  Rex  indicia  quxdam 
direfte  contra  Petri  primatum  . Vnum  vicima^obie 
eft,  quiain  omnibus  Apoftolorum  congref-  ftioexvari- 
fibus  Petrum, vt  e multis  vnum, legimus  in-  js  inoicijs, 
ter  illos  confedijfe,  vt  in  Concilio,  cuius  *n 

fit  mentio  Ador.i  >.  V bi  etiam  adnun  inL  t,raqaSjr 
cios  mittendos,  folum  dicitur , Vifum  ejl  pag. s 9: 
Apoftolis,&  presbyteris , totique  Ecclefuc 
mittere  eleftos  viros.  Sed  merum[ aitRex) 
de  Eccleftce  capite  [dentium  . Sic  in  eorum 
literis  ApoJlolorum,fenioru  & fratrum  fit  Sccuni:j  f 
mentio, de  Petrojftc  verbum.  Alteruindi-  jic)Utt1. 
ciu  eft,  quia  Paul. x .ad  Corinth. x .xque  r . Corinth . 
reprehendit  dicentes,  Ego fum  Cephee , ac  x , 
dicentes,£go  fum  Pauli,ego  autem  Apollo, 
cum  tamen  fi  Cephas  elTet  caput  Eccle- 
fix,  damnandi  potius  eftent , qui  abeo 
non  ftabant,tanquam  a fide  catholica  re- 
cedentes, & foli  Petri  fectatores  haben- 
di eftent  fideles.  Tertium  indicium  eft.  Tertium; 
quia  Paulus  ad  Galat.  2. cum  Petro  tam 
parum  comiter  egit,  vt  illi  non  fe  xqua- 
ret  modo,  fed  etiam  anteferret . Quartu 
indicium , licet  per  irrifionempofitum,  Quartum, 
addit,  quia  Paulus  ad  Galat. 1.  dicens,  fe 
profe&um  Hierofolymam,  vt  Petrum 
Viferet,  & certis  de  rebus  cum  eo  ageret , no 
addidit,  coquoque  fead  facrapedum  ofculd 
ejfe  profedum.  ~ 

Hxc  vero,  & fimilia  digna  non  funt,  1 * 
qux  contra  totius  Ecclefix  authoritate, 

& verba  Chrifti  fatis  expreffa  propona- 
tur,illis  tamen  fatisfaciendum  eft, ne  ali- 
quid omifille  videamur.  Ad  primum  in 
primis  dicimus,  falfum  eftequod  fumi- 
tur,nam  Aftor.i  .refertur  quidam  Apo 
Aa  3 ftolorum 


C.  / /.  Obieciionib. contra  d o ctrina  cap.praccd.fatisjit. 

A 


tSz  Lib.j. De  Primatu  SummiTontifcis. 


Jlttw  i.  ftolorumccflgreffus,& tamen  non  fo- 
1’eirus  i'n  lum  Petrus  tanquam caput  primo  loco 
omnibus  co  ponitur,  led  etiam  ipfe,  tanquam  caput, 
grefsibus  ia  totum  cxtum  ailoquutus  eft,&  de  crea- 
ouam  caput  <jUOtJecimo  Apoftolo  loco  Iudx,de- 

edobtinuh  creuit,  quod  alij  fecuti  fnnt.  Vbi  recte 
Chryf.Homil.3 . inquit,^!/  ejlferindus, 
quam  agmfcit  creditum  d Chrijlo  gregem , 
quam  m hoc  choro  Pwtceps  eft , ergo  tefte 
Chryfojl.  Chryfollomo,  quem  alij  fequuutur , in 
illo  conucntu  Petrus  vt  fuperior  exte- 
ris, &vniuerfalcm  curam  gerens  pro- 
ponitur. Quod  etiam  notauitLco  Papa 
Leo  Papa.  p.Epift.adMichaelemcap.  16.  dicens. 

ibi  Petrum  authoritate  fua  vfum  fuilfe. 
Vnde  norifine  caufa  Iere  fempervbi  nu- 
merantur Apoftoli , primo  loco  ponitur 
Petrus  tanquam  dux  , <5c  Princeps  exte 
rorum,  quod  non  cafu , neque  ob  aliam 
excellentiam,aut  prxrogatiuam  factum 
efte,  erudite Bellarminus  oftendit  lib.i. 
de  SummoPontif.c.i  8. Quocirca  etiam 
in  Hierofolymitano  Concilio  primus 
eft,  qui  loquitur,  & magna  authoritate 
fuam  fententiam  profert,  quod  etiam  ad 
primatum , <Sc  ( vt  fic  dicam  ) ad  praefi- 
dentia eius  in  Concilio  pertinuifle, mul- 
ti adnotaiunt.  Vnde  lieceftarium  non 
fuit , pofte-i  in  decernenda  legatorum 
inifsione.  vel  in  forma  decreti  fpecialem 
mentionem  Petri  facere,  tum  quia  Pe- 
tri, & fententiae  eius  iam  facta  fulficien- 
ter  fuerat,  tum  etiam  qiha  non  fpeciali- 
ter  nomine  Petri  ,fed  nomine  totius  Co 
cilij  Epiftola,  & definitio  feribebatur. 
Addi  etiam  potoft,  in  authoritate, &fpi- 
ritu  no  er  radi  in  fide  habui  (fetu  cApo- 
ftolos  quada  xqualitate  , jSc  ideo  quoad 
hoc  ones  in  primo  ordine  pofitos  fuilTe. 

Ad  fecundu  iudiciu  refpondemus,ni- 
19t  hil  ad  prxfentc  caufam  pertinere : na  vt 
Adiecundu  notat  Chryf.  Orat.  3. ini.  ad  Corinth. 
loryjoj}.  Inter  Corinthios  non  erunt  fchifmatu  co, 
quod  infide  difsideret,fed  ex  eo, quod  huma- 
na contentione  diuifaefjet fententia . Quod 
fatis  explicuit  idem  Paulus,tum  blande, 
<5c  leniter  eos  obfecrando , vt  fmt  perfe- 
cit m eodem  fenfu,  & m eadem  fententi a, tu 
explicando  quales  elTent  contentiones, 
quia  de  priuatis  magiftris , aut  baptiza- 
toiibus  gloriabantur , &ab  eis  nomina- 
bantur, dicentes,  Egofum  Pauli, ego^ipol 
lo,  ego  Cephx . Pcfuit  autem  Paulus  fuu, 
ix.  Petii,  & Apollinis  nomen , non  quia 


A revera  fub  his  nominibus  diuifiones , & 
contentiones  fierent,fed  illa  ponendo  lo 
co  illoru,qui  erat  capita  faCtionum , vel 
ne  illos  nominando  magis  exacerbaret, 
vel  vt  rc  magis  exaggeraret,  na  fi  fub  no 
minibus  Principu Apoftoloru  non  lice- 
bat, contentiones,  & diuifiones  facere, 
multo  minius  aliorum  nominibus. Cum 
ergo  contentiones  folum  eficnt,quod 
vnufquifcpde  proprio  magiftro,feu  mi- 
niftro  gloriabatur,  ac  fi  melius  ab  eo  ef- 
fet  baptizatus,aut  inftructus,non  opor- 
tebat, vel  damnare  eos , qui  a Cepha  no 
_ nominabantur, vel  eos  laudare,  qui  de 
^ illius  baptifmo  gloriabantur,fed  illos  ta,- 
tum  comendare , qui  dicebant , Ego fwn 
ChriJH.  Quia  neq;  illi,  qui  dicebant. Ego 
fum Pauli, vel  Apollo  a Petro  vifibili 
capite  in  fide  difsidebant,fed folii  in  fpe- 
ciali  afteclujvel  xftimatione  baptifmi, 
aut  magi  (Iri  fui : nec  qui  Cephx  feefie 
dicerent,  in  hoc  e{Tentto!erandi,quia  li- 
cet Petrus  eiTet  vifibile  caput,  no  tamen 
vt  Princeps  fupremus , fed  vt  Vicarius 
Principis,  qui cfl  folus  Chriftus,aquo 
folo  nominadi  (iit  Chriftiani.Nec  p pri 
uafos  aftedtus  etia  circa  Peti  ti, & Pauliq 
diuidedus  eft  Chriflus,feu Chriflianoru 
^ nome,  quin  nec  baptifmus  eft  melior,  eo 
quod  a meliori  miniftro  detur, neqjfimi 
les  cotentiones  inEcclefiamoucdf  funt. 

De  tertio  indicio  fupto  ex  facto  Pau 
lirefiftentis  Petro,  dici  pollent  multa,  J0*. 
nifi  nuper  in  lib.^.deLegib.a  nobis  dicta  A tvUaai 
fuiffent  ideoq;  breuiter  dico,  etia  anti- 
quos hereticosinde  fumpfilfeargumetu 
cotra  dignitate,  vel  potius  cotra  doctri- 
na Petri.  Quibus  vno  verbo  refpondet 
Tertull.lib.  de  Prxfcrip.hxret.  dicens,  ^ 
Cccteru  fi  reprehenjus  eft  Petrus,  couerfatio- 
nisfuitvitiu  no  pra dicationis.  Falsu  ergo 
j)  eft , Paulu  aut  paru  comiter  egifte  cu  Pe 
tro,aut  illa  fibi  xquafte,  nedu  antetulif- 
fe.Quid  enim?fiRexAnglix  minus  cofi 
derate,  <Sc  cu  fcandalo  fuoru  fubditorum 
aliquid  ageret,  & aliquis  familiaris , vel ' 
confiliarius  fuus  eu  moneret  id  no  recte 
fieri, vel  elle  iniuftu,aut  alijs  elTe  offendi 
culo,  ideo  fe  Regi  anteferret,  aut  illuvt 
Rege  no  recognofceret  ? Minime  vero, 
alioqui  nunqua {licebit  fubdito  fraterne 
corripere  Prxlatu  fuu,  aut  illi  eu  debita 
reuerentia  rehftere,  vt  fcandadu  publicu 
tollatu  r , quod  dici  no  potefl.  Igitur  ex 

m 


Cap.  t 2.<zAn  primatus  Petri  perpetuo  ia  Ecclefia  duret.  2 8 3 


illo  facio  Pauli  colligi  no  poteP , fe  ante 
pofuifiePetro  in  potertate,velPrelatio- 
ne:  na  licet  effiet  inferior, poterat  illo  cha 
ritatis  officio  vti.Et  itaitellexit  loeu  illu 
jqUfl.  Aug.Ep.i9-&D.Th.2.2.q.33.a.4.ad  2. 
nfoottt'  Ad  quartu  de  profetlione  Pauli  ad  vi 
,If  dendu  Petru,  Galat.i.  certe  Hieron.  ibi 
Ad  quartu.  dicere  no  dubit?.uit,afcendiffie  fiicdiobo- 
Jjjtrony.  noris prioriiApoftolo  d efer  edi  sScAmbr.  dig 
Jpilrof.  nufnii,Vt  cupcrct  videre  Petru, qui  primus 
erat  inter  Apoflolos, cui  delegaueratSaluator 
curam  Ecclefiaru.  Et  ali  j etia  Patres  ita  fae 
pe  loquuntur.  Etquanuis  lateamur,  ex 
foloillo  fafto  Pauli  no  colligi  necefTarid  B 
praelatione  Petri , tamen  fuppolitis  alijs 
tcPimonijs  dignitate  Petri  comendanti- 
bus,  magnu  indiciu  inde  fumitur,Paulu 
recognouilTe  Petru  vt  caput  fuu,&  vni- 
uerfaie  Ecclefia;  Pallore,  ideoqj  qunpri 
mu  comode  potuit,  afcendilTe  Hierofo- 
lyma,inuifere  illuni,  & debito  profequi 
honore.  Nec  dubitanda  eP,  quin  Pau- 
lus pro  humilitate  fua  pedes  Petri  ofeu- 
laricuperet,  veruntamen  nec  idmode- 
Pia,  & fubmifsio  Petri  permififfiet : nec 
deniq;  neceffie  fuit,  Paulu  eo  loco  refer- 
re modii  honoris,ac  rcuerentiae,  qua  Pe 
tro  exhibuit. De  confuetudineautevene  q 
randi  Poti  lice  per  pedu  ofcula,  cui  tacite 
Rex  Angliae  hic  detrahere  voluitmo  ell 
hic  dicendi  locus,  legat  cui  placuerit  Io- 
fephurn  Stephanum  opufe.  de  Adorat, 
pedum  in  Tom.i  3. Tractatuum. 

C A P V T xir. 

JLn  primatus  Petri  perpetuo , & perfuccef- 
fiouem  in  Ecclefia perfeuerct. 

NO11  defut  ex  huius  teporis  hyreti 
cis  qui  no  folii  abfolute  neget  P e 

1.  trUjVelpotificeRomanuelletoti9 

«atretico - Ecclefia;  Pallore, ChriPive  Vicariu,fed 
nmerroi.  cx  fiypothefi,  licet  Petrus  illa  prae-  py 
rogatiuii  habuiffet,  cii  illo  extinfla  fuil- 
fc  dicant, vt  hoc  modo  facilius  in  Potifi- 
Pce  Romano  perfeuerare  abneget. Vt  er 
go  errore  huc  funditus  euertamuS,<5eper 
eofde  gradus  ad  veritate  intenta  perue-, 
niamus,prius  oPedemus  hoc  capite , P e 
tru  no  extraordinario  inre,feu  lingulari 
vel  (vt  fic  dica)  vitali  r>riuilegio,fed  iure 
ordinario,  & ratione  Ecclefia;  perpetuo 
duratureVicariuChriPi  creatu  fuiile,po 
Pea  vero  ad  Romanu  Potifice  in  fequeti 
capite  gradu  faciemus. 


A Principio  igitur  Patuimus , Primatu 

Petri  non  illi  foli  pro  fua  perfona  fuilfe  2* 
collatum, fed  vt  perpetuo  in  Ecclefia  du  & 10 

raret  in  eo  fuilfe  inftitutum  . Hoc  facile 
probari  potep  ex  diffiis  in  duobus  capi- 
tibus praecedentibus . Nam  hac  ratione  PrimasusPe 
poPquam  ChriPus  dixit  Petro,  Tu  es  cri cumciui 
Petrus , & fnper  hanc  petram  adificabo  Ec - ™ 18 

defiam  meam , Patim  ad  iungi  t,  Et  porta  probaEur” 
inf  eri  non  prxualebunt  aduerfus  eam , p ro-  Mac.ic.  J 
mittens  perpetuam  Ecclefia;  duratione 
in  Petro  fundatam, tanquam  in  petra  fir 
mifsima,  & perpetuo  duratura,  vt  fupra 
lib.  i.late  comprobatum  cP,  Scconfir- 
matum  ex  alia  Chrilli  promifsione,  Ego 
rogauipro  te  Petre , vt  no  deficiat  fides  tua. 

Et  hac  etiam  ratione  dixit  Augullinus, 
vt  praecedenti  capite  explicuimus.  Pe-  Atugufiin* 
trum  repraffientaffie  Ecclefiam  , quando 
illi  claues  data;  funt , quia  non  pro  illius 
tantum  perfona, fed  pro  illius  fede  vt  per 
petuo  cumEcclefia  duraret,  camq;  rege- 
ret, fuoque  modo  fuPentaret , illi  datae 
funt.Vnde  ficut  ex  illis  verbis, Tu  es  Pe- 
trus,&*c.  intulit  A1nbrof.Pfal.40.ita  nos 
inferre  polTunius,'vZ’j  Ecclefia,  ibi  Petrus,  Ambrof. 
<5c  quandiu  durat  Ecclefia  tandiu  durat 
Petrus,quod etiam  fignificauit  idc  Ara- 
brofiusfubiungens,/^?  Ecclefia, ibi  nulla 
mors , fed  vita  ceterna , <3cideo  addidit,  Et 
porta  inf  en  nonpraualebunt  e/.Refte  qui- 
de  dixit ,vbi  Ecclefia, ibi  nulla  mors,  quia, 
licet  finguli  de  Ecclefia  moriantur  , Ec- 
clefia non  moritur,  & licet  Petrus  defe- 
cerit, fedes  Petri  non  deficit. 

Alia  praeterea  verba  ChriPi, Pafce  oues 
meas, Peius intetio, &inPitutionis ratio 
prudeter  cofiderentur,  no  mimis  effica- 
citer difta  veritate  cofirmant.Nain  pri- 
mis ratio  exPatrib9  fupra  addufta, quod 
ChriPus  indefinite  Petro  commendans 
oues  fuas , vniuerfas  oues  illius  cura;  co- 
mififfie  intelligitur , aeque  in  totius  tem- 
poris , ac  in  cuiufcuq;  loci  oqibus  proce- 
dit,quia  ficut  futurae  erat  ouesChriPi  in 
diuerfis  locis,itain  diu erfis  teporibus, & 
in  quolibet  tepore  oues  indigebant  fu- 
premo  aliquo  PaPore  , ficut  & in  omni 
loco.  Deniq,  cum  ChriPus  dixit , Pafce 
oues  meas, eextu  eP,  no  fliiile  loquutu  de 
folis  ouibus,  quae  iam  tunc  erant  in  ouile 
fuu  cogregata;  , paucae  namq;  illa;  erant, 

ChriPus  autem  futura;  Ecclefiae  fua;  ex 
omnibus  getibus  cogregadae  ,.puidebat. 

Aa  4 ' Igitus. 


284 


Lib.j.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Igitur  non  tantum  przefentes , fed  etiam 
futuras  oues  fuas  Petro  commendauit, 
cumq^limitationem  temporum  non  ad- 
hibuerit , omnium  temporum  oues  Pe- 
tro commifit,  ficut  de  loco  diximus,  vel 
de  numero  dici  poteft. Dicet  aliquis,re- 
<fte  hmcprobari,  commedatas  fuiile  Pe- 
tro oues  etiam  futuras,dum  ipfe  viueret, 
no  Vero  poftea  futuras. Quomodo  enim 
futuras  poli  fe  oues  pafcere  pollet?  Rcf- 
Enafio  qu?  podetur,illud  efTe incredibile , quia  alias 
darn  refelli  fatis  Chriflus  ouibus  fuis  prouidif- 
fet,cum  tamen  non  minorem  curam  ge- 
reret ouium  poft  mortem  Petri  futura- 
rum, quam  lpfo  viuente  . Vnde  refte 
Ghryfoftom.Honiil.  j J .in  Matt.^er- 
Cbryfoft . *e(jnquit)  hic  prodixit  magnam  eorum, qui 
credituri,& ' erant>&'  funt,  multitudinem  fo 
're,  & fiublimiora  fi aper  e ipjum  facit  ,&  Ec~ 
defice  Pafiorem  confiituit.  Vtique  futurae 
ex  omnibus, qui  erant, & funt  credituri. 
Neque  elt  difficile  ad  explicandurn,quo 
modo  Petrus  poft  mortem  fuam  potue- 
rit pafcere  oues  Chrifti  in  hoc  jfnundo  re 
lictas.Tum  quia  hinc  intelliginius  Chri- 
ftum  non  tantum  Petro  in  perfonafua, 
fed  Sedi  Petri,  feu  Petro  vt  continenti 
in  fe  tanquam  in  femine,  <Sc  fundamento 
omnes  fucceffores  fuos , oues  fuas  com- 
mendaffe.T um  etiam  quia  propter  hanc 
caufam  ad  Pallorale  munus  Petri  perti- 
nuit prouiaere  modum , quo  libi  fucce- 
deretur  , vt  oues  Chrifti  fine  Petro  Pa- 
llore non  relinquerentur,  etiam  fiper- 
fona  Petri  deficeret,  & ita  vfque  hodie 
Petrus  pafeit  oues  Chrilfiper  fuccelfo- 
resfuos. 

Atque  hoc  confirmant  optime  verba 
4-  Chrilti  Ioan.io.  Alias  oues  habeo,  qua  no 

loan.io.  fipit  ex  hoc  outli , & illas  oportet,  me  addu- 
cere , &fiet  ynum  ouile  ,&  ynus  Pafior. 
Nam  ex  illis  co!ligimus,inEcclefia  Chri 
flitam  elfe  futurum  femper  vnum  Pa- 
llorem, ficut  vnum  ouile,ac  fubinde  Pa- 
llorem illum  a Chrilto  datum , & infti- 
tutum  duraturum  elfe  donec  totii  ouile 
ChrifH  congregetur.  Significauit  etiam 
Chriflus  in  illis  verbis,  Pallorem  vnum 
in  Ecclefia  fua  necefiarium  effe  propter 
ouilis  vnitatem;  haec autem  vnitas  ouilis 
omni  tempore  feruanda  erat, quia  in  om 
ni  tempore  vna  cflEcclefia,ergo  &vnus 
Pafior  a Chrilto  conftitutus  pro  omni 
tempore  datus  eft , non  in  eadem  perfo- 


A na,  fed  in  eodem  throno , ficut  Ecclefia 
vna  eft,  non  in  eifdem  perfonis,  fed  in 
eiufdem  populi  fuccefsione.  Vnde  Au- 
guflinus  lib.de  Paflorib.cap.  13  .Hicin- 
uemo  (inquit)  omnesPafiores bonos inyno 
pafiore  . Non  enim  yere  boni  Patfores  de- 
fiunt, fed  in  yno  [ut. Multi  fi iit,  qui  diuififiut . 

Hic  ynusprcedicatur,qma  ynitas  commen- 
datur. Neque  enim  yere  modo  ideo  tacentur 
Pafilores,  quia  non  inuenit  Dominus,  cui  co~ 
mendetoues fiuasttunc  autem  ideo  comenda- 
uit,  quia  Petrum  inuenit.  Imo  Tero  in  ipfio 
Petro  ynitatem  commendauit.  Multi  erant 

g Mpofioli,  & ym  dicitur , Pafice  oues  meas. 
bed  dicent  forte  Aduerfarij  , illum 
vnum  Pafiorem  etTeChriflum,nam  fla-  ?• 
tiin  Augultinus  addit , Omnes  boni  Pafito-  ^ffio. 
tes  in  yno  fiunt., ynum fiunt, illi  pafcunt , Chri 
filus  pafeit.  Refpondetur,  Chrillum  qui- 
dem elfe  principalem  Pafiorem , in  quo 
omnes  alij  Pa  flores  fimul  etiam  cum  Pe 
tro  nituntur,  & vniuntur , nihilominus 
tamen  etiam  in  ter  ris , necefiarium  elfe 
vnum  Pafiorem  Chrilti  Vicarium, in 
quo  inferiores  Paflores  proxime  vnia- 
tur,  <Sc  nitantur.  Quia  ficut  Ecclefia  mi- 
litans vifibiliseft ; ita  Deus  in  ea  pofuit 

C vilibiles  Pallores , &Do£tores,  cii  qui- 
bus plebs  vniri  debet , & vt  ipfi  Pallo- 
res inter  fe  vniantur,  neceffarius  etiam 
eft  vnus  Pafior  vifibilis , qui  loeu  Chri- 
fti  abfentis  teneat.VndeAgufluinusfu-  . .. 

pra  fubiungit.Avw  e&*  ipjum  Petrum , cui  Alic>ul tn> 
commendauit  oues  fuas  , quafi  alter  alteri 
ynum  fiecumf acere  yolebat , Tt  fic  ei  oues 
commendaret', yt  ejfiet  ille  caput , ille  figura 
corporis  portaret,  id  ett  E ede  fi  ce , & tanqua 
fponfus,  & fiponfia  effient  duo  m carne  yna.  Et 
ferm.14.de  Sanftis  cap.z.in  eodem  fen- 
fu  dixit,  In  yno  Petro  figurabatur  ynitas 
omnium  Pafiorum. 

D Multo  vero  clarius,  &copiofiusCy- 

prianus  lib.de  Vnit.  Ecclef.  circa  prin-  0'/’^* 
cipium,  Vtynitatem  (inquit ) manif e fila- 
ret, ynam  cathedram  confiituit,  & ynitatis 
eiufdem'  originem  ab  yno  incipientem  fua 
authontate  difipofiuitN  bi  manifefte  infti- 
tutionem,  & difpofitionem  vniuscathc 
drae,  ad  vnitatem  Ecclefiae  conferuanda 
inflitutae,  diflinguit  abipfomet  Cliriflo 
infiituente.  Etfimiliter  praeter  Chriflu 
defignat  vnum  alium  Pallorem,  in  quo 
illa  cathedra  , & inftitutio  incepit , vt 
ab  illo  originem  duceret , non  vt  cu  illo 

fini- 


Cdp.  1 2.<iAn  primatus  Petri  perpetuo  in  Ecciefia  duret.  28 j 


finiretur . Vnde  fubiungit , Exordium  ab  A 
ymtate  proficifcitur. Primatus  Petro  datur , 
yt  yna  Chrifti  Ecciefia , & Cathedra  yna 
tnottjlretur , fentiens,  tantum  durare  ca- 
thedram illam,  quantum  Ecciefia  durat. 

Et  hoc  ipfum  multis  alijs  locis  fignifica- 
C)pM’  ujt  fcfeiTi  Cyprianus , prsefertim  epiftol. 
^o.Deusynus efi,&  Chriflusynus , c7  yna 
Ecciefia , & cathedra  yna  fuper  Petrum  Do 
mimyoce  fundata.  Et  epift.jj.vbi  habet 
illam  celebrem  fententiam,i«de  oriri  hce- 
refes , & fchipnata,  quodfaccrdoti  Dei  non 
obtemperatur , neque  ynus  in  Ecciefia  ad  te - 
pus  Sacerdos ,&  ad  tempus  iudex  yice  Chri-  ^ 
fii  copiatur.  Et  fi  milia  fere  habet  epiftol  i 
69. ad  Florentium,  oc  epilE  73 . ad  Xuua- 
ianum , Petro  (inquit)  primum  Dominus > 
fuper  quem  cedificauit  Ecclefiam , & ynde 
ynitatis  originem  inflituit  3 & oftendit,po- 
teflatem  iClam  dedit  ,yt  illud folueretur  in 
coelis, quod  tpj e foluijjet  in  terris.  Quem  lo- 
cum recognofcens  Augilftinus  lib. 3 . de 
■dugujl.  Baptifmo  cap.  17. dicit , Quia  in  typo  yni- 
tatis Petro  Dominus  dedit  poteftatjsm , md- 
ntfejlum  ejl , quod  illa  ynitas  etiam  yna  co- 
lumba perfecta  fit  ditia  ■.  Ex  ratione  ergo 
illius  inftitutionis  manifeftum  eft , non 
fuilEe  folum  fpecialem  fauorem,  vel  gra- 
tiam  perfonx  Petri  fa&am , fed  difpofi-  ^ 
tionem  regiminis  perpetuo  in  Ecciefia 
duratum 

Vnde  etiam  fumitur  ratio  moralis,  iii 
batur  afler-  °P^ma  Ecclefiae  gubernatione  fundata, 
cio,  Eft  enim  Chriftus  Dominus  fupremus 
Rex,  quem  dedit  Deus  caput  fupra  om- 
Ephef.i . nem  Ecclefiam , vt  ad  Ephef.  1 . dicitur, 
id  eft,  fupra  triumphantem , & militan- 
tem, quae  vna  eft,<5t  vnum  corpus  Chri- 
flijquafiex  illis  duabus  partibus  confti- 
folof.i.  tutum,vt  ibidem, & ad  Coloffen.x.  dici- 
tur. Sunt  ergo  illae  duae  Ecclefiae  quali 
duo  regna  partialia  vnius  integri  regni  pj 
Chrifti,  ideoque  ad  ipfum  tanquam  ad 
proprium  Regem  pertinet  vtriufq,  reg- 
ni gubernatio  a Fieri  autem  non  poterat 
fine  ingenti , & extraordinario  miracu- 
ldjVt  fimul  cftet  Chriftus  vifibiliter  pr£- 
fens  in  vtraque  huius  regni  parte, &alio- 
quicoeleftis  ldciis  poft  refurrectionem 
ratione  ftatiis  illi  debitus  erat,  & ad  fide 
cred£tium  non  expediebat , vt  inter  eos 
Chriftus  vifibiliter  permaneret, ficut ip- 
fe  dixit  ,Expedityobts,yt  ego  yadafx  deocf; 
codefte  regnum  per  fe  ipfum  nunc  im- 


mediate regit . Ergo  cum  non  pofsit  eo- 
dem vifibili  modo  partem  hanc  militan- 
tem fui  regni  gubernare,ad  illius  fapien- 
tiam  pertinuit  modum  regiminis  homi- 
nibus accommodatum  ineo  prouidere. 

Ergo  ficut  regnum  hoc  duraturum  eft> 
quandiu  mundus  durauerit , ita  modus 
regiminis  eius  non  poteft  effe  alius , nili 
quem  Chriftus  inftituit,  & c conuerfo 
inftitutio  regiminis  eius  ita  faCta  eft , vt 
non  minus,  quam  regnum  ipfum  fit  du- 
ratura, alioqui  impei  fedta  fmlTet,  & in- 
fufficiens. Fuit  autem  illa  inftitutio  mo- 
narchia in  Petro,  vt  vidimus  3 ergo  non 
tantum  pro  Petro, fed  etiam  pro  luccef- 
foribus  eius  fa«fta  eft. Quod  his  fere  ver- 
bis declarauit  Cyprian.  epift.27.  Domi-  Cyprian-. 
nus  nojler  Ecclefice  [tue  rationem  dilfonetis 
in  Euangelio  loquitur , & dicit  Petro  , Ego 
dico  tibi , quia  tu  es  Petrus , &1  fuper  iffam 
Petram  cedificabo  Ecclefiam  meam.  Et  in- 
fra. Inde  per  temporum, & fuccefsionum  yi- 
ces  Epifcoporum  ordinatio ,&  Ecclefue  ratio 
decurrit,  yt  Ecciefia  fuper  Epijcopos  confli - 
tuatur , & omnis  aflus  Ecclefue  per  eofdeni 
Prcepofitos  gubernetur. \ bi  non  foliimPo 
tificatus  Romani , fed  etiam  omniu  alio- 
rum Epifcoporum  fuccefsionem  ab  illa 
primaria,  <Sc  quafi  radicali  inftitutione 
deriuari  figniheat , quod  libro  etiam  de 
Vnit.Ecclefiaft.latiusprofequitur. 

Denique  non  folum  Petro,fed  etiam  8. 
fuccelToribus  eius  datam  eflepoteftate, 

& paftoralcm  curam  , & ita  primatum 
eius  efife  perpetuum , aperte  declararat 
Leo  Papa  in  ferm.i.de  Aftumpt.  fua  di-  ^ ■ 

cens,  Et  fi  multis  Pafl  oribus  curam  (narum 
ouium  delegauit , ipfe  tamen  diletfi  gregis 
cuttodiam  non  reliquit. De  cuius  principali, 
ceternojjpuefidio  etiam  ^ dpofiolicce  opis  mu 
nimen  accepimus , quod  ytiq  ab  opere  fuo  no 
yacatyty  firmitas  fundamenti,  cui  totius  Ec 
defice  fuperdruitur  altitudo, nulla  incumbe- 
tis fibi  templi  mole  lajjefcit.  Soliditas  enim 
illius  fidei,  quee  in  Apofiolorum  Principe  ett 
laudata, perpetua  eft,&  ficut  permanet  quod 
in  ChriHo  Petrus  credidit,  ita  per  manet  quod 
%n  Petro  Chnfius  inflituit.  Et  infra,  Manet 
ergo  di(pofitioyeritatis,8c  caetera,qua?  pro 
fequitur.  Et fimili  modo  Chryfoft.  libi  „ ± 

2. de  Sacerdot.vbi  tra&ans  locum  Ioan.  bryjojn 
21  .Inter  alia  inquit, Quanam  de  caiifaChri 
flus f anguine m effudit futim  ? certeytpelu- 
des  eas  acquireret, quarum  curam  timPetro, 

tum 


Augutt. 


9 « 

Qbic&io. 


Diluitur  ob 
ie£tio,&re- 
torquendo. 


Epifcopiiu 
cteduc  flpo 
ftolic  quoad 
ordinis  po- 
teftar?,  non 
vero  quoad 
oranemalia 
prxrogati- 
uam. 

Cyprtan. 

« Augufi . 
Hieron. 


s 86  Lib.  j.SDe  Trimatu  Summi  Tontifcis. 


tum  Petri  fuccejj 'oribus  committebat.P.t  ad-  A 
iungit.  Jure  igitur  y ac  merito  fu  loquebatur 
Chrt&us.  Quifnam  fidelis feruus,&prudens, 
quem  conflituit  Dominus  fuper  familia  fua ? 

Et  infra  dicit  aper te, fuccelfores  Petri  ea 
nunc  ager  e, qua  cumPetrus  ageret, inquit, 
illum  Chrijius  authoritate  proditum  ej]e  yo 
luit , ac  reliquos  item  Apojlolos  longe  pro- 
cellere, Similiter  D.  Auguftin.lib.de  Vti 
lit. credendi  cap.  1 6,  per  fuccefsiones  E- 
pifcoporu  ab  Apolf  olica  fede  hanc  per- 
petuitatem declarat,  &libr.n.  contra 
Fauftum  cap.  2.  Fides  in  hac  re,  quid  Ec - 
defice  Catholico  yaleat  authoritas , qua  ab  _ 
ip fis  fundatif simis fedibusApojlolorum  yfy 
ad  hodiernum  diem  fuccedentium  fibimet  £- 
pifeoporum ferie,&tot  confenfione  firmatur. 

Et  eodem  modo  hanc  veritatem  decla- 
rant Optatus , Pacianus,  & alij , quo  s in 
fequenti  capite  commodius  referemus. 

Sed  obijeere  polfunt  hxretici,  quia 
alij  Apolfoli  pro  fuis  tantum  perfonis 
legationem  ,feu  dignitatem  Apolfolica 
acceperunt ; idcoqj  polf  mortem  non  ha 
buerunt  in  illa  dignitate  fucceffores ; er- 
go nec  Petrus  in  fuo  Apolf  olatu  fuccef- 
forem  habuit,  quia  licet  inter  Apolf  olos 
fuerit  primus , & inter  eos  principatum  ^ 
aliquem,  vel  potelfatem  acceperit,  pro- 
pter feruandum  ordinem,  & concordia; 
nihilominus  nulla  maior  ratio  fuccefsio- 
nis  in  eo, quam  in  alijs  reperitur.  Refpo- 
detur,contrarium  polfe  eodem  argume- 
to  probari , nam  in  Apolfolis  duo  confi- 
derari  polfunt  a Chrilfo  Domino  illis 
collata,  fcilicet,  potelfas  ordinis , <Sc  dig- 
nitas Apolfolica.  Prior  nihil  aliud  in  eis 
fuitprxter  ordinationem,  feuconfecra- 
tionem  Epifcopalem , qua?  ad  fundame- 
ta  Ecdefix  pertinet,&  ideo  cum  illis  ex 
tinfta  non  elf , fed  in  illa  habent  Epifco- 
pos  fuccelfores,  vt  fentit  Cyprianus  lib.  D 
de  V nit.Ecclefix , & alijs  epilfolis  cita- 
tis, Augulf  .enarrat  in  P falm.44-&  Hie- 
ronymus epift.8  $ .ad  Euagrium.Et  ideo 
dc  hac  potcflate  intelligendum  elf,quod 
ibidem  ait,  omnes  Epifcopos  elfe  xqua- 
les.Poflerior  vero,idelf  Apolfolica  dig 
nitas, multa  includebat  priuilegia, nimi- 
rum, potelfatem  immediate  a Chrilfo 
delegatam  ad  praedicandum  per  vniuer- 
fum  orbem  cum  authoritate , & fpeciali 
potelfateabiplo  Chrilfo  concelfa,  iux- 
ta  illud , Sicut  mijit  me  Pater,  & ego  mittQ 


TOJ.Itcm  multas  gratias,&prxrogatiuas 
tali  muneri  accommodatas , vt  fuerunt 
abundantia  fpiritus  cum  confirmatione 
in  gratia, & in  fide, cum  quadam  fcientif 
plenitudine, ita  vt  in  rebus  fidei  nec  falli, 
nec  fallere  polTent,  vel  docendo,vel  feri 
bendo,  itemq;  vt  praeter  donum  lingua- 
rum , quod  ad  docendum  habebant,  ha- 
berent etiam  diredionem  fpiritus  ad  ca- 
nonice feribendum . In  hac  ergo  digni- 
tate verum  clf , Apoftolos  non  habuilfe 
fuccelfores,  erat  enim  extraordinaria, & 
folum  pro  initio  diiTeminandi  Euange- 
lium ,&  plantandi  Ecclefiam  re  qui  fi  ta, 
non  vero  ad  ordinarium  regimen  eius 
neceffaria. 

Vnde  etiam  in  hac  parte,  quoad  mul- 
tas  ex  didis  prxrogatiuis  Petro  non  fuc  Ron.°‘nlE, 
ceditur.  Praeter  hxc autem  duo,  aliquid  IQ 
lingulare  tributum  elf  Petro,  nimirum,  primaiao; 
ius  fupremi  Palforis , & Vicarij  Chrilfi  taomnlta 
in  eius  Ecdefia , fimpliciter , & abfolutc  Prlulleg'r> 
pro  quocunque  loco  , oc  tempore  ipe- 
data. Et  in  hoc  non  elf  comparandus  Pe 
trus  cum  exteris  Apolfolis , alias  nihil 
lingulare  accepiffet , & ideo  quoad  hanc 
partem  illatio  elf  nullius  momenti , & 
potius  (vt  dixi)  oppofitum  inferre  licet 
ex  lingulari  concefsione , & ex  ratione 
muneris . Potelf  autem  in  exteris  Apo- 
lfolis peculiari  modo  authoritas  Epifco- 
palis  quoad  iurifdidionem  confiderari, 
quatenus  ordinarium  regimen  ,&  fedem 
alicuius  Ecclelix  receperunt , ficut  Ia- 
cobus  frater  Domini  Hierofolymisco- 
Ifitutus  elf  Epifcopus , quod  tamen  de 
alijs  non  elf  certu,  quanuis  eadem  ratio- 
ne fieri  potuerit.  Quoad  hanc  ergo  Epif 
copalem  authoritate , quia  ordinaria  clf 
in  Ecdefia  , etiam  fucceditur  Apolfolis, 
ficut  IacoboSimeon  fuccefsit.Et  ita  quo 
ad  hoc  potelf  aliqualiter  admitti  compa- 
ratio, longe  tamen  diuerfa  ratione  , tum 
quia  hxc  ordinaria  dignitas  Epifcopalis 
non  elf  data  alicui  Apolf olo  extra  Pe-  Epiicepa'» 
trum,  iure  diuino,fed  mediante  Petro, 
vtde  Iacobo  refert  Eufeb.lib.2.Hilfor.  coiiar.i faii 
cap.i . & de  Ioanne  Ephefi  commoran- 
te verifimile  fit  ex  Irenxo  lib.  3 . cap.  3 . 
in  fine, vt  omittam, qux  de  Andrea,Bar- 
naba,&  alijs  hiftorix  referunt.  Vbi  ergo 
Apolfoli  vt  proprij  Epilcopi  particula- 
res Ecclefiasregebant,hmfdidio  illacer 
tis  limitibus  continebatur , & intra  illos 

tantum 


Apoftolis. 

Ettfcb. 

Jrenttui- 


Vide  Baro- 

nium  toro. 
i.Anoal.an. 

{equetib.  & 

1.0.14 


I. 

frima  afler 
tio. 


Plures  fi  - 
mul  Petro 
i0  ytimaiu 
fuccedere 
UOQ  JiolsUC. 

f- 


2. 

Prima  ratio 
todufion, 


tyjim. 


E 

& 

ii 

* 

i 

5 

*| 


C.rj « In  Romano  Efifcofo  Tetri potcfate perfeuerare.  2 87 


tantum  eis  fuccedebatur,  Petri  autem  iu  A 
rifdittio,  quam  aChrifto  immediate  re- 
cepit, fuit  vniuerfalis  pro  tota  Ecclefia, 

& ita  fuit  etiam  illi  proprium,  in  hac  dig 
nitate  fucceilorem  habere. 

C A P V T XIII. 

Romanum  Epifcopttmyerum  Petrifucceffo- 
rem  effe,&  in  eo  Petripotejlatem  pcr- 
feuerarc,ex  diurna  Scriptura  cre- 
dendum ejfe,oflaiditur. 

SVpponimus  id , quod  fatis  in  fupe-  g 
rioribus  probatum  eft  , femper  iil 
Ecclefia  requiri  aliquem  Petri  in 
eius  vniuerfali  regimine (ucceftore,  nuc 
vero  addimus, illum  in  vnoquoque  tem- 
pore vnum  tantum  fupremum  Epilco- 
pum,vnamq;  perfonam  efte  polle.  Quia 
ollenfum  eft,  Ecclefiafticam  rempubli- 
cam,eiusq;fpirituale  regimen  ita  femper 
confcruari  debere,  ficut  a Chrifto  eft  in- 
ftitutum,  eft  autem  monarchicum  ex  in 
ftitutione  Ghrifti;  ergo  ita  debet  per  fuc 
cefsionem  conferuarfiergo  vnus  tantum 
fimul,  feu  quouis  tempore  poteft  eile 
Petri  fucceflor  , licet  per  fuccefsionem 
in  diuerfis  temporibus  multiplicari , ne-  q 
cellarium  fit . Declaratur  amplius,  quia 
fi  plures  Epifcopi  fimul  Petro  fuccede- 
rent, tribus  modis  id  pollet  intelligi. 

Primo  vt  vnufquifque  eorum  fucce- 
deret  tantum  in  parte  palloralis  mune- 
ris, quafi  primatum  inter  fcdiuidendo, 
itavt  totus  quidem  ellet  in  omnibus  fi- 
mul,non  tamen  in  lingulis;  neque  in  om 
nibus  collectiue,  fed  diuifus  in  lingulis 
per  partes.  Et  hunc  modum  afteruifte 
referuntur  aliqui  ex  Proteftantibus,  al- 
legantes illud  Cypriani  de  Vnit.  Ecclef. 
Epijcopatus  ynus  ei?,  cuius  a ftnguiis  in  [oli-  D 
dum  pars  tenetur . Veruntamen  hoc  nihil 
aliud  eft, quam  vera  fuccefsionem  in  pri 
matu  Petri  negare:  na  eo  ipfo,quod  pri- 
matus eo  modo  diuideretur  inter  mul- 
tos , nullus  eoru  elTet  vniuerfalis  paftoV 
Ecclefiae,fed  tantu  eius  partis, quae  illi  co 
tingeret;  ergo  nullus  eorum  ellet  verus, 
&(vt  fic  dicam)  adaequatus  fuccclTor  Pe 
tri,nullus  enim  elTet  fupremus  {implici- 
ter,quem  ceteri  recognofceret,quod  ha- 
buit Petrus.  Et  Confequentcr  nullus  ef- 
fet petra  fundamentalis  Ecclefia: , & ad 


nullum  eorum  pertinerent  verba  Chri- 
tt),Pafce  oues  meas, quatenus  per  illa  om- 
nes oues  vni  Pallori  commendate  funt. 

Denique  in  nullo  eorum  vmtasEccle- 
fiae  feruaretur  , fed  potius  in  illis  multis 
Ecclelia  fcinderetur , ficut  Occidens,  & 

Oriens  in  diuerfa imperia  diuifa  luerut, 
quod'quantum  repugnet  vnitati  Ecclc- 
fiae  iupra  oftenfum  eft.  Nec  fenfus  ver- 
borum Cypriani  eft  ille  > quem  Prote-  Verus  Cy- 
ftantes  fingunt , cum  idemmet  Cypria- 
nus  tum  in  eodem  libro,  tum  alijs  locis 
iam  ftepe  allegatis  vnam  cathedram  ma- 
xime commendet, <5c  vnum  Epifcopum 
Ecclefia:  Catholicae,  fine  quo  eius  vnitas 
fubliftere  non  poteft.  Senfus  ergo  eft, 
Episcopatum  totius  Ecclefia:  vnum  elTe 
fubillo  tamen  particulares  efteEpifco- 
pos,quiin  partem  folicitudinis  vocan- 
tur,non  vtfupremiPaftores  infuis  dioe- 
cefibus , fed  fub  vno , qui  fupremus  eft. 

Quem  fenfum  fatis  declarauit  Cypria- 
nus , fubiungens, £cc/eyfi<  "^tia  eft, 
qua  in  multitudinem  latius  incremento  fa- 
cunditatis extenditur.  Etpoft  varia  exem 
plafumpta  ex  multis  radi js, ramis, vel 
fluminibus,  qui  vilitatem  liabent  in  ori- 
gine, de  vilitate  Ecclelia:  ita  concludit, 

Vnum  tamen  caput  esi>&  origo  vna,eyvua 
mater  facunditatis Juccejstbus  copioja , qua 
matrem  alibi  in  particulari  deiignat,  vt 
mox  videbimus. 

Secundo  modo  cogitari  poteft  fuccei  3 • 
r . . r 1 ■ ° 1 n . • Secunda ra* 

lioplurium  limulm  primatu  Petri, non  io 

diuifim  , fed  colledtiue , &per  modum 
vnius  tribunalis,  feu  congregationis.  Et 
hunc  modum  excogitare  potuerut,  qui 
non  obftante  primatu  Petri , dixerunt, 
generale  Concilium  efte  fupra  Papam. 

Quanquam  illi  fortalle  dicere  congere- 
tur, etiam  temporePetri,Apoftolorum, 
vel  Epifcoporum  Concilium  fu  i (fe  fu- 
pra Petrum,  quia  eadem  eft  feruanda 
proportio , neque  eft  maior  ratio  de  vno 
tempore , quam  de  alio , imo  nec  poteft 
aliter  dodtrina  fubfiftere,  vt  ftatim  ofte- 
dam.  Ita  vero  fentire  de  Petro, &de  eius 
primatu  non  foliam  fundatum  non  eft 
in  Euangelio, venim  etiam  verbis  Chri- 
fti  repugnat,  vt  conftatex  his  omnibus> 
qua:  de  primatu  Petri  diximus.  Nam 
Chriftus  Petro  commendauit  finlplici- 
ter  oues  fuas,fiue  figillatim  fingulas,fiue 
fimul  totum  earu  gregem  > Sc  fupra  illa 

Petra 


4. 

O pro 
r con  - 

o. 


2 88  Liber  $ . De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Petro  tribuit  potelfatem,  & ideo  totius 
corporis  Eccleli^  fundamentum  illum 
conlhtuit.  Ipfis autem  oui'bus,fiue  diui- 
fim , liue  fimul  toti  gregi  non  folii m po- 
teffas  fupra  Petrum  data  non  elf,verum 
edam  neque  vlla  omnino  poteifas  legi- 
tur immediate  aChritfocollata . Sed  de 
iioc  alus , nunc  enim  latis  a nobis  proba- 
tum elf,  Petro  (impliciter  datam  elle  po 
telfatein  fupra  totam  Ecclefiam,  no  pro 
eius  perfona  tantum,fed  vt  ei  {uccedere- 
tur.  Hoc  ergo  fuppofito,dicimus,fuccef 
forem  in  ea  potelfate  , quam  Petrus  ha- 
buit, vnam  tantum  perfonam  etTepolTe, 
«Scnon  plurium  congregationem , alias 
mutata  tuilTet  Chrilfi  :nltitutio,ex  mo- 
narchica  inArilfocraticam,auod  e(Ee  no 
potelf  line  eiufdem  Chrilfi  authoritate, 
quas  reuelata  non  elf , neque  per  Scrip- 
turam, neque  per  traditionem.  Et  dein- 
de illa  non  effet  fuccefsio,  fed  elfet  noua 
creatio,  feu  alterius  regiminis inlfitutio, 
cuius  originem  olf  edere  oporteret:  nam 
Petri  primatus  ex  vi  prunas  inlfitutio- 
nis  per  folam  fuccefsionemperfeuerat, 
vt  oifenfum  elf.  Denique  abif  rahendo  a 
qiiarlfione  de  comparatione  Papas  , & 
Concilij,  certum  elf , Petrum  habuiffe 
primatum  in  tota  Ecclefia,quandiu  actu 
non  erat  congregatum  Concilium , cu- 
ius congregatio  ex  volutate  Petri  pede 
bat,  cum  folus  ipfe  in  tota  Ecclelia  elTet 
fuperior ; ergo  fucceffor  etiam  Petri  in 
hac  eadem  potelfate  debet  elfe  vna  per- 
fona, vnum  Epifcopatum  gerens,  quid- 
quid inde  circa  illius  cum  Concilio  com 
parationem  fubfequatur,  quod  prasfenti 
inlfituto  nihil  refert. 

T ertio  tandem  modo  cogitari  potelf , 
habere  Petrum  fimul , 8c  pro  eodem  te- 
pore plures  fucce{Tores,diuifim,(Scin  fo- 
li dum  habentes  integrum  primatum,  & 
vniuerfalem  curam  paltoralem.  Et  hic 
modus  a nullo  etiam  haeretico  alfertus, 
aut  excogitatus  elf.  Nam  in  primis  re- 
pugnantiam inuoluit , quia  fi  plures  ef- 
fent primi, nullus  eorum  effet  pofitiue 
primus,  id  elf,  fuperior  omnibus,  fed  ad 
fummum  negatiue,id  elf, non  habens 
alium  fupra  fe;  vtrunque autem  repug- 
nat. Quia  ex  priori  membro  fequitur, 
nullum  eorum  fuccefsiffe  Petro  in  pri- 
matu,quia  Petrus  pofitiue  fuitomnibus 
fuperior , & (Impliciter  fuit  Pallor  om- 


B 


D 


nium  ouium  Chrilfi  extra  ipfum , quod 
nullus  illorum  haberet . Ex  altero  vero 
membro.  Si  vmtas  Ecclefiasdeif ruitur. 

Si  corpus  eius  monffrofum  fingitur,  vt 
pote  habens  fimul  duo  capita  aequalia, 
qua:  nec  pacem, nec  concordiam  inter  fe 
habere  potui  fient.  Et  ideo  ipfa  etiam  na- 
tura vniuerfa  hanc  Potentatuum  multi- 
tudinem abhorret,  vt  dixit  etiamPhilo- 
fophusin  fine  Metaphyficas  ,&  melius 
Cyprianus  de  Idolor.  vanit.  & Athana- 
fius  contra  Idola.  V nde  ipfa  etiam  bruta 
animalia  ducem  vnum  fequi  folent,  vt 
late  Hieronymus  epilfol.  4.  Denique  II 
alij  Apolfolinon  habuerunt  cum  Petro 
fimilem  aequalitatem , qui  fingi  potelf, 
aliquem  polfea  fuilTe  Epifcopum  fuc- 
celfori  Petri  mrifditfione  xqualem?  aut 
quae  fingi  potelf  inlfitutio , vel  necefsi- 
tas  pluriu  fimul  in  vnius  potelfatis  adae- 
quate,& in  folidum  fuccefsionisfElf  er- 
go certum  Petri  fuccelforem  vnam  tan- 
tum perfonam , feu  vnum  Epifcopu  elfe 
polle.  Quofemel  legitime  creato, vt  re- 
<ffe  dixitCyprian.epilf.52.  j QuifquisUm 
Epifcopus  fieri  Voluerit , foras  fiat  necejfe  Cyprm . 
eft, neque  babeatEccleftafticam  ordinatione, 
qui  Ecclefice  non  tenet  vnitatem.  Quifquis 
ille  fuerit , multum  de  fe  licet  iatfans,  & jibi 
plurimum  vindicans,  prophanus  etf,  alienus 
eft , foris  eft.  Et  cum  poft  primum  fecundus 
cjfe  non  pofsit , quifquispoft  vnum , qui  folus 
eft  e debeat, fafius  eft,  non  iam  fecundus  ille , 


fednullus  eft.  Sit  igitur  conilans  in  vna 


fede  Epifcopal^ijfeuin  vna Epifcoporu 
ferie  fuccefsionem  hanc  conlfituendam 
eile. 

Hinc  ergo  concludimus  folum  Ro-  e ^ r 

r °r  re  r r Secunda  aU 

manum  Jbpilcopum  elle  verum  fuccef-  fertio dc fi- 

forem  Petri,  Sc  potelfatem  Petro  datam  de, 

adoues  Chrilfi  pafcendas,  in  illo  perfe- 

uerare . Harcaffertio  certa , & catholica 


fide  tenenda  elf , nam  licet  exprc(Te,&  SolujRoma 

. . . „ L nus  Kpilco- 

mproprijs  terminis  m Sacra  Scriptura  puseftveru 


non  legatur, in  principijs  in  illa  reuelatis  Fecri  (u«ef 
virtute  continetur , quod  per  Ecclefiam  for< 
fufficienter  declaratum  effiimo  quadam 
rerum  euidentia  ,&  experimento  con- 
flat.Declaratur  in  primis, nam  exScrip- 
tura  habemus , Petro  datum  clTe  prima- 
tum Eccefiae,  vt  perpetuo  in  illa  duratu- 
rum, vt  fatis  probatum  eft.  Haec  autem 
duratio , cum  non  effet  futura  in  vna,  & 
eadeperfona  , necelTario  futura  erat  per 


C.r  j*  In  Romano  Epifcopo  Tetri  pote  jiat  e per  fenerare.  2 8 $ 


plurium  perfonarum  in  eadem  dignitate  A 
fuccefsionem  , & hoc  etiam  fufficienter 
in  Scriptura  cotinetur,  non  per  additio- 
nem aliquam, fed  per  legitimam  eiufdem 
Scripturae  interpretationem. In  qua  au- 
tem Sede  , vel  Epifcopatu  relicla  fuerit 
haec  fuccefsio , & perfonaru  feries  in  hac 
dignitate  fuccedentium , Scriptura  non 
retulit, quia  hiftoria  canonica  noui  tefta- 
r^enti  vlquead  mortem  Petri  non  per- 
uenit.Ideoq;  vt  Ecclefiae  certo  conflet, 
in  tali  fede  impletam  effe,&  hactenus  im 
pleri  inftitutionem  a Chrifto  fadam,  & 
in  Scriptura  reuelatam,fatis  eft,  vt  appli  g 
catio(vt  fic  dicam)  illius  inftitutionis,& 
dignitatis  ad  taiem  epifcopatum  per  eui 
dentem  traditionem , & continuum  , ac 
notifsimum  vfum  eidem  Eccieha;  fuffi- 
cientifsime  proponatur. 

6,  Nam  ficut  in  primo  libro  ex  ratione. 
Vicarium  inftitutione,&  fine  Ecclefi^  Chrifti  ne- 
Chrifti  vifi  ce{fariu  e{fe  oftcndimus,illam  in  indiui- 

dtrmba  - ^u0  * ^ *n  Part'cu^ar^  e^e  vifibilem , ita 
n iede  effe  ex  inftitutione , & fine  muneris  V icarij 
debere*  Chrifti , neceffariu  eft, illum  elle  vifibile 

Ecclefiae,  in  particulari , ac  determinata 
fede,  <5c  fuccefsione.  Quid  enim  prodef- 
fet  Ecdefise  cofuse  credere, eife  in  terris 
aliquerh  Epifcopum , feu  epifcopatu  cu.  ^ 
potcftate , & munere  V icarij  Chrifti , fi 
in  particulari  non  agnokeret  ,ac  certo 
crederet, quifqam  talis  epifeopatus  effeti 
Aut  quomodo  poftent  ques  fuu  Paftore 
fequi,vel  ad  illu  recurrere,  vel  vocc  eius 
audire, &recognofcere,nifiin  particula- 
ri talem  Epifcopu  in  tali  fede, vel  epifeo- 
patu  federc  crederent?  Sicut  ergo  Eccle- 
fia  vifibilis  non  tantum  fide  humana,  fed 
etiam  diuina creditur  effe  veraEcclefia, 
quiafenfibiliafigr!a,per  quae  videtur,no 
funt  ratio  credediffed  proponunt  vt  eui- 
denter  credibile,i!lam  effe  veram  Eccle-  j) 
fiam,  quam  Deus  femper  in  mundo  effe 
futura  reuelauit : ita  non  folum  fide  hu- 
mana , fed  etiam  diuina  credendum  eft, 
Romanum  Pontifice  effe  caput  vifibile 
huius  Ecclefi^  vice  Chrifti, quia  figna  il- 
la, quibus  hoc  caput  oftendimus, faciunt 
credibile  euidenter, illum  effc,queChri- 
ftus  ex  vi  fuae  inftitutionis  Vicarium 
fuum  conftituit.Hoc  ergo  mododici- 
mus,alTertionem  pofitam  effe  de  fide,  & 
in  Scriptura,  Ecclefiae  traditione  adiun- 
cta,  fuf  fidenter  contineri. 


SupereftjVt  figna, & teftimonia  huius 
euidentis  credibilitatis  afferamus . Pri-  probatur 
mumqj  Scquafi  fundamentale  iit,  D.Pe  coBclufip. 
trum  in  Epifcopatu  Romano  vltimo  te- 
pore vitae  fuae fedille,ibique mortuum 
f uiffe ; nam  hinc  fit  confequens , vt  luc- 
ceilores  eius  in  eadefedepermanferint. 

Vt  antecedens  melius  intelligatur , tria  cus  pmilQ 
tempora, feu  ftatusin  Petro  poftChnlti  primacn. 
afcenfionem  diftinguerepoilumus.  In 
primo  praefedit  vmuerfah  EccleliaeChri 
ibi  fine  determinatione  ad  propriam,  <Sc 
fpeciale  curam  alicuius  particularis  epif- 
eopatus, nimirum  per  quinque  vel  fex 
annos  prius  quam  Antiochia;  fedem  fi-  ~ . 
geret,  vt  ex  Eufebio  in  Chronico,  & ex  * 
alijs antiquis  hiftorijs  confiat.  In  fecudo 
fedit  Petrus -Antiochiae  ab  vltimo  li- 
beri j anno  per  feptem  annos.  Quibus  fi- 
nitis fecundo , vel , vt  alij  volunt , tertio 
Claudij  anno , & quadragefimo  quarto, 
vel  quadragefimo  quinto  aduentusChri 
fii  Ecclefiam  Romanam  fundauit,  ac  fe- 
dem fuam  in  eamtranfiulit,  ibiqj  vfque 
admortem  fedit,  quam  in  eadem  vrbe 
Roma  per  martyrium  paffus  eft. 

Hinc  ergo  fit,  fuccefsionem  in  cathe- 
dra Petri  nonpotuiffe  in  Hierofolymi-  ®* 
tana,vel  Antiochena  Ecclelia  cotingere. 

Quia  in  priori  nunquam  fedit,  fed  in  ea 
Iacobum  primum  omnium  federe  fecit, 
cui  Simeon  fuccefsit , vt  diximus,  & eft 
in  hiftorijs  notum.  Inpofteriori  autem 
non  permanfitjfed  ad  tempusjtantum  in 
ea  fedit , & confequentcr  adhuc  viuens, 
ibi  fuccefforem  habuit,  quem  ipfe  fua  au 
thoritate  conftituit,  vel  Euodium,  vel  , 
Ignatium,  de  quo  videri  poteftTurria-  Turrun, 
nus  in Conftitutiones  Clementis lib.  7. 
cap.46. &Baron.inMartyriolog.  die  i. 

Februarij.  Succefsit  autem  Euodius  Pe- 
tro in  particulari  epifcopatu  Antioche- 
no, non  vero  in  primatu,  feu  epifcopatu 
vniuerfali  .Nam  Antiochenam  fedem, 
nona  Chrifto  immediate,  feu  diuino  iu- 
re,  fed  arbitrio  fuo,  & humano  iure  Pe- 
trus fibi  affumpferat,  &ideo  facile  po- 
tuit illam  relinquere,  & alteri  tradere. 
Pontificiam  aute  dignitatem  immediate 
a Chrifto , & diuino  iure  habuit,  ideoq; 
quandiu  vixit,  illam  no  reliquit,neqj  vt 
exi ftimo, relinquere  potuit,quia  ex  im- 
mediata eleftione,  & collatione, ac  prae- 
cepto ipfiufmet  ChriftiEcclefia  vniuer- 
J>b  falem 


Sotum  in 
Romana  fe 
de  potuille 
Petrum  ha- 
bertfPrima- 
tus  fucceflo 
tem. 


9‘ 

Refellitur 
‘euafio  quo- 
rundarn  hae 

reticorum. 


l.Petr.  y. 


Satder. 

Bellam* 

Uicron. 

Eujeb. 


io. 

Sandcr.Iib. 
j.  dc  Clane 
Dauid.cap. 

(< 


290 


Liber  3.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


fale  habuit  fibi  comendata . Relinquitur 
ergo,  vt  in  Romana  Sede  Petrus  habue- 
rit fui  Pontificatus  fuccefTorem , tu  quia 
in  nulla  alia  poteft  e fle  vefligium,vel  ra- 
tio huius  fu  ccefsionis, etiam  fi  fit  Alexa- 
drina,  quia  nunquam  Petrus  in  ea  Pedit, 
vel  Conflantinopolitana  , quae  viuente 
Petro  fundata  non  fuit,  tum  etiam^quia 
Petrus  in  morte  habere  debuit  fucceilo- 
remj  ergo  in  epifcopatu,in  quo  mortuus 
efl,fdlicet,Romano,  illum  habuit. 

Non  defuerunt  nihilominus  haereti- 
ci , qui  vt  vim  huius  argumenti  fugeret, 
Petrum  Romae  fedifle,  aut  in  ea  mortuu 
elTe,negauerint.Sed  fuperuacaneum  du- 
co,contra  eos  difputationem  longiorem 
texere, tum  quia  neque  Rex  Angli^  hoc 
infinuat , neque  vt  opinorProteflantes 
Anglicani  in  hac  fententia  permanent, 
licet  fortaflealiquado  illam  tentauerint, 
tum  etiam  quia  euafio  illa  nullum  habet 
veritatis  vefligium , neque  probatione, 
cui  refpondere necefle  fit. Aliunde  vero 
Petrum  Romae  fui{fe,ipfiufmet  verba 
indicant  epiPt.  1 .cap.  5. Salutat  yos  Ecck- 
fia.quee  eftin  Babjlone  collega  ^ ibi  enim 
nomine  Babylonis  Romam  fignificari, 
omnes  Catholici  interpretes,  Sc  Dofto- 
res  interpretati  funt , quos  moderni  ibi 
congerunt,  & ideo  eos  referre  non  eft 
neceflemam  inferius  etiam  traftando  de 
Antichriflo  aliquid  de  hocpunfto  attin 
genius.  Ac  denique  in  eadem  Roma  Pe- 
trum vfqpe  ad  mortem  Pontificatum 
gcfsifle,  Scibi  mortuum  efle, omnes  Pa- 
tres antiqui  tam  Graeci,  quam  Latini  Co- 
muni  confenfu  tradiderunt,  quos  late 
refert  Sander.  lib.  6.  de  Vifibili  monar- 
chia cap. 10.  ScBellarmin.  lib.z.  de  Ro- 
rilano  Pontifice  a principio  per  plura  ca- 
pita. N unc  fufficit  nobis  authoritas  Hie 
ronymi  lib.  de  Scriptorib.  Ecclefiaft.  & 
ad  Galat.2.  Sc  Eufebij  in  Chronico,  cu- 
ius fele  verba  Hieronymus  mutuatus 
efl,  &cu  eisalij  tam  Latini, quam  Graeci 
hiftorici  confentiunt . Procter  teflimo- 
nia  ipforummet  Pontificum  fuccefloru 
Petri,  quae  llatim  referemus. 

Addunt  deniq;  nonnulliCatholici, li- 
cet haereticis  daremus , Petru  non  fuifle 
Romae , nihilominus  potuilPe  Pontifice 
Romanu  efie  fuccelTore  Petri : nam  po- 
tuit Petrus  alibi  exificns,aut  fedens,  vel 
Romae , vel  alibi  fuccelTore  fibi  deligere. 


B 


D 


Quod  quide  vere  diflu  efl: , Sc  ex  abun- 
dantia ad  confufione  hacreticoru, proce-  jstj 
dit  tamen  folu  de  pofsibili , feu  de  pote-  trus 
flate.Vtautedefaflo  confiet, multu  re-  n°n ledilTei 
fert, quod  Petrus Epifcopus  Romanus 
fuerit  vfq;  ad  morte . N am  fi  Petrus  ali-  ^ p 
bifedemhabuilTetvfquead  mortem, vt  mftituere/ 
Romanus  Epifcopus  in  Pontificia  fede 
illi  fuccedcret , oporteret  illa  inftitutio- 
nemoflendere  ex  peculiari  Petri  ordi- 
natione, qu£  re  vera  non  extitit,qu  ia  fio 
alibi,  fed  in  Romana  fede  , & vrbe  mor- 
tuus efl.  Quo  polito  non  fuit  neceflaria 
noua  inflitutio,  aut  voluntas  Petri,  nam 
ex  natura -rei,  fuppofita  priori  inftitu- 
tione  diurna,  qui  in  Romana  fede  Petro 
fuccefsit , primatum  etiam  eius  confe- 
quutus  efl, Scita  per  fuccefsionem  ad  re- 
liquos Romanos  Potifices  deriuatus  efl. 

Aliter  vero  fugere  poliunt  aduerfarij, 
etiamfi  velinuiti,  fateri  cogantur,  Petru 
fuilTe  Epifcopum  Romanum  vfque  ad  h*rericora 
mortem, videlicet, inde  folum  fequi,fuc- 
celforemPetri  fuilfe  Epifcopumiloma- 
num,non  tamen  re  fle  inde  colligi,  eun- 
dem fucceflorem  fuifle  etiam  totius  Ec- 
clefiae  Catholicae  Epifcopum,  Sc pallo- 
rem. Quia  hae  due  dignitates, feu  epifeo- 
patus  diftinfti  funt , Sc  feparabiles:  nam 
pote  A efle  Pontifex  Ecclefiae  vniuerfa- 
lis , licet  non  fit  Epifcopus  alicuius  dioe- 
cefis  particularis , ficut  inj^etro  in  initio 
fui  Poiltificatus  vidimiis.  Poteftpraete- 
rea  vniuerfalis  illa  dignitas  prius  coniu- 
gi  cum  particulari  Epifcopatu, St  poflea 
ab  illo  fepatari , ficut  faflum  vidimus  in 
fede  Antiochiae , vbi  Petrus  habuit  fuc- 
telTorem  inAntiocheno  epifcopatu, qui 
non  fuccefsit  in  Papatu  j ergo  potuit  idq 
contingere  in  morte  Petri,  Sc  Romano 
Epifcopatujquia  in  ipfo  etiam  Petro  co- 
iunflio  talis  Epifcopatus  cum  primatu 
non  erat  de  iure  diuino  , fed  humano, 
vtique  ex  voluntate  Petri , Sc  ita  potuit 
facile  per  mortem  celfare.  Imo  eo  ipfo, 
quod  fucceflor  Petri  a Romana  tantum, 

Sc  non  ab  vniuerfali  Ecclefia  eleflus  efl, 
videtur  confequens  , vt  in  particulari 
epifcopatu , non  in  vniuerfali  fuccelfe- 
rit. 

Refpondemus,non  minus  certum  ef- 
fe,primum  fuccefTorem  Petri,  Sc  confe- 
quenter  reliquos  in  epifcopatu  Eccle- 
fiae Catholica,  quam  in  Epifcopatu  Ro' 


12. 

Refellitur 

euafio. 


manae 


C.  14 4 Roma.  Potif.  Petri fuccejf.ejfe ex T at rib.oft editur,  apr 


jnans  Ecclefia:  fuccefsiflfe . Hocproba- 
r mus , quia  vna  tantum  perbona  femper 
Petro  fuccefsit , vtex  hiftorijs  confiat, 
Succcflor  & ex  Patribus,  quos  capite  fequenti  re- 
p«ri  iu  Ko  feremus;  ergo  vel  illa  perbona  fimul  cum 
nuto  tpi-  epjfcopatu  Romano  primatum  Ecclefie 
copatu , m qU0cl  intendimus ; 

fiaraneceb  bine  fuccebsione  relictus  e 
fjdo  (uccd  hocautepofterius  eftimpoEibiie,  quia 
k eflcoritra  ms  diuinum,&  contra  pro- 
mibsionein  Chrifti;ergo  prius  eft:  omni- 
no certum.  Quocirca  ex  quo  Petrus  be„ 
dem  fuam  Roma:  collocauit,&  Pontifi- 
calem dignitatem  ilii  Epibcopatui  con- 
iunxit  (liue illa  coniunctio  fuerit  ex  di- 
uina  inftitutione  ,per  fpecialc  praecep- 
tum, ac  reuelationem , vt  aliqui  volunt, 
fiuc  fuerit  ex  humana  voluntate  Petri, 
licet  diuinitus  infpirata)  eo  jpfo,  quod  a 
Petro  viuente  mutata  non  eft,  rata  man 
fit  ,ideoq;  qui  Petro  in  Epifcopatu  fuf- 
fcctus  eftjilli  in  vtraque  dignitate  necef- 
bario  fuccefsit.  Et  quidquid  fit  de  iila 
quzftione,quae  a T heologis  difputatur, 
an  pofsit  Summus  Pontifex  feparare 
primatum  a Romana  fede , <Sc  illum,  vel 
in  alio  epifcopatu  collocare,  vel  ab  om- 
ni particulari  epifcopatu  feparatum  re- 
linquere,certum  elTe  exiftimo,dum  ali- 
quis Summus  Pontifex  id  non  fecerit, 
non  polfe  vniuerfam  Ecclefiam, vacante 
Papatu,  id  efficere , quia  non  poteft  in- 
ferior poteflas  mutare , quod  per  fupe- 
riorem  conftitutum  eft,&  quia  ficut  Pe 
trofoli  datus  eft  primatus  proipfo,& 
fuccelforibus  eius , ita  ad  folum  illu,feu 
ad  Summum  Pontificem  fpettat  deter- 
minare fedem  Pontificalem, & modum 
ele&ionis , & fuccefsionis  eiuspratferi- 
bere  . Sic  ergo  cum  Petrus  fuam  fedem 
Romae  collocauerit,  & in  illa  totum  fuu 
primatum, Scpoteflatem  contulerit,  il- 
lamq;  inftitutionem  viuens  non  muta- 
ucrit , non  potuit  poftea  Ecclefia  ace- 
phala  per  mortem  Petri  illam  inftitu- 
tionem  mutare , ideoqj  fuccelfor  Petri 
in  Epifcopatu  Romano  ex  necefsitate 
fimul  in  primatu  fuccefsit.  • 

Neque  obftat,  quod  illius  fuccefforis 
ij,  elecftio  a clero  Romano , <Sc  non  ab  vni- 
uerfa  Ecclefia  fatta  fuerit, nam  (vt  dixi) 
determinare  modii  fuccefsionis  non  ad 
corpus  Ecclefia:  , fed ad  ipfiim  Petrum 
pertinebat,  ideoq;  ficut  voluit  Petrus, 


vel  primatus 
fi,  & perijtj 


A 


B 


C 


D 


Pontificatum  in  fede  Romana  fiabjliter 
collocare, ita  etia  llatuir,electionem  fuc 
celloris  a clero  Romano  fieri.  V el  certe 
Petrus  ipfe  Clementem  libi  fucce  flore 
dehgnauit,  vtauthor  efi  jpie  Clemens 
epitt.  1 .ad  Iacob.lratremDomini,<3c  lib. 
7.Confiitution.cap.45 . licet  (vt  proba- 
bilior fententia  fert)  ipfe  Lino,  6t  Cieto 
prius  ceilerit , Sc  poftea  illis  fuccellerit. 
Atque  ita  omnes  illi  in  Potificatu, fimul 
cum  Epifcopatu  Romano  fucceilerunt, 
eodemq  ue  modo  fuccelsio  ad  omnes  ie- 
quetes  EpifcoposRomanos  dcriuataeft. 

C A P V T XIIII. 

Romanum  Pontificem  fuccejjore  ejje  Petri, 
teftimonijs  SanHoru  Patrii  ofieditur. 

C'>K  VM  ad  confirmanda  omnia  fidei 
j dogmata , magna  vim  habeat  Ec- 
cleliafiicatraditio,  maximam  pro 
fecfo  in  praebenti  articulo  habere  debet, 
quia  vcluti  in  quodam  faifio,  & rerii  co- 
curfu,  contiriuaqj  fuccebsione  confiftit. 
ldeoqj  neceflariu  duximus,  omni  tcfti- 
monioru  genere  veritate  hac  cofirmsre. 
Et  primo  vtemur  teftimonijs  antiquoru 
Patrum, qui  non  folum  affirmant,  Epifi. 
copos’  Romanos  Petro  inPotificatu  luc- 
cefsifle,  fed  etiam  inter  praecipua  funda- 
;mcta,&  figna  verae,&  catholicae  Ecdefig 
han c enumerant  fuccefsione,  vt  in  lib.  1 . 
faepe infinuatu  eft,<3cnunc  breuiter  rece- 
febimy.  Primo  enim  Irenx.lib.3.c.5.fic 
inquit , Quonia  yaldc  longum  esi,  omnium. 
Ecclefiaru  enumerare  fucce fiones, maxima, 
& antiquifsima,^  omnibus  cognita  dglo- 
riofif simis  ^ Ipofiolis  Petro ,& Paulo  Roma 
fundata  ,&cofiituta  Ecclefia  indicate s,&c. 
Et  infra . Fundantes  igitur , & inftruentes 
Beati  Apofioli  Ecclefiam , Lino  epifcopatu 
adminiflrddaEcclcfia  tradiderut. Etpoftea 
enumerat  fu cceflores  vfq;  ad  Eieuteriti. 
£t  in  illisvcrbis  aduerto  fimpliciter  dice- 
re, Epifcopatu  adminifirada  Ecclefia  tradis 
derunt,  &finereftrictione  ad  Romanam 
Ecclefiam,  quia  non  poterat  vna  ab  alte- 
ra feparari , & ideo  de  Romana  Ecclefia 
premifit.^d  hac  Ecclefia  propter  potetiore 
principalitate,  necejfe  efi,  omnem  conuenire 
Ecclefiam, hoc  ett,eos,quifunt  yndt^fidcles, 
in  qua  femper  ab  his , qui  funt  vndirj;  confer - 
nata  efi  ea, qua  efi  ah . Apofiolis  traditio. 

Bb  1 Secun- 


Clemen. 


i. 


Irent 


Lib.  s.T>e  Primatu  Summi  Pontificis. 


Secundo  Auguftinus  contra  epiftola 
2’  Fundamenti  cap.  4-  inter  certa  indicia 
Augujl.  Catholica  Ecclefix  hoc  ponit  * Ab  ipfa 
Sede  Petri  <ApoftoU,cui  pafcendas  ouesfiuas 
pofl  rcfurrcciionem  Dominus  commendauit 
yftjj  ad  prafentem  Epifcopatum  fuccejsio  ja- 
ter dotum  . Et  in  Pfalmo  contra  partem 
Donati , Numerate  Sacerdotes  vel  ab  ipfa 
Petri  Sede  . Et  in  ordine  ilio  Patrum  , quis 
cui jucccfsit  videte.  Ipfa  efl  Petra, quam  non 
vincunt  fiuperba  inferorum  porta  . Vbi  cla- 
rifsime  oftendit-,  fuccefsionem  efTe  in 
ipfa  Pontificali  dignitate,qux  per  Petra 
fignificatur.  £titalibr.2.  contra  Litter. 
Petilian . cap.  j i . eandem  dicit  etTe  ca- 
thedram Ecclefix  Romanae,oc  cathedra, 
in  qua  tunc  Anaftafius  fedebat . Ac  de- 
nique epift.  16) . fuccefsiones  omnium 
Pontificum  a Petro  vfque  ad  Anafta- 
Optatus . finm  enumerat.  Simili  modo  Optatus 

libr.  2.  contra  Parmenian.  Videndum  efl 
(ait)  qui,  & vbi  prior  cathedra  [ederit.  Et 
infra.  Negare  non  potes, [cire  te, in  vrbe  Ro- 
ma Petro  primo  cathedram  Epifcopalem  effie 
collatam , in  qua  [ederit  omnium  ^ ipoflolo - 
rum  caput  Petrus,  in  qua  vna  cathedra  vni - 
tas  ab  omnibus [eruaretur. Vbi  clare  loqui- 
tur de  cathedra  Epifcopali  fupra  totam 
Eccleliam.Vndc  addit  inferius;  Ergo  ca- 
thedra vnita  , qua  e[l  prima  de  dotibus  (fci- 
licet  Eccleliae  Catholicae ) [edit  prior  Pe- 
trus, cuifuccefsit  Linus,  &c.  vfque  ad  Si- 
ricium. 

Eandem  fuccefsionem  accurate  re- 
F • ?'  fert  Epiphan.  haeref.  27.  circa  finem,  & 
pip.an.  pofi-fiiam  fubiungit.  Et  ne  quis  miretur  y 
quod  fingula  ita  exacbe  recen[emus , per  hac 
enim  femper  claritas  oflenditurdentiens, ad 
claritatem  verae,  & catholicae  doctrinae 
neceftariam  efie  huiufmodi  fuccefsione, 
eiusque  notitiam,  quia , vt  de  Petro  ipfe 
dixit  in  Ancorato  circa  principium, 
Hac  e[l  Petra  firma , fuper  quam  Ecclefia 
cedi  ficata  efl  ,&  porta  inferorum , qua  funt 
harefes,&  harejiarcha , non  valebunt  ad- 
uerftis  illam.  Iuxta  enim  omnem  modum  in 
ipj  0 firmata  efl  fides , qui  accepit  claues  coe- 
lorum, & foluit  in  terra  ,&  ligat  in  coelo. 
Quam  petram  , 8c  poteflatem  vfque  ad 
fua  tempora  per  fuccefsionem  deducit, 
vt  nfiendat  in  ea  e(Te  firmatam  fidem, 
contra  quam  haerefes  non  praeualent  . 
-andein  Pontificum  feriem  defcripfit 
v e r ( 1 b u s Tertullianus  lib.)  .contraAlar- 
‘ * \ 


A cionem  Cap.vltim.vbi  loquens  de  Apo- 

ftolorum  difcipulis,  qui fuccejfere  peror-  rtuli . 
bem, fubiungit.  Ex  quibus  eleflum  magnu, 
plelncp  probatum  . Hac  cathedra  Petrus,  qua 
J ederat  ipfe  locatum . Maxima  Roma  Li- 
num primum  confidere  iufsit , & extera, 
quae  profequitur  vfque  ad  Thelefpho- 
rum,  de  cuius  tempore  dicit.  Conflabat 
pietate  vigens  Ecclefa  Roma  compofita  a 
Petro  cuius  juccejfor  & ipfe  Aannfioco  no- 
no cathedram  Jujcepit  Higinus . Et  poftea 
Pium,&  Anicetum  recenfet.  Et  lib.  de 
Prxfcript.cap.30.  mentione  facit  Eleu- 

teri  j, qui  polf  Anicetum, imo, & poli  So 
terum  fedit.  Sic  enim  ait,  Conflat , catho- 
licam primo  do  Annam  credidiffie  apud  Ec - 
clefiam  Romanenfem,  donec  ( fupple,  rele- 
gatus eft  Marcion  ) jub  Epifcopatu  Eleu- 
teri  Bene  didi , & cap.  3 6.  Habes  Romam, 

Vnde  nobis  quocf  autboritasprafo  e fi  . Sta- 
tu felix  Ecclefa, cui  totam  doAnnam  Apo - 
floli  cum  [anguine  fuo  profuderunt, vbi  per 
totam  doctrinam  intelligo  etiam  firmita- 
tem,<3c  doctrinae  incorruptionem. 

Denique  D. etiam  Hieronymusiirc- 
uiter  fuccefsionemhancdeclaratlib.de  A' 
Scriptorib.Ecclefiaft.in  Clement. Et  fe-  "tem‘ 
£ pe  Cyprian. agens  de  £lecfione,&  ordi- 
natione Cornelij,prxfertim  epift. 4?.  ad 
Cornelium , vbi  prius  Ecclefiam  Roma- 
nam vocat,  Ecclefa  catholica  radicem,  & 
matricem.  Poftea  vero  dicit , Nunc  Epifi- 
copatustui  & veritas  pariter  ,&  dignitas 
apertifsima  luce , & manifefiijsma  ,&  fir- 
mifsima  comprobatione  fundata  efl.  Vtte 
(ficut  prius  dixerat ) vniuerfi  Collega  no- 
ftri,&-  communicationem  tuam, id  efl, catho- 
lica Ecclefa  vnitatem , pariter,  ac  charita- 
tem  probarent  firmiter,  ac  tenerent,  vbi  da- 
re docet  Epifcopum  Romanum  rite  ele- 
dum  ita  efte  Petri  fuccefforem,vtinil- 
D lo  vniuerfalis  fundetur,&:  vniatur  Eccle 
fia , ficut  in  Petro  fundata,  & vnita  fuit. 

Vnde  loquens  de  eodemCornelio  epift. 
jf2.  ad  A ntonianum  : Fabius  ef  (inquit) 
CorneliusEpifcopus ,cum  nemo  antefefablus 
effiet, cum  Fabiani  locus, id  e(l,cum  locus  Pe- 
tri,& gradus  ‘cathedra fiacerdotalis  vacaret. 

Atque  hi  quidem  Patres  de  ipfa  fuccef* 
fione  Pontificii  in  fede,  & dignitate  Pe- 
tri exprefsius  loquuntur  , funt  vero  alij 
plurimi , qui  dignitatem  ipfam  in  Epif- 
copo  Romano  recognofctmt , & exag- 
gerant,quos  infra  cap.  17.  referemus. 

CAP. 


C,  r 'jtPont. .Rom.Petro  in  Trim.fuccelex  Tonti.comp.  s 9 3 


Qi 


C A P V T XV. 

Pontificem  Romanum  in  digmtate,&pete- 
flate , ac  Primatu  Ecclefia  fiucceffiorem  effie 
Petri  eorundem  Pontificum  autbo- 
ritate  comprobatur . 

V A N V I S hoc  probationis 
genus  Proteftantes  parum  mo- 
ueat , vt  infra  dicam , nihilomi- 
nus illud  omittendum  noncenfui  ,turri 
quia  re  vera  eft  grauifsimum,<jc  pro  Ca- 
tholicis vtilifsimum,  multaq,  argumen- 
torum genera  in  fe  comple&itur  : tum 
etiam  quia  Rex  Iacobus  in  fuaPraefat. 
pag.  60,  cum  dixilTet  , Petrum  elTe  pri- 
mum,vel  Principem  Apofiolorum  aeta 
te, vocatione, vel  ad  fummum  ordine, no 
poteffate,  fubiungit,  Nec  aliquid  fibi  am- 
plius trecentis  poti  Chrifhm  annis  Romana 
fidis Epifc opus  arrogauit . Vt  igitur  tefti- 
monium  hoc  per  errorem , <Sc  deceptio- 
nem a Rege  datum  elTe  conuincam,  non 
foliim  per  trecentos , fed  etiam  per  fex- 
centos.,  vel  plures  Chrifti  annos  difcur- 
ram,  & euidenter  offendam , Romanos 
Pontifices  a principio  nafcentis  Eccle- 
fe, Primatu  Ecclefise  non  tantum  quo- 
ad ordinem  politicum , fed  multo  magis 
quoad  fuperioris  authoritatem  , & pote- 
ftatem  & Petro, & fibi  arrogalle. 

Vtautem  verborum,  & teftimonioru 
. vis  percipiatur , oportet  aduertere , va- 

p“n  nos  elTe  modos,  quibus  Pontifices  fuam 

tificesfuam  dignitatem  aftruunt.  Vnus  eft  exprefTe 
dijDiiacern  in  Petro  declarando  excellentiam  pote- 
ftatis,feq;  appellando  fuccelTores  Petri, 
& verba  de  Petro  difta , fibi  applicando. 
Alius  eft,eos  dignitatis  titulos  affuinen- 
do,  qui  non  nifi  ratione  talis  Primatus 
cis  conuenire  polfunt . Alius  eft,fibi  at- 
tribuendo , vel  referuando  a&usfupre- 
mae  iurifdi&ionis,  & fpiritualis  poteft  a- 
tis  fupra  totam  Ecclefia.Cum  enim  exi- 
ftimari  nonpofsit,iniufte  iurifdiftione 
vfurpare  voluilTe,fupponuntjin  illa  fede 
fuccefsionem  in  hac  fuprema  dignitate 
conferuari.  Vltimus  denique  efl,ex  pro 
felfopro  hac  veritate  pugnando,&  con- 
tra errores  illi  repugnantes  difputando. 
Ex  quibus  loquendi, & probandi  modis 
& ex  varijs  aftibus  fupremae  poteftatis, 
quos  Romani  Pontifices  femper  exer- 
cuerunt,varia  genera  argumentorum  ad 
confirmandam  veritatem  fumi  poliunt. 


2. 

Virij  modi 


iftruimt. 


B 


Vt  tamen  perpetua  Ecclefie  traditio  eui 
dentius  pateat , comodius  vifum  eft,fer- 
uato  temporum  ordine , quid  linguli  Po 
tifices  in  omnibus  feculis  defuo  Prima- 
tu docuerint  proponere. 

P rimo  ergo  Anacletus  Papa  Epiff . 1 . 3 • 

ApolfolicamSedem  efife  dicit, fuper  qua  ^naclet. 
Chriftus  fundauit  Ecclefia,&  ideo  maio  Eapa. 
res  caufas adipfam  pertinere, & Epift.a.  Ieitl“onu 
tcclejite  (inquit ) gubernacula  tenemus, 8c  vfoue  at|tre 
Epilf.3.exprofeflohanc  veritatem co-  c&cefsitrjum 
firmat, & declarat, dicens,  Romanam,  & Chrifti  an  - 
Apoftolicam  Ecclefiam  ab  ipfo  Salua-  num* 
tore  primatum  obtinuiffe , <Sc  eminentia 
potellatis  fuper vniuerfas  Ecclefias.  Se- 
cundo Euarilfus  Epift.  1 . Romanum  Epif 
copum  caput  yocat,  ad  quodindubijsrecur - Euarifi.pa 
rendum  ejl.  Alexander  primus  Epift.  1.  pa. 
vocat  apicem,  & caput.  Tertio,Sixtus.I.  Allex  and. 
Epift. 1.  Omnium  Ec cie fiaru caput.  Quar-  1. 
to,  Anicetus  Epift.  vnica,ad  fe  pertinere , Sixtus.  1 . 
ait,  terminare  omnia Epifcoporum  indicia.  Aniceius. 
Quinto,  Idem  habet  Eleuterius  mfua  Ele uteri9. 
Epift.cap.2.  Sexto,  Vicftor.  Epift.  1. ad  Vitior. 
Theophilum  dicens.  Contrarium  agere, 
nihil  aliud  cjfie,  quam  A pojl olorum juccefso- 
r um  que  ip forum  terminos  tranfgredi , ac  de- 
creta yiolare . 

Zepherinus  Epift.  1. ex  loco  Matth.  4- 

16.  vbi,  caput  totius  Ecclefiae  vocat  Ro-  K. cphcrin 9 
manam  Eccleham  , & ad  eam  ceteras 
Apcftolica  authoritate  inftruere , perti- 
nere dicit,  &in  fin t, Memor  enim  Jum,me 
fub  illius  nomine  Ecclefice  pue  fidere,  cuius  a 
Domino  lefu  Cbrifto  ejl  glorificata  confef-  ' 
fio,  & cuius  fides  omnes  femper  defiruit  er- 
rores. Odtauoidem  fupponitAnterusad 
Epifcopos  perBeticam, & Toletanam  « Anterus . 
prouinciam  conftitutos , refpondens  ad 
eorum  confultatione  de  mutatione  Epif 
coporum,&prius  per  occafionem  dixit, 

Petrum , que  f antium  Magifirum  noftrum , 

Principem  Apofiolorum  vocat,  de  An- 
tiochia vtilitatis  caufa  traslatum  elTe  Ro 
mam.  Idemq;  fieri  polle  declarat  in  alijs 
Epifcopatibus  A poftolica  authoritate,& 
fubiungit.  Hac  ytpetijlis , licet  yobis  in- 
cognita non  fiunt,  tenenda  mandamus.  Et  in 
fine.  State  itaque  fratres , & tenete  tradi- 
tiones Apofiolorum,  eA  Apofiolica  Sedis. 

Nono,  Fabianus  in  Epift.i. Pontificiam 
authoritatem  ftatim  oftendit , tum  in  ti- 
tulo ad  omnes  comminifirosybique  catho- 
lica Ecclefice,  tum  in  exordio  diurnis  pra- 
Bb  | ceptis 


^ Lib.j. DePrimat u SmmiTontificis. 


eebtis , & ^Apoflolicis  monemur  infdtutis,  A 
ytpro  eundarum  Ecclefiarum  flatu , impi- 
gro vigilemus  ajfetiu.  Vide  confequens  ejt, 
dibere  vos fcire,  qua  apud  Romanam  m ja- 
cro  aguntur  ritu  Ecclefia,  vt  eius  fequentes 
exempla, eius  ven  filij  inueniamim,quave- 
Jlra  cft  mater  vocata.  V bi  certe  fupponit 
appellationem  hac  iam  tunc  fui  ile  v biqj 
peruulgatam,<Sc  receptam. Idemqu  e eo- 
dem modo  colligitur  ex  Epi  11.  2.  quae 
efl  ad  omnes  Orientis  £.pifcopos , <x  ex 
Epiif . 3 .ad  Hilarium  , vbi  de  le  dicit , Ob 
hoc diuina gratia  fuiffc  ad  fafiigium  fiacer- 
dotale  proueblum,  & in  quadam  jacerdoium  ^ 
Dei  j pe  cui  a conftitutum  ad  prohibendum  il- 
licita , & docendum  jequenda  . Et  aeinde 
feruandum  ordinem  Ecclefiaflicis  iudi- 
cijs  praeferibit  Salita  ( inquit)  in  omnibus 
*ApoJlolica  authoritate , vtique  Romanae 
Ecclefiae. 

S ■ Decimo,  Cornelius  epiif.  ad  Cypria- 

Comlius.  nmn^quae  elf  4.6.  inter  epilf  olasCypria- 
ni,  refert  quofdam  per  ignorantiam  de- 
ceptos; fchifma  contra  ipfum  fecille,po- 
ft ea  vero,  veritate  agnita , relipuilfe  per 
verba  fequentia  , qua:  illorum  propria 
elTe  affirmat.  A ros  Cornelium  Epifcopum 
Santfifsimte  catholica  Ecclefue  eleftum  d 
Deo  omnipotentem  Chritfo  Domino  nofiro 
[cimus.  Et  infra .Mensnoflra  femperin  ca- 
tholica Ecclefia  fuit,  neque  enim  ignoramus , 
ynum  Deumefje,vnumCbrifhm  efje  Do- 
minum, quem  confefsi  fumus , vnum  Spiri- 
tum Saucium,  imum  Epifcopum  in  catholi- 
ca Ecclefia  ejfe  debere.  Quam  confefsionc 
ita  ipfe  approbat,  vt  dicat , Ifla  eorum  pro 
fefsione  non  monere muriEtX  infra.  Has  lite - 
ras  exifluno,  te  debere  adeceteras  Ecclefias 
Lucius,  mittere.  11.  Lucius  in  epiifola  ad  Oc- 
cidentales fic  incipit  , Literas  dilectionis 
Veflrce,quas  ad  Beati  Petri  ^Lpofloli  Se- 
dem pro  veftri  caufa  negotij  mififtis , liken-  ^ 
ter fufeepimus . Et  polfea  tanquam  vni- 
uerfalis  Pallor,  refpondet,  & multa  dif- 
Sixtus.z.  ponit.  12.  Sixtus  Ii.  in  Epiifola  pri- 
rna  prius  dicit,  fe  illius  nomine  Ecclefue 
pr  ce  fidere,  cuius  dChrifio  cft  laudata  confef- 
fo,  & cuius  fides  nullum  vnquam  fallit  ,fed 
omnes  harefis  de ftruit . Poliea  vero  fub- 
dit,  licitum  elfe  Epifcopis  ad  Sedem 
Apollolicam  appellare.  Cuius  difpofitio- 
ni  omnes  maiores  Ecclefiafticas  caufas 
Epifcoporum  judicia  antiqua  Apoftolorum, 
cmmque  fuccejfonm , atque  canonum  a,n- 


thoritas  referuauit,  quoniam  culpantur  Epi- 
copi , qui  aliter  erga  fratres  egerint , quam 
eiufdem  Sedis  Papa  feri  placuerit. 

Decimo  tertio , fimilia  habet  Diony-  ^ 

Eius  Epiifola  fecunda,ad  Seuerum  Epif-  j}- 
copum , tA.b  initio  (ait ) tantam  accepi - “ 

mus  d Beato  Petro  Apofiolorum  Principe 
fiduciam,  Vt  habeamus  authoritatem , au- 
xihante  Domino  vniuerfali  Ecclefia  jub - 
uemre  . Et  polfea  parochiarum  diuilio- 
nem  fieri  praecipit , & normam  ab  ipfo 
datam  omnibus  fien  notam.  V t non  [pe- 
dalis fiat  , ( ait ) fed  generalis  hacpracep- 
tio.  14.  Felix  Epiifola  prima , Maiores  ^ 
caufas totiusEcclefia  fibireferuatas  effe  con- 
firmat. 1 f.  Marcellus  epillola  prima, 
ad  Epifcopos  Antiochenae  prouinciae  Mtrtdk 
fic  incipit,  Solicitudinem  omnium  Eccle- 
fiarum  iuxta  Aptflolum  circunf 'er entes, ef 
catera.  Quae  late  profequitiir,omniafu- 
pra  dicta  confirmando,  & addit,  Nul- 
lam Sjnodum  legitime  fieri  pojfe  fine  Ro- 
mana Sedis  authoritate  . Atque  hac  ad 
Regis  alleuerationem  confutandam  fuf- 
ficere  pollent  : nam  Marcellus  vfque 
ad  annum  Chrilfi  treccntefimum  de- 
cimum fuperuixit  ,ad  maiorem  autem 
veritatis  euidentiam  faltem  per  alia, 
tria  fub  fequentia  fecula  difcurrehduiu 
elf. 

Decimo  fexto , Eufebius  Epiffolam  7> 
tertiam  lic  incipit.  Benedicius  Dominus  £uu 
Deus  nofter , qui  per  mifir  icor  diam  fuam  Poncificom 
Romanam  E e cie  fiam  Beati  Petri  Apoftoli  teftiraooU 
jacerdotio  dicauit  , nobisque  viam  mon-  Pt0 
ftrandam  circa  nos  ( propter  yniuerfalem 
curam  , qua  nobis  eft  propter  priuilegium  tr5Cenccfi- 
eiufdem  Ecclcfiafinuuem  char itatis  indui - movfy  d 
fit',  & eat.  17.  Melchiades  in  Epillola  f«*cemefi  - 
ad  Epifcopos  Hifpania , dicens  , ad  fc 
pertinere  de  Epifcopis  iudicare,fubdit, 

Hos  enim  Dominus  jtto  indicio  referuauit, 
hocque  priuilegium  Beato  clauigero  Pe- 
tro Jua  vice  Jolummodo  commi  fit.  Quod  eiui 
iufte  prarogatiuum  fuccrcfcit  fedi,  futuris 
hareditandum  , atque  tenendum  tempori- 
bus , quoniam  & inter  .Apoftolos  fuit  qua- 
dam diferetio  poteftati  s ,&  cat.  18.  Ex 
Syluellro  afferre  poffhmuscanoncm  vl 
timum  Romana:  Synodi  fub  illo  condi-  J 'f'" 
tutae,  qui  fic  habet , Nemo  indicabit  pri- 
mam fedem , quoniam  omnes  fides  a prima 
f ede  iuftitiam  defiderant  temperari.  Neque r 
db  Auguflo , neque  ab  omni  clero,  neque  a 

Regi- 


C.i  j^ont.Rom.Tetroin  Trimtfucced< ex rPontl comp. 295 


Regibus , neque  a populo  iudex  indicabitur. 
Et  fubfcripferunt  duceti  ocluaginta  qua 
tuor  Epifcopi  cum  aliquibus  presbyte- 
ris, 5c  diaconis,  & ipfe  etiam  Conflanti- 
nus  Auguftus.  19.  Marcus  inepift.ad 
Athanaliu,  <3c  Epifcopos  Aegypti , Hcec 
)hunS‘  [inquit  ) efflanti  a, & Mpoftolica  mater  om 
nium  Ecclefiarum , Chrifti  Ecckfia , quam 
etiam  elfe  dicit  immaculata  in  fide,  quia 
promifsio  facta  Petro  in  Romanis  Pon- 
tificibus impletur.  20.  Iulius.  i.epifl.ad 
Orientales,  Romanam  fedem  primam 
. vocatj  ac|  illam  pertinere  dicit  iura  co 
uocandi  Synodos,  iudicandi  Epifcopos, 
Se  maiores  caufas  ad  fc  referuandi , quia 
onttnbus  pr  celat  a efl  non  flolum  canonum , & 
S alitiorum  Patrum  decretis, fed  Domini  Sal 
tuitoris  noftri  voce.  Quod  etiam  repetit  in 
referipto  contra  Orientales  pro  Atha- 
natio. 

Yigefimo  primo.  Liberius  in  referip- 
8.  to  ad  Athanafiurn  in  principio  authori- 
limus.  tatem  dicit,  fe  in  Petro  fuper  vniuerfam 
Ecclefiamaccepifle.  22.  Felix. 2.  in  re- 
fe[jX' , feripto  ad  Athanafiurn, & Aegyptios  de 

Romana  fede  intelligit  Chrilfi  verba, 
Matt.  id.  25.  Damafus  in  epiftol.2.  ad 
‘,fK<tlus-  Epifcopos  Afifrics  , prius  dicit , Nos  qui 
Jupradomum  Domini,  hoc  e/i , yniuerjalem 
Ecclefiam  Catholica  Epiflcopale  fufeepimus 
minijterium.  Deinde  fubiungit.  Scitis  fir- 
mamentum d Deo  fixum,  & immobile,  at  fi 
titulum  lucidi j simum  fuorum  facerdotum,id 
efl  omnium  Epifcoporum,  M p ojl  olicam  fe  d e 
effle  constitutam , & yerticem  Ecclefiarum. 
Et  fubiungit  flatiin  verba  Chrifci. Et  in- 
tjrepilfolas  huius  Pontificis  extat  qua- 
dam ad  ipfum  , Aurelij  Carthaginenlis 
Epifcopi  poftulantis  ab  ipfo  ftatuta,  & 
decreta  in  RomanaSede  a fine  Petri  vfq; 
ad  ipfum  DomafumduxtaslpQftoliciefm- 
quit )S edis  authoritate.  Quae  mittens  Da- 
mafusaitepifl.?.  Ea  te  cuf  odire  optamus, 
Z?  alijs pres  dicanda , ac  publicanda  manda- 
mus,yt  ab  omnibus  inuiolate  debita  y ener  a- 
Siricius.  tione  cuji  odiant  ur,&c.  24.  Siricius  epilL 
i.ad Himerium Tarraconenfem  Epifco 
pum,Portawus(mquit)onera  omnium-,  im  e 
hcec  portat  in  nobis  Beatus  t/ ipofiolus  Pe  - 
trus.  Et  Epiflola  tertia  ad  vniuerfos  or- 
thodoxos , Nobis  loqui  necefsitas  impe  - 
rauitycui  omnium  Ecclefiarum  cura  efl. 
25.  Anaflafius  cunelis  Germanicis , & 
•'Eujlaf.  Burgundiae  regionis  Epifcopis  fic  feri- 


A 


B 


C 


D 


Innocent, 


bit , Exigit  dileftio  yeftra , ex  authorita - 
te  Sedis  Apofiolicce  yefiris  reffondere  con- 
fluitis . Et  poftea  fub  hac  verborum  for- 
ma reSpondet.  Apofiolica  authoritate  man- 
damus. 

\ igefimo  fexto. Innocentius  primus 
varijs  loquendi  modis , & in  multis  epi- 
ftolis  hanc  veritatem  docet,  & vniuer- 
falem  poteflatem,  quam  in  Euangelio 
fundat,prscipiendo,  8e  decernendo  ex- 
ercet, qus  omnia  hic  referre,  prolixum 
effet . Et  ideo  fatis  erit  loca  defignare, 
fcilicet,  Epiflola  1.  ad  Victricium.  2.  ad 
Exuperium.3.  at^  Innocentium,  & fere 
per  omnes  fubfequentes , fpecialiter  ve- 
ro notanda  efl  epiflola  17*.  ad  Archa- 
dium  Imperatorem,  in  qua  his  verbis  il- 
lum excommunicat . Ego  minimus , &“ 
peccator , cui  thronus  magni  Apofoli  Petri 
creditus  e St , flegrego , & reijcio  te , & illam 
d perceptione  immaculatorum  my feriorum 
ChnfliDei  noflri,& ccet.  quxibi  profe- 
quitur,  poteflate  ligandi  , & foluendi 
vtendo  m omnes  Epifcopos,  & Patriar- 
chas. Notanda  eil  etiam  Epiflola  27.  ad 
Epifcopos  Macedonia?:nam  cum  Inno- 
centius ab  eis  epiRolas  accepififet  , In 
eis, ait,  multa pofeta  efje  peruidi,  quee  fiupo- 
rem  mentibus  noftris  inducerent.  Et  infra 
illa  explicans  dicit,  Quce  cum  fcepiiis  repe- 
ti flecijflem , aduerti , Sedi  tApoSiolicce  ( ad 
quam  relatio  quafl  ad  caput  Ecclefiarum 
miflfla  currebat)  feri  iniuriam  cuius  adhuc 
in  ambiguum  flententia  duceretur . In  epi- 
flola etiam  29.  ad  Decentium  late  idem 
ollendit.  Et  optime  in  epiflola  31.  & 

3 2.  ad  Concilia  Carthaginenfe,&Mile- 
uitanum. 

Vigelimo  feptimo  Zofimus  epiflola 
i.adHefichi.Epifcoputn.  Miramur, ait,  7 r ' 
ad  dilectionem  tuam  Jiatuta  Apoftolica fle-  ' * 

dis  non  fluiffle perlata  . Et  infra  , Siquid.au - 
thoritati  tuce  ccStimas  defuijfle , flupplemus. 

Et  infra  , Sciet  quiflquis  hoc  pofipofita  Pa- 
trum & ApoStolicce  fledis  authoritate , ne- 
glexerit , d nobis  difriciius  vindicandum  . 

28.  Bonifacius.  I.  epiflola  2.  ad  Eoif-  R . r 
copos Gallis,  deiudicijs  Epifcoporum  onh,iC,r* 
in  grauibus  caufis  ita  concludit , A Toftra 
neceflfle  eSi  authoritate  firmentur , & Epi- 
flol.3.  ad  Hilariu  Epifcopum  itafcvibit, 
Metropolitan z iure  munitus , & precceptio - 
nibus  noftris  fretus  accede, &c. 29.  Coelefli- 
nus.I.epift.i . ad  Epifcopos  prouinciaru 
Bb  4 Vien- 


CM. 


2$<S 


Lib.j.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Viennenfis , & Narbonenfis , In  fpecula  A 
(inquit ) a Deo  confoturi . Et  infra  Circa 
longinqua  fpiritualis  cur  cum  deficit , fed  fe 
per  omnia,  qua  nomen  Deipradicatur,exte- 
dit.  Et  in  Epift.4.  ad  Ecclefiam  Conftan 
tinopolitanam,de  Athanafio  loques,  in- 
quit, In  hac J ede  quietem  communionis  inue 
nit  ,a  quajemper  catholicis  [ubuenitur.  Et 
Epift.  J .ad  Neftor.  cura  fidei , & omniu 
Eccleiiarum  ad  fe  dicit  pertinere , ideqj 
ex  csteris  eius  epiftolis  aperte  colli- 
gitur. 

Trigefimo  ex  Leone  Papa  multa  in 
fupericribus  adducta  funt , nam  in  om-  g 
nibus  fere  epiftolis  fe  oftendit  vniuerfae 
Ecclefis  pallorem,  vt  Epift.4.  in  initio, 
verbis  etiam  exprefsit , dicens  , Diuinis 
praceptis,  & v/lpoflolicis  monitis  incitamur 
ytpro  omnium  Ecclefiarum  flatu  impigro  yi 
plemus  affeftu.  N otanda  etiam  eft  Epift. 
47.ad  Synodum  Chalcedonefcm,in  qua 
cum  dixiffet,  voluntatem  Imperatoris 
fuilTe,  vt  congregaretur  Concilium,  ad- 
dit, Bcatifsuni  Petri  ^ipofloli  iure  , atque 
honore  feruato,  & infra  dicit  per  fuos  Vi- 
carios fe  in  vniuerfaliSynodo  prsfidere. 

Et  Epilt.?3 . in  qua  reprehendit  Ana- 
toliurn  Patriarham  Conftantinopolita-  q 
num,eo  quod  Alexandrinae , & Antio- 
chensEcclefs  prsferri  voluiffet,  quod 
in  duabus  lequentibus  Epiilolis  repetit, 

&in  polferiori  qua  eft  ad  Putcheriam 
Auguftam,fic  inquit,  Confenjiones  Epif- 
ccporum  , fandorum  canonum , in  Nicaena 
Synodo  conditorum  regulis  repugnates  ,yni- 
ta  nobifcum  yc firce  fidei  pietate  in  irritum 
mittimus  ,& per  authoritatem  Beari  Petri 
'Apof.oh  gener  ali  prorfus  definitione  c a [fa- 
rnus. Optima  eft  etiam  Epift.84.ad  Ana 
ftafium  Theffalonicenfem  Epifcopum, 
cui, vtipfe  dicit,  vices  fuas  delegauerat, 
yt  curam  (ait)  quam  yniuerfisEcclefijsprin  D 
cipaliter  ex  diuina  inftitutione  debemus , imi 
tatornofirce  manfuetudinis  efferius  adiuua - 
res,  &in  Epift.  89.  ad  EpifcoposVienen 
fisprouincisexprofeffo  declarat  diui- 
nam  iuftitutionem  de  Ecclefiaftica  mo- 
narchia in  Petro , & eius  fuccefforibus 
Romanis  Epifcopis.Quam  inter  aliapro 
bat  ex  confuetudine  confulendi  eandem 
Sedem,  appellandi  ad  illam , & quod  ab 
illa  luerint  retrattata,vel  confirmata  iu- 
dicia,  quam  dignitatem  diuinitus  datamSe 
tueri  dicit,  non  fua  qua;  reus , fed  qux  funp 


Cbnfii.Uem  optime  tractat  in  Termoni- 
bus de  Affumptione  fua,prsfertimin 
tertio. 

Trigefimo  primo  idem  profitetur  i2j 
Hilarius  Papa  Epiff.  3.  ad  Afcanium  Hflar. P« 
Epifcopum,  & in  principio  Concilij  Ro 
mani  fub  ipfo  congregati.  3 2.  Idem  fup- 
ponit  Simplicius  Epiib  1 . ad  Zenonem  &mplic. 
Hifpalenfem  Epifcopum , cui  Apofto- 
lics  Sedis  vices  committit,  & in  Epill. 

3 . adZenonem  Imperatorem , quem  fi- 
lium vocat,  & ad  fidem  tuendam  exci- 
tat dicens  inferius, Perflat  enim  in  fuccejfo 
ribus fuis  (id  eft  Leonis  Papa z)hcec,  & ea- 
dem  lApoflolicce  norma  dorirince,cui  Domi - 
nus  totius  curam  oniris  iniunxit,  & cat.  Et 
in  Epift.).  ad  Acatium  habet  illa  verba 
notanda.  Qtnafanrice  memoriee pnedecejfo- 
rum  noflrorum  extante  doririna,  contra  qua 
nephas  efl  difputare, quisquis  rerie  Japere  yi~ 
detur , nouis  ajfertionibus  non  indiget  edo- 
ceri. Et  Epift. 5). ad  ZenonemAuguftum 
Ecclefiarum  ( inquit ) omnium  curam  fu- 
ftmens,'& ccet.  Quod  etiam  oftendit  in 
Epift.  1 3 . ad  eundem,  vbi  etiam  in  quo- 
dam canone  Concilij  Nicaeni  difpen- 
fat. 

T rigefimo  tertio , Magnus  praeterea  r , 
huius  dignitatis  defenforfuit  Gelafius.  p \‘r 
1. Epift.  2. ad  Epifcopos  Dardanis, & U '“' 
6.  ad  Epifcopos  Lucanis  cap.  x 1.  & 27. 

& maxime  in  Epift.  10.  ad  Anaftafium 
Imperatore,  vbi  veritatem  hanc  late(co- 
firmat,  & quantu  Potifex  Imperatore, 
quem  filium  vocat,  antecellat,  declarat. 

Et  in  Epift.  11.  ad  Dardanos  teftatur, 
Apoftolicam  Sedem  omnes  Synodos 
confirmare,  & nullum  Epifcopum  pof- 
fe  iudiciu  eius  fubterfugere,&cst. Mul- 
taque fimilia  habet  in  commonitorio  ad 
Fauftum,  & in  tomo  de  Vinculo  ana- 
thematis,& maxime  in  decreto  de  Apo 
criphys  feripturis  in  principio.  3 4.  Ana- 
ftafiusa.  in  Epift.  ad  Anaftafium  Au-  J 
guttum,  illum  monet,  vt  fuis  mandatis 
obediat, quia fedes Petri  ex  ordinatio- 
ne diuina  in  vniuerfali  Ecclefia  tenet 
principatum.  3 5".  «Idem  latius  oftendit  Sjmmtb. 
Symmachus  in  Apologet,  contra  eun- 
dem Anaftafium  Auguftum  , ex  quo 
multa  in  fuperioribus  defumpfimus.36. 
Hormifaa  Epift.  1. ad  Anaftafium Augu  ... 

ftumiam  aliquo  modo  corre£tum,eum  Horunjdi» 
laudat, dices, De  orthodoxa  concordia  cogi- 
tatis 


C.i  j.Potij.Rom.Tet^oin  prima,fuccedere  exPoitf.ccpr.2  g / 


tatis  Ecclefa  in  B cati  Mpofloli  Petri  reue- 
rentia,  diuinajpeciahter  praeopta  feruantes. 

Et  infra , Dirdhs  ad  nos  faens  affatibus, co 
memorationem  Santfi  Concihj  facere  pietas 
yeflra  dignat  a eft.Dc  quare  ttme  plemfsimu 
poterimus  prabere  rejponjum , dum  c au  jam 
congregationis  nos  'volueritis  euidenter  ag- 
nojcere.  In  quibus  verbisfatis  oftendit  de 
cretum  Concilij  congregandi  ad  fe  , «Sc 
caufa  cognita  pertinere  , de  qua  re  plu- 
resepiftofte  inter  eofdem  Potificem , «Sc 
Imperatorem  videri  poliunt.  Et  llmilia 
No».'  habet  idem  Ponti  lex  in  epift.  2 2, ad  Iuf- 

tinumlmperatorem  cummultis  fequen- 
tibus. 

Trigefimo  feptimoBonifacius.  2 ,in 
!4,  EpilE.ad  Eulalium  Alexandrina  Epifco 
Btnifa.i,  pum  in  principio  eandem  dignitatem, «Sc 
fiduciam  in  potellate  Petri  offendit.  3 8» 
Idem  optime  Ioannes.2.epift.2.ad  luf- 
Iom.i.  tinianum  Imperatorem.  59.  VigiliusPa- 
Figilpip,  paepift.i.cap.7.  Sic  ait,  Nullivel  tenuiter 
jentientiyVel  plemter  / apienti  dubium  ejl, 
quod  Romana  Ecclejia  forma,  & fundamen- 
tum fit  Ecclefiarum,&c.  I dem  fu  mi  tu  r e x 
epift.eiufdem  2. ad Iuflimanum  Augu- 
ftum,quem  filiu  appellat.  Idem  ex  epift. 
4.adAurelianumEpifcopum,«Sc  in  frag- 
mento Theodori  Epifcopi  Csfareae , «Sc  ^ 
aliorum, «Sc  ex  epift.  7.  ad  vniuerfum  po 
pulu m Dei.  40.  Pelagius. 1 . in  epift. 1 .ad 
PiUg.i,  Vigilium  in  fine  poli  confutationem  cu 
iufdam  erroris  addit,  Det  opera  tua  dilec- 
tio,yt  ommbusEcclefiafUijs  innotefcat,&c. 
&fubiungit  rati  onem, Memor  enimfum , 
me  fub  illius  nomine  Ecclejia  pra fidere,  cu- 
ius Domino  lefu  Chriffo  ejl  glorificata  con - 
fefsio,&  cuius  fides  omnes  barefes  definiit. 
Epift.etiam  3 .optima  eft,«Sc  valde  notan 
da  pro  his , quae  in  fequentibus  dicemus, 

& Epift.  j.  in  dubitationibus  circa  vni- 
uerfales  Synodos  ad  fedem  Apoftolicam  j~v 
efferecurrendu.  4i.Ioannes  3. in  epift. 
ad  Epifcopos  Germania?,«3c  Galliae  dicit, 
eos  fuis  literis  Apoftolicis  admonere,an- 
teceftoru  fuorum  veftigia  fequendo,  «Sc 
iterum  verfus  finem  . Monente  ( inquit ) 
Dominica  vocis  imperio , quo  Beatifsimus 
Mpoflolus  Petrus  trina  repetitione  myllica 
Janttionis  imbuitur, vt  Cbrijlioues,quiCbri 
flum  amat , diliginter , & cum  magna  cura 
pafcat,quoniamipfius Santfa  Sedis , cui  per 
Pe/jT,  2i  Nudantium  divina  gratia  pra  fumus,  igfius 
° amore  cohortamur,  42.  Pelagius.  2. 


A epift. 1 .contra  Ioannem  Coftantinopo- 
litanum  Epifcopum,  qui  primatum  am- 
biebat, inquit.  Retecta  penitus  audacia , 
qua  contra  tApojiolicam  Sedem  , & contra 
ipfam  Domini  Saluatorisvocem jumptae^> 
diffutandi  contra  Domini praceptavana  er- 
rantium corda  conquief  eant  caetera,  quae 

late  profequitur,  docens,  Romanam  Sede 
inftituente  Domino, caput  effe  omnium 
Ecclefiarum,  ad  ipfamque  pertinere  Co 
cilia  congregare,  nec  polle  legitima  effe, 
quae  illius  authoritate  non  fulciantur. 
Quadragefimo  tertio.  Magnus  tande 
B Gregorius,  quivfque  ad  fexcentehmu 
decimum  annum  Domini  Ecclefiae  pre- 
fedit  eandem  Pontificiam  authoritatem, 
actibus  exercuit,  6c  verbis  confirmauit, 
vt  ex  epiftulis  eius  conftat,exquibus  ali- 
qua breuiter  perftringemus.Nam  gene- 
ratim  loquedo  in  omnibus  fere  illis  cura 
vniucrfalispaftoris egregie  demonftrat, 
«Scprefertim  notanda  eft  Epift.  24.  libri. 
1 . quae  eft  ad  omnes  orbis  Patriarchas, in 
qua  onus  fibi  impoh?.uexaggerat,&quin 
que  generalia  Cocilia  veneratur, & c]uafi 
denuo  confirmat,  «Sc  epift. 71 . Quanto  A- 
pojlolica  [edi  ( edtfab  Ecelefis  ccetensreue *> 
rentia  exhibetur , tanto  ea  in  earum  decet  ejfe 
tuitione jolicita,  «Sc  1 ib.  2.  indict.  11.  epiit. 
7.cap<4^.poteftatem  fupra  omnesEpif- 
•copos,«Sc  ad  omnes  caufas  arduas  termi- 
nandas profitetur,  «Sc  exercet . Poitea 
vero  lib. 3 .epift.  3 2.aliasindi<ft.i  3.  cap. 
76.  grauiter  reprehendit  elationem  loa- 
nis  Conftantinopolitani,  «Seminatur  co- 
ercitionem,nili  refipifcat,«5cper  occafio- 
nem  dicit , Cunftis  Euangelium  fcientibus 
liquet,  quod  voce  Dominica  totius  Ecclefa 
cura,8c.  Prvfcipatus  committitur.  Qu£  etia 
repetit  lib. 7.  epift. 69. vbi  etiam  dicit,  fi- 
ne Apoftolice  Sedis  coiifenfu , «Sc  autho- 
liratenullumConcilium  vires  habere. Et 
in  eodem  lib.  Epift.  <54.  agens  de  eodem 
Epifcopo  Conftantinopolitano,  ait,  ht 
quodam  crimine  By%antius  Primas  fuerat 
accufatus,&  pijfsimns  Imperator  eum  iuxta 
flatuta  canonica  per  nes  voluit  indicari.  Et 
infra  de  eodePrimate  ait ,quod  fc  dicit  fedi 
Apoflolicafubijci,fi  qua  culpa  in  Epif  copis 
inuenitur,  nefeio,  quis  ei  Epifco  pus  fubidiui 
_//r.Et  lib.  6.  indift. t cap. 37.  alias  cap. 

201,  ad  Eulogium  Alexandrinum  Epif- 
copum,refert  illius  Patriarcha? epiftola, 
in  qua  recognofcit  cathedram  Petri  in 


1 

Gregor » 


s$S 


Lib-j.De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Sede  Romana , & adjungit.  Quis  efil , qui  A 
nefetat  Sanftam  Ecclefiam  in  Jpofiolorum 
Principis foliditate firmatam ? &c.  Libr.4. 
epill.  > 1 -alias  cap.9?. pallium  mittit  cui 
damEpifcopo.  Idem  epiff.  >4.  & faepe 
Epifcopos  con  firmat,  ik  interdum  depo 

nit, vel  excommunicat. Et  lib.7.epilIol. 

izj.  Quce  fe mel(  inquit)  Apofiolicce  fedis 
autboYitate  fancita fiunt, nil  egent  firmitatis > 

&“c.  8c  jnuumera  limilia  in  illis  epiltolis 
inuenientur. 

Praecipue  vero  notandus  efi:  infignis 
locus ciufdem  Pontificis  fuper.j.  Pfal- 
mum  poenitentiae,  circa  illa  verba,  Qui  g 
laudabant  me,  aduerfns  me  wrabant.  Ibi 
enim  quali  deferibens  huius  temporis 
fchifmata, inquit,  Erroris  yefania  noflns 
maxime  temporibus  malitiae  fuce  yirus  exer- 
cuit.  Et  totius  Ecckfia pacem  fchifmaticam 
fefitatione  turbauit.  Concitauit  enim  aduer - 
fus  Ecclefiam  Dei  non  foliim  innumerabile 
populi  multitudinem ,y er um  etiam  Regiam , 
fifas  efil  dicere, potejlaiem.  Nulla  enim  ratio 
finit, yt  inter  Reges  habeatur,quidefiruitpn 
tius,qudm  regat  imperium, & quotcumq,  ha- 
bere potefil  peruerfitatisfua [ocios, eos  d con - 
fortioChnfii  efficit  alienos . Qui  turpifsimi 
lucri  cupiditate  ille  cius  fponfamChnjlieffi-  Q 
cit  captuum, cupit  abducere, & pafsionis  Do 
minie  ce  Sacramentum  aufiu  temerario  conte- 
dit  euacuare. Ecclefiam  quippe, quam  fui  fan  . 
quinis  pretio  redempta  Saluator  nofier  yo- 
luitejfe  liberam:  hanc  ifle  poteftatis  Rcgue 
iuratranfcendens , facere  conatur  ancillam. 
Quanto  melius  foret fibi  dominam  fuam  effe 
agnojeere^iq,  religioforum  Principum  exem 
pio  deuotionis  obfequium  exhibere,  nec  con- 
tra Deumfafium  extendere  dominationis,  d 
quo  fuce  dominium  accepit  pottfiatisi  Ipfe 
enim  e fi, qui  ait.  Per  me  Reges  regnant.  Sed 
immenfte  ccecatus  cupiditatis  caligine, & di- 
uino,yt  patet , ingratus,  beneficio , & contra  D 
Deum  fafluojus, terminos, quos  pofueruntPa 
tres  noUri,contempto  diuino  timore, tranfgre 
ditur , &■  contra  catholicam  yeritatemfuce 
furore  tyrannidis  effertur.  In  tantum  autem 
fuce  temeritatem  extendit  yefanice,  yt  caput 
omnium  Ecclefiarum  Romanam  Ecclefiam 
fibi  yendicet,&  in  domina  gentium  terrence 
ius  poteflatis  yfurpet.  Quod  omnino  ille  fieri 
prohibuit, qui  hanc  Beato  Petro  Apoflolo  ffie 
cialiter  commifit, dicens : Tibi  dabo  Ecclefia 
meam, Deleniatur  ergo  os  loquentium  iniqua 
& omnis  hcsreticorum acies  obmutefcatiquia 


nullasyires  habet  mendacium, quod  tpfius  >0 
ce  yentatis  inuenitur  dejlrutfum. 

Sicut  his  fex  primis  feculis  Romani 
Pontifices  Primatus  fui  tellimonium,& 
manifeflifsima  fignadederut,itaprorfus 
in  omnibus  pollerioribus  feculis  ipforu 
fucceiTores  conlbntifsime  docuerunt,  & 
pro  hac  veritate, ad  vilitatem  hdei,&Et- 
clefig  conferuandam  necelfaria, maxime 
propugnarunt.  Nbcxiltimo  auteoppor 
tunum  fingulorum  fententias  hgillatim 
profequi  ,tum  quia  Proteflantes  de  his 
maxime  pofleriorib9P6tificibushocno 
negant  5 tum  etiam  quia  omnia  iura,  & 
decreta  canonica,quae  in  Decreto, & De 
cretalibus  continentur,  plena  funt  huiuf- 
modi  teflimoniis.  Quaedam  vero  infig- 
niora  loca,  quae  praefenti  controuerlig 
magis  videtur  accommodata  defignanda 
breuiter  cenfui.Videndg  ergo  funt  epif- 
tolae  Honorij.  1 .ad  Eduimim  RegemAn 
glorum, & Honorium  Epifcopum,  nam 
ex  illis  conflat,  tum  Regem, tum  Epileo 
pos  Angliae  ab  Apoftolica  fede  fpiritua- 
lia  iura imprctralle, vel  accepilTe . Nam 
ibi  Pontifex  ad  Regis  petitionem  duo 
pallia  mittit  duobus  Metropolitanis , & 
vtrique,  vtauthoritate  Papae  fuccefTore 
in  morte  pofsit  fibi  fubrogare  concedit. 
Videri  etiam  potell  epillola  Leonis  II. 
ad  Epiicopos  Hifpanig  de  recipieda  fex- 
ta  Synodo  , cuius  fit  mentio  in  Conci- 
lio Toletan.14.  eamque  integram  refert 
ex  vetuflo,&  authentico  codice  Garfias 
Loaifa  in  fua  colleftione  Conciliorum 
Hifpaniae.  In  illa  ergo  Leo  Romana  Ec- 
cleham,&  Apoftolicamfedem  Sanciam 
Ecccleiiam  omnium  matremappeUat,& 
de  fe  ait  Nos  licet  impares  yice  tamen  Apo 
fidorum  Principis  fungimur . Et  fimiliter 
Benedidlus.2.  in  epilf.adidem  Conciliu 
in  eodem  loco  relata,  Beati  (inquit ) Pe- 
tri Apoflolorum  Principis  licetimpares  pro 
commffoydiuvia  ope , mini fiemiocum  imple- 
mus. Eli  etiam  confulenda  epillola  Aga 
thonis  ad  Conflantinum  Imperatorem, 
quae  habetur  jn  fex  ta  Synodo  acl.4.  vbi 
loca  Euangelij  fupra  traRata  ad  Roma- 
nam Ecclefiam  pertinere  oflendit,  &in 
hoc  maxime  i nfiftit,  quod  in  fide  nun- 
quam errauit,nec  errare  poteft. 

Eli  etiam  valde  notada  epiflola  Adria 
ni.  i . ad  Imperatores  Conflantinum,  & 
Irenem,quae  habetur  in  Septima  Syno- 
do 


17« 

Toftcriores 
etiam  i>on. 
tifices  \quc 
coDllanur 
faumptinsa 
iu:n  tutiu 
iuot. 


44 

Hmr,  1. 


Leo.z. 


Bendift. 


41 

<Agdth. 


Mruin.' 

Ab 


C.r  j.Totif.Rom.Tetroin  prima.fuccedereexPotifcoPr.29  9 


do. Nam  in  priori  parte  eius,  Imperatore  A 
exhortatur  ad  permanendum  in  fide  Petri, 

& Ecclcfics  Romana, & ad  honorandam  Sa 
(fifsimam  Romanam  Eccle  fiam,  Principem 
Apoft  olorum, ficutd  fupenonbuspijs  Impe- 
ratoribus facium  ejfqutex  toto  corde  Vica- 
rium eiusdilexcrunt.' In  altera  vero  parte, 
que  a G aecis  omilTa  ed,  tamen  in  Vatica 
na  bibliotheca  feruatur  , & ab  Anadafio 
addita  ed,de  hac  fede  dicit, in  toto  orbe  ter 
rarum  primatu  fungens, caput  omnium  Eccle 
furum  conjlituta  efl,  &c.  reprehenditque 
Patriarcham  Codantinopolitanu,  quod 
auderet  vniuerfalis  Epilcopi  nomen  af-  ^ 
lumere,ciim  neque  in  fecundo  ordine  fi- 
ne authoritate  Pontificis  Romani  vn- 
quam  potuerit  nomen  habere  . Etaddit 
notanda  verba:  Quod  ji fuper prcelatam  fibi 
SantfamRomanam  Eccle  fiam, quee  ejt  caput 
omnium  Eccle fx arum,  defcribatur,  tanquam 
Santtarum  Sjnodorum  rebellem,  atque  haere 
ticum )e  mamfefiare  certum  efl.  Quia  fi  vni- 
uerfalis  efl, etiam  nolit  ce  S edis  Primatum  ha 
here  dignojcitur , quod  ridiculum  omnibus 
fidelibus  Chrifhanis  apparet, quia  in  toto  or- 
be terrarum  d Redemptore  mundi  Beato  Pe 
tro  Apoflolo  Principatus  ac  poteftas  data 
efl, & per  eundem  Apoftolum  Ecclefia  Ro- 
mana yfque  b alienus  tenet  Principatum, po- 
tefiatem,  &"  authoritatem. 

Praeterea  Nicolaus,  i.  in  fuis  epido- 

Nrol  1 l's ^£Pe  ^anc  ventatcm  profitetur,  pr$- 
1 fertim  Epid.tf.adPhociuin  , <Scinfepti- 
ma  refpoufione  eius,  copiofe  vero,&  ef- 
ficaciter in*epid.  8 . ad  Michaelam  Impe 
ratorem,quae  ed  primaad  ip(um,&  in  al 
tera  ad  Eurtdemidem  confirmat,  &in 
io. ad  Epifcopos  Condantmopolitana: 

48  fedifubiectos,&in  18.20. & 30.  & fere 

Ewk.8.  in  reliquis.  Multa  etiam  fimilia  habetur 
in  epidolis  Ioannis.8.quae  licet  in  tomis 
Conciliorum  non  habeantur,  in  3 .tomo  E) 
epidolarum  Pontifrcaliu  nouifsime  edi- 
ta: funtjfpecialiter  vero  in  epidol.73.  ad 
Lambertu  Comitem  notari  poffimtilla 
verba,  Sedem  Apoflolicam,quam  Y)eus  om 
nipotens  fupra  petram  fui  nominis  fundare 
dignatus  efl , non folum  Reges , & Principes 
terree , yerum  etiam  Imperatores  JluguAi, 

& totius  orbis  Domini  fuis  apicibus, yt  pote 
caput  omnium  Ecclefiarum  Dei  honoraue- 
runt,dignisque  prxconijseius  Pontifices  Vi 
canos  fcilicet  Beati  Petri  Apoffolorn  Prin 
cipis  laudaiterunt , yotifque fupplkibus  de- 


precari jluduerunt , & yfque  in  finem  feculi 
Petri  manente  nomine, ac  memoria , fuppli- 
care no  definent. ldeepid.87.ad  Ludouic. 

Regem  Caroli  Imperatoris  filium  , que 
vice  Patris fuum  a fecretis  confiliarium  20. 
condituit. 

Deinde  Leo.  9.  in  Apologia  contra  49. 
Mithaeleni,& Leonem  cap. 9.  inter  har-  Reo.  9. 
refes  Orientalium  Epifcoporum  ponit 
prefumptionem  allumendi  nomen  vni- 
uerfalis  Epifcopi,quod  ait,RomanoEpif 
copo  oblatu  efleaSynodoChalcedonefi, 

& licet  pod  Chridumilli  maxime  con- 
uenrre  pofsit,propter  modediam,  oc  hu- 
militatem illud  no  acceptafle,&  cap.  10. 
decernit, de  Apodolica  fede  nemine  mor 
talium  pode  facere  indicium,  Beatifsimo 
( inquit)  & JLpofioiico  Pontifce  Sjlueftro 
dimnitus decernente,  fpiritualique  eius  filio 
Confiantino,  religio fifsimo  ~ 4ugufto,yni - 
uerjd  Niccena  Sjnodo  approbante,  acfubfcri 
bentt,&c.  Videri  etiam  poted  eius  epi- 
dola^  Petrum  Epifcopum  Antioche-  jo 
num , & epid.ad  Condantinum  Mona-  Gregor. 7* 
'chum  Imperntorem.Gregorius  item.  7. 
in  fuis  epidolarum  libris  multa  habet  in 
huius  veritatis  confirmationem  ,fpecia- 
C liter  autem  videri  poduntin  lib.i . epid. 

6 3 .ad  Rege  Aragonie,&  64.  ad  Alpho- 
fum,&  Sancium  Reges  Hifpaniae.vbi  fi- 
delitatem eorum  ad  Apodolicam  fedem 
laudat,&  concordiam  cum  illa  commen 
dat,<3c  lib.  3 .epifb . 10.  ad  Henricum  Re- 
gem , vbi  in  ipfa  (alutatione  ait , Hernico 
Regi  falutem,&  Apoftolicam  bcncditiione , 
fi  tamen  ALpcflolicce  fedi,ficut  Chrij  tianum 
Rege  decet, obedierit,&c. Et  deinceps  tota 
epidola  ed  in  confirmationem  Romani 
PrimatuS3&podeaexcommunicatSige-  Motai1 
fredum  Moguntinum  Archiepifcopuni 
<Scalio$  propter  fchifma ab  Ecclefia  Ro- 
mana. Et  tandem  ipfum  etiam  Regem 
ex  communicat, & omnes  Chriftianos  dyin 
culo  iur amenti, quod  illi  fecerunt yyel  facient, 
abfoluit , & yt  nullus  ei  feruiat , interdicit . 

Libro  autem  4-epid.i  z.ad  Epifcopos, & 

Principes  regni  Theutonicorum  refert, 
qualiter  idem  Rex  humiliatus  ad  poeni- 
tentiam, abfolutionisyeniam  tmpetrauerit, 
recepto  ab  eo  fecuritatis  iuramento.  Et 
in  eodem  lib. epid. vlt. ad  Regem, <ScPrin 
cipes  Hifpanie  , eandem  curam  vmuer-  j 1 
falem  profitetur,  vt  latius  ibi  videri  po-  Jnnoc.  3. 
teft.  Innocentius  etiam  III.  egregie  de 

Pri- 


1 


# • I 

Primas  eu  a 
dendi  mP_ 
du$c 

Reijcitur 
cuaiio  , & 
addu&as  E 
pili  olas  le- 
girirrmefle 
oftendisur. 


Turrian. 


Leo.i} 


Gelaf. 


Gratian. 


Nicol.  i . 
Uierony. 


300 

Primatu  Ecclefix  Romanx  fcripfit  in 
ferm.z. de Confecratione  Pontificis,  & 
in  varijs  epiflolis  decretalibus  tam  lib.  1 . 
quam  fecundo  fepe  idem  repetit.  Ac  de- 
nique fere  in  omuibus  Bullis , Conflitu- 
tionibus,&  Extrauagantibus  eandem  fu 
premam  poteffatem  moderniP  ontinces 
exercuerunt  fcmper,  & exercent.  Eli 
ergo  euidens  in  hoc  pundfo  perpetua  eo- 
runde  Pontificu  traditio , & confenfio. 

C A P V T XVI. 

Occurritur  Protefiantibtis,  argumentum  ex  £ 
Pontificium  traditione  jumptum  elu- 
dentibus,&  atithoritateC an- 
ciliorum confirmatur. 

Ltero  vero  e duobus  modis  folent 
aduerfarij  Ecclefix  Romanx  alla- 
tis teffimonijsPontificum  refpo- 
dere.  Prior  eft,  non  conflare  , prxdicfas 
epiflolas  decretales  cfle  legitimas^  imo 
multa  in  eis  reprehendunt , propter  quae 
earum  authoritatem  contenmunt.V  eru 
tamen  hec  rcfponfio  non  folum  apud  ca- 
tholicos, fed  etiam  apud  quofcuque  eru- 
ditos,& prudentes  viros  tanquam  friuo- 
la,  8e  incredibilis  reijcienda  eft,  vt  late 
oftenditnofter  FrancifcusTurrianus  in 
libris  in  defenfionem  illarum  cpiftolaru 
editis, in  quibus  omnibus  calumnijsMag 
deburgenfiu  refpondet . Nos  autem  bre 
uiter  dicimus,  in  primis  tanta  efleepifto 
larum  antiquitatem,vt  timeri  non  pofsit 
ad  confutandos  nouos  errores  fuifle  con 
fictas.  Prxterea  de  Leonis. i.epiflolis 
nullus  hactenus  dubitauit , & tamen  ipfe 
epifl.a.c.cap.?,  cufiodire mandat,  omnia 
decretalia  conftituta,tambeat£  recorda- 
tionis Innocenti), quam  omnium  prxde 
ceflorum  fuorum.  Et  clarius  Gelafius 
Papa, qui  ante  mille  centumannos  fuit, 
in  decreto  de  Libris  authenticis,  quod 
Gratianus  etiam  refert dift.  1 j.cap.  3.  fic 
inquit  Decretales  Epiflola:,  quas  beatifsimi 
Papa:  diner fis  temporibus  ab  vbe  Roma  pro 
diuerfortm  Patrum  confultatione  dederunt 3 
'Venerabiliter  fiifcipiendce fiunt  . Idemque 
pofl  trecentos, & quinquaginta  fere  an- 
nos confirmauit  Nicolaus.  1 .in  epift.42. 
ad  Epifcos  Gallix  , cuius  magnam  parte 
Gratianus  inferuit  Decreto,  dift.  15.  cap. 

1 . D.Itcm Hieronym.epift.i  1 .ad  Ge- 


ruch.  te  flatur, aliquando  iuuafle  Datna- 
fum  Orientis, atque  Occidentis  confulta 
tionibus  refpondentem.  Nonpoteftcr- 
go  dubitari, fuilTeconfuetudinem  Ponti 
heum  Romanorum. per  has  epiflolas  Ec- 
clefiam  gubernandi, ergo  neq,-verifimile 
efl  omnes  perijfTe,netpalias  effe,nifi  qui 
in  Ecclefia  Romana  receptx , & feruatae 
funt. 

Ad  hxc,mult£  ex  his  epiflolis  in  fer- 
tx  funt.&  ccnnexx  cum  epiflolis alioru 
Patrum  ,qux  in  dubium  reuocari  non 
poliunt  fine  magna  impudentia,&  terne 
ritate.  Vt  patet  ex  epiflolis  Corneli)  tu 
epiflolis  Cypriani, Innocenti), cum  feri- 
ptis  Chryfollomi, & Auguftini.  Item 
ex  epiflola  Marci  Pontificis  cum  epiflo 
la  Athanafij  ad  eundem,itemque  ex  epi- 
flolaLiberi).  Item  ex  multis  alijs inter 
epiflolas  Hieronymi,&Auguftini.ltem 
ex  epiflola  Theodoreti  ad  Leonem  cu 
refponfo  eius.  Quxdam  etiam  funt  inter 
alia  opera  eorundem  Pontificum  rece- 
ptant inter  opera  Gregorij, Leonis,  &c. 
Neque  eft  maior  ratio  de  illis , quam  de 
exteris  operibus  dubitandi.  Multx  item 
a grauifsimis  hifloriographis  referutur, 
vt  capite  fequeti  probabo.  Extantpr^ 
C tereaantiquifsima  exemplaria  plurium, 
epiflolarum  in  Vaticana biblioteca,  ex 
quibus  fumma  fide  , & diligentia  nouif- 
flme  editx  funt,  &correftx.  Denique 
quanquam  devna,  vel  altera  epiflola,vel 
parte  eius  pollet  aliqua  ratiodubitationis 
vel fufpkionis  oriri, nihilominus  quod 
attinet  ad  prefentem  caufam,  tantam  ha- 
bemus impolitam  nubem  teftiu  (vt  ver- 
bis Pauli  vtar)  tantamque  concordiam 
fententiarum , & attionum  fuprcmx  iu- 
rifdi<ftionis,vt  nullus  nifinimispertinax 
& impudens  dubitare  pofsit,  quin  hic 
fuerit  omnium  Romanorum  Pontificu 
fenfus,&confenfus,vniuerfaitem  Eccle 
fia  cum  eisconfpirante,  <Sc  confentiente. 

Tunc  vero  occurrit  altera  refoonfio 
dicentium, in  hoc  negotio  non  eflePon- 
tificum  teflimonium  audiendum , quia 
nemo  in  propria  caufa  eft  , legitimus 
teftis  . Verumtamcn  hxc  etiam  ref- 
ponfio  a viro  catholico  audiri  no  potefl. 
Primo  quia  re  vera  Pontifices  Romani 
in  hoc  negotio  no  tam  funttefles  in  pro- 
pria caufa, quam  in  caufa  Chrifli , & vm- 
uerfali  totius  Ecclefif. Deinde, quia  non 

tam 


Lib.  j.T>e  Primatu  Summi  Pontificis. 

A 


3*  , 
Vide  01- 

drad.cof. 

y6.  & Na 
uar.  in  c. 
JVeait.no 
tab.vnu- 
44-&  4f 

Confutatur 
alia  euafio. 


Cap.  1 6* Occurritur  eiiafonibus  Proteftantiuw.  301 


tam  funt  teftes , quam  indices  in  fimi- 
libus  caufis , nam  ad  eos  fpe&at , dog- 
mata fidei  declarare  , Si  Ecclefia:  pro- 
ponere , vt  in  fuperioribus  vifum  eft, 
hic  autem  articulus  ad  dogmata  fidei  per 
tinet,  vtijdem  Pontiiices  eadem  certi- 
tudine decernunt, &cx  diuinaScriptura 
in  fuperioribus  probatum  eft . \ nde 
fiueiudices,  fiuc  teli  es  dicantur, nonpro 
prio , fed  diuino  fpiritu  dutfti, veritatem 
docuitTe  credendi  funt.  Praeterea, etiam 
fi  eorum  tcftimonium  vt  humanum  con 
fideretur,  maxima:  authoritatis  eft,  & 
rem  facit  euidentcr  credibilem  : nam  cre 
di  bile  non  eft  3 in  hoc  puncto  per  igno- 
rantiam erraffe , quia  aliqui  eorum  fue- 
runt fapientifsiini , nonnulli  vero  Apo- 
ftolorum  difcipuli  fueruntjN  cum  eis  fa 
miliariter  conuerfati  funt , praelertim 
Clemens , & Anacletus , quos  tuifle  P e- 
Pnatius,  -diaconos  Ignatius  teftaturinEpif- 
tola  quinta  ad  1 rallianos , per  illos  au- 
tem cum  Lino,  Cieto  , <Sc  fimilibushsc 
traditio  ad  fucceffores  peruenit  . fue- 
runt etiam  illi  viri  fan&ifsimi , vt  prop- 
terea  credi  non  pofsit  ex  ambitione,  & 
arrogantia  poteftatem  libi  non  datam 
vlurpare  voluilfe . Multi  etiam  ex  illis 
fidem  fuam  fuo  fanguine  contignarunt. 
Cum  ergo  hunc  articulum  inter  dog- 
mata fidei  docerent,  non  foliim  verbo, 
fed  etiam  vita,  <Sc  morte  fua  illum  confir- 
matum reliquerunt.  Denique  cum  Rex 
Anglia:  profiteatur,  fe  non  audere  anti- 
quis Patribus  primorum  feculorum,  re- 
lilccre,  li  conftanter  loqui  velit , necelfe 
eft,  vt  in  tantorum  Patrum confpectu 
taceat , eifque  contradicere  non  audeat. 
Vt  autem  illu  amplius  vrgeamus  , adde- 
mus quatuor  Cocilia  generalia,  quar  ipfe 
veneratur, mire  cum  dictis  Pontificibus 
confentientia. 

Tr-ditio  Concilium  itaque  Nicamum  primum 
Pontificum  lib. 3. in  canonibus fumptis  exlulioPa- 
t*  qaainor  pa.i  .epift.2. . in  canon. i.fic dicitur,  Are« 
Conciiijsge  debent  praeter  f ementum  Romani  Potificis 
Wjtw  r°  ^oncilia  celebrari.  Et  canon. 2.  Epifcopi in 
Cjfi  grauioribus  caufis  libere  Apoflolicam  appel- 
lent fedem, atque  ad  eam  quafi  ad  matrem  co 
fugiant, eSrc.Lt  canon. 3 . Dum  iterato  indi 
cat  Apofloliae [edis  Pontifex  caiifam  Epif- 
copi,nullus  alius  incitis  loco  ordinetur , 8c 
redditur  ratio, quia  inconfulto  RomanoPo- 
tifice}non  e fi  permiffum, tales  c an  fas  omnino 


B 


D 


Coe.  Sard. 


definire, cumPetro  dictum  fit  a Domino: 
Quodcuifligaueris&c. Et  in  canonib‘;.8'o. 
ex  Greco,  & Arabico  translatis , in  can. 

35?.  fic  dicitur.  Ita  prae  fi  Patriarcha  ijs 
omnibus,  qui  jnbpotejiatc  cmsjmit,ficut  ille , 
qui  tenet fedeRonue , caput eji,  & Princeps 
omnium  patriarcharum, quando  quidem  ipfl 
ejl  primus, ficut  Petrus, cui  data  effpotejtas 
in  omnes  Principes  Chrijlia?ios,&  ones popu 
los  eorum  ,yt  qui  fit  Vicanus  Chnfti  Do- 
mini noflri juper  cuntfos  populos , c r ymuer 
jamEcclefid  Chnfitanam, ,ey  quicumque  con 
tradtxent  d Synodo  excommunicatur . De 
quo  canone  videnda  funt,  qua:  intom. 

1.  Conciliorum  notantur.  Et  illi  con- 
cordat Concilium  Sardicenfe  in  canon. 

4.  & 7.  qua:  funt  de  caulis  Epifcoporu  a 
Pontifice  Romano  terminandis. 

Deinde  in  Concilio  Canfhmtinopo- 
litano.i. can. 3. alias. y. dicitur.  Conflanti-  Coc.Confl 
tiopolitanus  Epijcopus  habeat  honoris  prima 
tum pofl  RomanumEpifcopu. In  quo  cano- 
re vnum  fupponitur , & aliud  ftatuitur, 

S upponitur  quidem  , Sumum  Pontifice 
habere  primatum  in  Ecclefia,&  hoc  eft, 
quod  nunc  ad  nos  fpectat : nam  generale 
Concilium  id  fupponit,quod  pro  certo, 

Sc  indubitato  habuit.  N eque  fingere  po- 
teft  Rex  Angliae  Concilium  loqui  de 
Primatu  folum  ratione  politici  ordinis, 
quoad  aliquem  externum  fplendorem, 
vel  honorem  : nam  loquitur  de  primatu 
eo  medo,  quo  ah  ipfis  Romanis  Pontifi- 
cibus gerebatur,  iurifdittione,nimirum 
& polf  etate,&  canon.  2.  proxime  prae- 
cedente , confiat  Concilium  loqui  de 
Primatu  in  regimine, & gubernatione 
Ecclefiae.  Altera  vero  pars  illius  Cano- 
nis multis  temporibus  recepta  non  eft, 

Vt  confiat  ex  Leone  Papa  Epiftola  > 3. 
alias  yi  .ad Anatolium  capite  fecundo. 

Se.  ex  duabuf  fequentibus  ad  Marcianu, 

& Pulcheriam  Auguftos.  Et  ex  Grego- 
rio  libro  fexto  Epiftolarum.epiftoh  31. 

& 37.  & ex  Nicolao  primo,  & Leone 
Nono  locis  fupracitatis.  Sed  hoc  etiam 
Primatum  Ecclefia:  Romana:  commen- 
dat , ideo  enim  ftatutum  illud , neque 
tunc,neque  pofi  multa  tempora  vim  ha- 
buit , quia  Romana  Ecclefia  illud  non 
probauic,quado  vero  illa  confenfit,  habe 
re  c^pit  effectum,  vt  confiat  ex  Innoc. 

3 . cum  Concilio  Lateranenfi  cap.  ^inti- 
<3#<*,dePriuilegijs. 

Cc  Prs- 


Subrerfa- 

giu^rjeciu- 

ditur. 


Leo  Papa. 


Gregor. 


Ni  cola. 
Leo. 


6, 

Concilio 

Ephefin.i 


3 02 


Liber  3.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Preterea  Concilium  Ephcfinum  pri 
mum  in  epiflola  ad  Coeleftinum  Papam, 
qux  habetur  tomo  quarto,  illius  fynodi, 
cap.  1 7. illum tanquam  fupremum  Paflo 
rem  , <Sc  fidei  iudicem  alloquitur  in  huc 
modum,  Santhtatis  tua  circa  pietatem, ig- 
lum , eiufdemque  circa  fidei  [ynceritatem , 
curam  noftri  omniu Jeruatori  apprime  grata, 
ej/  placitam  cum  omni  admiratione  comple 
Ctimur : eft  enim  robis  tam  eximijs  in  more 
pofitum,  yt  in  omnibus  celebres  [itis,  Jiudia<js 
yejira [olida  Ecclefiarum firmamenta  confli 
tuatis.  Vbi  certe  non  tantum  de  perfona 
Coeleltinfifed  de  more  ipfius  fedis  loqui 
tur,vndefubiungit.  Quia  yero  neceflitas 
exigebat , yt  omnia , qua  in  hac  [aera  Sym 
do  acciderunt , [anilitati  ture  declararentur , 
non  potuimus  hifce  noftris  literis  ad  tuam  [an 
ttitatemnonper[cribere,&c.\n  quibus  ver 
bis  etiam  offendunt  dependentiam  a Po 
tifice  Romano.  V nde  tomo  feundo  eiuf- 
dem  Concilij  cap.  i j.  cum  totum  Con- 
cilium,auditis  Coeleftini  literis  in  abfen- 
tia  legatorum  eius  acclamaflet,  St  illius 
inftrudionem  fequutum  fuifTet  }cumq,- 
legati  poftea  aduenilTent , & quod  fadii 
fuerat,  intellexiflent, Philippus  vnus  ex 
illis  dixit,  Gratias  agimus  Janihe  , yene- 
ratidaque  huic  Synodo , quod  literis  Coelef- 
tmi  [anilijsmi , Beatifsimique  Papa  yobis 
recitatis  Saniia  Ecclefia  membra  Sanihs 
yeflris  yocibus , pijsque  praconijs  , [anilo 
yej tro  capiti  vos  exhibueritis : non  enim  ig- 
nara e[t  yeflrabeatitudo  totius  fidei, catero- 
rumque  omnium  Apoflolomm  caput  Bea- 
tum Apoftohm  Petrum  extitij[e.  Quod 
iterum  latius  repetit  idem  Philippus  , 
dicens  nnlli  elTe  dubium,  Petrum fuiP 
Ce  Chrifli  Vicarium  ab  ipfo  conftitu- 
tum , nec  non  per  fucceflores  fuos  huc 
vfquc  feni  per  viuere,  eiufque  fucceCfo- 
vem , St  Vicarium  Sanduni  e(Te  Roma- 
num Pontificem.  Quos  Sermones  Sa- 
cra Synodus  deteflata  no  eft , fed  potius 
confeniit  legatis  Apoftolicis  , & mag- 
na conformitatc  eidem  fidei  cum  illis 
fubfcripfit  . Et  capite  decimo  feptimo, 
in  Epillola  Synodi  adlmperatores inter 
alia  referunt , Coeleftinum  literas  mifif- 
e ad  C)  rillum  , vt  fuas  in  hac  parte  vi- 
ces fubiens , Romae  definita  perficeret, 
dc  poitea  mif  (Te Philippum  Presbyte- 
rii in  ,Qui  Sanihflimi  Ccelejlini  ( inquit  ) 
perfluam  Inc  [usi met . Multaque  alia  fi- 


A 


B 


C 


D 


milia  euidentiafigna Primatus  Pontifi- 
ci; in  illo  Concilio  leguntur. 

N eque  pauciora  reperimus  in  Conci- 
lio Chalcedonenfi,  in  quo  fuerunt  etiam 
legati  Leonis  Pape  loco  illius  Concilio 
praefidentes,  ex  quibus  Pafchafius  Ad. 
1 ; in  principio  fic  loquutus  eft,  Beatifsi - 

mi , atque  Apoftoliciyiri  Papa yrbis  Ro- 
meo,qua  esi  eaput  omninmEcclefiarum,- pra- 
cepta  habemus  pra  manibus, quibus pracipe- 
re  dignatus  eft  eius  Apoflolatus,  yt  Dio  flo- 
rus Alexandrinorum  Archiepiflopus  nofe- 
deatin  Concilio, fed  audiedus  intromittatur , 
St  totum  ConciliumLeoni  tanquam  ca- 
piti obediuit.  Et  in  Adi.  2.  ledis  Leonis 
epiftolis, omnes  Cocilij  Patres  dixerat; 
Ita  credimus- Petrus  per  Leone  ita  loquutus 
eft.Lt  in  ad.  3 .Leo  Caepe  vocatur  yniuerfa 
lis  Patriarcha, St  yniuerfalis  . Architpifco - 
pus, St  circa  mediu  IulianusEpifcopus  di 
xit  ad  legatos  Papae,  Nunc  y e fixa [anilitas 
Primatu  tenet fanthfsimi  Leonis.  Et  infra. 
Petimus  yeftram  S anilitatem, qui  habetis  h 
cum  Sanihflimi  Papa  Leonis, contra  eii  ( id 
eft,cotraDiofcovu)pro[errefententia.&c. 

qus  omnia  partim  nomine  totius  Conci 
lij  fiebant, partim  illis  confentiebat,  P12 
ter  haec  refert  Surius  in  fiae  adionis  1 y. 
eiufdem  Concilij  fequentes  fententias. 
V eneramur  f ecundum  Scripturas, &eanonn 
definitionem  [anihfsimum  antiqua  Roma 
Epiflopum primum  effle , & maximu  omniu 
Epifcoporum.  Item  alia.  Status  Epiflcopus 
px  a dicatur  infamis, liberam  habeat  [ementu 
appellandi  ad  Beatifsimum  Epiflopum  An 
tiqua  Roma , quia  Petrum  habemus petrant 
refugij,  &-  ipfi [oli  libera poteftate  loco  Dei 
fit  lus  difcernendiEpifropi  criminati  infamia 
fecundum  claues  d Domino  flbi  datas.  Item 
Alia  omnia  ab  eo  definita  teneantur  tanqua 
a Vicario  Apoflolici  throni.  Hae  vero  fen- 
tenti^  non  inueniuntur  nunc  in  Conci- 
lio Chalcedonenfi  , fed  eas  allegat  Su- 
rius ex  DiuoThoma  in  Opufculo  con- 
tra errores  Graecorum , apud  quem  in- 
uenio  fecundam  St  tertiam , in  capite  tri- 
gefimo  fecundo.  §.  0 fle nditur  etiam  quod 
Petrus,  primam  autem  ibi noninuenio, 
fed  in  §.  Oftenditur  etiam  quod  Pradiblus, 
fic  inquit,  Legitur  in  Chalcedonenfl  Conci- 
lio , quod  tota  Synodus  clamauit  Leoni  Pa- 
pa, Sanftifsimus  Apoftolicus,  & ymuerfl- 
lis  Patriarcha, per  multos  annosyiuat. 

Praeter  hec  vero  funt  exprelTa  tefli- 

monia 


Coc.Chdc. 


8. 


Cap.  1 6. Occurritur  euafionibus  Protelantium.  joj 


Ut  Conci. 
Mitt.  18. 


9- 

Ex  alijs  Sy- 
nodis eade 
crad.no  c 6 
firmatur. 


Coe.  Late. 
Coc.  Flor . 


monia  eiufdem  Concilij  a&.i  6.  in  epift. 
adLconemdn  qua  referutur  gefta  in  Co 
ciliOjvbi  prius  ex  illo  Matt.  1 6.  Vbi  funt 
duo, aut  tres  congregati  in  nomine  meo, ibi  j u 
tn medio  eorum  inferunt, quantam  circa Ja- 
cerdotcs  peculiantatem potuit  demonftrare, 
qui  & patnce ,&■  labori,  fuce  confefsionis  no- 
titiam prcetulerunt , quibus  tu  quidem  fient 
tnebns  caput  preeeras  in  ijs,  qui  tuu  tenebant 
ordinem.  Et  infra  Eutychetis  fcelera  refc 
iens,ait.  Et  eos  quidem, qui  ea,  quee  pafloris 
funt,fapiunt,abfcidit , eos  icero  qui  lupi  de- 
monjlrati  funt  ,fuper  ones  impofuit,  & pojl 
hcc  omnia  infuper  &1  contraipjum , cuiyi - 
nece  cuflodia  dSaluatore  ccmijja  eft, extendit 
infamam, id  eft, contra  tua  quoque  Apcfioli 
tam  Sanctitatem. Et  excomumcationem  me- 
ditatus eft  contra  te, qui  corpus  Ecclefcc  yni 
refejhnas.E t inferius  petunt  confirma- 
tionem decretoru  abipfis,  & fpecialiter 
circa  praeeminendam  Patriarchae  Con- 
flatinopolitani.  Et  quamuis  hoc  Ponti- 
fex no  probauerit,  vt  fupra  diximus,ta- 
men  in  i pfa  petitione  cofitetut  Synodus 
Primatu  Pontificis , & ita  exponunt  de- 
cretum fecundae  Synodi  fupra  relatum, 
Qu  ce  praecepit  ( aiunt ) pofl  yefiram  fanctif- 
fimd&Apofiolicam  fedem  honorem  habere 
Conftantinopolitanam,quce  efl  fecunda  ordi- 
nata,confidentes  quia  lucente  apud  yos  Apo 
fiolico  radio, yfque  ad  Confiantinopolitanam 
Eccefiam  confuete  gubernando,  illum  tfiarge- 
tes,hunc  fccpws  expanditis, &c. 

Eodem  modo  confirmari  potefi;  eade 
traditio  ex  multis,quae  habentur  in  quin 
ta  Synodo  generali. Colfantinopolita. 2. 
a Vigilio  Papa  cofirmata. Item  ex  fexta 
Synod.a&.i7.&i8.&ex7.Synodo  fub 
Adriano  Papa  coatta , que  fub  eius  obe- 
dientia,  & iuxta  eius  infhu&ionem  in 
omnibus  procefsit,vt  ex  a£t.7.infine  coi 
ligitur.Ino&aua  etiam  Synodo  extat  ca 
non  21. in  quo  Primatus  tribuitur  Eccle 
fix  Romanae, quam  vocat  fedem  Petri 
Principis  Apoftolorum.Et  vt  alia  omit- 
tam, quae,  fi  legitima  fuerunt,  fubobe- 
dientia  Romanae  fedis  femper  proceffe- 
runt,  fpecialiter  hanc  veritatem  docuit 
Concilium  Lateranenfe,  fub  Innocent. 
3 . cap.  j . 8c6.Sc  exprefsius  eam  definit 
Concilium  Florentinum  in  literis  vnio- 
nis, Graecis  cumLatinis  confentientibus. 
His  verbis.  Definimus  Sanftam  Apofcoli - 
tam  fedem , & Romanum  Pontifice  in  yni- 


B 


D 


uerfum  orbem  obtinere  primatum , & ipfum 
Pontificem  Romanum  fuccefforem  ejfe  Bea- 
ti Petri  Principis  Apoftolorum,  tryerum 
Chrifii  Vicanum  ,totiufc\ue  Eccle  fice  caput 
esc  omnium  Chrifiianoium  Pati  em , ac  Do- 
Ftorem  exificre,&-  ipfi  iuBeato  Petro, paft  en 
di, regendi, zsr  gubernandiyniuerjalemtcde 
fiam  d Domino  Jefu  Chrifio  plenam  potefia - 
tem  datam  ejje,&c.  Deniqj  Concilia  Tri 
dentinu  a principio , & in  toto  fuo  pro- 
grefluPontificis  authoritatem  recogno- 
lcit,ei ufque  confirmationem  in  fine  po- 
ftulatj& fpecialiter  Sefsion.6.  cap. i. de 
Reformatio. eum  vocatDei  in  terris  Vi- 
carium habentem  fupremx  fedis  autho- 
ritatem. 

Ex  cocilijs  etiam  prouincialibus  pof- 
fent  multa  congeri , qu£  breuitatis  caufa 
pretermittimus  , videri  tamen  poflunt 
Concilium  Romanum  fub  Sylueftro,  8c 
Romanum  tertium,  8c  quartu  fub  Sym- 
macho, <3c  Concilium  4.  Aurelianenfe 
capit.  1 . & Concilium  Carthaginenfe,  8c 
jVlileuitanum  in  epiftolis  ad  Innocentiu 
Papam,quat  funt 510. & 512.  inter  epifto- 
las  Auguft ini , in  quibus  authoritas  Ec- 
clefiaeRoman^  ad  plenam  haerefis  dam- 
nationem poflulatur . Quod  etiamcon- 
firmant  alij  Epifcopi  cum  eodem  Au- 
guPinoinepiPol.5»  5.  ad  eundem  Inno- 
centium,quarum  facit  etiam  mentione, 
idem  Auguftin.in  epiflol.  io5.  dicens. 
Ex  duobus  Concilijs  Carthaginenfi , & Mi - 
leuitano , relationes  ad  Apojlolorum  fedem 
Mijfce  funt,  fcripfimus  etiam  ad  beatee  me- 
morice  Papam  Jnnocentiumprceter  Concilio- 
rum relationes  epiftolas familiares, &c.  Ad 
omnia  nobis  ille  refcripfit  eodem  modo , quo 
fas  erat , atque  oportebat  Apofloliccc  fedis 
Antiflitem.  Et  concordat  cum  illis  Con- 
cilium Affricanum  fubBonifacio  capi- 
te 3?. 

Praeter  haec  vero  animaduerti  poteft 
Concilium Turonicum  fecundu  in  cu- 
ius capite  21.  habentur  illa  notanda  ver- 
ba: Quis  facerdotum  contra  decreta,  quee  d 
Sede  Apoflolica  procefierunt , agere pree fu- 
mat. Et  fere  fimilia  habet  Cocilium  Bra- 
charenfe primum  cap.i  8.  vbi  omnes  E- 
pifeopi  dixerunt, conuenies  effe,  vt  om- 
nia inter  ipfos  concordi  celebrarentur 
officio, & adiungunt , prcecipue  cum  & de 
certis  quibufdam  caufis  inflrufUonem  apud 
nos  fedis  Apofloliccc  habeamus, que:  ad  inter 
Cc  2 roga- 


Coc.Tnd. 

10, 

Cec.Rom . 

Coc. Aure. 
CSc.Carfi, i. 

Augujl. 


Coc.Affr. 

11. 

Coc.Turo. 
Coc.  Brac. 


Coc.TolcU 

I. 


Coc.Tolet. 

fub  Pelag. 
2, 


i. 


2. 

Patres  Grs 
ci  Primatu 
Ponrificisat 
truenteSi 
Ignat. 


Ub.  i.  T>e  Primatu  Summi  Pontificis. 


3°4- 

rogationes  [itas  quondam  veneranda  memo- 
ria: Profuturi  prudenti  ab  ipfa  Beatifisimi 
Petri  accepit  cathedra. Et  addidit  Lucreti9 
Bracharenfis  Epifcopus  ,Refie  Paternitas 
yefif  a autboritate Jedis  Mpofiolicx  recorda 
ta e/he^c.Etftatim c. 22. & 23.  ftatuunt, 
vt  in  ordine  Mift£  & baptifmi  praedifta 
inftruftionem  Romanae  fedis  fequatur. 
VndeConciliu  Toletanum.  1.  inafler- 
tione  fidei  in  vltimo  anathematifrtio  di- 
cit, Si  quis  in  falutari  baptifmo  contra  [e  dem 
Santfi  Petri  aliquid  faciat, anathema  fit.  Ma 
xime  vero  noftru  propofitu  confirmat 
verba  Coe. Toletani. 3. fatis  antiqui  can» 
1 .Permaneant  in fuo  yigore  Conciliorum  om 
mum  confiitutafimul  eyfynodicce  Sanfloru 
Preefulum  Romanoru  epijlola . His  enim 
verbis  fatis  confiat,  quanta  fuerit  eo  tem 
pore  authoritas  nonfolu  Ecclefise  Roma 
nae, fed etiam  epiftolaru  decretaliueius, 
de  quibus  fimile  decretum  habetur  in 
Concilio  Toletan.14.cap.11. 

C A P V T XVII. 

Eadem  traditio  Patrum  autboritate 
confirmatur. 

Vanuis  ad  conhrmanda  fide  de 
1 2 Romani  Potificis  primatu  fatis 

^“^^fuperq;  fit  authoritas  Pontificu, 
Sc  Concihoru,nihilominus  no  eft  omit- 
tenda authoritas  Sadoru  Patru,ex  qui- 
bus nonullos  fupra  adduximus, qui  fuc- 
cefsioni  Potificis  Romani  in  cathedraPe 
tri  expreflum  teftimoniu  praebuerunt; 
nunc  vero  alij  inducedi  funt,  qui  de  ex- 
cellentia ipfius  cathedrae, eiufq, dignitate 
teftificentur, quibus  8c  cocordia  traditio 
nis  euidentius  conflabit,  <3t  eoru  authori 
tate  fortalTe  Rex  Angliae,  qui  aliquid  Pa 
tribus  deferrevidetur, magis  mouebitur. 
Eft  aute  pre  oculis  habendu  eofde  argu- 
mentadi  modos  ex  doctoribuspoffe  de- 
fumi,quosinPontificibusadnotauimus, 
nimirum  ex  verbis,  & titulis,  quibus 
Romanos  Pontifices  honorant,  ex  acti- 
bus fupremae  iurifdictionis  fpiritualis, 
quos  illi  tribuunt,  & ex  illufirioribus  fe 
tentijs, quibus  eoru  primatu  profitetur. 
Prius  ergo  a Grxcis,qui  in  praefenti  cau 
fa  minus  fufpecti  iudicari  pofiunt,  inci- 
piemus. 

Primo  ergo  Tgnatius  in  epift.i  y. ad 

Romanos, Romana  Ecclefiam  honorifi- 
centifsime  fafutat,5c  dc  illa  dicit, Qiue  pr& 


A fidet  in  loco  Romana:  regionis.  Polycarpus 
item  cu  Romam  -venit, ad  JLmcetum  Eccle 
fiam  in  yrbe  regentem , vt  eum  de  Pafchs 
quaeftione  confideret  (teftcHieronyma  w- 
de  Scriptoribus  Eccleliafiicisin  Polycar 
po,&lrenaeolib.3. cap.3 .)  fatis recog. 
iiouilEe  videtur  Pontifice  Romanu  vtPa 
ftorem  , & fidei  magiftru.  Clarius  vero, 

Sc  vberius  Irena:usiib.3.c.3.Romanain  j 
Ecclefiam  maxima,  Sc  antiquifsima  vo>  Wm!' 
cat,&ab  ApofiolisPetro,&  Paulo  fun*. 
datam  elTe  dicit.  Etfubiungit.  Mdhanc 
Ecclefiam  propter  potentiorem  principalita - 
£ tem,  necejfe  efi  omnem  conuemre  Ecclefiam, 
hoc  e fi, eos, qui  funt  yndiq}  fideles.&c. 

Deinde  D.  Athanafius  in  epift.adMar  h 
cu  Romanorum  Epifcopu  ficeum  fatu* 
tat.  Dno  Sanrto,&  Mpofiolici  culminis  y e 
nerado  Marco  Saurtx  Romanx,  & Apollo 
licx  Jedis, atq}yniuerjalis  Ecclefix  patri,  A- 
tbanafius,&  yniuerfi  Megjptioru  Epifcopi 
falute.Et  infra  petitionem  lubiugens,ait, 
Optamus,  yt  d yefir  a S and  a fedis  Ecclefix 
autboritate, qua:  efi  mater  omnium  Ecclefia. 
rum , &c.  Et  infra.  Vefin fumus,  yobijque 
ubedientes  cu  omnibus  nobis  comifsis,  & fu- 
mus,&r  ejfe  femper  yolumus.  Et  in  epift.ad 
Felicem.  2.  que  inter  acta  eiufdemFeli- 
C cis  in  tom.i.Concilioru  habetur,  ipfecu 
alijs  Epilcopis  Aegypti  au  xiliu  fedis  A- 
poftolice  implorat  his  verbis : Vefiro  Sa - 
tfo  fuggermusMpojlolatm,yt  noflri  more  fo 
lito  jolicitudine  gerere  dignemini.  Et  infra. 

(fitia  femper  anteceffores  nofiri,  & nos  d ve- 
flraMpofiolica  Sarta  fede  auxiliubaufimus 
eSr  nofiri  yos  cura  gerere  agnouimus,prx fa- 
ta tApofiolica , fummd  expetimus  iuxta 
canonu.de  creta  fede , yc  inde  auxihu  capia- 
mus,ynde  prcedecejf  ores  noflri  ordinationes 
& dogmata, atcpfubleuationes  ceperul.  M-d 
ea  quoq.  quafi  ad  matre  recurrimus. Et  infra 
Quod nequaqua  yobis.incdjultis agere prxfi 
mimus  p fciiicet,de  fide  definire  ) canoni- 
bus iubentibus,abfq.  Romano  nos  de  maiori- 
bus caufis  nihil  debere  decernere  Pontifice. 

Et  infra. Ob  id  yos  ,pradeccjjbresq;  yefiros, 
Apoflolicos  yidelicet,  Prafiulesin Jummita- 
tisarce  cotifiituit, ommuq-, Eccle fiaru  curam 
eis  habere  pracepit. Et  infra. Cui  omneEpif 
coporii  indicium  efi  comifsu. Et  infra, de  boc 
P rimatu  exponit  locuMatt.  1 6.8c  autho 
ritateCoc.Nic^n. omnia  cofirmat.  Huic 
coccrdatBafil.epift.ya.que  eftadeund*?  Bafl> 
Athanaf.dices,  Vifum  efi  mihi  cojentaneu, 

yt 


4* 

Gri%or. 


5* 

Cyrill. 

Qua:  elh  8 
iouTepift. 
Cynl.&ha 
betarinCo 
cil.  tpbef. 
tom.i.c.i  9 

Epift.  is. 

intet  cpift. 
Cyri1.  & di 
flo  tora,  |, 
Csp.U. 


fyifh'  jo. 

to- 
i.  cap. 
'4. 


C.  iy<SumovM  Totif.tr  aditio  ex  Tatrik  cofirmatur.  joj 


yt fcribaturEpifcopo  Roma,  yt  qua  hicge - A 
run  tur,confderet,eyc. 

Gregorius  etia  Nzianzen.orat.23  .in 
laudem  Heronis  comemorat  Petru  Ale 
xandrinum  Athanafij  fuccelforem  afe- 
de  fuapulfum  a Lucio  Ariano,  ad  Roma 
nu  Pontificem  confugifTe,  Ac  per  tacita 
(inquit)4cc«j<t»0«e  omnibus  lachrjmas  mo 
uit.yt  calamitatis  magnitudine  in  oculis, tP 
afpebiu  defigerent , & auxilium  nancif cere- 
tur,quemadmodii  & natium  ejjefcimus.  In 
tjuib9  verbis  Nazianzen9fimul  cuPetro 
Alexandrino  Potificis  alithoritatem  ad 
Judicandas  etiam  Orientis  caufasrecog-  g 
nofcit.  Quodctiacx  eodem  Nazianze- 
no  colligitur  orat.  $ 2. quae  eR  fecunda  ad 
Cledonium,vbi  commemorat  Vitalium 
Apollinaris  fe&atorem  quendam  fidei 
libellum  fraudulenter  edidiRe,  hercfim 
occulte  profitendo,  Damafum  aute,frau 
de  cogmta,eu  ab  Ecclefie  cgtu  abdicalTe: 
deniqj  libellu  cum  anathematifmo  delc- 
uilfe.  Eodem  modo  Potificiam  poteRa- 
tem  tellatus  eft  Chryfoflomusiu  epiflo 
lis  ad  Innocent.  1 .petes  ab  illo  auxiliu  co 
tra  eos,qui  iniuRc  illu  depofuerant,  tum 
declarando  depolitione fuiffe  irritam, tu 
punicdo  malefaftores  ,pro  quibus  tame 
pie  intercedit, vt  fi  rcfipifcant,  non  exeo  q 
municentur,in  hoc  ipfo  poteRatem  Pon 
tificis  recognofcens. 

Sirnili  modo  Cyrill. m epiR.ad  Coele- 
flinu  in  caufaN  clf  ori)  rem  tota  ad  i pfum 
ficut  ad  caput  retulit , <3t  fubiungit : JLt 
qttanuis  res  ita  habeat : no  prius  tamen  illius 
comunionc  deferere  aufi  Jumus , qua  hac  ipfo, 
pietati  tua  indicaremus ,&c.  cui  Ccleflin9 
refpondit,A/Tof?r<c/edw  authoritate  afeita, 
nofiraqfvice  ,&loco  cu  pote  flate  yfus3eiufmo 
di  non  abi  f exquifita  jedulitate  fententiam 
txequeris,nepe  ytnifi  decem  dieru  interuallo 
ab  huPnofira  numerationis  die  numeradoru  £) 
nefaria  dotlrind fua  conceptisyerbis  anathe- 
matilgt. Et  infra .Illicbj  anilitas  tua  illiEc - 
elefia profpiciat  ,isyero modis  omnibus  fed 
noflro  corpore  fegregatn  ejfe  intelligat . Cui 
epiflolae  Cyrillusobediuit , vt  co  flat  ex 
eius  epiR.ad  NeRoriu,  qui  efl  de  exco- 
municatione, dicens.  Quod nifi  iuxtatepus 
'in  literis  Ccelejlini  Jacratifsimi,  Reucrendif - 
fimif  Ro  manor  ii  Epifcopi  exprefsn  prafii- 
tcris , certo  fcias, nullam  tibi  deinceps  cum  E- 
pifcopis,&SacerdotibusDeiconfuetudinem, 
nullum  fermonem,  nullu  denij,  inter  cos  Iqcu 


futurum  effio.  Et  f milia  habet  in  fequenti 
epiRolaad  Clerum,  populuq;  Conila, n-  j).  Thcttt» 
tinop.  Refert  pr^tereaf).  1 hornas  opufe. 

1 .c  ontra  errores  Cracor.cap.3  z.§.  He- 
betur, eundem  Cyrilium  in  libro  I hefau 
rorum  dicentem , Sicut  Chnjius  accepit  d 
Patre plenij simam poteflatem,jic  & Petro, 
ey  eius  juc  ce  floribus  plemfsme  commi  fit. 

Item  nulli  aliij,  qndm  Paro,  quod fuum  eft 
plenum, fcdipfijoli  dedit.Y  bi  particula  So- 
li no  excludit  fucceilores , fed  alios  Apo 
Rolos,  nam  paulo  poR  dicit,  dedifle  Pe- 
tro poteRatcm  , & Ecclefia.  Et  inferius 
ait  Diuus  1 hornas,  Ofienditur  etiam, quod 
fubejje  Romano  Pontifici,  fit  de  necefsitate 
falutisMcit  enim  Cynllus  m libro  Thejauro 
nm : Itaque  fratre s,fi  Chnflum  imitamur, 
yt  ipfuts  ouesyocem  eius  audiamus , manen- 
tes in  Ecclefia  Petri , &c.  N ec  dubitandu 
eR  de  his  teRimoni  js,etiafi  nunc  in  The- 
faurononinueniantur,  tum  propter  D. 

Thomte  authoritatein  5 tum  etiam,  quia 
plures  libros  Thefauvi  perijfie  fcimus. 

Denique  ex  EcclefiaRicis  hifloris  a 
GricisetiacOnfcriptis  cof!at,antiquif-  Exconfue- 
fima  Ecclef  x praxim  fuiRe,  vt  in  caulis  cudine  gra- 
grauioribus  ex  tota  Ecclefia  etia  Orien-  uio' es  cau* 
tali  ad  cathera  Petri  fieret  recurfus,ad  pe  ^efe ! 

tendam, vel  fidei  declaratione,  vel  alicu-  reodi,idem 
ius  herefis  danmatione,velSynodi  cogre  Pernae*  coi 
gationem,  aut  confirmatione, vel  ad  pe-  hsitur* 
tendu  indicium  per  modu  appellationis, 
aut  iuRe  defenlionis,ex  quibus  manife- 
Re  conRatpoteRatem  fuprema  Romani 
Epifcopi  omnibus  Grecisa  principio  Ec 
clefii  agnita, <Sc  credita  fuiRe. Huius  au- 
tc  praxis  pnter  tefiimonia  adduRa,op- 
timu  argumentum  fumitur  cx  IdiRoria 
Eufeb.hb.7.c.24.vbidePaulo  Samofats 
no  ait,  Vbi  fimul  eu  orthodoxa  fide  Epifco - 
patu  amifijfct,&  ex  Epifcopi  demo  cius  Ec- 
clefia propria  exire  nollet:  Imperator  kAutz 
hanus  de  ea  re  rogatus fentfntidfianffifiime 
quid  ef  et  agendu  decrcuit.  Praccpit  enim, 
yt  domus  Ecclefia  illis  tribueretur , quibus 
Ebrifitaniltalia  ,&yrl>isRomaEpifcopi  per 
lit  er  as  tribuenda  perfcribercnt.T  anta  enim 
erat  fama  publica  Primatus  Romani  in- 
ter ChriRianos  Gr^cos , vt  etia  gentiles 
no  lateret, & ideo  Imperator  licet  infide 
lis  ea  lententia  protulit,fanclifsime  vt  ait 
Eufebius,  approbans  (entetiam  illam , & 
confequenter  etiam  Primatu, quia  fidei 
coformis  fuit,licet  ab  i nfideli  lata  fuerit. 

Cc  3 Eadem 


3*6 


Lib-j.DeTrimatit  Summi  Pontificis. 


Eadem  traditio  fumitur  e-x  Theodo- 
7*  re.lib.2.hiftor.  cap.  22.  vbi  deConcilia- 
Theodore.  Ariminenfi  ait,  Praiudicij  vim  habe 
re  non  debet, prafcrtim  cum  formula  illa  com 
pofita fit, ne  Epifcopo  Romano, cuius  fenten 
tia  prce  cateris  omnibus  expe  flanda  erat,con 
fentietej&c.&c.  lib.)  .cap.  10. refert, Dama 
llirh  poli  exortam  (citam  Apollinaris, 
illum,  & difcipulum  eius  Timotheum 
abdicafle,  & per  literas  Orietalibus  ligni 
fica(Te,quas  ibi  refert  earumque  initium 
efh  Quod  vejira  chantas  debitam  f 'edi  Apo - 
fiohca  rcuerentiam  tribuit , fili j honoratifsi- 
. mi , vobis  quoque  ipfis  maximo  fane  honori 
efl.Na  licet  in  SaftaEcclefiajn  qua  S.Apo 
ftolusf edens  nos  docuit, quo  pallo  illius  guber 
nacula,quafufcepim9  trulldda fint, nobis pri 
mce  partes  deferuntur , tn  confitemur  nos  illo 
dignitatis  gradu  longe  inf  mores  ejfe.  Et  in- 
fra lignificat  idem  Pontifex, Orientales 
catholicos  ad  ipfum  recurriffe,  dicens: 
Quideft,  cur  abdicationem  Timothei  d me 
rurfus  requiratis , qui  etiam  hic  wdiciofedis 
Apoftohcce, Petro  quoque  Epifcopo  ^ilexa 
drino  prcefente  abdicatus  ejl  *vna  cu  magijlro 
Apollinario,  Quibus  omnibus  Theodore 
tusaffentitur  . Imo  ipfeetiacum  aliqua 
* do  in  fidei  fufpicione  venifiet , ad  Leone 
Papam  per  epiftolam  con rugit , dicens, 
AdApojtolica  veftramfede  currimus, vt  Ec 
cie  fi  arum  vlceribus  medicinam  d vobis  acci- 
piamus , Vobis  enim  per  omnia  primos  ejje 
connenit.  Multis  enim, quibus  fupenores  ef- 
tis, ornatur  veftra  fedes.iAlias  enimvrbes 
ornat  Vel  magnitudo  , Vel  pulchritudo&c. 
Veftra  autem  redundantem  bonorum  copiam 
dedit  is,qui  eft  omnium  largitor,  ea  ejt  enim 
omnium  maxima,  pra  clari)  sima,  & qua 
prccejtorbi  terrarum.  Et  extera,  quae  late 
profequitur. 

8.  Huic  denique  traditioni  adflipula- 

Socrates,  tur  Socrates  libr.  2.  Hifior.  cap.  5.  Vbi 
Concilium  /ftitiochenum  illegitimum 
fuiile  lignificat,  quia  Iuli)  Pontificis  Ro 
mani  authoritatem.  non  habuit , Cum  ca- 
non (ait)  Ecelefia ficus  iubeat,  non  oportere 
abfque^  fententia  Epifcopi  Romani  decreta 
Ecclefce  fancire.Et  c.i  1 .referens  Athana 
fiuin,  <Sc  plures  alios  Orientales  Epifco- 
pos  ab  Ecclefijs  fuis  eiectos  , Romam 
perueniffe,  vt  Iulium  Epifcopum  Ro- 
manum de  fuo  (latu  certiorem  facerent, 
inquit.  Quoniam  Ecclefia  Romana  prini- 
Icgium  proner  cateras  obtinebat,  & lib.4. 


B 


D 


capit.  3.  fimilia  referens  de  Petro  Ale- 
xandrino,de  illo  adiungit:  Cum  literis  Da 
mafi  Epifcopi  Romam  reuerjus  eJfet,popidus 
illis  conjifus  expellit  Lucium , Petrum  au- 
tem in  locum  illius  introducit.  Et  Sozoine-  Sot^men, 
nus  lib.3 . hilfor,  cap.  8.  referens  fugam 
Athanaiij,  & aliorum  ad  Iulium  Roma- 
num Epifcopum  addit.  Quorum  crimina- 
tiones  cum  Epifcopus  Romanus  intellexijfet > 
in  communionem  recepit.  Et  cum  propter fc- 
dis  dignitatem  cura  omnium  ad  ipfum  (pe 
Claret  , fingulis  [itas  Ec  cie  fias  reftitutt , 
fcripfitque  ad  Epifcopos  Orientis, eo  f que  in - 
cufauit,&V.  Dedit  que  mandatum,  vt  quid i 
illorum , omnium  nomine  ad  diem  con futu- 
tum accederent.  Et  cap.p,alias  literas eiuf* 
dem  Iuli)  refert, in  quibus  praeter  alia 
illud  continebatur,  Legem  ejje  ad  f acer  do* 
tij  dignitatem  /pe  clantem , qua  pronuntiat, 
afla  illa  irrita  ejje , qua  prater  fententiam 
Epifcopi  Romani conftituuntnr.  Additque 
( quod  notandum  ell ) ciim  fuis  literis 
apud  rebelles  Orientis  Epifcopos  nihil 
proficeret,  a Coflante  Imperatore  quafi 
a feculari  brachio  adiutorid  poftulafle, 
atq;  ita  tande  Orientales  Epifcopos  Ro- 
mam venire  coegifTe,&lib.6.cap.2  2.or* 
ta  controuerfia  de  Spiritus  Sandi  digni- 
tate, inquit.  Epifcopus  Romanus  de  ea  cer- 
tior fafhisfcripjit  ad  Epifcopos  Orientis  lite- 
ras,vt  vna  cum  Epifcopis , cj/  facerdotibus 
Occidentis  Trinitatem  confubjlantialem  ejje, 

W gloria  a qualem  crederent.  Quofaflo  ftn - 
g uh  rebus  ab  EcclefiaRomana  femel  indica- 
tis acquieueruntjficque  illa  controuerfia  fine 
habere  vifa  ejl . Et  haec  de  Patribus  Grae- 
cis fufficiunt. 

Ex  Latinis  multa  in  fuperioribus  capi  9* 
tibus,&  in  primo  lib.adduda  funt , quae  Pltre^J 
hic  non  funt  repetenda, fedbreuiter  inii-  veritate  cS 
nuanda,&  aliqua  ex  parte  locupletanda.  fpiuDus. 
Primo  ergoTertullian.lib.dePraefcrip.  Tcrtu-l, 
c*3  6.  Habes  Romam, vade  ( inquit)  autho  Pmd, 
ntas  praflo  ejl.  Et  lib.de  Puaicit.  cap.  1. 
Epifcopum  Romanu  vocat  Pontifice  ma- 
ximii,&.  Epifcopi l Epifcoporu.x bi  Pameli9 
plura  eiufde  authoris  loca  defignat1,  quae 
omitto, quia  hic  author  cu  ab  EcdefiaRo 
mana  defecerit,non  vecfe  de  Primatu  il- 
lius fenfit,quauis  no  omnino  illu  ignora- 
uerit. Magnus  igitur, & fidelis  huius  veri 
tatis  affertor  fuit  Cyprianus,  qui  in  fuis 
Epi (Tolis  Ixpifsime  ad  vilitatem  Ecde- 
fix  requirit  vnum  fupremum  caput, 

illudqi 


/ y.Sumoru  Potifici  traditio  ex  P 'at rib.co 'firmatur^ 3 0 ? 


illudqueelle  dicit  in  Ecclefia  Romana, 
vt  videri  potcft  epifiol.  40.  4$.  %z.  oc 
jf.  & 76.  cuius  verba  fiepe  retulimus. 
a lJ  Item  Ambrof.Orat.  de  Satyro  fratre, & 
x .ad  T imot.3  .&  lib.  1 .epiRolar.  in  7.  ad 
Siricium  Papam  cum  ahjs  Epifcopis,  fic 
inquit  -.Recognouimus  liter  as  fantlitaijs  tua 
bom  Paftons  excubias, qui  fideliter  commif- 
famtibi  iannarn  jerues  ,&  pia  folicitudine 
Cbrijh  ouile  cufiodtas, dignus , quem  oues  Do 
mini  audiant ,& fequantur.  Et  epiR. 4.  ad 
Imperatores  Gratianum,  &c.  agens  de 
vitandis  Arianis : Quomodo  ( inquit ) fieri 
potefi , Vt  eum  , quem  focietati  eorum  infer- 
tum vidimus , non  etiam  aff  morem  perfidia 
iiulicemus.Quid  etiam  fi  defuijft zthamen  to- 
tius orbis  Romani  caput  RomanamEcclefia , 
atjfillam  facrofandam  JLpofitolorum  fidem 
ne  turbari  [meret , obfccranda  foret  clemen - 
tiavefira , inde  enim  in  omnes  veneranda 
communionis  iura  dimanant,  <&c.  Et  epiR, 
9. ad  Theophil.  Alexandrinum  Referen- 
dum arbitramur  ad  fandum  fratrem  noftru 
Romana  facer dotem  Ecclefia,  quoniam  pra 
fumimus,  ea  te  indicaturum , qua  etiam  illi 
dilplicere  nequeant. Et  infra  :Vt  nos  quoque 
accepta  veftrorumferie  ftatutorum , cum  id 
geftum  effe  cognouerimus,quod  Ecclefia  Ro 
mana  haud  dubie  comprobauent,  lati  frudu 
huius  examinis  adipifeamur . Quibus  ver- 
bis ad  Orientalem  Epifcopum  feriptis, 
de confuetudine  Romani  Epifcopi gu- 
bernandi etiam  Orientales  fatis  teRatur 
Ambrofius. 

10.  Eiufdem  vfus  , Si  poteRatis  teRis  eR 
Hieron.  Hieronymus  epiR.  x 1 . ad  Ageruchiam, 
dicens  (vt  fupra  retuli ) fe  aliquando  iu- 
uilfe  Damafum  in  refpondendo  ad  O ric- 
tis,& Occidentis  fynodales  conRitutio- 
nes.  Et  epiR.  1 6.  ad  Principiam  referes, 
quod  fupra  taftum  eR  de  Athanafio , 8c 
Petro  Alexandrino,  qui  perfecutionem 
Arianae  haerefeos  declinantes , quafi  ad 
tutifsimum  communionis  fua  portum  Roma 
confugerant.  In  epiR. etiam  8.  ad  Deme- 
triadem circa  finem.  Sedem  Romanam 
Cathedram  Apofiolicam  vocat,  idem  de 
Primatu  eius  fentiens,qiiod  de  Primatu 
Petri,  de  quo  eius  fententiam  fupra  re- 
tulimus. Idem  copicfius  in  epiR.  57.  ad 
Damafum,  cuius  verba  iam  in  fuperio- 
ribus  adduftafunt , vbi  etiam  docet,  ha- 
bere illam  federn  priuilegium  Petri  non 
errandi  in  fide,  Quod  etiam  fentit  Apo- 


A log.2.feu  lib. 3 .Apolog. contra  Ruffinu, 
vbi  habet  illa  verba : Attamen  Jcito , R 0- 
manam  fidem  Qlpoftolica  voce  laudatam 
huiufmodi  prajtigias  non  recipere , etiam  fi 
* Angelus  aliter  annuntiet, quam  Jemel prae- 
dicatum efi.  Et  infra:  Et  tamen  miror, quo- 
modo probauent  Italia, quod  Roma  contep- 
fit, Epifcopi  fuf  ceperint , quod  Sedes  Apofio- 
lica  conde  mnauit,  tacite  negans,id- fieri  po 
tuifie,  aut  fe  illud  credere. 

Ex  AuguRino  etiam  recurrente  ad 
Romanum  Pontifici  tanquam  ad  Chri- 
Ri  Vicarium , multa  fupra  diximus  ex 
B epiR.  510. 92.  & <?5\  eiufdem  Augiiftini. 
Quibus  concordat  idemAuguR»  lib.  2, 
Retraft.  cap.jo.  dicens,  Pclagianamha- 
refim  ab  Epifcopis  Ecclefia  Romana  Inno - 
centio , & 'fiofimo  cooperantibus’Ccucilioru 
Afjricanorum  literis  damnatam  e )] e . Et  in 
epiR.  1 57.  in  principio  fe  fubditum  Ro- 
mani Pontificis  aperte  profitetur , dum 
ait.  Ale  apud  Cajaream  prajente  venerunt , 
quo  no  simanda  nobis  d venerabili  Papa  [0 
fimo  lApofiolica  Sedis  Eptjcopo  Ecclefia - 
flica  necej sitas  traxerat . Et  infra , relatis 
verbis  eiufdem  Zolimi , ad  probandam 
necefsitatem  baptifmi  in  remifsione  pec 
q catorum,fubiungit./«  his  verbis^Apoj  co- 
lica Sedis  tam  antiqua , atq}  fundat  a , cer- 
ta,& claraeft  catholica  fides  ,Vt  de  illa  ne- 
fas fit  dubitare  Chnfnano.  Et  epiR.  1 02  .de 
Romana  Ecclefia  inquit ,_In  qua  fempet 
*Apoftolica  cathedra  viguit  Principatus, St 
ibi  etiam  refert,  in  caufa  Donatifiarum 
iudicium  ApoRolicae  fedis  expeclatuni 
fuilfe.  Idemcp  repetit  lib.  1 .contra  epiR. 
Parmen.c.j^BcepiR.itf)  .vbi  ait, ad  cog- 
nofcendam  Ecclefiam  Catholicam  ma- 
xime fpe&andam  elfe  fuccefsionem  in 
fede  Petri, fentienSjillam  elfe  petram,fu- 
per  quam  fundata  eR  Ecclefia.  Quod  cx 
£)  prefsius  declarauit  in  Pfalmo  contra  par 
tem  Donati  tom. 7. dicens,  Numerate  fa- 
cerdotes,  vel  ab  ipfa  Petri  fede,  ipfa  efi  Pe- 
tra , quam  non  vincunt  fuperba  inferorum 
portre. 

Praeterea  ex  eodem  fundamento  di- 
cit lib.  1. contra  Iulianum  cap.4.  Puto  ti- 
bi eam  partem  orbis  fufficere  debere , in  qua 
. primum  Apofiolorum  fuorum  voluit  Domi- 
nus gloriofif simo  martyrio  coronari.Cui  Ec- 
clefia prafidentem  Beatum  Innocentium  fi 
audire  V olui j] es, iam  tuncpericulofam  iuue - 
tutem  tua  Pelagianis  laqueis  exuiffies.  Quid 
Cc  4 * tnm 


ii, 

Augufh 


tu  " 
Ide  Jittg» 


n* 

Profar. 


Cap.  16. 
ali. Is. 6. 


■ioS  Liber  j.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


enim  potuit  vir  ille  fanftus  Africanis  rejfo-  ^ 
dere  Condlijs,  mfiquod  antiquitus  Apojlo- 
lica [edes,  & Romana  cum  cceteris  tenet  per 
fieucranter  Ecclefia.  Qui  locus  eft  valde 
notandus:  nam  in  eo  plane  docet  Augu- 
ifinus  , definitionem  Pontificis  facere 
certam  fidem , etiam  fine  generali  Con- 
cilio. Vnde  in  lib.  2.  de  Peccato  origin. 
cap.  7.  etiam  deCoeleftio  Pelagij  focio 
refert , non fuifje  aufum , beati  Papce  Inno - 
centij  literis  obfistere  , imo  fe  omnia,  quae 
fedes  illa  damnaret,  damnaturum  eiTc 
promifille.  Denique  lib.i . ad  Bonifacia 
inprincipio  inter  alia  dicit,  A7ondedig-  g 
naris, qui  non  alta  [apis,  quanuis  altius  pra - 
ftdeas,  ejje  amicus  humilium, & amorem  re- 
pendere impenfum. Et  infra : Cum  commu- 
nis jit  q milibus  nobis , qui  fungimur  Epifco- 
patus  officio -,  quanuis  ipfe  in  eo  praeemineas 
celfiore  fafligio  ipeculce  Pajlorahs  , facio 
quod pojfum pro  meiparticula  muneris, &c. 

Concordat  cum  Auguflino  Profper 
contra  Collatorem  cap.  10.  vbi  defini- 
tiones Innocentij, & Zofimi  contra  Pe- 
lagium infallibiles  reputans, tanquaab- 
furdum  infert  contra  Collatorem. Secu- 
dum  tuam  cen furam  errauit  Papa  Innocen- 
tius Petri  fede  dignif simus. Et  infra:  Erra-  q 
nit  facrofanbla  Beati  Petri  Sedes,  quee  ad  v- 
tiiuerfum  orbem  Papa  fafimi  ore  loquitur. 

Et  cap. 41  .iterum  inquit:  Beatce  memoria 
Innocentius  nefandi  erroris  capita  ^ Apofio - 
lico  mucrone  percufstt.  Et  intra:  ^Africa- 
norum Conciliorum  decretis  beatce  recorda- 
tionis Papafafimus jenteticc fuce  robur  adne 
xuit,& ad  impiorum  detruncationem  gladio 
■Petri  de  xteras  omnium  armauit  Antifiitu. 

\ bi  addit  etiam  Bonifacium,  de  quo  ait. 
Contra  inimicos  gratue  Dei  non  filum  A-po 
ftoluis,  fed  etiam  Regijs  Vtebatur  edictis. 

Et  de  Coelefhno  adiu ng\t, prcedecefjorum 
fu  orum  flatuia,  & decreta  jy  nodalia  inuro-  D 
labiliter  feruanda  cenfebat . Et  de  eodem 
fubdit, Nec  fegniore  cura  ah  hoc  eodem  mor 
bo  Britannias  liber auit,  &c.  Et  infra  dicit, 
eadem  cura  Scotiam  feciffe  Chriftiana . 

Et  in  libro  delngratis  cap.  2.  ficait , Sedes 
Roma  Petri,quccpafioralis  honoris  fafta  ca- 
put mundi, quic quid  non  pof sidet  armis, reli- 
gione tenet.  Et  fimiliter  lib.  2.  de  Vocat, 
gentium  imitatus  Leonem, zit:Roma per 
Apoflolici  facerdotij  principatum  amplior 
falta  cjl  arce  religionis , quam  folio  pote  fla- 
tis. Quomodo  etiam  dixit  F uigetius  lib 


de  Incarnat.  Si  gratia  cap.  1 1 . Romanam 
Ecclefiam  Petri , & Pauti  verbis  tanquam 
filendentibus  radqs  illufiratam,eorumf  de- 
coratam corporibus, mundi  cacumen  efe. Ex 
Optato  etiam  Miieuitano  contra  Par- 
m en ian. multa  relata  funt;fpecialiterve- 
ro  lib.2.  Negare(inquit)  non  potes,  fare  te 
in  vrbe  Roma  Petro  primo  Epifcopalem ca- 
thedram effie  collutam  , in  quajedent  omnia 
~ Apojloicrum  caput  Petrus  ,m  qua  vnaca- 
thedra  Vnitas  ab  omnibus  feritaretur,  vt  tam 
fchifmaticus,& peccator  effet,  qui  contra  f\n 
gularem  cathedram  alteram  collocaret. 

Similiter  Ifidor.  in  epifl.  ad  Eugeniu  >4- 
Toletanum  Epifcopum  , cum  potefiate 
Petro  datam  modo  a nobis  fupra  tradito 
explicalTet,fubiungit , Cuius  dignitas  po - 
tettatis , et  fi  ad  omnes  EcclefearumEpiJco- 
pos  ejl  transfufa , /fecialius  tamen  Romano 
'Antiftiti,  fingulari  quodam priuilegio,  ve- 
lut  capiti,  c ceteris  membris  celfior  permanet 
in  ceternum  . Et  in  Praefatione  ad  cqnonu 
collcftionem,  quae  habetur  primo  tomo 
Conciliorum , ait , cum  Concilijs  colle- 
gi(Te  decreta,  & epi Bolas  fynodicas  Po- 
tificum,  j Quia  in  eis  pro  culmine  Sedis  Apo 
Jlolicce  non  impar  Conciliorum  extat  autho - 
ritas.  Et  in  fine  : Sjnoddrumfmquit)  con- 
gregandam authontas  Apottolicce  Sedipri - 
uata  commijfa  eft  potefiate , nec  vllam  Sy- 
nodum ratam  cjfe  legimus, qua:  eius  authori - 
tate  non  fuerit  congregata, vel  fulta,  hac  ca- 
nonica te  filatur  authoritas , heee  hisloriaEc - 
ciefiafticd  roborat, hac  Sancti  Patres  confir- 
mant. Hoc  etiam  confirmat  Beda  in  Ho- 
mil.Diui  Bcnedifti  Angli  toni. 7-de  quo 
ait  :Ad  Beatorum  ylpojio  i orum  limina  pere- 
grinaturus aduoiauit , vt  quia  rudis  adhuc  in 
gente  Anglorum  fides, & Ecclefiarm mfii- 
tutio  florebat,  ibi  potius  perficiam  viuendi 
formam  fumerct , vbi  per  jfunmos  Chrifti 
Apofiolos  totius  Ecclefice  caput  eminet  exi- 
miumSEx  lib.z.Hiflor.Anglor.cap.i  ,dc 
Gregorio  ait,Gb»  primum  in  toto  orbe  ge- 
reret Pontificatum, & conuerfis  iam  dndtini 
ad  fidem  Veritatis  effiet  Prcelatus  EccUftjs, , 
nofiram  gentem  eatenus  idolis  mancipatam 
Chrifii  fecit. Ecclefiam,, &c.  Et  lib.  3.  cap. 

2 > • refert  Rege  Angli ar , & alios  illo  iam 
tempore  credidi{Te,c)aues  Petro  datas  in 
Ecclefia  Pvomana  permanere . Et  in  lib. 

4.  cap.  1 . & farpe  in  illa  hifloria  ofiendit, 
quanta  fuerit  femper  Romani  Pontiii- 
cis  circa  Anglos  prouidentia,  &eorun- 


C*p./  S. Satisfit  duobus  obieUionib.cotra  f rimat  vTo  ni  if,  j o p 


dem  ad  eundem  Pontificem  obedientia.  A 
Deniq;  omnes  etiam  pofteriores  Pa- 
i)'.  tres  eandem  veritate  conftantifsime  do- 
cuerunt, ex  quibus  duos  tantum  nume- 
rabimus, Anlelmum,  Sc  Bernardum,qui 
grauifsime  de  Potilicia  dignitate  loquu- 
Jfflftlm,  p funt.  Anfelmus  enim  lib.  de  Incarna- 
tio. Verbi,  iic  incipit : Domino , & Patri 
yniuerfaEcclefice  in  terra  peregrinantis  Su- 
mo Pontifici  Vrb  ano  Frater  Anfelmus.  Et 
infra:  Quoniam  diuina  prouidentia  y e (Iram 
elegit  (anilitatem, cui  yitam^  fidem  Chri - 
(lunam  custodiendam , & Eccleftam  fuam 
regendam  committere  t,ad  nullum  alium  re-  g 
ftiiis  refertur,  fiqutd  contra  Catholicam  fide 
oritur  in  Ecclefia,  yt  eius  authontate  corri- 
gatur , nec  ylH  ali)  tutius fiquid  contra  erro- 
rem reipoudetur,oftenditur,  yt  eius  pruden- 
tia examinetur  ALt  in  Praefatione  ad  Epi- 
ftolam  ad  Romanos  dicit , illam  epiftola 
primo  loco  poni , quanuis  prima  omniu 
fcriptanon  fuerit, quia  Sc  in  illo  tempo- 
re Roma  caput  totius  Orbis  extitit , Sc 
vfque  hodie  Romana  Eccleiia  omnium 
Ecclefiarum  obtinet  Principatum. 

Diuus  aute  Bernardus  multo  copio- 
hnad.  fiushocipfum  docet  epift.  1 2 j.ad Gau- 

fridum , vbi  inter  alia  dicit , Alemania , C 
fraricirtytAnglia,  Scotice,  Hi  ff>aniarum,&' 
Hierofoly  morum  Reges  cum  yuiuerjo  clero, 

& populis  f anent, & adhrerent  Domino  In- 
nocentio,tanquam  filij  Patri,  tanquam  capi- 
ti membra  foliati  feruare  ymtatem  Jpiritui 
in  y imulo  pacis . Item  epift.  151.  fere  de 
eodem  argumento  ad  Mediolanenfes,& 
epitt.i  8 3 . ad  Conradum  Regem  Roma- 
norum, Legz(inquit)  Omnis  anima  potefla 
tibus  [ublmiorihus  fubdita  fit . Quam  fente- 
tiam  cupio  yos , & omnimodis  moneo  cujlo- 
diYemexkibendareHerentiafimmx,&C/Lpo 
ftolicce  Sedi , & Beati  Petri  Vicario  ,ficut  _ 
ipfamyobis  yultis  abyniuerfo  fer  nari  im - ^ 
perio.  Et  de  fublimitate  illius  Sedis  egre- 
gie loquitur  epift. 2 3 7.  ad  Eugenium,Sc 
latius  lib.  3.  de  Confiderat.  ad  eundem, 
cap.  8.  ex  quo  plura  verba  in  fuperiori- 
bus  relata  funt , & ideo  illa  praetermitti- 
mus. Addi  etiam  hic  poffent  temporaliu 
Regum,  Sc  Imperatorum  teftimonia,Sc 
exempla,  fed  ex  illis  aliqua  in  fuperiori- 
bus  tafta  funt,  & plura  in  fequentibus 
afferemus , fpiritualem  poteftatem  tem- 
porali comparando. Nunc  fufficiant  no- 
tanda verba  Conftantini  Imperatoris  iri 


cap. In  memoriam,  dift.ip.  vbi  fic  inquit, 

Honoremus  Santlam  Romanam  , & Apo-  Cojlantin. 
§iolicamfedem,yt  qua  nobis  jacerdotalis  ma  Imperat» 
tcretf  dignitatis , ejfe  debeat  Ecclcfiaflicx 
magiftra  rationis . Quare  fer  nanda  eft  cum 
tnanjuetudine  humilitas,  yt  licet  yix  feren- 
dum ab  illa  j ancla  Sede  imponatur  iugnm, 
tamen  feramus,  eV  pia  deuotione  toleremus. 

Praeter  authoritatem  autem  non  eft  hic 
fpecialis  ratio  poftulada.  Sufficiutenim 
adduftae  de  perfedto  regimine  Ecclefig, 

Sc  de  necelsitate  vnius  capitis  in  vno  cor 
pore  ad  vnitatem  eius,  Sc  fidei  conferua- 
dam . Nam  quod  hoc  caput  iri  tali  Sede 
fit  eonftitutum , licet  plures  habeat  mo- 
rales congruentias, quae  Sc  a Patribus  in- 
finuantur,Scfacile  cogitari  poliunt, pro- 
pria ratio  eft  voluntas  Chrifti,  Sc  Petri, 
quae  ex  addudis  teftimonijs  nobis  fatis 
innotuit. 

C A P V T XVIII. 

Duabus  obiettionibus  contra  Primatum  Pb - 
tificisex  Scriptura ,&“  ConciUjs  de- 
fumptis,  fatisfit. 

O N TRA  Pontificis  Romani 
dignitatem  , Sc  Primatum  multa 
fparfim  infuo  libello  obijeit  Rex 
Angliae  praeter  ea , quae  contra  Primatu 
Petri  lupra  retulimus , ex  quibus  multa 
comparationem  inter  Potificem,  Sc  Re- 
ges temporales  attingunt , quae  melius 
poft  diftam  comparationem  faftam  in 
fequentibus  examinabimus . Vbi  etiam 
de  poteftate  Pontificis  fupra  Reges  in 
temporalibus  dicendum  eft.  Nucfolum 
his , quae  contra  fupremam  fpiritualem 
Pontificis  poteftatem  abfolute  obijei  vi- 
dentur, refpondebimus.Haec  autem  tam 
in  Praefatione, quam  in  Apologia  Regis 
ad  tria  capita  reduci  videntur,  his  excep 
tis,quae  ex  faftis  Regum,  vel  Imperato- 
rum defumuntur,de  quibus, vt  dixi, po- 
ftea  videbimus. 

Primum  caput  eft , quia  hoc  dogma  ^ 
nullum  vel  debile  fundamentum  habet  prirm*0b£g 
in  verbo  Dei,  vt  dicit  iri  Apolog.  pagim  aio. 

1 1 8. Sc  in  Praefatione  pag.22.  28.60.  Sc 
alijs  quam  plurimis  locis.  Poffumusque 
in  huius  obie&ionis  confirmationem  po 
derare  , quod  Paulus  ad  Ephef.  4.  mini- 
fteria  Ecclefiaftica,  Sc  ordinem  EcckfiaS 

deferi- 


Lib-s.De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


defcribens , nullam  de  Vicario  Chrifti  A 
Cofirmacio  mentionem  facit , cum  tamen  ille  aptif- 
'AdEbhef.  iimus  locus  videretur  ad  illum  propone- 
4,  du/i  ad  hierarchiain  Eccleii?  pertineret. 

Vade  valde  miratur  Rex  dicta pag.  60. 

Sc  ignorare  fe  dicit , Quibus  artibus  Ponti- 
jues  Romam  f abii  fint  Vicanj  Cbrifli , imo 
vero  Dij  in  terra,  triplici  corona  infigmti , 
cctli  nimirum , terree ac  inferorum  Reges, 
totius  orbis  indices,  & ipji  a nemine  indican- 
di,fidei  capita , Sc  caetera , quae  profequi- 
tur  concludens,  Quibus, inc[uam  artibus  ad 
tantum  fafliginm  afcendertnt,equide  nefeio. 

3.  Veruntamen  vel  hoc  ipfo  intelligere  R 

Solutio.  Rex  pollet,  fi  fapere  vellet,hoc  non  efte 
humana  arte  facium,  fed  in  virtute  illius 
verbi , Super  hanc  Petram  xdificabo  Eccle - 
fiam  meam, & portes  inferi  nonpresualebunt 
adurr[useam,v tfanftc,  Sc  catholice  anti- 
qui Patres  intellexerunt.  Qua  enim  arte 
Syluefter  Papa  Conftantinum  Impera- 
torem itafibi  fubiecit  ,vt  Chrifti  Vica- 
rium,& Petri  fuccefforem,  Sc  maiori  ho 
norefe  ipfo  dignum  confiteri  non  eru- 
buerit : eadem  reliqui  Sanfti  Pontifices 
eandem  dignitatem,  Sc  poteftatem  con- 
feruarunt,&  contra  portas  inferi  defen- 
derunt . Artes  etenim  illae  non  fuerunt  q 
aliae  prtEter  verbum  Dei , magna  virtute 
fpiritus  libere  praedicatum,  & interdum 
chuinis  virtutibus, & illuft rationibus  pro 
temporum  ,iuxta  diuinae  prouidentiae 
<hfpofitionem,opportunitatc  confirma- 
tum.Errat  ergo  Rex,  & verbo  Dei  con- 
tradicit, dum  ait.  Primatum  Papae  debi- 
le in  verbo  Dei  habere  fundamentum. 
Nam  & m verbo  Dei  feripto  Petri  Pri- 
matus perpetuus, Sc  per  fuccefsionem 
femper  duraturus  fu fficienter contine- 
tur: Sc  per  verbum  eiufdem  Chrifli  non 
feriptum,  fenfus  verbi  feripti  cum  certi- 
tudine traditus  eft  .Etpraeterea  fuccef-  j~) 
fionem  illam  Petriin  RomanaSede per- 
manfifTe  euidenter  eft  declaratum.  Nec 
poffunt  Rex , vel  doclores  eius  Prote- 
ftantes  vim  huius  verbi  effugere,  nifi  Sc 
negando  veritatem  verbi  non  feripti,  Sc 
verbum  feriptum  fua  certa  fcientia,& 
priuato  fpiritu interpretando.  Vtruque 
autem  efte  a catholica  veritate  alienum; 
imo  hacrefum  omnium , &fchifmatum 
fundamentum,  in  primo  libro  fatis  de- 
mon ftratum  eft. 

4.  Ad  confirmationem  a nobis  additam 


ex  loco  Ephef.4.  refpondcre poffumus 
ex  doctrina  AugufHui  hbr.  de  Fide,  & 


operib.cap.9.vbi  tractans  locum  Aftor. 
8. de  Eunucho, quem  baptizauit  Philip- 
pus, licet  nihil  plus  dixerit, quam  credo, 
flium  Dei  ejfe  JefumChriftum , vnde  ali- 
qui argumentabantur  , non  eflcnecella- 
hu aliquid  aliud  docere  catechumenos, 
vt  baptizentur  : ipfe  vero  refpondet: 
Scriptura  tacuit, at q,  intelhgendaadmilhcx 
tera,  quee  cum  illo  Ipadone  bapti\ando  Phi- 
lippus egit. Sic  ergo  nos  dicimus, licetPau 
lus  tacuerit  illo  loco  de  vno  Chrifli  Vi- 
cario,totius  Ecclefie  paftore, illud  intel- 
ligendurn  reliquifTe  in  caeteris,  quae  def- 
cribit. 

Poteft  autem  haec  refpofio  in  nos  re- 
torqueri : fuperius  enim  hoc  loco  vfi  fu- 
mus ad  probandum  Reges  non  habere 
in  Ecclelia  fpiritualem  poteftatem , quia 
Paulus  nullam, vel  in  illo  loco,vcl  in  alijs 
fimilibus  illorum  mentionem  fecit:quae 
illatio  eodem  prorfus  modo  eludi  po- 
teft. Refpondeo  ex  verbis  eiufdem  Au- 
guftini  loco  citato . Atque  in  eo,  quod  ait 
(fcilicet  Lucas)Bapti\auit  eum  Philippus, 
mtelligi  voluit  impleta  omnia, qua  licet  ta- 
ce a ntur  inScripturis  gratia  breuitatis,tame 
ferie  traditionis  [cimus  implenda : pari  modo 
etiam  m eo,  quod  feriptum  eft,  euangeli\afe 
Philippum  Spadoni  Dominum , nullo  modo 
dubitandum  cjl , & illa  in  catechifmoddia 
ejfe  quee  ad  vitam , moresq \ pertinent  eius, 
qui  credit  in  Dominum  Icfum  Clrnjlum.ltt 
ergo  inpraefenti  dicimus, Paulum  fub 
illa  deferiptione  Ecclefiae  comprehen- 
diffe  omnia  , quae  vel  ex  traditione,  vel 
ex  alijs  Scriptura  locis , ad  Ecclefiae  or- 
dinem , <Sc  hierarchiam  pertinere  perfpi- 
cuurn  eft : Eft  autem  fatis  nobis  traditu, 
Sc  in  Scriptura,&  extra  illam, Ecclcfum 
vifibilem  efte  vnum  ouile  fub  vno  Pa- 
ftore vilibili, vicem  Chrifti  gerente;  huc 
ergo  Paftorem  fub  generali  nominePa- 
ftorum  Paulus  explicuit  ,qma  nonaf- 
fu mpfit  ibiprouinciam  in  particulari  cX 
plicadi  gradus  omnes , Sc  minifteriaEc- 
clefiaftici  ordinis . Cuius  etiam  argunrc- 
tum  eft , quia  tra&ans  idemargumeniih 
1 .Corinth.i  a.omifit  Euangeliftas.quos 
fub  P rophetis  coprehendit , & ibi  ponit 
virtutes  ,&  alia , quae  in  loco  adEpaeb 
omilit , & in  neutro  loco  ponit p^cs  ) ' 

tero s,&  diaconos, quauisadEcdciiai  ica 

1 hierar- 


Dilaiiart» 

firajanc 


5- 

ialtasu. 


Rcffoc.’ 


Cap.  / 8 . Satisfit  duabus  obieBioxontra primatu  Tontif.  j i / 


hierarchiam  pertinere,ex  alijs  Scripture 
Ex  Scriptu  locis  manifeflu  fit . At  vero  de  Regibus 
ra primatus  m,j]a  Scriptura, vel  traditio  docet, in  Ec- 
defiaRica  hierarchia  habere  peculiarem 
colligitur,  locum , aut  munus  hcclelialtici  regimi- 
nis,autminiRerij  , ideoq;  dum  illis  locis 
praecipuis  tacentur , prorfusexcludun- 
turrpi  ^fertim  quia  nec  fub  fpecifica,nec 
fub  generali  verborum  forma  compre- 
henli  funt. 

6.  Sccujidam  obieftione  paucis  his  ver* 
Secunda ob  bis  indicat  Rex  in  Pra?fat.  pag.  6o.  Ita 
seuio.  pitenm  geMeralibiisConcilijs [uberant(y  tiq; 

Romam  Epifcopi)  yt&  nuper  Conftan- 
tienfeConcilitim  tribus  Pontificibus  abdica- 
tis, quartum  inaugnr atterit.  Quae  obiectio 
Cofirmasio  confirmari  potelRquia  in  alijs  cafibusde 
ponuntur  Pontifices,  vel  aliter  iudican- 
tur  ab  Ecclefia,  mediantibus  Concilijs. 
Ita  enim  fieri  polTe , dictum  Concilium 
ConRantienfc  definiuit,  & Bafilienfe  co 
firmauit,&vtruq;  id  exequi  tentauit.Et 
olim  Marcellinus  Papa  depofitus  fuit  a 
Concilio  Sinuefano;  & in  cafu  haerefis 
deponi  polfe  traditur  in  cap.  Si  Papa,  di- 
ftin.40.&  communiter  ab  omnibus  Ca- 
tholicis receptum  eR. 

Refpondeo  in  primis,  obieclione  hanc 
ad  quaeftionem  potius  de  comparatione 
Papae,&  Cocilij  generalis,quam  ad  que- 
ftionem  de  Primatu  Potificis  pertinere. 
Patres  enim, qui  ConcilijsConRantien- 
fi,  & Bafilienfi  interfuerunt , & Gerfo- 
nius,alijq;  Doftores,  qui  generale  Con- 
cilium fupra  Potificem  eue  opinati  sut; 
nihilominus  certa  fide  credebant , Epif- 
copum  Romanum  elTe  lupremu,&  vni- 
uerfalem  Ecclefia?  Paflorem,  fupra  om- 
nes Epifcopos,&  Patriarchas, habentem 
in  illos  fpiritualem  iurifdiftionem,  & in 
omnes  fideles  cuiufcuqj  coditionis  exi- 
Rat,etiamfi  Reges, vel  Imperatores  fint, 
& contra  hocobie&io  facta  non  proce- 
dit,vt  per  fe  coRat,  idq;  inRituto  noftro 
(ufficiebat, quidquid  de  altera  qu^Rione 
comparata  fentiatur.  Quia  tamen  omni- 
no verum  eflfe  credimus,in  Concilio  ge- 
nerali nullam  elTe  iurifdidtionem  imme- 
diate a ChriRo  collatam,  ideoq;  dum  le- 
gitimus , & indubitatus  Pontifex  viuit, 
ab  illo  pendere  Concilij  generalis  iurif- 
diftionem,  ac  proinde  illi  fubeffe  ( quod 
alibi  traftandum  eR)ideo  breuiter  dictis 
obiectionibus  fatisfaciendum  eR. 


A Ad  obiedtionem  ergo  principale  ref-  g 
pondemus , tempore  Concilii  Conflan.  * , , 

tienlis  tres  rume  in  Ecclefia  praetenfos 
Pontifices. Gregor.i  2.  BenednR.i  3 . & 

Ioan.  2 3 . nominatos.  Cum  autem  certu 
fit,  & fupra  probatum , non  poffe  fimul 
efle  in  Ecclefia  plures  veros  Pontifices, 
fit  confequenSjVt  non  omnes  illi  fuerint 
Pontifices . Vnde  etiam  fieri  potuit,  vt 
nullus  eorum  effet  certus  Ponti  fex, atq; 
adeo  nec  Pontifex, quia  nondum  erat 
aliquis  eorum  fufficienti  confenfu  Ec- 
clefia? receptus,nec  credebatur  legitime 
g eledtus.  In  tali  autem  cafu  ius  habet  Co- 
cilium  generale , quanuisacephalum,  ad 
inquirendum  de  vero,  <$c  legitimo  Pon- 
tifice , & fi  nullum  ex  praetenforibus  le- 
gitimum, ac  certum  Pontificem  effe  in- 
uenerit,omnes  deponere,  vel  potius  nui 
lum  eorum  verum  Pontificem  elTe  de- 
clarare^ fubinde  de  vero  Pontifice  Ec- 
clefia? prouidere.Et  hoc  ad  fummum  fe- 
cit ConRantienfe  Concilium  deponedo 
dictos  tres  Pontifices,  & Martinu.). eli- 
gendo. Ex  hoc  autem  fadto  nihil  contra 
Pontificis  dignitatem,aut  poteRate  col- 
ligi poteR,quia  cum  Pontifices  dubij  no 
r fint  veri Pontifices,poteRasConcilij  fu- 
^ pra  illos,nihil  derogat  veris  Potificibusj 
nam  eledto  poRea  vero  Pontifice  per  ta 
le  Concilium , in  illo  erit  plena  potificia 
potefias,  ipfo  Cocilio  fuperior,quianon 
ab  illo  habet potefiatem  ,feda  ChriRo. 

Quia  vero  dicere  quis poteR , loannem 
23  .fuiRe  Pontificem  fatis  certum,quid- 
quid  de  hoc  fit, addere  poflumus , ipfum 
tandem  voluntarie  renunciafie  Papatui, 
vt  ex  hiRorijs  conRat , & fimiliter  cefsit 
Gregor.i  2. Benedidtus  aute  1 3 .aliasPe- 
trus  de  Luna, licet  nunqua  cedere  volue 
rit,mortuus  tame  eR  paulo  poflMartini 
J)  ele«Rione,&  Clemens  quidam, qui  in  lo- 
cum eius  fuerat  fufledtus,  paulo  poR  re- 
nuntiauit,&Martinus  V.tanquam  vni- 
cus , & verus  Pontifex  ab  vmuerfa  Ec- 
clefia cognitus, & receptus  eR. 

Quod  fi  quis  infiet,  Bafilienfe  Conci-*  9* 
lium  fubfequens  depolitionis  fentetiam  _ Refellitur 
contra Eugenium. 4. vnicum,&  indubi-  ^ 

tatum  Pontificem  tulifle,  & Amadeum 
Felicem  appellatu , loco  illius  creauifie. 
Refpondetur , in  hoc  erraffe  Concilium 
illud,  quod  mirandum  non  eR,  quia  iam 
tunc  non  legitime,  nec  fub  obedientia 

ApoRo- 


IO. 

Refponfio 
ad  confirma 
tionem, 

Iu  flpolog: 
pag. *o S- 


Baronius. 


Nicol.  Pa 
pa> 


Lib.  j.T>e  Trimatu  Summi  Tontificis. 


Apoftolica:  feclis  procedebat.  Vnde  etia  A 
errauit  in  approbanda  aflertione , quod 
Concilium  generale  fxt  fupra  Papam,  in 
Concilio  Conftantienfi traditam.  Vnde 
confequenter  exiftimauit , Concihu  le- 
mel  legitime  congregatum  fine  fuo  con- 
fenfu  non  polle  diiloluia  Pontificejimo 
polle, ipfum  Pontificem  ad  absiliendum 
Concilio, cogere. Quod  tamen  fundame 
tum  omnino  falfuin  eft, & in  eo  Confta- 
tienfe  Concilium  errare  potuit, quia  nec 
a vero, ac  certo  Pontifice  conuocatum 
fuerat , nec  illius  pvaefentiam  per  fe , vel 
legatos  habebat . V nde  folum  ad  tollcn-  g 
dum  fchifma  legitime  coaftu  fuerat,non 
ad  dogmata  fidei  definieda.  Excefsit  er- 
go terminos  potelfatis  fux,<5c  ideo  erra- 
re potuit , & confequenter  etiam  in  hoc 
errauit  Bafilienfe  illud  fequens,  quia,vt 
dixi,  iam  tunc  non  legitime  procedebat. 
Atque  ita  prardifta  atlertio  poftea  a Po- 
tificibus  , & Concilio  Lateranenfi  fub 
Leone  X. reprobata ell.  Et  Eugenius.4. 
tam  allertionem,quam  fententiam  Bafi- 
lienfis Concilij  pro  nihilo  habuit, vt in 
eodem  Concilio  refertur  feff.  38.  Et  cu 
Eugenio  fenfit  vniuerfa  Ecclefia,  qua: 
non  obflante  illa  fententia  tamEugeniu,  £ 
quam  fuccelTorem  eius  NicolauV.  pro 
veris  Pontificibus  habuit,  Antipapa  Fe- 
lice repudiato, qui  pollea  Nicolao  cefsit, 
&ita  femper  Pontificia  dignitas  integra 
manfit. 

Antiquum  vero  exemplum  de  Mar- 
cellini  depolitione  a Rege  non  obijeitur, 
qui  atta  illius  Concilij  non  admittit,  & 
contradictionis  arguit , quia  in  eis  faepe 
dicitu  r , Pontificem  a.  nemine  indicari,  & ni 
hilominus  Marcellinus  inde  iudicatus 
exiuit ; nam  fententia  anathematis  in  eu 
lata  eft,  cui  omnes  Epifcopi  fubfcripfe- 
riint,  neque  enim  poterat  Marcellinus  D 
fe  ipfum  excomunicare . Neque  defunt 
etiam  ex  Scriptoribus  Catholicis,qui  de 
illahifloria  Marcellini  dubitent,  vtvi- 
dcrelicet  inBaronio  tom.2.  ann.joa.n. 

fequentib.&ann.^oj.n.Sp.  &fe- 
quentibus.  Veruntamen  ipfemet  admo- 
net, non  oportere  antiquam  hiftoria  co- 
muniter  in  Ecclefia  receptam  in  dubium 
reuocare.Pr^fertim  cum  Nicolaus  Papa 
in  epill.  ad  Michaele  Imperatore  , illam 
vt  veram  referat,  & illa  vtatur  ad  Apo- 
flolice  fedis  authoritatem  confirmanda. 


11. 


Marcellia, 
oon  fuit  * 
Concilio  de 


Eli  igitur  aduertendum , peccatum 
Marcellini  cuiufdam  infidelitatis  fuilfe, 

& ideo  ad  Concilium  pertinuiffe  de  illo 
inquirere , tum  propter  publicum  fcan- 
dalum  in  materia  fidei,  tum  propter  Ec- 
clefia: fecuritatem.  Quia  tamen  culpafo 
lum  fuerat  contra  confefsionem  Udei,&  didoe. 
non  haerefis , ideo  Epiicopi  congregati  ciarn  Conci 
firpe  di  xerunt.  Tuo  tc  ore  indica,  nam pri-  n‘° 
ma  Sedes  d nemine  indicatur . Ex  quibus  vfff  ‘ 
verbis  authoritas  fuprema  Pontificis co  firaaur. 
firmatur.  Ipfe  autem  Marcellinus  vide- 
tur in  fe  ipfum  fententiam  protuli fie, di- 
cens, Peccaui  coram  vobis, & noti pojfnm  in 
ordine  ejje  facerdotum  .Per  qua:  verba  vi- 
fum  ell  aliquibus  renuncialfe  Pontifi- 
catui,eamq;  renunciationem  Epifcopos  poiiru-. 
acceptalTe,<Sc  propterea  de  illis  dici , Snb- 
fcripferunt  in  eius  damnationem, & damna- 
nerunt  eum , non  vi  iurifdiclionis,  quam 
in  ipfum,  dum  fuit  Pontifex,  haberent, 
fed  voluntarie  confentiendo  illi : & re- 
nuntiatione acceptaclo.  Atque  ita  nemo 
eum, dum  elTet  Poutifex,iudicauit,  fed, 
vt  ftatiin  lubiugitur,  ofe  fuo  damnatus  ejl. 
Poftquam  autem  clefijt  elfe  Pontifex, 
potuit  etiam  a Concilio  cenfuris  ligari, 
vtper  fe  confiat.  Vel  fortalTe  Papatui 
non  cefsit , vt  efi  probabilius , quia  hoc 
ibi  exprelTc  non  dicitur,nec  verba  citata 
renunciationem  prefe  ferunt, fed  poeni- 
tentiam, nec  Damafus,  nec  Platina , vel 
Romanum  Breuiarium  id  referunt , fed 
potilis  fuifie  Pontificem , etiam  eo  tem- 
pore, quo  martyrium  paffus  eft,  fignifi- 
cant  , & claro  tefiatur  Baronius  anno 
Chrifti  304.  FIoc  autem  fuppofito  dicc-  g.r,vrj!, 
dum  confequenter  efi,  ipfum  non  fuille 
proprie  in  Ecclefiafticoforo  damnatum 
feu  punitum , vel  cenfura  ligatum , fed 
voluntarie  ad  aliorum  exemplum , & in 
fui  peccati  vindictam  fe  ipfum  feparalfe, 

& ab  officio  quafi  fufpendilTe,  feuabfii- 
nuilfe.  Quod  iudicium  Concilium  illud 
probauit,  <Sc  quafi  declaratoriam  fenten- 
tiam criminis  tulit , ipfomet  Marcellino 
annuente , & in  hoc  fenfu  dicitur.  Con- 
cilium illud  damnafte  Marcellinum.  Et 
ita  nulla  eft  in  diftistillius  Concilij  con- 
tradictio. f: 

Ad  vltimam  partem  illius  obiectio-  QccHrfI-[l.r 

nis  de  Papa  haeretico  ,refpondemus  m exemp!od; 

primis, non  efte  certum:  an  Papa  etiam  p»pahzrc 
vt  perfona  priuata  , pofsit  in  hxrefnn  cieo. 

perti- 


C.  / 9 Soluit urter. obiecf, ex  v arijs  Gregdocis  defuwp.  373 


pertinaciter  labi.  Vnde  fi  vera  eR  fen- 
ten  tia  qu£  negat, Papa  efle  polle  haereti- 
cum , celTat  obieclio . Quia  vero  con  - 
trarium  videntur  canones,  & Concilia 
fupponere,  vt  patet  ex  cap.5z  Papa  dift. 
40. & exConcilio  Romano fubAdriano 
& ex  o<Raua  Synodo , admiffo  illo  cafu 
concedendum  e fl, Papam  tunc  poReiu- 
dicari,  & dignitate  priuari . Quomodo 
autem  id  liat  line  praeiudicio  dignitatis, 
varie  aDodtoribus  explicatur;  nonefl 
autem  in  praefenti  necelTarium  lingulas 
paphnsre*  fententias  referre , & examinare.  Dico 
ticus  a ergo  breuiter,  Papam  h^reticum  non  ab 
tCcon  ab  hominibus,fed ab  ipfoDeo  deponi,qua- 
hominibus.  uisnon  fine  miniflerio  Eccleiiar,feuCo- 
cilij  ferentis  in  ipfum  fententiam  decla- 
ratoriam  criminis.  Sicut  enim  Papa  ab 
hominibus  eligitur,  <5c  nihilominus  non 
ab  hominibus , fed  ab  ipfo  Chriflo  im- 
mediate dignitatem  recipit ; ita  etiam  li- 
cet per  fententiam  hominum  declaretur 
haereticus,  nihilominus  non  iure huma- 


no. 


fed  diuino  llatim  manet  dignitate 


B 


priuatus.  An  vero  ad  talem  priuatione, 
leu  depolitionem  necellaria  fit  talis  fen- 
tentia , vel  ipfummet  peccatum  hsrefis 
fufficiat,  faltem  externum,&  fadlo  ipfo 
Auce depofi  notorium, a Doctoribus  cotrouertitur. 
tionemfon  Mihi  autem  rationi,  & refto  regimini 

ulicis  (ente  maa-js  confentaneum  videtur,  necefla- 
Jiacmuiois  • r . . , , 

dedaratoria  nam  e“e  isntentiam  criminis  declara- 

prp.nittidc  toriam,  datam  a Concilio  authoritatem 
tcr*  habente,vt  omnia  ordinate  fiant,&fchif 
matum  pericula  tollantur  . 


C A P V T XIX. 


Explicantur  quceda  locaCregorij  qutcRcx 
obijeit , & yeri  tituli  Romani  Epifcopi 
defenduntur' 


1. 

EcenfetUt 

teftimonia 

Gregorij. 


TERTIA obiedlio  principalis  fu- 
mitur  ex  Gregorio  in  varijs  epi- 
Rolisjin  quibus  reprehendit  Ioan- 
nem  ConRantinopolitanum  eo  quod 
vniuerfalem  Epifcopum  (eu  Patriarcha 
fe  ipfum  appellaret,  & nominari  vellet, 
&ad  illum  magis  confundendum, adiu- 
git,  Nullus  ynquam  decejfortm  meoru  hoc 
tam  prophano  yocabuloyti  confenfit,  lib.4. 
iudift.3 . c. 80. alias  epifl.3  9. a<^  AnaRa- 
fium  Antiochenum,  vbi  etiam  ait.  Sicut 
mm  yenemda  yejlra  fanftitastmit,  mihi 


D 


per fanffam  Chalcedonenfcm  Synodum  Pon 
tijici  jedi-s  ApoUolicce  ,cui  Deo  deponente , 
defer uiojioc  yniuer/itatis  nomen  oblatum 
eftjed  nullus , ej/c.  Et  fimilia  habet  tpifl. 

3 2. ad  Mauricium  3 3 . <Sc  34.adConPa- 
tiam,&38.  ad  eundem  loan.  & 36.  ad 
Anianum,  & lib^.epiA.Qn  ad  Eufebiu 
Thelialonicen. Et  addit  hb.6.  epiR.  30. 
ad  Mauricium  alias  cap.  1 94.  Ego  fiden- 
ter  dico,  quia  quisquis  fe  yuiuerfalem  facer- 
dotem  yocat , yel  yocari  de  fiderat , m ela- 
tione jua  Antuhriflu pra currit,  quia  fuper- 
liendo fe  ccetens  prceponit.NWuxn  etiam  ra- 
tionem reddit  Gregor,  quia  fi  vnus  Pa- 
triarcha vniuerfalis  dicitur.  Patriarcham 
nomen  ccetens  deroga  tur.  E t ideo  ait,««////s 
Romanorum  Pontificum  hoc  fingularitatis 
yocabulum  affumpfit  ,nec  'vti  confenfit , ne 
dum  priuatum  aliquid  daretur  yni , honore 
debito  jacerdotes  priuarentur  y niuer fi  .Quae 
ratio  ^que  in  Summo  Pontifice  proce- 
dit. V nde  idem  Gregorius  hb.7.  indici, 

1. epiR.  30. ad  Eulogiunr  Alexandrin. 
qui  ad  ipfum  feribens,  eum  vniuerfalem 
Papam  vocauerat,  ait , Quod  peto  duldf si- 
ma mihi  fanffitas  yejlra  yltra  non  faciat , 
quiayobis  fubtrabitur,quod  altenplus,  qua. 
ratio  exigit , preebetur.  Et  infra.  Si  enim 
yniuerjalem  me  Papam  yeflra  J anci  it  as  di- 
cit,negat  fe  hoc  ej]e, quod  me  fatetur  ynjuer 
fum.  Vbi  fignificat,repugnare,vnu  efle 
vniuerfalem  Epifcopum  6t  alios  efle  ve- 
ros Epifcopos.  Et  hanc  fententia  tradi- 
dit ante  Gregorium  Pelagius  2.  contra  Pelagi. 
eundem  Ioannem  in  epiR.  r . ad  illegiti- 
mum Concilium  ConRantinopolitanu. 

Et  ante  hos  Pontifices  legitur  in  Conci- 
lio Carthaginenfi.  3 .cap.  26.  & in  Con- 
cilio Affiricano  tepore  Bonificij,  canon  Concil. 
qui  fic  habet.  Primce fedisEpifcopus  non  ap  Carthag 
pelletur  Princeps  facerdotum,  yel  fummtis 
facerdos,  aut  aliquid  huiufmodi  ,fed  tantum 
primce  fedis  Epifcopus. 

Hoc  argumentum  valde  vrget  Rex  2. 
Angliae  in  Apologiapagin.106.  & 107. 

& ex  allegatis  teAimonijsGregorij  mul 
ta  ex  his,  quae  pro  primatu  Romani  Po- 
tificis  adduximus,vel  certe  omnia  ener- 
uari  putat.  Maximeque  redarguit  Bel- 
larminum,  eoquod  in  fauorem  prima- 
tus Romani  Pontificis  alio  tefiimonio 
Gregorij  vfus  fuerit,  in  quo  ApcAolica 
fedem  ,Cciput  fidei,  vocat  lib.  1 1 . epifiola 
42.  Nam  qui  nomen  ( inquit ) yniuerfalis 
Dd  Epif- 


S'4- 


tib . 3 -De Primatu  SummiTcntificis. 


Epifcopt repudiabat,  hic  caput  fidei  [cf e yo- 
eariatquo  ammo  laturus  erat  ? Et  ideo  ipfe 
exponit  de  capite  ,feu  gubernatote  in 
eenerc,  fiue  ille  fit  Papa,  iiue  Rex  intra 
ditiones , & fines  fuos.  Et  quia  videbat 
expolitionem  hanc  cfie  violentam , vt 
revera  eft, veniam  petit , vt  fi  illa  reficia- 
tur, dicere  pofsit , Gregarium  ,vel  minus 
caute  loquutum  ejf i,vel  per  excejfum.Lum 
eadem  tamen  Regis  venia  , ipfe  xiiiiul 
vt  tum  que  committit , quia  line  vlla  ra- 
tione, vel  fundamento  non  folum  \ -.r- 
bis  Gregorij,  fed  omnium  etia  antiquo- 
rumPatrum  liberam  illam  cenfuram  ad- 
hibet. Imo  addere  po{fumus,etia  in  ver- 
ba Chrifti  redundare , non  efl  enim  mi- 
nus elle  fundamentum  Ecclefiae , quam 
effe  caput  fidei , Chriftus  autem  de  Pe- 
tro, id  efr  de  Petri  iede,  vt  fupra  proba- 
ui,  dixit,  clfc  fundamentum  Ecclefiae; 
excefsit  ergo,  vel  incaute  ioquutus  eri 


Chrillus.fi  excefsit,  vel  incaute  loquu- 


B 


tus  efl  Gregorius , Apoflolicam  fedem 
caput  fidei  appellando. 

Non  enim  de  fuaperfonatatum , fed 
de  lcde  fua  loquebatur  Gregorius.  Sic 
enim  ait.  Ulud  autem  admonemus, yt  Apo- 
fioluce  fedis  rener  entia,  nullius  prafnmptio - 
ne  turbetur , tunc  cnvn  flatus  membrorum 
integer  manet, fi  caput  fidei  nulla  pulfetur  tn 
inna  canonum  maneat  incolumis  atque 
intemerata  \emper  autk  oritas. Ex  hac  enim 
verborum  ferie  conflat , eandem  Apo- 
ftolicam  fedem , cui  reuerentiam  exhi- 
beri monuerat, poflea  vocare  caput  fidei , 
quod  a membris  nulla  eft  pulfandum  iniuria , 
Vt  eorum  flatus  integer  perfeueret.  Quod 
ego  maxime  de  fidei  flatu  intelligo,quia 
qui  contra  reuerentiam  Apoftolica:  fe- 
di  debitam  omnia  perturbant,  in  vera,& 
integra  fide  perfeuerare  no  poffunt.  Et 
ideo  fortaffe  modum  loquendi  mutauit, 
& quam  prius  vocauerat,  Apoflolicam  Se 
dem,  poflea  vocat , caput  fidei , vt  indica- 
ret magnum  periculum  imminere,  con- 
temnendo obedientiam,  & reuerentiam 
debitam  Apoflolicae  fedi,nam  facile  traf 
fit  vfque  ad  periculum  amittendi  fidem. 
Et  confirmatur : quia  non  excefsit  cer- 
te, neque  incaute  Ioquutus  efl  Chriflus 
cum  dixit  Petro:  Et  tu  aliquando  con- 
uerfus  confirma  fratres  tuosihoc  autem  mu 
nus  cum  illo  priuilegio.  Ego  rogaui  pro  te 
Petre , vt  non  deficiat  fides  tua,  non  tantum 


D 


perfone,  fed  etia  fedi  Petri  collatum  efl, 
vt  hb.i.oflendimus;ergo  nullus  eft  ex- 
ceflus,mequc incauta  loquutio,fi  Pon- 
tifex, qui  tanquam  viua  regula  fidei  ad 
confirmandos  fratres pofitus  eft,  caput 
fidei  appelletur.  Vnde  Patres  Concilij 
Chalcedonenfis  in  Epifl.ad  Leone  Pap. 
firmitatem  fidei, illum  appellant  dicentes, 
Firmitas  tua filifs , quod  decet , adimpleat. 

Eo  vel  maxime,quod  re&epotellin- 
telligi , vocari  caput  fidei,  quia  eft  caput 
omniu  fideliu  , pofito  abftrafto  pro  co-  4* 
creto,  ad  denotandum , non  efle  veram 
fidem,  nifi  in  membris  huius  capitis , vel 
fidem  ipfam  efte,  quae  membra  cum  ca- 
pite coniungit.  V nde  fit , vt  tam  caput, 
quam  membra  fidei  appellentur  , quia 
per  fidem  in  vnum  corpus  coalcfcunt, 
quod  eft  Ecclefia.  Atqueita  nihil  aliud 
eft  efle  caput  fidei,  quam  eflfe  caput  Ec- 
clefiae , in  quo  capite  in  fuo  genere  fides 
Ecclefiae  nititur. Quapropter  ridiculum 
eft,  verba  illa  ad  Reges  temporales  acco- 
modare,  aut  tantum  de  gubernatore  po- 
litico, & folum  ordinis  externi  caufa  le- 
ges ferente,  caput  illud  interpretari,  cu 
Gregorius  aperte  loquatur  de  capite  to- 
tius Ecclefiae , &in  fpiritualibusinam 
propter  hanc  etiam  caufam  caput  fidei 
v ocat . Et  quanuis  verum  fit , in  princi- 
pio epiftolae  Gregorium  traftaflc  de  co- 
cedendo  Panormitano  Epifcopo  vfu 
pallij,qui  vfus  ad  quandam  Ecclefiaftica 
caeremoniam  pertinet, inde  fumpta  oc- 
cafione  illum  poflea  monet , vt  difcipli- 
nam  Ecclefiafticam  cftca  reuerentiam 
Apoflolicae  fedis, & circa  incolumem, & 
intemeratam  canonum  authoritatem,& 
morum  integritatem  obferuet,&obfer- 
uari  faciat,  quae  omnia  ad  Ecclefiafticu, 

& fpi rituale  regimen  pertinent;  igitur 
de  capite  huius  regiminis  loquebatur 
Gregorius,  cum  fedem  Apoflolicam  ca- 
put fidei  appcllauit. 

Retorquendo  ergo  Regis  argumentu  ^ 
ex  hoc  loco  legitimus  alioru  fenfus  erui  Ltgirimi 
facile  poteft.  Nam  fi  Gregorius  fedem  teitimonia 
fuam  caput  fidei  vocauit , quia  firmitas  ru.Greg.e* 


!•“ 

fidei,  & cura,  ac  folicitudo  conferuandi,  ^|Lur^jr, 
ac  p>ropagandi  illam  , & confequenter  gumi,uR.e 
etiam  lioncftos  mores,  qui  ex  illa  pen-  gjs  io  eua 
dentjilli  fedi  commi lTa  eft , quando  no-  retorte- , 
men  vniuerfalis  Epifcopi  recufauit,non 
fupremam  paftoralem  curam  hus  fedis 


t 

Mm, 


c.  i ?•  Soluitur  tert.obktf^  ex  <varijs  CjregJocis  defuwp.  j/f 

negare,  fed  verbi  inuidiam , & elationis,  A tamen  aliu  Epifcopu.  Hoc  igitur  modo 
vel  ambitionis  fpeciem  canere  voluit. 

Neque  folum  ex  citato  loco,  fed  ex  alijs 
etiam  innumeris;  imo  ex  eifdem , vbi  de 
nomine  vniuerfalis  tradat , manifefte 
colligitur,  Gregoriumin  fe,  &in  fede 
fuacuram  fupremi,  & vniuerfalisPafto- 
risagnouifle.  Nam  in  eadem  epiit.  32. 
ad  Mauricium, dixit:  Cuntfis  Enagelium 
j euntibus  liquet,  quod  voce  dominica  fantlo 
i?  omnium  Apottolorum  Petro  Principi 
Apoflolo  totius  Ecclejhe  cura  commijfa  e fi. 

Et  infra.  Cura  ei  totius  Ecclefue , & Prin - 
ttpatus  committitur , tamen  vniuerfalis  Apo  ^ 
jlolusnon  vocatur.  Ecce  vbi  & Principa- 
tum agnofeit,  & nomen  abnuit.  Et  in 
epift.3  6.  & 3 8.  fimul  nomen  illud  con- 
temnit , & vniuerfali  poteftate  vtitur, 
diffoluendo,&  reprobando  illegitimum 
Concilium  (ine  authoritate  fu^fedis  co- 
gregatu,&cominandocenfuras  Ioanni, 
liifirefipifceret.  Imo  in  fib.  7.  epift.  6 4. 
eundem  Ioannem  propter  idem  nomen 
reprehendit,  licet  ipfe  non  negaret, fe 
Apoftolicae  fedifubijcfivt  idem  Grego- 
rius  refert , qui  etiam  addit  , fe  nefeire 
Epifcopum,  qui  eidem  fedi  fubiedus  no 
fitjergo  recufandovocabulum  vniuerfa-  ^ 
lis,  non  intendit  fuae  fedi  vniuerfalem  iu 
rifdidionem  negare.  Vn  de  etiam  epift. 

(Jcj.tradaturus  eandem  caufam,  fic  in- 
cipit, Sufceptiregimims  cura  confringimur 
officijnotfri  folicitudimem  vigilanter  e xt e- 
dere,&cat.  Et  infra,  eandem  curam  ode 
dit,  dicens  c Atfain  Concilio  fiuejedis  Apo 
jlolica  authoritate , atque  confenfu  nullas  vi 
res  habere,  & in  fine  profert  generalem 
cenfuram  contra  violantes  fua  pr$cepta: 
vt  omittam  alia  loca  fupra  citata,  in  qui- 
bus Gregorius  Primatum  Romanae  £c- 
defiae,  & comedat,  & exercet. 

Cur  ergo  Gregorius  nomen  vniuer-  p 
falis  Epifcopi  tanq-uam  prophanum  ve- 
tuit, &repudiauit:}  Refpondetur  cu  Car 
dinali  Bellarmino  lib.2.de  Clericis,  cap. 
vlt.  in  fine,  duobus  modis  poffe  nomen 
vniuerfalis  Epifcopi  vfurpari.  Primo  ad 


fingere  vniuerfale  Epifcopu  totius  Ec- 
cleli2,  contra  ius  diuinu  ell,&  ideo  vox 
illa  vniuerfalis  Epifcopi, in  hac  fignifica- 
tione  vfurpata,  prophana  eft , & iacrile- 
ga  . Alio  modo  poteft  dici  vniuerfalis 
Epifcopus;  qui  per  modu  caufie  vniuer- 
falis iurifdidionc  habet  jn  tota  Ecclefia, 
non  excludit  aute  particulares  Epifco- 
pos , qui  <Sc  veri  Epifcopi  fint , & quafi 
caufae  proximae  habentes  ordinaria  mrif 
didione  lub  Pontifice  Sumo.  Etinhac  Nomen  vn 
fignificatione  fumpta  vox  illa  in  fe  qui-  ucrfa  lis  1 p 
de  non  e(f  prophana,  quia  re  vera,&  ma  fC0P‘  f alios 
xime  facram , & Ecclefia?  neceffaria  fi-  Par'^lao‘$es 
gnificat,  tamen  vt  vfurpata  a Patriarcha  afn  exjUo 
Conftantinopolitano prophana  erat,  & dit  Pdufid 
plena fuperbiae,  & praefumptionis , quia  congjuit* 
per  ea  fibi  tribuebat , quod  non  habebat. 

Et  ob  contrariam  ratione  attributa  in  eo 
fenfu  Pontifici  Romano  no  eft  propha- 
na,fed  veritate  fignificat , & ideo  in  Co- 
cilio  Chalcedonefi  Le oni  Pap.  attributa 
eft,  vt  Greg.  Papa  in  didis  epiftolis  fae- 
pe  teftatur.Et  in  eode  fenfu  a?quiualen- 
tia  nomina aConcilijs,&  Patribus  Epif- 
copo  Romano  funt  attributa  , vt  effe  crf- 
put  vniuerfalis  Ecclefia,  in  Concilio  Chal 
cedonen.  adi.  16.  habere  cura  vniuerfalis  Cone.  chal . 
Ecclefue,  Leo  epift.  82.  Eufeb.  epift.3.  EeoPap. 
Oiony. epift. z.Retforem  domus  Dei,  Am  Eufeb. 
brofi.i.adTimot.3.  deniq^Epifcopu  vm-  Dion, 
uerfalis  Ecclefue  ,vt  tepe  vocatur  inepi-  Ambrof 
ftolis  Pontificijs  fupra  allegatis, &inCd- 
cilio  Chalcedonenfi  adi.  3.  & inmultis 
alijs  epiftolis  Epifcoporu  , vel  Principu 
feribentiu  ad  Pontifices  Romanos , quae 
in  Adis  Concilioru,  8c  inter  Epiftolas 
Pontificias  referuntur&fpecialiter  vide 
ri potiunt,  quae  inConcilio  Chalcedo- 
nenfi ad.  3 . leguntur. 

Nihilominus  tamenGregorius  nome 
vniuerfalis  Epifcopi  repudiauit , tu  pro-  Cur  Gre^i 
pter humilitatis excefsu j nainhocme-  nomen  vn» 
lius  dicere  potuiffet  Rex  Angliae  excef-  uerisiis  epif 
fiffe  Gregoriu  , non  per  ambitione,  fed  c?"‘  lieu‘Ea 
propter  humilitatis  exemplu.  T u etiam 


fignificandumvnumEpifcopum,  qui  fit  \ vt  efficacius  fuperbia  Conftantinopoli- 

tani  Epifcopi  cohiberet , tu  deniq;  quia 
propter  vocis  ambiguitate  poffet  alios 
Epifcopos  offendere , & hac  ratione  te- 
pius  vtitur  Gregorius,  & quia  hoc  peri- 
culuinvfu  aliaru  vocu  non  inuenitur, 
ideoalias  deteftatus  non  eft.Etper  ha?c 
Qd  z etiam 


Srius,  & proximus  paftor  totiusEc- 
e vniuerfalis,  & omnium  Ecclefia- 
tDif*r  • !l  rum>ac  dioecefum  pa  rticulariu , eo  vtiq; 
KcL"  mo^  °luo  v-  g*  Conimbricefis,eft  vni- 
tio,  cusEpifcopus  totius  dioecefis  fu  e, in  qua 
poteft  habere  vicariu  vnu,vel  plures,no 


, , g Uh . j.De  Primam  Srnmi  Tontifcis. 

etiam  refponfum  eft  ad  Pelagiu  Papam 


A 


na  eade  ratione  , qua  Gregoriur,  motus 


8. 

Iufiinian. 

Impcr. 


Con.  Cbal 


Hierony. 


Glojja. 


cfljVt  ctf  verbis  in  d.  epift.i  • efi  manne 
ftu,  & fimul  in  eadem  epiftola  Romanu 
Epifcopu  vocat  caput  omniuEcdefiaru. 

De  nomine  aute  SumiP ontificis  nun 
qua  dubitatu  efi,  vt  teftatur  Iuftinianus 
Imperator  , in  Authentico  de  Eccleha 
Roman.collat.  i .dicens,  Vt  legum  origine 
anterior  Roma  fortita  eft,  it  a &[ummtP$- 
t i fic  alus  apicem  apud  eam  effe , nemo  e fi, 
qui  dubitet  ; imo  Concihu  Chalcedonefe 
Leoni,  in  epift.  ad  eum  , dicit,  Summitas 
tna,&  ccct.  <Sc  Gregor.lib.x  .Dialogor.c. 
4.  referens  hi  (foria  de  Equitio  ait,  Eqtii- 
tuis  capit  immenfas gratias  omnipotentiDeo 
agere,  afferens,  quod  [e per  fummu  Pontifice 
vifitaffet,  cumnuncius  a Pontifice  mif- 
fus  ei  dixififet,  quia  Pater  eius  ApoftohcuS 
Pontifex  cum  videre  "Vellet.  Hierony. 
vero  m Praefat.  ad  Euangelia  Damafu 
vocat fummu  facerdote,  quod  per  inde  eft. 
Canon  ergo  ille  ConcilijCavthaginenfis 
& Africani  non  intelligitur  de  Romano 
Pontifice,  fed  de  Primate  Africano,  vt 
refte  Glofia  expofuit  in  cap.3.  dift.  5 >9. 
Neq;  enim  prouincialia  feu  nationalia 
Concilia,  quomodo  Papavocadus  efifet, 
fiatuere  poterant;  imo  fortalfc  ne  Papae 
fieret iniuria,  Primate fuu  Sumum  Pon 
tifice  appellari  Patres  illoru  cociliorum 
vetuerunt. 


O Va 

in Prajfat.pagin.dc.Phocae me- 
moria faciente,  affirmanteq;vfq; 


CAPVT  XX. 

Alijs  obietfionibusex  faci  is  Imperat  orum3 
& conieffuris  defumptis  refpondetur. 

Varta  obieefio  infirmatur  a Rege 

Qjam 

&huius  ca-  ad  Phocae  tempora  PontificesRomanos 
pius  prima,  Imperatoribus  paruilTe . V nde  indicat, 
quod  ali j Proteftantcs  afferere  folent. 
Phocam  flatu  i (Te,  vt  Romanus  Epifco- 
pus  Primatu  inter  alios  obtineret.  Qui- 
bus aliqui  ex  hiftoricis  fauere  videntur, 
na  Beda  de  Temporib.  in  Phoca , fic  in- 
quit, Hic  rogante  Papa  Bonifacio  fatuit, 
fedem  Romanae, O1  Alpofiolica  Ecclefia  ca - 
put  ejfe  omnium  Eccle jlarum , quia  Ecclefia 
1 aulusdia  Confianttnopolitanaprima  fe  omnium  feri- 
conus.  bebat. Et  eode  fere  modo  id  narrant  Pau- 

Anaf.  Bi-  ]us  Diaconus  in  lib.  4.  de  Gefiis  Longo- 
bhothecar.  bardorum  c.i  1 . & Anaftafius Bibliothe 
Ant.Sabe.  carius  in  fua  hiftoria,  & Antonius  Sab^ 


Beda. 


B 


D 


licus/£neade  8.1ib.d.&PomponiusL^- 
tus  in  compendio  hiftoriar.Romanar.in  Pop,  Ut, 
Phoca , & plures  alij  eode  modo  hifto-  * ' 

riam  referunt.  Et  propter  illa  fola  verba 
perfuadere  voluntfirotefiantes,eoanno 
(qui  fuit  fexcentelimus  feptimus , vt 
Genebrardus  cu  alijs,vel  fexcentefunu$ 
fextus,  vt  vult  Baromus ) incepiffe  Ro- 
manum Pontificem  habere  Primatu  in 
vniuerfam  Ecclefia , praefertim  in  Ori- 
entale. Quanqua  neq;in  hoc  libi  confiet; 
namMagdeburgenies  centur.GdixeruC 
Romanum  Pontifice  a Iuftino  Impera- 
tore anno  520.  factum  eile  Patriarcha, 
nifi  forte  ifii  loquuti  fint  de  Patriarcha- 
tu  Occidentali,  illi  vero  de  Primatu, qui 
adOrientale  etia  Ecclefia  extenderetur. 

Alij  dixerunt  Romanam  Ecdefiam a 
Confiantino  IIII. habuifie  Primatum, 
quia  Platina  in  Benedidto  2.  dicit  Cotta-  ' 
tainm  Beneditii  fanft  itate  permotum,  adii-  ‘ ' ' 
lum  fanflionem  mififie,  Vt  ille, quem  clerus3 
populus , exercitusque  Romanus  Pontificem 
delegijfet,  eundem  fatim  verum  Cbnfii  Vi- 
canum e f 'e,  omnes  crederent , nulla  vel  Co- 
flantinopolitani  Principis,vel  Exarcbilta- 
lia  expeclata  authoritate , vtante  feri  con - 
[licuerat.  Alij  inConftantinu  I.hanc  Ro- 
mani Epifcopi  referunt  dignitate , quia 
in  edi&oCofiantini  in  cap.  penult.d.96. 
fic  dicitur.  Confantinus  Imperator  quarta 
die  fui  b apti  f mi , priuilegiu  Romana  Eccle - 
fia  Ponti  fici  contulit,  vt  in  toto  orbe  Roma- 
no facerdotes  ita  hunc  caput  b abeant, ficut  iu 
dices  Regem. Et  poftea  ponuntur  late  ver 
ba  Priiiil  egi  j , quae  etiam  referuntur  in 
1.  tom.  Concilior.  & approbatur  aGe- 
lafio  cum  Conc.70.  Epifcopor.  Et  eifdc  Celil, 
fere  verbis  vtitnr  Leo  9.cotraMichael. 
c.io.Atq;  hinc  alij 'dixerunt  a Concilio 
Nicaeno  datum  efle  priuilegiu  Ecclefiae 
Romanae ; nam  Leo  9.  fupra  dicit  Pon-  LtQy, 
tificem  a nemine  iudicari  po (Ce,Beatifsi- 
mo,  & ALpofiolico  Pontifice  Syluetfro  de- 
cernente ,&  Confiantino  Auguflo  fpiritua - 
h eius  filio  cu  vnitierfa  Synodo  Nicana  ap- 
probante : Similesqfioquutionesinueni- 
untur  in  Concil.4.  fub  Symmacho, & in 
alijs  fupra  allegatis.  Alij  deniq;  ad  tem- 
pora quide  Apofioloru  hanc  referut  i n- 
fiitutione,  dicunt  tamenApoftolica  efic 
non  diuina,  quia  interdu  dicunt  antiqui 
P otificesP etr u volentibus  alijs  Apofto- 
inPrincipe  eoru  confiitutu  fuific.De 


C.20.  ObieBionjxfattis  Imperat  Jcfumptis  [athfit.  jr? 


TurftM'  . qUibUSj  & alijs  erroribus  videri  pofTunt  A 
Bellari?!,  rj/Urrecrem.lib.2.de£cclef.c.  35».  6cfe- 
3*  quetib.  & Bellar.hb.  2.  de  Pontif.c.17. 

Veruntamen  ha:c  omnia  neque  fun- 
Primatupo  «fomentum  habent,  neq;  verifimilitudi- 
uficuaMm  nem  vlla,quiaPrimatus  Ecclefie  Roma- 
pcratoribus  nx  antiquior  efl  omnibus  Imperatori- 
dlc  uoDpo  |jUS  Chriftianis , vt  ex  traditione  anti- 
"llie  con‘  quifsimafuura  demonftratumefl.Prae- 
ter  quam  quod  etiam  probauimus,  tem- 
poraies  Reges  nullam  habere  fpiritual  e 
potefiate,  vel  iurifdidione,qua  de  rebus 
Ecclefiafticis  pofsint  difponere.  Prima- 
tus autem  Ecclefiaflicus  fpiritualis,  &fu  _ 
pernaturalis eft , vt  probauimus,  quo-  ** 
modo  ergo  poterant  Imperatores  illum 
inftituere  , aut  conterre  ? Denique  pro- 
bauimus; dignitate  hanc  etTe  ex  Chrifti 
inllitutione,  & ex  vi  illius  durare  per  co 
tinuam  fuccefsione,  femperq;  ex  eodem 
diuinoiure  tranlire  ad  Romanu  Ponti- 
ficem, fuppofita  determinatione  ad  tale 
fedem  a Petro  fada;  ergo  vanu  etl  quae- 
rere inflitutione  huius  dignitatis  ab  Im- 
peratoribus. Quin  potius  neq;  aConci- 
lijs,  vel  Patnbus,neq,  ab  Apollolis , fed 
ab  ipfo  Domino  initium  habuit,  vtAna- 
cletus,  & alij  Pontifices  lupra  relati  te- 
ftantur,  & ex  Euangelio  ita  a Patribus  ^ 
intelledo  probauimus.  Vnde  vbicunq; 
feriptum  inueniatur  ab  aliquo  ex  Patri- 
bus, vel  Scriptoribus  catholicis , Roma- 
nam fedem  ab  aliquo  Concilio, vel  a Pa- 
tribus habere  Primatum,  fenfus  efl , ha- 
builfe  nontanquam  ab  inftituente, vel 
donante , fed  vt  a declarante , vel  defen- 
dente, feuconferuante  tale  dignitatem, 
fic  enim  Concilium  Nicaenum  declara- 
uit,  Romanum  Epifcopum  habere  pri- 
matu in  omnes,  & addit ,fetnper  etiam  ha~ 
KicoU.i.  buijft-  Optime  vexo  Nicolaus  I. in  epift. 

ad  Michaelem  Imperatore  dixit, Priui-  pj 
legio,  huic  fanttx  Ecclefue  a Cbrifto  funt  do- 
nata, a Synodis  non  do??ata , fed  celebrata, 

& honorata.  Sic  dixit  Iuflinian.  Imp.  in 
«i  1.  >np,  Authen.  de  Ecclefiaf.tit.cap.i . Sanemus 
ftcudu  definitione  fynodQruJdffifsimu  fenio 
4 risRomx  Papa  primu  ejfe  omniu  facerdotu. 

M ‘phoy  QuodcrgoRex  Angliae  dixit, ante 
ObieftioDi  ^ocam  Romanos  Pontifices  paruilTe 
ctfturritur.  Imperatoribus,  ad  fequentia  capita  fpe- 
dat,vbi  de  coparatione  vtriufqjpotelfa- 
tis  agemus,  & id  falfum  elTe  obtendemus 
Quod  vero  infinuat  darius  conten- 


dunt alij  Proteftantes,  Phoca  aliquid  po 
teftatis,veliurifdidionis  Romano  Paci- 
fici contulilfe,  falfu  elt , & aut  ex  igno- 
ratia;aut  ( quod  verifimilius  ell)  ex  ma- 
leuolentia  Proteflantiu  introdudu,  Elt 
enim  ex  didis  in  praecedenti  pundo  re- 
colendu,  inter  Gregoriu,&  Ioanne  Co- 
ftantinopolitanu  luilfe  cotentionc  devo 
cabuio  yniuerfalts, qua?  non  ta  fuit, de  re, 
feu  de  potedate  ipfa,  ( na  loanes  ipfe,  vt 
vidimus  lubditu  fe  effeGregorio  fateba 
tur: ) qua  de  titulo,  qui  propter  aliorum 
offenlione,fuperbia , & periculu  tranfe- 
undi  in  fchifma,Romanis  Epifcopis  ma- 
xime difplicuit.  Cum  ergo  Pelagius , & 
Gregorius,neq;fuis  momtis,neq;  inter- 
uentu  Imperatorii  IoannemConltanti- 
nopolitanu  ad  fua  lententia,  & faniorem 
mentem  trahere  potuiffent,  & Cvriacus 
Ioannis  fuccelfor  in  eade  dementia  per- 
feueraret,  Bonifacius  III.  qui  poli  Sabi 
nianum  vnius  tantum  anni  Pontificem, 

Gregorio  fuccefsit,  apud  Phocam  obti- 
nuit, vt  Cyriacu  copelleret,illum  tituli 
non  vfurpare , declarando  foli  Ecclefiae 
Romana;  poffe  copetere,  vt rede Piati-  piat}ra 
nainBonifacio  3.Bloduslib.5i.decad.  1.  j>[0  Jf/‘ 
Genebrar.  in  Chronico  ann. 507.  &Ba-  Cerc:  '’r 
ronius  inAnnalib.ann.6'o6.declararunt.  g 
Eflqueper  feeuidens,  quia  multo  ante 
Phoca  in  Concilijs  Nicaeno  , & alijs  de- 
claratus fuerat  fedis  Apoflolicae  Prima- 
tus, & fpecialiter  in  Concilio  Chalce- 
donenfi  proclamatus  fuerat  Romanus 
Pontifex  vniuerfalis  Epifcopus,quauis 
Potificu  modelfia,ac  moderatio  nomen 
illud  acceptare  noluerit.  Aduertit  etiam 
Baronius  Cyriacum  non  negaife  fubie- 
dione,&  obedientia  RomanoPontifici, 
quia  ftatim  poli  eledione  fua  refponfa- 
lesfuosfimulcum  Epiflola  fynodali  ad 
GregoriuPapamifitjVtexeode  Greg. 
habetur  lib.6.epiil.3  i.Ex  quo  etia con-  _ 
ftat,  Gregoriu  nunquafuilfeconquellu  • „ 

de vfurpata iurifdidione , fed  de  ambi-  p^fidspri 
tiofo  titulo , alijs  Epifcopis , & maxime  macu  tuta  - 
fedi  Romana;  iniuriofo.  Igitur  Phocas 
authoritate  fuaRomana  fede  defendit,& 
fuperbia  Cyriaci  comprefsit , nihil  vero 
nouum  Benedido  contulit. 

De  Iuflino  aute  nulla inuenio  hifto- 
ria,  quae  in  authoritate  fit, referente,  Iu-  >Ad  Iujii , 
Ilinu  femore  aliquid  poteftatis  Romano 
Epifcopo  cotulifie , no  folu  in  illo  anno 
Dd  3 quin- 


LiLj.De  Primatu  SummiTontificis. 


quingetefimo  vigefimo,  veru  etia  nec  in 
toto  tepore  Impeiij  fui.Na  licet  cu  mag- 
na fide  Acreuerentia  ad  Hormilda  Pap.i? 
pe  fcripferit,Ac  ad  Ecclefia  Romana  mu- 
nera miferit;  nuquatame  fpecialia  priui- 
legia  illi  ledi  contulit; vnde  igitur  errore 
illu,  vel  fufpicicnceiush^retici  fumere 
potuerunt  C Praefertim  quia  ex  afhs  in 
Cociiio  Chalcedonefi,  Ac  multis  alijs  fu- 
pra  adduftis  euidenter  oftenlu  eft,  Pri- 
matu Ecclefiae  Romana  ante  Iuftinu  in 
vniuerfo  orbe  fuifle  notifsimu. Atq;  eo- 
dc  modo  facile  confutatur  quod  de  Co- 
flantino  IIII.  dicebatur, nam  hic  plus 
quam  ducentis  annis  poli  Iuftinu  impe- 
rauit  5 fed  Primatus  Ecclefiae  Romanae 
antiquior  fuit  Iuftino,Ac  ideo  ab  ilio  effe 
no  potuit, ergo  multo  fninus  aConftati- 
no  nouiore  oriri  potuit. Neq;verbalfta- 
Ad  Confla  tina*  hoc  indicant,  fed  folu , Imperatore 
tinum  iu-  Conftantinuccfsiffe  cofuetudini,  quafo 
vior.  lebat  cofenfuslmperatoris,  velHexar- 

chi  ad  confumataPotificis  creatione  ex- 
peftari,  de  potcftate  aute  fumi  P otificis 
nihil  Collatinus  loquut9  eft, imo  ex  ver 
bis  eius  aperte  colligitur,ipfum  fenfiffe, 
Potificem  rite  electum  ftatim  effe  Vica 
^ rium  Chrifti. 

/Ld  Conti  Eade  refponfio  locii  habet  inCoftan- 

. . ' tinoMagnOjiia  ante  illius  couerhonePo 

tifex  Romanus  Ecclehafticaiurifdi&io- 
ne  in  vniuerfaEcclefia  exercebat,no  fo- 
lu in  Occidente,fed  etia  ln  Oriente,  vt  fa 
tis  in  fuperioribusoftefu  eft.  Nihil  ergo 
ad  hanc  poteftate  pertinens  Coftantinu  s 
Ecclefiae  Romanae  cqntulit,fed  quod  in- 
uenit, id probauit, Accredidit;  imo  etia 
fua  obedientia,  Ac  fubieflione  recogno- 
uit,  Acin  reuerentia  Ac  honore  tantae  di- 
gnitatis tepovalia  etia  bona  EcclefiaeRo- 
manae  coccfsit,  vt  maiore  honore,  Acfple 
dorc  illi  cociliaret.  Quod  ex  verbis  eiuf- 
de  edicti  coftare  poteft.  Na  in  principio 
confitetur,Deu  per  ApoftolosPetru,  Ac 
Paulu  mirabilia  erga  fe  operatu  elfe.  In- 
lerueniente  ( ait ) Patre  noilro  Sjlueflro , e& 
yntuerfali  Papa.  Et  infra  fic  inquit. Quan- 
ta poteftate  ide  fatuator  nofterfuo  Apofido 
Beato  Petro  contulit  in  calo,  ac  terra , luci- 
di f sim  e nobis  ideycnerabilis  Pater  edixit. 
Et  infra  fubiungit.  Iudicauimus , yt fient 
in  terris  fandus  Petrus  Vi  carius  filij  Dei  yi- 
detur  effe  conttitutus , etia  &1  Pontifices ,aui 
fuccejjoresfunt  ipfius  PrincipisVLpoftolow, 


A Principatus  pote  flat  e amplius, quam  terreni 
Imperialis  amplitudo  habere  yidetur , obti- 
neant.Interponit  aute  haec  verba, Cdcefs* 
d nobis , & d nofiro  imperio,  quodintclhge 
du  eft  de  concefsione  per  confenfu,&re- 
cognitione,  no  per  propia  donatione,  ne 
verba  haec  repugnent  praecedentibus  ,in 
quibus,  Petru  fuifte  Chrifti  Vicariu,& 
Romanu  Pontifice,  efte  fucceffore  eius, 
cofelfus  eft, Acideo  eius  Principatu  pro- 
fert Imperiali,  non  poterat  aute  Impe- 
rator dare  poteftate  Imperiali  maiorem. 
Vel  etia  intelligitur  concefsifle  fediPe- 
g tri  fplendorc,AcPrincipatu  temporalem 
in  fpintualis  honorem,  vt  ita  in  maiori 
eftet  honore,  qua  ipfu. imperium.  Quod 
fignificant  verba  fequentia  , in  quibus 
valde  notandum  eft,  appellare  imperii 
terrena  potentia,  Ac  terrenn  r/n-owwPontifi- 
catu  vero  facrofandum,&  Jedem  facratif- 
fimam  Beati  Petri,  &cxt. 

Ad  vltima  parte  de  Concilio  Nica;-  7* 
no.  Ac  alijs,  patet  etia  refponfio  ex  diftis 
Ac  ex  verbis  Leonis  p. ibide  citatis,prius 
enim  dicit.  Pontifice  a nemine  iudicari, 
Sando  Sjluefiro  diuinitus  decernente , hoc 
eft,  no  a fe  ftatuente , fed  ius  diuinu  dc- 
Q clarante:  hoc  enim  verba  in  rigore  indi- 
cant, Ac  materia  poftulat , no  enim  pote- 
rat ipfeauthoritate  fua  fc  ipfu  eximere; 
declarauitergo  fe  diuinitus  exemptu. Et 
addit  Leo, Conflantino  A 'uguffo,&Nic ce- 
nafynodo  approbante , & fubfcribente,\ti( j; 
definiendo,  declarando , Ac  promulgado 
tale  effe  diuinu  priuilegiu  Apoftolic^  fe- 
dis.  Et  nihilominus  addit  Leo,Conftan- 
tinu  contulifle  hoc  priuilegiu,  quod  ne- 
ceffario  intelligendu  eft  iuxta  fuperius 
dicta,  contulifte.f.  approbado,  Ac  vtob- 
feruaretur,  ftatuendo . Et  fic  etia  dixit 
Ioannes  2 .-in  epift.adluftinianu  Impe- 
D ratore  Romana Jedis  reuerentia  conferuatis 
& ei  eunda  fubijcitis , & ad  eius  deducitis 
ynitatem , ad  cuius  authore,  hoc  ett,Apofto~ 
lomprimu  Domino  loquente, praeceptu  ett. 
Pajce  ones  meas,  qua  ejfe  omnia  yercEccle- 
fiarum  caput, & P atrum  regula, & Princi- 
pii fi  at  ut  a declarant , & pietatis  y e firce  re- 
uerendifstmi  te  flantur  affedus.  Quibus  ver 
bis  redle  copleCtitur,quidChriftus,quid 
ve  Patres,  Ac  Principes  huic  dignitati  co 
tulcrint,na  aChrifto  eft  inftitutio,Ac  coi 
latio  poteftatis  cu  praecepto  pafcendi  ,a 
Patribusvero  eft  declara?;io,ac  definitio, 


C.  20. Obklionib.ex falis  Imperatorii  ckfamptis fatisfit. 


Jfp 


Imperatoribus  vero  proprie  copetit  re-  A 
cognitio. <5c  defenfio.Deniq;  idc  cu  pro- 
portione dicendu  efi  de  ApoPolis  refpe 
itu  Petri:  no  enim  alij  ApoPoli  cotule- 
runt  Petro  potePatem,vt  ex  Euuange- 
lio  conPat,  fed  datain  a CliriPo  libentif- 
fime  acceptarunt. 

Praeter  has  obiectiones  folentaPro- 
g tePatibus  aliae  lieri  ex  rationibus, feu  co 
»lii  obiec-  ie^urJS  vt  quod  vnus  homo  non 

tio«x  cod*  pofjit  Eccleua  per  vniuerfuro  orbedif- 
icfluiis.  fufam  comode  gubernare.  V nde  ad  hoc 

perfuadendu  folcnt  exaggerare,  vel  etia 
tingere  defe£lus,aut  vitia, quae  in  aliqui-  g 
bus  Potihcibus  notata  funt,<5c  Rex  An- 
gliae  110  praetermittit  inhmulare  quaeda, 
qux  in  electionibus  Pontificu  cdmitti 
affirmat. Denique  alij  adduntvulgarem; 

& in  multis  rebus  communem  eorum 
obiectionem,quia  fit  magna  iniuriaChri 
Po,  fi  praeter  ipfum  aliud  conPituatur 
totius  Ecclefiae  caput. 

Sed  haec  parui  mometi  funt,nam  fi  hoc 
9,  Ecciehf  regimen  mere  humanu  eflfet,& 
Solntio.  folis  humanis  viribus,  prudentiave  mo- 
rali , aut  folo  naturali  arbitrio  peragedu 
eilet , no  immerito  vnius  hominis  capa- 
citate excedere  judicaretur;  quin  potius  Q 
fatemur,neq;  ordinaria  gratie  auxilia  ad 
id  fufficere,nifi  Deus  loge  maiora, <3cfpe 
cialia  offerret.Cii  aute  ChriPusDomin9 
& fingulare  prouidentiae  fuae  prefentia, 

& Spiritus  Santti  afsiPentia  fuoVicario 
promiferit,& pro  illius  fide  peculiariter 
rogauerit,quauis humane  fragilitati  dif- 
ficile fit  onus  fpiritualiter  gubernadi  to- 
tum vniuerfum,non  eP  tameimpofsibi- 
le,nec  ita  moraliter  difficile,  quin  plures 
Pontifices, & maiori  ex  parte  egregie  il- 
lud fuPinuerint,&  perfecte, ac  fanPc  im 
pleuerint. Eo  vel  maxime,  quod  licet  v- 
tifiribusre-  niis  filPrernus  Potifex,  no  tame  folus  D 
gimmi  io  - vbiq;  Sdmmediatc  gubernat, fed  alios  e- 
*'us  Hccie-  tiaEpifcopoSjSc  PaPores  in  parte  folici- 
Jtperfeaif  tudi  nis  ex  diuinaiPitutione  vocat, eisq; 
cerno*15  6 Puant^ exrpedit, parte  fuae iurifdictionis 
comunicat,fibiq;maiora,&grauiora,om 
neqjrecurfum  ad  conferuanda  vnitate, 

<5c  concordiam  neceflariu  referuat,  Atq; 
hoc  modo  vnius  regime  no  folum  fit  pof 
fibile,  fed  etia  ad  vnitate  Ecclefiae  cofer- 
uanda  fuit  necelTarium  , vt  oPendimusj 
imo  etiam  eifet  fuo  modo  facile , nifi  per 
errores, & fchifmata  perturbaretur. 


Ad  ea  vero,  de  quibus  perfonas  Poti- 
ficu  eorum  hopes  criminatur , dicere  in  .I0'  . 
primis  poiTumuscu  Aug.epiP.  16$.  In-  £ri‘*JItutI/> 
illu  ordine  Eptjcoporu, qui  ducitur  abtpjo  Pe  Cornm  retd 
tro  yfq,  ad  Anafiafiu  (nos  dicamus  vfq;ad  Iuotur. 
Paulu  V. ) qui  nunc eande  cathedra  Jedet , Augufi» 
etia  fi  quijqua  traditor  per  lila  t epora  fubre- 
pfefict,  nihil  prceiudicaret  Ecclefuc,ncq;  inno 
tentibus  Cbrijlianis, quibus  Dhsprauides  de 
Puepofitis  malis  ait.  Qiue  dicunt  facite  ,qtue 
ante  faciunt, facere  nolite,  dicunt  enim, & no 
faciunt,  yt  certa  fit  fpes  fidelibus , quee  no  in 
homine,  jed  in  Dho  collocatur.  Deinde  ad- 
dere pofIumus,quod  idc  AuguPinus  Do 
natillis  refpondit,lib.deVnico  baptifmo 
cotra  Petilian.c.  16. opus  efi,ytEtnf- 
coporu  RomaiueEcclcfce,qms  incredibilibus 
calumnijs  inf effatus  eff,obieffa  ab  co  crimi- 
na diluamus ? Na  licet  de  criminibus  argua- 
tur, nunquid  etia  conuincuntur  ? aut  conui- 
ff i aliqua  inttrumentoru  firmitate  mofiran - 
turC  Sc  caetera,  quae  eleganter  profequi- 
tur.  No  negamus  tamen  aliqua  peccata, 

&fcandala  de  aliquibus  Pontificibus  in 
hiporijs  referri , fed  hi  & pauci  fimt  co- 
parationemultitudinis  tot  i!luPriu,&Sa 
ctorii  Pontificii, & miru  effe  non  debet, 
quod  in  tata  multitudine  pauci  mali  in- 
uenti  fint,  cu  inter  duodecim  ApoPolos 
vnus  traditoi  fuerit.  Vnde  ficut  iPeApo- 
Polica  dignitate  no  fedauit,ita  neqjvllus 
Potifex  prauus  ApoPolica  fide  macu- 
lauit,quia  nullus  in  eis  fuit  liereticus,  fal 
te  qui  haerefnn  publice  docuerit , & vita 
rnalafanftitatem  fidis  non  diminuit.  Et 
quod  de  perfonis  Pontificu  dicimus , de 
eorunde  ele&ione  dictu  intellio-atur.Na 

O 

quod  Rex  Anglis  obmurmurat,  noPra 
aetate  accidifie  ignoramus,  iSdicet  fortaf- 
fe  interdii  comiiTum  fit,immerito  nota- 
tur, ac  reprehenditur, ac  fi  frequens,  vel 
perpetuu  ePetfideoqj  merito  Bellarmi- 
nus  refpondit,/o/c«,ve  efi  aduerftrijsfid,  in  Bellam, 
quo  ynus  aliquado  pcccauit,ad  omnes  trans- 
ferre. Ac  deniq;  licet  in  tali  electione  lio 
mines,  vt  homines  interdii  delinquant, 
non  indenecelTario  fit,  vt  electio  110  fit 
abSpiritu  Sanfto, qui  nouit  malis  bene 
vti,  etia  ad  d’gnaperfona  eligendam,  & 
licet  interdum  propter  fua  occulta  iudi- 
cia permittat,  vt  in  eleftioncperfimx  er 
retur,nih;lominuspropterEcclefix  bo- 
num , & firmam  inPitutionem  Spiritus 
Sadtusafsifiitj  vt  rite  electo, quiciiq;  ille 
Dd  4 fit. 


3 20 


Lib.i.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


erga  Eccle- 
fum  proui- 
dentia  yra» 
fefeiE. 


s.Petr,  2. 
*Attor.  20 


i.  Petr. 


fit,fua  coferat  potelbatem,&  ita  peccata 
hominum  non  obibant , quominus  vno, 
vel  alio  modo  electio  abSpiritusafto  fit. 
x x 4 Denique  ad  vltimam  parte  negamus. 

Pontifici*  in iniuriam  cedere  Chriibi , quod  vnum 
priraatusno  habeat  in  terris  V icarium,qui  fuo  modo 
imuriaChri  capUt:  yifibile  militantis , & vifibilis  Ec- 
Ji , ted  eius  clefia,  pit  ia  hoc  eq.  ut  minifberia- 
ingu  arem  le  _ ^ autem  Chrifbus  folus  femper  eft 
caput  principale.  Sicut  etia  fupra  de  P c- 
tra  dicebamus,  vel  ticut  Chrilbus  etia  in 
Scriptura  dicitur.  Patior  animant  nofira- 
rurn.  i .Petr. 2.  quod  non  obftat,  quomi- 
nus alijs  hominibus  dicatur , Pofuit  vos 
Spiritus  S antius  Epifcopos  regere  Ec cle/iam 
DehAft.20.Nam  licet  Chriftusfit,Pr7« 
teps  Prfj?or«,fupremus,  8c  principalis,  vt 
dicitur.i.Petr.j.  nihilominus  ali)  etiam 
funt  palbores  tanqua  minilbri  illius  Prin 
cipisfimo  ilbi  etiam  interdum  Principes 
appellatur,iuxta  illud-.Confiitues  eos  Prin 
cipes fuper  omnem  terra , omnes  tamen  sut 
fub  illo  fupremo  Principe. Ita  ergoPapa 
& effc  Palbor,  & Epifcopus,  & Princeps 
Palborum,<Sc  Epifcoporum,  vtiq;  mor- 
talium ,feu  minirterialium  fub  immor- 
tali, &abfoluto  Principe. Atque  eodem 
modo  elb  minifberiale , & mortale  caput  ( 
fub  principali, & immortali. Et  ideo  hoc 
nonfolum  non  derogat  dignitati  Chri- 
fbi  ,fed  etiam  charitatem , & potentiam 
eius,  & hngularem  erga  Ecclefiam  fuam 
prouidentiam  commendat. 

C A P V T XXL 
Vtrum  perjonce  Principum  , fatilegum  tem- 
poralium ffirituali  potettati  Summi 
Pontificis  fitlneclce  fint. 


Pfal.  44. 


/"N  V anuisin  praefenti  praecipue  age- 

Qwc 


HuunT  du  fit  de  fubordinationejfeu  co- 

temporalis  paratione  fpiritualis, & tempora- 

dupliciterin  lis  poteibatis , nam  ad  illarum  perfectam 
terieconfe  cognitionem  hoc  praecipue  declarandi 
runtur.  fuperell,  nihilominus  ab  ipfis  perfonis, 
in  quibus  tales  potelbates  infunt,initium 
fumimus,  quia  fundamentum  pratdiftae 
fuoordmationis  inde  maxime  pendet. 
Quod  vt  declare,  aduerto,  praediftas  po- 
tcllates  fpiritualem , <Sc  temporale  polle 
comparari  vel  in  nobilitate,&  excellen- 
tia, vel  in  fubordinatione,  & fubieftione 
vnius  ad  alteram:haec  enim  duo  adeo  di- 
ucrfa  funt,  vt  pofsint  feparari,  ad  eu  mo- 
dum, quo  in  phyficis  facultatibus  poteft 


B 


D 


vna  e (Te  excellentior  alia  ( vt  vifus  audi- 
tu) etiam  li  vna  alteri  inaftionc  fuanon 
fubijciatur,  vel  fubordinetur.  Nuc  ergo 
no  coparamus  has  potelbatesin  abfoluta 
perfeftione,  & excellentia : na  explica- 
do  dilbinftione  fpiritualis  poteibatis  a te 
porali,  fatis  olbendimus,illa  elTe  excelle- 
tiore  ilba,quod  etia  ex  profelfo  docui  in 
opere  de  legibus,&  fuppohta  dilbinftio* 
ne  vtriufque  poteibatis, vix  potelb  habe- 
re dubitatione . Quia  fpiritualis  potelbas 
eft  altior  quedam  participatio  diuin^  po 
telbatis,  perfeftiores  effectus  ,altiore li- 
ne, nobiliore  origine,  & quodda  elfe  di- 
uinioris,atq;exceiletioris  ordinis  habes, 
vt  varijs  etia  loquendi  modisPatres  ofte 
dunt,  quos  incitatis  locis  adnotaui. 

Coparamus  ergohaspotelbetasinfub 
ordinatione,  ac  depedentia  vnius  ab  alia  a, 
que  vel  inter  ipfas  potelbteas  formalitcr 
( vt  fic  dicam)  cogitari  potelb, vel  folum 
inter  perfonas,in  quibus  tales  potelbetas 
exilbunt. Inquiri  enim  potelb,an  vna  ex 
his  potelbatibus  pofsit  altera  adfuos  aft9 
applicare,  vel  ab  eis  cohibere:vel  an  per- 
fona  habens  vna  potelbate  fubijciatur  ha 
beti  alia  quoad  actus  ad  illa  pertinctes, in 
quo  etia  qu^ri  potelb, an  hec  fubieftio  re 
ciproca,  vel  tatu  ex  altera  parte  fit. Quae 
omnia, vt  punftum  difficultatis  attinga- 
muSjde  illis  perfonis  traftanda  proponi- 
mus,in  quibus  h^  potelbetas  in  fupremo 
excellentis  gradu  inueniuntur,  vt  funt. 
Imperator,  & Pontifex  Summus.  Tres  Varis  que 
igitur  refultant  quslbiones . Prima  elb,  ftionnqur 


an  Sumus  Potifex  Perfonas  Regum,  & ex  vn!'B5F 
Principii  temporaliu  liabeat  fibi  fpiritua  'fuboc 
liter  fubieftas.  Secuda,  an  Pontifex  ha-  dinatione 


beat  fibi  fubiefta  no  folu  perfona  Regis,  oriuntur 
fed  etia  eius  potelbate  temporale , quan- 
tunuis  fuprema,  ita  vt  pofsit  illius  aftus 
praecipiendo  dirigere , exigere , fupple- 
re,  vel  impedire  . Tertia  his  confequens 
elb, an  Pontifex  ratione fuae  fpiritualis 
poteibatis  pofsit  Chriftianos  Principes 
non  folu  di  riger  e,  praecipiendo , fed  etia 
cogere  puniendo,  etia  v fq;  ad  regni  pri- 
uatione,  fi  opus  fuerit,  quod  elb  fere  pun 
ftu,  & cardo  totius  controuerfis,&ideo 
accuratius traftandu  elb.  Poffuntq;  tres 
fimiles  quslbiones  e conuerfo  moueri, 

.f.an  Rex , vel  Imperator  perfonas  Pa- 
p£,velalioruEpifcoporu  habeat  fibiinte 
poralib9,&  ciuilib9  fubieftas. Ite anRex 

fua 


2 iAe  S ubi  effit one  Regum  temp.adSum.Pontif,  321 


fua  temporali  potelbate  pofsit  fpiritua-  \ 
]i  dominari,  in  ordine  ad  fuam  guber- 
nationemillam  excitando,  aut  cohiben- 
do.Tertio,an  pofsit  Rex  praecipere  Po- 
tifici  cum  potelbate  coerciua,  etiam  vfq; 
ad  depofitionem.  Ex  his  aute  tribus  po- 
fterioribus  quxlbionibus  prima  addif- 
putationem  de  exemptione  clericorum 
a potelbate  ciuili,  pertinet,  cui  totum  li- 
brum fequentem  dicamus,  Sc  ideo  ibi  co 
piofe  tracbabitur;hic  vero  foliim  de  per- 
fona  Pontificis  aliquid  attingemus,qua- 
tuad  foluendas  aliquas  obiecbiones  fue- 
rit necellarium  . Secunda  vero  quaeftio  g 
fuppofita  refolutione  priorum  qu^lbio- 
num, nullam  habet  difficultatem, <Sc  ideo 
cum  illis  per  quandam  confequutionem 
expedietur  . Fertia  vero  qusltio  anne- 
xa eif  praecedentibus,  «Sc quatenus  fpe- 
ftare  potelb  ad  Pontificem,  vt  Pontifex 
cll,inlequentibus  etiam  obiter  expedie 
tur , quatenus  vero  de  Pontifice  , vt  elb 
homo , vel  ciuis,in  fequenti  libro  fimul 
cum  prima  refoluetur. 

In  hoc  ergo  capite  prima  quzlbio  pro 
Error  Pro-  polita  trabbanda  efb,in  qua  fententiaPro 
KfiaBtium  te  flantium  eft , Regem  temporalem,  8c 
crc«Rc£u  invniuerfum  Principem  in  temporali-  p 
colubiefti  kusiupremum  nulli  homini  mfpiritua- 
oacB,  1'bus  effe  fubiecbum , ac  fiibinde nec  po- 
telbatem  Regis  a potelbate  alicuius  ho- 
minis pendere. Qui  error  a Marfilio  Pa- 
duano  originem  duxit,  & illi  maxime 
adhaefit  Henricus  VIII.  Rex  Angliae, 
quem  nunc  ferenifsimus  Iacobusimita- 
tur,vt  non  foliim  eius  faeba,  fed  etia  ver- 
ba, quie  invarijs  locis  fuae  Praefationis 
pofuit, offendunt. Nam  in  hoc  fenfu  pa- 
gin.2. de  temporalibus  Regibus  ait.v^or 
Deus  in  altifsimo  dignitatis  gradu  c[ uafi fuos 
ficarios , & legatos  ad  exercenda  indicia  in 
fuo  folio  collocauit.  Et  clarius  in  pagin.  5 . E* 
Nam  neque  me  Pontifice  fila  ex  parte  in- 
feriorem elfe  credam.  Et  iterum  ad  Reges 
pag.  xo.  Qttos  Dcusprcecipuos  in  terris  Vi- 
t anos  in  adminiflratione  iuflitue  eJSe  iufsit. 

Et  in  eodem  fenfu  dicit  pagin.  14.  con- 
trouerfiam , quam  cum  fuis  fubditis  Ca- 
tholicis habet , non  aliunde  efife  motam> 
quam  ab  ambitiofa  Pontificum  tyrannide , 
quam  illi  contra authoritatem  Scripturarii, 
contra  Conciliorum , antiquorum Patrum 
mentem  fibi  m temporalia  Regum  iura  in - 
iulis  yfurparunt,  Tandemque  ibidem  co- 


cluditjin  hac  Regumauthoritate  affere- 
da(vtiq;  in  hoc  fenfu)  totam  fuam  Apo- 
logiam  impendilte . In  quibus  locis;  li- 
cet interdum  de  fubiecbione  in  tempo- 
ralibus loquatur,intelligit  tame  de  fubie 
ftione  tadirecba,  quaindirecba,  vt  eniin 
vtramq;  a Regibus  excludat , fpirituale 
etiam  negat,  ideoq;  potelbatem  etiam 
fpiritualem  fibi  arrogat,  & in  hoc  funda 
mento  tota  eius  machina  nititur. 

Cum  haec  feriberem,  liber  Illulbrifsi- 
mi  CardinalisBellarmini  ad  manus  meas  4- 
peruenit  , in  quo  Guillelmo  Bardaio  , 
qui  P otificis  poteflatem  in  rebus  tem- 
poralibus nouo  quodam  modo  nega- 
uit,  refpondet.Prolitebatur  enim  ille  ha 
bere  Pontificem  fuprema  potelbatem  in 
fpiritualibus,  etia  fupra Reges, & lmpe- 
ratores,&  nihilominus  negauit  fubordi- 
nationem  potelbatis  temporalis  ad  fpiri- 
tualem,&oonfcquenter  etia  negauit,pof 
fe  Pontificem  in  temporalibus  rebus  ad 
ius , vel  dominium  Regis  pertinentibus, 
mutatione  aliquam  facere,  vel  in  illis  ali- 
quid difponere.Et  quanqua  in  praedi dbo 
libro  multa  eius  fundamenta  referantur, 
nullum  tamen  graue  vel  ab  authoritate, 
vel  ab  vrgente  ratione  petitum  inuenio, 

& qualiacunq;  illa  fint,illis  tam  plene,& 
erudite  Cardinafis  fatisfacit,  vt  nihil  ad- 
dere necelTe  fit.  Summa  itaq;  omnium 
elb,  quia  RegesChriftiani  habent  fupre-  Fundaro  cti? 
ma potelbatem  m temporalibus;  repu-  prardi&i  er 
gnat  aute  elfe  fuprema,  & elFe  alteri  fub  rons* 
iecbam,fiue  diretbe, fiue  indirebbe.  Ad 
vtrunq;  aute  perfuadenduin  ex  Scriptu 
ris  colligit  vulgaria  teftimonia,  quibus 
obedientia  ad  temporales  Principes  co- 
mendatur,  & adiungit  potelbatem  Pon- 
tificis quoad  temporalia  nullum  inScri- 
ptura  habere  fundamentum,  neq;in  vfu 
vel  traditione  Ecclefiae.  Multa  etiam  ac- 
cumulat, in  quibus  quaelbionem  hanc  de 
potelbate  fpirituali  Pontificis  cum  qua:- 
fbione  de  exemptione  clericorum  con- 
fundit, cum  tamen,  vt  fsepe  dixi,  dilbin- 
ftae  fint , & ex  principi js  longe  diuerfis 
definiend^:  ideoq;  omnia,  qute  ad  exem 
ptionem  pertinuerint,  in  fequente  libru 
remittimus,  alijs  vero  in  capite  fequenti 
fatisfaciemus. 

Principio  ergo  contra  Regem  An-  f * 

glise  id  Ibatuimus  , quod  Barclaiusad-  ^ j 'mo  * 
mittit.  Pontifice  Romanu  elle  fpirituale 

Patrem 


. . , Lib  i.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 

3 2 2 


Reges  tem- 
porales in 
ipirmialib9 
lubijciucur 
Pontifici. 


6. 

Probaturco 
clufio , pri- 
mo ex  Con 
cilio  Nicae- 
no,&  Patri- 
bus. 


Patrem, & Pallorem  fummum  Regum, 

&Principum  temporalium , quantun- 

cumque  infuo  ordine  fupremi  fint : ac 
proinde  in  his,  quae  ad  animam,  & fpi  ri- 
tuale regimen  fpeftant,Reges  elTe  Pon- 
tifici Romano  fubie&os.Haec  afiertio  di 
refte  refpondet  primae  quaeitioni  pro- 
polita? , eftque  de  fide  Catholica  tenen- 
da. Et  noua  probatione  non  indiget , fe- 

quitur  enim  euidenter  ex  principijs  ca- 
pitibus praecedentibus  traditis. Oftendi- 
mus  enim  Papam  elTe  Paftorem  omniu 
ouium  Chrifti;  at  Reges  Chriftiani  inter 
oues  Chrifti  computantur,alioqui  extra 
ouile , & extra  Ecclcfiam  Catholicam 
erunqergo  etiam  illorum  Paftor  eft  Pa- 
pajergo  e conuerfo  ipfi  fpirituali  Ponti- 
ficis poteftati  fubiacent : nam  haec  duo 
correlatiua , &infeparabiliafunt . Qua- 
propter Scripturae,  Pontificum, Conci- 
liorum, & Patrum  teftimonia,quae  pro- 
bant, Pontificem  Summum  fuccedere 
Petro  in  vniuerfali  poteftate  regedi  Ec- 
clefiam,  probant  etiam  Reges  fubdi  eide 
poteftati  Pontificis , faltem  in  fpirituali- 
bus : nam  poteftas  data  in  totum  ouile, 
leu  corpus , ad  fingulas  oues , feu  partes 
extenditur . Et  qua  ratione  illa  poteftas 
Cfteros  baptizatos  cuiufcunq;  inferioris 
conditionis  fub  fe  comple&itur , eadem 
Reges  etiam , & Imperatores  compre- 
hendit, quia  nullo iure  exempti  funt,  & 
Regia  dignitas  cuChriftiana  fubiectione 
non  repugnat,  alias  etiam  cum  Chriftia- 
na  fide,&  profcfsione  pugnaret, cum  ip- 
fa  Chrifti  fides  obedientiam  hanc  afuis 
cultoribus  requirat. 

His  generalibus  rationibus,  &tefti- 
monijs  addi  poliunt  fpecialia  verba , in 
primis  Concili)  Nicaeni  canon.  39.  inter 
oftuaginta  ex  Arabico  translata  , vbi  de 


B 


Gelafius  ad  eundem:  Licet  prafiAm  hu- 
mano generi  dignitate  rerum  terrenarum ,ta-  Gtlaf, 
men  Prafulibus  dtuinarum  deuotus  colla jub 
mittis.Lt  infra  -.Subdi  te  debere  cognofce  re- 
ligionis ordine, &C.  Ex  teftimonijs  etiam 
fupra  allatis , quibus  Primatum  Roma- 
na: Sedis  offendimus, multa  expreife  de 
clarant, inter  oues  Petro  comillas,  etiam 
Reges, & Imperatorem  numerari.Prs- 
fertim  Nazianzenusin  Oratione  ad  Po- 
pulum timor,  percul.  Sujape  (ait)  yo- 
cem  liberiorem,  [cito,  te  jje  oiiem  gregis  mei. 

Et  Chrvfoftomus  Homil. 83.  ifrh, qui 


diademate  coronatur,  indigne  adeat , cohibe, 
tnamrem  illo  potejlatem  habes.  Et  Am- 
brofius  libr.  de  Dignitat.Sacerdot.  cap. 

2.  ait.  Regum  colla Jubmitti pedibus  Sacer* 

dotum . 

Multum  denique  veritas  hzc  ex  fa-  7- 
<ftis,  exemplis,  ac  teftimonijs  Chriftia- 
norum  Imperatorum , ac  Regum  mani- 
feftatur  : nam  in  primis  de  Philippo  cundd  det 
primo  ImperatoreChriftiano memoriae  do. 
proditum  eft,obediuilTe  Fabiano  Papae, 
praecipienti  ,vt  ad  communionem  non 
prius  accederet, quam  inter  publicos  p£- 
nitentesfedens  peccata  defleret  ,vt  Eu-  Eujtb. 
febius  refert  lib. 6.  Hiftor.  cap.  27.  alias  Medior» 
27.  &c  Nicephor.  libro  J.  capite  2J.De  Ruffn, 
Conftantino  etia  nota  eft  hiftoria,  quod 
in  Concilio  fe  ab  Epifcopis  iudicandum 
efle  dixerit,  non  de  illis  iudicaturum, 
apud  Ruffin.lib.i.cap.2.Satis  etiam  pie 
Iuftinus  Imperator  in  I.4.  C.deSumm. 
Trinit.Sc  fide  Cathol.  iVw(inquit)  red-  c 
dentes  honorem  Apoflolica  Sedi  ,&yeflr& 
Sanffitati ,quod  femper  nobis  inyotofuit > 

& eft,yt  decet  Patrem,  honorante syeHram 
fanttitatem, omnia, qua  ad  Ecclefiarum Jht- 
tum  pertinent,  feflinauimus  ad  notitiam  de- 
ferre yeflra  f anilitatis,  quoniam  nobis  fem- 


ociua-iuia  WA  iuauiw  tranoiatu  j ''ui  uv  j - ' » * 

Pontifice  Romano  dicit  ,Ipfe  e fl  primus  p.  per  fuit  magnum fludium  ynitatem  yettrx 

firut  "Pa+Yuc  rui  /Isif/t  r (T  hn+p  iti  niPiiloC  A hft/r  nl  1 r /P  C 0A1 r t/a*  C1a+uc  C amFIaYIAM.  Fr- 


Sjmmach. 

Papa. 

*Anafl.  2, 


fleut  Petrus , cui  data  efl  poteftas  in  omnes 
Principes  Chrifiianos , & omnes  populos  eo- 
rum, yt  qui  fit  Vicarius  Domini  noflri  Ieftt 
Chriflt  juper  cunctos  populos,  & yniuerfam 
Ecclcfiam  Chrifliand.  V nde  Symmachus 
Papa  Apolog.iri  Anaftafium  Impera- 
torem,fic  ad  eum  loquitur:T»  fi  Chriftia - 
nus  Princeps  es,  qualifcunq , Prafulis  Apo- 
flolici  debes  yocem  patienter  audire.  Et  A- 
naftafius  Papa  II.  in  epift.  1 . ad  Anafta- 
fium Imperatorem,  obedientiam  in  his, 
quae  illum  monebat,  ab  ipfo  requirit.  Et 


Apoflolica  Sedis  ,&  flatus  Santtarum  Ec- 
clefiarum cuflodire. Et  alia, quae  profequi- 
tur,  quibus  fatis  fe  offendit  fpiritualiter 
Apoftolicae  Sedi  fubiettum  , vt  recte 
intellexit , & laudauit  Toannes  Ponti- 
fex  in  referipto,  quod  in  eadem  lege  re-  -r 
fertur.  §.  Inter  claras,  vbi  inter  alia  di-  ' 
cit , Romana  Sedis  reuerentiam  conferua - 
tis,crei  cuntfafubij  citis  ,&  ad  eius  dedu- 
citis ynitatem , & caetera , quae  fupra  re- 
tulimus. 

Sunt  etiam  valde  notanda  verba  Ca- 

roli 


Im.Pott * 


C.  2 1 de  fubktf.  TZjgum  temporalium  ad SimfFcnti, 


3*3 


Cml  roli  Magni  Imperatoris,  In  memoriam 
Beati  Petri  honoremus  fandam  Romanam , 
& Apofl  ohcam  fodem,  vt  opta  nobis  facer- 
dotalu  mater  eji  dignitatis , c fle  debeat  ma- 
giflra  Ecclefujlica  rationis , quare  feritanda 
eji  cii  m anftictudine  humilitas , ut  licet  vix 
ferendum  ab  illa  fanttajede  imponatur  iugu, 
tume  feramus , sirpia  deustione  toleremus. 
Qua:  verba  ex  capitulis  Caroli  refert 
^ . Gratian.  in  cap.3.dift.  x 9.  & Nauclerus 
r . volumin.2. generat.  23,  diciteflevnum 
ex  viginti  tribus  legum  capituiis,queCa 
rolus  ad  fuos iubditos  miiit . Et  receptu 
eit  a Patribus  in  Concilio  Triburienfi 
canon. 30.  Vnde  etiu  dixitSymmac.Pa- 
Sjrnipacb.  pa  jn fexta  fynodo  Romana.  Non  licet 
Imperatori  vel  unquam  pietatem  cuflodi- 
enti  quidquam ,quod  lApcjtolicis  regulis  ob- 
niet,  agere.  Et  refert  Gratianus  in  cap.  2. 
dill.  10.  vbi  limilia  verba  ex  Caiixto, 
Marcellino,  Sc  Adriano  Papa  referun- 
tur.Imo  idem  AdrianusPapa  invltimo 
fu  orum  capitulorum  Generali  (zit)Hecre- 
toconjiituimus , vt  txeerandum  anathema 
fit , c r ve  luti  prxuaricator  catholica:  fidei 
femper  apud  Deum  reus  exijiat , quicunque 
Regum , vel  Potentur»  deinceps  Romanam 
Pontificum  decretorum  conjurant  in  quocufi 
Crediderit,  vel  permifcnt  violandam, vt  eit 
Zutun  aPuc^  Gratianum  in  c.  Generali.  2? . q.  1. 

Poliunt  praeterea  his  adiungi  plura 
ligna reuerentix,&  obedientiae  fediApo 
flolicae  data  ab  Imperatoribus,  Sc  Re- 
gibus in  omnibus  locis, ac  temporibus. 
Nam  in  primis  fere  omnes  vocant  fpiri- 
tualem  Patrem , Sc  addunt.  Beati) simum, 
Sandifmum,  aut  aliquid  requiualeus,vt 
videre  licet  in  multis  epiflolis  diuerfo- 
tum  Imperatorum  ad  Leonem  Papam , 
Hormifdam,  Anaftafium , 3c alios , fpe- 
Jiomifida.  cialiterque  notari  poiTunt  verba  Ladis- 
Ldisli.  lai  Regis  Vngariae  in  orat.ad  Nicolaum, 
Vngmx  V.  vbi  vocat  Pontificem  maximum , vni- 
Rc*.  cum  Chnft  unorum  Principem  ,<&  Regum 
Regem, ac  in  terris  Deum.  Vt  extat  apud 
Ciclcn  Gocleum  lib.  1 1.  Hifloriae  Hufitarum. 
Deinde  confitentur  fxpe , Sc  recognof- 
cunt  cathedram  Petri  in  Pontifice  Ro- 
mano, eiufque  vniuerfalem  iurifdiftio- 
nem  in  totam  Ecclefiam  ,vt  conflat  ex 
Conftantino , & alijs  fupra  allegatis , Sc 
V tlentin.  ex  Valentiniano Epifl. adTheodofi.in 
AcL  i.Conc.Chalced.  <Sc  in  alia  eiufdem 
ad  Leone,  vbi  eum  ait,  habere  principatum 


A faterdotij  ,fldeiprx fidentem,  & ipfo  antho- 
re  congregandum  ejfe  Concilium,  Sc  ex  alijs 
qua:  ibi  videri  poffunt.  Item  ex  Iufti-  f . 
niano in  legibus  ,&  Authenticis  in  fu-  ^jGnian. 
perioricribus  acatis,  <Sc  ex  literis  ad  Bo- 
ni facium  II.  qua:  mtc /getia  Bonifacij 
tom.2.  Concilor.  referuntur,  vbi  prius 
de  Apoflohca  fedeintclligit  illud'.  Tues 
Petrus,  isr  fuper  hanc  petram  xdifleabo  Ec- 
clefiam meam,  & fubiungit , Hac , qua  di- 
tia fiunt  rerum  probantur  effetlibus , quia  in 
fede  c Apoflohca  extra  macula  femper  ejl  ca- 
tholica feruata  religio,  Et  miiaAnathcma- 
B t itamus  omnes , qui  contra  Sanctam  Roma- 
nam, & « AopHohcam  Ecclefiam  jupcybicn- 
dojuas  erigunt  ceruices,fcquentes  in  omnibus 
*■ Apofiolicam  jedem  es  praedicantes  eius  om 
ilia  constituta. 

Et  Federicus  t.  in  Epifl . ad  Emanue- 


hni  graecum  Imperatorem  prius  dicit  j 

Romanam  Ecdeham  omniumEcclefia-  * ’ * 

rum  vn;cam  matrem, Dominam,  <Sc  ma- 
gi frram  aDeo  efte  o rdinatam.  Vnde  in- 
iere, Sn mmo  Pontifici,  quem  nemine  tenus 
fandum  appellas,  debitam  obedientiam  ex- 
Dbeas, & honorem.E ertur  etiam  epiflola 
Leonis  Armenorum  Regis  ad  innocet. 

1 1 1 . quem  Dominum, & in  Chriflo  Patrem 
G eer  vmuerfalem  Paprm  appellat , & Paflo- 
rem,quem  Deus  Ecclcfus  fuce  prxejfe  vo- 
luit. Etfubiungit.  Ve firi  luminis  gratia 
informati  omne  regnum  nobis  d Deo  ccmmij 
fum , & omnes  Armenos  advnitatem  San- 
dx  RomanxEcdefix  diurna  infpirante  de- 
mentia remeare  cupimus , & optamus.  Si- 
ni i 1 i a fc  n p fitM  i chae  i P aleo  logus  adGre 
gorium  X.  fub anuum  millefimujn  du- 
centefimum  feptuagefimum  quartum,  jyfiael 
Et  plura  Andronicuslmperator  grarcus  p > 
in  epiflola,  qua:  extat  inBibliothecaPa-  ^lnIrunic, 
latina , vbi  Romanam  Ecclefiam  dicit  ha  jmper 
bere  fupremum,abfolutumque  Princi-  * 

^ patum  fuper vniucrfam  catholicam  Ec- 
clefiam abipfoDomino  traditum, &cet.  CaroluS 
Preterea  Carolus  Rex  Franciae  in  epi  fcex  Fratt , 
flolaadAdrianum  II. Sic Icribit. Sandif-  IX. 
fimo  Patri  Adriano  fiimmo  , & vniuerfali 
Pontifici  Carolus  Dei  gratia  Rex  , & fpirt- 
tttalis  filius  ve  fler,  eV  cxt.  Et  Kugo  Rex  Ilugo  Rex 
Francire  adloanne  PapaX  V.inter  alia  di 
Fit,  Hoc  ex  integro  affettu  dicimus, vtintdli 
gatis,eycogmfcdtis,nos&uoflrosveflranolle  Lud,  Rex • 
declinare  indicia. Et  Ludo.  etifiRexGalli? 
epift.ad  Piu  a.prmshis  verbis  illu  falutat. 

Bea- 


3*4- 


Lib.j.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Btttifsimo  Patri  mjin  Pto  Pafx  II.  ole- 

dientiam  filialem,  3c  deinde  [«htmgtt : fe 
Vuamtn  Vei  viuentis  ea  veneratione pro- 
f equimur,  vt  Jacra  tua  monita , prcefertm  in 
Ecciefiafhcis  rebus  velut  vocem  Palloris  au 

dire,  illisj3p  arere' prompta  mente.  velimus, 
te  Dominici  gregis  Paftorem  profitemur ,& 
Icimus,  te  4 iub  entem  [equimur, &ccet.  Ite 
fandus  Ludouicus  Rex  Francis  inter 

S.Lndoui . documenta  ad  Philippum  filium  ante 

R(X‘  mortem  feripta  inquit,#* deuotus, & obe 
Na.v8  f S r,C  diens  matri  Romane  Ecclefue  eiugPontifi - 
fudouic«&  « tanquam  fpirituali  patri  te  morigerum 
apudSuriii.  preebeas.  Praeterea  bigifmundus  KexPo 
Ioniae  in  epiflola  ad  Concilium  Latera- 
nen.  fub Leone X.  quae  habetur  in  eius 
aft. 7.  obedientiam  pr^ftatSummo  Po- 
tifici,  & addit,  luxta  confuetudinem  maio- 
rum meorum. 

Et  in  eodem  Concilio  feft".  z.  inprin- 
I~‘  cipio  habetur  mandatum  Regis  catho- 
lici Ferdinandi,  in  quo  inter  alia  multa 
illuftrifsima  fue  fidei  teftimonia  hoc  po- 
nit: Profitemur  nos  filium  JanCtce  Romance 
Ecclefue  matris  nollrce  deditifsimum,proque 
eius  honore,  atque  flatu  animam  ponere  pa- 
ratifsimum.Ec  infra  fubditfte  mittere le- 
gatum, vt  interfit  Concilio  fibique  ( ait) 
obedientiam  debitam  prccfatobeatif 'simo  Vo 
mwonofiro  P apes  toties , quoties  opportunu 
fuent, prceflandam, &rccet.  £t  f milia  fere 
verba  ex  Carolo  V.  habentur  in  edido 
Vuormatienf.  Neque  plura  teftimonia 
H i fpaniar  u m Regu  m referre  necefte  eft, 
quia  res  eft:  notii  sima  , & quia  Rex  Al- 
, . phonfusin  fui sLcgibus, Parti  prima  tit, 

Alphonjus  2.  3.4.  & •).  ex  profefTo  non  folum 
Rcx’  profitetur,  fed  etiam  erudite  Pontificia 
dignitatem , & poteftatem  declarat , di- 
cens, ratione  illius  efte  lpeciali  modo, Vi 
carium  Chrifii,  <Sc fuccejforem  Petri, ac  pro- 
pterea  per  antonomafiam  ulpoftolicum 
appellari, & nominari  etiam  Papam, cquia 
Pater  Patrum  , & caput  Epicoporum,  & 
almum  Prcclatorum.Etpropterea,  (inquit) 
omnes  Christiani  totius  orbis,  quando  ad  ip- 
fum  accedunt,  pedem  eius  ofculantur.  Addit 
deinde  in  fine  legis. 4. £«/«,<7/«  negauerit, 
Potifice  habere  hanc  poteflatem,Vcl  ejfe  ca- 
ptitEcdefue  ,non folnmcxcommunicatu  ejfe , 
fed  etiam  hcercticum.  Et  in  1. 5. generaliter 
& fine  exceptione  dicit , omnes  Chri- 
flianos teneri  ab  obediendum  Pontifici 
in  fpiritualibus,5c  caet. 


B 


A Venio  ad  Reges  Angliae , qui  a prin- 
cipio fuae  vocationis  ad  fidem  vfque  ad  pjuJe*R 
Henricum  VIII.  Romanum  Pontifice  ges|kDgl£ 
tanquam  fupremum  Ecclefiae  Pallorem  aflcrtioneni 
recoo-nouerut.  Primus  enim  Britanniae  pofiumam 
Rex  Lucius  ftatim  ac  fidem  fufeepit  ad  jJc“cifuc-: 
Eleutherium  mifitEpiftolam,  Obfecran j L'  • 

( ait  Beda  ) Vt  per  eius  mandatum  Chnflia - 
nus  efficeretur , & mox  effettum  pice  poflu- 
lationis  conf e quutus  efl.  Quo  fado,  <5c  ex- 
emplo offendit  aperte,  recognouifte  Po 
tificem  vt  Paftorem  fuum  , quomodo 
enim  facramentum  tam  neceftarium  ab 
alio,  quam  a Pallore  fuo  poftulalTetflte 
profeftus  eft,  illum  habere  claues  totius 
Ecclefiae,  & ad  illum  principaliter  perti- 
nere per  ianuam  baptiimi  Reges,&Prin 
cipes  intra  Eccleliam  recipere.  Ahoqui 
cur  non  potius  ab  aliquo  Epifcopo  Bri- 
tannico ( fi  fortafte  aliquis  tunc  ibi  erat 
ex  praedicatione, & ordinatione  Iofephi 
fuccedens  ) vel  faltem , ab  aliquo  vicino 
Epiftopo  baptifmum  poftulaftetfNam, 
vt  ex  Xrenaeo  lib.i  .cap.8.  fumimus,iam 
eo  tempore  m Germania,Gallia,<5cHil- 
pania,quae  funt  prouinciae  Britanni^In- 
fular,  q uam  Roma  viciniores,  erant  fun- 
datae Ecclefiae,&  Epifcopi  creati,  cur  er 
^ go  ad  nullum  illorum  nunciosmifitfed 
adRomanum  folur1  Non cretealia ratio- 
ne, ni  fi  quia  illum  tantum  vniuerfalem 
iurifdiftionem,  <$c  fuperiorem  poteftatc 
in  Ecclefiam  habere  credidit.  Supra  etia 

retulimus  ex  Beda  RegemOluui  cuau-  ' 
dififet  Petro  principaliter  efte  datas cla- 
ues  regni  Coelorum  , <5c  illius  fucceftore 
RomanuPontifice  efte  crederet,dixifte. 

Ego  vobis  dico , quia  hic  efl  oftiarius  ille, cui 
ego  contradicere  nolo, fed  in  quantu  noui,& 

Valeo  huius  cupio  in  onihus  obedire  flatutis. 

Hcec  dicente  Rege  (aitBeda ffauerunt  afsi- 
dentes,  & adeo, , qnx  meliora  cognoucrant 
fefe  transferre  fejlinabant  . Multaque 
alia  de  recurfu  ReguAngliae  ad  Apofto- 
licam  Sedem  in  re-bus,&negotijsEc- 
clefiafticis  Beda  refert. 

Item  Ioannes  Papa X.Eduardu  Re-  14 
gem  tanquam  ouem  fuam  admonuit,  vt  Poliior , 
refert  Polydorus  lib.6.  Eftque  optima  EdnarL 
Epiftola  Regis  Eduardi  ad  Nicolaum. 2.  Rex. 
quam  fic  inferibit  Summo  vniuerfalis  Ec - Baroni, 
cie  fue  Patri  Nicolao  Eduardus  gratia  Dei  Jtt,  10  60 
tAnglorum  Rex  debitam  fubiebsionem,  & w>c>, 
obedientiam.  Et  poft  ea  in  Epiftola  confi- 
tetur 


Cap.2  t.De  [MettioneRepu  temporalia  ad  Sum.  Pouf  j 25 


EAmtrl 

In. 

1190. 
Ri  ;lurl 
Rex. 


I4‘  . 

Rmlph9 

Macio  u 
Rex. 


hm.  an. 

1 y6, 


Blefmf. 


tetur , & poftulat  , vt  quod  prxdecelTor  A 
Papae  ipfi  iniunxerat  fub  nomine  obe- 
dientiae,  Sc  poenitentiae  pro  quodam  vo- 
to,ratum  habeat , & vt  quaedam  priuile- 
gia  confirmet,  Sc  pollea  dicit,  fe  augere, 

Sc  confirmare  donationes  > & confuctu- 
dines  pecuniarum , quae  habet  S.  Petrus 
in  Anglia,  easque  mittere  collectas  cum 
regalibus  donis,  Scc.  Similes  fereinue- 
niuntur  Epiftolae  alterius  Eduardi  Re- 
gis Angliae  ad  Bonifacium.  8 .&  alterius 
ad  Clementem  6.  Et  fiunt  etiam  optima 
verba  Regis  Richardi. 2.  ad  Clementem 
3.  Jujljorem  exitum  [dia  Prtncifum  for-  g 
tmntur,cum a Sede  ^dpojiolicarobur)&1  fa- 
notem  accipiunt , & fandice  Romana  Eccle- 
fue  colloquio  diriguntur . Propterea  dignum 
duximus  ad  notitia  Beatitudinisyefiue  traf- 
mttere,  qua  inter  nos , & Dominum  Tan - 
eredum  illujirem  Sicilia  Regem  publico  nu- 
per ,&  necejjario  funt  celebrata  contrabiu. 

Et  infra  :Sandiitatem  yefiram,  &*  S antium 
Romanam  Ecclefta  obnixe  rogamus ,yt fan- 
tia  Sedes  Apohiolica  fideiufsionem  pro  nobis 
fufcipiat,6ryt  confidenter  id  faciat  tejlimo - 
mopraj entium  lit  er  arum  yobis  liberam  con 
cedimus potesiatem,  nos  & haredes  nojlros , 

& terram  noflram  difinctius  coercere,  fi  co- 
tra  prafatam  pacem  yenerimus , e Yc. 

PraetereaKenulphus  Rex  Mercioru 
in  Anglia  epiffolam  fcripfitadloannem 
3 . Pontificem , in  qua  prius  gratias  Deo 
agit,  quia  Ciim  glonofifsimum  gregis  fui 
Pajiorcm  Adrianum  perpetuo  remunerandae 
Juper  atbera  duxijjet  ,juis  tamen  ouibuspia 
erexit prouide titia  eum, id  eft,  Leonem,  qui 
fit  ouile  dominicum  ad  caulas  fuperiorisyi - 
ta  agitare  . Et  infra  : Quapropter  opportu- 
num arbitror  tuis  fandi  is  iujsionibus  aurem 
obedientiee  nottree  humiliter  inclinari . Et 
poflea  humiliter  benedictione  poflula- 
ta,  fubiungit : Hanc  benedidiionem  omnes,  D 
qui  ante  me  fuerunt  Mcrciorum  Regesme- 
ruerunt  ab  ante  ce jf oribus  tuis  adipifei,  hanc 
ipfe  humilis  peto , & a yobis , b Sanctifsime, 
impetrare  cupio, quatenus  m primis  adoptio- 
nis forte  me  tibi  filium  fufcipiasficutte  mihi 
patris  perfona  deligo, & totis  obedientice  yi- 
ribus  femper  amplecior.  Refert  etiam  Pe- 
trus Blefenfis  epiftolam  quandam  Regi- 
nae Anglix,  quae  apud  ipfum  eft  144.  in 
qua  contra  tyrannidem  cuiufdam  Prin- 
cipis Chriftiani auxilium  Coeleftini  Pa- 
pa: implorat : Quem  confhtuit , inquiens. 


Deus  fuper  gentes , & regna  in  omni  pleni- 
tudine pote  fatis . Et  intra , J\ec  ijta  dij  si- 
mulare potejhs  fine  criminis , & infamia 
nota, cum fitis Vicanus  crucifixi, JuccejJor 
Petri , Deus  etiam  Pharaonis.  Et  cum  po- 
flea tyranum  claues  ludibrio  habere  re- 
tulififet,  concludit : Et  fi  y e hiram  non  yul- 
tisimuriam  proj equi, yobis  tamen  Petn  op- 
probrium , ejr  mimum  Chrijli  difsimulare 
non  licet. 

Poteft  praeterea  hoc  loco  in  fignum 
huius  fpiritualis  fubiedionis  Regu  An- 
gliae adduci  confuetudo  illa , cuius  fupra 
Eduardus  meminit , foluendi  tributum 
Romanae  Ecclefiaein  Diui  Petri  reuere- 
tiam , quae  confuetudo  ab  Ina  Rege  mi- 
tium fumpfit,tefte Polydor.  libr.  x.  &a 
fuccefifioribus  conferuata,  & auda  eft,  vt 
in  libro  > . & alijs  locis  profequitur . Po- 
fteaque  lege  lata  a Guillelmo  Conquae- 
ftore  Anglii  cofirmata  elt,  & inter  eius 
leges  dicitur  ede  decima,  «Sc  de  Denario 
Petri  inferibitur.  Atque  ita  vfque  ad  te- 
pora Henrici  VIII.  tributum  illud  Ro- 
manae Ecclefiae  perfolutum  efl.  Vnde 
optime  colligit  Sander.  dido  lib.  $.  cap. 
tf.verifimile  non  elTe, Reges  Angliae, qui 
inhonorem  Sandi  Petri  regnum  fuum 
vedigale  Romanae  Sedi  fecerunt , fpiri- 
tualem  eiufdem  regni  gubernationem 
eidem  Sedi  negafle.Poteftque  indicium 
hoc  locupletari  ex  his,  quae  Azor  con- 
gerit in  2 . p.  fuarum  inftitut.lib.4.c.3 
Tandem  confirmari  hoc  potefil  ex  an 
tiquo  vfu , &praxi  antiquorum  Catho- 
licorum Regum  Angliae, qui  fempera 
Pontificibus  poftulauerunt,  tum  difpen 
fationes  in  votis,  aut  Ecclefiafticis  legi- 
bus,tum  Epifcoporum  confirmationes, 
tum  etiam  pallium  Archiepifcopis  dari 
folitum , 6c  faepe  ipfos  Archiepifcopos 
pro  fufeipiendo  pallio  Romam  interdii 
mittebant , aliquando  vero  Reges  a Pon 
tificibus,  vt  daretur  abfentibuspoftula- 
bant.  Interdum  etiam  Epifcopi , & Re- 
ges in  controuerfijs,  quas  inter  fe  habe- 
bant, ad  Pontificem  appellabant, de  qui- 
bus, & multis  fimilibus  videri  polEunt 
Neubrigenfis  libr.  1.  Rerum  Anglicar. 
&Malmezburienfis  libro  primo  de  Ge- 
flis  Pontificum  , & libro  primo  Hiftor. 
Nouel.  Et  Petrus  Blefenfis  Epiftol . 
I36\  cum  alijs  multis  , & Matthaeus 
Parifius  in  Hiftoria  Regum  Angliae  , & 
Ee  Bato- 


Ex  Anglp* 

ru  fafeiu  ea- 
dem l\egti 

iubiettiolta 

bilitur. 

Polydor, 


Sander. 


dLzpr. 


1 6. 

Alia  eorun- 
dem gefta 
praeiens  in- 
fticutum  co 
firmantia  ia 
ducuntur. 


N eubrig. 
Malme?p. 
Petr.Blef. 
Matt.  Pa- 
ri-. 


jsS 


tikr  3.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Baroniusann.uoo.&  iii7-&ii74‘&  A 

'Barott.  quoties  de  Regibus  Angliae  hiftona  oc- 
Sander»  currit.  Aliqua  etiam  in  fummam  redegit 
Sanderus  in  Claui  Dauid  libr.  $ . cap.  6. 

Quar  luc  repetere  non  eR  necelfe , cum 
ipfe etiam  Henricus  VIII.  Re*  Angli? 

(vt  fupra  notauim9  jpriiis,  quam  in  fchif 
ina  incideret,  magnum  pro  Sede  Roma- 
na,eiusq,  authontate  teftimonium  icnp 
tum  reliquerit  in  aRertione  Sacramen- 
torum contra  Lutherum ar.i . V bi  inter 
alia  dicit  ,Nontam  imurius  ero  Pontifici) 

Vt  anxie  , & folicitede  eius  iure  dijeeptem, 
quafi res  haberetur  pro  dubia.  Ideoq;  difpc-  g 
fationem  a Papa  poftulauit,  quia  eo  tenl 
pore  fe  fpirituali  poteftati  Potificis  fub- 
ieftum  agnofeebat,  fecundum  iidem,  6c 
traditionem , quam  non  folurn  a praede- 
celforibus  fuis,fedab  vniuerfo  orbeChri 
fiiano  acceperat : cui  etiam  traditioni  in 
fuo  libro  teftimonium  perhibuit. 
x -j'  Denique  veritas  haec  ex  quoda  prin- 

Ratlooc  e-  cipio  in  cap.  6.  huius  libri  demonRrato 
tum  effica-  manifeRc  fequitur,probauimus  enim, 
ci  eadem  Re  temporalem  Regem  ex  vi  fuae  regiae  dig 
a^oslemoa  n^a!js «ullam habere poteltatem,vel m- 
ftratur.  rifdi&ionem  fpiritualem.  Quod  princi- 
pium non  minus  verum  in  Regibus  An-  C 
glicanis  eR , quam  in  alijs,  vt  per  fe  notu 
elRnam  propterea  Rex  Iacobus  contra- 
rium perfuadere  nititur  omnibus  Regi- 
bus, quia  videt, caufam,  & rationem  elle 
communem.  Ex  hoc  ergo  principio  ita 
concludimus, T emporales  Reges  110  ha- 
bent in  Ecclefia  fpiritualem  poteRatemj 
ergo  necelfe  eft,  vtin  fpiritualibils  fub- 
fint  Ecclefiaflicae poteflati.  Probatur co 
fequentia,quia  in  Ecclelia  non  funt,nifi 
oues,&  PaRores,feu  ouile,&  Pallor,  fed 
qui  non  habet  fpiritualem  poteRate  non 
eft  Paftorjergo  oportet,  vt  fit  ouis,alio- 
qui  in  ouili  non  erit,neque£cclefiae  me-  D 
brum . Et  quidem  contra  omnem  ratio- 
nem, & rectum  ordinem  elTet,quodin 
Ecclefia  fint  aliqui,  qui  nec  regere  fpiri- 
tualitcr  pofsint,  nec  regi,  alioqui  neque 
Papaelfet  ChriRi  Vicarius  integre,  & 
perfecte,  neque  res  ordinate  nerent,  nec 
Ecclefia  pofletin  vilitate,  «Scpacecon- 
feruari,  nec  denique  omnibus  fidelibus 
fufficienter  clfet  ad  falutetn  prouifum. 

Vnde  haec  ratio  non  folurn  probat  te- 
p oralem  Regem  cite  fubditum  Pontifici 
in  fpiritualibus,ied  etiam  iure  ordinario 


vnuquemq;  Regem  effe  fubie&um  fuo 
Epilcopo , nili  a Pontifice  eximatur,  & 
fub  proteefione,  feu  junfdiftione  fua  im 
mediate  recipiatur  . Quod  Rex  Anglii 
male  fert, St  in  Bellarmino  reprehendit,  R.eg:s^ 
eft  tamen  manifeRum , fi  debitus  ordo  poraies ... 
Hierarchix  EcclefiaRicx  confideretur.  • 
Nam  Reges  inter  oues  nullam  iurifdi- 
«ftionem  Ipiritualcm  habentes  computa- 
turjergo  ex  vi  fui  Ratus , & attento  folo 
iure  naturali,  vel  diuino,non  habent  ma- 
iorem exemptione  a iurifdictione  Epi- 
coporum,qiijm  exteri  laiciin  eadedioe- 
celicommorantes.Ethoc probatexem-  Thalli 
pium  Ambrofij,Sc  fimilia,&  quod  dixit  5. 
ChryfoRomus , maiorem  illo poteftate Iu-  17 . 
be  nonulla  alia, qua:  fupra  retulimus.  Clm.j, 
Clarius  vero  id  traditur  a C leniente  3. in 
cap  .Omnes  Principes , de  Maiorit.  6c  obe- 
dientia , vbi  id  notat  Glolfa,  Panormit. 

St  alij  DoCtores,  <Sc  in  cap. Solita,  eodem 
tit.  Ab  hoc  autem  ordinario  iure  folent 
exinn  Reges  per  priuilegia  Pontificum, 
ab  iphus  autem  Pontificis  obedientia 
eximi  nullo  modo  poliunt  , & ideo  illi 
precipue  fpiritualiter  fubiecti  dicuntur. 

C A P V T XXII. 


Reges  Cbrijlianos  non  folurn  quoad  perfonts, 
fedetiam  quoad  Regiam  poteflatem  ,idejl, 
nonfolumvt  homines,  fed  etiam  vt 
Reges  Cbrijlianos  poteflati  Pon- 
tificisfubijci. 


\ S S ERT  I O N I in  praecedenti  f 
r\  capite  probata:  altera  fubijcienda  pfimj  c0B. 

eR , qua:  ex  praecedenti  fequitur,  dato. 

St  fecundae  quxRioni  in  principio  prae- 
cedentis capitis  propofitae  refpondet, ni 
mirum , Pontificem  Sunium  exvifuae 
poteRatis,  feu  iuvifaicRionis  fpiritualis 
effe  fuperiorem  Regibus, & Principibus 
temporalibus, vt  eos  in  vfu  poteRatis  te- 
poraiis  dirigat  in  ordine  ad  fpiritualem  p0(egan,te 
finem  , ratione  cuius  poteR  talem  vfum  p0r*les  Re- 
prxeipere,  vel  prohibere)  exigere, aut  5« Jirip" 
impedire,  quantum  ad  fpirituale  bonum 
Ecclelix  fuerit  conueniens . Perpote- 
ftatera  enim  direftiuam  non  intelligi- 
mus  folam  poteRate  confidendi , monc- 
di,aut  rogandi , hxcenim  non  funt  pro- 
pria fuperioris  poteRatis, fed intelligiuf 
propriam  vim  obligandi,  3c  cum  morali 

e fuca- 


Allertioeft 

com-aanis 

Orholico- 

III.D. 


Ghffj, 

huc. 

Fmrtn, 

Qofii. 


b 

Gkjtf, 


Cciiitr. 

Mm, 


Cap.  2 2. De \ fubiefiione  Regia potejiatis ad Tontijiciam  327 


efficacia  mouendi,quam  aliqui  folent  co  A 
actiuam  appellare, fed  haec  vox  magis  ad 
poenas  pertinet,  de  quibus  in  capite  feq. 
difturi  1’umuSjhic  autem  de  iurifdictione 
ad  obligandum  in  confcietia  loquimur. 

Afifertio  ergofic  explicata  communi 
cofenfu  Catholicorum  recepta  elt,  quos 
ex  parte  in  cap.  4.  huius  libri  allegaui. 
Narn  illi  authores , qui  abfolute  docent. 
Papam  habere  fuprcmam  poteftate  etia 
temporalem  in  vniuerfo  orbe,  hoc  prae- 
cipue intendunt , <5c  fortalfe  vel  omnes, 
velplures  illorum  in  hoc  tantum  fenfu 
loquutifunt.  Nam  licet  interdum  indi-  g 
jtinttc  ,5cfine  fufficienti  declaratione, 
vel  etia  improprie  loquatur  ( quia  pote- 
ftas Papae  teporaiis  non  eft,fedfpiritua- 
lis,  quae  teporalia  fub  fe  cotinet , & circa 
illa  indirecte , id  eff , propter  fpiritualia 
verfaturjnihilominus  fepe  hunc  fenfum 
declarant,  & diffinitionem  vel  expreife 
vel  virtute  attingunt  .Affirmant  enim 
aliqua  poffe  indirefte  Pontifice,  & dire- 
£te  negant.  V tiudicare  defeudo,ficut  di 
xit  Glolfainc.  A7ouit,de  Iudicijs,  verb. 
Judicare,  vbi  Innocentius  eam  fequitur, 

& Panor .n.  iy.Sc  fequetib.  imo  fi  attete 
legatur  a n.i  1 .no  aliter  intellexit,habe-  C 
re  Pontifice  fuprema  poteftate  tcpora- 
le.  Similiter  dixit  G lolia  in  regula  PoJJef 
jor.z.  de  Regul.iur.  in  6.  Papaindirefte 
polTe  reuocare  legem  ciuilem  intuituvi- 
tandi  peccatumon  tamen  directe,  £c  per 
fe , id  eft , celfante  ratione  pertinente  ad 
falutem  aniinae,vbi  licet  non  vtatur  for- 
maliterhis  terminis,  directe,  vel  indire- 
cte, in  re  tamen,  Scper  defcriptioneru 
eundem  fenfum  declarat. 

Simileq;  exemplu  eft  in  Glofla,  cap. 

Per  venerabile, Qui  fil.fint  legitim.verb. 
JJabeat  poteftate , eftq;  de  legitimatione 
ad  teporalia, quaPotifex  directe  dare  no  ^ 
potelt,  licet  pofsit  indirette.De  quo  exS 
pio  videri  poliunt  Couar.in  4.Decretal. 

2 .p.c. 8. §.8.11.13 .&  fequetib. (5c Molin. 
lib.3  .de  Primoge.c.2.n.i o.&  fequetib. 

& plures  alij,quos  allegat.  Reliqui  vero 
Do£tores,pr2fertim  Theologi  d.cap.4. 
allegati  negates  habere  Potifice  abfolutu 
dominiu  regnorum  omniu , feu  directa 
poteftate  teporalem  fupra  omnesReges, 
vnanimi  cofenfu  docentveritate  hanc  de 
poteftate  Potificis  direftiua  Regum , & 
Principii , & iurifdictionis,  ac  regiminis 


eoru.  Qui  plures  alios  Doctoresprohac 
veritate  referut , & multo  plures  Bellar, 
in  principio  refponfionis  ad  Barclaiu,ex 
quibus  in  feq.aifert.  aliquos  notabimus. 

Primum, ac  praecipuu  fundamentum 
ex  illis  Scripturis  fumimus,in  quibus 
Pontifici  vniuerfalis  animarum  cura  co 
milia  elt.Nam  ad  gerendam  hanc  curam 
pIena,<Scperfccta  poteftas  data  eftP  etro, 
«Sccolequenter  etiam  eius  fucceiloribus 
Romanis  Epifcopis,  quia  qui  fuccedit  111 
munere,fuccedit  etia  in  poteftate  ■,  ergo 
talis  poteftas  data  eft  ad  omnia,  quar  ad 
hoc  regimen  neceffaria  fu  nt;  ergo  ia  illa 
poteftate  fpintuali  includitur  vis  dire- 
Ctiua  cuiufcuq;  pote  Itatis  temporalis  in 
Regibus , vel  fupremis  Principibus  exi- 
ftentis.  Affumptu  manifeftu  eft,tum  ex 
verbis  Domini,  j Quodcunqne  ligaveris,  <Sc 
Qnodcunq,  f olueris, Ik  Pafce  oues  meas, tum 
quia  ad  fapiente  Chriiti  Domini  proui- 
dentia  hoc  pertinebat.  V nde  facile  etiam 
prima  cofequentia  oflenditur,  quia  non 
iblum  Chriftus  verus  Deus,  cuius  opera 
perfetta  funt , fed  etia  quilibet  prudens 
gubernator , qui  vices  fuas  alicui  comit- 
tit , velfuam  poteftatem  delegat,  confe- 
quenter  dat  poteftate  ad  omnia , qux  ad 
finem, vel  effectum  talis  comifsionis, feu 
delegationis  neceffaria  funt , vt  prudens 
ratio  naturalis , & iura  tam  ciuilia,  quam 
canonica difponunt,  1.2.  ff.  de  Iurifdict. 
omnium  ludie.  Cuiiunfdifiio  data  eft , ea 
quof  concejfa  ejfe  videtur, fine  quibus  jurif- 
diCtio  explicari  no  potuit.  Et  cap .Pratered, 
de  Offic.deleg.Ex  eo,quodcanJa  alicui  co 
mittitur,  fuper  omnibus, qua  ad  causa  ipjam 
fyeftare  nofcutur, plenaria  recepit  poteftate. 

Supereft,  vt  fubfumptam  illationem 
probemus, nimirum  in  hac  fpirituali  po- 
teftate indirect  vimdireftiuamtcpora- 
lium  includi. Hoc  enim  eft,quod  maxi- 
me aduerfari)  negant, exprelfumque  a 
nobis  Scripturae  teflimonium  poftulat, 
quo  talis  inclufio  doceatur.  N os  vero  fa 
cile  refpondemus , non  in  omnibus  elfe 
necefTariuexprelfumScriptur^teftimo 
niu,fatisq;  effe,fi  ex  feriptis  clara,  & ne- 
celfaria  ratione , vel  Patrii  traditione,  & 
intepretatione  colligatur  . Dicim9  ergo 
hoccotineri  inScriptura  tanquam par- 
ticulare in  vniuerfali , vel  tanquam  vnu 
ex  nscelfarijs  medi js  in  fine,feu  in  pote- 
ftate  dirigendi  ad  finem  talis  poteflatis 
Ee  z fpiri- 


Bellamt 


4- 

Probatur 
primo  cou* 
cluiio. 


Lex.  2.  j if. 
de  Jurijdi. 
omni.iud . 
Cap  .Frce- 
tcrea,dcOf 
fic.  dclcg . 

5. 


328 


Lib.  3*T>e  Primatu  Summi  Pontificis. 


fpiritualis . Poteft  autem  hoc  dupliciter  A 
Pontifici  v*  explicari , fcilicet , vel  ex  parte  i piius 
direttiuam  Pnncipis  temporalis , vel  ex  parte  fub- 
Regum  io-  ditorum  eius.  Nam,vt  dixi, Reges  tem- 
potiles  rpiritualiter  fubditi  funt  Petro, 
gum  ofte»-  <3c  fuccelloribus  eiusiat  vero  poteftas  ipi 
dicur,  ritualis  data  Petro  vniuerfalis  eft  ad  om- 
nes adus  fubditorum  dirigendos,quibus 
vita  aeterna  perdi,  vel  comparari  poteft, 
vt  probat  indefinitum  verbum  Pafce,  8c 
vniuerfalis poteflas  ligandi,  & foluendij 
vnus  autem  ex  his  actibus  in  Chriftiano 
Principe  eft  debitus  vfus  poteftatisgu- 
bernatiuae , nam  (i  illa  non  iufte  vtatur,  g 
condemnabitut^ergoad  Paftorem  fpiri- 
tualein  talis  Principis  pertinet  facultas 
dirigendi  illum  in  vfu  fuae  temporalis  po 
te  flat  is , fi  alicubi  a reda  ratione,  aut  a fi- 
de,iuftitia,  vel  charitate  deuiet.  Sic  ergo 
poteftas  illa  ad  temporalia  indirecte  ex- 
tenditur, nam  vfus  ipfe  temporalis  po- 
teftatis, quatenus  animae  obeile,vel  pro- 
defte  poteft , fub  fpiritualibus  tanquartl 
particulare  fub  vniuerfali  continetur,  & 
tanquam  medium  necelTarium  fub  fine, 
ad  quem  poteftas  fpiritualis  ordinatur. 

Et  hanc  rationem  infinuauit  optimeGe- 
lafius  Papa  ad  Anaftafium  Imperatore, 
Cap.  Duo  vbi  diftinguit  duas  poteftates  , fpiritua-  q 
funt. 96. d.  lem , & temporalem,  & addit : In  quibus 
tanto  grauius  pondus  eft  fac  er  dotum,  quanto 
etiam  pro  ipfis  Regibus  hominum  in  diuino 
funt  reddituri  examine  rationem.  Quapro- 
pter verba! illa  Pauli : Obedite  Prapofitis 
tiebr . 1 3 . yeftris,& fubiacete  eis,  ad  Hebr.  1 3 . non 
minus  Reges  comprehendunt, quam  cae 
teros,  quia  & vniuerfalia  funt,  $c  ratio  a 
Paulo  fubiunda  : Jpft  enim  peruigilant , 
quafi  rationem  pro  animabus  vetfris  reddi- 
turi, in  Regibus  etiam  procedit, vt  exGe 
lafio  dixi 3 merito  ergo  dicere  polTumus, 
in  verbis  illis  poteftatem  hancPraepo-  D 
fitorutn  Ecclefiae  contineri. 

Hx*part?  Alio  etiam  modo  , & non  minus  effi- 
fubditorum  caci  haecinclufio  ofteditur  exparte  fub- 
Regn  idem  ditorum  Regis  teporalis  Chriftiani, qnia 
oftenditui.  fi  ipfe  iniqua  praecipiat/ vel  plus , quam 
expedit,  permittat  fubditis  illicitos  vfus 
temporalium  adionum  , vel  bonorum, 
in  magnum  fpirituale  detrimentum  fub 
ditorum  cedetfted  Pontifex  tenetur  ha- 
bere curam  fpiritualem  totius  populi 
Chriftiani  fubditi  teporalibus  Regibusj 
ergo  in  hoc  munere  includitur  poteftas 


Gelaf» 


auertedi  a Chriftiano  populoomniafpi. 

ritualia  incommoda  , quae  exabufupo- 
teftatis  temporalis  in  illum  polfuntre- 
dundare  3 ergo  hoc  etiam  titulo  necelfe 
eft,  vt  poteftas  fpiritualis  Principis  ad 
temporalia  indirecte  extendatur, dirige- 
do,  vbi  oportuerit, poteftatem  tempora- 
lem, vt  ita  temporalia  difponat,quod  fpi 
ritualibus  non  noceant,  fit  haec  etiam  ra 
tio  infinuatur  a Gelafio  fupra,fi  v talia 
lectio  habet, legatur,  Quanto  pro  ipfis  regi- 
minibus  hominum  reddituri  funt  rationem. 

Et  vtruqj  etiam  ligni licatNicolaus  Papa 
ad  Michaelem, dicens, Chriftianos  Impera 
tores  pro  ceternavita  Pontificibus  indigere. 

Declaraturcp  amplius  haec  ratio,  nam  7- 
vtraque  poteftas  temporalis,(5c  fpiritua- 
lis,prout  in  Eccleliaexiftunt, ita  confer-  D, 
ri,  &pofsideri  debuerunt,  vt  communi 
bono  , &faluti  Chriftiani  populi  profi-  ««mciut. 
ciant  3 ergo  neceiTarium  eft,  vt  hae  pote- 
ftates aliquem  ordine  inter  fe  obferuent, 
alias  non  pollet  pax, & vilitas  inEcclelia 
fcruari , nam  faepe  temporalia  commoda 
repugnant  fpritualibus,  & ideo,  vel  erit 
bellum  iuftum  inter  vtraque  poteftate, 
ve!  necelfe  eft  , alteram  alteri  cedere , vt 
omnia  redc  ordinentur.  Ergo  vel  pote- 
ftas fpiritualis  erit  fub  temporali', Veie 
contrario.  Primum  nec  dici, nec  cogita- 
ri poteft  fecundu  redam  rationem,  quia 
tcporalia  omnia  ordinari  debent  ad  fpi- 
ritualem finem  3 ergo  dicendum  e con- 
trario eft, poteftatem  temporalem  fubie 
dam  elle  fpirituali,  vt  a fuo  fine  non  de- 
fledat.  N arn  ita  fubordinantur  potefta- 
tes ficut  & fines . Idebque  merito  dixit 
D.Thom.  2.  i.quaeft.40.  artic.  2. ad:;.  ^ 
bella  fubordinari  poteftati  Papz ; quia 
Potentia,  virtus , vel  ars,  refpicensfupe 
riorem  finem , habet  fibi  fubiedas  facul 
tates  inferiores  in  ordine  ad  eudem  fine 
Et  q.6o.ar.<5.ad  3 . fic  ait, Poteflas  tempo- 
ralis fubditur  spirituali,  ficut  corpus  anima, 

& ideo  non  efl  vfurpatu  indictu, fi fpritualis 
Pr  celatus  fe  intromittat  de  temporalibus,  fit 
in  2.dift.44.  in  expolitione  textus  adq. 
ait  ,fecularem  poteflatem  e fe  fub  fpirituali 
in  his, qua  ad  falute  anima  pertinent, &ideo 
in  eifde  magis  efe  obediendu  fpirituali  pote- 
ftati,qua  tepor  ali, licet  inhis,quaadbonuci 
uile  pertinet,  magis  fit  obediedupoteflatije - 
culari.  In  quibus  verbis  etiam  fuperiorc 
diltindionern  plane  indicat.Addit  ver° 


Cap. 2 2 . De  Subiefiione  Regia  potestatis ad  Pontificia.  329 


limitationent  dicens  , Nifi  forte  potefiati  A 
fiintualietiam fccularis potejlas  cotuunga- 
mr:fuut  in  Papa, quiytrius^potejlatis api- 
cem tenet.  Quodintelligi  pollet, vnius  di 
re£le,&alterius  indirecte  iuxta  fuperio- 
ra verba.  Qjiia  vero  harepofteriora  ver- 
ba exceptionem  continent  a prioribus, 
videtur  in  eis  potius  loqui  de  vtraque  po 
teftate  diretta,«5t  confequenter  loqui  de 
Pontifice,  vt  firnul  efl  Pontifex, 6c  Rex: 
temporalis. Denique  habere  apicem  vtri 
ufque  poteflatis,  quia  in  vtroque  ordine 
habet  potefiatem  fupremam , licet  non 
aeque  vniuerfalem.Vt  etiam  dixit  Inno  g 
Imitc. ]•  cent.^.in  ditio  cap. Per  yenerabilcm. 

Atque  ad  hunc  modum  intelligenda 
funt  alia , quae  de  hac  poteflate  idem  D . 
Tho.tradit  lib.x . de  Regimine  Princip. 
D.Thont.  cap. 10.  n.i2.<Sci3.fi 

tamen  eius  eft  opus . Quibus  locis  varijs 
exemplis, & fimilitudinibus  ad  hanc  ve- 
ritatem declarandam  vtitur , multisque 
hiftorijs,  &geflis  Summorum  Pontifi- 
cum eandem  confirmat.  Idem  optime, 
Jhx.Al.  & fatis  copiofe  Alex. Alenf.  2.p.q.n8. 
ftPoieS.  mcmb.j.art.i.&3.  p.q.4o.membr.?. 
yuyt  quaeftiunc.penult.  & 4.  p.q.  1 o.  memb. 

pmcr%  y.pofl  art.  2.  in  traft.de  Officio  Mi  ffie  „ 
VudL  p* 2. art. 2.  Hugo  de  Sanci.  Viclor.  lib.2. 

deSacram.p.2.c.4.  Turrecreni.in  Sum. 
]j‘nr‘l('  de  Ecclef.  lib.  2 .cap.  1 1 3 . Vuald.tom.  1 . 
in  docl,fid.antiq.l.2.c.7^.Caiet.inApo- 
log.pro  Roman.Pontif.cap.i  3 .Henric. 
quodlib.6'.q.23.vbi  ait  -.Sacerdotem  Apo- 
tfolicumfc  habere  ad  Reges,  ficut  Jlrchite- 
ciuilem  ad  alios  artifices  in  duitate. 

Bi 'hm.  Bellarmin.de  Sum.Pontif. lib.?.  c .6.7. 
Mer.Pi.  &8.  Albert.Pigh.lib.?.  de  Ecclefiaflic. 
Swler.  Hierar.  cap.14.  & i > . Sander.de  Vifib. 

Vilior.  Ecclef.  monarch.  praefertim  cap.  4.  Vi- 
Driel  ftor.  duplici  Relect.de  Potefl. Eccief.& 

ko.  altera  de  Potefht.  ciuili,  & in  Reledl.de  J) 
AW,  Indis. p.i.n. 29.  Dried.  de  Libert.Chri- 
fiian.lib.2.c.2.Sotoin4.d.2  5'.q.2.  ar.). 
Ulmiti.  & lib-4.de  Iuflit.  q.  > . art.4.  Nauarr.  in 
Moltna,  tap.  Nouit.  de  ludie.  notab-3.nu.i9.& 
fequentib.  Almain.  de  Potefl.  Ecclefia. 
cap.S.Molin.  referens  plures.  1 . tom.de 
Iuflit.  difp.  29.  «Scconfentiunt  Iurifpe- 
riti,  quos  infra  referemus. 

Declaratur  praeterea  haec  dependetia, 

9*  & fubordinatio  optimis  exemplis.  Pri- 

mum eft  de  Domino,  &feruo:nam  Do- 
minus habet  peculiarem  poteflate  in  fer 


uum,  quam  fine  dubio  non  habet  Papa  gacj„m  Re 
in  feruum  alienu,vnde  rette  dicitur, non  gumv  ^{>on. 
habere  directam potefiatem  dominatiua  tifice  depe- 
in  illum, & nihilominus  certum  ell, que-  dentia  exe- 
cunque  dominum  temporalem  fubclTe  f’1*5  declara 
potefiati  Pontificis  quoad  debitum  vsu  ! 
fui  dominij,  ita  vt  non  fit  contrarius  fpi- 
rituali  faluti , vel  domini,  vel  ferui,  & in 
hoc  fenfu  refle  dicitur  Pontifex  habere 
fuperiorem  poteflate  indire&am  in  fer- 
uum alienum.  Et  fimili  modo  patria  po- 
teftas  diretle  conuenit  proprio  parenti, 

& non  fpintuali  Paflftn,  <&  nihilominus 
illa  poteffas,quanuis  a natura  data,fubell 
fpirituali  potefiati,  vt  ab  ea  regatur,&  di 
rigatur,  «Scita potell  dici  fpiritualispo- 
teflas  indirefte  extendi  adfilioru  Chri- 
ftianorum  gubernationem.  Pari  ergo  ra 
tione  poteffas  temporalis  Regis  per  fpi- 
ritualem  potefiatem  Pontificis  guber- 
nanda^ dirigenda  eft.Poffuntq;  excra 
pia  adPrincipem  ipfum  temporalem  ac- 
commodari,vt  ex  eis  a fortiori  argurne- 
tum  defumatur . Nam  Rex  non  habet 
quidem  formalem,  vt  ita  dicam, feu  dire 
£lam  potefiatem  patriam  in  filium  ali- 
cuius vaflalli  fui, nec  proprium  dominiu 
ferui  alicuius  fubditi  fui,  & nihilominus 
habet  eminentem , feu  indireclam  pote- 
fiatem ad  dirigendum  vafallum  fuum  in 
vfu  patriae  poteffatis , quam  habet  in  fi- 
lium , & in  vfu  dominij , quod  habet  in 
feruu;  ergo  multo  magis  Vicarius  Chri- 
fli  habet  fimilem  potefiatem  in  Reges 
Chriflianos  in  ordine  ad  fpirituale  bo- 
num totius  populi  Chrifliani. 

Explicatur  praeterea  haecpoteflas  ex  lQ 
vfu  eius , multiplex  enim  dTe  potell,  ad 
duos  tame  praecipue  reuocatur,qui  iux- 
ta duas  temporalis  Principis  poteflates 
diflingui  poliunt . Efl  enim  in  Principe 
poteflas  iurifdi<flionis,quae  proprie  dici- 
tur ciuilis , <Sc  moralis , de  qua  praecipue 
traflamus . V t autem  haec  timeri  pofsit, 

Sc  conferuari,  coniun&am  habere  debet 
aliam  potefiatem , non  iuris,  fed  facli,vt 
fic  dicam,  qua?  phyfica  efl,&  exeeutiua, 
feu  militaris  potell  appellari . Iuxta  has 
ergo  duas  poteflates  teporalis  Principis 
diflinguimus  duos  modos  huius  fpiritua 
lis  regiminis, feu  direflionis.  Primus  per 
tinetada£lus  iurildiclionis  ciuilis,  talis 
efl  emendatio,  feu  correflio  legu  ciuiliu 
quado  bonis  morib?cofentanee  no  funt. 

Ee  3 Potefl 


Lib-j.De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Papa  poteft 
Regum  le- 
ges corrige 
re , vel  alias 
illis  contra- 
rias ferre. 

D.Tbow. 

Barth. 

*Alex. 

Anton. 

JmoU. 

Io. vi . An- 
dr. 

gibbas. 
Feltn. 
Conar. 
Jlnt.  Go - 
me\ 

Furt.  Gar. 
vi.Decret. 
diii.ro.  per 
toca-C5cil. 
Rom.<s.lub 
Symmac.ia 
fine, 
ii. 

Maceria  le- 
gis ciuilis  ^ 
&canonsc£. 


Leges  ciui- 
les  in  mate- 
lla cum  ca- 
nonicis con 
ueniecesper 
fpivit  ualera 
pocedatem 
direfte  irri- 
taripoflun*. 

Cap  .Cum 
contingat, 
de  lur.iur. 
Cap  .Licet 
de  lur.iur. 
in  6.  vbi 
Glof.yerb. 
Excomun. 
L.  Celebra 
dis , C .de 
Nuptijs. 
C.  Non  de 
let , de  Co- 
fang.&af 
finit. 

12. 


33 0 

Poteft  enim  tunc  Pontifex  illas  emen- 
dare , vel  contrarias  ferendo  , vel  praeci- 
piendo  Principibus  fecularibus,  vt  eas 
reuocent,aut  corrigant.  Quae  eft  dodri- 
na  communis  Theologorum  cumDiuo 
Thoma.i.2.  q.96.  art.) . Eandemq;  tra- 
dunt copiofsus  lurifperiti,  Barthol.  in  1. 
Priuilegia.  C.de  Sacrof.Ecclef.q.vltim. 
Alex. in  [.Captatorias i C.de  Teftam.mi- 
lit.  Anton.  & Imola  in  cap.  At  fi  clerici , 
de  Iudicijs,  Ioan. Andr.Cald.  & Abb.in 
cap.  1.  de  Noni  oper.  nunciat.Felin.in 
cap.£cc/ey>rf,deConfl:itut.n.4i.Couarr. 
in  £pito.4.Decret.2.p.c.8.  §.  6.  n.6.& 
fequentib.  Anton.Gomez  in  l.  9.  & 1 o. 
Tauri.n.37.&  38.Fortun.  Garci. in  tra- 
dat.de  vlt.fin.  vtriufque  iur.nu.  $ 1 . qui 
alios  referunt.  Et  hic  vfus  frequentifsi- 
mus  eft  in  iure  canonico, 8c  comuni  fefu, 
& more  Ecclefiae  approbatus,  ideoque 
iion  licet  catholico  viro  depoteftatePo 
tificia  dubitare. 

Eli  autem  aduertendu, materiam  pro- 
ximam legis  ciuilis  interdum  elfe  per  fe, 
ac  direde  omnino  didindam  a canoni- 
ca,vt  quando  eft  pure  temporalis,  & nui 
lo  modo  facra , ncc  ad  finem  fpiritualem 
de  fe  ordinata,  vt  efi  v.g.  definire  pretiu 
mercium,  ordinem iudicioruni  ciuilium 
difponere,&  cztera:  aliquando  vero  c5- 
municare  aliquo  modo  cum  materia  le- 
gis canonic^  ratione  rei  fubtradz  vtriq; 
legi,  vt  leges  circa  matrimonia,  circa  fu- 
nera,circa  legata  pia,  (Sifimiles.  Quando 
ergo  leges  ciuiles  funt  huius  pofterioris 
generis, non  folum  indiredc,fed  etia  di- 
rede per  potefiatem  fpiritualem  emen- 
dari,& irritari  poliunt,  quia  materia  illa, 
vel  efi  direde  fpiritualis, vel  eft  mifii  fo- 
ri,& ideo  fpiritualis  poteftas  direde  cir- 
ca illam  verfatur , ideoque  omnes  leges 
ciuiles, que  in  talibus  materijsverfantur, 
fi  contrariae  fint  iuri  canonico,  per  illud 
corriguntur  , quia  ab  excellentiori  po- 
teftate  fuperantur.  Et  hoc  modo  leges 
ciuiles  circa  matrimonia  difponetes,  per 
leges  canonicas  auferuntur,  fi  illis  repug 
nent , & illa?  fola?  valorem  habent,  quae 
leges  canonicas  iuuant,modo  ab  eis  per- 
milf).  v tverbi  gratia,  leges ciuilesper- 
mittebant  matrimonia  inter  confangui- 
neos  in  fecundo  gradu  , quibus  praeualet 
canonicae  illa  irritantes. 

Ad  hunc  etiam  ordinem  pertinent  ca- 


B 


D 


nonicte  leges  dilponentes  circa  iuramen 
ta  promifloria,  vt  omnino  feruentur,no 
obfiante  lege  ciuili,  & praecipientes  iu- 
dicibus  laicis,vt  eas  feruari  faciant.  Item 
huc  etiam  fpedant  canones  fiatuentes 
contra  ciuiles  legcs,vt  legata  pia  valeant 
cum  duobus  tantum  teftibus.  Nam  pix 
caufae  direde  fub  potefiatem  fpirituale 
cadunt. Leges  item  ciuiles,qu9  in  multis 
cafibus  fecundas  nuptias  prohibent , & 
puniunt,per  canones  derogantur,  vtco- 
flat  ex  titulis  de  fecundis  nuptijs,  & fic 
de  alijs.  At  vero  quando  materia  legu  ci- 
uilium eft  pure  temporalis , tunc  folum 
indirede  corrigutUr  per  Potifices,  qua- 
do  vel  peccatis  fanent , vel  illis  occafio- 
nem  praebent . V t funt  leges  conceden- 
tes praefcnptionem  cum  mala  fide,  qu$ 
per  canones  fublatae  funt,  vt  confiat. 
Idemque  efi  de  legibus  permittentibus 
vfuras,concubinatus,&c»V el  etia  quan- 
do funt  minus  confentanete  equitati  na- 
turali >vt  funt  leges  negantes  alimenta 
filijs  fpurijs , quae  per  canones  tempera- 
tur. Atque  eadem  feruata  proportione  fi 
lex  aliqua  ciuilis  ad  fpirituale  bonu  reg- 
ni iudicaretur  conueniens , & Reges  in 
ea  ferenda  negligentes  eirent,poftetPo- 
tifex  authoritate  fua  illam  ferre,  vt  fecit 
Pius  V .dando  formam  confiituendi  ce- 
fus,quae  materia  fatis  temporalis  eft;  for 
ma  autem  vifa  efteonueniens  adpericu 
Ia  vfurarum  vitanda,& ita  interuenit  ea- 
dem ratio  indiredae  poteftatis. 

Quibus  addi  poteft  alius  modus  irri- 
tationis legum  ciuilium  ex  vi  Ecdefia- 
fticae  poteftatis,nimirum,quando  difpo- 
nut  in  materia  pure  canonica , vt  funt  il- 
lae,quae  de  clericis,  vel  rebus  Ecdefiafti- 
cis  in  particulari  feruntur,&  aliae  funiles 
quae  libertati  Ecclefiaftice  derogant.He 
tamen  leges  ipfo  iure  naturae  irritae  sut, 
& per  canones  potius  irritae  declaratur, 
quam  fiant,quia  iri  aliena  materia, & ex- 
tra fpheram  iurifdidionisteporalis  ver- 
fanturepoffunt  tamen  dici,  virtute  fpiri- 
tualis poteftatis  irritari , quafi  in  radice, 
quando  materia  illa  per  fpiritualem  po- 
teftatem  canonica  efifeda  efi,&  pro  Ec- 
clefiaftico  foro  referuata.Hoc  enim  etia 
poteft  virtute  iurifdidionis  fpiritualis 
fieri,quando  materia  illa  diuinum  cultu, 
Vel  religionem  concernit , vt  in  materia 
de  Legibus  latius  didum eft. Extantq; 

de 


Trilftf 

24. 

Cap  .RtU 
tamdeTt . 
Jlamm. 


Prafcript, 
C.  PoJjij. 
firdtfcfr 
m.in6. 

Autficnr. 
Excmplt 
xhXMIh 
certis  nup. 
Cap.  C«m 
hahtt.it 

CO , i|K»  IH 

matri. 


ij'.. 

Leges  ciui- 
les de  rebus 
Ecclefiafti- 
cis  diifo.e 
tes  ipfo  iure 
irrita:  hoc. 


Cap.  2 2 . Defubieclione  R egi# potejlath  ad  Tontificiatn  33 


Cap.M>« 
minus  , & 
cap.  Ai' 
wfus,  de 
Immuni. 
Ecdef.  c. 
Icchfitti 
fRMari? 
& c.Qu* 
tnScclcfu 
iwdeCo 
ftitut. 
ViicPlaiini 
io  Pio  i. 

14. 

Qnjdo  pof 
lii  fontifex 
iudicijs  fe- 
cularibus  ie 
imromicte- 
ic. 


dc  huiufmodi  legibus  obuia  exempla  in  A. 
iure canonico  fub  titulis  de  Immunitate 
Ecclefiarum,  & fub  tit.  de  Conllitut.  & 
plura  ex  illis  adducit  GlolT.  in  Extraua- 
gant.  Quia  in  futurum  loannis  iz.verb. 
Torneamenta.  Extra  ius  vero  commune 
optimum  fumitur  ex  epiftola  Ludouici 
Galliae  Regis  ad  Pium  2. in  qua  inter  alia 
fic  inquit:  Sicut  mandafii, pragmaticam  fan 
Bionem]  edi  mfenfam  d regno  nofiro,nofiro(f 
Viennefi  delphin  at  u,  & omm  ditione  nottra 
per  prxfentes  pellimus, deij  cimus, fiirpitujque 
abrogamus . 

Et  quod  de  legibus  dirium  eR , de  iu- 
dicijs,  ac  fententijs  potell  cum  propor- 
tione intelligijnam  direrie  no  poteR  Pa- 
pa fecularia  mdicia  vfurpare , in  cafu  ve- 
ro ad  fpirituale  bonum  neceRario, poteR 
vel  iniquam  fententiam  irritare/vel  cau- 
fam  aliquam  temporalem  ad  fe  auocare, 
Praefertim  quando  inter  eos  lis  verfatur, 
qui  fuperioremin  temporalibus  non  re- 
cognofcunt,&  ad  commune  bonum  Ec- 
defiat  conueniens  iudicatur.  Sicque  di- 
xit Innocent^.in cap.  Pervenerabilem, 

Qui lil.fint  legit.  Super  patrimoniu Pe- 
tri plena  fe  exercere  poteRate,/«  aitjs  au 
tem  regionibus, ait,  certis  caufis  infpetfis  te-  £ 
poralem  iurifdiffionem  cafualiter  exercemus 
Et  fere  idem  in  fententia  dixit  Bernard. 
lib.i.deConfiderat.namin  cap. 6.  dicit, 
teporalia  iudicia  ad  Pontifices  non  perti 
nere, addit  vero  in  c.j.Sed  aliud  efi  incide 
ter  excurrere  initfd,caufd  quidemyr  gente , 
aliud  yero  incumbere  iflistanquam  magnis. 
Ratio  eR,quia  ad  munus  Pontificis  fpe- 
dat  impedire  publica  peccata,  eqruque 
occafiones  morales,  prarfertim  quf  cum 
vi  aliqua,vel  authoritate  inferuntur,au- 
ferre;  ergo  fi  leges  ciuiles,  vel  iudicia  fe- 
cularia fouent  peccata,  aut  illorum  occa- 
fionem  prebent,poRunt  per  Pontificem  D 
vel  irrita  declarari, vel  etiam  irritari, v t re 
de  dixit  V idor.  Reled.  1 . de  PoteRat. 
Ecclef.q.3.§.  Vtrum potefias fpiritualis fit 
fupra&c.  nu.13.  Simili  etiam  modo  ad 
Pontificem  fpedat,promouere  fide  ,reli 
gionem,8c  pietatem,  <Sc  ideo  in  earum  fa 
uorem  poteR  aliquid  Ratuere  , & prori- 
pere, vt  feruetur,  non  obRante  quacuqj 
^ lege  ciuili. 

Vii:S3d$r.  Alter  vfus  fpiritualis  poteRatis  eRe 
';i>  t.  de  vl  potcR  in  dirigenda  temporali, quatenus 
^oou c.4  poteRatem,  & vires  exequendi,  feumi- 


lnnoc.  3. 


Bmrl 


Vitior, 


hifirandi  habet,  PoteRque  hic  vfus  eRe 
duplex, vnus  eR  cohibcdo  abufum  illius 
poteRatis:  alter  mouendo  ad  necellariu 
vfum,&  fi  opus  fuerit  in  auxilium  fidei, 
vel  defenfionem  ChriRianae  religionis, 
illum  imperando.  Ad  vtrumque  igitur 
refidet  in  Pontifice  potefias.  Et  de  prio- 
ri quidem  res  eR  per  fe  euidens , quia  vt 
dixit  Innocentius. 3.  in  capit. Nouit. de 
Iudicijs , cohibere  peccata  proprium  eR 
fpiritualis  poteRatis,&  maxime  ad  id  te- 
netur, quando  funt  publice  nociua,& 
contra  comune  bonum,  fed  talis  eRabu- 
fus  ille  poteRatis  Regie  ad  nocendum, & 
iniuflum  bellum  interendum  ergo  fi- 
ne dubio  in  hocfubditur  Rex  Pontifi- 
ci, qui  ei  pofsit  tale  poteRatis  fus  vfum 
prohibere. 

Quod  autem , etiam  poReriori  modo 
pofsit  Pontifex  Regibus  imperare,  pro- 
batur, quia  Principes  ChriRiani , vel  ex 
officio  fuo  , vel  ex  iuRitiaquada  legali, 
qua  mebru  reipublic^  illi  fubuenire  obii 
gatur,  vel  ex  charitateChrifiianaEccle- 
fiam  defendere,eitjue  auxilium  conferre 
tenentur.  Ergo  necefsitate,vel  caufaexi 
gente  poteR  Pontifex  vt  fpiritualis  Pa- 
Ror  ta  vnmerfalis  Ecclefie,quam  ipforu 
P rincipum , cos  mouere  ad  vfum  potef- 
tatis  fuae,  eos  excitando. & obligado  per 
imperium.  Afiumptum  ex  terminis  vi- 
detur notu  , quia  omnes  ChriRiani  funt 
membra  vnius  corporis  Ecclefie , mem- 
bra autem  vt  ait  Paul.  1 . ad  Corinth.  1 2 . 
pro  inuicem,  & maxime  pro  bono  to- 
tius corporis  folicita elfe  debent,  vnun- 
quodque  iuxta  fuam  poteRatem,&  dig- 
nitatem 5 ergo  quando  Principis  poten- 
tia ncceRariaeRjh^c  folicitudo,&cura  ei 
maxime  incumbit, VndeLeoPapaepiRt 
75". ad  Leonem  AuguRu,Z)e£«  (inquit) 
incunftanter  aduertere  Regiam  potetfatem 
tibi  nonfolum  ad  mundi  regimen,. Jed  maxi- 
me ad  Ecclefue  pree fidium  ejfe  collatam.  Et 
Gregori.lib.2.indi(R.i i.epiRol.  61.  fcu 
cap, 100.  Ad  hoc  poteflas  pietati  Imperato 
rum  data  efi,yt  qui  bona  appetunt, adiuuen- 
tur:  & terrefire  regnum  ccelejU  regno  famu- 
letur. Et  optime  AuguRin.epiR.^o.  tra 
<Ran;  RludPfahn.2.  Et  nunc  Regesintelh 
gite, erudimini, quiiudicatis  terram  * [eruite 
Domino  in  timore, militer  ( inquit ) f eruit, 
quia  homo  efl,  aliter, quia  etia  Rex  efl. Quia 
homo  efi  eiferuit,ypHedo  fideliter, quia  Rex 
Ee  4 efi , 


Innoc.T,. 

Poteflas  e* 
tiam  bcila- 
di  Rego  I o 
sifici  fub- 
eft. 


16 . 

Ad  defen- 
fone  fidei 
Reges  a Po 
ttfice  com- 
pelli pofsue 


i.Cor.i2i 


Leo  Papa. 

Gregor. 

Augufi. 


33  2 


Uber  j.  De  Primatu  Summi  Pontificis. 


Coe 


etf,  [eruit, leges  infla  proripientes,  & contra 
■P  drtf-  na  prohibentes  conuenienti  vigore  fanciedo. 
V nde  Concil.Parif.fub  Ludouic.&  Lo- 
that.lib.2.cap.2.  Rex  ( inquit )primode- 
Earon.  [en for  ejje  debet  Ecciefue ,feruoru  Dei.&c. 

jinn.<~  2 ) . j^eoqU£  jjdgm  Ludouicus,  <Se  Lotharius 
w,4 7*  Imperator.ad  Eugenium  Papam  fcriple 

runt.  feraciter  nos  debitores  cognojcimus, 
yt  his, anibus  regimen  Eccle  fi  arum , & ouw 
Dominicarum  cura  commiffaefi,in  omnibus 
caufis  addiuinum  cultum  pertinentibus, ope, 
& auxilium  pro  qualitate  yirium  noflranc, 
Carol.fr . & jntellcblus  noftri  capacitate  feramus.  Et 

catholicus  Imperator  Carolus.V , inedi- 
Ao  Vuormacienfi.  ^Adhonorem , dixit. 
Dei  omnipotentis,  Romanicp  Pontificis,  & 
Sancire  Sedis  Apojlohcre  debitamreuerentia 
pro  Imperialis  dignitatis  officio  debito , nec 
non  gelo, & fludio  ,quo  nofirorum  maiorum 
more,&  ingenita  etiam  nobis  yi  ad  defenfio 
nem  catholicce  fidei, fanttceque  Romance,  & 
ynitierfalis  Ecciefue  honorem  , tutelam , 
proteftionem  omnes  ncftr as  vires,  &faculta 
tes , imperium, regna,  dominium, vitam  denicj, 
& animam  ipfam  exponere  fumus  parati. 

17.  Ex  his  autem  illatio  fuperius  fatta  fa- 

cile monEratur.  Nam  fi  Rex,  aut  Prin- 
ceps in  hoc  auxilio  Ecciefia?  praepando 
Et  negligens,fine  dubio  poteE  Pontifex 
illum  excitare,  & pnecipiendo  mouere. 
P rimiim  ex  illo  principio  fupra  probato 
quia  Papa  non  folum  eft  PaEor  Regis 
vt  hominis , fed  etiam  vt  Regis,  quia  in 
vtroque  munere  fe  reftegerere  debet,vt 
faluari  pofsit,  & Deo  placere  ; ergo  po- 
teE Pontifex  curare, & illi  praecipere,vt 
Regis  obligatione  in  haeparte  adimpleat. 
Deinde  quamuis  noitavrgeret  Ecclefig 
necefsitas,vt  ex  lege  ipfa  charitatis  quali 
naturalis  oriretur  obligatio , fufficiente 
caufa  interueniente, pollet  Pontifex  illa 
imponere.quia  praeceptum  ellet  iuflum: 
nam  in  ordine  ad  fpiritualem  finem  efiet 
rationi  confentaneum  , ac  fubindeelfet 
legitima  potefiate  impofitum  . Quiacii 
Pontifex  fit  caput , <3c  fuperior  infpiri- 
tualibus,potefiatem  habet  imponendi  ea 
praecepta,  quae  in  ordine  ad  fpiritualem 
finem,  & bonumEcclefiae,iuEa,&  prude 
g tiafunt. 

p,  ./  Atque  hac  ratione  dixit  Bonifaci.  Pa 
O/itjac.  pa  in  £xtrai]ag.  Vnam  Sanliam , de  Ma- 
ior. &obed.tacit  c approbans  fententiam 
Bernardi  hb.4.deConfider.cap.3.infedc 


A Petri  non  folum  elfe  fpiritualem  gladiu, 
fed  etiam  temporalem:  Sed  is  quidem  pro 
Eccle fia,  ille  vero  ab  Eccle fia  extrudas, ille 
facerdotis,is  manu  Regum, & militum, fed  ad 
nutum  , & patientiam  facerdotis,  quia  opor- 
tet,gladium  ejfe  fub  gladio.  Quod  late  pro- 
bat,ofiendendo,  debitam  EcclefiaeinEi- 
tutionem  hunc  ordinem  pcRulare,&cb 
eludit,  Romano  Pontifici  omnem  humanam 
creaturam  fubcffe  definimus , & pronunaa- 
mus  omnino  ejfe  de  necef  itate  jalutis.  Ata;  JV/ro/.i. 
eodem  modo  Nicolaus  Papa. 2. de  Roma 
na  Ecciefia loquens,inquit,£dj»jo/«ri//e  Cah,U2. 

B fundauit  , qui  Beato  ceterncs  vitee  clatngero  ^ 
terreni  fimul,&  ccelefiis  imperi)  iura  commi 
fit,\t ique  coeleEe  pe  r fe  exercendo, ter- 
renum vero  ipfius  potentia  vtendo,illa 
per  imperium , fi  opus  fuerit,  efficaciter 
excitando, Et  hoc  modo  idem  Pontilex 
inepiE.  adEpifcoposGalli^,illis,eoruq: 
defenforibus  mandat,  vtfpiritualifimul , C.Aiiflori 
tfr  temporali  gladio  malignos  quofdam  vfif  tatei»P)> 
ad  recuperationem  bonorum  Ecciefue  inje - !H* 
(juantur.  Quod  cum  partitione accomo- 
da  accipiendum  eE  ,nam  Epifcopi  Ipivi- 
tuali  gladio, defenfores  autem,  id  eE,  Pa 
treni,  vel  Principes  gladio  materiali  Ec- 

q clefia  defendere  praecipiuntur. 

* Multa  fimilia  fumi  poflunt  ex  Deere  I^' 
todiE.96.  cap.  Si  Imperator,  vbi  loanes 
Papa, ait , Ex  Dei  ordinatione  omnes  feculi 
pote  flates  Ecciefue  debere  efse  fubieftas  , & 

Gelaf.  capite.  Dwo/««t,adlmperatorcm 
AnaEaf.fcribcns  Noflif  ait  inter  alia)  ex  caP,%lWN 
illorum  te  pendere  indicio, non  illos  ad  tuam  ufs’ 
redigi  voluntatem, &c,l  dem  in  cap.Q/an-  ffmA' 
«M,diE.22.  Innocent.I.  in  cap.  Quoties,  rt4c,,/  * 
24.q.i.  Similia  habentur  ex  Gregorio. 

VII, in  cap.  Quis  dubitet,  & ex  Innocen. 

III.  in  cap.  Solitce  de  Maiorit.  & obed.  p^ 
vbi  poteEatc  Pontificiam  ita  ad  imperia 
p)  lem  comparari  ait,  ficut  animam  ad  cor-  _ ^ gj- 
pus, vel ficut  Solem, ad  Lunam. Idemin  r , v 
cap.  Pervenerabilem. Qui  fil.fmt legitimi,  6 

in  hoc  fenfu  dixit, certis  caicfis in fpeftis, te- 
por alem  lurifdiflioncm  in  alijs  etiam  regioni 
bus  cafualiter  exercemus,  ideE,  non  dirc- 
<Rc  ficut  in  proprio  patrimonioEcclefiae, 
fedindirefte , quando  ratio  fpiritualis  fi- 
nis id  poEulat.  Quod  confirmat  ex  Deu 
teron.  17.5"?  quid  difficile, & ambiguu,&c.  Dent.  vj. 
&ex  1 .Cor. 6.  Nefatis,  quoniam  Angelos  1 .Cor.6. 
indicabimus, quanto  magis fecularia. Sic  de-  BeentfL 
nique  accipiendum  cE,  quod  Bernard. 

fupra 


Cap.  2 j<De  Tot  e fiat  e conerciua  'Pontificis in  Reges . 333 


fupra,&  epift.  2 $6.  ad  Eugeniura  dixit,  A 
Exercendus  nunc  efivterque  gladius.  Per 
quan  autem , ni  fi  per  vos  ? Petri  vterque 
ejl , alter  fuo  nutu, alter  fua  manu  quoties  ne 
e ij]e  evaginandus . Ex  pendenda  eft  enim 
illa  particula,  fuo  nutu , eft  enim  de  volun 
tate  iurta,  & prudenti  intelligeda,  vt  per 
alteram  particulam , Quoties  necejfe, fatis 
declaratur.  Supponit  autem  haec  volun- 
tas poteftatem,  quae  eminenti  quadam 
ratione  materialis  gladius  appellatur, qua 
tenusper  illam  efficaciter  moueri  poteft. 

Eli  ergo  in  Pontifice  quoad  hanc  etiam 
partem  poteftas  direftiua  in  Principes  ^ 
temporales.  Atque  ita  fatis  declarata,  & 
probata  elt  afifertio  pofita , quae  in  capite 
fequenti  amplius  confirmabitur. 

CAPVT.  XXIII. 

pontificem  fummumpoteflate  coerciua  inRe 
ges  vti  pojfe , vfque  ad  depofitionem 
etiam  a regno ,fi  caufafnbfifiat. 

HI  C eft , vt  dixi,  cardo, & praeci- 
puus ftopus  praefentis  controuer 
liae.  Nam  Rex  quide  Iacobus,qui 
Pontificis  iurifdidtionem  in  vniueifam  £ 
Ecdefia  , & praecipue  in  Reges  abnegat, 
de  dire&iua  potellate , parum  folicitus 
eft.  At  vero  poteftatem  coadliuam  Pon 
tificis  anxie  timet , eam  praecipue,  quae 
vfque  ad  regni  expoliationem  protenda 
tur,  quia  perfiftendo  in  errore  fuo  non 
credit fe  elie infuo  fceptro  fecuru,fi  afub 
ditis  fuis  talis  poteftas  in  Pontifice  efte 
credatur.  Vt  ergo  libere  pofsit  in  fu  a ex- 
citate perfiftere,  Ecclefiam  Chriftivult 
omni  remedio  contra  haereticos  Princi- 
pes priuare.  Quod  ante  illum  etiam  Mar 
filius  Patauinus  , & alij  Ecclefiaehoftes 
commenti  funt.  Contrarium  autem  do-  D 
cent  omnes  catholici  Docfores,  quos  fu- 
pra  commemoraui , & latius  Bellarmin. 
in  nouo  opufcuio  allegato  eos  allegat, 
eftqjno  minus  certum, quam  caetera,qug 
didta  funt. Imo  fi  ea  ponderentur  att£te* 
&di<ftum  refutare  errotem,&  veritate  ca 
1.  tholicam,vfu,authoritate , & ratione  co- 
lo Summo  probatam  defendere, difficile  non  erit, 
latice  eft  Primum  enim  in  Pontifice  efte  pote- 
««Soin^o*  ^atemad  coercendos  temporales  Princi 
Rej;scoer  Pes  iniquos, & incorrigibiles , & praefer- 
ri. tim  fchifmaticos,  & pertinaces  hgreti- 


J. 

Scopus  COO 
trouerfi^cu 
Kcge  Au* 
Jli2. 


cos,  euidenter  exdiftisfequitur.  Quia  Probscur 
vis  diredliua  fine  coadtiua  inefficax  eft,  P”morauo 
tefte  Philofopho  lib.  10.  Ethic.  cap.  vlt.  yPyitfQt. 
ergo  fi  Pontifex  habet  poteftatem  dire- 
ftiuamin  Principes  temporales,  etiam 
habet  coacliuamji  iulis  directioni  per  le 
gem,  vel  praeceptum  obedire  noluerint. 

Probatur  confequentia,nam'qua;  a Deo 
funt, ordinata  funt , & optime  inftituta,- 
ergo  fi  pontifici  dedit  poteftatem  due- 
£tiuam, dedit  coattiuam,  quoniam  initi- 
tutio aliter  facta  eftetirnperfedla,&inef 
ficax  . Vnde  contraria  ratione  docent  Fccleliarn 
Theologi, non  habere  Ecclefiam  poteiia  att  s treae 
te  actus  mere  internos  praecipiendi,  quia  internojprg 
de  illis  iudicium  ferre  non  poteft,  & con  CIPeie  ce 
fequenter  neque  pro  illis  poenam  impo-  ^ 
nere, quod  ad  vim  coactiuam  pertinet, vt  Tkotn* 

author  eft  D.Thomas.i.i.q.pi ,ar.4.  N;  ‘ 
ioo.art.ci.Ergo  a conuerfo,  cum  Ponti- 
fex pofsit  imperando  efficaciter  dirige- 
re poteftatem  teporalem  in  a£f  ibus  fuis, 
poteft  etiam  cogere  , & punire  Princi- 
pes fibi  non  obtemperantes  in  ijs,  quae 
iufteprecipit. 

Atque  haec  ratio  fine  dubio  erat  fuffi-  3 


Bellam. 


ciens,quia  vero  aduerfarn  icripturas  exi  *-x  icr,Ptu 
* ....  . 1 ■ . ns  ldfclua- 

gunt,  ex  illis  etiam  pollumus  veritatem  dctur< 

hanc  non  obfcure  confirmare.  Paulus  2.^yrtI0. 
enim  z.Corinth.  10.  prius  fic inquit: 
ma  militice  nofirce  non  carnalia  funt , fed  po- 
tentia Deo  ad  ddfiruftionem  munitionum . 

Et  infra  fubiungit : In  promptu  habentes 
vlcifci  omnepi  inobedientmm.Et  inivd:  A1  a 
& fi  ampliuialiquid  glonatusfuero  de  pote - 
fiate  nofira,qua  dedit  nobtsDominus  in  cedi- 
ficationem,&'  non  in  defiruftionemveftram , 
non  erubefeam . In  his  autem  verbis  aperte 
docet  Apoftdlus , habuifte  a Deo  pote- 
ftatem vindicandi , & puniendi  omnem 
inobedientiam  quoruncumque  fidelium 
quantum  ad  Ecclefi^  ^dificationem  , & 
bonum  oportuerit  ,•  poteftas  autem  vl- 
cifcendi,feu  puniendi  coaftiua  eft,vt  per 
fe  conftat.  Vnde  Chryfoft.ibi  Hornil. 

2 2.fitinquit:t/4d  hoc  potentiam  accepimus 
Vt  cedificemus : Quod  fi  quis  obludetur  ,& di 
micet, atque  ita  ajfedus  fit,vt  nulla  ratione 
fanari  pofsit, tum  demum  altera  quoque  facul 
tate  vtamur , eum  diruentes , acprofiernen - 
tes.  Theophylat.  etiam  ita  exponit.  In 
promptu  habemus  poenam , & vltionem.  Et 
infra.  Puecipue  quidem  ad  ledifcationem 
accepi  (vtique  poteftatem  } fin  quifquain 

fuerit 


Chryfofh 


TheophiL 


Lib‘S  ,De  Trimatu  Summi  Pontijiiis» 


fuerit  incurabilis, demolitione  ytemur. Et  in 
fra.  Si  y oluero  (inquit )gloriari, quod  Deus 
aliquid  amplius  mihi  dederit,  yt  poteftatem 
habeam  benefaciendi  m primis,  & quando 
cogor  etiam  puniendi, non  erubejeam,  hoc  eft 
non  monftrabor  arrogans, aut  mendax.  Aq; 
Theodor . eodem  modo  ad  literam  expounntTheo 
•Anjcly  doret.&  alij  Graeci, & e*  Latinis  Anfel- 
Caiet.  mus,&  Caiet.ibi,&D.  Auguftin.  epift. 
Auguft,  5o.duin  hoc  teftimoniovtitur  ad  proba- 
dum.poffe  Ecclefiam  haereticos  p oenis 
ad  refipifeendum  cogere, 

4*  Eandemque  vindicandi  poteftatem 

Per  virgam  nomjne  virgae  fignificauit  Paulus. i.  ad 
J"  poKiuis  Corinth.4.cum  dixit,  Vultis  in  virga  y e- 
coatiiuafig  niam  advos.i uxta  Scripturae  phrafim,7s!e 
nificaiur.  ges  eos  in  yirga  ferrea,  Pfalm.2.&  locis  li— 
i . Cor .4.  m ili  bu  s,&P  falm.  2 z.  Virga  tua,&  baculus 
Pjalm.  z.  tuus  ipfa  mc  conJolataJunt,v t exponit  Hie 
Pjal.zz . ronym  Zachar.i.Idemque  fentit  depr§ 
hierony.  verbis  Pauli  ad  Galat.  6.  Clarius 

Auguft.  ita  expofuit  Auguftinus  lib.  3.  contra 
Epiftolam  Parmeni.  cap.  1 . dicens,  Iam 
hic  apparet, eum  loqui  de  vindifia , ad  cuius 
t Ambrof.  fignificationem  yirgam  nominauit.  Et  Am 
brof.  epift. 18.  ad  Marcelli. forore:j£«e/» 
yirga facr amentis  abdicauit  cceleftibus,  eun- 
dem manfuetudo  reftituit.  Et  lib. 1 .de  Poe- 
nit.  cap.  12 . Quid  e Jf et  in  yirga  yenire  do- 
cet inuetlio  fornicationis , accufatio  mcejli, 
reprehenjio  tumoris,  potfremo  condemnatio 
rei.  Idem  in  fententia  habent  Gregor. li. 
1. epiE. 4.  &Tertullian9lib.  dePudicit. 
cap.  14.  vt  expofitores in  eundem  loeu 
praetermittam. 

j Nec  video,  quidad  haec  loca  refpon- 

deripofsit,nifi  fortafte,vel  Paulum  loqui 
ad  communem  plebemEcclefif  fibi  fub- 
ie<ftam,non  de  Regibus, qui  fuperiores 
funt:  vel  loqui  de  poteftate  libi  fpeciali- 
Ey[.1oi*n-  ter  conceffa,ex  qua  non  licet,  ad  ordina- 
nr  euafio*  rium  Ecdcli^  regimen argumentari.Sed 
nes  aduerfa  vtrumq;  futile  eft . Cur  enim  fermoPau 
norum.  li  Reges  Chriftanos,  & inobedientes  , & 
pertinaces  non  comprehendit?  Num  ne, 
quia  tunc  nulli  erant  inEcclefia  tempo 
rales  Reges  ? At  fortafte  tunc  etiam  non 
erant  in  Ecclefia  Angli;  ergo  etiam  illos 
omnes  non  comprehendet?  Vel  forte 
quia  Reges  sut  in  potentia, &dignitate  te 
porali  altiores  ? at  hoc  non  obftat,quomi 
. nus  iugoChrifti,  <Sc  Ecclefiafticae  potefta 
ti  fubditifmt , vtoftendimus ; ergo  fi  illa 
poteftas  coerciua  eft  maloru  Chriftiano-> 


A rum,  tefte  Paulo, eft  etiam  punitiua  Re- 
gum Chriftianorum  5 vel  fi  Rex  Angliac 
exemptum  feefle  gloriatur , aut  fenon 
Chriftianum  fateatur,  aut  priuilegiutn 
diuinum  oftendat,6cexemptionem  ver- 
bo Dei  faftam,  alioqui  a caufa  iure  cadit, 
licet  fasfto  refiliat.Quamuis  autem  pote- 
ftas illa  Pauli, quantum  fpecftat  ad  perfo- 
nam,«5c  Apoftolica  dignitate  eius,cu  illo 
fuerit  extin<fta,non  fequitur  in  Ecclefia 
non  perpetuo  manere, quia  illa  eade  po- 
' teftasperfefliusfuit  in  Petro  ordinario 
iure,&vt  ei  fuccederetur,quia  ad  mii- 
g nus  pafcendi,6c  conueniens  Ecclefia:  re- 
gimen neceftaria  erat,  vt  in  fuperioribus 
oftenfum  eft. 

Et  confirmatur  tandem  ex  potefta-  $ 
te  ligandi,  & foluendi  fingulariterdata  Potcfi/s!j. 
Petro,nam  poteftas  ligandi  etiam  potef-  g^i  pw 
tatem  coercendi , & puniendi  includit.  fU{®C0£r 
Et  fiaduerfarij  hoc  negauerint,  oportet,  ,s- 
vt  exceptionem  oftendat,  nam  Chriftus 
vniuerfim  loquutus  eft,  dicens,  Quacum^ 
ligaueris.  Accedit  ,quod  ipfemetChri- 
ftus  ita  poteftatem  illam  interpretatus 
eft.Matth.i  S.Nam  cumdixifiet:,Si£c-  " it  '1' 
clefiam  non  audierit,  ft  tibi  tanquam  ethni - 
q cus,& publicanus , fubiungit:  Quacumque 
alligaueritis  fuper  terram, erunt  ligata,  & in 
coelis.  Quali  diceret,  fi  Ecclefix  liganti 
non  obedierit,fit  tibi  tanquam  ethnicus, 
quia  non  deerit  in  Ecclefia  poteftas  ad  li- 
gandum ita  efficiaXjVt  quod  ipfaligaue- 
rit , in  coelo  etiam  ligatum  iudicetur . Et 
ita  h’cetCaluinus,&fequaces  locum  huc, 
ficut  extera , deprauent , ex  illo  femper 
Ecclefia  intellexit , efte  in  Paftoribus 
fuis  poteftatem  coercendi, faltem  per  ex 
communicationis  cenfuram,quae  eft  fpi- 
ritualis  poena.  Quod  tempore  Apoftolo  Euoimi 
rumefte  in  Ecclefia  vfitatum, Paulus  fa-  c*riott«tn 


D tis oftendit.  1 .ad Corint. >.&itn efteper  ij 


petua  traditione  feruatum , omnia  iura,  jp vla, 
omnia  Concilia , omnia  decreta  Pontifi- 
cum,omnia  Sanctorum  Patrum  feripta, 
denique  omnes  hiftoriae  teftatur,vt  ea  in 
medium  adducere  fuperuacaneum  fit, 
Maxime  vero  contra  haereticos  efte ne- 
cellariam  huiufmodi  coercitionem,  fatis 
oftendit  Paulus  ad  Tit.3. dicens,  ti&re- 
ticum  hominem  poft  primam , & fecundam 
correctione  deuita.fct  illud  1 .Ioan.2.  Nec  hav.- 
« Aue  ei  dixeritis. 

Solum,  id,  quod  ad  caufam  maxime  7* 

refert 


judicata 
ccnfuia  hem 

iiius  in  i^e" 

&«>&Ira' 

pjtatotesex 

tfCUCfUtf^ 

libctt* 

/itfOf.I- 

A 'ictfhor. 

HI' 

CttlorA. 

hm. 


BelUmi». 

Grqor. 


Bmii.an. 

1076.1«. 


Pitti/i, 


Cap.  M 
dpojlolic, 

defent.& 
rc  Iudica 
1116. 

Mtrt.Pi 

Jti. 

fa-Ute. 


Cap.  23.Bc  Potefiateconcrciua  ‘Pontificis in  R eges.  33 y 


refert,  non  prartermittam  nimirum,  hac  A 
cenfura  firpe  vfos  eiTe  Pontificescon- 
tra  Imperatores, & Reges , compertifsi- 
mum  elfe.Innocent.enim.  i .excomuni- 
cauit  Arcadium, & Eudoxiam  oberima- 
na  contra  Sandum  ChryfoRomum  co- 
mifia,  vt  patet  ex  vltimaepifiolaru  eius 
& ex  Nicephor.lib.i  3 .cap.34.idemque 
retulit  Gregor.y.lib.  8.  Regis,  c.  21.  Gre- 
gorius. 2.  Synodico  anathemate  cbfirin- 
xit  Leonem  Im  peratorem  cum  fedato- 
ribus  eius  in  euerfione  imaginum  , vt  ex 
Zonara,&  a!i)s  refert  Baroni.  Ann.  726. 
num.24.  Idemque  poRea  Gregor. 3 .co-  B 
firmauit , vt  Platina  refert.  Ide  Gregor. 

7.  Henricum  4.  Imperatorem  fiepius  ad 
monitum  excommunicauit  in  Romana 
Synodo,  vt  habetur  in  libro  3.  epifiolar, 
eius.  Epiftola quinta, 8c  decima. Illamq; 
fententiam  a fuccelForibus  Pontificibus 
&a  Concilijs  cofirmatam  erudite  defen- 
dit Cardinalis Bellarmin.  contra  Barcla- 
ium  cap.9.IdcmqueGregorius.7.inalio 
Romano  Concilio  Imperatores , Reges, 

& alios  temporales  Principes  vfurpan- 
tesinuefHturasEpifcopatuum,  vel  aliaru 
dignitatumEcclcliailicarum, vinculo  ex 
communicationis  ipfo  fado  afirinxit,vt  ^ 
habetur  lib.7  .epifiolar. poR  epifiol.  14. 
Idemque  Poloniam  propter  grauifsimu 
Fvegisdelidum  in  Sandi  Stanislai  occi- 
fionecommifium  interdixit,  vt  eft  apud 
Bar0n.Ann.1075unu.40.  Preterea  Ale- 
xand.3.Fridericum.i  .Imperatorem  ex 
comunicauit,  vt  refert  Platina  in  Ale- 
xand.3 . vbi  etiam  multa  alia  commcmo 
rat , quae  hanc  fupremam  poteRatem  in 
Pontifice  odendunt.  Pollea  Innocen. 
lll.Othoncm  quintum  Imperatorem  anathe 
mate  notauit,vt  ait.  Piati. in  vita  eius.Gre 
gor.  Nonus,  2.  Fridericum.excommu- 
nicauit,vt  habetur  ex  cap.  .Ad  tApojioli-  p) 
cce,  defentent.Sc  re  iud.in  tf.Ioannes  de 
nique.  22.  Ludouicum  Bauarum intru- 
fum  Imperatorem  excommunicauit,  vt 
late  refert  Albcr.  Pighius.  lib.de  Vifib. 
Monar.cap.  1 4.P  raeterea  potefiate  hanc 
in  Ecclefia  fupponit  Concilium  Latera, 
fub  I nnoc.  3 . cap.  3 .cum  iubet , vt  fi  ne- 
cede  fu  erit, per  cen  furam  EcclefiaRicam 
compellantur  feculares  potefiates,  qui- 
bufeumque  fungantur  offici)s,vt  pro  de 
fenfione  fidei  publice  iuramentum  pr£- 
ftcnt,<Scc.  Quae  forma  ferendi  cenfuras, 


quae  Reges,Imperatores  coprehcndant, 

frequentifsima  efi,&  non  efi  nouiter  v- 

furpata,fed  antiqua  fatis, cum  in  priuile- 

gio  quodam  conceflo  aGregor.i.mona- 

Rerio  lainfti  Medardi  inueniatur,vt  poR 

illius  epiRolas  habetur. EumqucGrego- 

ri)  loeu  refert  Alter  Gregor.  7.  idemque  Gregor. 7. 

argumentu  ex  illo  fumitlib.  8.  Regifir. 

epiR.2i.adHerimetenfem. 

Bafilius  etiam  Imperator  eandem  in 
Pontifice  poteRatem  fupra  Imperato- 
res in  Odaua  Synodo  adion.  6.  con- 
feifus  eR, dicens,  Nicolaus  Fapa  cum  San 
Ha  Romanorum  Ecclefia  anathema  pronun- 
ciauit  contra  re ff  entes  huiujmodi  decreto, 
atq j jententix,  Hoc  autem  nos  ohmjcientes, 
ey  pauentesiudicium  anathematis  promul- 
gari,ohfecundarc  Sjnodico  tudicio  Romana 
Ecclefue  necejfanum  duximus. Eandem  re- 
cognouit Philippus,  x.  Rex  Gallia,  qui 
ex  communicatus  ab  Vrban.2.&pofiea 
a Pafchali  refipuit , & Romam  pro  folu- 
tionemifit,vt  videri  poteR  lnBaron.an. 

1 1 00. & 1 1 01 . Eande  agnouit  Ludouic.  Baron» 
Rex  Galliae  cum  adAlexandrum  3 .feri- 
pfit. enixe  poRulans,vt  contra  Regem 
Angliae  pro  morte  Sandi  Thome  Can- 
tuarienfis  poteRatefua  vteretur.Et  Fien 
ricus  ipfe  Rex  xAnglR  refiRerenoneR 
aufus,  & poenitentiam  a Pontifice  impo- 
litam humiliter  fufeepit , vt  Platina  re-  Platina . 
fert.  Simile  exemplu  refert  Petrus  Ble-  Pef.  Blej \ 
fens,epifi.  14).  de  Elconara  AngliaeRe 
gina,  qu£  in  defenfionefuam  , Se  filij  fui 
iniufie  a Rege  Gallie  in  carceredetenti 
auxilium  Summi  Pontificis, & vfum  fpi 
ritualis  gladij  contra  Regem  pofiulauit. 

Denique  eandem  poteRatem  inPontifi- 
ceagnofcebat  Rex  Anglie , qui  Regem 
Galliae  ad  Innocent.  3.  detulit,  vt  eu  cor- 
riperet, &fi  ipfum  audire  nollet, excom- 
municaret, vt  ex  cap.  Nouit.de  Iudicijs  Cap.A'o- 
colligimus , vbi  pontifex  habet  illa  ver-  wR.de  Iu* 
ba,  Non  intendimus  indicare  defeudo. Et  in  dit. 
f ra . Sed  decernere  de  peccato, cuius  ad  nosper 
tinet  fine  dubitatione  cenfura , quam  in  que' 
libet  exercere pojf iimus,  & debemus N ndc 
de  eodem  Innocen. 3.  refertMatt.Parif.  Matt.Pa - 
ann.  r 204.Ioannem  AnglR  Regem  ex-  rif. 
communicafie , & regnum  ipfum  inter- 
dixiffe.  5). 

Quapropter  ipfe  etiam  Marfil.  Padua  A\or.i.p . 
nus,  vt  referunt  non  eR  aufus  negare,  Inf.lib.s. 
poffe  Pontificem  coercere  Principes,  & cap.  19. 

Reges 


sSS  Lib.j.T>e  Trimatu  Summi  Tontificis. 


IO. 


Reges  prarfertim  haereticos  per  cenfuras 
EcdcliaPicas  excommunicationis,  vel 
etiam  interdidi,  fed  negauit,  poile  vite- 
ruis  contra  illos  procedere.  Et  Rex  Iaco 
hus  in  defenfione  fui  iuramenti  fidelita- 
tis non  tam  acriter  videtur  refiitere  po- 
tePati  excommunicandi , quam  tempo- 
raliter puniendi, ideoq-  hoc  maxime  titu 
lo  illud  iu ramentum  defendit , quoa  per 
illud  non  cogat  fubditos  abiurare  potefta 
tem  Pape  ad  excomunicandum  i\egem, 
fed  io  Ium  ad  priuandum  illum  RegioDo 
minio,  ac  potePate.  Exiftimat  enim  vt 
in  Praffat.pag.i  i.dicit ,Abdicandoru  Re 
gu  ius  nullo  legitimo  titulo  Pontifici  quxfitu 
eJJe.Et  hanc, quam  vocat,  imuflam  Papam 
yJurpationem)&'  yiolentiamfeculare  exco- 
mumcationis,qux  fpiritualis  cenfura  ejl , lon 
g e,Uteq}  excedere.  Ex  quibus  verbis  fatis 
conflat, non  ita  fpiritualem  cenfuram,fi- 
cut  temporale  coercitionem  aduerfari. 
SupereP  ergo,  vt&  contra ipfum,& 
fi  cantem-  contra  Marfilium,  <5c  alios  vlterius  pro- 
p orales  re-  cedamus, eandemq;  Pontificis  potePate 
ses  poenis  ad  coercendos  Reges  temporalibus  poe- 
eriam  repo  nis,ac  regnoru  priuationib9,  quando  nc- 
ralibus  pu-  cefsitas  poifulat,extendi  polle,  openda^ 
mre,ofteu-  IlluSiQuo<J  eodem  fere  difcurfu  ex  eifde 
Scripturae  locis  fufficienter  fieri  potefl. 
Nam  ChriPus  Dominus  dedit  Petro, & 
fucceltoribus  potePatem  corrigedi  om- 
nes ChriPianos,  etiam  Reges, & confe- 
quenter  fi  inobedientes, atque  incorrigi- 
biles  fint,  eos  coercendi, ac  puniendi,  fed 
hancpotePatem  non  limitauit  ad  cenfu- 
ras EcclellaPicas;  ergo  necpotep  a no- 
bis,vel  ab  aliquo  Ecclefif  Principe  limi- 
tari , fed  ad  ipfummet  RomanumPonti- 
ficem  pertinet  decernere,  & determina- 
re poenam  conuenientem  iuxta  occalio- 
nem,vel  necefsitatem  occurrente. Prio- 
rem propofitione  fatis  iam  probauimus, 
poPeriorem  autem  ex  verbisChriPi  f^- 
pe  addu£tis,&  reftc  perpenfis  oPendere 
poPumus. Nam  verbum  ChriPi : Pafce 
oues  meas,  indefinitum  eP,  vnde  quate- 
nus in  verbo  pafcendi  includitur  etiam 
potePas  coercendi , quae  in  omni  PaPo- 
re  neceffaria  ep, talis  potePas  non  defini 
tur  ad  cenfuras, fed  relinquitur  determi- 
nanda ad  modum  poenae,  feu  coercitio- 
nis per  prudentiam, & iuPitiae  equitate. 
Nam  quilibet  PaPor  habet  pote Patem 
ad  coercendas  oues,non  fecundum  deter 


- B 


cuuu 


A minatum  modum,  fed  prout  fuerit  con- 
uaiiens,<3c  expediens  ouibus. 

Deinde  hoc  etiam  colligimus  ex  alijs 
ChriPi  verbis: Qnodcumque  hgaueris, nam 
illa  etiam  generalia, & indifferentia  funt. 
Quod  fi  quis  dixerit  Matt.18,  fuiile  de- 
clarata, & determinata  ad  ligamen  cenfu 
ix.  Reip«demus,declaratuibiefieinilla 
generali  poteftate  ligandi  includi  exco- 
municationis  vinculum , non  tamen  ad 
illam  folam  poenam  imponendam  pote- 
ftatem  illam  limitari.  T uni  quia  nulla  ta 
lis  limitatio  ex  illo  contextu  colligitur, 
tum  etiam  quia  licet  ibi  folius  excom- 
municationis facta  fit  mentio,  nihilomi- 
nus aliae  cenfurx  fub  illam  potePate  ca- 
dunt, vt  interdiftum  ,fufpenho,  & alis 
item  EcclefiaPicx  poene.  Imo  etiam  viu 
culum  praecepti,  & legis  fub  illa  potelfa 
te  includitur; <5c  ex  vitaliumverborupo- 
tcPas illa  vt direftiua eP,non determina 
tur  ad  hunc  modum  directionis  per  per- 
fonale  praeceptum,  vel  per  Pabilem  lege 
hoc, vel  illo  modo  obligantem, fed  omne 
conueniente  directionem  indefinite  co- 
pleffitnr.Idem  ergoePdecoaffione.Et 
ita  ex  illo  loco  colligit  hancpotePatem 
q Innoc. 4.  cum  Concil.  Lugdun.  in  cap. 
Ad  Apojlolicce,  de  Sent.-Sc  re  iud.in  6. 

Praeterea  potePatem  hanc  adumbra- 
tam effe  in  facto  Petri, ad  cuius  increpa- 
tionem Ananias,  eiufque  vxor  mortui 
funt,indicatBedalib.  3,  in  Lue,  cap.40. 
dicens,verbis  ApoPoli  Petri  A nati  iam. 
& vxorem  eius  cecidiffe , quia  expedie- 
bat in  nouo  etiam  tePamento  fieri  inter 
dum, licet  rarius, tales  vindiftas  ad  alioru 
correftionem , Etinlib.j.de  Mirabilib. 
SacraeScript.cap.vlt.dicitur  nomine  Au 
guPini,  id  facium  effe,  vt  Apojlolica  an- 
thoritas  quanta  ef]et,ojhnderetur , & quam 
D magnufuifj  et  peccat  nm,&yt  ac  teri  illo  exe 
pio  c attigar  entur.  Clarius  Gregor,  libr.  1. 
epiP.  24.  traftans  de  munere  PaPoris, 
& de  benignitate , & feueritate , ac  zelo 
iuPitix,queni  requirit, Petrum  in  exem 
pium  adducit,  dicens ,Hinc  ejl  namcj;quotl 
Petrus  autbore  Deo  SanttxEcclefue  Princi- 
patum tenens,  d bene  agente  Cornelio  immo- 
deratius fe  yenerari  recujauit,&‘  cum  Ana- 
nue,&  Saphir ce  culpam  reperit,  mox  quanta 
potentia  fuper  exteros  excreuijjet , ottendiu 
Verbo  namque  eorum  yitam  perculit , quam 
/piritu  jcrutaute  deprehendit , & fummumfi 

u 


xx. 


Refdlituf 

eailiooyz 

dam. 


Ck.lMfi, 


II. 

Ex  fadn  S. 
Petri  iifim 
colligkui'. 
Bdd. 


Gregor. 


Sd«c*  Paulo 

jojirobarar 

i.  Cor. 

: 

2 


|«i#. 


B 


Jhphil. 

mk. 


14* 

Posti 
^ cande 
Nte  c5 
■fl#, 


Cap.  2 3*  De  Toteftatccocrciua  * Pontificis  it? Reges.  337 

\nEc  defla  contra  peccat  arecoluit.  Itaq,  li-  A 
ect faCtd illud extraordinariu  fuerit,  & 
fpeciali  Spiritus  SanCti  inftinttu,ac  virtu 
te  tactu, nihilominus  vt  infra  ait  Grego- 
xius.  ^ elusvltioms  'vim  aperuit  potefiatis. 

JEt  eande  oftcndit  Paulus. x ,adCor.  j . 
quadofornicariuillunon  iolu  excomu- 
nicauit,red  etiam  tradiditSatance  in  inten- 
tu carnis, Vt  finitus  j aluns  fit  in  dicDomim: 
quod  enim  ait, in  interitu  carnis, clare  indi 
cat  praeter  Ipiritualc  cenfura , etiam  per 
corporale  vexatione  fuiffe  punitu , & ad 
penitentia  agenda  coa<Ru,vt  fpiritus  eius 
ialuus  fieret.  Sicqjexponit  locuilluChry 
foft.ibi  Orat. i > .dicens, ita fuilTc  illu  tra- 
ditu d^moniad  interitu  carnis,ficut  Iob, 
licet  no  pro  eade  caufa,vt  eu  flagellet,  ait, 
malo  vicere,  aut  morbo  alio.  1 heophi.  Vt 
morbo  eu  maceret , tabefeere  faciat , An- 

felm. etiam  licet  alia  expolitione  adiugat 
in  hac  magis  perfiflit.  Na  in  fine  cap.24. 
explicans  attus  virgee, id  efRApoftolics 
po  teflatis  ad  coercendu  ait , Alios  excomu 
meando , alios  dure  increpando,  alios  corpo- 
raliter (vt  decet  patrem)  flagellando. Et  po- 
ftea  c.  > . interitu  carnis  fignificare  dicit. 

Valida  corporis  affiiftionem  per  diabolu  fa - 
(VI.  Refertq;  habuifle  Apoftolu  poteffa-  Q 
tem,  vt  fiquem  cxcomunicaf]  et, fatim  ille 
corriperetur  a diabolo, & vexaretur  quadiu 
& quantum  ^ ipoftolus  vellet.  Qui  modus 
vexationis  lingulare  virtute  quafi  execu 
tiua,vel  doemonis  imperatiuam  require- 
bat,qua?  comuniter  alijs  116  datunfed  ni- 
hilominus fupponit  iurifdictione  ad  co- 
gendum non  fola  excomunicatione,  fed 
etiam  modis  alijs. Eandemqjexpofitionc 
fignificat  Pacian.  in  Par^neli  de  Poenit. 
dum  ex  illo  loco  colligit , neceflaria  elfe 
interdum  corporis  poenam , & afflictio- 
nem,&fimiliterAmbrof.lib.i. de  P^nit. 
cap.i  2. quatenus  cum  afflictionibus  Iob  D 
illum  interitum  carnis  cdparat , ficut  fe- 
cit Chryfoflomus.  Igitur  iuxta  hanc  Pa 
tru  expofitione  ex  illo  loco  habemus  Ec 
defiaftica  correftione,  & vindifta  no  in 
fola  fpirituali  ccfura  fiftere,  fed  etia  inter 
du  in  corporis  afflictione,  ac  proinde  Pa 
flores  Ecclehae  temporali  punitione  in 
ordine  ad  fpirituale  bonum  vti  poffe. 

Secundo  poffumus  veritate  |hanc  au- 
thoritate,  <Sc  praxiEcclefiae  offendere. 

Nam  ex  his  Pontificibus,  quos  Impera-1 
tores,&  Reges  excgmunicalfe  diximus. 


Gregor. 2. Romam  cu  tota  Italia  a Leo- 
nis imperio  recedere  fecit , vt  ex  1 heo- 
pbane  refertBaronius  Ann.730.  n.3,  & 
4-Idcqj  tribuit  Gregor. 3.  Sigebertus in 
Chronie. ann. 73 1 . dicens,Lconem  Impe- 
ratorem erroris  redarguit, 6r  populum  Roma 
num ,&  veftigaha  Hejferice  ab  eoauertit. 
Gregorius  autem.  7.  Hernicum.  4.  dmi- 
pevio,  & regno  priuauit,  vt  conflat  ex 
fententia  fupra  citata,cuius  haec  funt  ver 
ba , Beate  Petre  Apofiolorum  Princeps , in- 
dui a, qucsjo, aures  tuas  nobis.  Et  infra. Hac 
it  aefl  fiducia  fretus  pro  Ecclefue  honore,  esr  de 
fenfione  exparte  ommpotemis  Dei  Patris, 
& l ihj,  & Spiritus  Santli  per  tuam  pote fla 
tem,eV  authontatcmHenrico  RegifihoHe- 
rici  Imperatoris , qui  contra  tuamEulefiam 
inaudita  fuperbia  infurrexit , totius  regni 
Teutonicorum , & Italice  gubernacula  con- 
tradico,& omnes  Chriftianos  d vinculo  mrx 
menti, quod  fibi  fecere,  Vel  facient,  abfoluo , 
tv  vt  nullus  ei  ficut  Regiferuiat , interdico. 
SimiliterInnocen.3.0thone,queexcb- 
municauit,  impenj  titulis priuauit ,vt  ait 
P latina. Ite  Innoc.  4.  in  Conc.Lugdun, 
Fridericiu  fecundu  Imperatore  a Grego. 
5».iam  excomunicatu,  imperio  priuauit, 
non  folu  fubditos  a iuramento  fidelitatis 
abfoluens,fed  etia  ~4. uthoritate  Apofiolica 
firmiter  inhibendo , ne  quifqud  de  ccetero  fibi 
tanqua  Imperatori, vel  Regi  pareat, evwte- 
dat.  Et  excomunicationis  cenfura  ipfo 
facto  ligado  eos,  qui  deinceps  illi  tanqua 
Imperatori, vel  Regi  cofiliu,  v cl  auxiiiu 
prefliterintjfeu  fauore.TandeClemes  6. 
LudouicuBauaru,qui  iniqueimperiu  oc 
cupauerat,  ia  a predeceflorib9  fuis  exco- 
municatu impcriodeiecit,aliuqflegitimu 
Imperatore, nimiru,Carolu.4.eligifecit. 

Pr^ter  h aec  aute,qua?  ad  Imperiu  fpe- 
£tat,in  Regno  Gallia?  Zacharias  Papa  in 
fimili  cafu  titulu  regni  aChildericoRege 
in  Pipinutranflulit,vt  eftapud  Grego: 
7.1i.8.Regiftri.epift,2i.c.^/i«x.i  J.q.6^ 
Baron.ann.7  fx.inprinci.&ann.  841  .n. 
3 .Vbi  etia  refert  mutatione  faCta  in  reg- 
no Galliz  tepore  Lotharij  Imperatori;, 
&Ludouici,ac  Caroli  fratru,qui  authori 
tate  freti  Epifcoporu,  regnu  inter  fe  diui 
ferut,&Lothariu  ob  fua  fcelera  illo  priua 
rut.Bonifacius  etia  8.  Philippu  Pulchru 
Galliae  Regem  regno  priuatum  declara- 
uit,  & illa  occafione  Extrauagant.ICrcdW 
Sanciam, de. Maiorit.  & obedient. edidit, 

Ef  & 


Creg.2. 

Baun. 

Vide  Sigp- 
ni.lib.  3.  de 
RegQ.icali^ 
a n.  716. 
Sigebcrt. 

C regor. 


5.  Innoc . 3 . 


Cap.  Ad 
Apofiolicce 
de  fent.& 
reiudi.  in 
6. 

Platina. 

Innoc.4. 


Clemens. 


% dchar.pa 
pa. 

Gregor.  7. 
Baron. 


Bonifa. 


Amil, 


Jnnoc.  3 
Polyd. 


1 6. 

Coc.  Lug. 
Coc.  Late . 


'S44- 


Liher  3.  De  Primatu  Summi  Pontificis. 


& refert  Aemilius  in  vita  eiufdem  Phi- 
lippi,G regor,  item.7.  quando  P oloniam 
propter  Stanislai  interfectionem  inter- 


dixit, Regem  Bonislaum  regno  pnua 


uit,  tefte  Croinerio  lib.4.  rerum  Polo- 
nie.  Inligne  vero  exemplum  in  ipiamet 
Anglia  habemus  in  Ioanne  Rege^quem, 
cum  ingentia  crimina  contra  Religione, 
Sacerdotes, & alios  innocentes  commit- 
teret,& ab  Inno.  3 .fae  pius  admonitus, vt 
inobediens , ac  pertinax  refipere  nollet, 
fed  potius  quotidie  deterior  fieret,  idem 
Innocentiuspofl  magnam  cumPatribus 
confultationem  ( vt  Polydorus  ait)  Re- 
gia dignitate  abdicauit,populofq;  illi  fub 
iedlosiureiurandoabfoluit,  & Chriflia- 
nos  Principes  de  ea  re  certiores  fadlos, 
vtloane  tanqua  Eccleliae  hofle perfeque 
rctur  admonuit. Qua  fentetia  deterritus 
loannes , & imminentis  periculi  timore 
perculfus,tande  iurauit,  fe  Potificis  arbi 
trio  flatu  rum,&diadema  capiti  ademptu 
Pandulpho  Potificis  legato  tradidit  nun 
quam  id  ipfe,aut  heredes  accepturi,  nifi  a 
Potifice  Romano. Hec  Polydor»  lib.  r f . 

At  vero  hgc  omnia,  & fimilia  no  teme 
re, nec  in  angulo, fed  aliqua  ex  illis  in  Co 
cilijs  frequentifsimis,&  aliquado in  gene 


nerali , vt  in  Lugdunenfi  acia  funt.  Et  in 


B 


confpedu  totius  orbis  Chrifliani,  a quo 
approbata,&  executioni  madata  fuerutj 
ergo  incredibile  efl,  fui  Rea  dius  vfurpa- 
t£,  & no  verat  poteflatis.  Accedit  Coc. 
Lateranenfe  fub  Innoc^.cap.j.eandem 
poteflatem  fupponere,diccuSj  Si  Dns  te - 
p oralis  monitus  ab  Ecclefia  terramfua  purga 
re  neglexerit  abhcereticafaditate,per  me - 
tropolitanu  excomunicetur . Et  fijatisfacere 
neglexerit  intra  annu , fignificetur  hoc  Sumo 
Pontifici, yt  ex  tunc  ipje  yafallos  ab  eius  fi- 
delitate denunciet  abfolutos  terram  expo- 

nat catholicis  occupandam, &c . Ex  quibus 


omnib9  tale  cocluditur  argumentu.  V ni 


D 


uerfalis  Ecclefia  errare  non  potefl  in  his, 
quae  ad  fide,  & mores  pertinent , fed  vni 
uerfalis  Ecclefia  confenfitinhuiufmodi 
fadlis , & illa  probauit  tanqua  confenta- 
nea  diurno,  & naturali  iuri,  &fimiliter 
approbatleges  canonicas  imponetes  hu- 
iufmodi  penas Principibus  teporalibus 
propter  grauifsima  fcelera,  & contuma- 
cia in  illis, maximeqj  in  h^refi,  ergo  tam 
eflcertu,po(Tc  Potifice,  coercere, vel  pu 
ni  re  Principes  teporales  his  p^naru  ge- 


neribus,quam  efl  certu,  non  polft  Ecde 
fiam  in  fide,&  moribus  errare. 

T ertio  declaratur  ratione  h^c  veritas, 
na  duplici  titulo  erat  necelfariahecpotc» 
flas  in  fupremo  capite,&  Pallore  Eccle- 
flae,fcilicet,&  propter  ipfos  Imperatores 
feu  Reges,  ac  quofuis  teporales  Princi- 
pes, propter  populos  illis  fubietlos. 
Priori  titulo  necefiariaefihecpotdlas, 
vt  pofiitPontifex,vel  rebellePrincipem 
corrigere, &emendare, vel  etiadigne  pu 
nire.  Vtruqj  enim  ad  Pallore  pertinet: 
fepe  aute  contingit, vt  fol£  cenfurs  ad  il- 
los effectus  no  fufficiant,  vt  diuturna  ex 
perientia  fatis  oflenditj  ergo necefiario 
dicendu  efl  Chr i fiu  V icario  fuo  hanc  po 
tefiate  contuliffe,  cu  non  miniis  illu  con* 
flituerit  Pallorem  ChriflianoruPrinci- 
pu,quam  caeter?  Chrifiian^ plebis. Quo 
circa  quod  ad  priore  titulu  attinet,  quan 
do  vel  folu,vel  prlcipaliter  agitur  de  eme 
datione  P rincipis, qui  peccauit, folet  ma- 
xime Potificescenfura  vti , quia  illa  eft 
propria  medicinalis  pena,  de  quaioquu- 
tus  efl  Chriflus  Matt.i 8.  Quodfi  cotin 
gat,Principe  per  cenfura  corrigi, & eme 
dari,non  folet  Ecclefia  ad  rigorosa  vindi 
dia  per  graues,  8c  publicas  poenas  contra 
eos  procedere, potefi  tamen,  & folet  p^- 
nas  aliquas  iniungere , tu  ad  refarcienda 
dana,  fi  quae  forte  ab  eis  illata  fuerunt, tu 
etia  vt  tam  Deo , quam  vniuerfa:  Ecdc- 
fiae  aliqua  fatisfadlione  tribuat.  Nam  re- 
farcire  dana,&  illatas  iniurias  recopenfa- 
re,no  tam  effp^na,qua  reflitutio  qu^da, 
& debiti  folutio,  quauis  coadlioad  illam 
facienda,potcflatem  fuperiore  requirat. 
Praeter  hanc  vero  recopenfationeexiu- 
flitia  comutatiua  debita,  ratio  comunis 
boni,&  iuflitie  legalis  po£lulat,vt  aliqua 
p^na  in  vindi  dia  delidli  ad  Ecclefiae  fatis- 
faclione,  & alioru  exeplu,  & timore  ad- 
hibeatur. Quado  vero  no  obllante  cefura 
Rex  cotumaxefl,  & incorrigibilis  in  dc 
liilo,  tuc  grauiores  p?ne  adhiberi  debet, 
& huiufmodi  sut  fere  omnes  cafus  fupra 
enumerati,  vtnotauit  D.Thomas.j.lib, 
de  Regimine  Princip.cap.  10. 

Et  cofirmari  potell  haec  pars,  quiacir 
ca  alios  fideles,  feu  Chriflianos baptiza- 
tos  habet  Ecclefia  potefiate  nonfoluad 
coercerdu  illos  per  cenfuras  ad  emenda- 
tionem delidli,  fed  etia  ad  vindicada  deli 
dia  comiiTaper  alias  penas  teporales,  vel 

corpora- 


17. 

Raiott 

couiqos 


Ak,  li. 


». 


j).TW 


Coafirnu1 

do. 


Cap.  2j*De  Tot  e fiat  e coerciua  "Pontificis  in  R eges,  jj  p 


Cap.  Ad 

(klinda. 


Potedaste 

1'  aliouspj 

punit  di 
tiitcclelie 
Wceflaria, 


Taciti  eua- 
fcptscln. 

dittll, 


corporales fecudurn  modu  accommoda-  A 
tum  Ecdehaflico  iudici,&  Paftorijergo 
eandem  poteflatem  habent  legitimi  Ec- 
deliae  Pndati,&  maxime  Summus  Pon 
tifex  in  Principes  temporales  etia  fupre 
nios.Aifinnptum  ex  perpetuo  vluEccle 
lixmanilellum  eftfloient  enim  canones 
imponere  pecuniarias  poenas  interdum 
vicp  ad  bonorii  confifcationc. Interdum 
etia  iniponiit  p^nas  corporales  citra  vit£ 
autmembroru  periculum, vt  eft  flagella 
tionis  p£na,  interdu  etia  vfq;  ad  danatio- 
nead  triremes,  St  quando  neceflaria  eft 
pena fangumis,licet  Ecclefiaftici  iudices  ^ 
illam  ferre  no  foleant  propter  (fatus  de- 
centia, poliunt  reu  comittere  iudici  fe- 
culari,ei  prxeipiendo,  vt  fecundu  legum 
aequitatem  illu  puniat.  Quae  omnia  ma- 
xime polTunt  in  crimine  haerefis  cofide- 
rari,Hcretid  enim  non  folu  ab  Ecclefia 
excomunicatur,  «Scalijs  fpiritualibus  af- 
ficiuntur poenis , fcd  etia  bonis  omnibus 
teporalibus  priuantur,non  folii  per  leges 
Imperatorii  ,fcd  etiam  virtute  canonu. 

Ac  deniqj  fi  vel  contumax  fuerit,vel  re- 
lapfus,  per  leges  Imperatorii  capite  pu- 
nitur, per  canones  aute  fecularis  iudicis 
arbitrio  relinquitur ,recepturus  pro  qua 
litate  facinoris  vltionem,  iuxtacap.  Ad  q 
obolendam,  de  Hatret.cum  fimilibus. 

Has  autem  poenas  effe  iuffifsimas  Ec 
delite  vfus  fatis  conuincit,  & defendit 
optime  Auguft.epift. 48.  & 50.  «Sc lib.3 . 
contra  epilf.  Parmeni.cap.2,£lTeautem 
necefifanam  in  Ecclefia  Chrifti,  vt  ab  illo 
elf  inftituta,hanc  poteflatem,  ratio  con- 
uincit , quia  fi  Ecclefiae  fubditi  non  pof- 
fentper  huiufmodi  poenas  coerceri,faci- 
le  fpirituales  contemnerent,  & plurimu 
fibi,  acalijs  nocerent.  Nam  vt  dicitur 
Prouerb.29.  puer,qui  relinquitur  yolunta 
tifuce , confundit  matrem  fuam.  Vndenon  D 
effet  res  Chriffiana  conuenienter  infti- 
tuta,  nec  illi  elfet  fufficienter  pronifum. 

Imo  haberet  poteflatem  cogendi  rebel- 
les, qui  cenfuris  obtemperare  nollent. 

Nec  fatisfacict,  qui  dixerit,  fatis  efle, 
quod  in  Chriftianis  Principibus  tempo- 
ralibus fit  haec  poteffas , tum  quia  etiam 
ipfi  Principes poflunt  delinquerc,&  cor 
redione  indigere,  vtiam  dicam.  Tum 
etiam  , quia  vindicia  malefa&orum  per 
fcfoliim  pertinet  ad  ciuilesMagiffratus, 
quatenus  politico  fini , St  paci  Reipubli- 


cae,  St  iuftitiae  humante  contraria  funt; 
coercere  autem  illa  vtfunt  religioni,  <5c 
faluti  animae  contraria, per  fe  Ipedatad 
fpirituale  m poteflatem,  & ideo  ad  iliam 
maxime  pertinere  debuit  faculttjs  vten- 
di  temporalibus  poenis  ad  talem  corre- 
Hionem , vel  per  (e  (e  illas  inferendo,vel 
tcporalis  brachij  fninifterio  vtedo,vt  om 
nia  decenter,ordinate,&;  efficaciter  fiat. 

Superefl,  vt  priorem  illationem  pro- 
bemus, nimirum,  fi  in  cteteros  fideles 
inferioris  ordinis  poteflatem  iftam  ha- 
bet Ecclefia , etiam  in  fupremos  tempo- 
rales Principes,  in  Petro  maxime  , St 
fucceflbribus  eius  eam  accepilfe. Proba- 
tur ergo  confecutio  ex  principio  fupra 
pofito,quod  hiPrmcipes  tamluntoues 
Petri , quam  reliqui  omnes,  neque  tem- 
poralis dignitas , vel  potentia  eos  reddit 
immunes,feu  a tali  poteflate,  vel  poena 
exemptos,  quia  neque  ex  Chrifti  verbis 
neque  ex  aliquo  alio  principio, vel  ratio- 
ne colligi  poteft  talis  libertas , feu  poti- 
us peccandi  licentia.  Quin  potius  mul- 
to magis  neceflaria  eft  in  Ecclefia  pote- 
ftas  haec  ad  coercendos  huiufmodi  Prin* 
cipes  , quam  eorum  fubditos . Primo 
quidem  quia  ipfi  liberiores  funt , St  ita 
facilius  labuntur , St  femel  lapfi  diffici- 
lius corriguntur.  Deinde  quia  Principu 
peccata,  praefertim  contraria  fidei, & re- 
ligioni , perniciofiora  funt , facile  enim 
fubditos  ad  fui  immitationem  pertrahut, 
vel  exemplo , vel  beneficijs , ac  promif- 
fionibus , vel  etiam  minis,  ac  terroribus. 
Propter  quod  merito  dixit  fapiens  Ec- 
clefiaftici. capite  decimo,  Rex  injipiens 
perdet  populum  fuum.  Nam  qualis  efl  retfor 
duitatis , tales  & habitantes  in  ea.  Quod 
etiam  dmfti  ratione , St  experientia  Phi- 
lofophi  docuerunt,  vt  Cicero  ex  Plato- 
ne libro  primo  Epift olarum.Vnde  idem 
Cicero. libro  tertio  de  Legibus  refle  etia 
dixit , Vitiofi  Principes  non  folum  yitia 
toncipiuntipfi  , fed  etiam  ea  infundunt  in 
duitatem.  Denique  quia  Principes  gra - 
uiiis. qudm  cateri  delinquunt , & ideo  etiam 
per  Paflores  fuos  grauius puniri  debent , vt 
de  ipfifmet  Palloribus  dixit  Gregor,  in 
Paftoralnpart.  tertia,  capite  quinto,  & 
refertur  a Nicolao  Papa  contra  Lotha- 
rium  Regem  Gallie  in  Epift.  ad  eunde. 
St  refertur  in  cap .Puecipue  1 x.  q.3  - 

Atq;  hinc  tadem  facile  oftendi  poteft 
jrf  2 alius 


20. 

Non  magis 
eximuntur 
Reges  a yr£ 
d icia  ^otei- 
tate  coetci- 
ua  Pontifi- 
cis,qua  c£- 
ceri. 


EcckfiaH. 


Cicero. 


Greg. 

Nicvl.Pa 


xx. 


Claudia n. 


22. 


Etia  fi  P o- 
tifex  R.cge 
ethicu  yiioi 
rcoecjueaCj 
poteft  fide- 
les (ubdiios 
ab  ei  us  do- 
minio libe- 
rare. 

D.  Tbam. 
i .Cor. 6. 


Gregor. 


34° 


Lib.  3.' ~De  Primatu  Summi  Pontificis, 


alius  titulus  huius  potellatis  inReges,ni-  A 
mirum,  propter  defenfionem  fubdito- 
ruui , nam  ad  Paftorem  non  folum  fpe- 
ftat,  oues  errantes  corrigere,  vel  ad  oni- 
le  reuocare  , fed  etiam  lupos  arcere  , & 
ab  hoitibus  defendere, ne  extra  ouile  tra 
hantur,  <Sc  pereant:  fed  iniquus  Rex  pre 
fertim  fchifmaticus , 5t  haereticus  fubdi- 
tosconftituit  in  magno  periculo  perdi- 
tionis, vt  ex  proxime  dictis  notum  fa- 
ftum  eft, & ideo  Claudianus  dixit;/2eg/i 
ad  exemplum  totus  componitur  orbis, Mobi- 
le mutatur  femper  cum  Principeyulgus.  Er- 
go ad  Pontificis  munus  fpectat,fubditos  g 
hgreticfivelperuerfi  Principis  defende- 
re, «Sc  ab  illo  euideti  periculo  liberare, er- 
go Chriftus  , qui  bene,  & optime  omnia 
fecit, & inftituit,hanc  potelfatem  Petro 
contulit, eaq;  fub  verbo  Pafce,8o  fub  po- 
teftate  ligandi,  & foluendi  coprehendit. 
Ergo  per  illam  poteft,&  tale  Principem 
dominio  fuo  priuare,6carcere,ne  noceat 
fubditis,&  hos  a iurameto  fidelitatis  fol- 
uere,vel  folutos  declarare,  quia  illa  con- 
ditio in  taliiuramento  femper  intelligi- 
t.ur  inclufa. 

Qui  titulus  D.Thome,&  probatis  Theo 
logis,  tam  grauis,&  efficax  vifus  eft , vt  Q 
per  fe  folu  s fu  fficiat  ad  priuandu  Regem 
infidelem  dominio, & potellate  fupra  fi- 
deles,etiam  fi  prior  ratio  vindi£tae,&  iu- 
ftae  punitionis  celfet.  Nam  iuxta  Pauli 
doctrinam  , de  his , qui  foris junt,  Ecclefia 
noniudicat.Vnde  colligunt  ijdemTheo 
logi , non  poife  Pontificem  punire  Re- 
gem ethnicum  non  baptizatum  propter 
infidelitatem  .vel  alia  peccata.  Et  nihilo- 
minus fi  habeat  fubditos  fideles , poteft 
eos  a fubieftione  illius  eripere  propter 
morale, & euidens  euerfionis  periculum, 
vtdocet  D.Thom.2.2.  q.io.  art.io.  Et 
colligitur  ex  Paulo.  1 .ad  Corin.iS.  repre  D 
hendit  enim  fideles,  quod  apud  infide- 
les iudices  litigarent , fupponitque  poffe 
Ecclefiam  creare  iudices , qui  inter  fide- 
les etiam  in  teporalibus  iudicent,  nead 
infideles  ire  cogantur  , & ad  hoc  fuaden- 
dii  ait,  Nefiitis,  quia  & .Angelos  indicabi- 
mus , quanto  magis  fecularia?  Quae  verba 
allegat  Greg.li.7.epift.2T . & ex  illis  in- 
fert.Gfi  ergo  aperiendi, claudendi^  coeli  da 
ta  eft  potefias,de  terra  iudicare  no  licet?  Ab- 
fit.  Hinc  etia  coiux fiddelisfeparari  po- 
teft a coniuge  infideli,  fi  cu  illo  no  pofsit 


fine  iniuria  creatoris  habitare,  iuxta  do- 
«ft rina  Pauli.  1 .ad  Corint.7.£t  ex  eadem 
radice  fihj  baptizati  a patrii  infideliupo- 
tellate,&  coiortio  liberantur,  ne lliorii 
iteru  inuoluatur  erroribus , vt  dicitur  ia 
Concil.Toletan.4.c.  jp.  Ergo  fimili,  vel 
maiori  ratione  priuaturRexChriffianus, 
feu  fubditus  Eccleliae  ratione  baptiiim, 
poteftate,&  dominio  in  valfallos  iuos;er 
go  titulus  eft  per  fe  fulficies,vt  pofsit Po 
tifex  in  hos  Principes  animaduertere, 
eofqjregnis  lure  priuare,&ad  hoc  vf,  gla 
dioalioru  Principii,  vt  ita  gladius  fit  fub 
gladio,vt  ad  propugnandam,  & defende 
dam  Ecclefiam  mutuo  iuuentur. 

Pollem  hoc  loco  alios  titulos  expli- 
care, cofirmare,ac  defendere,quibus  po- 
teftRomanus  Potilex  circa  teporaliaiu- 
ftis  ex  caufis  difponere,vt  fecit  in  trasla- 
tione  Imperij , <Sc  in  inftituendo  modo 
electionis  Imperatoris,  & in  eiusadmini 
ftratione , cu  vacat, & in  ali  js  etia  calibus 
in  teporalibus  caufis  ius  dicendo:  veruta 
men  nec  huiufinodi  operis  breuitas  haec 
omnia  profequi  per  mittit, nec  intentio- 
ni noftrae,ac  inft  ituto  neceftaria  funt,  & 
ideo  ad  alios  authores , qui  haec  eruditif- 
fime  difputarunt, lectorem  remitto. 


C A P V T XXIIII. 


Coc.Tok 


Obietfionibus  contra  dottrinam [uperiorm 
capitum  ex  Scriptura  petitis  occurritur. 


VT  Catholica  doftrina,  qua  tribus 
praecedetibus  capitibus  oftedinp, 
magis  cofirmetur , neceflariu  du- 
ximus,in  fine  huius  libri  nonnullis obie 
«itionibus, quibus  poteftas  Poti  ficis  in  te 
porales  Principes  impugnari  ab  aduerfa 
rijslolet,fatisfacere  . Etquoniacopio- 
fehoc  praeftat  Cardinalis  Bellarminus 
in  vltimo  opere  cotra  Barclaiu,ideo  illas 
tantu  obieCtiones  propona,que  vela  Re 
ge  Angliae  infinuatur,veinon  nulla  diffi 
cultatem  habent,  vel  quaru  refolutio  vti 
litate  aliqua  ad  maiore  veritatis  inanife- 
ftatione  afferre  pofsit . Aduerto  autem 
(quod  in  fuperiorib9  etia  monui)  fepe  in 
his  obiectionib9  cofundi  causa  de  Prima 
tu,<ScpoteftatePotificis  in  laicos,cucaufa 
de  exeptione  clericorua  iurifdi&ione,& 
potefiatejclericoru,que  cotroiierfi^hcut 
diuerf$  sut  ita  a nobisfficut  ab  alijs  catho 

licis 


1 . 


Belum. 


Qutr  ocif’ 
diones  hic 
difc  utiiiut 


Cap»  2 ^Soluuntur  obiecHoncs  ex  Scriptura  detorta»  r 


licisauthoribus)difputatione feparatur,  A 
&ideo  6nia,quae  ad  cxeptione pertinet, 
infequentem  bbrij  referuamus,  & ibi  ob 
iettionibus  peculiariter  ad  rem  illam  per 
tinentibusfatisfacicmus.  Quia  vero  exe 
ptiopCrfoneipfiusmet  Pontificis  Sumi 
cum  eius  dignitate  diuino,  & naturali  iu- 
re  coniuncla  eff,omnifq.,fubiedtio  ad  lm 
peratores,vel  alios  Reges, illius  dignitate 
obfcurare,&minuere  videri  poteff , ideo 
praetermittere  aliqua  non  poflumus  ex 
liis  qux  contraPontificis  immunitatem, 
fummamqjab  omni  humano iudicio  exe 
ptionem  obijei  folent.Et  quamuis  fupe-  B 
rior  poteffas  Pontificis  in  Reges,<5c  Prin 
cjpe$,tam  in  fpiritualibus,quamin  tepo- 
ralibus  diff  infitis  affertiombus  quafi  per 
partes,feu  gradus  a nobis  declarata  fue- 
rit,quia  tamen  Rex  indiffimffecotraPri 
matu  loquitur, idcirco  eodem  fere  modo 
obiediones  eius  proponemus:  refpondc 
do  autem, quid  per  vnamquanq,  direfte 
oppugnetur, diftinfte  declarabimus,  atq; 
itafingula,  qux  a nobis  difta  funt,cla- 
rius,&  facilius  defendemus. 

Prima  ergo  obicdfio  ex  Scriptura  fu- 
mitur,duafque  habet  partes,vnam  fcho- 
lafticomore  vocare  poilumus  pofitiua , q 
altera  negatiuam.  Priorem  indicat  Rex 
in  Praefat.  pag. r4.  dum  in  generali  ait, 
authoritatem,&  potelfatem,quam  Pon- 
tifices fibi  in  tcporalia  Regu  iura  vfurpa- 
rut, nihil  aliud  efie,qua  ambitiofam  ty- 
rannidem  contra authoritatem  Scriptu- 
rarii: & de  eadem  dicit  pag. 2 2.  pot effate 
a Pontificibus  inique  vfurpata  cu  Scrip- 
turis pugnare.  Qure  autem  fint  hae  Scri- 
ptura? in  illis  locis  no  declarat, fed  adApo 
logiam  remittit,qua  totam  in  authorita- 
te  Regum  afferenda  impendi  fle  dicit.  In 
Apologia  vero  folum  inuenio  in  pag.2  f . 

& 1 25). quaedam  Scriptura?  teffimonia, in  j) 
quibus  obedietia  ad  feculares  Principes, 
etia  propter  confcientiam  comendatur. 
Romanor.  1 3 . cu  alijs,que  ex  nouo  teff  a 
mento  in  principio  huius  libri  fatis  a no- 
bis traftata  funt. Quibus  ibi  adiugit  mul- 
ta ex  veteri  teffamento,quae  duplicis  or- 
dinis effe  aduerto . Quaedam  enim  funt, 
in  quibus  obedientia  Principu  etiam  ini— 
quoru,  & infidelia  vel  promittitur , vel 
Jaudatur,aut  praecipitur  . vel  alio  fimili 
modo  ffabilitur,vteff  illudIofue,i.Q£e- 
tdmodu Mojfi  obedimmus  tn  omnibus }iu 


tktibiobediemus.  & illud  Ierem.^7.J/^- 
mittite  corda  yeftra  fubteriugu  ReguBaby- 
lonisieij1>& populo  eius  ferutte,vtvwatis. 
Ite  illud  adi  ungit,  quod  Exodi,  jdiiij  1C» 
rael  venia  abeundi  a Pharaone  fupplica- 
rut,&  quod.  1 .Efdr.i  .fimilem  veniam  a 
Cyro  Rege  Perfaru  impetrarunt . Et  in 
hoc  ordine  annumerari  debent  alia  teffi- 
monia  Scripturae,quae  pofteaipfe  conge 
ritjin  quibus  varijs  honoris  titulis  Regis 
dignitas  in  veteri  teffamento  declaratur, 
namRegesvocantur  filtj  altifsmi;Dij,Vn 
tti  Domini3inDei folio  fedentes,famuliDei} 
angeli  DeifafUiuxta  cor  Dei, lumina  Jjra- 
elis,nutricij  Ecclefue.  In  alio  ordine  po- 
nit fadfa  quxdam  Regum  Ifraefide  qui- 
bus cap.fequenti  dicemus. 

Veruntamen  prodicta  teffimonia  ne- 
que ad  pr^fentem  caufam  aliquid  con- 
feruntjiieque  in  fe  fpcdfata  difficultatem 
habent, vel  controuerfiam,praeter  vnum 
quod  peculiaris  cuiufdam  qu^ffionis  oc- 
cafionem  praebet:  illa  vero  quxffio  eiuf- 
modi  effjVt  tradita  veritas  ab  illius  refolu 
tione  non  pendeat,quod  per  lingula  dif- 
currendo^breuiter  declaro.  Nam  in  pri- 
mis loca  noui  teffamenti  probant  quide, 
cflein  Regibus  veram  iunfdidfionem  ci- 
uilem  a Deoipfo  originem  trahentem, 
ldeoque  Regem  conuenienti  modo  ho- 
norandum efTc,  ilfiqueefTe  obediedum, 
non  folum  ob  timorem  poen^,fed  etiam 
propter  confcientiam,quae  omnia  fecun 
dum  fidei  do&rinam  vera  effe  in  prin- 
cipio huius  libri  docuimus.  Inde  vero 
nulla  verifimilitudine  inferri  poteff  ,Re- 
ges  nullum  habere  fuperiorem  , a quo 
infpiritualibus , 6c  confequenter  etiam 
in  temporalibus  in  ordine  ad  fpiritualia, 
regantur,  & ideo  dixi, teffimonia  illa 
nihil  ad  praefentem  caufam  pertinere. 
Quin  potius  neque  fatis  ex  illis  locis  con 
uincitur , Regum  temporalium  poteffa- 
tem  ita  effe  in  fuo  ordine  fupremam , vt 
in  temporalibus  direftfc  fuperiorem 
non  recognofcat ; hoc  enim , vt  dixi,  in 
rigore  ad  fidem  non  fpedfat  , quamuis 
longe  vcrifsimum  fit,&  Scripturaefacrae 
magis  confentaneum , ficut  etiam  difpu- 
tando  offendimus. 

Neqj  priora  teffimonia  yeteristeffa- 
mepti  aliquid  amplius  probant , nam  ex 
eis  folum  habemus,  obediendum  effe 
Regi  , vel  Principi  , aut  gubernatori 
Ef  3 coai- 


I er  em,  27. 
Exod.  5". 
i.Efdn, 


3 - 

Ad  teflitna 
sia  noui  te* 
ftameci  ref" 
ponfio.  . 


4- 

Ad  reftimo 
nia  veteris 
teflantenti. 


?. 

Pre  rogati- 
ux  a Rege 
lacobo  ad- 
duftaf  expt 
duntar. 


2.£eg.  7, 


34-* 


Lib*j  .De  ^Primatu  Summi  Pontificis . 


communitatis,  vtique  in  foro  fuo  validu 
prxccptum  ferenti.  Hoc  enim  , & nihil 
aliud  obtulerunt  Iofue  fili  j Ifrael,cum 
di  x eru  nt,  Sicut  obediuimus  in  emittis  Moy 
fi,  haobeAiemus  & tibi,  tantum  fit  Domi- 
nus Deus  tuus  tecum,ficutfuit  cum  Moyfe. 
Verba  autem  Ieremiae,fi  intelligantur 
de  abfoluta  Dei  voluntate,  qua  decre- 
uit  dare  filios  Ifrael  fub  verum  Domi- 
nium, & poteftatem  Regis  Babylonis, 
ad  fummum  probant , obediendum  elTe 
temporalibus  Regibus, ficut  de  alfis  tefti- 
momjsdicftum  eit.Si  vero  folum  intelli- 
gantur de  voluntate  permifsiua  , qua 
Deus  dccreuerat  permittere  in  poenam 
peccatorum  populi  ludaici , vt  Rex  ille 
potentia fua,  & fafto  potius,  quam  iure, 
illum  populum  fibi  fubiugaret,fic ver- 
ba illa  ad  rem  nihil  faciunt , quia  non  de 
vero  Rege,  fed  de  tyranno  in  loco  illo 
fermo  eft,  cui  monentur  Ifiaelita?  fubij- 
cere  colla, no  tam  propter  confcientiam, 
quam  propter  maiora  mala  vitanda,  vt 
fubiuneta  verba  indicant  , Seruite  ei,& 
populo  eius , & viuctis,  quare  monemini  tu, 
&populus  tuus  gladio, & peflej&famel&c. 
Et  iuuat  etiam ,quod  verba  illa  difta  funt 
i Propheta,  prius  quam  populus  in  fer- 
uitutem  Nabuchodonofor  redadfus  ef- 
fet,&  ita  potius  inducebat  eos  ad  non  re- 
fiftenduin  dominationi, & potenti^  eius, 
& confequenter  ad  feruiendum  faltem 
facto,  quamuisiure  non  tenerentur.  Ea- 
demque  ratio  eft  de alij»  locis , fiue  Pha- 
rao,&  Cyrus  fuerint  veri  Reges  populi 
Iudatorum,  fiue  non,  vel  ( quod  perin- 
de elf)  fiue  populus  Ifrael  iure  tenere- 
tur veniam  illampetere  ad  difcedendum, 
fiue  tantum  de  facio  propter  potentiam 
illorum  Principum  aufi  non  fuerint,  fi- 
neillorum  venia , & volutate  difcedere. 

Multo  vero  minus  vrgent  teftimo- 
nia  illa, in  quibus  varij  tituli  veneratio- 
nis , & honoris  Regibus  tribuuntur, tum 
quia  quidam ‘illorum  communes  funt 
alijs,qui  non  funt  Reges  , quidam  ve- 
ro non  omnibus  Regibus  conueniunt 
fed  fuerunt  prerogatiuae  aliquarum  per 
fonarum . Quod  patet  breuiter  difeur- 
rendo  per  lingula . Nam  in  primis  titu- 
lum, Fili)  Dei , Regi  temporali  tribui, 
foliim  colligit  Rex  Angliae  exillis.ver- 
bis,qu;e  de  Solomone  dixit  Deus, fecu- 
do  Regum  feptimo.  Ego  ero  illi  in  Pa- 


A 


B 


C 


D 


trem , & ipfe  erit  mihi  tn  filium.  Haec  au- 
tem verba,  vt  ibi  dicta  lunt,  profe&o 
non  funt  omnibus  Regibus  communia, 
fed  peculiarem  promifsionem  Salomoni 
faciam  continent,  vt  patet,  tum  ex  prs- 
cedentibus  verbis,  Ipfe  ce dific abit  domum 
nomini  meo,&  ttabiha  \tbronum  regni  eius 
vfque  in fempitermm , tum  ex  verbis  fub- 
iundfis:  j Qui  fi  inique  aliquid  ge /Serit , ar- 
guam eum  in  virga  virorum,  & m pUgis 
filiorum  hominum, mif er  icor  diam  aute  meam 
non  auferam  ab  eo, ficut  abfluli  'a  Saul,qnem 
amoma  facie  mea,&c.  Ex  quibus  verbis 
aperte  confiat,  verba  ilia:  Egoeroilli  vi 
patrem,  &c.  in  Saulem  non  conuenire, 
quamuis  ille  fuerit  temporalis  Rex  ele- 
dius  a Deo  immediate,  ac  fine  fuccelsio- 
ne  authore  Deo,  Rex  creatus : non  elf 
ergo  excellentia  illa  communis  omni- 
bus R egibuSjfed  fingularisfauorproinif 
fus  Salomoni. 

Imo  funt  , qui  putent  , verba  illa 
neque  ipfi  Salomoni  in  proprietate  con- 
uenire , nec  de  illo  ad  literam  dicta  elTe, 
feddefoloChrifioper  Salomonem  fig- 
nificato,quia  de  Chrifto  illa  Paulus  al- 
legat ad  Hebr.  primo , & quia  in  folo 
Chrifio  impletum  efi,quod  fiatim  Deus 
promifit.  Et  fidelis  erit  domus  tua,  & Reg- 
num tuumvfque  in  ceternum  ante  faciem  tu- 
am , & thronus  erit  firmus  tuus  iugiter.  Sed 
licet  verum  fit  , verba  ilia  lingulari  quo- 
dam modoin  Chrifium  conuenire, &de 
illo  diefa  efie,  vel  in  hiftorico,  vel  fal- 
tem in  myfticofenfu, nihilominus  nega- 
re non  polTumus,de  Salomone  adlitera 
eile  diefa,  id  enim  exilio  contextu,  & 
ex  tertioRegum  primo, &i  .Paralipom. 
22.  <$c  28.  aperte  colligitur . D i (fia  au- 
tem de  illo  funt  non  propter  folam  Re- 
gis temporalis  dignitatem  , vel  potefia- 
tem  , alias  de  omnibus  Regibus  difta 
fuilTent;  & Sauliconuenirent,  quodfa!- 
fum  effe  oftenfum  eft , fed  vel  propter 
lingularem  prouidentiam , regimen , ac 
protedfionem , fub  qua  Deus  Salomone 
a (Tu  mere  fiatuerat,  vel  quia  nunquam 
illum  priuare  regno  decreuerat,  etiam 
fi  peccaret  , fed  vt  filium  cafiigare,vt 
fuis  verbis  Deus  ipfe  fatis  declarauit. 
Vel  certe  quia  Sandfum,  & iuftum  il- 
lum facere  decreuerat,  & nomen  lilio- 
rum Dei , iuftorum  potius,  quam  Re- 
gum,proprium  eft.  Nam  Reges  fi  impii 


Nomcliiio 
furo  Ueinj 
°ronibuj  ( 

gitiui  cco. 

ueuit. 


6, 


Hth.i, 


Cap.24..  SoliMuturobkcHonej  ex  Scriptura  detorta.  34-3 


1 .Paralip. 

28. 


7- 

Reges  non 
vocatur  (pe 
cialiter  Dij 
in  Scriptu* 


Toan.io. 


nAtigufi. 


Exod. 


22 


Olt. 


Pfalm.49 

&46. 


fint,filij  Dei  non  funt.  Ideoque  fi  verba  A 
illa  de  filiatione  Dei  adoptiua  lhtelligan- 
tur,  conditionem  habent  adiun&am  ,fi 
perfiueranerit  facere  praecepta  mea,&  iudi- 
cia,x t expreile additur,  i .Parahp.28.6c 
infra  refertur  dixiiTe  Dauid  Salomoni: 

St  qutefiens  eum,  muenies , fi  autem  dereli- 
queris eum,proijciet  te  in  aeternum. Hoc  au- 
tem modo  cuique  iufto  vere  dicitur  no- 
mine Dei,£go  ero  illi  in  patrem, &ipfe  erit 
mihi  infiliu.  Quae  igitur  praerogatiua  te- 
poralium  Regum  ex  iliis  verbis  colligi- 
tur? 

Alter  titulus  Regum, quem  Rex  mag  g 
ni  facit,eff,quia  interdum  Dij  vocantur, 

6c allegat Pfal. 81. Ego  dixi, Dijefiis.  Sed 
vnde  offendit  Rex  verba  iftade  Regi- 
bus temporalibus  fingulariter  difta  efle? 
certe  offendere  id  non  poteff , cum  fal- 
fumfit.NamChriffus  Ioan.xo. aliter  illa 
verba  expofuit,  cum  dixit : Siillos dixit 
Deos, ad  quos  firmo  Dei  fatius  c fi.  Nam  fer 
moDei  noneft  faftus  ad  folos  Reges, 
fed  magis  ad  Prophetas,  vel  etiam  ad  ora 
nes  fideles , 8c  maxime  ad  iuff  os.  Vnde 
Auguff  .ibi  tratt.  48.  de  omnibus  homi- 
nibus, qui  per  ferrnonem  Dei , filij  Dei 
per  participationem  fiunt,  Chrift  i expo 
fitionem  intelligit,&  prxfertim  de  fide-  q 
libus  ludaris,  qui  tunc  in  Demncrede- 
bant.Praetereainitium  iplius  Pfalini,fci 
licet,  Deus fietit  in fjnagoga  Deorum, &c. 
vix  poteff  ad  Reges  accommodari, ad  fi- 
deles autem , & Prophetas  optime , vel 
etiam  ad  Sacerdotes,  maxime  vero  ad  iu 
dices, eorumque  congregationem  ,nam 
fubditur.  In  medio  autem  Deos  dijudicat, 
yfquequo  indicatis  iniquitatem ? vt  Euthy- 
mnis,  & alij  notant . Sicut  etiam  Exofi. 

2 2. indices  Di)  appellantur;  ibi  Applica- 
bitur ad  Deos,  id  ejf , ad  iudices , <Sc  infra: 
Dijs  non  detrahes , quanquam  hoc  de  Sa-  D 
cerdotibus  intelligit  Chryfoffom.  Pfal. 
137.  in princip.  dicens,  folere  Scriptura 
Sacerdotem  vocare  Angelum , & Deu. 
Itemque  de  Sacerdotibus  , & de  iudici- 
bus  multi  intelligunt  verba  Pfal  mi  49. 
Deus  Deorum  Dominus  loquutus  efl,  8c  il- 
la P(a].46. Di)  fortes  terree  vehementer  ele- 
uatijunt.  Quae  verba pofTunt  quide  Re- 
ges comprehendere,  non  tame  folos,  fed 
quoslibet  magnates,  vel  potentes  terrae, 
qui  Dij  dicuntur,  non  quia  fint,fed  quia 
ita  dominari  volunt , ac  fi  effient  Dij, 


8. 

Fretjuecius 
Sac«r  doces, 
ejua  Reges 


cur  in  ocrig 
tura. 

Exod.  20. 
Lcutt.  4. 
&S, 

Pfal.  1 04. 
Mac  ab.  1 * 


vel  ( fi  in  bonam  partem  accipienda  fit 
appellatio)quia  poteffate^n,&  praelatio- 
nem Dei  fpeciali  modo  participant.  Quo 
quidem  modo  multo  magis  Sacerdotes, 
quam  Reges  Dij  per  participationem  ap 
pellan  poilunt. 

1 ertianota  Regum  e(f,quia  VnUi ap- 
pellantur. i.Reg.24.  At  haec  appellatio 
multo  frequentius  Sacerdotibus  tribui- 
tur,quia  pervnftionein  confecrabantur, 
vt  efl  notum  Exod.  29.  Leuit.  4.  & 8. 

Vnde  cum  Pfal.  104. dicitur, Nolite  tan- 
gere Chnfios  meos,  non  folum  Reges , fed  Vn&ivoca- 
etiam  Sacerdotes  comprehenduntur.  Et 
ideo  fortafTe(quod notandum  eft)2.Ma 
chab.  1 . vtruque  coiungitur,cuin  deAri- 
ffobolo  dicitur  ,rqui  efi  de  genere  chrifloru 
facerdotum  , vel  ad  diffinitionem  chri- 
ff orum  Regum, vel  ad  diffimffionem  eo- 
rum facerdotum , qui  chriff  i non  erant, 
vt  inter  gentiles,  vel  in  lege  naturae  exi- 
flebant.  Denique  vnitio  externa  nulia 
de  fe  confert  poteff  atem,  nec  aliam  indi- 
cat dignitatem, nifi  illam,  ad  quam  figni- 
ficandam  imponitur;  fi  ergo  Rex  loqui- 
tur de  chrifto,  vel  vncto  hac  externa  vn 
itione , vnde  probat  nobis,  vn  (itionem 
Regum  hgmficafle  poteffatem  eorum 
fupra  Pontificem , vel  in  res  Ecclefiafli- 
cas,&  non  potius  per  vnitionem  Ponti- 
ficis ipfius  Primatum,  & excellentiam 
fupra  Reges  fignificari  ? nulla  profecto 
ratio  reddi  poteff. V eritas  autem  eft,  ex 
vifolius  vnitionis  neutrum  fignificari, 
aut  polf e probari , fed  ex  alijs  principijs 
colligendum  efle.  Quod  fi  non  de  fola 
exteriori  vnitione,  fed  deinuifibili,  6c 
interiori  fit  fermo,  cum  illa  fiat  per  in- 
ternam Spiritus  Sancti  gratiam  , fic  non 
foii  Reges,  fed  omnes  iufti,&  aliquo  mo 
do  omnes  fideles  vncti  pofiuntappella- 
ri,<Sc  de  illis  etiam  intelligi  pofTunt  citata 
verba,  Nolite  tangere  chnfios  meos . Neq; 
etiam  omnes  Reges  hoc  modo  chnfti 
dici  pofTunt , & clarum  eft,  Dauidem  in 
loco  allegato  cumdeSaule  loqueretur, 
non  in  hocfenfu  chriftum  illum  appel- 
lalTe. 

Quarta  prsrogatiua  eft,  fi/  folio  Dei 
fidere  ex  2.  Paralip.  9.  ibi,  Sit  tibi  Domi-  Hec  bos 
nus Deustum  benedi&tis , quiy oluit  te  or-  fpecialicer 
dinare  fuperthronum  futim.  Sed  in  primis  Re&iblls'‘“ 
in  verbis  illis  Thronus  Dei  nihil  aliud  fig-  ' 

nificat , nifi  regimen  populi  Ifrael , feu 
Ff  4 regni 


344-  Dihr  3 • De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


regni  fedem  in  illo  populo. Nam  ficut  A 
populus  ille  lingulari,  modo  dictus  eft 
populus  Dei,  quia  illum  lingulariter  ele 
git , ac  lauctificauit , & peculiarem  illius 
curam  fufeepit,  mxta  illud  Exodi.  19. 
Eritis  mihi  in  peculium  de  cunCiis  populis, 
ejr  regnum  faccrdotale , & gens JanCla , ita 
regnum  eius  dicitur  thronus  Dei,  & fre- 
quentius appellatur  thronus  Dauid , & 
g.iveg.  1.  thronus Ifrael. 3. Reg.x. &2. ac faepeali- 
& 2*  hi.  Vnde  ficut  dixit  Deus  Samueli.  1. 

1 . Reg.  8 . pvcg>  g . Non  te  abicterunt,  [ed  me,  ne  regne 
juper  eos,  ita  thronus  illius  regni  dici  etia 
potuit  thronus  Dei  , quia  Reges  illius  g 
regni,  & a Deo  fadti  funt,  & quodamo- 
do  in  regimen , ac  curam  illius  regni  pro 
Deo  fubftituti  funt.  Illa  ergo  laus  lic  in- 
tellecta non  ell  communis  omnibus  Re 
gibus , fed  propria  Regum  Ifrael,  neque 
in  illis  aliam  excellentiam , vel  potefta- 
tem , fed  folam  ciuilem  illi  peculiari  po- 
pulo , fpeciali  modo,  ac  electione  a Deo 
Reges ciui-  datam , fignificat . Deinde  licet  omnes 
ks  iolrciui  Rcges  Jici  p0fsiiit  federe  in  folio  Dei, 
f!deuc°D°lQ  ftuiaminiftri  Dei  funt,  & abeo  potefta- 
tem  habent , quid  inde  habetur , nifi  po- 
tellas  Regum  temporalis , <Sc  ad fummu 
in  fuo  ordine  fuprema  ? Nam  in  hac  fig-  C 
nificatione  nonvnus  tantum  datur  Dei 
NatfatJ\.  thronus, fed  multiplex,  quia  vt  Naziaz. 

dixit,  etiam  Epifcopus  thronum  fuum  habet , 
in  quo  pojitus  eCt  regere  Ecclefiam  Det . 
Actor.  20.  Datur  ergo  thronus  tempo- 
ralis ,& thronus  fpiritualis,  <5cthronus 
potclt  cfle  fub  throno , vel  in  eodem  or- 
dine, vt  Epifcopus  eil  fub  Pontince , & 

Rex  interdum  fuo  modo  fub  Impera- 
tore 5 ve!  in  diuerfo , & hc  thronus  tem- 
poralis eft  fub  fpirituali,quialicetvterq; 
fit  Dei,feu  a Deo , tamen  qua  d Deo  funt 
ordinata  funt. 

xo.  Quinta  excellentia  Regum  ponitur,  D 
quod  funt  ferui  Dei , <3t  ita  appellantur. 

2.  Paralip.  6.  At  haec  duobus  modis  po- 
teft  Regibus  attribui . Primo  eo  ipfo, 
dotej°vocan  Reges  sut,  quia  funt*  miniftri  Dei, 
tur  Dei  mi-  cui  praecipue  in  munere  fuo  feruiut,  vel 
niftri,(juan3  feruiredebent:&  hoc  quidem  modo  pr£ 
rogatiua  illa  Regibus  omnibus  couenit; 
multo  vero  magis,& nobiliori  modofa- 
cerdotibus,6cPontificibus,quia  in  rebus 
maioris  momenti,  & excellentioris  or- 
dinisDeo  minillrant,  <Sc  ab  ipfo  imme- 
diatius in  eo  munere  conilitutifunt,  & 


ideo  Paulus  fic  inchoat  epiftolamadRo-  . 
man  .Paulus femus  Jefu  ChriHi,  & epifto- 
lam  ad  Philip.  Paulus , & Timotheus  ferui 
Jefu  ChnfU , & ad  Titum , Paulus jeruus 
Dei,Apofiolus  autem  Jeju  Chnfii,  & eode 
modo  loquuntur  Petrus , & Iacobus,  & 
ludas  in  principio  fuaruin  Epiftolarum, 

& Ioannes  Apocalypf.  1 . Aftor.vero  4. 
ac  ij.PrsdicdtoresEuangelij  ferui  Dei 
appellantur;  imo  etiam  vocantur 
fatores my fteriorum  Dei.  i.adCorinth.4. 
imo  &adiutores,  & miniftri.  1.  ad  Cor. 

3.  Alio  vero  modo  ferui  Dei  appellatio 
dicitur  ratione  obedientite  ad  Deum,  & 
obferuantix  praeceptorum  eius , iuxta 
illud  ad  Roman.  6.  Nunc  autem  liberatu 
peccato, ferui  autem  f abii  Deo.  In  quo  fen- 
ili abfque  dubio  Salomon  Patrem  fuum 
vocauitferuumDei  indicio  locoPara- 
lipom.  &fic  neque  omnes  Reges  funt 
ferui  Dei , fed  tantum  pij , Deoq,  obfc- 
qu  en  tes, neque  foli  Reges,fed  omnes  li- 
berati a peccato  funt  ferui  Dei,  vt  ex  di- 
ctis verbis  Pauli,  & ex  frequentifsimo 
vfu  Scripturae  manifeftum  eft.  Igitur 
haec  appellatio  nullam  peculiarem  ex- 
cellentiam in  Regibus  denotat. 

Sexto  ponderat  Rex  nomen  Angeli 
interdum  Regibus  tribui,  folumquead-  ^ jA 
ducit  locum. 2. Reg.14.vbi mulier  quae-  ** 
dam  dixit  ad  Dauid , Tu  Domine  mi  Rex 
fapiens  es»,  ficut  habet  fapientiam  Angelus 
Dei,  quae  fuperius  etiam  dixerat , Sicut 
Angelus  Dei,  fic  eft  Dominus  meus  Rex,vt 
nec  benedictione , nec  maledictione  monea- 
tur. Poilumusq;  fimilem  locum  addere 
ex  1 .Reg.29.  vbi  Achis dixitad  Dauid,  i.M.iy. 
Sao , quia  bonus  es  in  oculis  meis, ficut  An- 
gens Dei.  Veruntamen  haec  non  omni- 
bus Regibus  , fed  vni  tantum  Dauid,  & 
non  propter  dignitatem  Regiam,  quam 
in  pofteriori  loco  allegato  nondum  co- 
fequutus  fuerat , fed  propter  peculiares 
rationes  in  ipfo  inuentas  illi  diifta  fue- 
runt; videlicet, propter  fapientiam,  leni- 
tatem animi, oc  inorum  probitatem;per-  Dsuifnon 
fona  ergo  illius  Regis, non  ipfa  Regia  po  Anp7,V^ 
teftas  inde  commendatur.  Accedit, in  il-  aijqU^pr0- 
lis  locis  non  appellari  Dauid  Angeluin,  pnetac  ii 
fed  in  aliqua  proprietate  Angelo  com- 
parari , quod  longe  diuerfum  eft , vtper 
fe  conftat. 

N eque  illa  comparatio  fecundum  a> 
qualitatem, fed  fecundum  quandam  imi- 

tatio- 


12. 


Cap.2^.Sohuntur  obicBioms  cx  Scriptura  detorta.  34.J 


tationem,  feu  proportionem  etiam  ana-  A 
logam  accipienda  eft.  Sic  enim  particula 
&c#f, frequenter  in  Scriptura  accipitur, 
vt  loan.  1 7.  V num fint  ,ficut  & nos  ynum 
) . fumus  ,8c  Matt.  > .Ljtote  pcrfeCli fecut&Pa 
Aclor.6.  ter  yefler  perfedus  ctf.  Eftque  fimillimus 
locus  Aclor.6.  vbi  de  Stephano  dicitur. 
Viderunt  faciem  ems  t unquam  faciem  TLn- 
geli.  Per  qua;  verba  neque  Stephanus 
Angelus  appellatur,  neque  aliqua  pote- 
ftatis  excellentia  indicatur , fed  fola  mi- 
rabilis pulchritudo,aut  fulgor, feu  lumi- 
nis fplendor,  qui  tunc  in  facie  eius  appa- 
ruit. Eft  enim  illa  phrafis  Hebraica,  qua  g 
excellentia  alicuius  virtutis,vel pulchri- 
tudinis ad  inftar  Angelice  exaggeratur, 
vt  eft  vulgare.  Sic  ergo  in  didto  loco  mu 
lier  illa  voluit  laudare  fapientiamDauid, 

Reges  nuh  nonillum  Angelum  vocare.Vnde  fi  ve- 
bbi  Aogeli  ve, &in  rigore  loquamur,  nullus  eft  in 
appellantur  scrjptura  locus  jn  qUO  nomen  Angeli, 

■vero  maxi-  vel  omnibus  Kegibus,  vel  alicui  tempo- 
jne.  rali  Regi  tribuatur, cum  tamen  deSacer- 
MaUh.x.  dote  fcriptum  fit  Malach. 2. Labia  Sacer- 
dotis cujiodiunt  f cientiam , & legem  requi- 
rent ex  ore  eius, quia  AngelusDomini  exer- 
Cjr.Alex.  rituum e fi,  vbi  Cyrill.Alexand.<j/w<r*V0- 
luntatem  Vei  perspicue  mnciat , <7  legem 
fermonis  hortatricem  habet , & Hierony-  ^ 
Hiem.  nmSjSacerdosDeitAngel9  dicitur, quiaDei, 

& hominum  fequejter  e fi,  eiusq3  ad  populum 
tmiciat  yohcntatem  . Ergo  ex  Angeli  ap- 
pellatione multo  magis  facerdotalis  dig- 
nitas, quam  Regia  comrnendatur..Nam 
licet  facerdos  per  metaphoram,  feu  ana- 
logiam Angelus  dicatur,  fundatur  tame 
^ Izportioin  ipfo  munere,  feu  dignitate 
lacer  dotali , non  in  aliqua  proprietate  in 
alicuius  facerdotis  perfona  inuenta,f  cut 
de  per  fona  Regis  Dauid  explicatum  eft. 

:3*  Eundem  paralogifmum committitur, 

cum  ex  eo,quoddeDauiddixitSamuel:  J) 
_ Qurefiuit  fibi  Dominus  yirum  iuxta  corjuu. 

T'  1.  Reg.  13.  infertur,  Reges  vocari  faftos 

iuxta  cor  Dei,  quae  aperta  eft  fallacia, 
tum  quia  ibi  non  dicitur  Dauid  factui 
iuxta  cor  Dei , quando  faltus  eft  Rex, 
fed  dicitur  inuentus  vir  fecundum  cor 
Dei , &ideo  alfumptum  elTe  a Deo  , vt 
elTetDux  populfiergo  non  poteftas  Re 
gia  fecit  illum  fecundum  cor  Dei, fed 
gratia , quam  Deus  illi  prius  contulit , vt 
jam  factum  fecundum  cor  fuum,  Regem 
etiam  faceret . Igitur  nonredteindein- 


fertur  aliqua  excellentia  poteftatis  Re- 
giae, fed  folum  obtenditur  aequitas  ele- 
ctionis Dei  , & fingularis  clettio  gratiae 
circa  perfonam  Dauid.  Vndc  non  mi- 
norem dignitatem,  &poteftatem  Regia 
Saulr contulit  Deus, cum  tamen  illum 
non  inuenerit  fecundum  corfuu.Nam 
quia  ille  talis  non  fuit , illum  repudiauit 
Deus,dices,  lnueni  Dauid  filium  Jejje  yi- 
rum fecundum  cor  meum , vt  dicitur  Act.  .^^or  T , 

caP-x3‘  14.*  ' 

Quod  fi  quis  dicat,  Regem  propter  El)afiocjua, 

f militudinem  , & participationem  po-  dare  impug 
teftatis  dici  faCtum  fecundum  cor  Dei,  nacur» 

Nita  conuenire omnibus  Regibus.  Ref- 
pondemus  in  primis , hunc  non  elTe  fen- 
fuin  illius  locijVt  probatum  eftfimb  neqj 
inueniri  locum  in  Scriptura,  in  quo  id 
fundari  pofsit . Deinde  addimus, licet  id 
gratis  cocedatur,nihil  amplius  inde  pro- 
bari, quam  Regem  participare  peculiari 
quodam  modo  poteftatem  Dei,  aut  Re- 
giam inftitutionem  elTe  placitam  Deo, 

N ab  eius  prouidentia  originem  ducere* 

Sed  hoc  quid  attinet  ad  comparationem 
cum  dignitate  facerdotali, vel  Pontificia 
poteftate  ( cum  htec  multo  magis  iit  fe- 
cundum cor  Dei , quia  &.  illi  placet  ma- 
gis,&  altiori  modo  ab  ipfo  ducit  origini* 

Imo  fi  de  Ifraelitico  populo  loquamur, 
fpeciali  ratione  Pontificia  dignitas , ma- 
gis, quam  Regia  dignitas  fuit  fecundum 
cor  Dei  :nam  priorem  ex  folo  fuo  bene- 
placito, & fapientia  Deus inuenit,  <Sc  in- 
ftituit;  pofteriorem  autem  quali  coattus 
ad  populi  petitionem  concefsit,vtex  n 
Rcg.8.fumitur.Mult6qj  maiori  ratione  t . 
in  Chriftiano  populo  Pontificatus  dici 
poteft  fecundum  cor  Dei, quia, <5t  eft  di- 
uinfor,&altioris  ordinis,  & aDeo  etiam 
ex  maiori  prouidentia,  & beneuolentia 
Ecclefia?  fuae  concelTus. 

Neque  eft  multum  difsimileargume-  1 j. 
tum,  quod  ex  oftauo  titulo  Regis  fumi- 
tur,fumpto  ex  2. Reg. 2 1 .vbi  Dauid  ap- 
pellatus eftafuisfubditisL«cmzd//hze/.  z.Reg.ii 
Nam  etiam  verba  illa  (vt  ibi  fenfit  Abu- 
lenfis)  intelligi  poliunt  fpecialiter  dicta  *Abulenf \ 
de  perfona  Dauid  in  quem  totius  populi 
oculi  tanquam  in  lucernam  intenti  erat 
propter  lingularem  virtutem  , & forti- 
tudinem eius,&  ideo  valde  timebant, ne 
extingueretur,ideft, interficeretur, quia 
per  illum  magnaDei  beneficia  fperabat. 

Sed 


34-* 


LOj.j  ,De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


Sed  demus,  propter  eminentiam  digni-  A 
Vvpn  nilo , tatis  Regis  lucernam  appellari , & fub 
Reges  ?ucer  eadem  metaphora  nomen  illud  Regibus 
na?  appella  omnibus  conuenire , quid  inde  contra 
tur,nullafpi  Pontificiam  eminentiam  colligi  potelR 

tdhseis^ri  cum  Chriftus  Apoftolis,  &confequen- 
bunur.  ter  etiam  fuccelloribus  fuis  dixerit;  V os 

effis  lux  mundi , quod  multo  maius  eft, 
quam  efle  lucernam,ac  fubinde  in  meta- 
phora perfiftendo  maiorem  dignitatem 
indicat. 

Vltimum  titulufumitRexex  Ifais 
cap.49.vbi  de  Ecclefia  ex  gentibus  con- 
greganda praedixit : Erunt  Reges  nutrici j g 
tui,&  Reginae  nutrices  ,taciteq;  inter- 
pretatur , Reges  vocari  nutricios  prop- 
ter eminentiam  poteftatis,  quam  in  Ec- 
Hiero}  c^e^ia  Chrifti,  & in  Ecclefiafticis  rebus 
habituri  erant . Sed  in  primis  Hierony- 
mus ibi  de  Apoftolis , & Apoftolicis  vi- 
ris locum  exponit, fenfu  s autem  videtur 
myfticus.  Fatemur  ergo,  ad  literam  efle 
ibi  fermonem  de  Regibus  gentium  ad 
fidemChrifti  conuertendis, negamus  ta- 
r men , ibi  extolli  eorum  poteftatem , fed 
futuram  pietatem . Qualis  fuit  in  Con- 
ftantino,  Carolo  Magno , «Scfuit  etiam, 

& nunc  eft  in  noflris  Catholicis  Regi-  £ 
bus,  qui  totis  fuis  viribus  in  adiuuandis 
fidelibus,&  in  vera  Chrifti  Ecclefia  tue- 
da , & propaganda , incumbunt . Et  hoc 
Augujl.  fignificauit  Auguflinus  deVnit.Ecclef. 

capacum  dixit,ab  Efaia  prsdittum  ef- 
fe.  Reges  terrae , qui  prius  perfequeban- 
tur  Ecclefiam,  poftea  eius  adiutores  fu- 
Cjr.Alex  turos  fu^c*Addit praeterea  Cyrillus  A- 
lexandrin.1ib.4.in  Ifaia,  <3c  optime  pro- 
phetiam illam  efle  impletam , quia  licet 
yidere propter  Dominoru  pietate,  honore  af 
feEos,eV  omni  mifericordia  dignatos  eos, qui 
in  Chriftum  crediderunt, adeo, yt  nihil  aliud 
quam  eorum  alumni  efife  yideantur . Acce-  D 
dit,  quod  ipfum  metaphoricum  nomen 
nutrici)  nihil  aliud  fignificat,  aut  indicat, 

1 .Thelfal.  fluam  curam  nutriendi,  &promouendi 
2.  prolem.iuxta  illud  Paul.r.  ad Theifalo. 

2.  Fafti  fumus  paruuli  in  medio  yetfrum, 

17.  tanquam  fi  nutrix  foueat  filios  fuos. 

Reges  funi  ^ nde  nonfolum  Reges,fed  etiaApo- 
EccleiR  nu  ftoli,&:  Pontifices  dici  poliunt  Ecclefis 
tnci)  ince.  mitritij  prout  Hieronymus  voluit,  & 

PondfexVe  PauIus  indicauic  > fed longe  diuerfo  mo- 
ro in  Epiri-  d°:nam  Reges  per  fe  (vt  ita  dicam)  funt 
malibus.  nutricij  in  temporalibus,  Apofloli  vero 


„ in  fpiritualibus . Iuxta  illud  Pauli.  1.  ad 

Corint.  3 • Tanquam  paruulis  in  Chrifto  i ac  1,  Cor,’ , 
yotis  potum  dedi.  Et  ita  Pontifices  per  fe 
nutriunt  Ecclefiam,  vt  Ecclefia  efl,  Re- 
ges vero,  vt  ciuilis,  feu  politica  congre- 
gatio efl.  Quia  vero  id , quod  fpirituale 
efl,  fupponit  id,  quod  efl  animale , ideo 
per  bonum  ciuile  regimen  , & per  tem- 
poralia beneficia  Ecclefia  multum  in  fpi 
ritualibus  adiuta  eft,ideoque  boni,ac  pij 
Reges  Ecclefia?  nutricij  appellati  funt. 

Illud  enim  nomen  magis  efl  benignita- 
tis, & condefcenhonis,  quam  potentis, 
«Scmaieflatis . Sub  qua  metaphora  Deo 
etiam  tribuitur  Ofes.2.  &alijs  locis.  Et 
hunc  efle  fenfum  verborum  Ifai£  decla- 
rant verba  fequentia , vbi  de  eifdem  Re- 
gibus ftatim  hubivmgfitux,  Vultu  in  terram 
demijfo  adorabunt  tefiA  efl, Ecclefiam, feu 
Chriflum  in  ea,  vt  Patres  exponunt. 

Nam  quiaChriflus  efl  caput  Ecclefis, 
ait  Hieronymus , re<Ae  Chriftus  adora- 
tur in  corpore , & prsfertim  in  Vicario 
fuo.  Re<fte  ergo  intelligimus,  prophetia 
illam  ad  literam  impletam  efle  in  Impe- 
ratoribus,& Regibus  ofculantibus  pedes 
Potificis  vultu  in  terram  demiflo,  quod 
multi  prsfentes,  & coram  fecerunt,  alij 
per  epiflolas  paratum  animum  oftende- 
bant,  8c  fpecialiter  Rex  Anglii  Eduar- 
dus  in  Epiftola  ad  Clementem  VI.  Cui 
confonat  aliud  eiufdem  Prophcts  vati- 
cinium ; Venient  ad  te  curiti  fihj  eorum, qui 
humihauerunt  te,<j?  adorabunt  yejligia  pe- 
dum tuorum . ^ 

Coftat  igitur  manifeflc,ex  huiufmo-  -pr2ro(,jri_ 
di  notis  Regis  dignitatis  nihil  aliud  coquas  a Kcec 
ligi,  quam  Regibus  deberi  honorem,  & induftasoi* 
obedientiam  i ntrafuam  ditionem,  Sz in 
materia  illi  fubiccta , quod  nullus  efl  qui  ... 

neget, non  vero  licet  inde  inferre  aliquid  eoo- 

quod  Pontificis  dignitati  deroget. Nam  duceiccuD- 
omnesilli  tituli  Sacerdoti,  & prsfertim  du<kmr' 
Summo  Pontifici  excellentiori  modo 
conueniunt,vt  obiter  declaratum  efl.  Et 
prsterea  Sacerdotes, & Apofloli  dicun- 
tur  Ecclefis  fundamenta , fal  terrs,lux 
mundi,  miniflri  Chrifti  ,dil’penfatores 
myfteriorum  Dei, adiutores  Dei, parrti- 
tes,feu  genitores  filiorum  Dei, ad  Galat. 

1.  adCor.4.  mediatores  inter  Deu,  Galat- 4- 
& homines , legati  Chrifti, &Dei.  2. ad  i.Cor.a,. 
Corinth.j.Scad  Ephef.6.clauigeri  regni  2 .Cor.$- 
coeleflis,ac  proinde  thronum  Regale  ha-  Epfef-6. 

bentes, 


Cap.  2 5 .Occurritur  alteri  ohietf.ex  veteri  tesfa.defuptx.  34.7 


Amlu 

tiiafio. 


l-S' 


Solutio. 


bentes,  non  terrenum, fed  coelefte,vt  di-  A 
xitChryfoft.  Homil.j.  de  Verb.  Ifaiae. 
Denique  a Chrifto,  & Apoftolis  Pafto- 
res  nominanturjVtiqj  rationalium  ouiu, 
id  eft  , duces , & rettores  gregis  Chrifti, 
vt  dixit  Ambr0f.lib.2dn  Lucam,  & lib. 
i.de  Dignit.Sacerdotal.c»2.Potuiiletq; 

Rex  Angliae  nomenclaturam  hanc  etia 
Regi  tribuere , quia  Dauidi  dictum  eft: : 

Tu  pafces  populum  meum  Ifrael.  2.  Reg.j. 
dc  inde  pollet  contra  nos  apparentius  ar- 
gumentum fumere  , quia  nos  ex  verbo 
pafcendi  Petri  poteftatem  colligimus. 

Sed  ad  hoc  etiam  facile  refpondemus,  „ 
verbum  pafcendi,  cum  metaphoricum 
fit,diuerfa  polfe  fignificare,&  mxta  fub- 
icftam  materiam,  & alia  Scripturae  loca, 

& Patrum  interpretationem  intelligen- 
dum  elfe.  His  autem  modis  manifeftum 
eft,  dictum  deDauidfolum  fignihcaffe 
gubernationem  ciuilem , & temporale, 
vt  ibidem  ,&  cap.7.  ftatim  explicatur, 
cum  dicitur,  Vtfit  dux  fuper populum  meu 
Jfrael.&c.  Dittum  autem  de  Petro  fig- 
nificat  altiorem,  &fpiritualem  guberna 
tionem  per  poteftatem  ligandi,  atq;  fol- 
uendi,  & claues  regni  coelorum , quibus 
neceffe  eft  temporales  Reges fubijci, fi  C 
coelcfte  regnum  confequi  velint» 

CAPVT  XXV» 

t 

tAlteri  obietfiotri  ex  fatfis  Regum , qua  in 
yeteri  tejlmettto  narrantur ,fumptx 
fatisfit » 

PRO  fundamento  huius  obie&io» 
nis  conatur  Rex  ex  Scriptura  oftc 
dere,  Reges  in  Iudaeorum  populo 
eunda  moderatos  ejje , quae  ad  Ecclefiafti- 
cum  regimen  quoquo  modo  pertinent» 
Quia  cum  credendum  non  fit,  eo  s iurif-  D 
dictionem  a Deo  non  datam  vfurpafte 
(cum  Reges  etiam  iuflri , & fanfti  a£tio- 
nes  illas  exercuerint)  re£te  infertur, po- 
teftate  Regia  omnia  fecifte . V nde  vite- 
rius  etiam  efficitur, idem  poffe  nunc  Re- 
ges in  Ecclefia  Chrifti , tum  quia  neque 
illi  antiqui  Reges  aliam  poteftatem  ha- 
bebant,praeter  Regiam;neque  nunc  mi- 
nor eft  Regum  poteftas,quam  tunc  fue- 
rit. 

i-Ptfdlip.  Vt  ergo  fundamentum  illud  fuadeat, 
inducit  in  primis  locum.  2.  Paralip.  14» 


Refponfo 
ad  fingulas. 

4-Keg.  18. 


lure  natura- 
li tenentur 
Reges  idola 
auferre. 


2. 


vbi  tria  de  Rege  Iofaphat  referuntur,  obiciutur 
Primum, ^Zbftuliffe  lucos  de  terraluda.E-  van^afiio- 
greffum  ejje  ad  populum  fnum  ,&reuocaffe  nts  Reg«» 
ad  Dominum  Deum  Patrum  Juorum.  Itera 
in  H i er  ufal  em , Lenitas}&'  Sa- 

cerdotes^ Principes  familiarum  ex  Ifrael, 
yt  iudicium , &"  caujam  Domini  indicarent 
habitatoribus  eius. Ex  his  autem  nihil  col- 
ligi poteft , nam  lucos  auferre,  feu  idola, 
quod  «Scalij  Reges  Ifrael  fecerunt , Afa. 

3 . Reg.  1 $.8c  Ezechias.  4.  Regum,  x 8. 
Hoc(inquam)  etiam  ad  Reges  tempora- 
les ex  officio  pertinet.  Nam  colere  ido- 
la eft  contra  rationem  naturalem,  & co- 
tracommune  bonum  humanae  ciuitatis, 
feu  reipublicae.  Vnde etiam  feclufa  fiue 
Reges  gentium  ad  hoc  ipfum  teneren- 
tur,fi  naturali  lumine  rationis  conuenie- 
ter  vti  vellent,  maiorique  ratione  ad  hoc 
tenentur  Reges  fideles, fiue  in  lege  vete- 
ri,fiue  nuc  in  lege  gratiae.  Illa  ergo  actio 
non  eft  propria  fpiritualis , feu  Ecclefia- 
fticae  poteftatis, fed communis  vtrique, 
feu  vtriufque  fori , vt  aiunt,  quia  ad  fine 
vtriufque  poteftatis  conducit.  Maximi 
vero  quoad  exeeutionemeius  folet  effe 
neceftaria  potentia  Regum, vt  erat  reve- 
ra in  populo  Ifraelitico  propter  duritia 
eius,  & ideo  maxime  laudantur  Reges, 
qui  idola  deftruxerunt , qui  vero  illa  in- 
duxerunt , vel  in  eis  euertendis  fuerunt 
negligentes , maxime  reprehenduntur, 

& notantur . Ex  illa  ergo  aftione  nihil 
colligitur , vt  magis  ftatim  in  alia  fimili 
declarabitur. 

Et  ad  hoc  genus  aftionis  fpe&at, quod 
multi  ex  Regibus  populi  Iudaici  reprer 
henduntur , eo  quod  excelfa  non  abftu- 
lerint . Siue  enim  illa  excelfa  fuerint  ali- 
qua idola  in  excelfis  montibus,vel  colli- 
bus ad  cultum  pofita,  fiue  fuerint  quaeli- 
bet altaria  in  varijs  montibus , aut  locis 
extra  templum , feu  locum  tabernaculi 
ad  immolandum  etiam  veroDeo  ercfta, 
fere  femper  illa  vox  in  Scripturain  ma- 
lam partem  accipitur , & fignificat  loeu, 
in  quo  indebite , & fuperftitiofe  facrifi» 
cabatur . Quia  vel  idolo  immolabatur, 
vel  fi  vero  Deo , non  fecundum  volun- 
tatem eius,  id  eft , non  in  loco  ab  eo  de- 
putato , id  eft  in  templo  iam  aedificato, 
vel  antea  in  loco  tabernaculi.D  e quo  vi- 
deri poteft Abulenfis.3. Reg. 3. q.p  Illo  jpuienft 
igitur  iuodo,quo  po{Tunt,&  debent  Re- 
ges 


,j_S  Lik  S.T>e  Primatu  Summi  Pontificis. 


ges  idola  euertere  tenebantur  etiam  Re- 
ges Ifrael exctlla  auferre , non tanquam 
Pontifices , fed  tanquam  executores,  & 
adiutores  Pontificum.  Et  ideo  in  illis  co 
traria  negligentia  fpecialiter  reprehen- 
ditur , quia  potellate  fua  efficacius  vale- 
bant illa  deltruere,  quam  Pontifices  do- 
ctrinis , vel  praeceptis  fuis , & praeterea, 
quia  de  Regibus  ibi  praecipue  hiftoria 
texebatur. 

Idem  fere  in  fecunda  affione  confi- 
r 4*  derari  potelf.  Cum  enim  ibi  dicitur,  Io- 
Sac«dorSr  ftpbatrurjum  egreffum  ejfe  ad  populum  fuu 
popiilumaJ  & reuocajje  illum  ad  Deum,non  per  feip- 
i^eumredu  fum, fedper  nuncios , vel  rniniftros  ali- 
?‘E*.  quos  id  feciffe,  intelligendum  efpvt  co- 

jnuniter  ibi  interpretes  notant. Nam  illa 
particula  Rufum, iam  prius  iterum  egref 
fum  fuiffe  indicat , non  legitur  aute  alius 
egreflus  Iofaphat  ad  populum  fuum  prg 
z.Paralip.  ter  id, quod  legitur.  2.Paralip.  17.  fcili- 
17.  cet.  Tertio  amo  regni  fui  mifijje  de  Princi- 

pibus fuis , yt  docerent  in  duitatibus  luda, 
cum  cis  Leuitas, & Sacerdofenhoc  ergo 
ipfum  dicitur  in  cap.  19.  iterum  feciile, 
fcilicet,mifilTe,qui  circuirent  cunftas  ci- 
uitates  ad  docendum,&  erudiendum  po 
pulum  in  lege  Domini.  Haec  aute  aftio, 
licet  per  fe,  & ex  officio  pertineat  ad  Po 
tifices,  & Sacerdotes , fuo  tamen  modo, 
etiam  Regum  eft  fuum  prouidentix  mo 
dum  circa  illam  exhibere.  Sic  enim  etia 
nunc  Reges  Catholici  dicuntur  mittere 
pr^dicatores  ad  gentes  fibi  fubditas,quia 
ad  voluntatem , feu  petitionem  eorum, 
& fiib  eorundem  protedlione;  atque  ip- 
forum  expenfis  mittuntur.  Ita  ergo  lo- 
faphat  ex  prouidentia  Regis  fidelis, ac 
zelum  Dei  habentis  potuit  per  praedica- 
tores , de  Doftores  egredi  ad  erudiendi 
populum,  feruato  tamen  ordine,&  mo- 
do, fecundum  ritum  illius  temporis  ne- 
cefiario.Et  ideo  dicitur  mifiiTe  Sacerdo- 
tes, <Sc  Leuitas , ad  quos  illud  munus  per 
fe  pertinebat. 

Cur  loVaph.  Quod  autem  etiam  miferit  quofdam 
Principescu  Principibus  fuis,  non  obftat,  etiam  fi  fa 

Sacerdonb?  teamur  jjlos  Principes  no  fuiffe  de  tribu 
Leui , fed  mere  laicos , cum  a Leuitis  di- 
ou  enfis  (linguantur.  Hoc,  inquam,  non  obfiat, 
di  toc.iy.  tum  quia  vel  illi  laici  mitti  potuerunt, 
<7.16.  non  ad  docendum,  fcd  vt  Leuitas, & Sa- 
cerdotes tuerentur,  & rebelles,  ac  idola- 
tras,qui  tunc  erant, in  officio  cotinerent, 


A ct  fi  opus  effet, etiam  ad  audiendum  ver- 
bum  Dei  cogerent.  Vel  certe  licet  illi 
etiam  docerent, nullum  eft  inconuenies, 
quia  licet  ad  laicos  non  pertineret,  vel 
dubia  legis  refoluere , aut  do&rinam  fi- 
dei definire  (hoc  enim  Sacerdotibus  co- 
milTum  erat,  Deuter.  17. ) nihilominus  Dent,  17. 
poterant  eiTc  dofti , & eruditi  in  lege,  ac 
fide,vt  alios  inftruere,  & exhortari  pof- 
fent,  hoc  enim  neque  ex  natura  rei  ma- 
lum elf , nccinueniturinlege  veteri  pro 
hibitum,  maxime  cum  id  facerent  ex  co 
fenfu  Sacerdotum. Sicut  AdI0r.x3.cum  A8fa.ii 
g Paulus , & Barnabas  ingrefsi  effent  qua- 
dam fynagogam.  Principes  fynagogx 
miferunt  ad  eos  dicentes , Viri  fratres,  fi 
quis  eft  in  y obis  fer  mo  exhortationis  ad  ple-  Vid^ndaslo 
bem , dicite , cum  tamen  Paulus  de  tribu  ?"•  LoriD« 
Leui  non  elTet,  <5t ideo  a ludxis  tanqua  1 '* 
mere  laicus  reputaretur.  Simileq;  exem 
pium  de  Chrillo  habemus  Luc.4.Sicigi  Luc,  4, 
tur  actio  illa  Iofaphat  recle  intellecta  no 
pertinuit  ad  propriam  Ecclefiailicagu- 
bernationem,  fed  ad  Regiam  protectio- 
nem , & fidei  defenfionem , ac  propaga- 
tionem, quod  munus  iura  etiam  canoni- 
ca Chriftianis  Regibus  commendant. 

Tertia aftio  fuit,conftituere  iudices. 

C Et  ibi  etiam  Leuitx,Sacerdotes,&Prin 
cipes  numerantur.  Vbi  etiam  duo  fimi- 
lia  expficanda  funt,fcilicet, quomodo  ad 
Regem  pertinuerit,Leuita|,&  Sacerdo- 
tes in  eo  munere  conffituere,&  quomo- 
do cum  eis  laicos  Principes  mifcuerit. 
Vtrunquc  autem  facile  intelligetur,  fi 
alia  verba, qux  inferius  adduntur,  confi- 
derentur,  fcilicet,  lAmafias  autem  Sacer - 
dos,&  Pontifex  yefter  in  his, qux  ad  Deum 
pertinent,  prxfidebit  j porro  % abadias  filius 
Jjmae-l,  qui  ejl  Dux  in  domo  Iuda,fuperea 
opera  erit , qux  ad  Regis  officium  pertinent. 

Vbi  aperte  diffinguuntur officium  Re- 
^ gis,  & officium  Pontificis , & hic  prxfi- 
dere  dicitur  in  his,qux  ad  Deu  fpectant. 

Rex  autem,  vel  Vicarius  eius  in  his,qux 
ad  homines.  Ita  ergo  cum  dicuntur  con- 
ftituti  Sacerdotes,  Leuitx , & Principes 
adiudicium  faciendum,  duplex fub illa 
voce  comprehenditur  iudicium, vtre- 
Cte  Caietanus  ibi  notauit, fcilicet, fecula-  Caicttn. 
re,&  quafi  Ecclefiafticum , feu  ad  res  fa- 
cras  pertinens.  Et  ita  facile  expeditur 
polterior  interrogatio,  no  oportet  enim 
judicia, vel  perfonas  mifcerc,fcd  cum 

parti- 


Cap.  2 j .Occurritur  alteri  obiefi.ex  veteri  teffa.defupu.jf  p 


partitione  accommoda  eos  intelligere, 
namPrincipibus  fecularibus  feculare  iu- 
dicium  committi  debuit , Leuitis  autem 
Ecclefiafticum  . Et  ita  plane  oportet  m- 
telligi  , cum  alteri  iudicio  praeelfe  debe- 
ret Pontifex, alteri  vero  gubernatorRe- 
gius, quando,  & quomodo  oporteret. 

7.  Atque  eadem  fere  ratione  , quanuis 
Rex  dicatur  conftituifte  vtrofque  iudi- 
ces,non  oportet,  eodem  modo  de  omni- 
bus intelligi  , nam  iudices  laicos  confti- 
lofaphatfo  tuitperfe,  & virtute  fua  eligendo  illos, 
-tcfr  ^^anc^0  Ms  poteffatemjLeuitas autem 
■'4  p0te.  & Sacerdotes  non  ita,  fed  folii  m appli- 
B«em  i udi  cando,&defignando  illos  ad  tale  m unus, 
«ndikDto  nam  potefhtem  illud  exercendi  exin- 
«bcntsi.  flitutione  diuina  habebant,  vel  imme- 
diate , vel  per  Pontificem  Summum. 
Quod  declaratur  ex  alijs  verbis . Ama- 
fus  Sacerdos,  & Pontifex  'vefierprcefidebit 
in  his , quee  fiunt  ad  Deum,  ^ abadias  m alijs: 
quae  licet  videantur  eodem  mododidfa, 
nihilominus  refpechi  Pontificis  non  ef- 
ficiebant , vt  fic  dicam , feu  conferebant 
poteffatem , fed  declarabant,  quid  iure 
fuo  ad  Pontificem  pertineret,  vt  patet 
Dfgfajj'  cx  Deuteron.  17.  Rcfpeftu verociuilis 
praefidis  a Rege  manabat  poteflas , quia 
pro  Rege  fpecialiter  conflituebatur.  Ita 
ergo  licet  vno  verbo  dicatur  Conftituif- 
fe  hos , & illos  iudices,  nihilominus  cum 
diftributione  accommodata , & legi , ac 
debito  ordini  confentanea,  de  fingulis 
intelligendum  eft.  Principes  ergo  per 
fe,&vi  fua  iudices  fecit, Lcuitas  vero 
folum  ad  modum  caufae  per  accidens, 
quafi  applicando, feu  nominando  per  fo- 
nas , non  tamen  fine  confenfu  Pontificis 
eos  creando.  Atque  ita  haec  atfioferc 
eiufdem  rationis  eft  cum  praecedenti,  8c 
non  pertinet  ad  propriam  iurifdi&io- 
nem  Ecclefiaftici  regiminis , fed  folum 
ad  lolicitudinem  quandam, piumque  fi- 
delisRegis  zelum,vt  in  alijs  explicatum 
eft. 

Deinde  addit  Rex  aliam  aftionem, 

» ' quam  polTumus  quarto  loco  numerare, 
“Hegs  i licet,  corruptelas  purgare , & abufus  tol - 
'scobo  m.  Ad  hanc  vero  probadam  folum  ad- 
:5Wolai-  ducitl0cu2.Rcg.vel  vtipfe allegat. 2. Sa 
muel.y.n.tf.  vbi  nulla  fitmetiode  corru 
ptelis  purgadis,aut  abufibus  tollcdis:fed 
folum  refertur, cumDauid  ijflet  in  Hie- 
rufalem  ad  Iebufaeum,vt  ciuitatem  ex- 


A pugnaret , didi  um  efle  illi  ab  habitatori- 
bus ciuitatis , Non  ingredieris  huc,  mfi  av- 
Slulens  cceios ,&■  claudos  dicentes, non  in- 
gredietur Dauid  huc . Haec  autem  verba 
non  poffunt  applicari  vllo  modo  ad  re- 
formationem morum , \ ei  ablationem 
abuluum  , quia  nec  cie  hac  re  ibi  ageba- 
tur, neque  cogitari  potelt  lebufteos  hoc 
voluiile  conlulercDauidi  fub  ilia  quafi 
metaphoricaloquutrone.Vnde  licet  illa 
verba  fintobfcura  ,&ideo  abinterpre- 
tibus  varie  exponantur  (vt  m Glolla, 
Theodoreto  , Abuienh  , Chartuhano, 

„ Caietano , & alijs  ibi  videre  licet ) nihi- 
lominus omnes  conueniunt, illis  verbis 
folum  fuifle  propofitum  Dauidi,vt  me- 
dium necellarium  ad  ciuitatem  capien- 
dam tollere  caecos,  & claudos . Siue  per 
has  voces  fignificentur  aliqui  inimici  Da 
uidexlebufaeis,  qui  infuirexerunt  di- 
centes, A on  ingredietur  Dauid  huc, aeci 
appellantur  propter  errorem  mentis,  8c 
claudi,  quia  non  redie  cumDauid  am- 
bulabant . Siue  re  vera  fuerint  corpora- 
liter claudi , & cteci  pofiti  fupra  muros 
ciuitatis  ad  defendendam  illam  in  ludi- 
brium , & irrifionemDauid  (vt  videtur 
_ probabilius, & magis  confentaneum  tex 
tui  fecundu  vulgatam  editionemjin  neu 
troverofenfu  quicquam  adpraftentem 
caufam  refert,  quia  de  purgandis  cor- 
ruptelis nihil  ibi  agitur.  Nam  licet  fta- 
tim  fubiungatur,  pi  opofuilfe  Dauid  prf 
mium  pro  auferentibus  caecos,  & clau- 
dos , odientes  animam  Dauid,  <Sc  inde 
ortum  eftcprouerbium,C<cc«r,  ey  clau- 
dus non  intrabunt  in  templum , non  poteft: 
inde  verifimiliter  inferri  ,Dauidem  au- 
ferendo caecos,  & claudos , voluilfe  fig- 
nificare  , ad  fe  pertinere  abufus  tolle- 
re^ corruptelas  purgare,  quae  eft  enim 
J)  haec  confequutio , connexio,  vel  conie- 
ftura?  profedfo  elfenon  poteft, nifi  me- 
ra diuinatio. 

Ad  hanc  vero  a&ionem  pertinet  etia 
alia, quam  infra  Rex  ponit, dicens  de  9, 
Regibus , Reformationes  publicas  injhtue-  Alia  adiun- 
re, convocatis  eo  fine,  & congregatis  promif-  Eitur 
cue  f acer  dotibus  laicis : nam  adrefor-  ^ 

mationem  publicam  maxime  fpedlat, 
abufiis  tollere, & corruptelas  purgare. 

Ad  probandas  autem  illas  reformatio- 
nes,folum  adducit  locum  iam  tra&atum 
2.  Paralip.  17.  vnde  folum  habetur,  Io- 
Gg  fapliat 


St» 


Liber  3 . Ve  Trimatu  Summi  Pontificis. 


faphat  ordinafle , feu  procurafle  quanda  A 
reformationem, mittendoPrincipes,  Sa- 
cerdotes,& Leuitas,  qui  docendo,  & in- 
ftruendo  populos  in  lege  Domini , illos 
reformarent . Cur  autem  laici  cum  Le- 
uitismifsi  fuerint, iam  declaratum  efl:, 
neque  ibi  legitur  alia  congregatio  ex  lai- 
cis,&  leuitis  promifeue  farta. Sicut  ergo 
dixi  mus, mifsionem  illam  no  fuifle  adfu. 
iurifdirtionis , ita  de  hac  reformatione 
dicendum  efl:. 

Quapropter  ( quidquid  fit  de  proba- 

10.  tionibus)facile  concedimus  pertinere  3d 
Reges  intra  ordinem  fuutn,  & modo  fibi  g 
accomodato  abufus  tollere,  & corrupte- 

fSuo  modo  lasfui  regni  purgare  . Nam  in  primis  fi 
Regibus  co  corruptelae , <Sc  vitia  fint  contra  natura- 
peuc abufus  ]em  iuftitiam,vel  ciuiles  leges  iuftas,  vel 
«olleie.  contra  pacem  reipublicae , ad  Regem  di- 
rerte  pertinet,  fubditos  fuos  a talibus  vi- 
tijs  repurgare  . Si  vero  vitia  fint  in  ma- 
teria religionis , vel  fidei , poftquam  per 
eandem  fidem , vel  per  Pontifices  ( ad 
quos  voluntatem  Dei  explicare  perti- 
net)illos  eflfe  abufus, & corruptelas  con- 
ftiterit,  etiam  ad  Regem  pertinet  huiuf- 
modi  abufus  tollere,  vel  poenis,  & coer- 
citione in  fibi  fubditos  vtendo,vel  etiam  C 
folicite  procurando,  vt  Hcclefialfici  Pa- 
llores fimul  in  hoc  fuam  operam  adhi- 
beant , vel  denique  forti  brachio  fuo  oc- 
cafiones  prauarum  confuetudinumtol- 
lendo.Sicut  paulo  fuperius  de  idolorum 
deftrurtione  dicebamus . Nam  illa  pro- 
ferto erat  in  illo  populo  praecipua  pars 
reformationis  morum  , & purgationis 
corruptelarum . Quanuis  ergo  exprefle 
in  veteri  teftamento  diceretur  ; Reges 
abftulifle  abufus,  & corruptelas  purgaf- 
fe,  modo  pridirto,  & fine  vlla  vfurpa- 
tionePrimatusEcclefiafiiciintelligi  pof 
fet,&  deberet.  Sicut  etiam  nunc  Catho-  D 
lici,  &pij  Reges  abufus , & corruptelas 
fuarum  ditionum  auferunt . Imo  & in- 
feriores Principes  infuis  territorijs,  & 
priuatus  paterfamilias  in  domo  fuapo- 
tefl:  pro  modo  fuo,  & iuxta  capacitatem 
fuam  corruptelas  a domo  fua  expellere, 

& omnem,veI  politicam,  vel  oeconomi- 
cam prouidentiam  adhibere,  qui  abip- 
fo  circa  fuos  fubditos  exerceri  valet , & 
ad  illum  finem  poteffc  deferuire. 

1 1 . Atque  ad  hoc  caput  fpertat  exemplu. 
aliud, quod  idemRex  adducit  ex  4-Reg . 


1 8. de  ferpente  aeneo  ab  Ezechia  confra- 
rto.  Illud  enim  ad  fimilem  reformatio- 
nem , & abufuum  ablationem  pertinet. 
Nam(vt  lib.2.c.i  2. dixi)  licet  illeferpes 
Dei  iuflfu  fabricatus  fuerit,  & bonam  ha 
buerit  fignificatione,  propter  quabonu 
etiam  vfum  in  principio  habuit : nihilo- 
minus poftea  coepit  elfe  Hebr^is  in  occa 
fionern  fcandali , & ruinae  propter  illius 
populi  ignorantiam , mentisq;  cicitate, 
ac  duritiam  cordis  ex  prauacofuetudine 
generatam. Ideoqj  rerte  potuit  Rex  fer- 
pentem  cofringendo  , illam  occafionem 
ruini  populo  tollere  . Quanuis  enim  ex 
Dei  praecepto  fartus  etlet,  no  propterea 
iufleratDeusillu  conferuareifedad  me- 
moriam diuini  beneficij,prudenti,&  pio 
arbitrio  praecedentium  Principum  illius 
populi  feruabatunpoflquamvero  coepit 
irreligiofe  coli,5c  adorari,  confringi  de- 
buit,iuxta  legem  precipientem,Co»/rw- 
gite  flatuas,  lucos  que  [uccidite.  Et  quia  h^c 
lex  non  folum  ad  Sacerdotes , fed  etiam 
ad  Reges  loquebatur  , i deo  potuit  Iofa- 
phat , noniurfldirtionem  facerdotalem 
exercendo,fed  legem  implendo/erpen- 
tem  frangere. 

Quinto  loco  ponimus  artiones  alias  IZ' 
recenfitasa  Rege, quae  multo  minus, qua 
praecedentes  ad  caufam  conducunt,  talis 
quidem  efl- , arcam  Dei  ad  contfitutumlo - x.Parultb, 
c«w^erd«cere.i.Paralip.i3.NamDauid 
de  quo  ibi  efl:  fermo,  non  portabat  arca,  Dauid  non 
nec  contingebat  illam, primum  enim  fo-  tetigit  arca 
lisLeuitis,fecudum  autem  folis  Sacerdo-  Dt1, 
tibus  licebat,  Numer.4.2.Reg.5.  no  au-  Niim.4. 
tem  Dauidi, licet  eflet  Rex.  Et  ideo  tan-  2,^e2^’ 
tum  honoris  diuini  caufa  arcam  comita- 
batur,quod  non  folum  Regi, fed  cuilibet 
de  populo  licebat,vt  paulo  inferius  ibide 
dicitur, Dauid, domnis  domus  Jfrael  duce- 
bat arca,<&c.  Et  fimile  habetur.  5 .Reg.8 . 3 . 

Sed  additur,  Rege  Dauid  arca pr ee fuit ajfe.  Zt  ^ 6 , 
Sed  quid  tum  ? erat  ne  illa  artio  propria 
Sacerdotum,  aut  Regii  ? proferto  magis 
propriavideri  poterat  hominu  inferioris 
conditionis.  Vnde  paulo  inferius  in  eo- 
dem loco  dcfpertus , & reprehenfus  fuit 
Dauid  a Michol,  non  quia  arti  one  mag- 
ni dignitatis  exercui  flet,  fed  quia  tan- 
quam  ynus  de  [curris  fattus  ejfet , ipfe  vero 
ex  magna  deuotione,&  gratitudine  erga 
Deum,refpondit,  Ludam,  & 'vilior  fiam, 
plus  quam  fattus  sn , & ero  humilis  in  oculis 


rr 

Cap.  2 y Occurritur  alteri  cbkft.ex  veteri  tesiadefupu*  sji 


Ir 

Fifli  Salo- 
monis a 
p;obl'Sa. 

i.Pinltp- 

& 

2 .Piulijp- 


Hzefa&a 
jolljm  ipi* 
rituale®  po 
ttftue  prae 
fe  ferunt. 


14. 

Dedicatio 
templi  (juo 
nodo  uo« 

1 nsnt a Sa- 
kiune  fi:* 
In, 


l-Sfg.8 


B 


mis.  N on  ergo  cenfuit  Dauid,  illam  ac-  A 
tionem  fu  i Ile  dignitatis  facer  dotalis , ne 
dum  Pontificiae jvelfupraillanijfed  fuif- 
fe  magnae  humilitatis  , <3c  reuerentiae  er- 
ga Deum,  <Sc  ad  hoc  indicandum  expref 
iit  Scriptura  perfonam  Dauid  , addidit 
vero  2.  Reg.6.  Dauid,  & omnis  Jfrael lu- 
debant coram  Domino. 

Eiufdcm  ordinis  funt  fa&a  qutedanr 
Salomonis  , ex  quibus  etiam  Regium 
argumentum  fumptum  eftffciiicet,  tem- 
plum tedificare,  cedijicatim  dedicare,  & fua 
prafentia  confecratum  bonejlare  . At  haec 
omnia  hodie  etiam  nunc  Reges  faciuntj 
imo  etiam  alij  inferiores,  pij  ,&  poten- 
tes viri,  & non  propterea  opus  Ecclefia- 
fticz  poteftatis,  nedum  Primatus  exer- 
cere cenfentur.Nam  aedificare  templum 
de  fe  tantum  eft  aftus  religionis  , qui 
praeter  piam  voluntatem  folum  requi- 
rit ex  parte  aedificantis  facultatem  ad 
neceffarios  fumptus  , ex  parte  vero  Dei 
neceffaria  ell  acceptatio  per  fe,  vel  per 
V icarios  fuos.T unc  autem  Deus  fpecia- 
lireuelatione  fatis  voluntatem  fuam  of- 
tenderat,  ideoque  ex  parte  Salomonis 
tantum  Regia  potefi:as,& magnificen- 
tia cum  pia,  & fideli  voluntate  defidera- 
ri  poterat j ergo  nihil  aliud  ex  illo  facto 
reCte  colligitur. 

Dedicare  vero  templum,  duo  poteft 
lignificare . Vnum  ell, propria  aliqua 
actione  religiofa  confecrare  illud  3 aliud 
eft , propria  voluntate  exterius  mani- 
fcflata  illud  Deo  offerre  , & donare. 
Priori  modo , dedicare  templa  pertinet 
ad  Sacerdotes,  vel  Pontifices.  In  illius 
autem  templi  dedicatione  ha?c  aftio  non 
videtur  alia  fuiffe , nifi  vel  ex  parte  ho- 
minum facrificiorum  oblationes  , quae 
ad  folos  Sacerdotes  pertinebant , vt  iam 
explicabo : vel  ex  parte  Dei  praffentia 
illa,feu  defcenfus  fub  fpecie  nebulae, qug 
templum  repleuit  , ad  fignificandum 
Deo  placuiffe  dedicationem  illam  , & 
ideo,  vt  dicitur.  3.  Regum.  8.  Impleutjfe 
gloriam  Domini  , Domum  Domini , qua: 
actio  non  fuit  hominis , fed  diuinae  dig- 
nationiSjCui  RexSalomonteftimonium 
dedit,  dicens , Dominus  dixit , yt  habita- 
ret in  nebula  .In  hoc  ergofenfu  nonpo- 
tcft  dici  Rex  Salomon  dedicaffe  tem- 
plum , neque  id  de  Salomone  legitur , 
nec  Rex  Anglias  illi  hoc  tribuit  , cuna 


D 


folum  dicat ; fua  praefentia  opus  confe- 
crationis  honeflalfe.  Poftenori  autem 
modo  recte  dicitur  Salomon  dedicatle 
templum.  Sed  inde  nullum  fumitur  ar- 
gumentum : nam  quilibet  potell  rem, 
vel  domum  luam  ad  diuinum  cultum  of 
ferre. Sicut  Exod.3  5". dicitur , Omnes  yi-  Exoa.  3 J 
ri,&  mulieres  mente  denota  obtulerunt  do- 
naria , yt  fierent  opera , quee  iufferat  Domi- 
nus per  manum  Moyfi.  Et  ftatim  fubdi- 
tur  : Cuntti  filij  Ijrael  yoluntana  Domi- 
no dedicauemnt.  Sic  ergo  m dicto  loco. 

3 . Regum  8.  dicitur , Dedicauerunt  tem- 
plum Domini Rex,tsr  filij  Ijrael. Demque 
quod  additur, Regem  fua  prefentia  opus 
confecrationis  honeffaffe,clarum  eft,  to- 
ti populo  fuiffe  commune, & ita  nihil  ad 
rem  facere. 

Ad  difeernedum  vero  modum  prae- 
fentiae,  difcernends  funt  aftiones , qua:  1 f . 

in  illa  dedicatione  peractae  funt, prima 
fuit, inferre  arcam, tabernaculum,  & va- 
fa  fanftuarij  in  templum,  & de  hac  di- 
citur, ferebant  ea  Sacerdotes  Leuitx , 

& additur : Rex  autem  Salomon , & omnis 
multitudo, quee  cum  illo  conuenerat , gradie- 
batur ante  arcam,  \ bi  Rex  cum  populo 
coniungitur , <5c  a facerdotali  ordine  di- 
ftinguitur.  Altera  actio  fuit,  facrificio- 
rum oblatio , & haec  fiebat  fine  dubio  a 
facerdotibus  tanquam  a proprijs  mini- 
ftris  3 tribui  autem  videtur  tam  Regi, 
quam  populo, cum  de  eis  dicitur : Et  im- 
molabant, oues , & boues  abfqite  ajltma- 

tione , & numero  , intelliguntur  autem 
immolaffc  per  Sacerdotes  , vt  eft  fre- 
quens in  Scriptura, &in  communi  etiam 
vfu  loquendi . Et  fic  etiam  dicitur  ibi, 
j Mattauit  Salomon  hotfias pacificas,  & ite- 
rum : Santfificauit  Rex  medium  atrij,quod 
erat  ante  domum  Domini , fecit  quippe  ibi 
holocaustum , & facrificium . Vtique  per 
Sacerdotes,  in  quo  nulla poteftas  fupra 
illos  oftenditur,  fed  potius  inferior  fta- 
tus,  & conditio.  Vnde  etiam  nunc  Re- 
ges, ficut&caeteri  laici, folum  per  Sa- 
cerdotem offerunt . T ertia  fuit  aftio  o- 
randi , & haec  etiam  communis  eft  toti 
populo.  Alia  denique  fuit,rationem  red- 
dere populo  de  templi  aedificatione , <5c 
dedicatione  , quam  quidem  Salomon  cu 
authoritate  Regia , & tanquam  lingula- 
ris (vt  ita  dicam  ) illius  templi  Patronus 
exercuit, nihil  tamen  Pontificium  vfur- 
Gg  z pauit. 


3J2 

pauit,neq;Pontifice  fe  fuperiorem  ofte- 
dit.  Igitur  totum  illud  fadum  nihil  om- 
nino ad  caufam  dc  potellate  Ecciefiafii- 
ca,&  Regia  > aut  earum  comparatione 
pertinet. 

1 6.  Denique  ad  probandum  eandem  Re- 
Alia  duo  e*  gis  poteftatem  duo  alia  facta  eiuldein  fe- 
iiddem  ordi  r£  ordinis  afferuntur,  quae  non  maiorem 
Dis  -vim  habent  i quam  praecedentia.  Vnum 

t,  eft,  quod  librum  legis  e tenebas  erutum  po- 
4.  eg.iz.  pu[orectUrefecerU)lt}  eX4.  RCg.  22.  Vc_ 

runtamen  eo  loco  refertur  quidem  Ei- 
dam Pontificem  ad  Saphan  la ibam  di- 
xifTe  5 librum  legis  repen  in  domo  Dominii 
& additur , dedilfe  illum  Saphan , qui  & 
legit  illum,  & pofiea  Regi  dixit,  Elciam 
fibi  librum  dedi  fle  , quem  etiam  legit 
Saphan  coram  Rege . Quod  autem  Rex 
fecerit , librum  illum  populo  recitari,  in 
eo  capite  non  dicitur,fed  foliim.  Regem 
* lectione  libri  valde  commotum  rnilille 
Sacerdotes , qui  fuper  ea  re  Deum  con- 
fulerent.  In  capite  autem  2 ^additur,  fa- 
cerdotes  renuncialTe  Regi  quidpia,quod 
prophetilfa  quaedam  dixerat, & fubiun- 
gitur  : Qui  mifit,&  congregati  funt  ai  eum 
omnes  f 'enes  Inda , & Iiierufalem . Afcen - 
dit^Rex  templum  Domini  omnes  yiri 

Inda , yniuerfique  qui  habitabant  in  Hie- 
rufalem  cum  eo>Sacerdotes,  & Propheta 
omnis  populus  d partto  yfque  ad  magnum 1 
legttcj,  cunelis  audientibus omniayerba  libri 
foederis , vbi  Abulenfis  exponit , legit , id 
tAbulenf  e^^ec*t  legere, putat  enim,  Saphan  feri- 
bam  legiffe  librum  , quod  non  cft  alie- 
num ab  vfu  illius  loquutionis,  vt  ex  alia 
firuili  capitis  2 2.re£teipfe  probat.  Nihi- 
lominus tamen  ex  2.  Paralip.  34.  magis 
z.Paralip.  colligitur , ipfum  Regem  per  fe  legilTe 
34«  librum , nam  ibi  expreffe  dicitur  : Qui- 
bus audientibus  in  domo  Domini  legit  Rex 
omnia  yerbayoluminis . In  hac  vero  hi* 
floria  quid, qmefo,efl:,  quod  in  Rege  Po 
a/c^r  tificiam  potefiatem,  vel  Primatumofie 
nihil  refert.  ? An  congregare  populu  ni,aiit  lege- 
re librum  ? neutrum  Pane.  Nam  congre- 
gare populum  non  eft  de  fe  fpiritualis, 
feu  Hcclel laflica  a<ftio , fed  indifferens, 
qua?  authoritate  Regia  propter  Varios 
fines  fieri  poterat.  Vt  autem  tunc  fie- 
ret propter  fpiritualem  finem,  non  pro- 
uenit  ex  poteflnte  fpirituali  Regis, fed 
ex  fando  zelo,  <Sc  intentione  illius,  Rex 
enim  fidelis  diuina  gratia , &fide adiu* 


Likj.  T>e  Primatu  Summi  Pontificis. 


A tus,poteftate  fua  Regia,  & ciuili  in  fpiri- 
tuale  bonum  fui  populi  fa?pe  vti  poteft, 
quia  licet  proxime  m materia  ciuili,  vel 
iudifferenti  operetur , potefl ad  didum 
finem  illam  reterre.Legere autem  libiu, 
magis  fuit  opus  dignationis,  humilitatis, 
ac  deuotionis,quampoteftatis.  Et  quan- 
uis  lpfe  non  legiffet,  fed  recitari  fecillet, 
nullam  maiorem  authoritatem  oftende- 
ret,  quia  perinde  eft,  per  fe  fecilfe,vel 
per  Saphan  feribam , 6c  mimftrum  fiiu, 
& quia  , licet  liber  eftetfacer , adio  le- 
gendi illum  Sacerdotibus,  & laicis  com- 
_ munis  efK 

**  Aliud  fadum  efl,  quod  illi  Reges/a?- 
dusinterDenm , & populum  aliquando  re- 
dintegrarunt. Citaturque  in  margine  A- 
pologiae  Regi$  locus  Nehem.  feu. 2. 
Efdrar.^.infine.  In  illo  tamen  loco  non 
dicitur , Regem  redintegrafie  foedus  in- 
ter Deum,&  populum, nec  dici  poterat, 
quia  co  tempore  iam  non  erant  Reges 
in  Ifrael.  Cum  ergo  in  principio  illius 
capitis  didum  fuilfet:  Conuenerunt  fihj 
Ifrael  in  ierniio , & in  faecis.  Et  infra  ad- 
ditum efTet : Surrexerunt  autem  fuper  gra- 
dum Lenitarum  Iofue , & quidam  ali)  ,& 
q dixerunt , furgite , benedicite  Domino , &c, 
in  fine  capitis  concluditur : Nosipfiper - 
cHtimusfceduSyCy'  fcribimus,&  fignant  Prin 
cipes  noflri , Leuitce  noftri,  & Sacerdotes  no- 
firi.  Ex  quo  contextu  plane  confiat,  to- 
tum populum , vel  fua  fponte,  vel  Leui- 
tarum  verbis  excitatum  foedus  redin» 
tegralTe,  & ideo  Principes  nomine  to- 
tius populi  cum  leuitis , & facerdotibus 
foedus  confignarunt.  Quod  fi  quis  for- 
taile  ponderet  > Principes  ( quos  laicos 
fuiiTe  verifimile  eft)  primo  loco  poni, 
aduertat,etiam  Leuitas  Sacerdotibus  an- 
teponi , 8c  inde  coniedet , pofteriorem 
D locum  in  illo  ordine  digniorem  videri, 
vt  faepe  contingit . Allegatur  etiam  in 
eadem  margine  fecundus  Regum  (no- 
bis quartus)  capite  odauo ,numero4. 
Sed  in  toto  illo  capite  nihil  inuenio.Nc-  ^ 
gare  autem  non  poftumus,  in  capite  2}. 
fupratradafro  pofi  ledionem  libri  foe- 
deris addi , Stetit^  Rex  fuper  gradum , & 
foedus  percufsit  coram  Domino.  Etpau- 
16  pofi  additur.  Acquieuitq,  pupulus  pallo» 
Sed  in  hoc  etiam  fado  nihil  aliud , nili 
pietas  , & fandus  zelus  Principis  relu- 
$et,  Nam  illa  redintegratio , feu  percuf- 

fio 


C.2t. Obiect.ex copam. rRjgis,&  Toiif. desuvu [itisft.j / j 


fio  faederis  nihil  aliud  erat , nili  renoua- 
tio  quaedam  fidelitatis  ad  Deum  , feu 
quali  noua  pronfifsio  obedientiae  ad  le- 
gem eius, hanc  autem  quilibet  homo, 
vel  quilibet  populus  velfua  fponte,vel 
alterius  exemplo,aut  verbo  prouocatus 
facere  poteft.  Ita  ergo  illam  fecit  prae- 
ditius Rex,  3c  in  illa  facienda  alios  ante- 
iuit,vtfuo  exemplo,  <Sc  verbo  alios  pro- 
uocaret . Vnde  re&e  Caietanus  ibi  no- 
CiiiUn.  tat , Vide  quanti  boni  caufa  bonus  fit  Prin- 
ceps . 

g Ex  his  ergo  omnibus  exemplis,  & 
teftimonijs  nulla  fpiritualis  iurifdiftio, 
vel  fpecialis  poteftas  in  his , qua*  ad  Deu 
pertinent , in  Regibus  tempore  legis  ve- 
teris fuifie  oftenditur  . Optime  vero  of- 
fenditur, bonum,  ac  fidelem  Regem  de- 
fenforem  elTe  debere  diuinar  fidei, ac  ve- 
ra religionis , «Se  diligenter  curaturum, 
vt  omnes  errores,  & fuperftitiones  con- 
tra veram, & ab  Ecclefia  approbatam  do 
ftnnam,vel  ingreffum  non  habeant, vel 
vbi inuenti  fuerint , expellantur.  Hanc 
ergo  fidelitatem  ad  Deum  praedicti  Re- 
ges boni  oftenderunt,  <5c  in  lege  noua 
Conftantinus,CarolusMagnus,&quin- 
tus,<Scalij  Reges  Catholici  fumma pie- 
tate obferuarunt,  quanuis  fe  non  Eccle- 
fiie  Parentes,  aut  Prolatos , vel  Praelatis 
fuperiores,  fed  filios,fubditos,  <3c  prote- 
ctores agnofeerent. 

CAPVT  XXVI. 

•Argumento  fumpto  ex  comparatione  Regis , 

& Pontificis,  fatisfit. 

fi'  Oft  reliqua  faCta  Regum  Ifrael, 

e^f fto  J-  Educit  Rex  Angliae  factum  Sa- 
iilomoms  lomonis , qui  Abiathar  Sater  dotem 

exauthorauit,vt  non  effiet  Sacerdos  Domini , ^ 
vt  ipfie  refert , indeque  colligit , Regem 
fuilTe  Pontifice  fuperiorem  , vt  inde 
concludat , idem  in  Chrifti  Ecclefia  fer- 
uandum  elTe.  Fundaturque  hoc  argu- 
. p mentum  in  loco.  3-Reg.2.  vbi  Salomon 
3 quali  in  exilium  ire  iufsit  Abiathar  Po- 
tiiicem,  dicens , Vade  in  JLnathoth  agrum 
tuum : e quidem  vir  mortis  es,  fed  hodie  te 
non  interficiam , quiaportafti  arcam  Domi- 
ni,  &c.  Et  infra  concluditur  : Eiecitergo 
Salomon  Abiathar , vt  non  effiet  Sacerdos 
Domini . De  hoc  autem  facto  nunquam 


A in  Scriptura  reprehenditur  Salomon  j 
imo  cap.  3.  additur : Dilexit  autem  Salo- 
mon Dominum  ambulans  wpratceptis  Da- 
uid  Patris  fiui,excepto  , quod  in  excelfis  im- 
molabat. Qua?  exceptio  qualifcunqueil- 
la  fit  (quod  nunc  non  retert)ollendit, 
Salomonem  vlque  ad  illud  tempus  fer- 
uailcalia  prtecepta,  & confcquenter  in 
faftoillo  non  peccalTe.Imo  aliqui  in  eo- 
dem faCto  clementiam  Salomonis  com- 
mendant, quia  cum  Abiathar  elTet  dig- 
nus perna  mortis  , propter  Sacerdotis, 
munus,  quod  exercuerat , & quia  labe- 
is rum  Patris  fiii  particeps  fuerat,  vitam  ei 
condonauit,  & in  mitiorem  exili; , & 
depolitionis  poenam  commutauit.  Yt 
autem  illa  eadem  poena  iuftc  illata  fue- 
rit, necellarium  eft,  vt  Salomon  iurifdi- 
Ctionem  , & fuperiorem  poteftatem  in 
Pontificem  habuerit  ; ergo  Rex  tunc 
erat  Pontifice  fuperior.  Quod  hoc  ar- 
gumento inter  alia  du<fti  fatentur  ibi 
Abulenfis  quzft.  28.  & 3 1 . & fuit  fen-  ■Abulenf. 
tentia  Diui  Bonauentura?  intra£tatude  Bonduent. 
Ecclefiaft.  Hierarch.  part.2.  §.i.in  fine, 

& in  4.  diftin.  24.  in  expolitione  Utera?, 
quam  etiam  tradidit  DiuusThomas,fi 
C eius  eft  opufculum  20.  lib.i.  deRegim.  dd>.  Thom, 
Principum  cap.  14. in  fine,  quem  multi 
etiam  alij  graues  authores  fequuti  funt. 

Ex  hoc  ergo  fafto  infert  Rex  Angliae 
etiam  in  lege  noua  Regem  efte  Pontifi- 
ce fuperiorem, ac  fubinde  haberePrima- 
tum  in  regno  fu o. 

Ha?c  vero  obieftio  fundatur  in  re  val  2* 
de  dubia , fcilicet,  an  in  lege  veteri  Pon- 
tifex elTet  exemptus  a iurifdiclioneRe- 
gis  quoad  delifta , & iudicium  , feu  poe- 
nam illorum  , quam  hic  difputare  no- 
lumus , quia  non  putamus  veritatem  fi- 
dei , quam  docuimus , ex  quaeftione  illa 
inter  Catholicos  ccntrouerfa  pendere . 

Pra?fertim , quia  vt  faepe  dixi,qua?ftio 
de  exemptione  Clericorum  a iuriidi- 
£lione  laicorum  in  temporalibus  , ai- 
uerfa  omnino  eft  a quarftionc  de  Pri- 
matu, & de  poteftate  in  fpiritualibus . 

Ex  illo  autem  facio  ad  fummum  col- 
ligi poteft  , Pontificem  in  lege  ve- 
teri non  fuitle  exemptum  a iurifdi- 
ftione  Regia, quoad  tribunalia  fecula- 
ria,  fiue  ciuilia,  fiue  criminalia.  Inde  ve- 
ro inferre  non  licet,  Regem  Salomo- 
nem habuilTe  iurifdiftionem  aliquam  in 
Gg  1 Epiri- 


3S4- 


Ltb-s . De  Trimatu  Summi  Pontificis . 


foi ritualibus  , feu  pertinentibus  ad  Deu, 

FoZILnui  q»“ cau(a ‘,iia ;cmPoralis cri- 

lam  in  eoPo  mcn,  quod  Abiathar  tomfinliile  iuppo- 
teftareniipi  }1jtur , fuit  liefae  maieftatis  propter  conf- 
ritualetn  10  potionem  cum  Adonia  contra  SalomO 
dKat’  nem.  Poena  item  exili)  temporalis  etati 
Depolitio  autem  a Pontificali  munere, 
vel  confequuta  eft  ex  priori  poena  exi- 
lij,  vel  folu na  fuit  fepatatio  quaedam  ab 
vfu  illius  muneris, quod  facilius  tunc  fie- 
ri potuit,  quia  duo  tunc  eo  munere  fun- 
gebantur,fcilicet,  Sadoc,  & Abiathar, & 
ita  potuit  ex  iuftacaufa  remoueri  Abia- 
thar, vt  folus  Sadoc  Pontificatum  gere- 
ret. Et  fortaile  ficutfacrificia  illius  tem- 
poris carnalia  erant , & caeremoniae  illae 
vocantur  a Paulo,  iuftiftcatione^  cultura, 
& fantftim Jeculare,  ad  Hebr.  9.  ita  Pon- 
tificatus ille  non  erat  adeo  fpiritualis, 
Hebr.  Si-  quin  polTet  quis  propter  grauifsimum 
crimen  laefe  maieftatis  illo  priuari  ab  ea- 
dem laefa  maieflate,  fi  iurifiiictioilli  non 
deerat.  Etenim  fi  poterat  illum  vita  pri— 
uare , vt  verba  illa  indicant : Equidem  vir 
mortis  es,  &c.  quid  mirum , quod  pollet 
illum  Pontificatu  priuare. 

3.  Addo  vero  vlterius , etiam  hoc  con- 

Ettam  inve  ceffo,  feupermiffo,non  fcqui , Pontifi- 
t eri ceftam e catum  eo  tempore  non  fuiife , & digni- 
Rcge  fi»pe*  tate^  poteftate  (Impliciter  fuperiorem 
vior  excicic.  Regi.  Probatur,  quia  in  primis  illa  mu- 
nera erant  omnino  diflincta , & imper- 
mifta  per  fe , feu  direfte . Nam  de  Rege 
fupponimus  habuiflfe  fupremam  pote- 
ftatem  in  temporalibus, quod  verum  fim 
.plicitcr  eft  : de  poteftate  directa  fiue  ex- 
tenderetur ad  Sacerdotes,  & Potificem, 
fiue  non , a qua  nunc  quaeftione  abftra- 
himus , vtdixi  .Deinde  Pontincicom- 
millaeratpoteftas,  <5cadminiftratio  fpi- 
ritualium , feu  in  his , quae  ad  Deum,  & 
ad  fidei  doctrinam , & legis  declaratione 
pertinebant , vt  conflat  ex  Deuter.  17. 
Dent.  17.  Si  difficile, & ambiguum, &c.\[e\)  ad  illud: 
Qui  autem  fuperbierit  nolens  obedire  Sacer- 
dotis imperio,  qui  eo  tempore  miniftrat  Do- 
mino Deo  tuo  , & decreto  iudicis  morietur 
x.Paralip.  homo  z//e,c3^c.E(r ideo  2.Paralip.ip.  prae- 
1 9.  fidere  dicitur  in  his , quae  funt  ad  Deum. 

In  his  ergo  non  poterat  Rex  fe  intro- 
mittere,vt  fatis  probatur  ex  fafto  O ziae 
Regis , qui  cum  minifterium  Sacerdotis 
exercere  tentaffet , adolendoincenfum 
fuper  altare  tymiamatis,  Sc  lacerdotibus 


A refiflentibus  comminaretur , percufTus 
eft  lepra  vfque  ad  diem  mortis  fux,vt  ®Z'3S 
refertur,  2.  Paralipo.  2 6.  Quodfaftum  q""aUjSfuit 
late  expendens  Chryloftomus  Honul.  dotun.  "’ 
4.  de  Verbis  Ifaiae,  -Stc.  licad  Regem  af-  tuis  fobirc 
fatur,  Mane  intra  terminos  tuos ; alij funt  tCDtauit. 
termini  Regis,  alij  termini facerdotifi  1'Paralfi, 

Quod  autem  inter  illas  duasdignita-  26‘ 
tes  maior  fimpliciter  fuerit  Pontificia,  f°ft- 
exprefsis  verbis  fubiungit  idem  Chry-  4> 
foftomus, dicens,  Hoc  regnum,  vtique  fa- 
cerdotale, i//o  maius  eft,  id  eft  temporali.  r,  , 
Neque  enim  (ait)  ex  his,  qua  videntur  hic,  ' 
g declaratur  Rex,  ne  que  e gemmis  illi  affixis, 
neque  ex  auro, quo  amittus  eft, debet  aflima - 
n Rex.  Ille  quidem  ea,  qua  funt  in  terris  for 
titus  erat  adminifiranda , caterum  Sacerdo- 
ti/ ius  e fupernis  defeendit.  Quod  poftea  la- 
te profequitur.  Et  quanuis  faepe,&in 
multis  de  facerdotio  noua?  legis  loqua- 
tur, tamen  de  veteri  etiam  loquitur,  vn- 
de  inferius  ait : Maior  hic  Principatus, pro- 
pterea  Rex  caput  fubmittit  facerdotis  ma- 
nui, & vbique  in  Veteri  Scriptura  Sacerdo- 
tes inungebant  Reges.  Vnde  idem  Chry- 
foftom.inPfal.  113.  exponens  illa  ver- 
ba: Domus  Ifraelfperauitm  Domino,  adiu- 
Q tor  eorum, &protettor  eorum  eft, domus Aa- 
ron  fterauit  in  Domino , adiutor  eorum , e/ 
proteftor  eorum  eft  : excellentiam  facer- 
dotij  inde  colligi t,dicens : Diuidit  oratio- 
nem  in  Ifraelem,  & genus  facerdotale , quia 
non  eft  conferendus  priuatus  cum  Sacerdote , 
fed  hic  eum  longe  fuper  at . Itaque  maioris 
honoris  caufa  putat , facerdotale  genus 
diuifum  efte  a reliquo  populo  filiorum 
Ifrael,  fub  quibus  Reges  etiam  compre- 
hendi manifeftum  eft.  Eandemque  ex- 
cellentiam multi  colligunt  ex  eo, quod  us$ 
Leuit.q.nobiliorviftimaproPontifice,  . ^ » 

quam  pro  Rege  offerri  praecipitur,  illud  L<  ip« 

D enim  fuilTe  indicium  excellentioris  dig- 
nitatis,notauit  Philo  lib.  de  Victimis,  & 
fequuntur ibi  Theodoret.  Procopius,&  pj ^ I, 
alij.  Et  ex  i9.Exodi.Numer.27.&?)' 
folent  alia  indicia  huius  excellentiae  de-  U 

fumi.  _ 

Ratio  vero  maioris  dignitatis  fumi  po 
teft  ex  materia  vtriufque  muneris:  nam  Rat;oncdi. 
Pontificatus,  etiam  legalis  proxime  or-  fo  Pomir- 
dinabatur  ad  Deum  , & non  attingebat 
homines, nifi  per  ordinem  ad  Deum:  "clK“ld'cu 
regnu  vero  e contrario  totam  vertatur 
circa  homines,&  quantum  clt  ex  fe,  feu 


C.2tf.0bieBi  exeoparatione  Reg.&TotJesfyttfatisft.jj  s 


ex  vi  fui  obiedi,non  attingit  Deum,nifi 
quantum  ad  hominum,&  reipubhca?  bo 
num  expedit.  Vnde  materia  Pontifica- 
tus altions  ordinis,  Sc  aliquo  modo  fpiri- 
tualis  etiam  tunc  erat.  Ac  denique  ficut 
virtus  religionis  altior  elt,  quam  iuftiti£, 
ita  Pofiticatus,  ad  quem  munera  religio- 
nis fpedant,dignior  efi  regno,  cuius  eft 
tractare  iulhtiam.  Hasc  enim  ratio  etiam 
in  lege  veteri  locum  habebat.  Atque  ea- 
dem fere  proportione  oftendipotefl  ex- 
cefius  non  tantum  in  dignitate,fed  etiam 
in  potentia.  Nam  quod  Pontifex.tunc 
etiam  haberet  fuam  potefiatem  , non  fo- 
liimad  minifirandum,fed  etiam  ad  prae- 
cipiendum, & iudicium  in  controuerfijs 
de  lege, vel  dodrina  ferenda, negari  non 
potefl  ex  locis  citatis  Deuteron.  i y.Scz. 
Dwt.17.  paralip.19.  Quod  vero  eius  poteflas  in 
ftio  ordine  fuprema  fuerit , probant  illa 
verba  Deuteron. 17.  Qui  juperbierit, noles 
obedire  facerdotis  imperio, &c . Et  ex  eifde 
colligi  potefl: , etiam  Regem  comprehe- 
dere : nam  vniuerfalia  funt  t’  ergo  etiam 
Rex  erat  fubiedtus  huic  poteflati  Pon- 
tificis, tenebaturque  flare  definitioni- 
bus, ac  decretis  ipfius,  eiufque  pr^ceptis 
in  fu  a materia  obedire^ergo  ex  hac  parte 
erat  Potifex  Rege  fuperior.Quod  fi  for 
taffe  Pontifex  quoad  temporalia,  vel  ci- 
uilia  crimina  fubijciebatur  Regi , St  ideo 
diuerfis  refpedibus,&  fundamentis  mu- 
tuam relationem  inferioris,  & fuperioris 
inter  fe  habebat,nihilominus  propter  ex 
celTum  in  materia,  & fine  poteflas  Pon- 
tificis maior , & fuperior  fimpliciter  ap- 
pellari potefl:. 

t.  Addo  pra?terea  ex  fado  illo  Salomo- 
HxfafloSa  nis(  quodadpraefcnsfpedat)  nonfatis 
lomonisctia  colligi , habuifle  Regem  iurifdidionem 

ftaseius lu*  ^UPra P°ntificerfi  in caufa temporali, feu 
praPomifil  C1'irainali  ( quidquid  fit,  an  pofsit  aliun- 
(Hatiscol-  probari.)  Probatur  primo  quia  multi 
ligitur.  cenfent, Salomonem  non  vt  Regem,  fed 
vt  Prophetam  depofuiffe  Abiathnr,vt 
TImdoret.  Theodoretusibi,  q.9.  &Procopi.$bide, 
Pro  copius.  & plures  ex  modernis.  Et  fundantur  in 
fubiedis  verbis.  Eiecit  ergoSalomo  Abia 
tbar,yt  nonefjet  jacerdos  Domini, vt  imple- 
retur fermo  Domini, quem  loquutus  eft  fuper 
domum  Heli  in  Silo.  Erat  enim  Abiathar 
n/Jfg.  2.  ex  femine  Heli,  cui  per  Samuelem  prae- 
dixerat Deus.  i.Reg.2.  fore  aliquando, 
vt  Pontificatus  familiae  fuse  auferretur. 


A propter  peccata  filforum  eius : que  for- 
taffe  fuerunt  in  Abiathar  completa. Salo 
mon  autem  fpiritu  prophetico  id  mtelli- 
gens,&  diuino  infhndu  permotus, exe- 
cutioni  mandauit,quod  Deus  luerat  cq- 
minatus. Quod  fi  hoc  ita  elt,niinl  ex  illo 
loco  colligi  potefl,de  potellate,leu  iurifi. 
didione  ordinaria  Regum  iupra  Ponti- 
fices,quia  illa  fuit  extraordinaria.Atque 
haec  refponlio  facile  fufiineripotefi,  pro 
bari  autem  difficile:  quia  verba  illa,  Vt 
impleretur,^  c.  frequenter  dicuntur, etiai 
fi  comminationes  Dei  per  malos  mini- 

g flros , Si  mortes , aut  violentias  iniuflas 
impleantur.  Quia  per  illa  verba  non  red- 
ditur ratio,  quae  mouet  hominem  ad  ope 
randum,  fed  qu£  Deu  mouit  3d  permit- 
tendum , feu  tantum  fignificant  confe- 
quutionem  vnius  ex  alio, no  caufam.  Si- 
cut dc  militibus  crucifigentibus  Chriflu 
dicitur,diuififle  Veflimenta,/7»  implere- 
tur,eyc.  Matth.  27.  Nihilominus  tamen 
illa  refponfio  probabilis  eft,  quam  autho 
ritate  Innocet,^.  in  hb.  feq.confirmabi- 
mus,(5c  eam  defendit  Cardinal.  Bellarm.  Bellarm: 
Tu  exalijs  Scripturae  locis  ,tum  ex  pon 
deratione  verbi  Hebraici,  in  capit.  15. 

Contra  Barclai. 

q Alij  vero  non  dubitant  dicere  Salomo  _ • 
nem  in  eo  fado  iniufte  egiffe,vfurpando 
potefiatem,quam  non  habebat.  Ego  ve- 
ro id  affirmare  non  audeo  propter  verba 
Scriptura?, qua;  ex  cap,3.allegaui,&quia 
apud  antiquos  Patres, Si  expofitores  no 
inuenio  fadum  illud  inter  peccata  Salo- 
monis numeratum,eive  in  culpam  tribu 
tum.  Quocirca  fi  nec  iurifdidione  , nec 
peculiarem  inflandum,  aut  reuelationg 
habuitmotiiis  cxcufarem  illum, dicendo 
relegafle  , vel  feparafife  Abiathar  , qui 
contra  ipsum  confpiraucrat  non  punien 

D do  delidum , fed  quafi  defenfioni  fuae, 

& conferuationi  pacis,&  regni  confule- 
do.  Nam  fi  Abiathar  cotraipfum  confpi 
rauerat , & Adoniae  amicitia  coniundus 
erat, timere  non  immerito  poterat  Salo- 
mon,ne  poflAdonia?  morte  Abiathar  in 
Potificatus  miniflerio,&  Hierofolymis 
manes  aliquid  in  fua  pernicie  moliretur. 

Tales  ergo  circunftatia?  tunc  occurrere 
potuerunt,  vt  poffet  Rex  prudenter,  & 
fine  peccato  illo  modo  cogere  Pontifi- 
cem , etiamfi  iurifdidionem  in  illum  no 
haberet, 

Gg  4 


Addo 


336 


Liber  3.  De  Primatu  Summi  Pontificis. 


8.  Addo  vero  vltimo  etiam  fi  daremus  A 

Argumen-  (quod  nunc  non  concedimus  J Ponti  li- 
tu ex  vereri  cem  jn  lege  veteri  non  fuilTe  exemptum 
Pontificatu  apoteftate  coerciua  Regis, nullum  inde 
defumpwm  argumentum  fumi  ad  tempus  legis  gra- 
nulium  eft  ti? . Nam  poteftas  Regum  in  lege  gratiae 
in  prxfen-  in  ie  non  eft  maior , quam  fuerit  m lege 
ti  ca'ifa,  veteri , in  vtraque  enim  eft  mere  ciuihs, 

& naturalis  ordinis, ac  originis  , quamuis 
in  lege  veteri  fuerit  fpecialiori  modo  a 
Deo  collata.  Dignitas  autem, & poteftas 
Pontificia  eft  longe  maior,&  altioris  or- 
dinis, vt  ex  hactenus  diftis  fatis  conftat, 

&in  t radiatu  deLegibus  ditlueft.Ideoq;  B 
nullu  argumentu  fieri  poteft  a Pontifi- 
ce veteri  ad  Chrifti  Vicarium  in  his,quf 
ad  fubiedlionem,&  imperfedlionem  per 
tinent.  Nam Mofaico  Pontifici  no  funt 
data;  claucs  regni  coeloru,  neque  illa  po- 
teftas ligandi,  & foluendi,  cuius  adlio  in 
terris  rata  habetur  in  coelis , quae  Sumo 
Pontifici  V icario  Chrifti  datae  funt  cum 
fiuprema  Ecclefiae  gubernatione  longe 
maiori, quam  haberet  vetus  Pontifex  ad 
regendam  fynagogam  , cui  nullibi  didlu 
eft  Pafceoues  »if«ficut  didlu  eft  Petro. 
Ergo  multo  magis  pugnat  cum  Ponti 
ficatu  legis  nou£  fubiedlio  ad  temporale  £ 
Principem, quam  in  lege  veteri  repugna 
ret,ac  proinde  ex  fadtis  legis  veteris  nul- 
lum argumentum  ad  legem  nouam  fumi 
poteft.  Pryterquam  quod  Pontificatus 
illius  legis  ad  ceremonialia  cius  pertine- 
bat,qua;  iam  omnino  ceffarunt , & noua 
inftitutio fadla eft , fecundum  quam  fu- 
prema  poteftas,  & exemptio  Vicario 
Chrifti  data  eft. 

9*  Sed  vrget  aducvfarij  poftulantes  ano 

Inflantia  I15  bis,vt hanc  inftitutionem  ex  Scriptura 
retieorum.  n , . 

oltendamus,  vtunturqj  altero  modo  con 

tra nos arguinentadi  ex  Scripturis, quod 
fupra  negatiuum  vocauimus,  nimirum,  £) 
quod-nullibi  in  nouo  teftamento  feriptu 
inueniatur,  Pontificem  Romanum  habe 
re  Primatum , feu  poteftatem  in  Reges, 
RAponfio»  pvefertim  qu£  ad  temporalia  aliquo  mo- 
do extendatur.  Si  autem  quae  hadlenus 
diximus, expendantur,  non  folum  faci- 
le huic  argumento  refpondemusjfed  etia 
plane  euidenter  in  Regem  Angliae  illud 
retorquemus. Primum  enim,  quod  atti- 
net ad  poteftatem , ScPrimatii  in  Reges, 
iam  conftat  ex  fuperiusdidlis,vbi  decla- 
rauimus,quoinodohec  poteftas  exScri- 


ptma.dk  verbis  Chrifti  colligatur, neque 
clie  neceiTarium  , vt  ipla  etiam  colledlio 
in  Scriptura  fit  cxprcliaftcd  fatis  fuperq,- 
eife,  vt  traditione , <Sc  definitione  Eccle- 
fiae  declarata,  ac  firmata  fit.  Quod  vero 
ad  exemptionem  pertinet, preter  quam, 
quod  ex  ipfa  fuperiori  poteftate  manife- 
fte  colligitur, ex  verbis  etiam  Chrifti, & 
fimili  Ecclefia;  traditione  in  libro  leque- 
ti  probabitur. 

Ad  argumentum  ergo  negatiuum  ne-  10. 
gamus, poteftatem  PontificisRomani  in 
Reges  ex  Scriptura  non  probari. Retor- 
quemus  autem  argumentum  hoc  modo: 
Primatus  RegisAnglie  non  probatur  ex 
Scriptura, & fecundum  fidem  eius,  nihil 
eft  credendum,  quod  in  Scriptura  non 
continetur  5 ergo  fecum  repugnat, illum 
afferendo,  & fubditos  ad  illum  credcndu 
cogendo.  Maior  probatur,quia  ex  vete- 
ri teftamento  non  oftenditur , tum  quia 
omnia  teftimonia,qu£afteruntur,idnon 
probant  etiam  de  ftatu  legis  veteris,  vt 
vidimus, & licet  probarent  de  illo  tenipo 
re,  nihil  pro  (latu  legis  nome  efficerent, 
vt  etiam  oftenfum  eft.  Neque  etiam  ex 
nouo  teftamento  probari  poteft  : nam 
omnia  teftimonia,que  Rex  adducit, nul- 
lius mornentifunt,vt  oftendimus.Vnde 
Sacellanus  eius  ( vt  relatum  inuenio  ) in 
genue  faiTus  eftftundamentum  illius  Pri 
matus  in  folo  veteri  teftamento  quxri 
oportere , <5c  nullum  illius  in  nouo  vefti- 
gium,aut  exemplu  inueniri.  Idemq;  ar- 
gumentum fieri  poteft  contra  exemptio 
nem  Regis  Anglie  aiurifdiftione  coafti 
ua Pontificis,  nam  illius  fundamentum, 
fi  quod  effe  poffet,effet  certe  in  veteri  te 
ftameto  quxrendufin  nouo  autem  nullu 
habet, fed  pugnat  potius cu  generalibus 
verbis  Chrifti , Qnodcumqne  ligauevis , & 
pafceoues  meas. 

C A P V I,  XXVII. 

jfyijsobietiionihis  exConcilijs futtoptii 
fatisfit. 


ADDIT  praeterea  Rex  Anglie  in 
fu  a Prarfat.pag.  22.  Prcedibiam  in 
Reges  poteftatem  a Ponti  ficibus^ for 
patam  cum  ConciUjs , & Patribus  pugnaret 
dicitquc  in  lua  Apologia  id  demoftraffc- 
In  ipfa  vero  Apologia  pagin.  29.  hi  P1'1' 
^ mi* 


1. 

Primi  otis 
ftio. 


Cap>27.0biectionil?,exConc.cIepTcmptisfatisfit.  jj? 


f misinducit  Concilium  Arelatenfe  tem- 
U'^ru‘  pore  Caroii  Magni  congregatum,  quod 
jn  line  capitulorum  ita  concludit,  Hac 
tuitur Jub  breuitate^qua  emendatione  digna, 
perfpexmus,qudm  breuifsme  adnotammus, 

6 r Domino  Imperatori prajentandadecreui 
mus,pof  emes  eius  dementiam, yt  fi  quid  hic 
minus  di, eius  prouidentiajupfieatur/iquid 
jecus,qudm  je  ratio  babet,eius  indicio  emen- 
detur, fi  quid  rationabiliter  taxatum  eft,eius 
aiiuiono  dinina  opituiante  clementia  perfi- 
ciatur. Ex  quibus  verbis  colligere  vult 
Rex  Angliar,  Patres  illius  Concilij  re- 
cognouille  Imperatorem,vtiudicem,  & 
fuperioremfuum , «Scfuoru  decretorii. 

Nihil  tamen  minus  ipfi  fenferut,aut 
Imperatorem  fentire  exiftimarunt.  Na 
iu  prologo  ciufdem  Concilij  liede  Impe 
ratore  loquuntur.  Ecclefta  Dei  flatum  yi 
pii  inflantia  roborare  dijfonit.  Et  infra.  Om 
mbus  Dei  facerdotibus  obfecrans  , ejr  obte- 
jlans,yt  Ecclefias,  quas  regendas  fufcepcrut, 
pia  pr  ce  dic  at  io  ne  injhuant  ,& c . Et  in  fine 
prxdictorum  verborum  non  pofiulant, 
liia  decreta  ab  Imperatore  confirmari, 
fedeius  adiutorio  perfici, id efRexecu- 
tioni  mandari. Regimen  ergo  Ecdefiaru 
non  Imperatori, fed  libi  creditu  effe  cog- 
nofcuntrduo  verblmperatoris  officiam 
huiufmodi  rebus  indicant, fcilicet,exhor 
tari,6c  adiuuare  Paffores  Ecclefix  in  fuo 
regiinine,qux  vtfxpe  diximus,adiurif- 
dictionem  non  pertinent, fed  ad  pietate, 
& humanam  potentiam, feu  authoritate. 
Eff  praeterea  in  verbis  illis  aduertendurri 
in  eis  non  efTe  fermonem  de  rebus  fidei, 
fed  de  decretis  pertinetibus  ad  moralem, 
vfum,vt  patet  ex  verbis  illis, qua  emenda- 
tione digna  perfpeximus}qudm  breuifsinte  no 
tauimus.  Quia  ergo  in  illis  multa  decreta 
erant, qux  laicos  limul  cum  clericis  con- 
tingebat,vt patet  ex  cap. 4.5'.!  2.1 3.1  j. 
22.  & 2. 3 . ideo  prudenter  fecerunt, illa 
Imperatori  prxfentando  , vt  eius  autho- 
ritate adiuti,  ea  poffent  facilius  exeeutio 
ni  mandare.  Cxtera  autem  verba  vrbani 
tatis, modefiix,<Sc  humilitatis  funt,vt  ex 
vfu fimilium  verborum  conflat, ideoque 
vanum  efi,  ex  illis  propriam  fubicftio- 
? ]•  nem, vel  iurifdictionetn  colligere. 

‘«ud,  obi  Secundo  obi  jcit  Rex.  Sex  Concilia  ge- 
WliPro-  )ier<t^a,c\uez\t,fe  fe  penitus  Carolo  Magno 
umciiiibus  tradidife.  Nominat  autem  Concilium 
^ocilijs.  Francofordienfe,  Arelatenfe,  T uronen- 


A 


B 


C 


D 


fe,C  abilonefe,Moguntinum,ac  Rheme 
fe.  Sed  in  primis  non  video, cur  hecgene 
raliaConciliavocet,cum  fere  omnia  pro 
umcialia  fint , & ad  fummu  quadam  lint 
nationaliajdeinde  nihil  in  dictisConcihjs 
reperio,propter  quod  dicantur ,je penitus 
Carolo  tradidijje.ttm  primis  Concilium  Diluitur! 
Erancofordienle  liiie  dubio  generarle  no 
fuit,nam,  vt  ex  titulo  Epifiolx  eiufdem 
Concilij  ad  prxfulesHifpam^  conffat,fo 
liimEpilcopiGermani*  ,Gallie,  & Aqui 
tania:  111  eo  interfuerunt, dc  de  legatis  A-' 
pollolicis,  eiufve  confirmatione  nulla  fit 
mentio.  De  Carolo  autem  Magno  111  ti- 
tulo libelli  facrofyilabi  foluni  dicitur. 
Concilium  fu  fle  habitum  iub  prafe-ntia 
Clementifsimi  Principis  C^roli. V bi  Ca 
rolus  no  vtauthor,  fedvtexhortator,& 
defenfor:neq,vt  parsConcilij,fed  vt  ho- 
noroficus  tefiis  ponitur.  Et  quamuis  in 
principio  libri  lacrofyllabiCavoIus  necef 
fitatem  extirpandi  quendam  errore  Co- 
ciiio  proponat, pofiea  vero  folum  Con- 
cilium elf  , quod  veritatem  docet  in  dif- 
curfu  illius  libri  , cuius  author  dicitur 
fu  i ile  Paulinus,  qui  in  tine  libri  lic  ait. 

Nos  autem  Djmtm,&'  t harifsimi  fratres  f i- 
quentes  praecedentium  Patrum  fanam  fidei 
doftrinam , refpuentesper  omnia  deliramen- 
ta nugacium  hominum  corde  credamus  ad  iu 
ftitiam  , & ore  confiteamur  ad  jalutcm,&c+ 

Pofiea  vero  folum  erat  pro  Carolo  Mag 
no,  yt  Deus  eum  protegat, &“  defendat, ure, 
eutnque  pofiea  precatur,  vt  contra  vili— 
biles  hcrfies  pro  Chrifti  amore  dimicet. 

Neque  ibi  aliud  verbum  inuenio.  quo 
illud  Concilium  fe  penitus  Carolo  tradide- 
rit. Satiusque  fecilTet  Rex  Anglix , fi  in 
aftis  illius  Concilij  confideraffet , eunde 
Carolum  in  epift.ad  Elipandum,&  alios 
Hifpanos  facerdotes,non  Patre,aut  Pri- 
matem Ecclefie.fed  filium  , & defenfore 
San<ft£  Dei  Ecclefix  feipfum  appellare. 

Item  potuiffet  aduertere  , Patres  illius 
Concilij  cum  in  fine  dicti  libri  fententia 
protuliffent , ftatim  addidi iTe , rejeruato 
per  omnia  iuris  priuilegio  Summi  Pontificis 
Domini, & Patris  noflri  Adriani  prima  fe - 
disbeatifsimi  Papa.  Item  notare  pofTet 
quod  inferius  aiunt,  ey  Beati  Petri  primi 
Palloris  Ecclefia . Ac  denique  notari  po.. 
tefi.folam  fynodum  Epifcoporum,  feri- 
pfiffe  doctrinam  fidei  ad  Elipandum , 8c 
alios:poftea  vero  fcripfifleCarolum  tan- 

quam 


4- 

AdConcil. 

Tnron. 


Ad  Cocil. 
Cabilon. 


• r 

*Ad  Mog. 
Concil. 


3S* 


Lib >j*De  Triwdt u Summi  Pontificis. 


quam  protegor  em , <5c  defenforem  fy- 
nodr 

De  Concilio  Arelatenfi  iam  diximus. 
InTuronenfi  autem  nihil  aliudinueni- 
tur,  nili  quod  in  eius  pr^fatione  illum 
laudant,  & faluberrimis  eius  exhortatio 
nibusiUuccouenilTe  fatentur,  in  hne  au- 
tem his  verbis  concludunt:  Iicecnos  ineo 
uentn  nojlro  ita  yentilauimus , fed  quomodo 
deinceps  pijfsimo  Principi  nojlro  de  his  agen- 
dum placebit  }uos  fideles  famuli  libenti  ani- 
mo ad  nutum , & yoluntatem  eius  parati  fu- 
mus, Quid  enim  aliud  religioli,  6c  prude 
tes,ac  inodelfi  Epifcopi  dicturi  erant  ad 
pium  Imperatorem,  quilan&o  zeJo  ea 
tantum, quo  ad  bonum  Ecclefio  pertine 
bant,  procurabat,  nofn  tanquam  Ecclefi? 
gubernator, fed  tanquam  filius, & defen- 
1'or.  InConcilio  autem  Cabilonenli  in 
principio  habentur  fimilia  verba  fupra 
tradatis  ex  Concilio  Arelatenfi,&  ideo 
idem  repetere  neceffe  non  eft  • Nam  in 
illo  Concilio  folum  agitur  de  moribus, 

& inter  illius  decreta  etiam  inueniuntur 
aliqua laiciscomunia,vtcap.i  8.&21.  & 
maxime  4 j.Vbi  eam  obeaufam  in  adhi- 
bendo remedio  quibufdam  publicis , & 
communibus  vitijs  fententia  Imperato- 
ris expedanda  dicitur.  Neque  aliud  ver- 
bum in  illo  Concilio  inuenio,quo  fe  pe- 
nitus Imperatori  tradiderit.  Sed  in  capi- 
te. 66.tantiim  decretum  eft,  vt  ab  omni- 
bus indefinenter  oretur  pro  Rege, quod 
longe  dmerfumeft.  Imo  ibi  additur  di- 
xilfe  Concilium, Scripturarum  monita, 

& canonum  inftituta  diligenti  indaga- 
tione inquirenda  , & fimili  obferuatione 
perficienda  elTe  , in  quo  no  Imperatoria 
fed  Ecclefiaftica  authoritas  poft  feriptu- 
rascomendatur,  Quin  potius  illi  fubie- 
dioniConcilij ad  Imperatorem  , quam 
exaggerat  RexAnglio, repugnant  capi-  D 
ta  28.  &37«  eiufdem  Concilij.  Nam  in 
priori  dicitur,  de  gradibus  propinquita- 
tum, matrimonia  vtique  prohibentium, 
vel  irritantium  , canones  Ecclcfiafticos 
confidendos  elTe,non  Regem.  Pofterio- 
ri  vero  dicitur , Conciliorum  canones  a 
facerdotibus  legendos  effe,&  intelligen- 
dos,qu:a  per  eos  viuere  debet,  & docere. 

Idem  fere  iudicium  eft  de  Concilio 

Moguntino , na  licet  in  Pnefatione  Co- 
cilij  Patres  eodem  honore  traftent  Im- 
peratorem , <Sc  omnia  ad  illum  referant. 


A ficut  procedentia,  nihilominus  fatis  ibi- 
dem diftinguut  poteftates,  Se  laicis  con- 
trouerfias  mundanarum  legum, yulgnf 
iuflitias  ( v t aiunt ) comittunt,&  vnicui- 
que  perfonae , & flatui  proprium  hono- 
ram impendunt , Secundum  ditium  ( in- 
quiunt) Beati  Petri  primi  Pajloris  Eccle - 1. Petri, 
fce.  Vnde  inferius  fubdunt : Infuperetu 
congruum  nobis ejje  "videbatur , ytjacerde - 
tes , &1  Ecclefice  Dei  ittre  legitimo,  & in- 
conuulfo  honorarentur  : de  quibus  Domi - 
nus  ait:  Quinos  audit, me  audit , & quinos  'f,'10' 
recipit, me  recipit.  Qui  autem  me  recipit, rea  Iicus’ 
„ pit  eum, qui  me  mifit.  Et  Apofiolus  ad  He- 
breeos : Obedite, inquit. Prapofitis  nejiris,& 
fubiacete  eis.  Ipfi  enim  peruigilaut,quafi  ca- 
pionem reddituri  pro  animabusnejlris.lnic- 
rius  vero  in  cap.  6.  cum  de  fiiijs  exhore- 
datis a parentibus  quaedam  difponerent, 
quoniam  ciuilem  materiam  attingere  vi 
debantur,addunt  ‘.Quantum  adnos,nclad 
nojlram pertinet pote flate m , Se  ad  Impera- 
torem aiunt ; Quod  fi  forte  extra  officium 
nojlrum  alicubi  inuentum  fuerit  admonere 
yeflram  clementiam  audeamus, yt  emendem 
tur.Vbi  aperte  fua  poteftate  in  caufis  fpi- 
ritualibus,  &pijsdifponunt,  vbi autem 
feculare  auxilium  necelTarium  eft,  illud 
C ab  Imperatore  poftulant.  Sicqire  in  cap. 

7. in  caufis  pauperum  aiunt:  Hoc  omnino 
emendetur  per  iufsionemye/lram.Et  in  cap. 
S.optiine  de  vtraqjpoteftate  loquuntur. 

Denique  inConcilioRhem2fi  fit  qui-  6. 
dem  in  principio  honorifica  mentio  Im  Atl( J.:' 
peratoris , nihil  autem  ei  tribuitur,  quod  Rhertaif. 
iurifdiftionem  aliquam  in  Concilio  ci  co 
cedere  videatur.  Imo  cum  in  principio 
dicatur  (quod  in  fuperioribus  etiaqua- 
tuor  Concilijs  dittum  erat ) conuentum 
illum  d Domino  Carolo  pijfsimo  Cajare  mo- 
re prifeorum  Imperatorum  fuilfe  congrega- 
tum , quafi  in  declarationem  illius  inoris 
additur,  Ordinante  Vlfario  eiufdem  Sanchz 
Sedis^Arcbiepifcopo,  Quod  paulo  poft  in 
Concilijs  etiam  generalibus  explicabi- 
mus. Nam  hoc  quinque, de  quibus  dixi- 
mus , prouincialia  tantum  fine  dubio  fue 
runt,  & ideo  conuocatio  propria, & curri 
poteftate  iurifdiftionis  ad  Archiepifco- 
pum  pertinebat , tribuitur  autem  Impe- 
ratori tanquam  petenti, & per  tempora- 
lia fubfidia  cooperanti. 

Tertio  obijcitRex  quatuor  prima  ge-  ^ 

neralia  Concilia.  Imo  , & rt/w(inqmt) 

qtu 


Cap.  2 7, Obi  effis  ex  Concilijs  depromptis  fatis  fit*  p 


quatuor  fi  evulgo  appellata  Imperatorispru  A 
dentix,ac  pietati  fefe  tn  omnibus  J ubieciffe . 
Jdeo,yt  Ephefinum  illud  quater Jatis  diftin 
fte  inculcet, je  accitos  coijjj e Imperatoris  ora 
culo, nutu  yjanfiione , dsr  mandato. Inducit 
praeterea  verba  eiufdeConcilij  in  epift., 
ad  Auguftos , vbi  Patres  dicunt,  ymuer- 
fosje  fupplices  ad  pietatis  eius  dominationem 
confugere, yt  qux  contra  Nejlorium , & illi 
g confenticntes  gefia  funt, robur  fuu  haberent. 

^‘o  Veruntamen  in  quatuor  primis  Con- 

cilijs difsimulat  Rex  ea  omnia, in  quibus 
Epifcopi Romani  Primatus,  &po:eftas 
fupra  Imperatores, & fupra  Concilia  ge-  B 
neralia  oilenditur,  & vnum  tantum,  vel 
aliud  verbum  arripit, quo  Imperatoria 
dignitas  in  fuo  gradu  commendatur , & 
facilem  habet  ex  alijs  locis  intelligentia. 

Et  quoniam  de  Concilio  Niceno  nihil  in 
particulari  Rex  adducit , & multa  a no- 
bis in  fuperioribus  allegata  funt, nihil  hic 
addere  neceffe  eft,praelertim  cu  fit  notu, 
quantum  Conftantinus  Imperator  in  il- 
lo Concilio  Epifcopis , & eorum  potefta 
ti  detulerit. 

9>  Ex  Concilio  etiam  Conftantinopoli- 
tano.i  .nihil  Rex  notat, cum  tamen  igno 
rare  non  debeat, quid  Patres  illius  Conci  q 
lij  ad  Damafum  Papam  fcripferint,  nimi 
rum.  Mandato  liter  arum  fuperior  e anno  d 
yeflrareuerentiapojl  Concilium  Aquileicn - 
fe  ad  Santtif simum  Imperatorem  Theodofiu 
miffarum  , ad  iter  duntaxat  Confiantinopo- 
limyfque  faciendum  nosprxparauimus,atj} 
de  hoc  yno  Concilio  celebrando  cofenfum  E - 
pifcoporu  yna  nobifeu  attulimus.  Ecce  quo 
modo  Imperatores  ad  cogenda  Concilia 
concurrunt, fcilicet,  vel  impetrando , & 
poflulando  a Pontifice  conuocationis 
mandatum  , vel  illo  obtento  illius  exe- 
cutionem  procurando , vel  in  virtute  il- 
lius iubendo.  py 

, Ex  Cocilioetia  Ephefino  polTet  Rex 
fihe.  Xheodofij,&  Valetiniani  Imperatorum 
verba,  qua:  in  epifl.ad  Cociliu  pofuerut, 
notare.  Cu  enim  Candidianu  Comite  ad 
Conciliu  mitterent, vt  effet  quafi  Cocilij 
prote&or, Separis  coferuator,fubiungut: 

Sed  ea  lege, & conditione, yt  cuquxflioiibus, 

& 1 controuerfijs,qua  circa  fidei  dogmata  in- 
cidunt,nihil  quid/jua  comune  habeat ; nefas 
eft  enim, qui  fanttifsimoru  Epifcoporu  cata- 
logo adfcriptusnon  ejl,illu  Ecclefiaflicis  ne- 
gotijs,&  confultationibus  fefe  immifeere . 


Tkioioret, 

libq.bift. 

Ulp.p. 


Habetur  haec  epift.  in  tom.  1 . illius  Con- 
cilij  cap.  3 2.  Et  in  cap.  251.  habetur  epift, 
Cyrilli  adC^leftinu  Papam,in  qua  petit, 
vt  lententia  fuam  in  caufa  hdei, que  tunc 
contra  Neftoriu  tra  flabatur, Macedoni^ 
& totius  orientis  Epifcopis  perfpicue 
per  literas  exponat. Et  ex  tom. 2 .praefer 
tim  a cap.  1 3 . coli  at  nihil  in  illa  Synodo 
fine  Potificis  authoritate  affum  elfe.Prg 
tereain  aflis  praeambulis  ad  Concilium 
Chalcedonenfe  habetur  epift.  Valenti- 
niani , Se  Marciani  Auguftoru  ad  Leone 
Papam, ad  que  ita  loquuntur,  Tuam  San- 
ffitatem Principatum  Epifcopatudiuinx fi- 
dei poj sidentem  facris  literis  in  principio  iuf  *> 
tu  credimus  alloquendam, inuit antes, at <f  ro- 
gdtes,ytp  ro  firmitate, & flatu  noflnlmperij 
xternam  diuinitate  tuaS anilitas  deprecetur, 
&yt  tale  propofitu,at(f  defideriu  habeamus , 
quatenus  omniimpio  errore jublato per  cele- 
branda Synodu  te  authore,  maxima  pax  cir- 
ca omnes  Epifcopos  fidei  catholica  fiat.  In 
quibusverbis  maxime  expendo  illa  par- 
ticulam, Te  authore:  nam  ex  illa  cum  pr£ 
cedentibus  optime  explicatur, quid  Im- 
perator,quid  ve  Pontifex  in  congregan- 
do Concilio coferat , fcilicet.  Imperator 
intercefsione, Pontifex  authoritate. £a- 
deqj  verba  fufflciuntad  explicanda  ver- 
ba Concilij  Ephefini  de  conuocatione 
illius  per  Imperatore.  Qua'  vero  Patres 
eiufde  Concilij  poft  illius  definitione  ad 
Theodofium  fcripferunt  fupplicates,vt 
in  illo  gefta,ac  definita  fuum  robur  obti- 
neant,eunde  fupra  explicatu  fenfum  ha- 
bent,fccilicet.  petijffe  Patres  illos,vt  au- 
thoritate fua  fide  protegerent , ac  defen- 
deret. V nde  inferius  in  alia  epi.adAugu- 
ftos,eos  exhortantur, vt  veftigia  maioru 
fuoru  imitentur,  vt  quemadmodu  (inqui- 
unt ) fwguli  eoru  SanHorum  Patru  fynodis 
Imperij  fui  tepore  celebratis  paruerunt , Pa - 
trumqjanftiones legibus  fuis  munierunt,  & 
qua  ilhsdef 'errent  obferuantiam , decretis fuis 
oflenderunt,ita  & yos,&c.  Vbi  clare  Im- 
peratoris elfe  docent, parere,  & obferua- 
tiam  exhibere  decretis  Synodorugene- 
raliu, deinde  vero  fuis  legibus  ea  munire, 
& exeeutione  procurare.  De  quo  pufto 
legi  etia poteft  Synodus.3 . Romana  fub 
Symmacho, vbi  non  folii  Patres, fed  etia 
Theodoric9  RexPontifici  tribuut  pote- 
ftate  cogediCocilia, licet  ad  petitione  Im 
peratoru^autRegu  illafrequeter  vtatur. 

CAP. 


Hafcotar 
tom. 4.  eiuf 
dem  Cocii, 
cap.  14. 


Cap.t6. 


T. 

In  Apolog. 
pag.16. 
Prinvj  Au* 
guftini  te- 
liimium. 


Hoc  tefti* 
moniu  ni- 
hil fanetRe 

£*• 


2. 

Secundum 
teftimoniii 
ex  Tertullia 

no. 


Hoc  tefti- 
moniu  tan- 
tu  fuprema 
Regu  in  te 
poralibjpo 
teftaremco 
mendar. 


36  0 


Lih.j.  T>e  Trimatu  Summi  Tontifias. 


C A P V T.  XXVIII.  A 

Patrum  teflimonijs , qua  Rex  obij- 
cit,  fatis fit, 

VLterius  obijcit  Rex  quafdam  Pa- 
trum fententias.  Prima  eft  Augu 
ftini  in  Pfal.  124.  vbi  ait , Iulianu 
tametfi  iniquu,  infidelem  , & idololatra^ 
nihilominus  fuillc  verum  Dominu  tem 

poralemdllique  fuiffe  a Chriftianis  obe- 
diendum.  At  quis  hoc  negat  J fuperius 
enim  ex  profeilo  a nobis  probatum  eft, 
infideles  etiam  elTe  pofTe  veros  Reges,  & g 
Dominos,eifque  in  rebus  iuftis,&  licitis 
parendum  efTc.  Quod  etiam  veru.  elTe  di- 
cimus de  Rege  haeretico,  & fchifmaticoa 
quandiu  per  Ecclefiam  non  deponitur, 
feu  regno  priuatur.  Atqfita  loquutus  eft 
Augultinus.Quod  fi  Rex  dicit,n5  pofTe 
deponi,  oportet  ,vt aliunde  id  probet, 
nam  Augulfinus  certe  id  non  dicit,  & in 
alijs  locisgeneraliter  docet,  iuftu  erte,h£- 
reticos  per  cruciatus , & p^nas  ad  fidem 
copelli.  Quod  fi  Rex  argumentum  inde 
fumat,quodapoftatailleImpijf$imusper 
Ecclefia  depolitus  noeft.Refpondemus, 
argumentu  nullius  elTe  mometi,no  enim 
ideo  id  facere  omifit  Ecclefia,  quia  iure  ^ 
no  pollet,  fed  quia  otiofum  fuiftet  id  te- 
tare,  quod  exequi  tunc  non  poterat. 

Secundu  teftimonium  eftTcrtulliani 
lib.  ad  Scapulam  cop.i.Chriftianus nullius 
ejl  hoflis,ne  dum  Imperatoris , quem  f 'ciens  x 
Deo  fuo  conflitui,necejJ'e  efl,yt  & ipfum  dtli 
g at , & reuereatur,&‘  honor  et, & faluu  ye- 
lit,cum  toto  Romano  Imperio ,quouj que fecu 
lum  flabit  ,tandiu  enim  flabit.  Colimus  ergo 
& Imperatorem  fic, quomodo  ejr  nobis  licet, 

& ipfi  expedit,  yt  homine  d Deo  fecundum, 

& quidquid  ejl  d Deo  confequutum  ,&folo 
Deo  minorem.  Hoc  & ipfe  yolet . Sic  enim 
omnibus  maior  efl,dum  f olo  yero  Deo  minor  ^ 
ejl. Hoc  vero  teftimonio,  & alio  T ertul- 
liani  nos  etiam  fupra  vfi  fumus,  vt  pote- 
ftate fupremamRegum  temporaliu  pro- 
baremus, nihilq;  aliud  ex  verbis  illis  cut 
fundamento  colligi  poteft.Na  quod  im- 
peratore vocat  homtrfea  Deofecundu, ideo 
diftu  efl,quiain  ordine  tcporalis  regimi 
nis  Imperator, velRex  fuprcm9immedi 
ate  fubDeo  eft,&  nullu  aliu  in  eo  ordine 
fuperiore  recognofcit.  Atq;  in  eode  fen- 
fu  accipienda  eft , quod  ilium  vocat  [ olo 


Deo  minori, s tiqj  in  fuo  imperio, obedie- 
tia,ac  regimine  pure  ciuili,ac  temporali. 

N a alioqui  maniteftu  eft, pofTe  vndRege 
vel  Imperatore  tcporalem  ellemaiorun 
alio  in  poteftate , & ditione , etiafi  vnus 
alteri  no  fubijciatur.Maioriq;  rationePo 
tifex  maior  eft  Imperatore, quia  no  folu 
dignitate, & ditione  excedit , fed  etia  illi 
fuperior  eft  in  alio  excelletiori  ordine, & 
in  ordine  ad  altiorem  fine.Sicq;  loeu  ha- 
bet limitatio  qua  in  eifdeverbisTertullia 
nus  adhibet : Colimus  Imperator}  fic  quo- 
modo & nobis  licet, &1  illi  expedit,  vtiq,  in 
his,qiK£  poteftati  illius  fubiacet,  & Deo, 
eiusq;  fidei  no  repugnat.  Na  cu  in  his  ex 
cedit,&  delinquit  lmperator,ia no  legiti 
ma poteftate  vtitur,  &fi  Chriftanus  Iit, 

Vt  talis  fuperiorehabet,a  quo  corrigatur. 

Neqjplus  probat  verba, qu$  tertio  lo-  J. 

co  ex  luftino  adducit  Apolog.  2.  pro  Thtoiwx 
Chriftian.quce  nos  etia  fupra  traftauim* 
&nihilprobant,nifi  Imperatore, &Rege, 
quandiu,Rex  eft,effe  veruDnm,cui  obe 
diendu  eft  inhis,qii£  illi  fubiacet.  Nemo 
autc  dubitabit, poiTe  Rege,  vel  regno  re- 
nuciare,vel  illud  amittere, & tuc  etia  do- 
miniu  eius,ac  poteftate, & confequenter 
etiam  obligatione  illi  obediendi  certare. 

Quarto  adducit  verba  Ambrofij  orat.  4. 
Contr. A11  xent.de  Bafilic. non  tradend. 
in  initio:  Dolere  potero, potero  flere,  potero  A‘"orull0‘ 
gemere,  aduerfus  arma, milites, Gothos  quotj, 
lachryma  meet  arma Junt. Talia  munimenta 
funt  facerdotts.  militer  ncejdcbco,nec  pojjim 
refiflerc. Quibus  verbis  videtur  velleco- 
cludereRex  Anglia?, Pontifices  no  polle 
iniquis  fchifmaticorum  Regu  conati- 
bus poteftate  refiftere,fed  folo  verbo, ex 
hortatione,  ac  precatione.  Longe  vero 
diuerfa  erat  mens  Ambrofij,  quatn  fatis 
oftendit,quadoTheodofio  non  fola  pre- 
ce,fed  imperio, & fpirituali  poteftate  re- 
ftitit.Sententia  igitur  Ambrofij  fuit,  no 
cfTe  facerdotis  officium  arma  fenfibilia, 

& materialia  contra  Imperatorem  tyra- 
num , aut  rebellem  fumere , & militum 
cafirisilti  refiftere.  Etniliilominusnon 
negat  habere  Ecclefiam  poteftatem,  qua 
ilii  refiftat,fcd  quia  haec  fatpe  contra  in-  vera  Am- 
corrigibilcs , & conteptores  efficax  non  broGj  mcs. 
eft,  ideo,  ait. viti  mum  refugiu  facerdotis 
in  lachrymis,  6c  precibus  ad  Deum  pofi- 
tumeffe.  PotuifTet  autem  Rex  Angliae 
attentius  expendere  verba,  qua: in  fine 

ora- 


Cap.  2 S.SatisjitTdtrum  teftmonijs  a R ege  obtectis.  36 


orationis pofuit  Arnbrofius:j£?/«d  honori-  A 
(icent ius,  quam  vt  Imperator  filius  Ecclefia 
tjje  dicatur.  Quod  cum  dicitur , fine  peccato 
dicitur,  cum  gratia  dicitur.  Imperator  enim 
bonus  intra  Ecclefiam  , non  jupra  Ecclefiam 
ejl . Ergo  iicut  filius  corrigi  poterita 
patre,  & vt  inferior  a fuperiore  , quia  fi 
fuperior  non  efi,  profecto  inferiore  efie 
necetfe  eft:  nara  duo  capita  aaqualia  fine 
fchifmatc efie  non  poliunt.  Efique  fimi- 
lislocus, eodemque  modo  explicandus 
apudChryfoft.  Homil.  4.  deVerb.Ifai. 
fi' amfacer  dotis  tantum  ejl  arguere,  liber  am- 
que  pratfare  admonitionem,  non  monere  ar-  _ 
tna,  non  clypeos  yjurpare , non  yibrare  lan- 
ceam, nec  arcum  tendere, nec  iacitla  mittere , 
fcd  tantum  arguere,  ac  liberam  praftare  ad- 
monitionem. Sub  verbo  enim  arguendi 
iutelligendum  efi  comprehendi  quic- 
quidad  correctionem  Ecclefiaftica  per- 
tinet, & tunc  etiam  locum  habet, quod 
ideChryfollomus  praemittit:/^  facer- 
dos contemptus  efi , dtgnitas^facerdotij  con- 
culcata,neque  qui  equam  pr  ce  tere  a potuit  fa- 
cm/os)dicit  Deo.)ego  quod  erat  mei  officij 
frccfiiti , nihil  amplius  pojfum  ,fucctine  ja- 
cerdotio,  quod  conculcatur , tkc.  Agit  au- 
tem de  Azaria,  qui  quantum  potuit  re- 
ftitit  Oziae,  <x  cum  proportione  de  Po- 
tifice  nouae  legis  intelligendum  efi. 

* Quinto  loco  adducit  verba  Optati 
Qm»ra  esc  lib.^ . contr.  Parmen.  Super  Imperatorem 
Opmo.  nonejl,mfi [olus  Deus,  qui  fecit  Imperato- 
rem.  Sedhxc  verba  eodem  modo  , quo 
fimilia Tertulliani, exponenda  funtjfci- 
licetlmperatorem  effe  in  fuo  ordine  fub 
Deo  fupremum,  quod  non  excludit  fub 
ordinatione  ad  fpirituale  potefiate,  qua 
vtChrifiianus  habet . Et  hanc  fuifie  in- 
tentionem Optati  ex  ali js  locis  eius  in 
fuperioribus  allegatis,  & ex  occafione, 
quam  tunc  habuit  Imperatoriam  digni- 
tatem tuendi,  fatis  manifefium  efi.  Age- 
bat enim  ibi  contra  Donatum, qui  Impe 
ratorum  leges  defpiciebat , dicens , Quid 
(fi  Imperatori  cum  Ecclefia , quae  vt  ait, 
contra pracepta  lApojloh  Pauli  meditaba- 
to.De  quibus  praeceptis  inferius  ait,fer 
uanda  efie,  etiam  filmperator  gentiliter  yt- 
«eref.Quod  ergo  ait,folu  Deum  efie  ma- 
ioremlmperatore, etiam  de  Imperatore 
gentili  intelligit,  de  quo  cogitare  no  po- 
tuit, habere  in  Ecclefia  Primatu, vel  lpi- 
ritualem  poteftatefioquitur  ergo  dc  Im- 


peratore folum  quoad  temporalem  po- 
teftatem. 

Sexto  maiorem  vim  facit  in  verbis 
Gregordib. 2. epifi.di.  jndicl.  2. alias  c.  6. 
ioc.quarefi  ad  Mauritium  Imperato-  Sexiumte3 
rem  fuper  legem,  quam  tulerat,  vt  rnili- 
tesinmonalieriononfufciperctur,quae  Cx  ? 
erat  iniufta,&  contra  fupcrnaturalem  fi- 
nem, & nihilominus  non  efi  aufus  reuo- 
care  illam  per  eam  indirectam  potefiate, 
quam  nos  illi  tribuimus ; non  ergo  illam 
in  fe  agnofeebat.  Vnde  poftquam  Gre- 
gorius  verbis  fubmifsionis , & humilita- 
tis Imperatorem  alloquutus  fuerat,eum 
Dominum Juum,fie<f  famulum  pietatis  fuce ^ 
appellans , deinceps  iniquitatem  legis 
ofiendensinteraliaficinquit,  Ego  yero 
bcec  dominis  meis  loqnens,quid  fum,nifi pul- 
uis , ey'  cinis?  fed  tamen  qmacotitra  Domi- 
tium Deum  hanc  intendere  conjittutionem 
fentio,  dominis  tacere  nonpoffum.  Et  nihil- 
ominus in  fine  epifiolae  ita  cocludit:  Ego 
quidem  iufsioni  fubietius  eandem  legem  per 
diuerfas  terrarum  partes  tranfmitti  feci , & 
quia  lex  ipfa  omnipotenti  Deo  minime  con- 
cordet ,ecce  per  fuggeflionis  me  ce  paginam 
ferenif simis  Dominis  nunciaui.Vtrobiq,  ergo 
quee  debui  exolui,  qui  & Imperatori  obedi- 
entiamprabui,&pro  Deo, quod fenfi, mini- 
me tacui. 

Refpondemus,  fatis  in  fuperioribus 
oftenfum  efie,  quidD.Gregorius  de  Im  7* 
peratorum  potefiate  in  Ecclefia  fenferit, 
cum  in  Pfal.f.Paenit.  alias  1 01.  circa  ver 
fum  ii  lum  .Tota  die  exprobrabant  mihi  mi- 
mici mei,  contra  eundem  Mauricium  Im 
peratorem  feriptum  reliquerit:  In  tantu 
fu <e  temeritatem  extendit  yejanut , yt  caput 
Ecclefiarum  Romanam  Ecclefiam  fiibi  yen - 
dicet,  in  domiti  a gentium  terrena  tus  p 0- 
teftatisyfurpet. Et  infra  in  alium  verfutn; 
y Initio  tu  Domine  terram  fundafii, eundem 
Mauricium  inter  Ecclefia:  perfecutores 
annumerat,  dicens,  Quid  Nero, quid  Dio- 
cletianus, quid  denique  ille,  qui  hoc  tempore 
Ecclefiam perfequitur:  Exh.cc  ergo  loco 
alterius  intelligentiam  refte  colligunt 
Cardinales  Baron.  otBellarm.  Cuenim  ^cfp0Djjoj 
ille  Imperator,  licet  catholicus , & alias  Baron.  aon. 
Ecclefiae  benefattor,  fua  potefiate  ab-  fs?  n.  14. 
uteretur, prudenter  egit  Gregori9  ad  eu  & fequen». 
fubmifse  Icribendo,  <Sc  blande  illum  ex-  ^ 

hortando, & infiruendo,vt  facilius  illum  ^gcAngl, 
ad  legis  emendationem,  vel  reuocation  e 
Hh  indu- 


1 62  Lib.j.  De  Primatu  Summi  Tontificis. 


induceret.  Igitur  non  idcirco  ftatim  po-  A 
teftate  fua  vius  non  elt , quia  illam  no  ha 
beret,fed  quia  non  fperauit  tunc  fruftu, 
ii  rigore  vteretur.  Et  ideo  in  principio 
ciufiem  epiftols  ad  hoc  infamandum, 

& ad  tuendam  fui  muneris  dignitate  ait: 

Ego  autem  indignus  pietatis  yejira  famulus 
vi  hac  fuggeflione , neque  yt  Epifcopusneq, 
yt feruus  iure  reipublica,  fed  iute pnnaio  lo- 
quor. Et  nihilominus  prouidentiam  erga 
Ecclefiam  eo  tempore  neceiTariam  non 
omifit,  nam  legem  illam,  quam  in  fine 
illius  epiftols  ad  varias  mundi  partes  traf 
mitti  feciffe,  dicit:  no  fine  debita  corre-  g 
dione,  & moderatione  tranfmifit:vt  co- 
ftatex  eiufdem  epiftolaad  Epifcopos  di 
uerfaru  regionum,  qus  habetur  hb.y.in 
dift.  i .epilt.  1 1 . Vbi  poftqua  dixit,  lege 
qua  Imperator  dedit, &c.V ejlra  ttudui  fir- 
mitati tranfmittere,8cc.  fubdit, Hoc  maxi- 
me exhortatis , &c.  yt  nifi  eorum  yita  fuerit 
fubtiliter  inquijita,  fujiipiendinon  fint,  poft 
fuff  cientem  autem  probationem , & exami- 
natione, ait  fufcipicndos  efle.In  quoma- 
mfeftcvfuseftauthoritate , quam  habe- 
bat fupra  leges  ciuiles  in  ordine  ad  bonu 
animae,  & fpiritualem  finem  moderan- 
di legem.  fy 

X ltimopoffumus  addere  nonnullas 
alias  Patruloquutiones,  quae  nimiupo- 


AliaPatrum  fei)  dignitati  ciuili  faucre  viden- 

Imperato-  tur.  lgnati.  epilt. ad  Smirnen.  Honorare 
riam  digni-  oportet  <y  Regem,  netfenimRege  qutfquam 
tacem  com  prajiantior,  aut  qutfquam  fimilis  ei  in  rebus 
amendantia,  omnppUSCYeAtisAntc\\iptmza.tc  deprs- 
plicauo!  CX  ftantia,&fimilitudine  in  poteftate,vtiq; 
Jguat.  infuo  ordine,  vt  diximus.  Vnde  ibidem 
dcEpifcopo  etiam  ait,  efie  honorandu, 
yt  Principe  facerdotu,  imaginem  Dei  feren- 
tem, & Chrifii.  Et  infra : Nec  Epifcopo, 
qui  Deo  conjecratus  ejlpro  totius  mundi  fa- 
lute,  quicquam  maius  efl  in  Ecclefia. Quod  E) 
etiam  refpettiue,  & cu  proportione  in- 
telligcndu  cft.Cyrill.ctia  Alexandr.  lib. 

Cxril.Ale  ^c,^a  311  Deum  fide  ad  Theodofium 
* in  principio  fic  ait.  Deo,  cuius  efi  fum- 
ma  cclfitudo , yobis  clarifsimi  Reges  huma- 
na: claritudinis  fafligium  incomparabilibus 
cxcellentijspue  omnibus  alijs  exurgens, 
exaltatum,  eximiatf  ac  honejla  fors  funt  da- 
ta. Vos  enim  eftisfumm arum  dignitatu  fon- 
tes, & fupra  omnem  eminentiam, humanctdp 
felicitatis prtncipiu ,ac  origo. Etyeflra  qui- 
dem maicfiatis  cie mentif simis  nutibus, quid- 


quid regni  folijs  fubjlratum  efi l,yt  yitam 
legitimam , & admirabilem  agat , guberna- 
tur, at  qui  iugum  non  ferunt , facile  d ye « 

Jlro  robore  yilii  cadunt. 

Haec  autem  verba  fuperius  dittaintel 
ligentiam  facile  recipiunt, & tanta  mode  9* 
ratione,  ac  prudentia  feripta  funt, vt  non 
folu  veru  fenfum  flatim  per  fe  prodant,  niratVmR* 
fedetiaeffe  aliam  potefiatem  excellen-  giapi*ft,: 
tiore,&  plus  qua  humanam  fatis  indicet.  tiort“iDN 
Ideo  enim  dixit  Cyrillus,  datu  ede  Re-  ^'“lc  CJ: 
gibus humana?  celfitudinis faftigiu,  quia 
lacerdotale,  & Pontificale  plus  efi , qua 
humanu.  Vnde  cum  poftea  dixit,  Impe 
ratore  elle  fummaru  dignitatu  fontem, 

& fupra  omnem  eminentia,  ftatim  addi- 
dit, humana  f «licitatis  principium, &origo. 

Nam  illa  omnia  de  dignitatibus  terrenis, 
ac  temporalibus,  quae  ad  humana,  id  eft, 
naturale, feu  ciuilem  felicitatem  ordina- 
tur, intelligenda  funt.  Quod  magis  deda 
rant  illa  verba.  J Quidquid  regni  folijs  fub- 
flratum  efi, yt  yitam  legitimam  ,&  admi- 
rabilem agat , yeftris  nutibus  gubernatur. 
Sciebat  enim  Cyrillus , effe  multa, qua: 
regni  folijs  non  fubflernuntur,  quae  tuc 
clarius  explicare  non  erat  neccflc  j quia 
non  dodtrinam  Ecdefiafticam  tradere 
tunc  inftituerat , fed tantum  Imperato- 
rem ad  veram  de  Chrifto  fidem  audien- 
dam beneuolum  reddere. 

V ltimo  pofiut  notari  verba  Symmachi  I0, 
Papa?  in  Apologet.aduerfusAnaftaf.ini  Sjnmfa 
peratorem,  vbi  coparans  Pontifice  cum 
Imperatore  in  honore  eis  debito  ait  :Vt  a 

non  dicam  fuperior , certe  aqualis  honor  efi. 
Veruntamen  ex  antecedentibus  coftat 
fenfus,  &modeftia  Pontificis.  Dixerat 
enim.  Conferamus  honorem  Imperatoris  c» 
honore  Pontificis,  inter  quos  tantum diflat, 
quantum  ille  rerum  humanarum  curam  ge- 
rit,ifte  diurnarum.  Ex  quo  principio  po- 
tuillet  quidem  exprelfie  concludere , 
maiorem  honorem  Pontifici  elle  debi- 
tum , propter  modeftiam  vero  noluit. 
Vocauit autem  honorem  squalem, no 
fimpliciter  fed  fecundum  proportione, 
quatenus  vterqjeorum  in  fuo  ordine  fu- 
premus  cfl.Pofiea  vero  in  difcurfu  Apo 
logis  diferte  affirmat,  & probat,  habere 
fe  authoritate  fuperiorem , ad  cogcdum 
Imperatorem , fi  hsreticus  fit , aut  cum 
hsrcticis  ab  Ecclefia  damnatis  comuni- 


cct. 


C AP* 


Cdp'  2 p*0bkoctinibi4s  ex  rei  nomtatefaBis  occurritur.  36  3 


B 


1U  CAPVT  XXIX. 

Obkblionibus  ex  rei  nouitate,  & factis  Im- 
peratorum, Regum  fydefumptis  fatu  fit. 

lt  OnqueriturvlteriusRexAnglif, 

pritnasum  quod  potePas  ha?c  in  ChriPianos 

l»orif»cis  °°  Principes  per  ambitionem , ePabu- 

^ fum  fit  yfurpata,  vt  in  Praefat.  ait  pag. 

11  ’ 22.  V t autem  hoc  perfuadeat,  etiam  viu 

eius  nouumefie  contendit.  Sic  enim  in 
Prxfat.  pagin.i4.dicitjW0««w  ejfe,  & ab - 
furdum  fe illum  illorum  verborum  Chri- 
fii:  Pajce  oues  meas,8c  Quodcunque  ligaue - 
ris,ex  quo  genus  illud  potePatis  colligi- 
tur. Et  pag. 60. cum  dixifiet  Petru  fuif- 
fe  illorum  ApoPolorum,quos  ChriPus 
elegit,  Principem  tantum  ordine  quo- 
dam, fubiungit : Nec  aliquid  fibi  amplius 
trecentis  poft  Cbrijlum  annis  Romana  f 'edis 
Epifcopus  arrogauit.  Deinde,  vt  hanc  no- 
uitatemfuadeatjibidem  in  generali  dicit 
Romanos  Epifcopos  vfque  ab  Phocae 
tepora  Imperatoribus  fiibie&os  fuilTe. 
Sed  hoc  quam  fit  a veritate  alienum,  fa- 
tis in  fuperioribus  oPenfum  eP.  Antea 
veropagin.28.  & fequentib.  aliqua  Im- 
peratorum, ScRegum  fa£la  recenfuerat, 
quae  ad  praedi  diam  nouitatem  vfurpatae  * 
iurifdidlionis  ,&  antiquam  fubiedlione 
Romanorum  Pontificum  oPendendam 
induci  poliunt,  dc  quibus  propterca  hic 
nobis  dicendum  eP. 

1 t.  Prius  vero  ad  generalem  de  nouitate 

l Quini  fit  querelam  refutandam  fuffice re  quidem 
. ar.ncjauspo  p0{fcnt  ea,qu£  adprobandam  hanc  po- 
• cis  P'*  tefiatem  ex  antiquo  vfu , <Sc  traditione 
adduximus.  Breuiter  tamen  addimus,  fi 
fermo  fit  de  ipfa  potePate  , tam  antiqua 
elfe,  quam  eP  antiqua  monarchia:  Eccle 
fiaPicx  inPitutio,  quae  ab  ipfometChri- 
Po  verbis  fatis  exprefsisfadla  eP.  Nam 

hunc  efife  legitimum  fenfum  illorii  ver- 

1 r r j 

borum,  eumque  non  nouutn , ied  anti- 

quifsimumpmo  & perpetuum  in  catho- 
lica Ecclefia  fuilTe  , fatis  demonPratum 
eP.In  illa  vero  inPitutione , ac  potePa- 
te  includi  ius  hoc  ad  cogendos  ChriPia- 
nos Principes  haereticos,  fchifmaticos, 
velEcclefiae  inobedientes  ,perniciofos, 
& incorrigibiles , cuidetibus  rationibus, 
actePimonijsoPefumeP.  Quibus  cum 
Rex  Angliae  nihil  habeat , quod  refpon- 
deat,  fingit,  catholicos  affer  ere, pojfe  Pq~ 


nutus/ 


tificem  ad  libidinem  regna  tollere, & condo - 
nare,\ t ait  in  Praef.  pag.  2 3 . imo  etia  pro 
libidine  pojfe  illos  ad  occifionem  ducere , vt 
pagin.24.adiungit.  Vbi  etiam  addit, ver 
ba  illa  ChriP i:Pafce  oues  meas , ita  a nobis 
exponi,Trf^«rf  hoc  fgnificaret, tolle,  prof- 
cribe,abdicdchnftianosPrincipes,attj}Reges. 

Sed(vtiteruiam  in  fuperioribus  di- 
xi) haefunteuafionesfriuolae,  vanaque  $• 
portenta  a ProtePantibus  inuenta,vt  & 

Regi  imponerent , & odium  in  catholi- 
cos^ in  veritate  ipfam  excitarent. Nun 
quid  enim  quia  RexAnglis  potePatcm 
habet  ad  coercendo?  fubditos  fuos  iuPis  f.  . r" 
poenis,  quando  deliquerint  contra  fuas 
leges,  ideo  dicendus eP,ad  libidinem  fua 
polle  occidere  fubditos,  eofve  bonis  fuis 
priuare?  Certe  neqjfubditi  fui  hoc  audi- 
re vellent,  neq;  ipfe  tantam  tyrannidem 
fibi  attribui  permitteret  . Cur  ergo  in 
ChriPi  Vicario  fingit , quod  de  fe  pude- 
ret audire  ? V era  ergo  nouitas  in  hac  ty- 
rannica potePate  fingenda  a ProtePan- 
tibus reperta  eP ; antiquitas  aute  legiti- 
mae potePatis  Pontificiae  adiuPamPrin 
cipum  coaftionem,  etiavfq;  adpriua- 
tione  regnoru,fi  caufa  fit  digna,&ipfi  re- 
belles fint,euideter  a catholicis  Doftori- 
* b9  fuppofitisChriPi  verbis  oPefa  efi:nec 
de  ipfa  potePate  aliud  dicendu  fuperep. 

Si  vero  fit  fermo  de  vfu , diPinguere 
poPumus  vfum  dircftiua:  potePatis , & 4* 

coacliuz,&  devtroq;  facile  confitemur 
non  fuifie  in  Ecclefia  erga  ChriPianos 
Imperatores,  aut  Reges , trecentis  poP 
ChriPum  annis,  non  quia  ePe  non  pof- 
fet,  fcd  quia  non  erat  materia  eius:  nulli 
enim  fuerut illis  temporibus  ChriPiani 
Principes,  aut  Imperatores.  Quid  er- 
go mirum,  fi  Pontifices  praeceptis  fuis, 
ac  legibus  illos  gubernare  non  poPent, 

_ nec  fua  potePate  cogere, cu  Paulus  dixe 
^ rit  j De  bis,  qui  foris  funt,  nihil  ad  «oPSolu 
ergo  tunc  poterant  illis  fide  praedicare, 
quandiu  vero  illa  voluntarie  no  fufeipie 
bant,  & per  baptifmu  no  profitebantur,  Impemor 
efficacius  dirigi,  aut  regi  no  poterat.  Ab  Phi'ipp°s 
hoc  aute  tepore , breue  illud  excipio,  in  rholieus  ex- 
quo  Philippus  Imperator  ChriPianus  titir,iueuq; 
fuittna  in  illu  Fabianus  Potifex  fuapo-  Potifex  fua 
tePate^uatuoccafioiuPatulitApusePi  Potef}*ce  * 
vtfupraexEufebiorctulim9.Vthocex  use  * 
emplo  appareat, no  efie  folida,  neq;  fim- 
pliciter  vera  illa  Regis  abfolutaloquu- 
Hh  z tionem 


-g^  Lib.j.  De  Trimatu  Summi  Pontifcis. 


CyrilluS. 
Cap.  Dif- 

plicet . §. 
Repetis  z 3 

q.4. 


tione.  Ne^mplius  trecentis  poJtChrijlu  an 
nis  Pontifices  Romam  [ibi  arrogarunt, apxz- 
doquide  quantu  illius  temporis  occafio 
tulit, Fabianus  ea  legitime  vfus  eP.Acce 
dit  quod  illo  etia  tepore  Eeclefia  vfa  cft 
fuapotePatefpirituali  in  materia  etiam 
temporali, prout  ad  fu  umbonum  expe- 
diebat, nulla  habita  ratione  ciuilium  le- 
gum, fed  illas  corrigendo,  aut  limitando 
propter  fpiritualcm linem . Exemplum 
optimum  cfi  in  lege  fa<Pa  a quodamCo- 
cilio  Africano-,  vt  Cyrill.  refert  epift, 
66.  ne  clericus  pofsit  in  tePamento  in 
tutorem  nominari,  cum  leges  ciuiles  ne- 
mine a tutela  eximi  polTc  difponant.  ff. 
deExcufat.  tutor,  per  plurcs  leges. 

PretereapoP  illa  tempora  fempcrPo 
tifices  vji  funt  hac  potcPate  in  ChriPia- 
nos  Principes, prius  quidem  monitis* 
& praeceptis  eos  dirigendo,  & vbi  opor- 
tuit, eorum  leges  emendando,  vt  deGre 
gorio  capite  praecedenti  vidimus , & de 
alijs  fupra  retulimus.  PoPca  vero  etiam 
cogendo, quantum  necefsitas  populabat 
& ratio  temporum  permittebat  . V fus 
enim  huius  potePatis  coerciuaenon  eP 
per  fe  necelTarius,  fed  cogente  neccfsita- 


etiam  cogat  ad  bonum.  Ide  ergo  in  illis  pri 
mis  temporibus  Iuliam  v.g.  vel  aliorum 
accidit,  qui  per  potentia,  & tyrannidera 
moregentihu  Ecdefiam  perfequeban- 
tur.  Et  nihilominus  non  defiiit  circa  ea- 
de  tempora  vfus  huius  potePatis,  quado 
cum  fru<Pu  coerceri  potuit,  vt  ex  cen- 
fura  Ambrofij  in  Theodofium,&  Inno- 
centi) in  Arcadium  aperte  oPenditur,8c 
ita  etiam  poPea  fuccelTu  temporu  iuxta 
occurrentes  occaliones  vfus  huius  pote- 
Patis adhibitus  eP,vt  vidimus. 


£ 


Sed  occurrit  Rex  Angliae  ex  contra-  6, 

Argutreo- 

twn  Regi* 


rijs  fa<Pis  oPendens  contrarium  ius  Im 
peratoriae  potePatis  in  Pontifices.  Nam  t 
Jmperatoris( inquit ) ajjenfus  longo  annoru  rj, 
decurfu  eligendis  Pontificibus  interuenit,  in  Pontifice 
tfcat.  Quae  late  profequitur,  ex  quibus 
argumentu  excellentioris  potePatis  Im 
peratoriae  defumere  conatur. Quia  vero 
de  eleftione  Pontificum  in  propria  ma- 
teria de  Pontifice  tradatur  latius, nunc 
breuiter fatemur,  feruatum  efie  aliquo 
tempore,  vt  eledio  Pontificis  per  con- 
fenfu  Imperatoris  confirmaretur, vt  cx- 
Platina  in  Firmiano  Papa  , &ex  alijs  hi-  -1  . 
ftorijs  conPat,  & aperte  ex  Gregor.lib.  ~ i m‘ 
te.  Atqjvtinam necefsitas iPius vfus nu-  q/ y.indid.i.epiP.i. in fine,vbi volunta-  f°or' 
quam  fuilTet,id  cP,  nunquam  fuitTent  * te  Imperatoris  fe  fadum  efie  Pontifice 

illis  verbis  affirmat:£cce  fercnifsimus  Do - 


*AuguJl, 


qua:  ad  illum  exercendum  obligarent. 
Quandiu  ergo  talia  crimina  in  Principi- 
bus ChriPianis  inuenta  non  funt,  fine 
praeiudicio  potePatis  potuit  talis  vfus  in 
Ecdefia  non  effe.  E contrario  vero, non 
fuit  necefie , vt  Patim  ac  Imperatores 
CbriPiani  ApoPatae,  vel  Eeclefia  rebei 
les  efie  ceperunt,  tota  fua  potePatc  Ec- 
clefia,  feu  Pontifices  in  eos  vfi  fuerint: 
quia  ex  tali  vfu  non  frudum , fed  maius 
Ecclefiae  nocumentum  timere  potue- 
runt. V nde  AuguP.refpondes  fimili  ar- 
gumeto  Donati  epiP.204.ad  eunde  ait. 
Repetis  ficut  audio,  quod  in  Euangelio  feri- 
ptum  ejl,recefsiffe  d Dominofeptuaginta  dif 
cipulos,&  arbitrio  fua  mala , atque  impia 
difcefswiis  fuijje  permiffos,caterifque  duo- 
decim, qui  remanferant , fuiffe  refponfum. 
Nunqmd  & vos  vultis  ire? Et  non  attendis , 
quia  tunc  primum  Eeclefia  nouello  germine 
pullulabat,  nondumcf  in  ea  fuerat  completa 
illa  prophetia.  Et  adorabunt  eum  omnes  Re- 
ges terra , omnes  getes  feruient  illi.  Quodvti % 
quanto  magis  impletur , tanto  maiore  vtitur 
Eeclefia pQtejlattj  vt  non [olum  imitet  ,fed 


D 


minus  Imperator,  fieri  ftmiam , leonem  iuf- 
fit.Et  quidem  prouifione  illius  vocari  leo po- 
tefl,  fieri  autem  leononpotefl.  Vnde  necejfe 
eji,  Vt  omnes  culpas, ac  negligentias  meas  no 
mihi, fed  fua  pietati  deputet , qui  virtutis 
myjlerium  infirmo  comtjit.  Addimus  vero 
deinde , multis  temporibus  factos  efTc 
Pontifices  fine  confenfu  Imperatorum, 
aut  Regum, nimirum  & ante  conucrfio- 
nem  Imperatorum  ad  ChriPiana  fidem 
per  trecentos,  & plures  annos,  &pofi 
conuerfione  ConPantini  per  alios  ducc- 
tos  annos  vfq;  ad  IufiinianumAuguftu, 
d cuius  tempore  Imperatores  ius  illud 
vfurpare  caeperunt,  vt  vulgare  eP  in  hi- 
ftorijs.  Vnde  colligimus , non  reccpilfe 
Imperatores  hanc  potePatem  diuino  iu- 
re,quia  alias  nunquam  fine  illoru  fuffra- 
gio  Pontificis  eledio  valide  fieri  potuif- 
fet.  Neq;  etiam  habuifle  illam  ex  vi  Im- 
perij  tu  quia  alias  a principio  illa  fifo  ar- 
rogafient:  tu  praecipue  quia  Imperiu  ter 

renum  eP,  & humanum,Pontificisaute 

dignitas  fuo  modo  diuina,  & cclePis  eP. 

Exer- 


Cap.  i y.Obect.  ex  rei  nouitatefaclis  occurritur . 365 


Quo  iure 

Jjajsrato  - 
ttiinPooti 
fici  d'®0 

jUqujndo 

n!«uo[. 

Citi* 


Uptho 


Crttift. 


B clltrm 

Bm. 


Exercuerunt  ergo  illam  poteftatem  A 
vel  vfurpatam,  vel  ab  ipiis  Pontificibus 
concelTam.  Et  quidem  priori  modo  illa 
per  vim,  ac  potentiam  a luftiniano  vfq; 
ad  Conlfantinum  IIII.  exercuerunt. 

Atq;  hanc  vim,  ac  tyranni  dem  deplora- 
liit  Gregor.  inPfal.j.  Paenit.  fupra alle- 
gatum, & notauit  Baron.  ann.  $ <?o,  n.  ? . 
vbi  etiam  commemorat  Imperatoru  vio 
lentiam,auaritiam , & fimoniam  in  ex- 
torquenda pro  fua  confirmatione  pecu- 
nia.quae  confuetudo  vfq,  ad  Agathonem 
Papa  durauit,utfumitur  ex  c.  Agatho  > d. 

63  .Quapropter  vana  eff,qua  Rex  fumit 
cx  hac  confuetudine,  argumetatio,  quia 
ex  fu  mina  vi,  <$t  iniuria  nullum  ius  col- 
ligi potefl  . Polleriori  autem  modo  di- 
cunt aliqui,  vfos  effe  hac  poteftate  Caro 
lum  Magnum,  <3c  Othonem  Imperato- 
res virtute  priuilegiorum,  que  Adrianus 
1 . & Leo. 8. illis  concefierunt,proutGra 
tiaiius  refert  inc.  Hadrianus.  2.  <Scc.  In 
fynodo, d.63  .Vtruntamen  capita  illa  Gra 
tiani  ex  falfis  hiftorijs  defumpta  elTe , & 
priuilegia  illa  ab  fchifmaticis  fuille  con- 
fi£ta,late  offenditCardinalis  Bellarmin. 
in  fua  refponfione  ad  Regem,  & latius 
' Cardinalis  Baron.  Ann.  774.  an.  10.  <Sc  q 
ann. 964.  a n. 22.  vbi  inter  alias  rationes 
inde  argumentum  fumit,  quod  nulla  hi- 
ftoria narrat,  Carotum,  vel  fucceffo- 
res  eius  tali  priuilegio  vlos  fuille.  Et  ita 
omnino  euertitur  Regium  argumentu. 

Etquanuis  hanc  Cardinalium  fenten- 
tiam  omnino  veram  elle  exiltimem  ,ne 
tamen  quis  putet  folutione  argumenti 
pendere  ex  reprobatione  hitloriae , qua 
nunc  examinare  non  vacat,  addendum 
cenfuimus  ( quod  etiam  Bellarminus  no 
omifit)  etiam  fi  vera  efifet  hilloria, «Seve- 
rum priuilegium, fatisq;  de  legitimo  il- 
lius vfu  conflaret,  nihil  inde  inferri  co-  D 
tra  eminentia  Pontificia  potedatisj  imo 
in  hoc  extolli,  quod  tanta  eft , vt  electio 
etiam  fuccelTorum  Pontificum  ex  illius 
inffitutione,&dcterrninationependeat, 
valueritq;  parte  aliquam , vel  eleftionis, 
vel  confirmationis  futuri  Pontificislm- 
peratoribus  ex  priuilegio  communica- 
re. Quod  licet  aliquis  Pontifex  concef- 
fifTer,  aliquis  etiam  fucceffor  eius  reuo- 
carepotuiffet.  Nam  femper  fummusPo 
tifex  manet  Imperatore  fuperior,  & pri 
uilegiumafuperiore  liberalitcr  concef- 


fu  ab  eode, vel  aequali  fucceflorereuoca- 
ri  potefl:  praefertim  fi  tale  priuilegium 
parum  fit  vniuerfaliEcclefiat  vtile,quale  ceCu  ab  alio 
illud  fine  dubio,  vel  potius  perniciofum  arquah  reuo 
fuilTet.  Quod  autem  Imperator  non  ob-  uotaii  in- 
flante tali  priuilegio  femper  maneat  Po  teft' 
tifice  inferior,  manifellum  clt , quia  per 
tale  priuilegium  nulla  iurifdiftio  fpiri- 
tualis  Imperatori  data  eflet.Nam  ius  no- 
minandi, eligendi,  vel  confirmandi  non 
eft  iurifdictio,  fed  authoritas  quaedam 
quae  ( qualifeunque  illa  fit ) verfatur  cir- 
ca perfonam  eligendam  in  Pontificem, 
non  tamen  circa  Pontificem  iam  eleftu, 
fupra  quem  neq;  ipfemet  Pontifex  po- 
tell  i urifdufiionem  aliqua,  vel  poteftate 
concedere,  aut  delegare  . Neque  etiam 
propter  tale  priuilegium  Imperator  a iu 
rifdiffione  Pontificis  exemptus  luit  , 
quia  etiam  repugnat,  Pontificem  firnil» 
priuilegium  concedere  in  diminutionc 
dignitatis,  <k  curae  fibi  a Chriifo  deman- 
datae. Neque  ad  effectum  talis  priuilegij 
eft  talis  exemptio  neceflaria , nam  ante 
quam  Pontifex  eligatur , non  habet  lo- 
cum exemptio , pofiquam  vero  eieftus 
elf,  etiam  qui  illum  elegerunt, illi  fubij- 
ciuntur,vt  in  Cardinalibus,  Scinaiijs  cie 
ttonbus  patet.  Curiu  vero,  <5c mutatio- 
ne temporum  priuilegium  illud  fublatu 
eft,  meliorque  electionis  forma  inflitu- 
ta,  de  qua  alibi  Deo  dante  dicetur. 

Pergit  Rex,  obijcitque  fecundo, Paf- 
fim  occurrere  Imperatorum  exempla  , qui  A!ia  obie* 
Romanis  Pontificibus  fuam  poteSfatem  ab-  &i°  Regis 
rogarunt.  Adhibetque  exempla inOtho-  cx  a^is 
ne  imperatore,  qui  io2nnemi2.  Von-  ponUf1C€S 
tificem,  & in  Henrico. IU. Imperatore,  defumpta.’ 
qui  Benedi«ftu.IX.Grcg.VI.6cSylueft. 

III.  depofuerut.  Sed  in  primis  licet  hfc 
vera  effent,  nihil  contra  veritatem  effi- 
cerent. Quia  ex  faftis , quae  iufta,  & li- 
cita non  probantur , nullum  offenditur 
ius.  Deinde  dicimus  partim  vera  no  effe 
partim  no  fideliter  nararri.Na  Otho  no 
depofuit  Ioanne.  Aut  enim  poteffate  te-  Otho  Ioani 
porali,  & hac  non  potuit  legitime  mPo-  nem  ponei- 
tificem  vti,  non  lolu  quia  ex  vi  Pontifi-  ^ 

catus  erat  exemptus , vt  libro  fequenti  v ‘ * 
offendam:  fed  etiam  quia  iam  tunc  Pon- 
tifex erat  Rex,  & fupremus  in  tcporali- 
b9,ficut  nuc  eft: vel  id  feciiTet  Otho  fpiri 
tuali  poteftate,  & hoc  etia  dici  no  poteft 
quia  nec  ilia  habebat, vt  offendimus,  nec 
Hh  3 legi- 


i6  6 Lib.j.  De  Trimatu  Summi  Pontificis. 


legimus  illam  vfurpaffe,  aut  eo  errore  la 
boraffe  Othonem , vt  Te  caput  Ecclefiae 
faceret.  Imo  tam  de  illo , quam  dealijs 
Imperatoribus  catholicis  legimus,  nun- 
quam brachio,aut  virtute  fua, fed  alicu- 
ius fynodi , quam  congregari  procura- 
bant, authoritate,de  Pontificum  caufis, 
vel  abdicatione  traftaffe. 

Vnde  Platina  in  vita  Ioannis  XIII. 

I 10'  licet  prius  dicat,Othonem  perfuadente 
Platina.  clero  LeonemVIII.  loco  Ioannnis,qui 
aufugerat , creaffe ; nihilominus  fiatim 
id  declarat, dicens, cum  Romani  inftaret 
apud  Imperatorem,  vt  aliumPontifice, 
abrogato  Ioanne  crearet,  refpondiffe, 
electionem  ad  populum,  & clerum  per- 
tinere , & ita  clerum  elegilfe  Leonem, 
Othonem  vero  illu  fufcepifie.Imo  etia 
indicat,  Ioannem  non  fuilTe  depolitum 
propter  folos  mores,  fed  quia,  Hiberici 
Patris  potentia  Pontificatum  occupauerat ; 
nam  in  his  verbis  indicare  videtur , non 
Oh  f 'ut  fiuilfe  refteeleftum,  fedpervim,  & po- 
nujmi  . tentjani  intrufum.  Et  hoc  fentit  Onu- 

frius  in  additionibus  ad  Platinam  , dum 
fentit  LeonemVIII. fuiffe  rite  electum 
viuenteloanne.  Sed  quia  fortalTe  verius 
efi,  nec  Ioannem  fuilTe  rite  depofitum, 
nec  Leonem  valide  eleftum,  addendu 
cft,Othonem  excefsilfe  Zelo  non  fecu- 
dum  fcientiam,fynodumque  fuiffe  pri- 
uatam,  8c  illegitimam,  potuiffeque  er- 
rare, exiilimando,  poffe  deponi  Ponti- 
ficem propter  crimina  extra  harrefim, 
vel  fortalTe  magis  propter  violentia  Im- 
peratoris, &humanum  timorem  id  fecit 
Ex  allegatis  quam  quia  fentiret  legitime  fieri  potuif 
Potificibuj  fe.VideBaronium  ann. 964.0.1  f .Quod 
leg^cinii^x  ver°  Salios  tres  Pontifices  fpeffat,  in 
Jiterunr.  primis  falfum  eft , omnes  fuilTe  veros 
Pontifices,  nam  de  Syueltro  certum  eft 
fuilTe  intrufum,  &fchifinaticu.  Dealijs 
vero  non  nulla  etiam  dubitatio  eft , licet 
probabilius  credatur , legitimos  Ponti- 
fices fuilTe. Deinde  Syuelter  nonabHe- 
rico,  fed  aBenedi&o  IX.  legitimo  Papa 
cieclus  fuit.  Ipfe  item  poftea  non  ab  He 
rico  deieftus,  fed  fua  fponte  ( vel  perfua 
fione  cuiufdam  fancti  Abbatis,  vt  aliqui 
referunt  : vel  vt  liberius  viueret)  pe- 
cunia accepta,  Papatui  renuciauit.  Atq; 
hoc  tandem  modoGregoriusVI.  intro- 
duftus  eft  ; quem  folum  Hcnricus  po- 
ftea deponendum  curauit,in  quo  potuit 


A idem  error  qui  in  Ioanne  1 2.  continge- 
re, quanuis  illum  etiam  voluntarie  cef- 
fiiTe  , multi  tradant . Vide  Baronium 
Anno  1044, 

Tertio  Rex  poft  Imperatores  ad  Re- 
ges tranfitum  facit , & prius  generatim  1 r* 
dicit,  non  minori  Conftantia  Reges  hoc  °& 
in  fe  iusPontificis temporale  afpernatos 
fuilTe:  deinde  fafta  quaedam  aliquorum 
Regu  Galliae,  & Angliae  refert,  ex  qui- 
bus concludere  vult , nullum  ius  in  Re- 
ges ex  diuina  inftitutione  habere, nec 
praeferiptione  illud  alTequi  potuifte , cu 
per  fimilia  fafta  fatis  fuerit  interrupta. 

^ Sed  non  cenfui  necelTarium  in  exami- 
nanda veritate  hiftoriarum  circa  fafta 
huiufmodiimmorari,quia  licet  omnia, 
vt  referutur, admittatur , nihil  ad  cdclu- 
dendu,quod  intenditur,  coducunt.  Pri- 
mo exilia  generali  ratione , quod  fatta 
Regii  teporaliu  paru  valent  ad  oftende- 
dum  diuinum  ius;  tum  quia  illud  per  fe 
cognofcere,vel  docere  no  illoru  munus 
eft, fed  Pradatoru  Ecclefi^,  & praecipue 
fummoru  Pontificii;  tum  etiam  quiani- 
miru  fepe  potentia  fua  freti, & vel  ambi- 
tione dominationis,  vel  turpifsimi  lucri 
cupiditate ille<fti,poteftatis  Regis  iura 
^ tranfeendunt.  Secudo,&fpecialiusquia 
omnia  verba , & fafta , quae  referuntur, 
ad  alias  caufas,feu  materias  pertinent,ex 
iliisque  non  folum  inferri  non  poteft, 
Romanum  Pontificem  non  habere  fu- 
premam  poteftate  in  fpiritualibus , quae 
ad  dire&ionem&corre&ionemRegum, 
etiam  in  materia  temporali,fe  extendat,  . 

verum  etiam  nec  colligi  poteft, Reges 
illos  ita  fefiffe.  Quod  breui  difcurfu  per 
fingula  , qus  afferuntur , difeurrendo, 
demonftro. 

Primum  enim  affert  inepta  quaedam 
■p.  verba  Philippi  Pulchri  Francorum  Rc-  i**  , 
gis,  qusin  epiftola  quadam  ad  Bonifa-  ^ uCoboRe 
ciumVlIL  aliquo  animi  furore,  aut  ira  g^induSi  f 
petu  iracundis  duftus,  fcripfit,ex  qui-  figiJIarim 
bus  argumentum  fumere  contra  rationS  **peo<K«w 
eft.  Sed  omifta  contumelia,  quid  tandem  Pbihpput, 
Rex  ille  affirmauit?  Scias,nos  in  tempora- 
libus  alicui  non  fubejfie.  At  quid  tandem 
hinc  fequitur  f aut  quis  hoc  inficiatur; 

Certe  qui  definite  dixit , fe  intempora- 
libus alicui  non  fubeffe , tacite  confeffus 
eft, in  fpiritualibus  fubeffe,  cui  autem 
magis,  quam  Pontifici  J Quod  fi  ei  in 

fpiri- 


j:fcLB  r3 


Cdp>jo.Obe£t.  ex  rei  nouitatefaciis  occurritur . ^7 


fpiritualibus  fubefte  fafius  eft , negare  A 
profecto  non  potuit,  fi  temporalibus  co 
tra  fpiritualia  Rex  abutatur,  ratione  fpi- 
ritualium  poife  etiam  in  temporalibus 
vexari,  & corripi. 

Deinde  allegat  fan&umLudouicum, 

15*  qui  publica  [antUone  exaftiones  omnes  cu- 
S.UiW'  rise  Papahs  intra  regnum  Juum  prohibuit.  ' 
Itt.  Quam  ex  Arreftis  allegat.Cum  illorum 
tamen  copiam  nonhabeamus,non  po£- 
fumus  certum  illius  fenfum  explicare, 
nihil  enim  credimus  a tanto,ac  tali  Rege 
fancitum,  quod  iuftum,  ac  religiofum 
non  fuerit.  In  tomo  autem  6.  Bibliot.  g 
San&or.in  fine,quandam  P ragmaticam 
fan&ionem  eiufdem  Regis  typis  man- 
datam inuenimus,in  qua  in  fauoremEc- 
defiafticae  iurifdictionis , & libera  pro- 
uifionis  beneficiorum,&  cum  obferuan- 
tia  facrorum  canonum  multa  legimus 
fcripta  j de  exattionibus  aute  curiae  Ro- 
manae penitus  nihil.  Ali)  vero  prohibi- 
tionem illam  non  abfolute , fed  cum  li- 
mitatione referunt, videlicet,  exaffiones, 

& onera  grauij sima , &c.  collidi  nullatenus 
"Volumus , nifipro  rationabili, pia,  W yrgen- 
tifsimaineuitabili  necefsitate.  Itaq,  fiquid 
fandius  Rex  fanciuit,  non  fuit  fpiritu 
elationis,aut  exemptionis  ab  obedientia  ^ 
Papae,  fed  quatenus  exiftimauit  iuftae 
fui  regni  conferuationi  efie  necdTarium, 
&ad  fuam  iurifdidtionem  temporalem 
pertinere.  Adeo  enim  fuit  ab  vfurpatio- 
ne  fpiritualis  potefiatis  alienus , vt  cum 
eius  legatus  vitro  Ecclefiarum  cathedra- 
Htlnf.  Eum  a Papa  impetraffet  Bullam  prouijio - 
num , Rex  in  ignem  illam proiecerit, dicens, 
gratias  non  agimus  tibi  de  his, qua  m pericu- 
lum animarum  nojlrarum  impetrafli,  "vide- 
licet , "vt  Ecclefijs  prouideamus . Et  illa  vti 
noluit.  Ita  refert  Rcbuff.  in  Concordat. 
inProoemi.  §. Quadam  nobis,  verb.  Opta-  i 
bamus. 

,„!i.  D'ni<?  ue  Rex  Angliae  late  comme- 

bwoflir,  morat  factum  Ludouici.  1 1 . Regis  Gal- 
liae,qui  Pio  Il.Pontifici  petenti  reuoca- 
ri  quatidam  pragmatica  fandtionem  non 
acquieuit.  Sed  hoc  etiam  nihil  ad  caufam 
facit , nam  tota  illa  controuer  fia  fuit  fine 
fchifmate,femper  enim  Rex  ille  obedies 
Papae  fuit,  vt  ex  literis  eius  ad  Pium  II. 
fupraoftenfumeft.  Nec  video,  cur  Rex 
Iacobus  potius  Pij  II.Ludouicique.i  i . 
quam  fequentiura  Pontificum,  & Regu 


vfque  ad  Leonem  X.  mentionem  fece- 
rit,cuius  tepore  lis  illa  finita  eft,  & prag- 
matica abrogata  inConcilio  Lateranen. 
fub  eodem  Leone X.  felf.  ii.  Vbitota  ^onc.Lat. 
illa  hiftoria  late  refertur , & ex  illa  con- 
ftatPontifices  nunquam  abloluta  pote- 
ftate  fuifte  in  illo  negotio  vfos , fed  fua- 
uiterprocefsifte  ,vt  feruata  concordia, 
cum  fidei  vnitate  tande  res  perficeretur. 

Deinceps  vero  pofl  magnam,  & pro- 
lixam exaggerationem, quam  Rex  non 
probat , ad  quaeftionem  longe  diftindta  fonisdcu^"- 
diuertit, librumque  Gerlonis  comme-  dii)  in^oo- 
morat  , in  quo  grauiter  quidem  lapius  uficem  po- 
fuit,  tribuendo  Concilio  generali  pote-  teftacc« 
ftatem  coactiuam  in  Pontificem , etiam 
vfque  ad  depofitionem  propter  alia  cri- 
mina przter  haerefim,  nullo  tamen  mo- 
do Regibus  tribuit  Ipiritualem  potefta- 
tem,  nec  a fubiedtione,&  poteftate  coer 
ciua  Pontificum  illos  eximit.  Nec  in  du 
bium  reuocauit  Ecclefiafticam  monar- 
chiam , quam  a Chrifto  efie  infiitutam, 

& auferri , aut  in  alium  regimen  trans- 
ferri nonpofte,  in  eodem  loco  confir- 
mat: fuperuacaneum  ergo  eft, his  verbo- 
rum exaggerationibus,  <5c  digrefsioni- 
bus  veritatem  obfcurare. 

Tandem  Rex  Iacobus  fex  enumerat 
Reges  Angliae  , qui  vel  Epifcoporu  in- 
ueftituram  fibi  arrogarunt,  vel  Ecclefia- 
fticarum perfonarum  libertatem  viola- 
runt, vel  Pontifici  obedire  noluerunt. 
Veruntamen  haec  facta  turpia  funt,  & 
occultanda  potius,  quam  inmediu  pro- 
ducenda, oc  parum  ad  rem  faciunt.  Na 
inueftiturae  Epifcoporu  aliquando  fue- 
runt concefiae , vel  permifiae  Regibus: 
vnde  Richardus  , vel  alius  fimilis  Rex 
Angliae  non  iuri  diuino  innixus, fed  for 
tafie  confuetudini,  vel  alicui  praetenfo 
> priuilegio,  illam  poteftate  retinere , aut 
exercere  audebat . Et  licet  inobediens 
efiet,  ac  pertinax  , Pontificum  prohibi- 
tionibus vtiq;  Gregori)  VII.  ac  fuccef- 
forum  refiftendo:  no  tamen  fibi  Prima- 
tum Ecdefiae  arrogabat, neque  abfolute 
obedientiam  Pontifici  negabat , fed  in 
particulari  fadto,  vel  pradtice  tantu  er- 
rabat, vel  colore  aliquo  ius  fuum  defen- 
dere fingebat . Tandem  vero  refipuit,  Ctiilieim. 
Etinuejiituras  Deo,&  fantto  Petro  remi fit,  jvlalmefb, 
vt  ait  GuilielmusMalmesburienfislib. 

j.Hiftor. 

Hh  4 Simi- 


368  Lib.j. De  Trimatu  SummiTontifcis. 


Similiter  negare  non  poflumus,  ali- 
quos Reges  Anglix  pertinaces  nimium 
in  vfurpanda  iurifdiftione  in  perfonas 
Ecclefiafticas  fuifte.  Sed  ex  abufu,&  ty- 
rannide male  colligitur  legitima  pote- 
ftas:&  praeterea  error  ille,  feu  peccatum 
ad  aliam  controuerfiam  pertinet, vt  fxpc 
dixi,  Vndeijdem  ipfi  Reges  Primatum 
Pontificis  recognouerunt , eiusque  po« 
teftatem  coaftiuam  timuerunt,  vt  fupra 
de  Hcnrico  ILvifum  eft, qui  adeo  liber- 
tatis Ecclefiafticx  violator  fuit , vt  neci 
Sancti Thomae  Cantuarienfis  occatione 
dederit,  <Sc  nihilominus  Pontifici  cerui- 
ccin  fubmifit,&  publicam  poenitentiam 
egit.  Similiter  Eduardus tam  i . quam  2. 
& 3 .licet  in  factis  illis  errarent , a Ponti- 
ficis obedientia  non  recedebant, vt  ex 
illorum  cpiltolis  fupra  vidimus, vbi  etia 
fimiles  literas  Richardi  2.  recenfuimus. 
Quapropter  friuolurn  eft , quod  in  hoc 
punfto  Rex  Iacobus  refpondet,y<tt«  cf?, 
iniuflam  meorum  iuriurn  yjucapionc , ciuo- 
ticfcuuj \ licuit, fuijjc  interruptam.Qotcdas 
enim  Pontificia  non  humano  iureprx- 
fcripta,fcddiuino  concelTaeft , ideoque 
nulla  hominum  tergiucrfatio  , nulla  in- 
obcdientia,nullavc  multorum  annorum 
confuetudo  illam  mutare  potelt,  vel  mi- 


nuere. 


C A P V T XXX. 


Obietfionibus  ex  nonnullis  rationibus 
defumptis  [atisjit. 


. S~\  Vaiiuis  in  libro  Regis  Anglix  nui 

V-^lam  nouam  rationem  inucniam, 
qua  errorem  fuum , 8c  omnimo- 
dam exemptionem  a poteftate  Papae, 
prxfcrtim  in  temporalibus  fuadere  ni- 
tatur, nihilominus  ad  huius  libri  com- 
plementum nonnullas , quae  communi- 
ter circunferuntur,vcl  potiores  iudican- 
tur,brcuiter  proponere, & expedire  ne- 
obic  cefiarium  vifumeft.  Prima  igitur  efte 
folet  (&  videtur  etiam  effe  Regis  funda- 
mentumjquiaRex  eft  fupremusintem 
poralibus , vt  ex  Scripturis  fumitur , <5c 
fupra  etiam  ratione  probatum  eft  3 ergo 
non  poteft  efte  fimul  in  temporalibus 
fubieftus.  Probatur  confequentia , quia 
qui  eft  fubieftus  in  aliqua  materia,habet 
fuperiorem  in  illa  3 repugnat  autem  eflq 


A fupremum,&haberefuperiorem.Dices,  R 

id  efte  verum  de  fubieftione,&prxla-  '^0D‘10, 
tionc  eiufdem  generis,  id  eft,  vt  vtraque 
fit  dircfta,vel  indirefta : quod  autem  idc 
fitfupremus  refpeftu  poteftatis  direfte 
fuperioris,quia  illam  lupra  fe  non  habet, 

8c  nihilominus  fit indirefte fubieftus  ali 
cui , non  repugnat . Sed  contra , quia  vt 
Iurjftx  dicunt, quod  direfte  fieri  pro-  hfhntlj. 
hibitum  eft,  nequit  per  aliam  viam  fieri, 
etiam  indirefte  ,quia  alias  eneruarctur,  Pmrmit, 
& inutilis  fieret  prohibitio  3 ergo  fimili  mc.DiuJH 
modo  in  prxfenti.  Quomodocuqjenim  deEiett. 
g Rex  dicatur  alteri  fubieftus(etiam  indi-  c*p.  Cum 
refte)  in  temporalibus , etiani  excellen-  pride , 
tia  in  illo  ordine  tollitur.  P ‘ittis. 

Sed  nihilominus  rcfponfio  eft  opti-  2. 
raa,  & replica  eft  nullius  momenti,  quia  Soluuo* 
nullum  eft  ius  abfolute  prohibens  fub- 
icftioncm  Regis  fupremi  in  temporali-  . , . , 
bus , reipectu  fuperioris  altions ordinis,  bicdio  ad 
&ipfa  temporalia  excedentis.  Quia  vel  Pontificem 
hoc  ius  eft  naturale, & hoc  non,  quia h^c  cunj  luPr«* 
fubieftio  indirefta  eft  fuperioris  ordi- 
nis,&aiurediuino  pofitiuo manat; vel  {c nen jug- 
eft  ius  humanum , <3c  hoc  non  poteft  efle  tui. 
iuridiuino  contrarium,nec  contraillud 
C prxunlere . Quocirca  ius  naturale  in  hac 
parte,ficut  eft  fons,&  origo  principatus 
ciuilis,&  fuprem^  poteftatis  eius, ita  etia. 
dici  poteft  direfte  tollere,  feu  prohibere 
fubieftionem  ad  fimilem  poteftatem  e- 
iufdcm  ordinis, refpeftu  vero  fubiectio- 
nisindireftx  ad  poteftatem  alterius  or- 
dinis, <3c  fpiritualem  quafinegatiuefcha 
bet : quia  Principem  ciuilem  in  tempo- 
ralibus fupremum  nemini  quidem  fub 


ijcit  in  eifdem  temporalibus,etiam  indi- 


aaen 


refte , non  tamen  repugnat , quominus 
per  ius  fuperioris  ordinis  fubijciatur.  Ac- 
cedit, quod  hxc  fubieftio  indirefta  in 
D temporalibus  intrinfece  coniunfta  eft 
cum  fubieftionc  in  fpi ritualibus,  prx- 
fertim  refpeftu  poteftatis  fpiritualis fu- 
prernae  in  fuo  ordine, & ideo  nihil  repug 
nat,  etiam  iuxta principia  iuris  humani. 
Regem  direfte  fupremum  in  tempora- 
libuSjfieri  indirefte  fubditum  in  eifdem, 
quatenus  hxc  fubieiftio  intrinfece  con- 
iunfta  eft  cum  fpirituali,fic  enim  iura 
ipfa  dicunt,  id, quod  eft  direfte  prohibi- 
tum, pofte  alia  via  fieri , quando  hoc  ne- 
ceftario  fequitur  ex  alio , quod  eodem, 
vel  altiori  iure  conceflum  eft . Neque 

prop- 


;teci 


:«os, 

i)jp- 


H 


C.jo.  Satisfit  oliefiionibus  ex  nonnullis  rationib.petit.  36 9 


B 


prcptcrea  tollitur  excellentia  fupremtc 
poteftatis  temporalis,  vel  fuperuacanea, 
y1 - autnullius  mometi  redditur, tum  quia 
** ' 1 y fcmper  retinet  negationem  direfti  fupc 
*us  ^|;  rioris in  eodem  ordine  j negatio  autein- 
fccr‘5l  direftifuperioris  de  illius  ratione  no  eft, 
tum  etiam  quia  ille  modus  negationis, 

,yjf  feufuprem^  poteflatis  fufficit  ad  omnes 
; morales  eflfeftus  qui  ad  rcftam  guberna- 
^ **  ' ' tionem  politicam  necelTarij  funt,  & fuf- 
ficiunt. 

Contra  hoc  vero  obcijci  poteft  fecu- 
V daratio,quia  Rex  infidelis  non  baptiza- 
I"1®  *0  tuseftitafupremusin  temporalibus  ,vt 
a ■ in  eis  nullum  recognofcat  fuperiorem 
neque  directe, neque  indiredte,ergo  etia 
Chriltiani  Principes  funt  eodem  modo 
fupremi,  ergo  nulli  fubfunt  in  tempora- 
libus etiam  indirefte, ac  fubinde  neq:Po 
tifici.  Probatur  confequentia , tum  quia 
non  funt  peioris  coditionis  fideles  Prin- 
cipes, quam  infideles,  tu  etiam  quia  per- 
baptifmum  non  priuantur  alijs  bonis  te- 
poralibus  ergo  neque  regnis , neque  fuis 
temporalibus,praerogatiuis,  iuxta  illud. 

Non  eripit  mortalia,qui  regnat  dat  ccelejlia. 

Tum  denique  quia  alias  hoc  effet  mag- 
num impedimentum  conuerfionis  inii-  Q 
delium  Regum  ad  fidem , & baptifmum 
fiper  illum  fua  libertate  fuprema  fiuedi 
tefte, fiue  indirefte  priuarentur . Atque 
ita  omnia  argumenta,  quibus  hoc  fupra 
de  fubieftione  diredta  in  temporalibus 
probauimus , de  indirecta  etiam  vrgere 
videntur. 

^ Refpondemus,aequiparationem  hanc 
Spicio,  interfideles,  & infideles  Reges  non  effe 
Diicrimen  cumomni  aequalitate  admittedam , quia 
itvtrRegcj  Rex  non  baptizatus  non  eft  fubiedtus 
fo-tba**  ^,re£te  fpi rituali  poteftati  Ecclefiae,  & 
liato, t ^ ideo  miru  no  eft,quod  poteftas  eius  tem 

poralis  non  fubordinetur  fpirituali  iurif  D 
diftipni,  neque  ab  illa  pendeat  etiam  in- 
dirette,  quoad  vim  direftiuam,  aut  coa- 
ftiuam.  Rex  autem  baptizatus  eft  dire- 
fte  fubditus  fpirituali  poteftati , vt  vidi- 
mus^ ideo  confequenter  etiam  pote- 
ftas eius  temporalis  fubordinata  manet 
fpirituali  poteftati  faltem  indirecte  in  or 
dinc  ad  illius  finem.  Quocirca  potefias 
temporalis  in  vtroque  Rege  eadem  qui- 
dem eft,  vel  aequalis,  neq,  in  RegeChri- 
ftiano  proprie,  & intrinfece  minuitur 
(vt  fic  dicam ) fed  folum  ratione  fubic- 


fti  nouam  incipit  habere  regulam , vel 
proximam,  & interna , quae  eft  fides,  8c 
prudentia  infufa,  vel  externam, quee  eft 
fpiritualis  Paftor , & lex , feu  poteftas 
cius,  quatenus  ad  fpiritualem  finem  or- 
dinatur. 

Et  ita  ceftant  aliae  obie<ftiones,quae  fo 
lum  probant , non  fieri  diminutionem 
intrinfecamin  illa  poteftate  ratione  fi- 
dei, non  tamen  probant , non  addi  prae- 
di dtam  fubordinationem , haec  enim  in- 
trinfece fequitur  ex  fide. Et  non  eft  im- 
perfe£tio,fed  potius  excellentia  illius po 
teftatis,  idcoqj  non  addit  grauamen , vel 
impedimentum  conuerfioni  Regum  vi- 
tra difficultatem  intrinfecam,quam  ipfa 
fides,  & obedientia  Ecdefiaftica  fecum 
afterunt:  Hoc  autem  qualecunque  gra-  yjje  Bellar 
uamen  intrinfece  continetur  inprotef-  mioumc5- 
fione  fidei  Chriftianae,  in  qua  includitur  traBardaiu 
tacitum pa<ftum,&promifsio  obedicti^  caP  f,n,J* 
ad Paftores Ecclefiae,  &ad  perdendum 
omnia  propter  Chriftum,  fi  opus  fuerit, 
iuxta  illud , Qui  yenit  ad  me , & non  odit 
patrem , matrem , &c.  adhuc  autem , & ani- 
mam fuam,nonpotetf  meus  effe  difcipulus, 
Luc.14.Et  confequenter  etiam  fequitur 
obligatio  ad  perfeuerandum  in  fide,&ad  £#£.14. 
defendendum  illam  pro  ratione  fui  fta- 
tus,ac  denique  inde  etiam  oritur, vt  qui- 
libet chriftianus  fit  fubie&us  corre&io- 
ni,  ac  dignae  penae , fi  contra  huiufmodi 
obligationem  deliquerit.  Haec  ergo  obii 
gatio,  &profefsio  communis  eft  Chri- 
ftianis  Principibus,  & ideo  eidem  pote- 
ftati debitaproportione  fubijciuntur. 

Addo  vero  vltimo,  etia  Reges  ethni- 
cos iuxta  fui  ftatus  capacitatem  fpiritua- 
li poteftati  Ecclefiafticae  efte  fubordina- 
tos,  & econuerfo  poteftatem  Ecclefiae 
indirefte  faltem  pofte  fuperioris  aftum 
in  illos  exercere.  Nam  fi  habeant  fubdi- 
tos  Chriftianos  poteft  ab  eorum  domi- 
natu eos  liberare, vel  quando  eos  conan- 
tur a fide  auertere,  vt  limitat  Durand.in  p.  * 
2.dift.44-q.3  .vel  fimpliciter,  & abfolu- 
te  ratione  periculi  ,vt  vult  D.Thomas 
i.i.q.io.art.xo . Quod  eft  probabilius, 
quia  in  rebus  ad  bonos  mores  pertinen- 
tibus cauendum  eft  morale  periculum, 
prius  quam  expe&etur  euentus,&  ideo 
poteftas  extenditur  etiam  ad  vitandum 
periculum,  quanuis  in  vfu  eius  pruden- 
ter caucatur  fcandalum,  vt  fupra  dixi- 
mus 


D.Thom, 


37° 


Lib,j<  De  Primatu  SmmiTontipcis 1 


ximus.  Si  vero  Reges  ethnici  nullos  ha- 
bent fubditos  Chriltianos,  ordinarie  no 
habet  Ecdefia  potefiatem  fuper  illos, 
etiam  ratione  fubditorum',  nili  in  cafu, 
quo  Euangelij  praedicationem  impedi- 
rent, vclfubditos  cogerent,  ne  illam  re- 
ciperent. Vnde  fieri  videtur, potefiatem 
formaliter  ( vt  fic  dicam  ) cfle  eandem, 
ficu  fub  eodem  titulo , & refpeftu , licet 
vfusiilius  circa  diuerfas  perfonas  iuxta 
varias  conditiones,  Sc  fiatus  illarum  ra- 
rior,aut  frequentior,<Sc  maior,aut  minor 
«fie  pofisit.  Nonnulla  vero  intercedit  difi 
ferctia.  Quia  potefias  Pontificis  in  Prin 
cipes  Chrifiianos  eft  propria  iurifdiftio, 
quae  licet  Ipiritualis  fit,  indireftc  ad  tem 
poralia  extenditur.  At  vero  circa  Prin- 
cipes ethnicos  non  efi:  per  modum  iurif- 
dictionis in ipfos Principes , fied  in  eoru 
fubditosChriftianos,  propter  quos  tucn 
dos  poteft  infideles  arcere,  vel  in  officio 
continere,  & ideo  quidquid  circa  illos 
operatur,efi  per  modum  defenfionis  fi- 
delium, non  per  modum  vindiftae , aut 
punitionis  infidelium  . Denfque  addere 
pofiumus,  ficut  potefias  Regia  ex  con- 
iunclione ad  fidcm,aliquam  recipit  fub- 
ic&ionem,  ita  etiam  maiorem  quandam 
amplitudinem,  Sc  excellentiam  partici- 
pare, Sc  ita  illud  qualecunque  onus  hoc 
beneficio  compenfari.  Nam  Rex  Chri- 
fhanus  duftus  regulis  fidei  multa  po- 
teft praecipere, dirigendo  illa  ad  fidei  de- 
fenfionem,vel  religionisChriftianas  ho- 
norem, velaliudlupernaturale  commo- 
dum, qux  ducftus  pura  ratione  naturali 
praecipere  non  pollet,  Sc  fimiliter  multa 
punit  delifta , quae  ex  vi  fiolius  rationis 
naturalis  non  puniret,  vt  v.  g.  haerefim, 
vel  aliud  fimile. 

^ Vltimo  adduntur  rationes  qujedam 

Vlnra a ob-  m*nor*s  momenti.  Vna  efi:.  Pontifex 
ieftioextri  fatis  magnam  folicitudinem  habet  infpi 
plici  medio  rituali  cura;  ergo  non  debet  temporali- 
eonflara*  bus  immifcerimam  fi  omnibus,qui  Deo 
timum.  militant,  hoc  prohibuit  Paulus , multo 
magis  hoc  videtur  fupremoPafiori  pro 
hibitum , qui  Sc  aliorum  exemplar  elfie 
debet,&  maioribus  curis  fpiritualibus  di 
WeHndum,  linetur.  Altera  ratio  efi. Qiiia  in  Ponti- 
fice per  fe  loquendo , & ex  vi  Pontifi- 
catus non  inuenitur  formaliter  ( vt  fic  di 
eam  ) Regia  dignitas;  ergo  nec  poteft  Rc 
giapoteftasilli  efle  fubordinata.Probatuf 


B 


D 


confequentia  quia  non  poteft  vna  pote- 
ftas  alteri  fubordinari,  Sc  fubijci,  nifi  ea- 
dem potefias,  qua?  efi:  in  fubordinato  in- 
ueniaturin  co,cui  fubordinari  dicitur. 

Alia  ratio  efi , quia  non  poteft:  Papa  dif-  ^ "dum.' 
penfare  in  iure  naturali,  nec  diuinam  in-v 
ilitutionem  mutare;  ergo  nec  poteft  aut 
naturalem  obligationem  obediendi  Re- 
gi, a fubditis,  feu  vaftalis,  aut  a Rege  po- 
teftate,  qua  Deus  ipfi  contulit,aulerre. 

Hxc  vero  facile  expediutur.  Ad  pri- 
mum enim  refpo  ndemus, illud  ad  fum- 
mum  procedere  dc  adminiftratione  Solu10' 
direfta  rerum  temporalium,  non  vero  Ad.i,  * J 
de  indirecta.  Tum  quia  prior  eft  diftin- 
fia,  Sc  feparabilis  ab  fpirituali  poteftatc, 
pofterior  vero  non  efi  diftin&a , fed  per 
fe,  Sc  intrinfcce  pertinens  ad  potefiatem 
fpiritualem,  ideoque  non  poteft  illa  im- 
pedire, cum  potius  fit  vfus,  Sc  exercitii! 
eius.  Tum  etiam  quia  adminiftratiodi- 
refta  temporalium  per  fc,  Sc  ex  inftitu- 
to  circa  illa  verfatur,  Sc  ideonecelfc  eft, 

Vt  praecipua  intentione,  ac  fubinde,  vel 
fere  femper,  vel  maiori  ex  parte  circa  il- 
la occupetur,  at  vero  adminiftratio  indi- 
refta  raro,  Sc  per  occafionem  tantu  (vt 
, fupra  ex  Bernardo  attigimus ) occurrit, 

' ideoq;  nec  dici  poteft  fecularis  cura,  nec 
fpiritualem  impedire.  Addodeniq;qua- 
uis  Pontifex  ex  vi  Pontificatus  no  ha- 
beat direftum  regimen  temporale , non 
fuifte  contra  munus  eius,  aut  contra  co- 
filiumPaulfvt aliunde  acceptum  vtruq; 
fimul  coniunftu  habeat,quia  ad  commu 
ne  bonum  Ecclefite,  &ad  meliorem  vfu 
ipfiufmet  fpiritualis  poteftatis  fuit  ita 
conueniens.  De  quo  punfto  alibi  latius  ^ 
diximus,  & videri  poteft  Gennadius  in 
expolitione  pro  Concilio  Florentino  Gefi/taiiut 
cap.j.fefi:^.  &4. 

Ad  fecundum  refpondc-tur , negando 
confequentiam,  nam  propofitio  illa,qug  p. 
in  probatione  eius  alTumitur;fimpliciter 
loquendo, falfa  inuenitur,  tam  in  poten- 
tijsphyficis,quam  in  artibus,  Sc  confe- 
quenter  etiam  in  moralibus.  Nam  vo- 
luntas fubiacet  intellc£lui,& ab  illo  pen- 
det, etiam  fi  formalis  potefias  voluntatis 
in  intcllcftu  non  inueniatur.Itcars  frae- 
nefafiiua  fubordinatur  equeftri  ,quan- 
uis  haec  illam  formaliter  non  includat,  Sc 
patria  potefias  fubordinatur  Regie,  qua- 
yisiii  Rege  formaliter  non  fit  patria  po- 

teftas 


t5ic 

tetfl 

iaris 


Summapracedetislibricuapoflrophe  ad  Regem  4nglta.  371 


teftas  circa  filios  fuorum  fubditorum . A 
Sic  ergo  poteftas  Regia  fubordinaturPo 
tificali, etiam  fi  Pontifex  temporalis  Im 
perator  formaliter  non  fit . Et  ratio  eft, 
quiahsc  fubordinatio  fundatur  in  po- 
tefiate  altioris  ordinis  , quafi  eminenter 
alteram  continente. Item  quia  oritur  ex 
fubordinatione  inter  fines  vtriufque  po- 
teftatis,qus  fufficit,vtpoteftas,quae  or- 
dinatur ad  finem  inferiorem  fubijciatur 
poteffati  refpicienti  altiorem  finem.  Illa 
ergo  propolitio , quod  habens  aliquam 
poteftatem  non  fubordinatur  alteri , nifi 
habeti  eandem,  feu  fimilem  poteftatem,  g 
adfummu  eft  vera  inpotelfatibus  eiuf- 
dem  ordinis , quarum  vna  eft  participa- 
tio alterius ,vt eft  poteftas  delegata,  <5c 
ordinaria, feu  poteftas  V icari  j,<3c  Praela- 
ti. Non  habet  autem  locum  illa  propofi- 
tio  , quando  fubordinatio  fundatur  in 
eminentia  fuperioris  poteftatis , & finis 
eius,  vt  declaratum  eft. 

Ad  tertium  refpondemus , licet  Papa 
I0'.,  non  pofsit  difpenfare  in  iure  naturali , 

0,1  ‘ polfe  nihilominus  mutare  materia  eius, 
qua  mutatione  fatta  ipfum  naturale  ius 
celfat , & ita  in  praffenti  poteft  de  fubdi- 
to  facere  non  fubditum , fubieftione  au- 
tem ablata, celfat  ratio, & obligatio  natu-  Q 
ralis  obediendi.  Subie&io  autc  ipfa,ficut 
SuUeftio  & poteftas  Regia  non  eft  immediate  de 
jure  naturali , fed  de  iure  humano,  vt  fu- 
praoftenfum  eft,  & ideo  exiuftacaufa 
per  fuperiorem  Pontificis  poteftatem 
auferri  poteft.  Eb  vel  maxime, quod  ali 
qua  bona  a natura  immediate  collata,  vt 
libertas, & vita  polfunt  interdum  per  fu- 
periores  potcftates  humanas  iufte  aufer- 
ri,vtipfo  vfu  licito,  & honefto  fatis  con- 
fiat,quia  Deus  ipfe,  qui  illa  dona  contu- 
lit, dedit  etiam  hominibus  publicam  po- 
teftatem ad  auferenda  illa  ex  iufta  caufa.  D 
Sic  ergo  fubordinatio  Regum  tempora- 
lium ad  fpiritualein  poteftatem , ab  ipfo 
Deo  eft , qui  talem  poteftatem  contulit, 
ideoque  non  eft  contra  ius  naturae , fed 
fupra  illud  , & feruata  proportione  illi 
maxime  confentaneaexiftit. 

Summa  procedetis  libri  cum 
ApoHrophead  Regem 
aAnglte. 


CV  M fummi  legislatoris,  a quo 
cmnis  poteftas  in  coelo, & in  ter 
ra  deriuatur,inuiolabili  lege  sa- 
ritum fit,  reddenda  effe  Caefari, 
quae  Caefarisfunt,&quae  funtDeiDeo: 
hanc  regulam  ita  in  huius  libri  doririna 
feruare  ftuduimus,vt  nemo, fi  rectis  ocu 
lis  afpiciat , vnicuique  datum  a nobis  ef- 
fc,quod  fuum  eft,dubitare  pofsit.  Ofte- 
dimus  enim  duplicem  illam , qua  mun- 
dus hic  regitur,  poteftatem,  temporale, 

& fpiritualem,Regiam,&  Pontificiam  a 
Deo  datam  effc , & vtramque  in  fuo  or- 
dine fupremam  efTe  comprobauimus . 

Ita  vero  filas  inter  fe  differre  monftra- 
uimus,vt  Regia  humanarum,  ac  tempo- 
ralium rerum  curam  tantummodo  ge- 
rat .‘Pontificia  vero  rerum  temporalium 
fines  tranfeendens,  & fpiritualis  vitae  fi- 
nem vltimum  intuens,diuinis,ac  ^ternis 
rebus  ordinandis  incumbat . Vnde  tan- 
dem conclufimus,  tantum  inter  fe  pote- 
ftates  has  diftare,quantum  a corpore  ani 
ma;a  temporalibus  aeterna , a corporali- 
bus fpiritualia , & a terrenis  coeleftia  dif- 
fident. Ac  proinde  ficut  £quum  eft,cor- 
pus  anim$  fubijci,&  ad  fempitern  a tem- 
poralia referri,  eisq;  fubordinari  ; ita  ne- 
cefiariumeffe , vtin  ChriftiEcclefia,  in 
qua  omnia  refto,  & optimo  ordine  con- 
ftituta  effe  debent.  Regia  poteftas  Pon- 
tificiae fubiefta  fit , vt  ab  ea  insternam 
beatitudinem dirigatur, & ficubi  abeo 
fine  deflexerit,emedetur,  ac  corrigatur. 

Hac  itaque  iufta,  &aequifsimadiftri- 
butione  feruata,  Pontifici  dedimus, quae 
fua  funt , quaeque  illi  Princeps  Paftoru, 

& totius  gregis  dux  contulit;&  tibi,qu£ 
tua  funt , Rex  ferenifsime , non  negaui- 
mus.  Supereft  igitur , vt  eidem  Chrifti 
regulae,  ac  legi  te  fubieftum  effe  confi- 
deres, ne  plus , quam  oportet,de  tua  po- 
teftatc  prsfumendo,  terminos  tibi  prs- 
feriptos  tranfeendas , & quae  diuinae  sut 
poteftatis,vfurpes.  Scito  te  ouem  gregis 
Chrifti  effe, non  paftoremmoli  ergo  Pa- 
ftores  pafcere , ac  regere , aut  fines  a fu- 
premo  Paftore  prsfcriptos  tranfilire . 

Audi  Nazianzenum  alicubi  imperium 
fuum  terreno  imperio  praeferentem,  & Crae.triad 
inter  oues  fuas  Imperatores , & Reges  Ciucs  8raul 
annumerantem.  Ad  quas  oues  alibi  hunc  ^ 

in  modum  loquitur.  Ouis,paJlores  ne  paf- 

ate  K nec  fupra  fines  veftros  afjurgite , fatis 

eum 


37* 


Lib,$.  De  Trimatu  Summi  Pontificis . 


anm  vobis  e fi  ,fi  recte  pafcamini.  Judices , 
ne  indicate, nec  legislatoribus  leges  puefcri- 
bite.  Non  eft  enim  dijfenfionis,  & confufio- 
?iis  VeuSyjed pacis,  & ordinis.  Nequis  igi- 
tur caput  fit, qui  vix, aut  manus,  aut  pes, aut 
vilius  quoddam  aliud  torporis  membru  eft: 
verum  quo  vocatus  efl,  in  eo  gradu  quifque 
maneat, etiam  fi  alioquiprcettantion  dignus 
fit,  plus  vtique  laudis  habiturus  ex  eo,  quod 
puejenti  gradu  acquiefeit  , quam  fi  eum 
quierat,  quem  non  accepit.  Ne  quis,  cum  fine 
periculo  alium J e qui  liceat  ,praire  cum  pe- 
riculo expetat:  nec  obedientia  lux , qua  tam 
terrena,  quam  cceleflia  tuetur,  a‘q:<e  confer- 
unt, infringatur. 

Quid , quaefo , Rex  humanifsime  , a 
tuis  fubditis  tam  anxie  pofi:ulas,&  fum- 
ino  iure  exigis,  ficut  obedientiam  Prin- 
cipi debitam?  Illam  Pauli  fententiam  in 
tuo  libro  frequenter  inculcans  : Omnis 
ammapotefiatibus  fubhmioribusfubdita  fit: 
imple  igitur  naturalem  illa  legem  a Chri 
Ilo  propofitam , & commendata  : Qua- 
cunque vultis,  vt  faciant  vobis  homines,  & 
Vos  facite  illis . Et  quam  obedientiam  a 
fubditis  requiris,  eam  fideliter  prsfta  illi 
prudenti , ac  fiueli  difpenfatori , quem 


Chriftus  fuper  omnia  bona  fua  confli- 
tuit,  tibique  ita  pratpofuit , vt  rationem 
pro  anima  tua  redditurus  fit. Quod  enim 
Paulus  fidelibus  omnibus  monuit , & 
praecepit : Obedite  Prapofitis  Vefins  ,<y 
Jubiacete  eis,  ipfi  enimperuigilant  tanquam 
rationempro  ammabus  vefiris  reddituri,  no 
minus  ad  Regem,  fi  Chriftianus  fit , qua 
ad  carteros  fideles  pertinet.  Quod  fifor- 
tafle.  Rex  ferenifsimc , verbis  meis  non 
dignaris  attendere,  audi,quaefo,Bernar- 
dum  ad  Conradum  Regem  feribentem, 
&pro  meloquentem  : Regis  dedecus, reg 
nive  diminutionem  nunquam  volui; Violen- 
tos odit  anima  mea.  Legi  quippe,  Omnis  ani- 
ma potefiatibus  fublimioribus fubdita  fit,&, 
Qui  potefiati  refijlit,Dei  ordinationi  refijht. 
Quam  tamen  fententiam  cupio  vos , & om- 
nimodis moneo  cuji  odire  in  exhibenda  reue - 
mitia jumma,  & Apoftolica  Sedi,&  Beati 
Petri fucceffori, ficut  ipfam  Vobis  Vultis  ab 
Vniuerfovefiroferuari  imperio.  Et  adi  lin- 
git, quae  non  minus  libenter  vfurpo  fc- 
quentia  verba.  Sunt,  qua  non  putaui  feri - 
bettda , priefens  ea  fortafsis  opportunius  inti- 
marem. 

LIBER 


FINIS  LIBRI  TERTII. 


Fol. 


373 


hPrtfat. 

frS* 


L I B E R IIII. 

DE  IMM VNITATE 

ECCLESIASTICA, 

SEV  EXEMPTIONE 
Clericorum  aiurifdi&ione  tem- 
poralium Principum. 


O G M A T I S de  Immu- 
nitate Ecclcfiafiica , feu  de 
ereptione  clericorum  atem 
povalium  Principum  iurif- 
didione,  veritatem  fepe  in 
fuperionbus  iuppofuimus,eamq;  in  pr$ 
fenti  libro  expendere, confirmarc,ac  de- 
fendere, tum  in  principio  huius  operis, 
tum  in  cap.  9.  fuperioris  libri  promifi- 
mus  , quoniam  ad  huius  operis  com- 
plementum , plenamque  ad  querelas,  & 
obiediones  Regis  Angliae  rcfponfione, 
necefTariam  cfle  mdicamus.  Rex  etenim 
in  line  Apologi^  pro  Iuramento fideli- 
tatis, & in  Prajtatione  ad  Principes  Chri 
ffianos , dogma  iftud  ex  libris  Bellarmi- 
ni  mirabundus  ( vt  iple ait ) referens,  non 
folum  audaciam,  & temeritatem  in  Car- 
dinali, fed  etiain  dogmate  ipfonouitate 
alfingere,  & reprehendere  aufuseff.  Et 
inde  maxime  catholicos  Reges  contra 
Pontificem  excitare,  ac  prouocare  niti- 
tur,quod  eoru  pracipue  interfit, ne  quidpra 
rogatinisLegahbus  detrahatur. V nde  ad  il- 
los fic  loquitur:  Quodfi  potetifsimus  quif<f 
"vcjlrum  alte  [erioq.  re  cogitet,  pene  tertiam 
populi, foliqrveftri  partem  Ecclefue  eff : dica- 
tam: non  ne  quafo , illius  iatdur.ee  fenfus  ani- 
mos "veftros  percutiet, qua  tantum  hominum 
fundorumque "Veftrc  turi fubtrabatjytvbicf 
Pontifici  colonia, prouinciaj,  conflituantur ? 
&aliaprofequitur,qu£  infra  referemus; 
nam  obiedionesquafda  continet,quibus 
in  difcurfu  huius  libris  fati  faciendii  eff. 


B 


Prius  ergo  catholicu  dogma  de  vera  liber 
tate,feu  immunitateEcclefiaffica,&  cleri 
coru  exeptione  iuxta  veraTheologie,ac 
iuris  canonici  principia  explanare, & di- 
uinis  te(limonijs,ac  rationibuspro  noff  ra 
tenuitate  ffabilire  curabimus.  Deindeve- 
ro  no  folu  Regias  obiediones , fed  etiam 
que  occurerin;grauiores,inmediuaffere 
mus,eifq;ita,vt  fpero,fatisfaciemus,vt  lo 
cu  in  hoc  dogmate  habere  conif  et,  quod 
alias  Chryfoft  .dixit. Nihil  "Veritate  clari- 
us ,nihil  fmplicws, mji  maligni  e fje  "velimus, 

C A P V T 1. 

Quid  nominibusEcclefiaflica  immunitatis  li- 
bertatis,ac  exemptionis  figoificetur ? 

aVoniam  huius  libri  materia  no  fo 
lu  fidei,  fed  etiam  morum  dodri- 
nam  copleditur,ita  a nobis  traden 
daeft,vt&  contra  Ecclefi^  Catholicae 
aduerfarios  veritatem  fidei  offendamus, 
& pro  morali  vfu , ac  praxi  catholicis  in- 
feruire  pofsimus.  Ac  propterea  non  folu 
facrae  paginae  teffimonia , fed  etiam  le- 
ges tum  canonicas , tum  ciuilcs  diligen- 
ter confiderabimus , & expendemus,  ab 
his  enim  maxime  dodrina  praefertim 
moralis  pendet.  Ideoque  in  primis  vo- 
ces, quibus  iura  de  hac  materia  loquen- 
tia,vti  folent , explicandae  funt,  vt  ita  res 
ipfa,  & iura  melius  intelligi  valeat.  Sunt 
autem  potifsimu  ha:  voces  tres  illae, quas 
in  titulo propofuimus, quas  breuiterin 
hoc  capite  declarabimus. 

Ii  Prima 


HomtLft 
inio  an. 


1. 

Methodus 
in  hoc  libr. 
feruanda. 


374 


Liber  4.  De  Immunitate  EcclefiaFlica. 


z. 

Immunita* 
cis  delcrip- 

110. 


Prima  vox  eft  Immunitas , qua:  gene-  A 
ratim  supta  defcribi  potefl, vt  iit,  Priuile 
giu,quo  res  aliqua, vel  perfona  a cornum  alt- 
qua  obligatione, [eu  onere  eximitur.  Qua  de 
fcriptioijem iumo  ex  1.  Munus.  18.  fi.  de 
Verbor.  fignificat.  vb i munus  inter  alia 
onusfignificare  dicitur, de  quo  fubiungit 
Paulus  ,\.C. Cum  remittitur, vacatione  mi 
lisice ,munerifq}prceftat,inde  immunitate  ap- 
pellari. Vbi  militia  nomen  exepli  c.aufa 
politu  videtur, quaternis  onerolum 'mu- 
-jms.eft  j jmmunitijs  aute  geheratim  efife 
dicitur  vacuitas  muneris,  pro  onere  fum 

pti,quxperquandaremifsionem,feuco  £ 

cefsionem  daturrharc  igitur  carentia,  feu 
ablatio  oneris  ad  Ecclefia  applicata  dici- 
tur immuhitasEcclefiafiica.  Quid  autem 
per  hac  particula  vltimam  denotetur,ex 
dicendis  conflabit.Potefl  aute  in  hac  im 
munitate  cofiderari,  vel  aftus  remittedi, 
feu  ius  fpeciale,quo  aliquis  eximitura  co 
muni  onere*  vel  eflfe&us  illius  luris , qui 
efl:  caretia, feu  vacatio  talis  oneris, & obii 
gationis.  Et  vtruqjpotefl  nomine  iramu 
nitatis  fignificari,vt  fumi  poteft  ex  titu- 
lo de  Immunitate  nemini  conced.C.lib. 

10.  Immunitate  ergo  vt  hgnificatius  va 
candi  a muneribus,  dicimus  efle  priuile-  q 
giuexcufans  ab  onere  comuni.  Vtimur 
aute  nomine  priuilegi)  lato  modo,  vt  co- 
prthendere  potefl  ius  aliquod  naturale, 
vel  diuinu  alicui  fpecialiter  coueniens  co 
paratione alioru,vt  in  fequentibus  magis 
declarabimus. Immunitas  autem  fumpta 
pro  ipfo  effe&u  priuilegij  dici  potefl  va- 
cuitas,feu  excufatio  a munere, vtiq;  legi- 
tima^ aliquo  iure  fundata . Et  fortafle 
hoc  modo  di  Ainguipofsut  duo  tituli  iu- 
ris  ciuilis.if.de  V acat.&  excufat.mune- 
ru,&  de  Iure  immunitatis.  Sed  de  hoc  ali 
as. In  praefenti  ergovtroqsmodo  fumipo 
teft  immunitas,quae  Ecclefiaftica  appel-  p) 
latur, quatenus  res, velperfonasEcclefia- 
flicas  ab  oneribus, alijs  rebus, velperfonis 
comun  ibus, eximit,  & in  talium  rerum, 
velperfonarum  decentiam,  acreueren- 
tiamconceifaefl. 


3 . Elee  aute  immunitas  ex  parte  fubiefto 
Imminutas  ru,feu  reru, quibus  coceifa  efl,&quafi  ad 
triplex, lo-  heret, duplex, vel  triplex  diflingui  folet. 
nau^&bo  ^nae^  immunitas  locoru  ,feu  teploru, 
norii.  autEcclefiaru,alia  efl  immunitas  perfona 

ru,feu  clericoru, tertia  efl  immunitas  bo- 
noru,que  ad  duaspriores  reuocaripoteft. 


quia  bona,  aut  funt  Ecclefiaru,  aut  cleri- 
coru,& ratione  illoru  ab  oneribus, feu  tri 
butis  eximatur. Prima  locoru  facrorum  [(?r.  < 

immunitas  in  duobus  confiflit,primo  in  i0CCr !.  s 
vacatione,  ab  actionibus  prophanis  taliu  <)uoCor,  fi 
locoru  fiiftitati  rcpugnatibus,aut  ea  pol-  * 

luentibus. Sccudo  in  hoc  quod  funtloca  1 

refugij,fecuritatis,ac  cuflodiae,  tam  reo-  } 

ru  ad  ea  cofugientiu,quam  bonoru,quaj  j 

in  eis  reponuntur.Ita  fumitur  ex  titulis  r 

de  immunitat.  Ecclefiaru,  & ex  17.4.4.  1 

fere  per  tota,&  notauit  fpecialiter  Giof, 
in  c.  Cudeuotijsima.  12. q.z.ver.  Pro  viola  ®°fJ'  1 

ta  emunitate . De  hac  vero  immunitatis 
fpeciediilu  late  a nobis  eflintom.  1.  de 
Religione  lib.  3 .toto,nihilqjhoc  loco  ad- 
denda occurrit, maxime  cuad  praefente 
caufam  nihil  pertineat.  Alite  veroduat 
immunitates  perfonarii,  <5t  bonoru  pre- 
fentis  confiderationis  maxime  funt , & 
vtraq,  attingit  Rex  Anglieicum  ingente 
perfonaru , & fundoru  partem  regio  iuri 
fubtrahi  conqueritur, dc  ideo  de  vtraque 
dicemus. 

Atqjex  huius  vocis  declaratione  facile  4- 
intelligitur,quidlibertas£ccleiiaftica  Iit, 
aliqui en-m  exiltimant hasvoces  eile  ly- 
noniraasj  alij  differentia aliqua intereas  brimaopl 
coftituunt . Vt  videre  licet  in  Caietano  nio. 
inSum.verb.  Immunitas,  vbi  licet  prius  CattW, 
illas  voces  confundat, in  line  tamen  in  or 
dine  ad  intelligentia  canonu,  illas  ita  dif- 
tinguit,vt  nomine  libertatis  Eccleliafli- 
cae  fola  immunitatem  perfonaru  in  fe,& 
in  bonis  fuis,nomine  autemEcclefiaflic? 
immunitatis  locoru  tantum  exemptione 
lignificari  velit,ideocpviolante  tepli  im- 
munitate,no  cenfet  agere  cotra libertate 
ecclefiaftica,nec  cefuras  cotraviolates  ec 
clefiaflica libertate  latas incurrere.Etad 
hoc  cofirmandu  expedit  Caietan.  verba 
Benedift.i  1 .in  Extrauag.i.dePriuileg. 
vbi  referes  cafus  referuatos,diftin<fle  nu- 
merat Ecclefiaru  munitatis, & Ecclefiafli - 
cee  libertatis  violatores, ergo  fentit,  verbis 
illisdiuerfapriuilegiaEcclefie  fignificari. 

Nihilominus  voces  illas  idc  fignificare  ^ 
docuit  Couar.d.c.20.1i.2.Variar.inprin.  t.  opinio. 
& fequut9  eftTufch9  ver  .Ecclefue  muni  Couur. 
t<ir,cocl.8.n.9.Poteflq,fuaderi exdeferi-  Tucbiii- 
ptione  imunitatis,quia  immunitas  no  efl 
nifi  caretia  queda  fubieftionis,  Sconcris, 
que  caretia  nomine  etia  libertatis  fignifi- 
catur,  ficut  etia  libertas  fignificare  folet 

caren- 


Cap.  Al- 

xcrjuS)  dc 
Immuni. 
Eccieiiaf. 
Cap.Ao» 
minus  eo- 
itm. 

hi.  Lup. 

Itkf 

Aii/iiu 


6. 

Prsiertuc 
fecundi  ien 
tenua. 


Reijcitar 
ferentia 
: Ciittan. 
Agnata. 


Cap./.Qttid  nomine  Ecclefiafl  .immunitatis fignificetur. . 


375 


carentia  feruitutis , feu  necefsitatis,  ergo  A 
addita  eadem  determinatione  EeclefiaEi 
cac  libertatis,  ficut  <5c  immunitatis,  idem 
vtraq;  voce  fignificabitur . Vnde  pode. 
ratCouar.in  dicta  Extrauag.i  .non  addi 
eandem  determinatione,fed  variari, cum 
dicitur, Ecdefiaru  immunitatis  >&.  Ecclefia 
fica  libertatis, n am  voces:  Ecclefaru,tkEc 
clefiafli:x,nun  idem  fignificant,  quia  no- 
mine Ecclefaru  ibi  fignificantur  templa, 
iuxta  vulgare  vfum,dc  ita  per  illa  vocem 
copofitam  folum  ibi  figmficatur  immu- 
nitas facroru  iocorunqcum  vero  dicitur 
Ecclefftica  libertas  , nomen  Ecclefiafica  g 
fumptum  eEgeneraliter  ab  Ecclefia  ma- 
xime ratione  EcclefiaEici  Eatus:  & ideo 
ibi  proprie  fignificat  exemptionem  Ec- 
defiaGicaruperfonarum  tam  in  fe,quam 
in  bonis  fuis . At  ha:c  libertas  etiam  vo- 
catur in  iure  immunitas  EcclefiaEica  in 
czp.*Aduerfns dc  Immunit.  Ecclefiarum 
iundto  cap.  Non  minus  eodem.  Ergo  Ea- 
tc  eadem  determinationeEcclefiaEice  li- 
bertatis, & immunitatis  idem  vtraquc 
voce  fignificatur.V nde  in  communi  vfu 
Doctorum  voces  illae  tanquam  fynoni- 
me  vfurpantur , vt  videre  licet  in  Ioan. 
Lup.  tractat,  de  Liberta.  EcclefiaEic.  a 
princip.  per  totum,  5c  prefcrtim.i.p.q . £ 
3.  & 2.  p.  q.i  1 . Rebufl'.  tradt.de  Immu- 
nit.& Hieron.  Alban.  in  tradt.alio  delm 
munit.  <Sc  reliquis  inRubricis  de  Immun. 

Quocirca  hec  poEerior  lententia  in 
rigore  vera  eE.recteq;  probatur,  attento 
vfu , & verborum  proprietate.  Nec  Ca- 
ietan.fnnplicitercotradicit, fatetur  enim 
voces  illas  fgpe  confundi ; addit  vero,  in 
vfu  canonu  cenfuram  ferentium  contra 
violantes  EccleGaEicam  immunitatem, 
vel  contra  EccleGaEicam  libertatem,  illa 
differentiam  feruari , quod  priora  tantu 
puniunt  inferentes  iniuriam  locis  facris,  D 
poEeriora  vero  eos,  qui  agunt  cotra  im- 
munitate perfonaru.  Quae  etiam  differe- 
tia  non  fatis  Grma  eE,  nam  prior  pars  ad 
fummum  habet  locum,  quando  in  cano- 
ne eE  fermode  immunitateEccleGarum, 
nam  tunc  ordinarie  nomine  EccleGarum 
fignificantur  templa , vt  dixi , & ex  illo 
addito  determinatur  canon  ad  loca  facra. 

At  fi  canon  difponat  contra  violates  im- 
munitatem EccleGaEicam,  plane  omnia 
comprehendit, nifi  ex  a£fione,quam  pu- 
nit, vel  ex  alijs  circunEantijs  conEet,  de 


immunitate  locorum,  vel  perfonarum 
fpecialiter  loqui:  (Scita  vox  defeindiEe 
rens  eE,  <3c  omnia  comprehendit,  nili 
aliunde  determinetur . idemque  eE,  E 
canon  loquatur  de  immunitate  Ecclefia 
in  lingulari , tum  quia  vox  Ecdefa  de  fe 
folum  generaliter  determinat  immuni- 
tatem Ecclefia:  concellam  , fiue  m locis, 
fiuein  perlonis  : tum  etiam  quia  praecL 
pue  figuificare  folet  congregationem  li- 
delium,nifi  aliunde  determinetur, vel  ex 
contextu  conEet, fermonem  elle  de  ma- 
teriali templo. 

Alia  vero  differetia  excogitari  poteE  D;fFei  entia 
inter  canones  punientes  eos, qui  cotra  iin  inter  a r.o  - 
munitatem  Ecclefia: aliquid  faciynt,  vel  **e>  <*eli£h» 
contra  libertatem.  Duobus  enim  modu  ^onr.ra 
poteE  immunitas  violari. Primo  folo  fa-  jlbej  ra’ccm 
<Eo  , fiue  vfurpationemris, fecundo  fub  fcclefi$pi* 
praetextu  iuris  alicuius, feu  legitimae  po-  nienets. 
teEatis.  Priori  modo  agit  contra  immu- 
nitatem, qui  Ecclefiam  incendit,  infrin- 
git,fpoliat,bona  Ecciefiae  furripitipofle- 
riori  modo  agit  contra  immunitatem  iu- 
dex,qui  reu  ab  Ecclefia  extrahit.;  Vnde 
poEerior  hic  modus  non  folet  comitti, 
nifi  a gerente  publicapoteGatem,vel  fub 
aliquo  eius  colore,feu  pr^textu, prior  ve 
ro  aquocuq;  ,priuatapoteEateper  viole 
tia  poteE  comitti,  vtroq;  aute  illoru  mo 
doru  fit  contra  immunitate, proprievero 
contra  libertatem  EccleGaEicam  tantum 
pofleriori  modo  committi  videtur . Sic 
enimquivioletas  manus  in  clericu  inijeit, 
contra  immunitate  Ecclefia:  agit , no  ta- 
men videtur  agere  cotra  libertate  Ecclc- 
fiaEicam;  e contrario  vero  iudex  fecula- 
ris  iudicium  in  clericu  vfurpas , violator 
cE  EcclefiaEicx  libertatisproprie  (vt  ita 
dica)  & fpecifice,  licet  ibi  etia  generatim 
includatur  immunitatis  violatio, quia  no 
poteE  ius  immunitatis  violari  fine  aftio- 
nc  immunitati  contraria. 

Simili  modo  quipriuata  authoritate  8. 
per  fola  vim , & iniuria  aliquam  perfona  Quandoco 
ab  Ecclefia  extrahit , contra  immunitate  tra 
tantu  Ecclefia:  agit,qui  aute  id  facit  titu-  ’CPa 

lopublic^  poteEatis,&iurifdicfionis,vel  tra  Itbma- 
qui  Eatuit,vt  Ecclefig  non  habeat  priui-  tem  Eccle- 
legiu  fecuritatis,5cafyli  delinquentiuco  fi*  fi*c’ 
fugientia  ad  ipfas.etia  libertate  Ecclefia- 
flica  violat,  quia  no  folu  vsu,  fed  etia  ius 
imunitatis  ecclefi^  eripere  conar:  Et  hoc 
«aodovidetur  optime  intelligiverbaBene 

Ii  2 dicti 


Cariin.%* 

bar. 


Cap  .Siye 
ro,  dc  fent. 
cxcom. 


37 * 


Lib.4-.T3e  IfflwteHtt&te  Eccclejid^licd. 


fupra  citata.  Et  ratio  reddi  po-  A 
teft,quia  minus  requiritur  ad  agendu  co 
tra  immunitate, qua  contra  libertate  Ec- 
clefia?,ac  fubinde  latius  patet  agere  cotra 
immunitate,quam  cotra  libertate, omnis 
enim, qui  libertate  infringit,  immunitati 
etiam  derogat, no  vero  e conuerfo,ficut 
omnis  hereticus  fchifmaticus  elt  , non 
vero  e couerfo , na  qui  negat  faffo  tantu. 
obedientia  Ecclefi^  ad  fumu  erit  fchifma 
ticus.  Et  hac  etia  ratione  dixitCardinalis 
Zabar.in  Repetit. cap.Perpendimus,dc  Se 

tent.excom.u.2.oppofit.7.odiolius  efle 
clericu  iudicari  a laico,  qua  ab  alio  vt  pri-  £ 
uato  percuti,nimiru,  quia  illud  prius  eft 
cotra  libertatem  Ecclefiaftica , hoc  vero 
pofterius  tantu  videtur  cotra  immunita- 
te.Habetq;  hoc  fundamentum  in  cap.  Si 
Vero, de  fent.excom.vbi  percufsio  cleri- 
ci faftaa  miniftro  Poteftatis,no  vtmini- 
ft rojfed  vt  priuata  perfona , & fine  vfur- 
patione  iurifdictionis,no  cefetur  femper 
inducere  cenfura  referuatam  Pontifici, 
percufsio  aute  faffa  ab  officiali  potefta- 

tis, vtiq;  vt  miniftro  eius,  femper  declara 
tur  referuata , cuius  ratio  rfo  videtur  effe 
alia, nifi  quia  h^c  pofterior  eftgrauior,& 
odiofior  aftio,vt  pote  contraria  libertati 
Ecclefi^,&  no  tantum  immunitati,  ficut  ^ 
prior. Dcniqjdifferentia  hec  etia  videtur 
proprietati  verboruconfentanea,  na  ille 
proprie  agit  contra  libertate  alicuius, qui 
vult  illu  in  feruitute  redigere,&on9fcrui 
tutis  illi  imponere,  qui  vero  fafto  tatu  in 
iuria  alteri  facit, euq;  tanquaferuupercu 

tit,  no  proprie  agit  contra  libertate  eius. 

V eruntamein  hoc  puelo  negare  qui- 

de  no  polTumus, illos  duos  modosvioladi 
Ecclefiaftica  immunitate  elTe  diftinftos: 

Et  ex  fuo  genere  grauius  multo  effe  de- 
liftu,  quando  non  folum  fafto,  fed  etiam 
praetefo  iurc  immunitas  rumpitur, ficut 
longe  grauius  eft  ius  decimaru  Ecclefia;  ^ 
negare, quam  decimas  no  foluere.  Nihi- 
lominus tamen  hoc  no  obftat, quominus 
vtroqjmodo  violetur  libertas  Ecclefiafti 
ca, ficut  immunitas, quia  (vt  oftendi)  im- 
munitas <Sc libertas  Eccleliaftica,  eodem 
modo  determinata  in  re  idemfunt.  Et 
quamuis  verum  etiam  fit  potuiffe  facile 
nomen  violationis  libertatis  Ecclefiafti- 
cae  quafiper  antonomafiam  applicari  ad 
fignificandu  modum  violationis  ,qui  no 
foluin  violentia, fed  etiam  pr^fumpto,& 


vfurpato  iure  nititur : eo  quod  libertatis 
nomine  magis  ius  ipfum  hgnificari  vi- 
deatur, & quia  frequenter  videtur  iura 
hanc  violationem  immunitatis  contra  li- 
bertatemEcclefiaftica  vocare, vt  in  difto 
c.Non  minus,  & in  multis  cenfurisBulhe 
Coeus  videre  licet:  nihilominus  affirma 
re  non  poffumus,difterentiam  illam  elfe 
in  iure  conflantem, nec  tanquam  regula 
coftituere,  quod  Centura  lata  contra  vio 
lantes  libertatemEcclefiafticam,non  co- 
prehendat  omnes  violatores  immunita- 
tis,nifi  ex  verbis , vel  materia  legis  limi- 
tatio talis  colligatur.  Quia  illa  regula, vel 
differentia  nullo  iure  fatis  fundata  eft, 
nec  eft  in  vfu  Doclorum , vt  confiat  ex 
his,  qua?  congerit  Ioan.Lup.tracl.deLi- 
bert.  Ecclefiaftic.p.i  .qua?ft.io.  &alijs, 
quae  enumeratGuilielmus  Luueranus in 
traft.  de  Arbore  iurifdittion.  in  illius  dc 
clarat,  num.  i J.  Sc  ex  Rebufi.  in  Con- 
cordat. titu.de Firma,  & irreuoc.concor 
dat.  ftabih.  §.  Penult.  verb.  l^ucero , qua 
funt fiatuta. 

Atq;  ex  his  tande  explicata  relinqui- 
tur tertia  vox,  Exemptionis  Ecclefiaftica, 
nam  in  re  idem  figmficat , quod  immu- 
nitas, vel  libertas,  & ita  communiter  fo- 
let  vna  vox  per  aliam  explicari,  feu  def- 
cribi.  V idetur  tamen  nomen  exemptio- 
nis effe  magis  faftfiquarrt  iuris,ac  proin- 
de magis  figmficare  effedltim  priuilegij, 
quam  priuilegium  ipfum  immunita- 
tis. Vnde  poteft  non  immerito  quaeri, 
an  omnis  exemptio  priuilegio  concefia 
templis , rebus , aut  perfonis  Ecclefiafti- 
cis,  cenfeatur  ad  immunitatem,  vel  liber 
tatem  Ecclefiafticam  pertinere  , ita  vt 
qui  omnem  huiufmodi  exemptionem 
violauerit  , cenfeatur  contra  immuni- 
tatem, vel  libertatem  Ecclefiafticam  age 
rc,& cenfuras  contra  eiufdem  libertatis 
vfurpatores latas  incurrere.  Duplex  e- 
nim  poteft  effe  tale  priuilegiu,  vnu  gene 
rale , conceffum  Ecclefijs  omnibus  , vt 
Ecclefiae  funt,vel  perfonis  Ecclefiafticis, 
qua  tales  funt,  & de  eiufmodi  priuilegio 
certum  eft, ad  immunitatem  Ecclefiafii- 
cam  pertinere  , in  hoc  enim  confentiunt 
omnes, & patebit  ex  dicendis.  Alia  vero 
poteft  effe  exemptio  ex  priuilegio  parti 
culari  dato  tali  Ecclefia?, vel  dignitati, aut 
perfonse  Ecclefiaftice  ex  peculiari  illius 
confideratione. 

Et 


Differcntii 
io  ter  viok 
'e$  imrr.m, 
t«e,  vel  J|. 
betuveno) 

eft  tirrna. 


Ioffllap. 

Guilielm . 
Luucwi. 
Rtbujf, 


io. 

Quidexem 

ptio  tccie- 
liaflica  fig- 
niScet. 


II. 

An  priuile- 
Icgtjjlicui 
ipcciali«r 
conccfl11111 

aJ  immuni. 

rarsin  Ec* 
dtfupciti 
neat 

Prima  Po- 
tentia Ke* 

buff. 

CttiTuJ" 

[illi!. 

Rachus. 

Ciirt. 

Jit.  Lup. 

Fuadamea 

tum. 


12. 

Oppofita 
feot&ia  c 6 
munis , & 
'.era, 


Pmrmit, 
Dms, 
M CUr. 
Sjlucjl, 

lipHf. 


Ctiittn, 


Cap.  r.Cuid  nomine  Ec  cie fia fl . immunit  at  is ficnificetur : /77 


Et  dc  hac  exeptione  eff  dubiu,  an  per 
.tineat  ad  immunitate  Ecclefiaffica,ita  vt 
violatio  illius  Iit  Ecclefiafticae  immunita 
tis  violatio.  Affirmat  enim  aperte  Rebu 
ftus  in  Concordat,  loco  proxime  citato 
referens  pluresffequitur  CardinalisTuf- 
chus  verb.  Libertus  Ecclefiaflica.cdd.^i 
n.i7.&fequentib.  vbi  alios  allegat.  £t 
idem  videtur  fentire  llochus  Curt.tradh 
deConfuet.fe<ff.  j. circa  2. parte  Gloifae. 
n.2 1.&  Ioan.Lup.  dicfocracl.de  Liber. 
Eccletiaft.p.i.q.io.cafu  12.  & 16.  Mo- 
neri potuerut  hi  Doftores,velquiaimu- 
nitasEcclefiaffica  coprehcdit  omnia  pri- 
uilegia  Eccleiij$,ve!  Eccldiafticis  perfo- 
nis  coceffa,velquia  ad  agendu.  cotra  liber 
tate  Eccleliaffica,  fatis  elf  agere  cotra  li- 
bertate vnius  Eccleiiac.Na  ffatuta  priua- 
ta  vnius  reipublicx  cotraEccleliam  .tan- 
tum Ecclenas  illius  territorij  laedunt , & 
nihilominus  funt  cotra  Ecclefiaftica  li- 
bertate, quia  in  vnaEcclefia  offenduntur 
omnes,  ficutin  percufsione  vnius  clerici 
totusclerus  offenditur,  & timidior  fit. 

Nihilominus  dicendueff,fecundu  iu- 
ris  vfum,6c  Ecclehafficum  more,  folam 
illa  exemptione  ad  Eccleliaffica  immu- 
nitatCvel  libertatem  pertinere, quae  ma- 
nat ex  generali  priuilegio  datoEcclefiae, 
vel  in  honorem  , & reuerentiam  templo 
ru,  vel  ob  decentiam.  &c  dignitatemEc- 
cleliaffici  ftatus  , feu  clericalis  ordinis. 
Haec  eff  comunis  fententia  Iurifperito- 
ru  in  cap.. Noucrit  de  fent.  excom.  6c  in 
Authent.  Cajfa. C.de  Sacrofancl.Ecclef. 
vt  teftantur  Panormit.in  dicio  cap.  A To- 
»mt,n.2.&lib.i.Confil,in  83.nu.i.  & 
Decius  in  didf. CajJ a. n.i  8.  Iuli. 
Clar.hb.?.  §.vlt.q. 77^.28.  Sylu.verb. 
Excomunicatio.9. Excomunic.io.6c  La- 
pus,  Allegat. 3 .&  alios  retuli, cxfequutus 
fumtom.  j.de  Cenfur.difp.2i.fe<ff.2.  n. 
87.6c90.vbi  hoc  laticis  explicui. Et  idem 
fenfit  Caietan.in  Suma, verb. Immunitas, 
dicit  enim,  quoad  penas  iuris  fub  immu- 
nitate no  venire, nili  exeptiones,  qu£  ex 
generali  priuilegio  Ecclefiae  copetunt, 
quoad  culpa  verb  eiufdem  rationis  effe 
poiTe  violatione  exemptionis  fpeciali  pri 
u i legio  alicui  Ecclefif  date  , cu  violatio- 
ne immunitatis comuniter  Ecclefie  co- 
ceffe,  licet  prior  culpa  no  ita  puniatur  in 
iure,ncutpofterior.V nde  fentit,<Scbene5 
exeptionem alicuius  Ecclefig  ex  fpeciali 


A priuilegio  in  re  ipfa  vere  effe  quanda  im- 
munitatem , & libertate  Ecclelaff  icam„ 
Quia  eff  liberatio  ab  onere , qua  voxim- 
munitatis  generatim  fignificat,  eff  aute 
conceffa  rei  facrae  qua  talis  eff,ac  fubinde 
rehgiofa , 6c  fuo  modo  facra  merito  dici 
poteff  j ergo  violatio  eius  eff  irreiigiofa, 
lacrilega , 6c confequenter  eiufde ipeciei 
cu  violatione  Imulis  immunitatis  cocell^ 
Ecclefff  per  generale  priuilegiu.  Et  nihi- 
lominus iura  no  puniunt  has  violationes 
fpecialiu  priuilegioru,neqjde  illis  tractat 
quando  libertate, 6c  immunitatem  Eccle 
B fiaffica  tuentur/ed  de  his,quac.generali- 
ter  ad  Ecclelia,6c  Eccleliaffica  ltatu  Ipe- 
dfat.Et  ideo  dixim9,in  vfu  iuris  fub  miu 
nitate  ecclcfiafticafolasexcptiones  expri 
uilegijs  vniuerfalib9  inanates  coprehedi* 
Vnde  fit, vt  determinatio  illa  immuni 
tatis  cu  Eccleliaffica  dicitur,  habitudini 
dicat  ad  Ecclelia  fecundu  comunem  ra- 
tione filii.  N b quia  debet  priuilegiu  effe 
concefsu  Eccleliae  vniuerfali  in  omnibus 
mebris  fuisffioc  enim  neceffariu  non  eff, 
vt  conffat,fed  vt  refpiciat  totiiEcclefiam 
pro  illis  mebris, vel  locis, quae  talis  iramu 
nitatis  funt  capaces.  V nde  etia  rebtc  ad- 
q notauit  Caietan.  ad  violatione  huius  im- 
munitatis non  effe  neceffariu  , vt  in  tota 
Ecclefia,vel  in  omnibus  pcifonis,2Ut  lo- 
cis, quibus  couenitjvioleturffed  fatis  effe 
quod  violetur  in  vno,feu  in  quolibetjcui 
ex  vigeneralispnuilegij  copetit.  Et  hoc 
folu  probat  fundamenta  contrarif  fen- 
tentie,  6c  aliqui  ex  prioribus  authoribus 
nihil  aliud  intendat , praefertim  Rochus 
Curti. qui  alios  refert. Et  eff  manifeffum 
ex  iuribus,qua;  ipfe  allegat  c.  2.  de  Reb. 
Ecclef.no  alienan.6c  c.2.de  Foro  copet. 
vbi  etia  ratio  redditur  , quia  iniuria  facta 
vni  perfone  cotra  generale  priuilegiu  co 
p)  munitatis, 6c  propter  comunitatc  cocef- 
fum  , in  tota  comunitatem  redundat , Sc 
ideo  eftpropriaviolatio  immunitatis,qua 
iura  puniunt.  Vnde  etia  obiter  intelligi- 
tur,licet contingere  pofsit,  violationem 
fpccialis  priuilegffipropriae  immunitatis 
Ecclefiaftice  quoad  fpecie  culp£  effe  eiuf 
dem  rationis, nihilominus  ex  genere, feu 
modo  fuo  violationem  immunitatis  hoc 
habere  peculiare,  quod  eff  velati  comu- 
nis iniuria,3c  in  comunitace  fpeciali  titu- 
lo redundas:  ita  ergo  immunitas  proprie 
dicit  exeptione  aliqua  Ecclefi^  comune. 

Ii  3 Ex 


14- 

De  qua  im- 
mutiitacein 
hoc  opere 
agatur. 


Tora.  y.  de 
Centur.dil- 
puc.a:.(e£t. 
!i  .per  tota. 


r. 

Mi  ■juorura 
hierecicoru 

error. 


Fundamen 

tum. 


378 


Lib-4-.  De  Immunitate  Ecclefiapica. 


Ex  quibus  t anclem  concluditur  de 
haefola  propria  immunitate, feu liber- 
tate Ecclefiaflica  in  praefenti  tra&an,&, 
quia iam  locorum  immunitatem  exclufi 
musjfolum  de  immunitate  perfonarum, 
vel  iufe,vel  in  rebus  eiTe  Termone.  Adde 
dum  vero  efRperfonis  Ecclefiafticis  du- 
plicem immunitatem , feu  duplex  gene- 
rale priuilegiu  elTe  concelTum,vnum  ap- 
pellatur priuilegium  canonis,  aliud  fori. 
Prius  e IT  priuilegiu  (vt  ita  dicam)  fecuri 
tatis,5c  indenitatis  perfonaru  Ecclefiafli 
c aru,cui  per  canone, Siquisfuadete. 17. q. 

4.  cautum  efl,fingu  larem  cenfuram  fere 
do  contra  percullores  clericoru.  Etde 
hac  immunitate  nulla  efl  nobis  contro- 
uer  fia  cum  Rege  Angi  ice,  & alioqui  ma- 
teria illius  canonis  alibi  efl  a nobis  tracta 
ta,&ideo  deillaexeptione,  feu  immuni 
tateno  erit  in  pr^fentifermo. Priuilegiu 
autem  fori  dicitur  illud. quo  clericis  exe- 
ptio  a iurifdi£lione  laica  concelTa  efl,  cui 
confequenter  anexa  efl  exeptio  a tribu- 
tis,&  in  his  tota  cotrouerfia  verfatur. 

C A P V T II. 

Vtrum  clerici  in  fpintualibus,&’ Ecclefiafli* 
cis  caufis  a poteflate  Pnncipum fecula- 
rum ture  diuino  exempti  ftnt. 

PV nftu  hoc  in  principijs  fuperiori 
libro  pofitis  virtute  definitu  efl,  il- 
lud aute  hic  praemittimus,  tu  quia 
Rex  Angliae  cleru  in  omnibus  rebus , <5c 
caulis  fibi  fore  fubiectu  in  fuo  regno  co- 
tendit,  idemq;  refpedliuc  dc  caeteris  Re- 
gibus,& regnis  cum  MarfilioPatauino, 
&alijs  hmilibus  affirmat , tum  etia  quia 
hoc  errore  reiefl  o, maiori  claritate, & cer 
titudine  conflabit, in  quo  propria  immu 
nitas,Sc  exeptio  clericoru  polita  (it.  Fun 
damentuergo  praedicti  erroris  efl , quia 
vel  nulla  efl  in  Ecclelia  Chrifli  fpiritua-  D 
lis  poteflas,  fed  fola  ciuilis , feu  teporalis, 
perquam  omnia  tam  fecularia,quaEccle 
fiaftica  gubernanda  funt,  & omnes  leges 
ferenda*  , & iudicia  terminanda  , in 
quacumqjmateria  verfentur.  Quia  om- 
nia tam  Ecclefiaflica,  quam  ciuila  com- 
prehenduntur fub  politico  ordine,  ac  re- 
gi mine,  neqjaliter  cadut  fub  poteflate  hu 
manam, totus  aute  politicus  ordo  fub  re- 
giam poteflatem  cadit.  V el  certe, fi  illius 
erroris  feflatorcs  aliquam  fpirituale  po- 
teilatem  agnofeunt,  illam  volunt  effe  in 


A Regibus  in  fupremo  gradu, ex  eodem  fe 
re  fundamcnto,qudd  totus  ordoHierar- 
chicus  Eccleiiae  efl  tant  um  politicus,  id 
efl, propter  externam  politiam  Eccleha- 
flicam,quar  vnu  corpus  facit  cu  ciuili,& 
ideo  neceile  efl  totam  eidem  Regi  fupre- 
mo fubijci.  Vndeadhoc  confirmandum 
expendunt,  Paulum  omnia,  qua?  ad  hu- 
manum regime  fpeilat.  Regi  fuppofuiffe 
fine  vllaexeptione,  dicens,  Roman.  13. 
Qui  poteffati  refijhtDei  ordinationi  rejijht, 
Ex  quibus  verbis  quidam  intulit,  Prin- 
cipes feculares  habere  authoritatem  fere 
g di  leges  i n omni  materia,  & obhgates  om 
nes  perfonas,iuxta illud  Prouerb.8.  Per 
me  Reges  regnant,  isrlegu  conditores  mfta 
decernunt. Confirmatur  hoc,  quiaTheo- 
dofius  Imperator  in  fuo  Cod.  &poilea 
Iuflinianus  in  fuo  multas  leges  de  Ipiri- 
tuahbus  rebus  condiderunt.vt  de  Sacro- 
fandis  Eccletijs,de  Epifcopis,&  clericis, 
&c.  Et  plures  fimiles  habet  Alfofusllif- 
pamaeRex  in  fuis  legibus  Partitar. parti. 
1 . ergo  qui  illis  refifht  ( tefle  Paulo  ) Dei 
ordinationi  refisht. 

V eritas  nihilominus  catholica  efl, cle- 
ricos in  fpiritualibus  , feu  Ecclefiallicis 
caufis  omnino  efleimmunesaiurifditlio 
q netemporaliu  Principu.  Ita  doceiitom- 
nes  catholici  feriptores  in  locis  infra  alie- 
gandis,conueniuntqj  omnes, immunita- 
tem clericorum  quoad  hanc  partem  elTe 
deiurediuino  : quodaeque certum, aede 
fide  effe  cenfeo,quia  eifdem  principijs, & 
fundamentis  nititur.  Haec  autem  princi- 
pia triafunt  pr^cipua , quae  in  fuperiori 
libro  probata  funt.  Vnu  eft,efTe in  Ecde 
ha  poteflate  gubernatiua  fpirituale , a ci- 
uili  diflimlam,(Sc  fuperioris  ordinis,  da- 
tam ipfi  Ecclefie  ex  lingulari  Chrifli  in- 
flitutione,  & donatione  vitra  omne  ius 
nature.  Quodprincipiu  incap.6.prece- 
dentis  libri  probatum  efl.  Aliud  prin- 
cipium efl,hanc  poteflate  fpiritualem  no 
e (Te  in  Regibus , vel  Principibus  tempo- 
ralibus,fed  in  Palloribus  Ecclefiae  a Chri 
flo  datis*,<5c  praefertim  in  Summo  Ponti- 
fice,qui  efl  Romanus  Epifcopus , & hoc 
principium  probatum  efl  in  eodem  libro 
a cap.  1 o.  T ertium  principium  efl , hanc 
fpirituale  poteflate  non  effe  fubordinata 
poteflatiRegum,fed  potius  habere  illam 
fibi  fubieclam,quod  in  eo  libro  a cap.  20. 
fuse  probatum, ac  defenfum  efl . 


A uchor  ia. 
nominat  m 
in  opulcu. 
octo  propo 
(itionucn. 
na  quatJi 
bicuijtoo 
tii. 

Kom,  ij. 
Prml.% 


Confirma- 

iio, 


2. 

Concludo 
de  fide. 


Cap.2.De  Clericorum  exemptione  in  c au  fis  jjpiritualibus . 37  p 


B 


Ex  his  ergo  principijs  fic  cocluditur,  A 
_ f'  , Caufaefpirituales  perfpiritualepoteita- 
Wiiotiitio-  tem  ftabiliendae,ac  definiendae  funt , fed 
haec  poteftas  fpiritualis  neque  e(E  in  Re- 
gibus, neque  lubordinatur  potefiati  eo- 
rumjergo  tales  caufae  fpiritualesfuntex 
tra  forum, & poteflatem  feculariu  Prin- 
cipum  tam  directe, quam  indire&ejergo 
perfonae  Ecclefialticae  quoad  has  caufas 
ex  vi  diuini  luris  extra  iurifdictionem 
Principuin  coilituti  funt, ac  fubinde  eo- 
dem diuino  iure  tali  exemptione,feu im 
munitate  gaudent . Maior  efb  per  fc  eui- 
dens , fuppohto  primo  principio,  quia  fi 
poteftas  iurifdi  itionis  fpiritualis,  Sctem- 
poralis  diflinguuntur,neceffe  efi ,vt  cir- 
ca diftinctas  materias  verfentur , & vna- 
quoeque  materiam  fibiproportionatam 
vcndicet,& intra  illam  contineatur jergo 
fpiritualis  materia  quoad  omnem  difpo- 
fitionem,  & regimen  ad  poteflatem  fpi- 
ritualem  pertinet,  & e conuerlo  fpiritua 
lis  poteftas  in  materia  fpirituali  tanquam 
in  propria  fphaera  operatur,  eamque  pro 
adequato,&  proprio  obiecto  habet. Mi- 
nor autem  in  fecundo  , & tertio  princi- 
pio probata  eft . Prima  vero  illatio  eui- 
denter  ex  praemifsis  infertur,  quia  nulla  £ 
poteftas  operatur  direite,  nifi  in  fua  ma- 
teria,neque  extenditur  indire/te,  nifi  ad 
materiam  poteftatis  fibi  fubordinatae , 
neutrum  aute  habet  poteftas  ciuilis  ref- 
pcctu  materiae  fpiritualis , vt  oftenfum 
efi;  ergo  fpiritualis  materia  omnino  eft 
extra  iurifdictionem  temporaliu  Prin- 
cipum  . Et  inde  tandem  euidenter  con- 
cluditur altera  illatio,  quia  in  primis  cle- 
rici , vt  clerici  funt  ad  fpiritualem  mate- 
riam pertinent,  ratione  ordinis,  qui.  fpi- 
ritualis eft , & ex  Chrifti  inftitutione. 
Deinde  perfonae  fortiuntur  forum  pro 
ratione  materiarum,  feu  caufarum,quia  D 
iurifdictionis  actus  proxime  verfatur  cir 
ca  aliquam  materiam, quam  prf cipit,vel 
difcutit  perfonae  fubiectae,&  ideo  fi  ma- 
teria eft  extra  iurifdictionem  alicuius, 
etiam  perfone,ad  quas  pertinet  talis  ma- 
teria fub  ratione  tali  erunt  ab  eadem  iu- 
rifdi  itione  immu  nes. 

Hac  ergo  manifefta  probatione  fup- 
P . pofita,ex  principiis  fidei  iam  probatis, 
ris  02“  no  aliter  oftenditur  hec  veritas  ex  Seri- 
or conchi-  ptura , quam  ex  illis  locis  in  quibus  Ec- 
Co*  defiae  regimen  Paftoribus  iicclefiae  a 


Chrifto  comifTum  effe  oftenditur,  Pafce  j 
oues  meas,  & Qitodcuntp  ligauens , &c.  Qui  ffnf 1 P 
Vos  audit, me  audit , & qui  vos  jpernit , rue  ^ a 1 
fpermt.Si  Ecclefiam  non  audierit, fit  tibi  ta-  ff'  „ 
quam  ethnicus, &publtcanus. Item  ex  illis,  x a * 1 
quibus  ex  inftitutione  Chrifti  oftendi- 
tur , effe  in  Ecclelia  poteftatein  rndicia- 
riam,  & Ecclefialticum  tribunal,  iuxta 
illud:  Quid  VultisUn  virgaveniam  advos?  T*  E or . 4. 
&c.  Et  illud  :Ego  quidem  abjens  torpore , & ). 
prxfens  autem  spiritu  iam  iudicaui  vt  prx- 
Jenseum,qui fic  operatus  efi . Etiliud:  (hiid 
enim  mihi  de  ijs,  qua  foris  sut,  indicar  e?  none 
de  ijs,qux  intus  funt, vos  indicatis*  Et  illud: 

In  promptu  habentes  vlcijci  omnem  inobe- 
dientiam.  Et  infra:  Nam  et  fi  amplius  glo-  2 • Cor. 10. 
riatus  fuero  depotellate  nofira , quam  dedit  ^13. 
mihi  Dominus  in  cedificationem , & non  in 
defiruchonem  vefiram , non  erubefiam.  Et 
iterum,  Ideo  hxc  abfens  fcribo,vt  nonprx- 
fens  durius  agam  fecundum  poteflatem,  qua  j-ldr.  1 3 . 
Dominus  dedit  mibi,  efrc.  Item  illud  Obe- 
dite Prcepofitis  vefiris , ejr  jubiacete  eis.  In 
his  enim  locis  de  fpirituali  poteftate  fer- 
moeft,&ad  regendam  Ecclefiam  data 
dicitur , maxime  in  fpiritualibus,  ocad 
fpiritualem  fidelium  aedificationem . Et 
quod  ad  hanc  poteflatem  pertineat  cle- 
ricorum regimen, fatis  declaratur  ex  ver  ^ . 

bis  Pauli  ad  Timotheum  , Aduerfus  pres-  l'  mot'2 
by  teram  accufationem  noli  recipere , nifi  fub 
duobus,  aut  tribus  tefhbus.  Inde  enim  fatis 
conftat,caufas  clericorum, faltem  vt  cle- 
rici funt,  ad  Praelatos  Eccleiiae  pertine- 
re, 8c  ad  folos  illos.  Nam  licet  haec  exclu 
fiua  ibi  expreffe  non  addatur,fatis  ex  eo 
colligitur,  quod  illa  poteftas  fuperioris 
ordinis  eft , & alijs  data  non  eft,  nifi  Ec- 
clefiae  Palloribus,  nec  inferiori  potefiati 
fubordinata  eft,  vt  dixi. 

Atque  hoc  modo  veritatem  hanc  ex 
Chrifti, &Apoftolorum  doitrina  fump-  c0n^*rrria- 
ferunt  facri  Pontifices, & Concilia.  Huc  tut  ex-sum 
enim  fpeitant  verba  illa  Ioan.  Papae.  Si  mis  honcifi 
Imperator  Catholicus  eft,  filius  di, non  pr x-  cibus. 
fui  Ecclefix. Et  infra:  VtDeibeneficijsnon  loan.Pap. 
ingratus  contra  dilpofitionem  ccelefiisordi-  Silm- 
nisnihilvfurpet , ad  Sacerdotes  enim  voluit  piator,  96 
Deus , qux  Ecclefix  di  [ponenda  funt , perti- 
nere,  non  autem  ad  fxculi  poteflates,  & cxt. 

De  quibus  iterum  ait:  Non  ab  eis , fed  d 
Pontificibus,  & Sacerdotes  omnipotes  Deus 
Chriftianx  religionis  clericos  ,& facerdotes 
voluit  ordinari , & dijeuti.  In  quibus  ver- 
Ii  4 bis 


Gclafius. 
Nicol.  i. 
Symmach 
Felix. 
Innoc.  3. 


Honor. 

6. 


C.  Conue- 
nior.z  3. <3. 
8. 

C .Sufcipi- 
tis.  d.  1 o. 


.A IdEphef ! 
4. , 


380 


Liber  4.  Ve  Immunitate  Eccleftaflic a. 


bis  aperte  declarat  , hanc  inflitutioncm  A 
efle  deiure  diuino,&illud  verbum  Dij- 
mfiponderandum  eft,  nam  ex  illo  con- 
fiat , caufas  clericorum  ad  forum  Eccle- 
fiafticum  tantum  pertinere  ex  diuino 
iure.  Quod  faltem  decaufis  Ecclefiafti- 
cis,  & de  clericis,  vt  clerici  funt,necefta- 
rio  intelligendum  efl.  Eandem  doctrina 
comprobant,  Sc  confirmant  Gelafius, 
Nicolaus.  I.&  Symmaclius  Pontifices 
invarijs  decretis  fynodalibus  in  eadem 
diftin.96.  allegati.  Et  Felix  Papa,  atque 
iteru  Nicolaus  in  cap.  Certum  ejl , & cap. 
Imperium ,&  cap.£^o«zd>»,dift.  1 o.dc  In-  g 
nocent.  3 . in  cap.  Ecclefui , de  Conflit.  Sc 
in  cap .Solitre,  de  Maiorit.  & obedien.  & 
in  cap.  Nouit , de  Iudicijs,  ibique  cap.  2. 
idem  habetur  ex  Concil.  Rhemenf.  fub 
Eugenio , & ex  Honor.  Papa  in  cap.  2. 
de  lurament.calumn. 

Scio  quidem  Regem  Anglif  cum  fuis 
Prote flantibus  tantorum  Pontificii  au- 
thoritatem  contemnere,  eosq;  tanquam 
iudiccs  tin  caufa  propria  rccufare.  V erii- 
tamen  iam  dixi  in  praecedeti  libro,  ifto- 
rum  vel  ignorantiam,  vel  pertinaciam 
Pontificum  authoritatem,  quae  in  Chri- 
fii  verbis, ac  promifsionibus  fundata  eft,  C 
n5  poffe  minuere. Eo  vel  raaxime,quod 
non  fbli  Romani  Pontifices , fed  alij  etia 
antiquifsimi  Patres  in  eadem  veritatem 
confpirant,  vtex  Ambrof.Gregor.Na- 
zianzeno,  & alijs  multis  in  fuperiori  lib. 
cap. 9.  «Sc  fequentibus  late  monftratum 
eft , Sc  ideo  eorum  fententias  iterum  re-  • 
ferre  fuperuacaneum  iudico.  Quod  fi  de 
his  omnibus  dicatur,  efTe  Epifcopos,  aut 
Sacerdotes,  & in  propria  caufa  loquheer 
te  Ecclefia  nunquam  habuit  alios  Pafto- 
res,aut  Dodores,  a quibus  doceretur,  8c 
per  quos  diuinas , & Apoftolicas  tradi- 
tiones acciperet , Sc  in  fidei  puritate , Sc  ^ 
fana  Scripturarum  intelligentia  confer- 
uaretur,  Jld  confummationem  fantiorum 
in  opus  mimjlerij , in  aedificationem  corporis 
Chrifli , donec  occurramus  omnes  inanitate 
fidei , & agnitionis  filij  Dei  in  Virum  perfe- 
ftumjn  menfuram  retatis  plenitudinis  Chri- 
fli, vt  dixit  Paul,  ad  Ephef.  4.  Impium 
ergo  excogitare,  eos  in  hac  caufa  Eccle- 
fiae impofuifte,  aut  humano  affedu  fuif- 
fc  loquutos,  fed  Ecclefix  caufam,  quae  a 
fua  fepararari  non  poterat,defendifte,no 
potefiatem  nouam  fibi  arrogando, fed 


quam  a Chrifloper  Apoflolos , & coru 
fuccefiores  acceperunt,conferuando,  8c 
pofterisad  Ecclelia:  vtilitatem  defende- 
do. 

Sic  ergo  confirmata  catholica  affer-  7» 
tione  tam  infallibili  authoritate , quam 
firma  ratione , ex  eadem  probatione  in- 
telligi  poteft  primo, hanc  immunitatem, 
feu  exemptionem  clericorum  non  eiie 
per  modum  ablationis,  feu  diminutionis 
iurifdidionis,  quae  prius  efiet  in  Princi- 
pibus , fed  per  modum  negationis,  quia 
nunquam  talem  iurifdidionem  habue- 
runt , neque  vnde  illam  habeant , offen- 
dere poterunt.  Quia(vt  faepe  dixiJChri 
ffus  Dominus  condendo  nouam  fpiri- 
tualem  Rempublicam, nullam  Principi- 
bus temporalibus  dedit  potefiatem  (vhi 
enim, aut  quado  illam  contulitjjfed  eam 
dedit  Ecclefiae  Paflonbus, ideoq,  tem- 
porales Reges  nullam  potefiatem  habet 
in  Ecclefiaff  icas  perfonas,  8c  earum  cau- 
fas, prout  tales  funt,  neque  huiufmodi 
perfonae  quoad  tales  caufasRegibus  fub- 
ijciuntur,iSchoc  modo  dicuntur  exemp- 
ti, non  quia  illorum  iurifdidioni  fubtra- 
di  fint, fed  quia  ipfi  Reges  potefiatem 
in  ipfos  nunquam  acceperunt. Quod  de- 
claratur optime  ex  tempore  pnmitiuae 
Ecclefiae  , fn  quo  Principes  temporales 
infideles  erant,  nemo  enim  dicet, cos  ha- 
buiffe  tunc  potefiatem  ad  iudicandas  Ec 
clefiafiiras  caufas  clericorum  , & nihilo- 
minus tunc  Ecclelia  non  carebat  perfe- 
dapoteftate  adfe  gubernandum , & ad 
indicium  feredum  in  huiufmodi  caufis, 
dc  de  huiufmodi  perfonis,  quae  ad  Prin- 
cipes feculares  nullo  modo  pertinebant. 

At  feculares  principes  prppter  comter- 
fionem  ad  fidem  non  acquifierunt  iurif-  , 
didionem  aliquam  nouam  inEcclefiam 
(quis  enim  eis  illam  contulifTct?)  ergo 
neque  nunc  illam  habent.  Rede  igitur 
dicuntur  clerici  in  his  exempti , non  per 
propriam  fubtradionem , Sc  quafi  ex  pri 
uilegio  nono , fed  quia  ipfi  Principes  ex 
fe  carent  tali  potefiate  in  clericos  quoad 
huiufmodi  caufas.  ^ 

Secundo  colligo  ex  didis , licet  'nate  Qmn;>c,:j 
exemptio  praecipue  eluceat  in  clericis  fpjrKUJ|e$ 
quia  <Sc  perfonx  (aerae  funt,  ac  diuino  canis  a!;* 
cultui  fpeciliater  dicatae,  ideoq, decano-  cularfi'1'-, 

nicislegibus  principaliter  gubernantur,  ^*ttexl 

dc  confequtnter  caufx  Ecclefiafticx  ;n 


Cap.  2\  De  Qericorum  exemptione  in  caufis fipirituahbus.j  8 , 


9‘ 

Solutio  ad 
fundamen . 


cis  maxime,&  quafi  in  proprio  fubiefto 
locum  habentmihilominus  etiam  in  alijs 
fidelibus  quatenus  fpirituales  caufae  ad 
cos  etiam  pertinere  poRunt,  eandem  ex- 
emptionem obferuari,  quia  non  tantum 
ex  proprio  (fatu  perfonae  Ecclefiallicae, 
fed  ex  generali  ratione  talium  caularum 
nafcitur,vt  declaratum  ell.  Vocantur  au 
tem  fpirituales  caufae  omnes  illa:, quae  ad 
fidem,facramenta,facrificium,&  in  vni- 
uerfumad  diuinum  cultum,  &.adfalute 
animae , eiusque  apeccatis  curationem, 
acremediun'1  pertinent,  vt  inlibr.  4.  de 
Legib.qui  ell  de  legibus  canonicis, latius 
diximus , <5c  tradant  Doctores  in  dido 
cap .Ecclefia,  de  Conflit.  & varia  exem- 
pla videri  poliunt  inTufcho  , verb.  Li- 
bertas Ecclefiatfica,cap.i . & nonnulla  de 
hoc  pundo  addemus  infra  cap.  1 j .&i  6. 

Vltimo  ex  didis  patet  refponlio  ad 
fundamentum contrarij  erroris.  Princi- 
tutn  cootra  pj3  enim  quibus  fundatur , haeretica 
ri){treris‘  funtjfatisqj  in  fuperioi  ibus  impugnata. 
V erba autem  Pauli : Qiu  potefatirefidit, 
Dei  ordinationi  refittit.  Et  verba  Sapien- 
tia e:Per  me  Reges  reg«<i«f,ineptifsime  in- 
ducuntur . Nam  Paulus  loquitur  de  po- 
tellate  in  fuo  foro,  5e  intra  limites  fuos 
praecipiente.  Cum  enim  dixit:  Omnis  ani 
mapotefatibusfublimioribus  fubdita  fit,  no 
intellexit, omnem  hominem  debere  clTe 
fubieclum  cuicunque  Regi,  fed  fuo,  nec 
enim  Hifpanus  tenetur  Regi  Galliae  pa- 
rere , aut  fubslTe , vnufquifque  ergo  fuo 
Regi  fubelTe  praecipitur  : ita  ergo  etiam 
dicitur  Dei  ordinationi  refitlere,qui  po- 
tellati  fe  fuperiori , <5c  ordinate , fcu  in 
materia  fibi  fubieda  praecipienti  refiflit. 
Neque  Paulus  dixit , Regt  obediendum 
elte  in  omni  materia , fed  fimpliciter  lo- 
quutus  ell, ficut  alibi  etiam  dixit:  Obedi- 
te Prxpofitis  ve  ftris . Ideoqj  necelTarium 
non  fuitaddere  limitationem,  vel  excep 
tionem , quia  in  ipfa  obedientix  ratione 
intrinfece  includitur  refpedus  ad  fupe- 
riorem,vt  fuperior  ell , <Sclegitime  prae- 
cipit.Et  in  alio  loco,  ficut  dixit  Sapiens, 
Reges  per  fapientiam  regnare, ita  ilatim 
addidi t&legnm  conditores  mf  a decernere. 

10i  Ad  confirmationem  de  Legibus  Iu- 
Mconfir-  Rimani  in  materia  canonica, dixi  in  alle- 
®>noDcmt  gato  lib.4.de  Legib.cap.  1 1 . illas  non  cf- 
fe  veras  leges , fed  per  modu  inflruflio- 
nis,  non  per  modum  iuris  haberi  poRe, 


B 


D 


ideoque  in  his, in  quibus  canonibus  con- 
tradicuntjiiu  Ilius  ellevtilitatis,etiam  de- 
claratur in  1.  Privilegia  , & Authentic.  b.Prhie- 
Catja. C.de  Sacrolancl.Ecclef.Et  fpecia-  gia. 
liter  de  caufis  Ecclehalticis  id  declarauit  Authent. 
idem  lullinianus  Nouel.  83.  quae  habe-  CaJJa/eSa 
tur  collat.  6.  tit.  1 1.  vt  clerici  apud  pro-  cnj.Eule . 
prios  Epifcopos,&c.  Jiifm&rt. 

Vna  vero  fuperetlobieclio  contra  il-  u. 
lam  partem,  111  qua  dictum  ell, immuni-  Gbiectio. 
tatem  hanc  elle  de  iure  diumo,nam  inde 
fieret  elle  immutabilem  , & non  polle 
per  Pontificem  minui , aut  difpenfari, 
quodfalfum  ell.  Nam  ex  confentu  Do- 
liorum, potell  Pontifex  caufas  Eccle- 
fiallicas,  8c  fpiritualem  iurifdictionem 
laicis  committere  ; poterit  ergo  clericos 
ineildem  etiam  caulis  Regibus  fubijce- 
re.  Refpondeo,  hanc  exemptionem  ( vt 
dixi)  elle  de  iure  diuino  negatiue, quate-  Solutio, 
nus  ius  diuinum  non  dedit  Regibus  fpi- 
ritualem poteffatem  in  clericos,  vel  Ec- 
clefias , aut  Ecclefiallicas  caufas . Vnde 
quoad  hoc  efl  prorfus  immutabilis  diui- 
na  inllitutio  , fieri  enim  non  potell  ,vt 
Rex  ex  vi  fuae  Regia:  potetlatis  ius  di- 
cere pofsit  clerico  in  huiufmodi  caulis. 

Neque  hoc  potell  per  vllam  dilpenfa- 
tionem  hunellari,quia  repugnantiam  co 
tra  rationem  naturalem  inuoluit . Vnde 
etiam  ell  iure  diuino  prohibitu  , ne  quis 
per  folam  iurifdictionem  Regiain  line 
altiori  iurifdidtione  taleiudicium  vfur- 
pet.  In  hoc  ergo  difpenfatio , aut  limita- 
tio non  cadit. 

Nonellautem  fic  eodem  diuino  iure 
prohibitum. ne  fpiritualis  iurifdictio  lai- 
cis committatur,  & ideo  licet  canones 
hoc  prohibeant,  & regulariter  non  fiat, 
etiam  per  vfitatam  difpenfationem , ni- 
hilominus deabfoluta  potellate  Ponti- 
ficis fieri  non  repugnat, vt  cum  commu- 
ni fententia  in  libris  de  Cenfuris , <8c  Le- 
gibus diximus.  Et  tradunt  Panorm.Ee- 
lin.&alij  expofitores  comuniter  in  cap.  panorm. 
EcclefaSantfa  Maria,  de  Collitutionib.  Eline. 
Exillimo  autem, hoc  elTe  intelligendum 
de  iurifdiltione  delegata, vel  in  aliquo 
particulari  cafu,nam  ordinarium  regime 
Ecclefiae  non  exillimo  polle  Regibus, 
aut  laicis  committi,  quia  iure  diuino  fla- 
tutum  efl,vt  per  Epifcopos  gubernetur, 
vt  Actor. z. conflat.Etob  eandem  ratio-  ASlor.i' 
nem  exillimo,  fieri  non  polle,  vt  clerici 

in 


Pontifex  no 
poteft  cede 
fialticas  cau 
(as  Iaicislub 
ijcere  , r.jfi 
iurildiftio  - 
nem  Ipiricu 
a!em  conce 
dat. 


j 82  Lib-sf*  De  Immunitate  Ecclefiaflica. 


in  proprijs,&  Ecclefiafticis  rebus, & cau 
fis,fecularibusPrincipibus  ordinario  iu- 
re  fubijciantur,  etiam  per  concefsionem 
Pontificis:  nam  hoc  modo  multum  euer 
teretur  ordinarium  Ecclefiae  regimen  a 
Chrifio  inftitutum,  & non  potefi  habe- 
re iufiam,&  rationabilem  caufam,ob 
quam  valide  fieri  polle  videatur. 

C A P V T III. 

Virum  perfona  Ecclefiaflica  a mrij dictione 
Prtncipum  etiam  m rebus,  & cau  fis 
temporalibus  eximi  potuerint, 

& exempta Jint  i 

IN  hocpunfto  efi  praecipua  contro- 
uerfiacum  his  fchifmaticis , qui  licet 
primatum  Romani  Pontificis  non  ne- 
gent quoad  fpiritualem  potefiatem,  ni- 
hilominus primatu  in  temporalibus  tam 
ciuilibus,  quam  criminalibus,  etiam  ref- 
pedlu  clericorumRegibus  temporalibus 
attribuunt, & ideo  illud  prius  generatim 
proponimus  inquiredum,an  fit  talis  ex- 
emptio , vtpofiea  originem,  proprieta- 
tes, & effetius  eius  fpeciatim  declare- 
Senfus  quse  rous*  In  quaeftione  autem  propofita  duo 
ftiouis.  inlinuantur , vnum  efi:  de  potefiate  ,id 
efi, an  potuerint  clerici  eximi  aiurifdi- 
(fiione  Regum  in  rebus  temporalibus. 
Primus  lie-  aliud  eft,  ail  de  fa<fio  exempti  fint.  Hae- 
«iror.rH m retici  enim  fedffatores  Marfilij  Paduani, 
& Illiricus  ,alijquenouorum  fchifmatu 
inuentores  confianter  negant,  faftam 
efie  in  Ecclefia  eam  clericorum  exemp- 
tionem,quam  Principes  temporales  fu- 
premi  obferuare  teneantur.  Vt autem 
huius  affertionis  fundamentum  aliquod 
inueniant,  negant  confequenter,  potuifi. 
fe  fieri  in  Ecclefia  talem  exemptionem 
fine  grani  lapfu , & errore  contra  ius  di- 
tiinum,  & naturale . Quam  rationem  af- 
truendi  hunc  errorem  habuiffe  videntur 
quidam  Paulus  Seruita,  & alij  occulti 
feriptores  contra  libertatem  Ecclefia  - 
fiicam , qui  ante  paucos  annos  libellos 
quofdam  contra  Sede  Apofiolicam  fpar 
ferat  occafione  V enete  diffenfionis  om- 
nibus notae, eisque  annumerandus  vide- 
tur Barclaius,  cuinouifsime  Uluffrifsi- 
mus  Bellarminus  refpondet : atque  hos 
etiam  Rex  Angliae  laudat, & imitatur. 

Ad  illud  autem  fuum  fundamentum 


A perfuadendum  folum  vtuntur  illis  tefii- 
monijs  Scripturae , in  quibus  Reges  di- 
cuntuf  mimftri Dei , & eorum  potefias  r 
a Deo  cile  dicitur,  & ideo  eorum  obe-  cforum  hx 
dientia  praecipitur,tanquamiurenatur£  reticorum. 
necellaria, propter  conflentia,  adRoman.  Rom.ij. 
13.  Prouerb.  8.  cumfimilibus.  Ex  qui-  Pmier. 8. 
bus  hoc  etiam  principium  tanquam  cer- 
tum fiatuunt , Reges  a Deo  immediate 
habere  potefiatem,  & curam  impolitam 
gubernadi  omnes  homines  ditionis  fux. 

Ex  quo  tandem  inferunt , exemptione 
clericorum  vniufcuiusque  regni  a fuo 
g Rege  effe  repugnantem  legi  diurnae,  ac 
naturali, ac  propterea  effe  impofsibilem.v 
Haec  autem  vltima  illatio  in  hunc  modu 
potefi  a nobis  dcdfici,  vt  vmbram  aliqua 
rationis  habere  videatur : nam  haec  exc- 
ptio , vel  potuit  fieri  a Deo  ipfo , vel  ab 
aliquo  homine ; neutrum  dici  poteft;er- 
go  fimpliciter  introduci  non  potuit.Ali- 
nor  quoad  priorem  partem  de  Deo  pio- 
batur,  tum  quia  Deus  non  efi  fibi  con- 
trarius ; fi  ergo  ipfe  prxeepit  Regibus, vt 
haberent  curam  omnium  hominum, qui  1 

fub  imperio  fuo  nafcuntur,&  degunt,& 
his  omnibus  praecepit , vt  fuis  Regibus 
q obedirent , fieri  non  potefi , vt  Regibus 
potefiatem  in  clericos  fubditos  ademe- 
rit, vel  (quod  perinde  efi  ) vt  clericos  a 
Principum  potefiate  exemerit.  Tum 
etiam  quia  haec  exemptio  efi  contraria 
iuri  naturali,  quod  Paulus  nos  docuit, 

Deus  autem  vel  omnino  non  potefi  dif- 
penfareiniure  naturali, vel  certe  ordina- 
ria potefiate  id  no  facit,  maxime  in  lege 
gratiae,  <k  difpenfatione  adeo  vniuerfal/. 

Altera  pars  de  homine  probatur  in 
primis  ratione  vniuerfali, quia  multo  mi  3' 

nus  potefi  homo , quam  Deus,  naturale 
ius  euertere . Deinde  vtor  alio  dilemate, 

D quia  fiquis  hominum  talem  exemptio- 
nem facere  potuiffet,  3ut  eiTet  Papa, aut 
Imperator,  feu  Rex, aut  Princeps  quili- 
bet fupremus  in  fuo  territorio:  nam  li  hi 
non  poffunt  multo  certe  minus  inferio- 
res poterunt.  Quod  autem  Papa  non  po 
tuerit  hanc  exemptionem  clericis  con- 
cedere, probatur, quia  non  potefi  Reges 
potefiate  fua  priuare,  neque  Regalibus  /Mgw. 
prarogatiuis  detrahere, vt  inquit  Rex  An-  Prafat. 
gliae.  Nam  eadem  efi  ratio  totius, Scpar- 
tis , fi  ergo  Papa  non  potefi  Regem  ali— 
quemChriftianum  tota  fua  iurifdifi ione 

priua- 


Cap.j.De  ExemptioneCkricorum  in  caujii  tepor aliius,  j 8 j 


priuare;ergo  neque  aliqua  illius  parte,  A 
praefertim  adeo  magna,  Sc  notabili,  qua- 
lis efiet  tertia  hominum,  & fundorum  pars. 
Confirma-  vt  idem  Rex  conqueritur.  Et  confirma- 
iio«  tur , quia  no  potelt  Papa  exemptionem 

hanc  concedere  clericis  relpecfiu  Princi- 
pis ethnici, &non  baptizati,fi  clerici  fmt 
illius  fubditi,  vt  v.g.  nunc  efi  in  lapone, 
vel  China,ergo  neque  refpectu  ChriPia 
norumPrincipumid  facere  potcP. Pro- 
batur confequentia , quia  Reges  Chri- 
Piani  nonfunt  minus  fupremi  in  tem- 
poralibus,quam  Reges  ethnici, & quan- 
uis  demus,  ChriPianos  Principes  e fle  g 
fubditos  fpiritualiter  Summo  Pontifici 
(quod  Rex  Angliae , & ProtePantesno 
admittunt)  hoc  nihil  confert, vt  eos  pof- 
fit  fua  temporali  iurifdicdione  priuarefin 
hoc  ergo  ^quiparantur  P rincipibus  eth- 
Eojfio.  n'c*s  J ^ nu^°  rnodo  Ecclefiae  fubditis. 
Dicet  fortafle  aliquis,  hoc  ad fummum 
probare, non  potuilTe  Pontifices  hoc  fa- 
cere inuitis  Regibus  ChriPianis , ex  cb- 
fenfu  autem  illorum  potuifle.Sed  hoc  in 
Replica,  primis  non  fufficit  ad  repugnandum  ad- 
uerfarijs , nam  inde  fchifmatici  inferent, 
exemptionem  clericorum  non  eiTe  per 
fe  firmam , fed  pendere  femper  excon- 
fenfu  Principum,  ac  proinde  pro  eorun-  ^ 
dearbitrio  reuocari  pofle.  Deinde  Rex 
Anglia:  dicet , fe  e fle  fupremum  in  tem- 
poralibus , & nunquam  confenfille , fed 
refiitiPe  , non  folum  fe  , fed  etiam  ante- 
celfores  fuos.  Denique  etiam  videndum 
fupereP,an  ipfimet  Reges  confentire  po 
tuerint , nam  perinde  ep  confentire , ac 
facerejprobabimus  autem  Reges  non  po 
tui  Pe  hanc  exemptionem  concedercjer- 
'!  go  neque  ex  illorum  confenfu  potuerut 
Pontific  es  illam  introducere. 

Quod  igitur  Rex  temporalis  non  pof 
4'  fit  priuilegium  talis  exemptionis  cleri-  j) 
cis  fui  regni  concedere, vt  illos  faciat  fibi 
non  fubditos,probaturin  primis  ex  prin 
cipio  a Iurifperitis  recepto , quod  Prin- 
cipes non  poflunt, priuilegium  conce- 
dere, quod  directe  fit  contra  Regiam  dig 
nitatem , quia  non  pofiunt  illam  minue- 
re, aliquid  ei  detrahendo , quia  neque  in 
eoru  vtilitatem  principaliter  creata  eP, 
neque  illius  abfolutum  dominium  acce- 
peruntjfed  vteamprofuis  fuccePoribus 
integram  conferuarent . Nam  ob  hanc 
etiam  caufam  non  poteP  Summus  Pon- 


tifex fuam  dignitatem  minuerc,nec  pri- 
uilegium concedere,  quo  dignitati  luae 
aliquid  detrahatur . V nde  intulit  Nauar.  Nauar. 
in  cap.AWtjdeludicijs,  corolar.  69.  n. 

166. nullum  Regem  pofie  regno,vel  reg 
nicuhs  luis  priuilegium  concedere,  vt 
neque  fibi, nec  magiflratibus  fuis  parere 
teneantur. Quod  cx  confirmat,  tum  quia 
tale  priuilegium  efiet  contra  legem  na- 
ture di  (flantem, P rincipibus,  & fu  peri  o- 
ribus  obediendum  ePe , tum  etiam  quia 
refpublica  ipfa,  fi  in  fe  retineret  potella- 
tem  fupremam  a Deo.  fibi  datam , non 
pollet  membrum  aliquod  reipubhea:  a 
lege  fibi  obediendi  eximere  , quia  non 
pofifet  fe  abdicare  illa  naturali  potefiate, 
quam  a natura  accepit  in  ciues  luos,  ma- 
nente eadem  relatione , & vnione  ciuiu 
cum  ciuitate,  feu  membrorum  cum  cor- 
pore;ergo  neque  nunc  Rex  poteP  id  fa- 
cere,cum  potePas  eius  eadem  fit,qute  in 
republica  praecefsit , & in  eum  translata 
fuit. 

Poflumus  denique  nos  hoc  confirma-  ?• 
re  exemplo  addu<flo  de  Summo  Ponti-  9on^rrna" 
fice,  qui  non  poteP  aliquem  hominem  tl0; 
baptizatu  a fuaiurifdicfione  ita  exime- 
re, vt  fibi  parere  non  teneaturmam  idem 
dicendum  videtur  in  Rege  temporali , 
quia  ita  comparatur  ad  regnum  fuum,& 
perfonaseius  in  regimine  temporali,  fi- 
cut  Papa  ad  Ecclefiam  in  fpi rituali.  Ra- 
tio autem  vtrique  communis  eP,quia 
Deus  tam  Regi, quam  Pontifici  commi- 
fit  curam fubditorum,ac  praecepit,vt  eis 
ius  dicerent , & in  officio  continerent, 
iniquos  puniendo , & bonos  defenden- 
do; ergo  non  poteP  Rex  perfonas  fibi  a 
Dcocommiflas  eximere  ,&  liberas  re- 
linquere , quia  hoc  efifet  contra  diuinam 
inPitutionem,  & contra  fui  muneris  na- 
turalem obligationem.  Et  hoc  eP,  quod 
Rex  Angli£,&alij  contendunt, quando 
dicunt,  hanc  exemptionem  ePe  contra 
ius  naturale  .Tandem confirmatur  hzc 
pars  fimul  cum  praecedeti,  quia  talis  ex- 
emptio  non  efifet  in  aedificationem  , fed 
in  detrimentum  Ecclefiae  ; ergo  neque  a 
Rege,neque  a Potifice  introduci  potuit. 

Quam  rationem  intendifie  videtur  Rex 
Angliae, cum  Principes  monet,  vt  reco- 
gitent , quantum  spinarum , tribulorum 
(inquit)  inmedijs  vepris  ditionibus  relin- 
quitur , cum  aff  eratur  tam  potens  hominum 


3 Lib.^SDe  Immunitate  Ecclefiapica. 


faftiofub  mperijs  yejlris  nafci, educari, opi - A 
misd}pradijsfruipoj]e,qu(e  d yejlra  pote- 
Uate  immunis  fit , nec  yllo  iure  yejlris  legi- 
bus ,iudici)sq.fubietta.  Sequi  autem  hoc 
incommodum  oftendere  conatui'  Pau- 
lus ille  Venetus , quia  cum  Praelati  Ec- 
clefiaftici  non  pofsintin  fubditos  gladio 
materiali  vti,  eos  poena  mortis  mulcfan- 
do,inde  fit,vt  vitia,  & peccata  in  Eccle- 
fia  augeantur . V nde  concludit , hanc  li- 
bertatem,quam  Ecdeliaftici  pr^tendut, 
nihil  aliud  elTc,quam  peccandi  libertate. 

6.  Nihilominus  vera,&  catholica  fen- 

Vera,  & ca-  tentiaeft , clericos  iuftepotuiftea iurif-  ^ 
tiiolica  fen-  q^j0ne  temporalium  Principum  exi- 
mi. Haec  aftertio  quatenus  authoritate 
Ecclefice  fundanda  eft:,  pendet  ex  facfo, 
de  quo  nodum  diftum  eft,  & ideo  prius 
oftendemus  veritatem  ipfam  de  pofsibi- 
Tribus  mo  ffipoftea  ex  facio  certitudinem  eius  pro 
di>  poreft  babimus  . Dicimus ergo,  exemptionem 
cio  concedf  hanc  iuftc  fieri  potuille  tribus  modis  in 
a Deo,d  Su  argumentando  tadtis, videlicet, &aDeo, 
mo  uontifi  & a Pontifice, & ab  Imperatore, feuRe- 
ce,& ab lm  gibus.Et  quidem  prima  pars  adeo  eft 
Probatur  euidens,vt  anemincpofsit  hne  magna 
primuru.  caecitate,& impietate  negari:  nam  Deus 

eft  abfolutus  Dominus  vitae , & mortis,  C 
ac  libertatis  humanaejergo  iuftifsimc  fua 
poteftate,&  iure  vtendo,poteft  quenli- 
bet  hominem  alterius  feruum,vel  domi- 
num efficere , & fubditum,  vel  Elpeno- 
rem,!^ fimiliter  poteft  quencumque  ho 
minem  proprio  dominio, aut poteftatc 
priuare , & prout  libuerit  alteri  eam  do- 


. nare.  Et  ideo  dixit  Danielcap.  2.  Siino- 
dnie  . 2 . men  Domim  benedictum  it feculo , & yfque 


in  fe  culum,  quia  fapientia,  & fortitudo  eius 
funt,&  ipjc  mutat  tempora, & eetates-, trans- 
fert regna, & conjlituit.  Ergo  eadem  faci- 
litate potuit  transferre  clericos  fubpo- 
teftatem  Pontificis,  auferendo  Regibus  D 
poteftatem,quam  in  illas  perfonas  habe- 
re poterant, & illam  Pontifici  conferen- 
do. 

Neque  ratio',  qua*  in  contrarium  fie- 
bat vilius  eft  momenti , quia  per  huiuf- 


C 1 _ 

acuimur  ra  raoc{i  exemptionem,  mutationem , feu 


tio  cocta  di  , . ,,  „ . . r 

dum  cocct  trailslationem nullam  mutatione miplo 
lionis  mo-  Deo  fieri  necefte  eft , manens  enim  ipfe 
dum.  immutatus, mutat  imperia, & humanaru 

rerum  flatus , & ita  in  ipfa  Ecclefia  pro 
diucrfis  temporibus  diftin&os  efte  vo* 


voluntatis  fuae  fine  vlla  eiufdem  volun- 
tatis mutatione,  aut  contrarietate.  Nam 
licet  Deus  alicui  regnum  , vel  aliam  po- 
teftatem  tribuat , non  cogitur  perpetuo 
iilain  conferuare,fed  iuxta  fuae  prouide- 
tiac  rationem  poteft  illam  auferre , & al- 
teri donare , non  quia  priorem  volunta- 
tem retraflet,  fed  quia  a principio  fub  ea 
lege,  & conditione,  ac  dependentia  a fua 
voluntate  omnia  difpofuit.Nec  denique 
in  hoc  negotio  interuenit  aliqua  difpen- 
fatio  in  iure  naturali,  fed  folum  quaedam  , 
mutatio  in  materia  eius,  quae  non  folum 
a Deo  , fed  etiam  per  hominem  fieri  po- 
teft,vt  alibi  a me  latius  dictum  eft,&ila- 


tim  etiam  attingam. 

Vnde  duo  hic  breuiter  diftinguenda  9 
funt, quaeaduerfarij  confundunt, vt te-  PerCUrico 
nebris  rem  inuoluant,  cum  tamen  res  fit  rm 
clarifsima,  & cuilibet  mediocriter  dofto  Ptl0n«niKt 
manifefta.  Aliud  eft  enim  eximereali- 
quem  ab  obedientia  alicuius , auferendo  aioauci, 
ab  alio  iurifdiAionem  , feu  omne  ius  fu-  toi 
perioris  circa  talem  perfonam , etiam  fi 
circa  alias  poteftatcm  retineat.  Aliud  ve- 
ro eft,conferuando  in  Principe, vel  Pias 
lato  eandem iurifdiftionem  in  taleper- 
fonanijidemque  ius  praecipiendi.nihilo- 


minus  auferre  a fubdito  obligationem 


luit  gubernationis  modos  iuxta  confiliu 


parendi.  Exemptio  igitur  explicata iu 
hoc  pofteriori  fenfu  ( quem  T heologico 
more  compofitum  appellare  pofifumus) 
verifsime  dicitur,  efte  contra  ius  natura- 
le quoad  hoc  indifpenfabile,  quiainuol- 
uit  apertam  repugnantiam,  & contradi- 
ftionem  etiam  inipia  diuina  voluntate. 
Nam  inde  fieret, Deum  fimul  velle vt 
fuperior  pofsit  vere  praecipere, ac  proin- 
de fubditum  efficaciter  obligare  , & vt 
nihilominus  pofsit  fubditus  licite  non 
obedire,&  confequenter , vt  finml  iit 
fubditus,&  non  fubditus;  itemque  vt  fit 
bellum  iuftum  ex  vtraque  parte,  non  m 
ignorantia, fed  in  re  ipfa  fundatum,  quae 
eft  intolerabilis , & incredibilis  perple- 
xitas. Quis  autem  vnquam  exemptione 
clericorum  ita.intellexit  ? nullus  profe- 
fto,qui  fanae  mentis  fit.  Alterigitur  mo- 
dus exemptionis  non  folum  pofsibilis, 
fed  etiam  facillimus;  imo  & quotidianus 
eft  in  his  poteftatibus , quae  ab  homini- 
bus dantur,  & ab  eifdem  auferri, aut  limi 
tari  poftunt.Sic  enim  eximitRex  alique 
nobilem  a iurifdictione  inferiorisMagi- 

ftratus. 


t 


l 


Cap.j.De  Exemptione  Clericorum  in  c au  fis  tepor  altius,  j 8 j 


9 • 

Ptobitut  fe 

[OSiiaffl. 


Sobpote- 
flate  huma 
ja  iwo  po- 
teft  Ponti  ■ 
Fex  clericos 
scimctt. 


io. 

)hicdio. 


efponno. 


trthol, 


{Iratus , & Pontifex  eximit  religiofum  A 
a iurifdi£fione£pifcopi.Ita  ergo  exime- 
re potuit  Deus  clericos  a mnfdiCfione 
Regunt  line  vlia  difpenfatione  in  lege  na 
turali , quia  nulla  elt  lex  naturalis,  quae 
praecipiat,  vt  Reges  in  clericos , vel  om- 
nes incolas  Inorum  regnorum  iurifdi- 
ftionem  habeant:  fed  potius  cum  Reges 
fintDei  miniffri , &ab  ipfo  habeant po- 
telbtem  in  quoslibet  fubditos,ipfa  ratio 
naturalis  dictat,pofle  Deum  potellatem 
illam  minuere,&  ab  illa  quos  libuerit  ex 
fubditis  eximere. 

Altera  pars  erat.non  effe  impofsibile,  g 
neque  contra  rationem  naturalem,  hanc 
exemptionem  a Summo  Pontifice  effi- 
caciter fieri,  ita  vt  iufta  fit  , & valida, 
ideoq;  feculares  Principes  eam  admit- 
tere,6c  feruare  teneantur . Quae  pars  pro 
pnam  difputatione  poffulat  ,quam  cap. 

1 1 .trademiiSjvbi  authoritate,  & ratione 
illam  direcfe  offendemus,  nunc  ergo  fo- 
lum  declaranda  eff,vt  conflet,  nullam 
habere  repugnantiam. Duobus  ergo  mo 
dis  intelligi  poteff ,polTe  Pontificem  hac 
libertatem  clericis  conferre , primo  po- 
teflate  humana, feu  mere  naturali, fecun- 
do poteffate  aliquo  modo  diuina,  id  eff, 
fupernaturali , & diuinitus  data.  Priori  ^ 
modo  fatemur.  Pontificem  non  potuif- 
fehanc  exemptionem  introducere,  hoc 
enim  faltem  probat  ratio  fa£fa,  quod  no 
pofsit  Pontifex  iure  humano , vel  pote- 
{fate naturali, feu  acquifita Regum  po- 
teffatem  auferre , feu  minuere , ciimilli 
fint  fupremi  in  fuo  ordine,  & fecundum 
naturalem  poteflatem  ei  non  fubijcian- 
tur. 

Dicet  forte  aliquis  titulum  praeferip- 
tionis  humanum  efle,  ac  naturalem,  po- 
tuiiTe  autem  Pontificem  vfu  praeferibe- 
re  hoc  ius  contra  temporales  Principes,  p 
eximendi  clericos  ab  eorum  poteffate. 
Refpondetur , hunc  titulum  non  habere 
locum  in  prarfenti  materia,  neque  in  illo 
fundari  Pontifices , vt  interdum  Rex 
Angliae  exiffimafle  videtur, & in  fuis 
verbis  indicat.  Ratio  vero  reddi  poteff, 
vel  generalis , quia  illa  , quae  funt  de  in- 
trinfeca  ratione  fupremae  poteflatis  non 
polTunt  contra  fupremum  Principem 
praefcribi,vt  eff  communis  fententialu- 
riflarum  cumBartholo  in  1.  In  omnibus, 
ff.de  Diuerfis,&  temporalibus  pr^ferip- 


tionibus,&Panormit.  in  cap. Cum  nobis. 
dePraefcript.&  alijs,quos  refert  Couar. 
in  PraCticis  cap. 4. & in  Regula  Pojjejjor.  CQHarr. 
p.2.  §.2.n.8.  Vel  poteff  eiie  ratio  pecu- 
liaris, & propria,  quia  exemptio  clerico- 
rum feclufa  concefsione,  feu  voluntate 
ipforum  fecularium  Principuin  non  pof 
let  fola  humana  ratione , aut  titulo  luiie 
inchoari , feu  bona  fide , & ideo  necelle 
eff , vt  poteff  as  non  procedat  ab  viu,  icd 
potius  e contrario  vfus  legitimus  fup- 
ponat  poteffatem,  & ab  illa  inchoetur. 

Oportet  ergo , vt  h;rc  poteffas  lit  fu-  j j; 

pernaturalis,  8c  a Chriffo  fpecialiter  in- 
dita ■,  hoc  autem  modo  euidens  eff , non 
repugnare,  quod  Chriffus  dederit  Vi- 
cario fuo  hanc  poteffatem  pe|quandam 
participationem  eius  dommij  , & po- 
tentis, qus  in  ipfo  eff  per  eflentiam , 
vel  excellentiam.  Quid  eff  enim  , cur 
hoc  fieri  non  potuerit  ? aut  qus  defor- 
mitas , aut  malitia  contra  rationem  na- 
turalem in  hoc  excogitari  poteff  J Con- 
ceflacnim  Pontifici  tali  poteffate,  per 
illam  conffituitur  fuperiorRegibus  tan- 
quam  miniffer  Dei  fuperions  ordinis, 

& ideo  exemptio  fafta  per  huiufmodi 
poteffatem  erit  quidem  fupra  merum 
ius  natura;  , non  tamen  contra  illud. 

Neque  in  hoc  video  effe  pofle  qusffio- 
nem,fed  foluininhoc,  an  Chriffus  dc 
facfo  hanc  poteffatem  Pontifici  dede- 
rit, quam  qusffionem  in  citato  loco  tra- 
ctabimus, &:  ibi  cx  profelTo  refpoude- 
bimus  obicCtionibus  circa  hoc  punftum 
fupra  propofitis , nam  eo  praecipue  ten- 
dunt, vt  offendant, de  faCto  non  effe  da- 
tamPontifici  hanc  poteffatem.  Nunc  ^ 

ergo  breuiter  dicimus , argumenta  illa 
folum  probare,  Pontificem  non  pofle  in  R.e 
hanc  exemptionem  conferre  clericis  per  §«s  yotefla- 
direCfam  poteffatem,  quam  intempo-  cem.  pocei\ 
ralibus  habeat  fupra  Reges  terrae,  non  Cx* 

tamen  probare,  hoc  excedere  poteffa- 
tem fpiritualem  eius , quatenus  per  eam 
eff  fuperior  Regibus  temporalibus , fal- 
tem indireCtc,  & in  ordine  ad  fpiritua- 
lia,quae  poteffas  etiam  fupra  Reges  e- 
thnicos  in  multis  cafibus  locum  habet, 
vtfuperiori  libro  offenfum  eff.  Quo- 
modo vero  haec  poteffas  indireCta  ad 
effeCtum  exemptionis  fufficiat,  in  ditio 
loco  videbimus. 

Tertia  pars  fupra  pofira  fuit  de  Regi-  n. 

Kk  bus 


Probatur 

tertium. 


Barthol.in 
l.x.  §.Per 
hanc , ff.de 
r ei  y edic  a.' 
& Couarr. 
in  Regula, 
Peccatu. 

p.2.§.9.H. 

8. 


TP 

Exemptio 
eft  attus  vo 
Jimtari^  iu 
iildiQionis, 


386 


, Liber  4..  De  Immunitate  EcclefiaHica. 


bus  temporalibus,  de  quibus  dicimus  po 
tui  {Te  licite  iuri  fuo  renunciare,&  quan- 
uis  nulla  fuperiori  virtute  aut  poteftate 
cogerentur,  potuifte abdicare  le  iurifdi- 
ftione  temporali, quam  habebant  in  cle- 
ricos , eamqj  in  Pontificem  Romanum, 
vel  alios  Ecclefiafticos  Prilatos  trans- 
ferre.Hanc  partem  tanquam  certam  fup 
ponunt  multa  iura  ciuiha,<3c  canonica,oc 
communiter  eorum  interpretes,  ac  Do- 
«ftores  Theologi,  vt  in  fequentibus  capi- 
tulis late  referemus . Ratio  autem  aperta 
eft,quia  Rex  fupremus  eft  verusDomi- 
nus , & habet  liberam  poteftatem  vtendi 
fu  a iurifdictione  quocuque  modo,  neqj 
intrinfecemalo,neque  fibi  prohibitoifed 
actus  eximendi  clericos  a iurifdiftione 
laica,eft  aftus  dominij,&  eiufdem  iurif- 
diftionis  voluntariae  , qui  nec  fuit  Regi- 
bus prohibitus, nec  eft  intrinfecc  malus: 
ergo  potuit  valide  , & licite  fieri  a quo- 
cunque Rege  fupremo.  Confequentia 
optima  elt,  ek  legitima . Maiorem  etiam 
non  negabit  Rex  Angliae,  eft  enim  Re- 
gibus fauorabilis,&quidem  merito, nam 
eft  res  clara,&  euidens  ex  diftis  fupra  de 
Regia  poteftate . Quanuis  enim  Rex  no 
fit  ita  factus  reipublicae  dominus, vt  pof- 
fit  ad  libitum  fua  poteftate  vti,  & ornn  ia 
in  vtilitatern  fuam  conuertere,  nihilomi 
nus  verus  eft  Dominus , quatenus  veru, 
& proprium  ius  habet  prxcipiendfiudi. 
candi , gubernandi , & difponendi  circa 
res  fui  regni  in  communem  vtilitatern, 
&italuriftae  hoc  vocant  dominium  iu- 
rifdiftionis , quod  in  fupremo  Principe 
habet  per  fe,  & in  genere  fuo  indepcn- 
dentiam  ab  omni  alio  fuperiore  infra 
Deum,&  ideo  habet  amplifsimam,  & li- 
beram'facultatem  ad  omnem  vfumnon 
^>rohibitum,feu  reftae  rationi  non  repug 
nantem. 

Supereft  ergo , vt  talem  efte  probe- 
mus concefsionem  exemptionis,  de  qua 
traftamus.  Illa  enim  quidam  vfus  eft  fu- 
prema?  iurifdiftionis,  nam(vtdixi)  ex- 
emptio priuilegiurn  quoddam  eft  , con- 
cefsio  autem  priuilegij  aftuseftiurifdi- 
dtionis  voluntarias,  vt  in  lib-8.de  Legib. 
late  traftauimus. Recte  ergo  di£tu  m eft, 
exemptionem  hanc  efte  vfum  volunta- 
rias iurifdidtionis,  quam  oportet  efte  fu- 
premam  in  fuo  ordine , vt  pofsit  etiam  a 
fe  ipfo  fupremusPrinceps  priuilegiatu 


A 


B 


C 


D 


eximere.  Alia  etiam  ratione  dici  poteft 
lnc  actusvfus  iurildnftionis,quia  eft  qua- 
dam iurifdidtioms  donatio , nemo  enim 
dare  poteft  iurifdi<ft]onem,nihquiillam 
habet.  Eft  autem  peculiare  in  hoc  modo 
concedendi  furildidtionem  , qui  per  hac 
exemptionem  fit,vt  Princeps,qui  illam 
alteri  concedit,  fe  ipfum  illa  priuet,  quia 
etiam  a fua  poteftate  fubditurn  eximit: 
quod  non  inueniturin  alijs  modiS  dele- 
gandi , vel  committendi  iurifdidtionem, 
nec  in  exemptione  ab  inferiori  magiftra 
tu,quam  Princeps  concedit.  Vnde  fi  illa 
exemptio  cofideretur,vt  eft  iurifdittio- 
nis  collatio,actus  iurifdidtionis  redte  ap- 
pellatur : fi  vero  vt  abdicatio  proprij  iu- 
risfpedfetur  magis  videtur  elfeadusdo 
minij,&  liberahtatis:  fub  vtraque  autem 
ratione  optime  cadit  in  fupremum  gu- 
bernatorem , & Dominum.  Quod  ergo 
hic  vfus  iurifdiftionis  fu 2 non  fit  prohi- 
bitus fupremo  Principi  lege  pofitiua,ma 
mfeftum  eft, quia  non  habet  fuperiorcm 
a quo  lex  illa  ferri  potuerit.  Supponi- 
mus enim,  illam  legem  non  efte  politiua 
diurnam, nullibi  enim  lata  eft,  aut  often- 
di  poteft.  Deinde  etiam,non  efte  canoni- 
cam tanquam  per  fe  notum  lumimus.Et 
ideo  de  folo  direffe  fuperiore  loquimur, 
cum  negamus.  Regem  habere  fuperiore, 
a quo  lex  illa  ferri  potuerit,quia  deberet 
efte  lex  humana , & ciuilis , quae  a folo 
Principe  direfte  fuperiore  in  tempora- 
libus fieri  poterat.  Neque  fingi  poteft: 
lata  ab  ipfomet  Rege  , quia  non  poteft 
fupremus  Princeps  fe  per  fe  primo  fua 
lege  obligare, fed  ad  fummum  per  quan- 
dam  confecutionem , quando  lex  com- 
munitati impofita  fimilem  obligandi  ra- 
tionem habet  in  Principe:  haec  aute  lex, 
fi  daretur, non  comunitati,  fed  foli  Prin- 
cipi imponeretur, ideoque  non  poteft  ab 
eodemmet  Principe  ferri.  Nec  denique 
fingi  poteft , quod  fit  lex  a rcpublica  la- 
ta:nam  poftquam  refpublica  poteftatem 
fuaminRegem  traftulit,illo  eft  inferior, 
vt  illum  non  pofsit  pofitiuis  legibus  ob- 

%>re-N  . 14. 

Solum  oftendendum  fupereft , illum  ExCCT,piio 

vfum  non  efte  per  fe,&  intrinfecc  malu,  Clericoru  n 
feu  quod  perinde  eft,  priuilegiurn  illud  nec  iudiriae 
non  efte  contra  iuftitiam,  vel  naturalem 
rationem.  Quod  quidem  per  fe  euidens  pU„DJ(i 
videtur , quia  eft  in  fauorem  hdei,&  re- 
ligio- 


C<ip'3'De  Exemptione  (Jericorumin  cati fis  tepor  ilibus,  j S/ 


ligionis , & nulli  nocet , nec  pradudicat, 
niil ipfimet  Principi  concedenti  priui- 
legiurri,  quod  voluntarie  facere  potcft, 
& pie,  fi  propter  dictum  finem , <3c  line 
alicuius  nocumento  id  faciat. Declaratur 
praeterea  in  hunc  modum , quia  vel  vius 
ille  eli  per  fe  malus , quia  eft  contra  pa- 
ftum  cum  republu  a initum, cum  primu 
in  Regem  tranllulit  potelfate  luam , vel 
quia  elt  contra  naturalem  legem  iufti- 
tiae,  qua  Rex  tenetur  habere  curam  Tuo- 
rum lubditorum  , feu  incolarum  omniu, 
regni  fui,iuxta  exigentiam  fui  muneris, 
quod  a republica  accepit;  vtrunque  aute 
line  funda  meto  excogitatur,facillimeq; 
excludi  poteft  ; nulla  eft  ergo  vera  ratio 
intrinfecae  malitix  in  tali  priuilegio. 

P rior  pars  minoris  probatur, quia  gra 
tis  lingitur  tale  pactum  inter  rcmpubli- 
cam,&  Regem,  nimirum,  quod  refpubli- 
ca  fuam  poteffatem  fub  ea  conditione, 
feu  limitatione  in  Regem  tranfiulerit,vt 
non  pedet  tale  primlegium  exemptio- 
nis aliquibus  ciuibus  concedere.  Vnde 
enim  probari  potell  talis  conditio , aut 
quod  illius  lignum  offendi  potelfj  Prae- 
terea ipfamet  relpublica  non  habebat  po 
teftatem  fuam  ita  limitatam , quia  no  ex 
aliquo  pacto  fimili , fed  a Deo  lpfo  illam 
- recepit  quafi  congenitam  cum  natura, 3c 
fub  ea  tantum  conditione,  vt  illa  iufte,& 
fecundum  rectam  rationem  vteretuiqer- 
go  eodem  modo  illam  in  Regem  tranffu 
lit,  & quidquid  aliud  fingitur  volunta- 
rium,& impertinens  eff . Pr^fertim  quia 
fi  humana  refpubhca  confideretur  in  lia 
tu  legis  naturae , in  quo  fe  ipfam  regere 
pollet  per  rationem  rectam,  vel  natura- 
lem tantum,vel  fide  illuff rata  5 potuiiTet 
& temporales  Reges  libi , <5c  Sacerdotes 
ad  Dei  cultum  peculiariter  dicatos,infti- 
tuere : Sacerdotesq;  a Regum  poteffate 
eximere  , & fub  aliquo  gubernatore  in 
fuo  ordine  fupremo  eos  conftituere;  in 
hoc  enim  genere  inffitutionis  nulla  eff 
repugnantia, vel  deformitas;  ergo  etiam 
Rex,  quauis  fimpliciter  totam  poteffate 
a republica  receperit,polTet  poffea  fimi- 
le  priuilegium  Sacerdotibus  concedere; 
ergo  fuperuacaneum  cft  fingere  pactum 
illud,  & conditionem,  feu  limitationem 
libi  a republica  impolitam,  cum  ad  con- 
uenientem  reipublica?  gubernatione  ne- 
celfaria  non  fit.  Quin  potius  talis  condi - 


A tio,fi  extendatur, vt  locum  habeat  etiam 
refpectu  Sacerdotum,  leu  Pontificii  fu~ 
pernaturaii  modo  a Chrillo  inllitutoi u, 
fic  neque  venire  poterat  m mentem  hu- 
mana? reipublica*  fecundum  fefpectatg, 

& contra  rationem  , & publicam  hone- 
flatem  eilet,&ideo  nullius  mometi,  vel 
valoris  foret,  igitur  ex  hoc  capite  non 
eil  ligata  poteffas  Regu m, quominus  re- 
cte, Scvahde  priuilegium  hoc  clericis  da- 
re potuerint,  etiam  fi  aliunde  illud  non 
haberent. 

Atque  inde  tandem  facile  probatur  al-  ^ 
q terum  membrum,nimirum  priuilegium  0 
hoc  noneffecotra  naturalem  legem  iu- 
ftitiac , qua  Rex  tenetur  curam  omnium 
ciuium  habere , vt  conuenienter  guber- 
nentur.Nam  Rex  cocedendo  hoc  priui- 
legium , non  omittit  hanc  curam,  fed  ai- 
tiori,&  coucnietiori  modo  illa  prouiaet. 

Vnde  duobus  rnodis  cogitari  poteft, Re- 
gem alique  libi  fubditu  a fua  lurifdictio- 
ne  eximere.Primo  abdicando  a fe  omne 
poteffatem,  & iurifdiftionem  circa  illu, 

& nulli  alteri  illum  fubijcicndo,  fed  om- 
nino vagum, vt  fic  dicam, &abfque  lege, 

& gubernatore  illu  relinquendo.  Et  huc  fl* a 
modum  prmilegij  fatemur  ellemordina  nu)ij  (Ubij- 
tifsimum  , & intrinfece  malum,  quia  elt  eiacur,  i nui 
bonis  moribus  contrarium , & ex  fe  co-  fe~e  mdlur^ 
munitati  reipublicae  valde  perniciofum.  clc’ 

Non  eft  autem  huiufmodiclericoru  ex- 
emptio, vt  nuc  fupponimus.  Alio  modo 
poteft  Rex  eximere  fubditum  a fuaiu- 
rifdidtione,  poteffatem  ia  eum  alteri  tri- 
buendo , vel  relinquendo ; 8c  hic  modus 
malus  non  eft,  fed  poteft  habere  conue- 
nientem  rationem, quia  per  fe  no  repug- 
nat bo*iis  moiibus  fubditorum,quia  non 
relinquuntur  line  fufficicnti  gubernato- 
re, & aliunde  poteft  eife  magis  decens, 

D v magisq;ad  comune  bonum  conueniens, 
propter  peculiarem  flatum  aliquorum 
ciuium.  Talis  autem  eft  exemptio  cleri- 
corum , vt  infra  probabimus;  ergo  illam 
concedere, non  luit  contra  bdnumvfum 
Regia?  iurifdictionis,&  poteflatis,ac  pro 
inde  nec  rationi  naturali  repugnat  tale 
priuilegium,  nec  excedit  fupremi  Prin- 
cipis poteffatem.  17. 

Neque  etiam  contra  hoc  obftantar-  Solui-nrur 
£umenta,quefupra  tertio  loco  pronofi-  arSurr'ei  ra 
talunt.  Quod  enim  in  prirno  dicitur,  no  ej£Cm.  rj0. 
polTe  Principem  fua  iurifdictionem, feu  r,is  mudu. 

Kk  a pote- 


Ad  «» 


Baptizari  a 
Summi  'Po 
ti  Reis  iurif- 
«Jiftioneexi 
mi  nequeat- 


18. 

Ad  confir- 
mationem.i 


Eeclefiadi- 
cus  iudex 
poceft  poe- 
nam mortis 
imponeret 


Jnnoc. 

Bald. 


38  8 


Lib.^/De  Immunitate  Ecclefiaflica. 


poteflatem  minuere, eam  alteri  commu- 
nicando; noneflin  vniuerfum  verum, 
quando  talis  diuifio , vel  communicatio 
iunfdictionisad  bonum  reipublice  con- 
ueniens  indicatur,  quia  poteflas  illa  de  fe 
mutabilis  eft,  &adcomune  bonum  rei- 
publicae  ordinatur , <Sc  ideo  nulli  iuri  re- 
pugnat ? quod  in  illa  hat  huiufmodi  mu- 
tatio.Piarfercim, quia  per  tale  priuilegiu 
nonpriuatur  refpublica  tali  iurifdidlio- 
ne  in  fe,  <5c  in  omnibus  fuis  membris,  fed 
ab  vno  in  aliud  transfertur,  quod  multis 
de  caufis  fieri  potefl,  vt  conflat . N eque 
in  hoc  efl  aequiparatio  cum  iurifdi&ione 
Sumini  Pontificis  admittenda,  quia  dig- 
nitas Potificia  altiorem  habet  inflitutio- 
nem, ratione  cuius  immutabilis  eft,  vt  in 
fuperioribus  dixi,&  ideo  fieri  no  potefl, 
vt  baptizatus  aliquis  ab  ea  eximatur,  cu 
iure  diuino  illi  fubieftus  fit , quod  fecus 
eflinpoteflate  Regia,  qu£  fimpliciter,& 
proxime  efl  ex  inflitutione  humana  » 
Quod  autem  Nauarrus,&  aliqui  Iuriflae 
dicunt , non  poiTe  Regem, aliquem  a fua 
obedientia  eximere  ,intelligendum  efl 
de  exeptione  mere  priuatiua,id  efl,  quae 
fubditum  fine  lege,  & gubernatore  relin 
quat  ,non  vero  de  exemptione  transfe- 
rente iurifdiclionem  in  alium , vt  decla- 
ratum efl.  Et  hoc  ipfum  confirmat  exe- 
plum  de  ipfamet  repub!ica,quod  Nauar. 
adduxit,  vt  etiam  ex  dictis  conflat. 

Ad  vltimam  confirmationem  refpon- 
deo,impiam,  & blasphemam  efTe  vocem 
illam  noni  Pauli  V eneti,  libertatem  Ec* 
clefiaflicam  clericorum  nihil  aliud  efTe, 
quam  libertatem , feu  licetiam  peccandi; 
nam  libertas, quam  Pontifices  docuerut 
& facri  canones  defendunt,  & pi;o  qua 
multi Sanfli  Pontifices  vfq;  adfangui- 
nem  decertarunt, & Imperatores, & Ca- 
tholici Reges  pie, ac  fideliter  cum  vniuer 
fa  Ecclefia  receperunt,  & laudarunt,  no 
efl  licentia  libere,  aut  impune  peccandi, 
fed  efl  veneratio  qitaeda  Ecclefiaflici  or- 
dinis , & conueniens  iurifdiftionum  di- 
flributio,  vt  omnia  in-Ecclefia  ordinate, 
ac  decenter  fiant.  Neque  argumentum 
Pauli  efl  alicuius  momenti.  Primo, quia 
iudex  Ecclefiaflicus,  vel  Potifex  potefl 
poenam  corporalem  etiam  mortis  impo- 
nere,licet  ob  decentiam, &lenitaitem  per 
fe  ipfum  id  non  faciat,  vt  fignificauit  In- 
nocentius in  cap. 2. de  Maiorit.  & obedi. 


A 


B 


C 


D 


& ibide  Baldus , & notat  Bernard.  Diaz 
in  Praftic. crimina,  c.61 . & Couarr.  lib, 
2.Variar.cap.20.n.  1 o,  vbi  ad  hoc  expe- 
dit cap.  1.  de  Homicid.  in  6.  vbi  Ponti- 
fex imponit  poenam  diffidationis  prop- 
ter homicidiuper  alTafsinos  perpetratu, 
qux  diffidatio  poenam  mortis  virtute 
includit , vt  ibi  declarat.  Vnde  quod  ju- 
dex Ecclefiaflicus  per  fe  ipfum  non  vta- 
tur  gladio , nec  per  fe  proferat  lententia 
fanguinis,  non  efl , quia  non  pofsit,  falte 
Pontifex , vel  qui  ab  eo  lingularem  po- 
teflatem  receperit , fed  quia  non  decet. 
Nihilominus  tamen  quando  grauitas  de 
lidtipollulat,  Ecclefiaflicus  iudex  reum 
clericum  brachio  feculari  tradit,  vt  per 
cum  iuxta  rigorem  legum  puniatur;  er- 
go ex  hac  parte  non  datur  clericis  impu- 
nitas in  fimilibus  deliciis  perpetrandis. 
Deinde  extra  cafum  poenae  mortis  pof- 
funt  clerici  ( vt  notat  Panormit.  in  cap. 
Cum  non  ab  homine, de  ludie,  numer.26.) 
ab  Ecclefia  grauifsimis  penis  affici,dam- 
nantur  eni m interdum  ad  perpetuu  car- 
cerem , & adeo  arcium , vt  mors  potius 
diuturna  cenferi  pofsit, quam  vita,  vt  fu- 
mituv  cx  cap.  Nouimus.  §,i.de  Verbor, 
fignifi. Deinde  etiam  efl  fatis  grauis  poe- 
na diuturnum  , & onerofum  exilium, 
damnatio  ad  triremes,  fu fligatio  grauis, 
& aliae  fimiles. 

Ac  deniq;  quanuis  fortaffe  ex  maiori 
benignitate, ddenitate  Ecclefiaflici  iudi- 
cij  nonulli  praui  homines  fumant  occa- 
fionem  peccandi , no  ideo  damnabile  efl 
priuilegium  exemptionis  Ecclefiaflici 
quia  illud  per  accidens  efl,<5t  contra  inte 
tionem  Ecclefiae,&  multo  maiora, &ne- 
ceffaria  comoda  ex  illo  fequutur,  vt  in- 
fra ofledemus,nulluq;  bonu  efl,quopra 
ui  homines  no  interdii  male  vtatur,neq; 
propterea  damnandum  efl. Sicut  in  ipfo 
feculari  indicio  interlaicosfitaliquadif- 
cretio , nam  qui  nobiles  funt  agrauiori- 
bu  s tormetis,&infamibus  poenis  per  pri 
uilegiu  nobilitatis  eximuntur, quo  mul- 
ti illorum  ad  licentiam  peccandi  abutu- 
tur,  & obeam  caufam  priuilegiu  ipfum 
non  reprobatur , fed  qui  male  illo  vtun- 
tur  digni  cenfentur  illo  priuari;  cur  er- 
go non  idem  cum  proportione  dicetur 
de  libertate  Ecclefiaflica  ? cum  clericalis 
ordo  ex  genere  luo  in  altiori  gradu  dig- 
nitatis,& nobilitatis  conflitutusfit. 

Viti- 


Ber.D,'qj 

Ce«4r. 


Pmm, 


Cap.AV 
imus , it 
Ferkr.fl 
nifiut. 


Cap.j.De  Ex  emptio  ne  Clericorum  in  caujis  t epor  aliius,  jf  g 


20. 

Vliima  d- 
(eriio. 


E)iempH0 

cl  ticoium 

antiqua  > & 
ianfo* 


Probatur. 


AkunL 

■ Ptfit.i. 

CmsPap. 

Madli. 
S\lu.  Pap. 
Gela/. 


Bonif.f. 

Gutwi. 


j;  Gregor. 

. C.  Pem- 

: mt.ii.a.i 


21. 

Ico.I. 


Vltimo  ergo  concludimus,  exemp-  A 
tionem  clericonim  nen  folum  potuiffe 
iuftc  concedi, fed  etiam  de  fado  clle  fan- 
ate coceflam,&  in  Ecclefia  efte  antiquif- 
fiuiam  . Quam  aftertionem  non  folum 
veram  , <5c  piam,  fed  etiam  catholica  effe 
CredimuSjita  vt  abfque  errore  in  fide  ne- 
gari non  pofsit.Quia  vero  in  difeurfu  hu 
ius  libri  late  tracftanda,&  confirmanda 
eft,eam  nunc  breuiter  fic  probamus.  N a 
in  primis  hanc  exemptionem  feruanda 
efte  in  Eccleha  docuerunt  praecepe- 
runt Pontifices , & Concilia  fere  ab  ini- 
tio Ecctefiae  vfque  ad  praefentem  diem,  g 
vtconftatex  Alexandro. i.  epift.adom 
nes  Orthodoxos, qui  fedit  ann.  105?.  te- 
ftaturq;  a temporibus  Apofiolorum  id 
obfeauatum  fuilfe,  quod  poft  ea  etia  pre- 
cepit  CaiusPapa  epift.ad  Felicem  Epif- 
copumann.283.  <5eiVlarcellinus  epift.2. 
adVnuiuerfosEpifcoposOrictisan.i  96. 
Syluefter  Papa  111  quodam  Concilio  Ro 
mano,  quod  fub  illo  primum  ordine  po- 
nitur,canon. 4. ann.  3 14. Gelaf.apudGra 
tianu  in  cap.  Chrifiianis,  & cap.  Sjlnefier. 

1 r .q.  x .&  Bonifacius.  y . in  epiff .ad  Epif 
copos  Galliae , vt  refert  Gratianus  fupra 
in  cap.A’/d/«r.3  .nam  in  originali  non  in-  q 
uenitur,&  magis  videtur  caput  illud  de- 
fumptum  ex  Authentica  Nullus.  C.  de 
Epifcopis,&  Clericis.  Idem  tradit  Gre- 
gor. quem  Gratianus  ibidem  refert  ex 
lib.9.  Epilf  olar.indict.4.epiH.3  2.  ad  Ro 
manum  defenforem  Siciliae,  <Sc  idem  ha- 
bet in  epilf  .74.  ad  Bonifaci.  defenforem 
Corfica?,vbi  fic  ait  J Per  u en  it  ad  nos,  quod 
quidam  clericorum  te. illic  pofito , d laicis  te- 
neantur. Quod  fi  Ua  ejl , tua  hoc  culpa  noue - 
ris  reputari , quia  hocperi.fi  homo  effies,  non 
debuit.  Et  ideo  de  catero ] oheitudmem  te  ha 
here neceffie  eft,vt  hoc  fieri  non  permittas , 
fed  fiquis  contra  aliquem  clericum  caufiam  D 
habuerit, Epijcopu  ipfius  adeat, edre.  Omit- 
to pofteriovesPontifices,quia  de  illis  res 
en  manifefta,&apparetexvfu  quotanis 
promulgandi  Bullam  coenae  Domini. 

Addo  duos  antiquiores, & grauifsimos 
teftes,  quos  Gratianus pra;termifit,vnus 
eft  Leo  I.in  epiftol.96.ad  Epifcopos,  & 
presbyteros  1 hraciae, cuius  fut  verba  no 
tanda  : Tanta  feculi  poteflates  circa fiacer- 
dotalem  ordinem  rener  entia  praualuerc,etia 
hi , quos  fub  imperiali  nomine  terris  diuina 
potentia  praejfepraccpit,  vt  ius  di  fi  induen- 


dorum negotiorum  Epifiopis  fanttis  ,iuxta 
diualia  confiunt  apermifaint.  Qt^od  cum  & 
turis  antiqui  formulis , <tr  illibatis  frequen- 
tius fit  legibus  confirmatum, prafenti  tamen 
tempore  d plerisqpnuenimus  fuijj e calcatum. 
A ampratermijjojacerdotaliiuduio,paj:im 
ad  examen  jeculare  tranfiere.  Cluo  circa  no- 
bis vijum  eCl  ,vt  hanc  & Jacra  legis, er  no- 
fin  ordims  contumeliam , &*  adprajcns  vl- 
cificeretur  plena  difintiio , & obj  er  nandam 
formulam  confiitueret  m juturum, & ccet. 
Alter  eft  f elafphorus  Papa.  9.  a Pe'  10, 
qui  in  fuaEpiftola  ad  omnes  hades  fic 
inquit : Difcreta  effie  debetvita clericorum 
d laicorum  conuerjauone  ,&  ficut  laui,  eA 
fieculares  homines  nolunt  eos  recipere  in  ac- 
cufiationibus,  Zsr  inf amationibus  Jms,  ita  nec 
clerici  debent  eos  recipere  in  impulfiationibus 
/«E.Oftendens  per  haec  verba,  quanta  ia 
tunc  fuerit  diftindho  inter  vtruq;  foru. 

Multa  prsterea  facra  Concilia  gene- 
ralia,& prouincialia, antiqua,  & recetio- 
ra, clericos  non  a laicis , fed  ab  Epifcopis, 
vel  aConcilijs  prouincialibusiudicados 
efte  tradiderunt,  vt  conflat  ex  Concilio 
Chalcedonenfi  acftion.  1 y. cap.  9.  <k  ex 
Carthaginen.3  .anteacoa&o  ann. 397.  c. 
9-vbi  inter  alia  dicitur , male  de  Ecclefia 
fentire  clericum , qui  de  iudiciofeculari 
petit  auxilium.  Et  in  eap,38.  petitur  fa- 
cultas ab  eodem  Concilio  sd  imploran- 
dum brachium  feculare  contra  quendam 
incovrigibilem  Epifcopum , & refpcdet 
Aurelius  confenticntibus  alijs,hoc  non 
efte  contra  formam  difciplina’ , quando 
clericus  admonitus  contumax  fuerit,  & 
contempferit.Et  in  ConcihoT oletan.3  . 
cap.  1 3 . puniuntur  clerici  deferentes  iu- 
dicia  Ecclefiaftica,&  ad  fecularia  euntes. 
Idemqj  habetur  in  Concilio  Agathenft 
temporeSymmachi  c.8.&  3 2. Aureli. 3. 
c.3 1 .Mileuit.c.i9.Matifcon.i  .cap.8.& 
32.  & latius  Matifcon.  2.  c.9.  & xo.  vbi 
notanda  funt  illa  verba. Reuerend  fsimi  ea 
nones , atffacratifsimce  leges  de  Epif<.  opali 
audietia  in  tpfopene  Chrifiianitatis principio 
fententidprotulcrut : tame  quia  eade poftpo- 
fita,  humana  in  fac  er  dote  sD  ei, gr  a fi  atttr  te- 
meritaSy&c.Qux  verba  fut  valde  notada 
tu  pro  exeptionis  antiquitate,  tu  quia  in 
eis  infinuatur,illa  magis  efte  per  canones 
& leges  dedarata,atq;  defenfa,quam  in- 
flituta:hoc  enim  ille  mod9  loquedi  indi- 
cat. Pro  epificopali  audietia  fiitulijfe  seietia. 

Kk  3 Idem 


Telesphor , 
Pap. 


22. 

Cone.  Chat 
cedonen. 
Concil.Car 
thaginen . 
C.  Placuit 
2.11. q.i. 


Concil.To - 

let.  3. 
Cone.  Aga 
thenfi. 
Cone.  Au- 
reli. 

Cone.  Mi- 
le uit. 
Conc.Ma- 
tifeo.  x.  C71 

2. 


390 


Lib De  Immunitate  Ecclejiaflica . 


Cap  .2»  de 
Eor.comp. 
Cap  .Sicle 
rien;,  eod. 


Coc.  Cola- 


nt. 

tone.  Lat. 


Coc.  Trid. 


24. 

De  laQo  fu 
ifTe  elericis 


exemptio  - 
nem  concef 
fam  cooclu 
diiur. 


Idem  refertur  ex  Concilio  Parifienfi 
in  cap. 2.  de  Foro  competent.  & ex  Co- 
cilio  Lateranen.fub  Alexandr.3.  in  cap. 
Si  clericus  , eodem  tit.  in  quo  multa  funt 
decreta dc  diftmctione  vtriufque  fori,& 
plura  in  cap.  Qualiter,  & quando  , & cap. 
Clerici,  8c  cap.  Cum  non  ab  homine , de  Iu- 
dicijs. Deinde  in  Concilio  Colonienfi.  i . 
p.^.c.  20.  dicitur,  hanc  immunitatem  e jfe 
antiqui! simam , &in  Concilio  Lateran. 
fub  Leone  X.  feflf.  9.  in  Bulla  reforma- 
tionis,innouatur  omnes  fanctiones  Apo 
ftolicaein  fauore  libertatis  Ecclefiaftice, 
Cum  a iure  (inquit)  tam  diuiito , quam  hu- 
mano laicis  poteftas  nulla  in  Ecclefiaflicas 
perfonas  attributa  fit.  Ac  denique  Conci- 
lium Trident.  feiT.25'.  c.  20.  de  Reforuu 
fic  inquit'.  Decernit,  ey  preeeipit  fantta  Sy- 
nodus,[aeros  canones  , & Conciha  generalia 
omnia , nec  non  alias  fantfiones  Ecclefiafii - 
cas  infauorem  Ecclefiatficarumperfonaru , 
ac  libertatis  Ecclefiajlic ce, & contra  eiusyio 
latores  editas, quee  omnia prcefenti  etiam  de- 
creto innouat  ,exatfe  ab  omnibus  obferuari 
debere.  Atq;  his  canonicis  decretis  cocor 
dant  iura  ciuilia  , que  poftea  referemus. 

Ex  his  ergo  teftimonijseuidenter  co 
eluditur  , datum  ellein  Ecclefia  Chrifli 
clericis  priuilegium  exemptionis  apo- 
teftate feculari.  Nam  impofsibile  eft,  tot 
Pontifices  fan<ftos,&  fapientes, quorum 
multi  etiam  Martyres  fu  erunt,  SttotCo 
cilia  Ecclefiarn  in  hoc  decepiife . Vnde 
etiam  e fi  incredibile, clericos  contralm- 
peratores,  & Reges  priuilegium  hoc  per 
tyrannidem,veliniuriarnvfurpafte.Imb 
de  fide  certum  elTe  debet, inftitutionem, 
& obferuationem  huius  priuilegij  ho- 
neftam,&  fanclam  fuiftc , & elTe.  Quod 
in  hunc  modum  ex  principijs  fidei,  & 
citatis  tefiimonijs  colligitur.  Quia  de  fi- 
de eftjEcclefiam  non  polfe  errare  in  prae 
ceptis  morum,  quae  vnmerfali  authori- 
tate  Pontificum , aut  Conciliorum  ge- 
neralium obferuari  praecipiuntur,  fed  in 
Ecclefia  per  multas  leges  canonicas , & 
vniuerfales  approbatur  hoc  priuilegium 
exemptionis  clericorum  , & obferuari 
praecipitur,  & nouifsime  innouantur,  & 
confirmantur  a Concilio  T ridentino  lo- 
co citato  5 ergo  de  fide  certu  eft,  tam  hoc 
Concilium, quam  fuperiota  decreta  in 
hoc  puncto  non  erralle;  ergo  eodem  mo 
do  efi  dc  fide  certum, Scpriuilegium  hoc 


B 


D 


iuftum,ac  validum  cffe,&conuenienter 
inftitutum.  Quibus  autem  rationibusco 
celTum  fit, in  lequentibus  videbimus,  in- 
uefiigando , quo  iure  fuerit  introductu. 
Nam  ex  dictis  in  hoc  capite  confiat,  tri- 
bus modis  dari  potuifte,  fcilicet , diuino, 
canonico,  & ciuili,  <Sc  ideo  a quoilloruii 
emanauerit,  inquirendum  fuperefi. 


C A P V T IIII. 


Vtrum  Summus  Pontifex  omni  iure  diuino, 
ey  humano  ab  omni  iunfdiciione  fectt- 
lanum  Prmcipum  exemptus  fit. 


Vanuis priuilegium  exemptionis 
commune  Iit  Summo  Potificicu 
reliquis  clericis,cum  ipfc  non  folii 
clericus  fit,fed  etiam  clericoru,  & totius 
Ecclefia?  Princeps, & caput : tamen  quia 
in  illo  propter  fingularem  eminentiam 
notior  eft  talis  priuilegij  origo , & quia 
illius  cognitio  parare  poteft  viam  adin- 
ueftigandam  origine  immunitatis  alioru 
Ecclefiafticorum , ideo  prius  de  Papa  in 
particulari  ferinonem  infiituimus.  De 
quo  etiam  haeretici  non  negant,  nunc  de 
facto  exemptum  elTe  ab  omni  feculari 
poteftate,quiaipfecum  Pontificatu  co- 
iunctum  habet  temporale  regnu,  in  quo 
fuperiorem  non  recognofcit , quia  vero 


regnum  iftud  non  a Deo  immediate, fed 


hominum  deuotione , vel  alio  fimili  hu- 
mano titulo  confequutus  efi, ideo  talis 
exemptio  non  eft  per  fe  coniunfta  cuirt 
Pontificia  dignitate,  nec  ex  diuino  iure, 
fed  ex  humano  ducit  originem, vel  certe 
fuppofito  tali  ftatu  temporalis  Principis 
ex  natura  rei  fequitur,  ficut  in  alijs  Re- 
gibus, qui  exempti  funt  ex  vi  fui  flatus, 
quia  non  habent  fuperiorem  . Vnde  ad  Stnfusqar 
refpondendu  quaefiioni  propofita?,pr£-  ^10D‘5, 
fcindenda  eft  Regia  dignitas  a perfona 
Pontificis , Sc.  folum  vt  Pontifex  confi- 
derandus  eft, ficut  fuerunt  Petrus, &fuc 
ceftbres  eius  ante  Conftantinum.  i> 

Sic  ergo  tam  Proteftantes,quam  Rex  Error  Pro- 

Anglia?  negabunt  plane,  habere  Ponti-  tc  lttuusl 

ficem  Romanum  hanc  exemptionem. 

Vel  quia  non  plus  effe  credunt, quam 
priuatum  quendam  Epifcopum , vel  ad 

fummum  Patriarchamjdeomnibusautc 

Epifcopis,&  Archiepifcopis  cenfeut  ef- 
fe fubditos  fuis  Regibus  in  tcporalibus. 


Cap.jL.De  exemptione  Summi  Pontificis,  391 


Vel  certe  quia  Pontifex  neque  iure  di- 
uino  exemptus  efi,vt  patet  in  Petro  , 8c 
citeris  ApoRolis, quibus  nunqua  Chi  i- 
ftus  tale  priuilegiu  concefsit:  neque  iure 
canonico, quia  non  poteftPontifex  hoc 
priuilegiulola  fuaauthoritatcfumere,ius 
autem  canonicmnPontificia  authoritate 
pricipue  nititur.  Iniureaute  ciuili  ni- 
hil lingulare  legitur  de  Pontifice  Roma- 
no magis, quam  de  citeris.  Vnde  etiam 
Pihtws.  inter  catholicos  Paiatiusin4.dift.2).af- 
fererc  aufus  elt , Papam  non  efte  exem- 
ptum a poteflatc  ciuili  iure  diuino , vel 
canonico,  fed  iure  tantum  ciuili,  feu  ex 
priuilegio  Imperatorum  . Nam  idem 
fentit  de alijs  Ecclefiafticis,  & nihil  fingu 
lare  Pontifici  quoad  hoc  priuilegiu  attri 
buit.  Verumtamen  haec  fententia  qua- 
tenus totum  hoc  priuilegium  reuocatin 
n ’ ‘oPa*  f°Lm  donationem  I mperatoiu, etiam  dc 
alijs  clericisSumoPontifice  inferioribus 
me^errois-  perniciofa  eft,&  minime  probanda,vt  in 
lendi.  fra ollendam:  de  Summo  autem  Pontifi 
ce  omnino  reprobanda,  & minime  tole- 
randa eft. 

'■  „ Dicendum  ergo  efl,  Summum  Ponti 
Pnmacon-  . ° , ■ . 

ciuiio  cem  ex  diuino  iure  habere  exemptione, 

& immunitatem  ab  omni  iudicio , ac  iu- 
rifdiftione  feculari, etiam  Imperatorum, 
& Regum.  Hanc  affertionem  tenent  in 
primis  omnes  catholici  Do£torcs,qui  ge 
neraliter  affirmat,  exemptionem  hanc 
in  toto  Ecclefiafiico  fiatu  effe  de  iure  di- 
uino quos  c. 8. referemus. Pr^ter  eos  ve- 
rb,qui  de  inferioribus, vel  id  negant,  vel 
dubij  funt,de  Summo  Pontifice  propter 
eius  lingularem  dignitate  id  ingenue  fa- 
tof*.  tetur  Soto  lib.  J.de  Iuftit.q.4.art.  x . ide 
Ihw^.  fentit  Banhes  2.2.  q .67,  ar.i.  dub.  3 . & 
Cfflkno.  fumitur  exCaietano  eodem  loco,&tom. 
1. Opufculor.trafhi.de  Potefi.Pape,& 
Cocilij  cap.27.ad  2.cxprefsius  id  notat, 
T & probant  Turrecre.lib. 2.  fumm. capit. 

BtlUrm'  ^P&Bellarmin.lib^.de Sum.Pontif.c. 
Molina  ' 2^,^'e<Iuitur  Molina  r.tom.de  Iuftit.dif- 
Valent.  PUM 1 -Valentia.  3. p.difp.f.q.  11  .pufh 

A ■ * r.Henricus  lib.y.de  Indulgent.  cap.  24. 
& Driedolibr.i.de  Libert.  Chriflian.c. 
9,circamedium.«Sccap.i  5*. circa  finem. 

Probariqjgeneratim  pote  fi  hic  alTer- 
ProbatHr af  tI0  ex*urc  canonico, quatenus  in  eo  fim- 
fertio  pn.  pliciter  afieritur.  Papam  non  habere  fu- 
m°Aiare  periorem  in  terris , a quo  pofsit  indicari, 
c>Q°nico.  aut  cogi.  Ita  tradit  Concilium  Romani 


A 


B 


C 


D 


fub  Syluefiro  can,20.Ae»;o  ( inquit)  2«- 
dicabit  primam Jedem  , quoniam  omr.es Jedcs 
d prima  fedeiuftitiam  deliderant  temperari. 

Et  ne  quis  exiftimetConcilium  illud  lo- 
qui de  folo  iudicio, feupotefiate  fpiritua- 
li,fubditur  fiatmr.A7eij«e  ab  Augufto,nc<f 
ab  omm  clero, neque  d Regibus,  neque  apopu 
lo  tudex indicabitur. Que  iere  verba  ex  ln  Qrat‘jan 

.p.q.  3. 
dem,&c. 

Atque  eadem  verba  ex  Syluefiro  retert  A icolaus 
Nicolaus  Papa  in  epifi.i. alias  8.  ad  Ali-  papa. 
chaele  Imperator.  § . Confonat  ante.  Et  in 
§.fequenti  reiert  iimilia  vciba  Cocilij  co 
gregati  in  cafu  iMarcelhni.lalicet,  Prima 
fedes  non  indicabitur  d quoquam, quam  fen- 
tentiam  varijs  tefiimonijs , &.  argumen- 
tis confirmat. Ac  tandem  ipfe  concludit: 

Satis  emdenter  ojlenditur,  d feculari  potejla 
te, nec  ligari  prorfus,  necjoiin  pofje  Pontifi- 
cem. Vnde  cum  tempore  Leonis. 3 Redi- 
tio contra  ipfum  Romi  mota  efiet.& 

Carolus  Magnus  ad  illam  fedandam  Ro- 
mam vemfiet,  & in  Bahlica  Sancti  Petri 
adfiante populo  ,&  clero  Epifcoporum 
omnium, qui  eo  ex  tota  Italia, & brancia 
conuenerant.fententias,  & vota  de  vita, 

& moribus  Pontificis  rogaret,  ab  omni- 
bus vna  voce  refponfum  e\\, Sedem  Apo- 
flolicam  omnium  Ecclefiarum  caput , d ne- 
mine ( laico  prcefertim  ) indicari  debere, Ca- 
rolus autem  audito  tam  graui  refponlb, 
quifiionem  omifit.  Ita  refert  Platinain  Platina, 
vita  Leonis,  & habetur  etiam  in  tom.  3. 

Concilior  . Et  eandem  fente  itiam  late 
comprobat  Ennodius  Diaconus  in  libro  Ennod.dia 
prodefenfioneSymmachi,qui  recipitur,  con. 

& probatur  in  5".  Synodo  Romana  fub 
eodem  Symmacho. Eademque  refert  ex 
diftisBonifacij  MartyrisGratian.in  cap,  Gratian. 

Si  Papa, dift.40.  & fumpfit  ex  Cardinali 
Deus  dedit  in  hifioria  de  Rebus  Ecclefia 
fiic.lib.  1.  cap.  231.  prout  late  refertur 
in  decreto  Gregoriano  fub  difium  cap. 

Si  Papa.  Denique  in  fynodo.  8.  generali 
Confiantinopolitana  4.  can.21. egregie  Sjnodo  8. 
locupletatur  illa  fententia,  quia  non  folu  Cojlantiu. 
de  Papa, fed  etiam  de  alijs  Patriarchis  di- 
citur: Neminem  prorfus,  mundipotentium 
eospojfe  inhonorare, aut  d proprio  throno  mo- 
nere , Sc  additur  pracipue  quidem  fantfifsi 
mum  Papam  fenioris  Romre.  Et  infra : Sed 
nec  alium  quemquam  confriptiones  contra 
Santiif simum  Papam  fenioris  Roma , aever 

KK  4 ba 


nocentio  Papa  refert  Gratianus 
Canit.  \Tpmn  tuAu  /lhit.  hriryiAMi  It’ 


$g  z Liber  . De  Immunitate  Ecclefiaflica. 


Iu i complicare, Vel  componere  liceat, [ub  oc-  A 
cafionc  quaft  diffamatorum  quorundam  cn - 
minum. hi  infra  ait  etiam lynodum  gene 
ralem  non  pofle  fententiam  dicere  con- 
tra fummos  femoris  Roma?  Pontifices. 

5‘  Ex  hoc  ergo  tam  antiquo, «Stconftan- 

Cap .Alio  tj  dogmate  colligimus, priuilegium  hoc 
rH.9. q.3.  Summi  Pontificis  non  humanum  efle, 
Ennodt . fed  diuinurrv.quia  neque  ipfe  libi  arroga- 
re illud  fadfo  auderet,  nifi  iure  potuifiet: 
non  enim  tanta  facilitate,  & confeniione 
abEcclefia,  & Principibus  Chriffianis, 
fine  vlla  vi , vel  coaftione  ( quam  profe- 
tfoneque  ipfi  Pontifices  efficere  pote-  g 
rant)  admiilum  fuiflet:  Neque etiamPo 
tif  ex  id  petere  iure  potuiffet,  nifi  ad  hoc 
poteftatem,&authoritatem  haberet, qua 
ratione  fu£  dignitatis  a Chrifto  recepit. 
Quod  fi  ab  ipfo  Chrifto  authoritatem  ha 
bet declinandi  omnem  iurifdiclione  hu- 
manam, piofefto  iure  diuino  ab  illa  exe- 
# ptuseft.  Neque  credibile  eftjhocius ab 

Imperatoribus  accepifte  ; tum  quia  ante 
Imperatores  Chriftianos  dogma  illud  in 
Ecclefia  cognitu  eft,vt  de  tempore  Mar 
cellini  diximus,  tum  etiam  quia  Impe- 
rator non  poterat  hoc  priuilegium  con- 
cedere pro  omnibus  Regibus,  & populis 
non  fibi  fubie<ftis,cum  tamen  in  difta  Sy  £ 
nodo  Romana  generaliter  , & refpecfu 
omnium  illa fententia  proferatur  .Tum 
denique  quia  Concilia,&  Pontifices  non 
fundant  dogma  illud  in  aliquo  beneficio 
Imperatoris , fed  in  emin  entia  dignita- 
tis Romana?  fedis.  Et  ideo  cenfent  tale 
priuilegium  efife  perpetuum,  ac  omnino 
firmum,&  immutabile,quod  non  poftet 
habere , fi  ab  Imparatore  origine  habuif- 
fet.  In  quo  etiam  confidero,  nec  Impera 
toremipfum  , vel  Regem  efife  ita  ex  em- 
ptum in  terris  ab  omni  iurifdidfione  tem 
porali,  vt  in  nullo  cafu  pofsit  ab  homini-  D 
bus,  vel  a tota  communitate  iud  icari , & 
cogi,quia  vt  di&um  eft  lib.  3 .poteftas  cu 
iufcumque  Monarch?  temporalis  manat 
a republica  cum  aliqua  limitatione,  & co 
ditione  inclufa;  exemptio  autem  Ponti- 
ficis multo  maior,  & altior  eft:  ergo  non 
poteft  in  concefsione  Imperatorum,  vel 
Regum  fundari;  datum  ergo  fuit  talepri 
uilegiu  a Deo  ipfo.  Vnde  Ennodius  fu- 
pra:  ciliorum  (inquit)  hominu  caufasDeus 
voluit,  homines  terminare , fed  fedis  iftitts 
Prafulis  fuo  finequcejHone  re[eruauit  arbtrio. 


rc  naturali,  ' 
$ politi» 


7. 

Probrunt 
fercio  quo. 
ad  primam 


Vt  aut  e ratione  aliqua  diftinftius  de- 
claremus, vbi  aut  quando Chriftuspri- 
uilegium  hoc  immediate  Pontifici  con- 
tulent,diftinguere  oportet  duos  modos, 
quibus  incelligi  poteft , hoc  priuilegium 
elfediuinum,  fcihcet  , vel  naturali  iu- 
re , vel  pofitiuo  . lnteiligendum  autem  QjuanJo 4i 
eft  in  prefenti  materia  ius naturale, non  c,lur  jli' 

refpecfu  nature  humana?  in  fua  pura  co- 
ditione  fpecfats , nam  hoc  modo  per  fc  oaturativd 
notum  eft  exemptionem  hanc  non  efle  P°ftiao, 
de  iure  naturali , fed  naturale  inpra?fenti 
dicitur , quod  eft  connaturale  alicui  gra- 
tia, vel  fupernaturali  dignitati  homini 
collata?,id  eft, quod,  pofita  tali  dignitate, 
fecundum  rectam  rationem  ex  illanecef 
fario  fequitur.  Ex  iure  autem  pofitiuo  di 
uino  dicetur  efle  tale  priuilegium , fi  per  f 
fe,ac  dire<fte,feu  propria, & peculiari  vo- 
luntatea  Chrifto  Domino  Vicario  fuo 
collatum  efle  conftiterit.  Dicimus  ergo 
vtrunque  modum  verum  efife,  quod  li-  diuiD0' 
gillatim  offendendum  eft. 

Et  in  primis,  hanc  exemptionem  efle 
de  iure  diuino  naturali, his  verbis  fignifi- 
cauit  N icolaus  Papa  in  epift.citatarAnef 
profeffo fedts  lApoflolicce, cuius  authorttate  P^m 
maior  non  eff , indicium  a nemine  fore  retra-  ^aP'  ' 
clandum , neque  cuiquam  de  eius  licere  rudi 
care  indicio.  Et  infra.  Nemo  vnquam  Apo 
Jiolico  culmini  manus  obnias  audatter intu- 
lit,nemo  in  hoc  rebellis  extitit , mfiquidefe 
Voluit  indicari.  Ac  fi  diceret,  Pontificem 
ex  vi  Apoftolici  culminis , & authorita- 
tis,qua  maior  non  eft, exemptum  efle  ab 
humano  indicio.  Et  Ennodius  in  loco  Ennodiut. 
proxime  citato  hanc  exemptionemfun- 
dat  in  verbisChrifti:  Tues  Petrus, ScQuod 
cumque  [olueris, &c  Ac  fi  diceretfibiChri 
ftum  dedifle  Petro  hanc  exemptionem 
vbi  illum  Vicarium  fuum,&  fupremum 
Ecclefie  Paftorem  creauit , etiam  fi  nihil 
aliud  exprefsififet,  quia, nimirum, ex  na- 
tura rei  priuilegium  hoc  talem  dignitate 
comitatur , & ideo  eft  de  iure  diuino  na- 
turali tali  dignitati, licet  (impliciter, & in 
fe  fit  de  iure  diuino  fupernaturali,  quod 
in  radice  ( vt  fic  dicam  ) pofitiuum  etiam 
dici  poteft.  Ratio  autem  huius  confccu- 
tionis,feu naturalis  iuris  effe  debet,  quia 
per  illam  dignitatem  fatfu;  eft  Petrus  fu 
pra  omnes  non  foium  in  fpiritualibus, 
fed  etiam  in  temporalibus , vt  fupra  vi- 
fum  eft  j ergo  eo  ipfo  exemptus  eft  ab 

omnium 


8. 

Difficultas 
circa  propo 
fitam  pro* 
batioMm. 


9- 

Refolutio 

Frsdidt^ 

difficulca- 

«is, 


Cap.^.De  exemptione  Summi  Pontif cis.  jpj 


omnium  poteRate  , & fubiettionc.  A 

Non  eft  autem  hec  illatio  tam  euides, 
quin  aliquam  patiatur  difficultate.  Quia 
Pontifex  ex  vi  lue  dignitatis  non  ell  fu- 
perior  omnibus  in  temporalibus  direfte, 
imo  exvi  iuris  diuini  nullam  iurifdictio- 
liem  direclc  temporalem  habet, fed  tan* 
tum  fpiritualem,  quae  indire&e  tantum 
extenditur  ad  temporalia  3 ergo  non  re- 
pugnat,elfe  fubie&um  directe  tempora- 
li iurifdi<ftioni,&  habere  indirectam  po- 
teftatcm  fupra  temporalemRegemjergo 
e couerfo  exemptio  illa  in  temporalibus 
non  fequitur  intrinfece  ex  illa  fpirituali  B 
dignitate.  H;ec  pofterior  confequentia 
elteuidens,  Sc  Antecedens  infuperiori 
libro  probatum  eft.  Prima  verocofeque 
tia  oftenditur , quia  illa  duo,  fubie<ftio,& 
praelatio, funt  diuerfarum  rationu,&ideo 
no  opponuntur,nec  repugnat  fimul  ei- 
dem perfonae  conuenire.  Et  declaratur, 
quia  non  fecundum  eandem  rationem, 
nec  refpectu  eiufdem,&  fecundum  idem 
referuntur:  natn  licet  Potifex  Vt  Pon- 
tifex fit  fuperior  in  fuo  ordine , vt  homo 
poteR  efife  fubieftus  in  inferiori  ordine. 
Item  quia  folum  poteR  Papa  vti  indire- 
cta fua  poteRate  in  temporalibus,  quan-  £ 
do  Rex.v.g.fua  abutitur  poteRate  in  or 
dine  ad  fpiritualem  finem,-  ergo  hoc  non 
obfiat,quominuspofsit  efie  fubieCtusIm 
peratori  iufic  inipfum  animaduertenti 
perfuam  direCtam  ppteftatem.  Deniq; 
alijs  exemplis  conRat  no  pugnare,  eum, 
qui  vno  titulo  fuperior  eR  altero, fub  alio 
elTe  illi  fubditum,  vt  fiquis  habeat  filium 
Regem  naturali  tituloPatris  illo  eR  fupe 
rior , & nihilominus  erit  illi  vt  Reg  ifub- 
iectus. 

Nihilominus  connexio  talis  priuile- 
gij  cum  tali  dignitate  multum  eR  rationi 
confentanea,varijfque  modis  oRendi  po  £) 
teR.  Primo  quia  ficutin  naturalibus  das 
formam, dat  confequentia  ad  formam, 
ita  in  moralibus  dans  iurifdiCtionem,  ce- 
fetur  dare  omnia  neceffaria  ad  illius  debi 
tum  vfum  , Sc  adminiRrationem.  Sed  in 
praefenti  materia,vtpofsit Pontifex  fua 
fupremampoteftatem,&  iurifdiCtionem 
indirectam  in  temporalibus  fupra  omnes 
Principes  temporales  exercere  , necefie 
eR  ( moraliter  loquendo)  vt  nulli  eorum 
fit  direCte  fubicCtus  in  temporalibus  cau 
fis,adperfonam  ipfius  Pontificis  quocu- 


que  titulo, aut  modo  pertinentibus^ergo 
talis  exemptio  data  eR  Pontifici  ex  vi 
fua:- dignitatis.  Nam,  cum  Deus  omnia 
fapientifsime,  <5c  fuauifsimc  difponat,no 
elt  verihmile,dedifie  dignitate , Sc  pote- 
flatem  line  ex  emptione  neceilana,  vel 
conueniente  ad  debitum  vlum  talis  pote 
Ratis . Quod  autem  talis  dignitas  talem 
exemptionem  poRulet , oftendi poteR, 
tum  quia  minime  decebat,  vt  fupremum 
Eccleiiae  caput,  cui  omnes  Reges  terrae 
fubijci  debent , ab  eifdem  iudicari  polsit, 
cogi,&  puniri, tu  quia  perpetuum  fuiRet 
diuilionum,ac  fchifinatum  feminarium, 
tum  etiam  quia  non  poflent  Pontifices 
debita  hbertate,&  authoritate  fua  iurifdi 
Ctione,&  poteRate  vti  in  Reges, Sc  Prin- 
cipes terrae,  fi  alia  via  illis  ellent  fubiecti, 
Sc  ab  eis  pollent  in  vincula  conijci,  Sc 
puniri. 

Secundo  magis  hoc  declaratur , quia 
Pontifex  ex  vi  fuae  dignitatis  3 &pote- 
Ratis  fuprem£  poteR  difponere  de  omni 
bus  iuribus  temporalibus,  atque  etiam 
de  ipfa  fuprema  feculari  poteRate,  prout 
ncceflarium  fuerit  ad  rerum  fpiritualiu 
conuenientem  gubernationem,  vt  fupra 
oflenfum  eft;  ergo  idem  Pontifex  ex 
vieiufde  fpiritualis  iurifdiClionis  habet 
authoritatem  praecipiendi  cuicumq;  Re- 
gi, ne  in  perfonam  fuam  audeat  manum 
extendere,aut  poteRate  fuam  exercere, 
poteflque  irritare  ,&  pro  nihilo  ducere, 
quidquid  fecularis  poteflasin  contrariu 
attentauerit,  quia  fine  dubio  hoc  maxi- 
me pertinet  ad  Ipirituale  bonum  Eccle- 
fiae , Sc  ad  reuerentiam  debitam  ChriRo, 
&perfone  gerenti  vices  eius  in  terris3er 
go  plane  repugnat,Pontificem  efie  fub- 
ieftum  quoad  vim  coaCtiuam  Regi  tem 
porali,quia  vis  coaCtiua  requirittalepo- 
teRatem  in  alium,  vt  ab  illo  fuperiori  po 
teflate  impediri,aut  ligari  non  pofsit.Co 
firmatur , quia  hac  ratione  in  fequetibus 
oRendemus,  poffe  Pontificem  eximere 
alios  clericos  a iurifdiftione  feculari, non 
expe&ato  Principum  temporalium  con 
fenfuj  ergo  multo  magis  potuit  eximere 
feipfum  3 hoc  autem  perinde  eR , ac  efie 
exemptum  ex  vi  dignitatis, Sc  poteflatis 
accepte:  nam  qui  in  fua  voluntate,  & fa- 
cultate habet  non  fubdi  alterius  coaftio- 
ni,profe£lo  ab  illa  eft  immunis,  & ex- 
emptus, 

Tertid 


394- 


Lib'4 De  Immunitate  Ecclefiaflica t 


XJ  Tertio  explicatur,  quia  impofsibile 

eft,  inagifrratu  temporalem  habere  vim 
coa&iuam  in  Regem  fedire&e  fuperio 
rem  , a quo  in  fue  poteftatis  vfu  pendet; 
ergo  non  minus  repugnat , Pontificem 
elle  fubiedhim  illo  modo  poteftati  tem- 
porali. Antecedens  receptirsimum  e lt, 
Cap .Cum  apud  Iuriftas  lupra citatos , <k  fumitur 
inferior  de  ex  cap  .Cum  inferior, de  Alaiorit.  & obed. 
Maiorit?.  vbi  dicitur  inferiorem  non  pofie  ligare 
& obed.  fuperiorem.Eftque  aperta  ratio, quia  re- 
pugnat eundem  refpettu  alteri  useife  fi- 
mul  inferiorem  , & fuperiorem  ex  fun- 
damento eiufdem  iurifdittionis  inuolu- 
tarie,&  coaftiuae.  Ratio  autem  huius  eft, 
quia  coaftio  non  potelt  fieri  per  virtute 
propriam  eius, qui  cogitur, <Sc  confeque- 
ter  nec  per  inferiorem  poteflatem  , qua? 
pendet  a fuperioripoteflate , exiitente 
in  eo  , qui  cogendus  eft.  Confequentia 
ver  o probatur,  quialicet  poteflas  Ponti- 
ficis non  fit  dire&e  temporalis, nec  eiuf- 
dem ordinis  cum  potefhteRegum, nihi- 
lominus eminenter  cotinet  illam,&  om- 
nem efficacitatem  cius  circa  materiam 
etiam  temporalem  habentem  fufficien- 
tem  habitudinem  ad  fpiritualem, qualem 
effeoftedimus  indicium  deperfona  ipfa 
Papa?:  ergo  asque  repugnat, Pontificem 
fubijci  tribunali  Principis  temporalis, 
quem  ita  habet  libi  fubditu,  & fubiectu. 
Eodem  ergo  diuino  iure , quo  tempora- 
les Principes  ita  fubjiciunturPape,eode, 
inquam, ipfePontifex  ab  illorum  iurifdi 
ftione  exemptus  eft.  Supereft  proban- 
da altera  pars  de  iure  diuino  pofitiuo, 
quam  in  fequenti  capite  profequemur. 

C A P V T V. 

Expenditur  locus  Matthcet , Da  eis  pro  me 
<5c  te,  pro  Summi  Pontificis 
exemptione . 

i*  T V S diuinum  pofitiuum  hic  appella- 
I muspviuilegium  aChriftococeffum 
peculiari, & directa  voluntate.  Quod 
ita  declaro,ne  videatur  haec  pars  prarce- 
denti contraria, nam  in. rigore  loquen- 
do ius  pofitiuum  dicitur  quod  natu- 
rale non  eft , fed  per  liberam  Dei  volun- 
tatem additum, & ita  videtur  repugnare, 
hoc  priuilegium  effe  fimul  exvtroque 
iure  diuino, naturalfi&pofitiuo.ldeo  er- 


D 


Prrbaturd 

iCitio* 


Mutth. 


7 


A go  dicimus, ius  pofitiuum  hic  latius  fumi 
pio  quocumq,-  iure  fundato  in  exprefla  ^i'.° 

& direfta  Chrifti  voluntate, etiam lifun  ^°( 

dari  etiapofsit  in  alia  remota,  medio  dif-  iu.ediu.n» 
curfu,feu  ratione  naturali.  Vnde  etiam  pofitiuo. 
dici  potelt  hoc  ius  pofitiuum  declarans 
potius  priuilegium,quodiameratconna 
turale  ratione  prioris  dignitatis,  quam 
illud  denuo  concedens,  Sic  ergo  declara 
ta  voce  .probatur  aflertio propofita ex 
verbis  Chrifti  Matth.  17.  vbi  cum  exa- 
ftores  tributi , quod  eo  tempore  ludari 
Augufto  viritim  foluebant,  Petrumin- 
g terrogaffent:  Magifter  'Veji er  non  fohnt  di 
drachma  ? tk  ipfe affirmando  refpondil- 
fet:  poftea Chriftus  vt  Petrum, & ineo 
Ecclefiam  fuam  in(trueret,eum  interro- 
gat: Reges  terree  d quibus  accipiunt  tributu , 
yel  cenjum  ,dfUijsjuis,an  ab  alienis}  Pe- 
trus autem  refpondit,<j/>  alienis , vnde  in- 
tulit Chriftus;  Ergo  liberifuntfilij.Vt  au-' 
tem  no  fcddahxemus  eos , vade  ad  mare,<?c. 

Et  inuenies  blaterem, illn  fumeus , da  etspro 
me,&  te. Ex  quo  facto  non  folu  non  col- 
ligunt haeretici  immunitatem  Petri  a fo- 
lutionc  tributorum, fed  potius  inferunt, 
Chriftum  etiamfuilTe  debitorem  tributi, 
quando  quidem  iufsit, illud  pro  fe  folue- 
^ re.  Sed  errant  manifefte,  tum  quia Chri 
Itus  argumento  fuo  colligere  voluit,  fe 
effe  immunera  a folutione  tributi , quia 
filius  Regis  terreni  immunis  eft  a tribu- 
tis,tum  etiam  quia  poftea  expreffc  dicit, 

Vt  non  fc  and  aluimus  eos , quafi  diceret, 
quamuis  non  fimus  debitores  tributi , vt  Uiirony. 
ifti  non  offendatur,  folue  pro  me,&pro  CbrlEi. 
te.  Vt  ibi  Hieronymus, Chr)foft. & 0111-  Jic  ft. 
nes  intelligut,&  Auguft.fer.tf.  de  Verb. 
Ap0ft.c7.de  Chrifto.aitjA^oii  debebat, & 
perfoluebat,8c  Arnbrof.  in  Annotationi- 
bus  in  Exod.  cap. 3 i.Nondcbebat  (ait) 
filius  Dei.  non  debebat  Petrus,  Sednefcati - 
dalixentur,ait,ejrc. 

Prius  vero,  quam  cx  hac  Chrifti fen-  2, 
tentia  hoc fedis  Apoftolicae priuilegium  Dubio pri* 
colligamus, inquirendum  eft , de  quibus 
fili js  Chriftus  fuerit  loquutus , & que  (it 
vis  argumentationis, & confequutio  ver  christs Do 
borum  eius.  Aut  enim  loquutus  eft  de  minas, 
folis filijsproprijs,& naturalibus, vella-  jI 


Illatio  <)ue 
dam  lisie 
licouim  te 
ijcicur. 


tiusetiadeadoptiuis,  Scimproprijs;  hoc 
pofterius  dici  non  poteft  , alias  omnes 
iufti  eflent  exempti  a tributis  Prin- 
cipum,  quia  omn.es  funt  filij  adoptiw,  & 

quia 


bitandi. 


?• 

Secunda  ra 
tio  dubita 
di, 


Cap.j.DeVerbis  Matth.t  f,Daeisprowe3£tf  te.  j pj 


quia  de  aeterna  iuftitia  fingulorum  homi 
num  conftare  non  poteit,  omnes  Chri- 
fliani  erunt  exempti, quia  omnes  funt  in 
flatu  filiorum, vel  quantum  eft  exvi  pro 
fefsionis  fua;  illum  habere  pollunt,&per 
fidem, & baptifmum  iam  inchoatum  ha- 
bent, propter  quod  folent  in  Scriptura 
prarfertim  a Paulo  omnes  hdeles  fanet  i 
vocari.  Imo  etiam  omnes  homines  pof- 
fent  eandem  exemptionem  afubiectio- 
nealiorum  hominum  praetendere , quia 
omnes  funt  fili  j Dei  per  creationem , hic 
enim  titulus  fatis  eft  ,vt  omnes  pofsint 
Deum  tanquam  Patrem  inuocare. 

Si  autem  Chriftus  Dominus  de  folis 
filijs  naturalibus  eft  loquutus.duo  infur- 
gunt  dubia,  vnum  eft  quomodo  recte  in- 
terat Chrillus  , fe  elTe  liberum,  quia ipfc 
non  erat  filius  naturalis  AuguftiCaefarir, 
vt  hoc  titulo  eftet  immunis  a tributo  , 
quod  Cefan  pendebatur.  Nam  filius  na- 
turalis vnius  Regis  non  eft  exemptus  a 
foluendo  tributo  cuicuqueRegi,fed  tan- 
tum Patri  fuo,  nam  fi  filius  vnius  Regis 
extra  ditionem  paternam  in  alienis  pro- 
uincijs  verfetur , fieri  poterit  vectigalis 
alterius  Regis.  Quod  feruata  proportio- 
ne optime  accommodatur  Chrifto  , qui 
licet  vt  Deus  fit  filius  naturalis  Regis,  & 
ideo,vt  fic,liber  fit  a tributo  refpccf  u Pa 
tris,&  a fortiori  refpe&u  omnium  huma 
norum  Regum,  quia  omnes  funt  fub  di- 
tione paterna, & confequenter  ipfi  etiam 
ei  fubfunt : Nihilominus  vt  homo  non 
eft  filius  naturalis  Dei  cum  illa  proprieta 
te,fed  eft  filius  per  gratiam  ; ergo  cu  dc 
fe  tanquam  homine  loqueretur, non  po- 
tuit ex  titulo  filiationis  refte  inferre,  fe 
efte  liberum, & folum  propter  vitandum 
fcandalum  tributum  foluere. Sicut  etiam 
licet  Chriftus  vt  Deus  fit  Rex  , & Do- 
minus omnium  hominum , nihilominus 
multi  putant,vt  hominem  non  fuilTe  Re 
gem,neque  habuiffe  dominium  regneru 
temporalium  ; ergo  eadem  ratione  nihil 
obftabat  filiatio  naturalis , quominus  vt 
homo  eftet  tributi  debitor.  Altera  dubi- 
tatio,&  maior  eft,  quia  videtur  Chriftus 
in  hac  exemptione  fecum  Petrum  con- 
iungere,&  ex  vi  eiufdem  principi), quod 
liberi  funt  filij , aeque  immunem  illum  fa 
cere, quandoquidem  proxime  intulit, 'Vf 
nonfcandalixgmuseos ,foluepro  me  ,&  pro 
te  perinde  enim  fuit,  ac  fi  diceret , ambo 


B 


D 


liberi  fumus, expedit  autem  eos  non  fca- 
dalizare,  &.  ideo  pro  vtroque  folue.H^c 
autem  illatio  in  Petro  nullum  habebat 
fundamentum , quia  nullo  modo  erat  fi- 
lius naturalis. 

Ad  primam  interrogationem  Augu-  4* 
ftinuslib.i.  quaeiho.  Euangelicarum  q.  •Agufin. 
23  .indicat,Chriftum  cum  intulit. Ergo  ii 
benjunt  fiiij,  loquutum  elfe  de  filijs  non 
tantum  naturalibus, fed  etiam  adoptiuis, 
feu  per  gratiain,hc  enim  aic:  Quod  dixit : 

Ergo  litari  funt  filij.  In  omni  regno  mtelli- 
gendum  e Ii, liberos  ejfe  regni  filios,  id  ejt,non 
ejfe  vertigales,  multo  ergo  magis  liberi  ejfe 
debent  in  quolibet  regno  terreno  filij  regni  il- 
Itus, jub  quo junt  omnia  regna. Non  funt  au 
tem  in  regno  terreno  filij  fupremi  Regis, 
id  eftjDei,  nifi  per  gratiam,  extendit  er- 
go Auguftinus  illationem  Chrifti  etiam 
ad  filios  per  gratiam.  Nihilominus  dicen  Refolucio 
dum  fine  dubio  eft,  Chriftum  loquutu  primi dubij 
eife  de  filijs  proprijs,&  naturalibus,  nam 
hoc  plane  conuincunt  rationes  prius  fa- 
&£.  Et  praeterea  quiaChriftus  non  inter 
rogauit  Petrum, nifi  de  illis  filijs, de  qui- 
bus ipfe  poterat  verba  fimpliciter  dicta 
intelligere,Petrus  autem  fine  dubio  non 
intellexit  interrogationem  , nifi  de-filijs 
naturalibus,  quia  de  filijs  per  gratiam  vel 
tunc  intelligere  non  valebat , vel  faltem 
ex  illo  fimplici,&  communi  fermone  in 
illam  cogitationem  tunc  afeenderenon 
poterat.  Sicut  quando  refpondit  ab  alie- 
nis, nihil  de  iniuftis,  aut  peccatoribus 
cogitauit,fed  tatum  de  extraneis , qui  fi- 
lij naturales  non  funt» 

Vnde  Chryfoft.ibi  homil.  jp.  ex  illis  ? . 
verbis  probat,  Chriftumeffe  naturalem  Chryfojh 
filium  Dei,  dicens, Perpendis, quomodo  di" 
flinxitfilios  d non  filijs, fi  enim  filius  no  effet, 
hoc  profetfo  Regum  exemplo  v fas  no  fuijfet . 

Sed  filius  quif quam  (inquies)  e fi , non  aute 
proprius.  Non  ergo  filius , quod  fi  non  filius , 
nec  proprius, nec  omnino  eius ,fed  alienus . Ita 
exemplum  nullas  vires  habebit.  Non  enim 
de  filij  sfimpliciter  fed  deproprijs,&  Regum 
hceredibusdifputat.  .Atque  ita  diflinguendo 
rflienos  oppofuit,quovocabulo  eos  appellamt , 
qui  ab  ip fis  Regibus  nati  non  funt,  fuos  vero, 
ex  fe  genuerunt.  £t  hoc  ipfum  indicauit 
Hilarius  canon. i7.in  Matth. dicens:  Nu  . 
quid  ambiguum  eft,  filios  Regum  tributis  ob  Hnarini, 
noxios  non  ejfe  quibus  regni  veritas  e fi, 

liberos  ejfe  d feruithtrt narn  per  regni  veri- 

k tatem 


3 g $ Lik/fSDe  Immunitate  Ecclefiaflica . 


tatem,  veram,  & naturalem  Regiam  ori- 
ginem mdicauit.Et  infra  vtens  iere  argu 
mento  ChryfoRomi.  ait  J/rtojtenderet,  le- 
gi je  non  efje  \ubie8um  ,&"Vt  in fe  paterna 
dignitatis  gloriam  cotejlaretur,  terreni  regni 
Ad  Aut  P°J!lit  exemplum,  cenjii  aut  tributis  filios  Re 
° gim  n-jn  teneri.  Argumentum  ergo  Chri 
ili  a naturalibus  filijs  fumptum  eR.  Au* 
guftinus  autem  vel  in  lenfu  myRico  ad 
filios  Dei  per  gratiam, & ad  immunitate 
eorum  a feruitute  peccati , & tributo  dr- 
inoni foluendo  inde  digreiluseR,  vt  de 
I)  Thom  Origene  notauitD.Thomas  ineundem 
Jafon  " ' Matthaei  locum.  Vel  certe  Auguftinus 
Salmer  et'am  fihjs  naturalibus  loquutuseR, 
nam  licet  filius  Dei  naturalis  vnicus  tan- 
tum fit,  potuit  in  plurali  loqui,  vt  forma 
verborum  Chrifii  obteruaret,nam  per- 
inde efiet,  etiam  fi  tales  filij  Deiplures 
efient , vt  notarunt  lanfenius  in  cap.  69. 
Concordiae,  & Salmerontom.  6.  de  Mi 
^ raculis  Chrifti  traft.  37. 


Ad  fecunda  Ad  priorem  vero  dubitatione  fecudo 
rsdonedu-  loco  propofita  refpodent  omnes  Patres 
bicjndi,  allegati,  & caeteri  expofitores,  argume- 
tum  ChriRi  efie  a fortiori  defumptum  a 
filijs  naturalibus  Regum  temporalium 
ad  filium  naturalemRegis  illius,  fub  quo 
funt  omnia  re.gna  terrena, vt  fupra  dixit 
AusuRinus.  V ndead  obiectionem 


:in  co 


trarium  faciam  refpondemus,  veru  qui- 
dem efie  filium  Regis  terreni  folum  in  pa 
terno  regno  effeimmunem  a tributo, no 
vero  refpecfu  alterius  Regis,  fi  aliqua  ra- 
tione ei  fubijciatur,vel  in  eius  ditionever 
fetur.  Imo  etiam  in  regno  paterno  non 
eRfilius  exemptus  a iurifdiftionePatris, 
fed  ex  voluntate  eius  exemptus  efi  ab 
omnibus  minifiris  eius , & ab  exaftione 
tributorum,  omnique  alia  iurifdiftione, 
quae  per  miniRros  Patris  exercetur.  Ne 
gamus autem  confecutionem,vel  fimili- 
tudinem  rationis  ad  Chriftum  filium  Re 
gis  cceleRis.Nam  vnufquifque  Rex  ter- 
renus  limitatus  efi,&  non  habet  fibi  fub- 
ieclos  alios  Reges  fupremos , Deus  aute 
eR  R.ex  omnium  Regum  , & ideo  filius 
naturalis  eius  etiam  eR  fupra  omnes  il- 
los, ac  fubinde  liber  , <Sc  immunis  ab  om- 
ni tributo , & ab  coru  iurifdiftione  exe- 
ptus,  cum  illi  non  fint  nifi  quidam  mini- 
Rri  fupremi  Regis  patris  fui. 

Ad  replicam  autem  , quia  hoc  proce- 
dit de  Chrifio  vt  Deus  eR,  & non  vt  ho- 


A mo, refpondemus,  negando  afiumptum, 

nam  ChriRus  etia  vt  homo,efl  filius  Dei  ■ ' rl  ‘ 5 1!;) 
naturalis  propter  gratiam  vmoms,per  komo clina 
quam  ipfa  naturalis  filiatio lubRantiali-  tuulis  Dc; 
ter  eR  humanitati  coniu(Ra,&confeque*  ^ius* 
ter  etiam  gratia  creata  facta  eR  illi  homi- 
ni connaturalis . Eademque  ratione  in- 
de etiam  habuit  ChriRus,  vt  tanquam  ho 
mo  no  folum  liber  efiet  ab  omni  terreni 
Regis  poteRate,&  tributo,  verum  etiam 
vt  efiet  per  quandam  fingularem  excelle 
tiam  Rex  Regu  mj&  Dominus  domina- 
tium,ficut  de  illo  dicitur  Apocalypf.  17. 
g Proprietatem  enim,  & dominium  huius 
regni,  quod  nunc  habet  in  coelis  femper 
in  terris  habuit  rationevnionis,quamuis 
vfum  illius  in  vita  mortali  no  acceperit. 
Quomodo  intelligendi  funt, qui  negant, 

Chrifium  vt  hominem  fuifieRegem,vel 
fortafie  loquuntur  de  proprio  regno  te- 
porali,&  caduco, quod  verum  eft,Chri- 
R:um  non  accepifie,  nec  iure  hereditario 
habuifie.Habuitvero  fupra  omnia  regna 
terrena  regnum, & dominium  altioris  ra 
tionis , & potcRatc  excellentiar , & ideo 
etiam  habuit  innatam  libertatem  ab  om- 
ni tributo  mortali  Regi , vel  Imperatori 
q debito, quam  immunitatem  habet  ratio- 
ne filiationis  naturalis,&  ideo  optime  de 
fe,  etiam  vt  homine,  argumentatus  efi. 

Maior  difficultas  eR  in  altera  dubita- 
tione,  que  poRulat,  cur  ChriRus  Petru 
in  hac  libertate  fecuconiunxcnt,&quafi  nem, 
equalem  fecerit,  dicens  illi,  ytnonfcan - 
dahxemus eos, folue  promente. Aliqui  ne-  i.;Senr etia.  •• 
gant,  id  colligi  ex  predidis  verbis  j vel 
aliquod  in  illis  verbis  latere  myRerium. 

Sed  Chrifium  in  plurali  dixifie  Petro, 
ne fcandalizgmus eos , non  quiaPetrusfo- 
lum  ratione  fcandali  vitandi  teneretur  -?cit 

foluere  tributum, fed  vel  quia  de  propria 
D perfona,  potuit  facile  ita  loqui, plurali 

pro  fingulari  vtcndo,vel  quia  fcandalum  ^ 

ChriRi  in  Petrum,&aliosApoRolosre- 
dundaret.  Atque  ita  poRea  Chrifium 
iufsifle  Petro , foluere  tributu  etiam  pro 
fe  ex  Ratere  inuento  in  orepifeis,  quia 
cum  Petrus  efiet  debitor  tributi,  voluit 
ChriRus  fimulfili  fubuenire , & fortafie 
illi  foli,  quia  alij  ApoRoli  tunc  non  ade- 
rant. Quam  fententiam  libenter  haereti- 


ci  arripiunt.  Mihi  tamen  verifimilis no 


cR.  Nam  in  primis  dum  aiunt  hi  expu-  jentia.  10. 
fitoi  es , tunc  te  poris  alios  Apofiolos  ibi 


Cap*  j.DeVerbis  Afattb./  y.Da  eis  pro  me:& te. 


397 


no  adfuifle, nullo  fundamento  loquutur 
fed  diuinat.  Deinde  ipfe  modus,quo  ex- 
actores tributi  Petruin  plurali  interro- 
g2rut:  M agi  fi  ervejler  no  Joluit  didrachma ? 
latis indicat,no  tantu  Petrum  , led  etiam 
aliosApoftolos  tunc  adfuille  cuChrifto, 
vnde  comuniter  Patres  id  fupponunt,vt 
ffatim  reteram. 

Addo  vlteriusjverifimile  no  effe  Cliri 
Itum  in  eo  facto  nullum  intendilfe  my- 
fferiu,aut  peculiarem  affectum  erga  Pe- 
tru  non  oftenditfe.  Quia  cum  Chriftus 
Ibi  docuerit, fe  elfe  filiu  Dei  naturale , & 
ideo  non  effe  obnoxiu  folutioni  tributi, 
ted  tantu  propter  vitandu  fcandalupre- 
cepifle,vt  folueretur,  & in  hac  prauoga- 
tiua,<Sc  modofolucndi  tributu  Petru  libi 
fpecialiter  coniunxerit,finedubio  fignift 
care  volnit,fe  comunicaturu  Petro  quan 
da  participatione  fuipriuelegij,  ratione 
OirjfoJl.  cuius, etia  ipfe  no  elfet  debitor  tributi, ni 
fi  ,-ppter  fcadalu  vitandu. Et  additChryf. 
ibijChriftum  coniunxilTe  fecum  Petni 
in  folutione  tributi,  in  retributionem  fi- 
dei , per  quam  ad  rem  ita  natura  incredi- 
bilem illico  paruit  5 illamq;  retributione 
vocat  honoris  excellentiam, quam  Chri- 
ftus Petro  oflendit,dicens,Z)<j  eis  pro  me, 
& te.  Vnde  etiam  alij  Apoltoli  intellexe 
runt,  Chriffum  in  eo  facio  Petrum  ipfis 
przetuliffe.  Hinc  enim  orta  eftoccafio  in 
terrogandi  Chriffum : Quis  putas , maior 
eji  in  regno  coelorum , vt  (fatim  in  initio  ca- 
}htth.  8.  pitis  8.  Matthaeus  refert , 8c  exponit  ibi 
Eism.  Hieronymus  dicens  :PoHinuentum  flate- 
rem,pofl  tributa  reddit  a, quid  fibi  vultApo 
jlolorumrepentina  interrogatio ? Sc  refpon- 
det,  Quia  viderant  ,pro  Petro , &■  Domino 
Ptttuio  ali  ^em  tributum  redditum,  ex  ecqualitate  pre- 
qaadigoita  tij  arbitrati  funt , Petrum  omnibus  Apoflo- 
jue;npora  [iS  e(j'e  pyalatil, qui  in  redditione  tributi  Dho 
I,.-  fuerat  coparatus.  In  quo,fi  redfe  illud  co- 
nabaot  K-  prehendifhent,no  decipiebantur , fed  er- 
folloli,  rabant  putantes,  illa  excellentia, vel  dig- 

nitate futura  fuiffe  in  aliquo  regno  tepo 
rali  more  humano, & ex  inuidia  interro- 
gabant. Et  proptereaHieronymus  addit: 
Videns  Iefus  cogitationes  eorum , & caufas 
erroris  intclligens,vtilt  defiderium  gloria  hu 
militatis  cotentione  fanare , dicens,  --Arnen  di - 
coVobis,mfi  couerfi  fueritis,  & efficiamini 
ficut  parnuli,non  intrabitis  in  regnu  codoru. 

Eandeq;  doclrina  habetChryfoft.ho- 
tyfoft.  mil.y  9.  in  Matthaeu,dicens:  Aliquid  hu- 


A 


B 


C 


D 


manu  paflTos  fuiffe  difcipulos  in  illa  inter 
rogatione,  & ad  illud  fignificandu,  addi- 
dille  Euaogehffa  illam  particula , ln illa 
hora  quando  jcihcet,  atteris  omnibus  Peirii 
puetttht.  Et  infra  dicit, ex  multis caufis 
fuiffe  inffamatos difcipulos,  & numerat 
lingulare  promifsionem,  Titn  dabo  danes 
& Beatus  es  S inion  Bar  lona,  Si  hisadiun- 
git pr^fentia  verba  te, fen- 

tiens  lingularem  excellentia, C8  prteroga 
tiua  per  illa  fignificaife.  Idem  tradit  Ori  Origett, 
gen. tradi,  j.in  Ioan.  expendens  eodem 
modo  verbu  illud, In  illa  hora,  & dicens. 

Ego  arbitror, quoniam  maximum  hunc  exijii 
mantes  honorem  in  Petrum  d Chnflo  colla- 
tum,quafi  per  hoc  indic  afifi et, Petium  cateris 


difapulis  meliorem, cupiebant  quod  jufpica- 
bantur, caute  cognojcere ,&ceet.  Idemque 
habetur  nomine  Auguflini  in  libro 
Quaeftionum  noui , & veteris  telf amet. 
q-7)  .vbiait,prarccpiffcChriflum  fingu- 
lariter  foluere^pro  Petro  , quia  conffitu- 
erat  illum  facere  caput  aliorum  Apoflo- 
lorum,&  Pallorem  gregis  fui,  Si  compa 
rat  illa  verba  cum  illis  : Ego  rogabo  pro  te. 
Quod  etiam  notauit  Lyram  Matth.  17. 
di  1 8.  & fere  alqDodlores  catholici  fate- 
tur, ibi  effe  fignificatam  fpecialem  prte- 
rogatiuam  Petri , quamuis  in  illa  expli- 
canda non  omnes  conueniant. 

Aliqui  ergo  exiffimantChriff  u off  en 
diffe  ibi  peculiarem  amorem  , & curam 
Petri,  non  vero  exemptionem. Sed  hoc 
parui  momenti  eft  in  re  adeo  mirabili, & 
tanta  diligentia  ab  Euangelilfaobferua- 
ta,  & a Patribus  exaggerata.  Alij  agnof- 
ccntes  aliquod  altius  myff  eriu,ad  mylf  fi- 
cos fenfus  diuertunt.vt  videtur  elTe  Au- 
guftinus  fermon.6.de  Verbis  Apoffoli, 
dicens,  Petrum  Ecclefiam  reprcefientajfe,pro 
qua  Chriftus  indebitam  mortem  [oluit, vt  ea 
d debito  morris  liberaret , quod  Anfelm. 
& D.Tohom.fequutur. Ita  vero  eff  hoc 
accipiedujVtliteraiis  fenfus  no  omittat. 
N egari  ergo  no  poteff  ,quin  Chriftus  fpe 
cialiteriulferitjfolui  tributu  pro  perfona 
Petri,ficut  &pro  fe,hoc  enim  in  proprie 
tate  fignificat  verba  illa:  Da  eis  pro  me,& 
te,bk  ita  notatPatres  nuper  allegati , £qui 
parado  haec  verba, cu  illis, Tibi  dabo  claues 
Se  Ego  rogabo  pro  te;na  in  omnibus  iilisqo 
nomen  illud  defignat  indiuidua  perfona 
Petri.  Significauitergo  Chriftus  in  illis 
verbis  Petrum  futurum  effe  exemptum 
L1  a folu- 


lAugufl. 


Lyran, 


IT. 

Aliorii  opi- 
nio. ; 


JLugufb. 


Anfelm, 

D.Thom, 


Priuilegiu 
Petri  ad  iuc 
ce  flores  tra 
fit. 


12. 


Io  di&isvcr 
bis  Chrifti 
potertatem 
alios  acribu 
tis  eximen  • 
di  demonf- 
trae. 


39* 


Liber  4.  Ve  Immunitate  EcclefiaHica. 


afolutione  tributi, ficut ipfe  erat.Atquc  A 
ita  credimus  cx  hoc  loco  vt  minimu  coi 
ligi,  Chriftum  concefsiffe  Petro  priuilc- 
giumhoc  exemptionis, quia  futurus  erat 
Princeps  Eccletiae,  Chriftique' Vicarius, 
Vnde  confequeter  fit,  hoc  priuilegiu  no 
fui  (Te  perfonale  in  Petro,  fed  reale  ratio- 
ne dignitatis, atq;  ad  fucceiTores  tranfire 
ex  vi  diuini  luris, &peculiaris  inftitutio- 
nis,feu  voluntatis  Chrifti.  Quam  fenten 
tiam  fatis  fignificat  Hieronymus , Chry 
foftom.Theophila<ft.Eutym.6calij, qua- 
tenus dicunt,  illam  praerogatiuam  fuilEe 
conceftam  Petro, quia  erat  caput  Apofto  B 
loru,& quatenus  aequiparant  hunclocu 
cu  alijs,  in  quibusChriftus  loques  ad  Pc- 
tru,cu  illo,&fucceftbribus  eius  loquitur. 

Ad  difficultatem  autem  propofitam, 
quomodo  Chriftus  extendat  illationem 
ad  Petrum,  qui  non  erat  filius  Dei  natu- 
ralis, refpondent  multi, tacitcfuppofuifTe 
Chriftum  aliud  principium,  fcili cet,  fub 
filijsRegum  comprehendi  domefticos,5c 
familiares  eorum, nam  etiahi  folent  effe 
a tributis  exempti  ratione  filiorum  , 
quibus  adhaerent . Sed  de  hac  ratione  di- 
cemus inferius ; nam  fi  vera  eft,non  folu 
ad  Pontificem,  fed  etiam  ad  alios  exten-  q 
ditur  priuilegium  illud  , vt  diuinum  eft. 
Dico  ergo  , fignificalfe  Chriftum,  non 
foliimfe  efte  immunem  a folutione  tri- 
buti,fed  etiam  potuilTe  illud  priuilegium 
communicare  Petro  tanquam  fibi  con- 
iunctifsimo,  & valde  fimiliin  poteftate, 
quam  illi  concefturus  eratfupra  totam 
Ecclefiam  , & fupra  omnes  Reges  terrae. 
Quocirca  quando  Chriftus  poft  factam 
illationem.  Ergo  liberi Junt  filij , adiunxit, 

Vt  autem  non jcandalit^emus  eos, da  pro  me, 

& te , non  oportet,vt  h^c  pofteriora  ver- 
ba intelligantur  adiuncta  ex  vi  prio- 
ris i llationis,  fed  per  modum  nouae  decla  Q 
rationis,  & extentionis  ex  fpecialiChri- 
fti  voluntate.  V el  certe  dici  poteft,  quia 
argumentum  Chrifti  fuerat  a minori  ad 
maius,  vt  fupra  declaraui,  ideo  Chriftum 
non  fuiffe  contentum  inferendo , fe  effe 
immunem  a tributis , fed  etiam  Petrum 
fecum  coniunxifte , vtoftenderet,  fe  vt 
pote  filium  Dei  naturalem  longe  altiori 
modo  effe  immunem, quam  fint  filij  Re- 
gum terrae,  quia  non  foliim  eft  immunis 
ab  illis,  fed  etiam  eft fuperior omnibus 
illis,  & potuit  Petro fuam poteftatem. 


feu  participationem  eius  ita  communica 
re,  vt  eiufdem  etiam  exemptionis  illum 
faceret  participem. 

Sed  inftabit  tandem  aliquis:  nam  licet  j , 
concedamus, exhoc  loco  colligi  exeptio  Obieciio 
nem  a tributis, no  lequitur,  colligi  etiam 
exemptione  ab  omni  fubieiftione,&  po- 
teftate coerciuaPrincipu.Na  filiusRegis 
terreni  licet  fit  liber  a tributo  patii  lol- 
uendo,non  eft  liber  a poteftate  direftiua 
Patris , quia  tenetur  eius  leges  feruare, 
nec  a poteftate  coerciua,nam  poteftilex 
filium  fuum  punire  fecundum  iuftitis 
aequitatem.Refpo*ndeo,concedendo,illa 
tionem  non  effe  formalem  (vt  aiunt) 
quia  non  tenet  in  omni  materia,  vt  argu- 
mentum factum  probat.  Nihilominus 
tame  in  pr^fenti  materia, & ratione  illius 
recte  colligimus  vnam exemptione  ex 
alia.Nain  primisinipfo  Chriftoficutcx 

filiatione  naturali  infertur  immunitas  a p . 

. _ . . . cximsin. 

tributo,  ita  infertur  immumtasob  omni  uisate  a cri- 
fubieflione,  & iurifdittione  Principum  butu  reftt 
temporalium,  quia  filiatio,  que  eft  ratio  cc%,for 
vnius  exemptionis , necelTario  etiam  eft 
ratio  alterius, quia  eft  ratio  dominationis  tcftat4i 
& excellentia;  fupra  omnesReges.Simi- 
li  ergo  modo,  feu  accommodata  propor- 
tione intelhgimus,  hoc  priuilegium  efte 
comunicatuPetro,idecqj  ex  immunita- 
te a tributis  colligimus  exeptionemab 
omni  fubie<ftione,&  iurifdiftione  tepo- 
rali,quia  ratione  dignitatis , & poteftatis 
fupra  ipfos  Reges  communicata  eft. 

C A P V T vr. 

Obiettionibus  contra  refolutionem [upeimit 
capitum  fathfit. 

aVoniam  Sumi  Pontificis  exeptio  ^ 

cum  eius  dignitate, & poteftate  fu 
pra  Reges  temporales  coniunfta 
eft,  ideo  eedem  fereobieftionej  contra 
exemptionem  hanc,  quae  contra potefta 
tem  opponuntur : & quia  fere  omnes  in 
fuperiori  libro  traftauimus.ideo  illas  bre 
uiter  attingendo-  vnam  , vel  alteram  ad- 
demus , quae  huius  loci  vifae  funt  ma- 
gis propriae.  Prima  obiettio  fumitur,  l* 
ex  lege  veteri  , in  qua  Summus  Ponti- 
fex a iurifdnftione  Regis  exemptus 
non  erat ; Imo  ah  eo  puniri  poterat , vt 
factuin  Salomonis  oftendit.  5.  Reg.  2. 

vbi 


Cap.rf.Sattsft obieB.contradGfirinampr&cedentiucap.  399 


vbi  Satamon  exauthorauitAbiathar  pro  A 
pter  crimen  laefae  maieflatis  illu  authori- 
^‘“n0‘  tate  Regia  puniendo. Huicvero  obieRio 
nifupra  refpodimus  afiumptu  non  fatis 
probari  ex  illo  faRo.tu  quia  fortaffe  Sa- 
lomon id  fecit, no  vt  Rex,fed  vt  Prophe 
ta;  tum  etia  quia  vnu  factu  non  oflendit 
ius,  cu  ii  Regibus  inulta  per  violentiam 
4ant.  V nde  cu  ex  alijs  locis  Scriptui^  no 
probetur  iubiectio  Pontificis  ad  Rege  in 
legeveteri, relinquitur, vel  falfu  etle  illud 
Antecedes, vel  falte  incertu.  Deinde  ad- 
junximus,quidquid  fuerit  in  veteri  lege 
nullu  inde  fumi  polle  argumentu  ad  Po-  g 
tilicatu  legis  gratix,qui  longe  altioris  eR 
ordinis.  N unc  ergo  foliam  addendum  oc 
currit , obieRionem  lrrnilem  factam  effe 
ante  quadringentos  annos  ab  lmperato- 
re  Coftantinopolitano  in  epiRola  ad  In- 
Ud  .wc  nocent. iij. ex  quafumptum  eR  caput  So 
u.de.  h ina  £jc  iVlaior.&  obedied.  qui  non  de  Sa 
lor.ccobe  iom0ne,fedde  Dauide  argumentabatur, 

“un'  qua  Dauni  Rex  lAbiathar  Pontifici  praee- 
minebat. Cui  Pontifex  eifdemodis  ref* 

Vide Tar-  P011det,dicens,  Dauid  quamuis  regni  dia - 
Kctcmara  dema  obtineret  non  tam  ex  dignitate  Regia, 
etica  imperabat.V ?- 
erit  in  veteri  tejlame  C 
>,  ex  quo  C hrijltts  fa- 
Clus  ejlfacerdos  fecundum  ordinem  Melchi- 
fedtch,  £t  concludit:  Circa  illum prtecipue, 
qui  juccejfor  erti  Petri , & Vicanus  1 E IS  V 
Chrifti, 

••O^aio  fecundo  obljci  poteR,quia  ca,qu£  fiat 
iure  diuino  a Chrillo  conRituta,Ratim  a 
principio  Ecclcfiae  habuerunt  effeRum, 
fed Pontifex  Romanus  no  folu  a princi- 
pioEcdefig,veru  etiam  toto  tcpore,quo * 
ImperatoresRomani  fuerunt  ethnici, no 
fuerunt  ab  coru  iurifdiRione  exempti , 
ergo  no  habuerunt  aChriRo  huiufmodi 
exemptione.  Minor  propofito  probatur  D 
•'■»^.13.  ex  Paulo  ad  Roman.  13.  dicente  : Omnis 
anima  pote  flatibus  fublmioribus  fubdita  fit, 

In  quo  loco  prf  cipue  loquiturPaulus  de 
politico  principatu, &de  obedietiaRegi- 
bus  debita,  vt  ibi  notant  expofitores,& 
tyxjl,  AuguR.epiR.  f 4.ad  Macedoniu, &Bafi- 
fyl,  lius  inCoRitutionib.monaRicis  0.23  .Et 
ipfePaulusinferius  aperte  oRendit  cum 
dicit,  non  fine  caufagladiu  portat,  & cu  ait, 
ideo  enim  & tributa  praejiatis.  Itaq;  vt  ijde 
Patres  aduertunt,  illud jfpecialiter  mo- 
nuit contra  non  nullos,  qui  eo  tempore 

N/Sfc"*,  J 


L:.Siiinae  qudm  authoritate  prop 

L,:  mi  rm  auidquid  horum  fi 
w.>6.ad  , 1 {■  i n 1 

. to, nunc  aliud  e t m nou 


pred:care  cacperant,  ChriRianos  non  te- 
neri ad  parendumPrincipibus  tempora- 
libus 3 lpfe  autem  contrarium  deomni- 
busChnRianis  docet, & vt  nullum  exci- 
pi declaret  inquit  ; Omnis  anima,  &c.  vt 
ibi  expendit  ChryfcRomus  Homil.23. 
dicens:  Ojhndens,quod  ijia  imperentur  om- 
nibus, & Jacer  dotibus,  <jr  monachis,  ey  non 
tantum  JecuLiribus-,  id  fatim  m ipjo  exordio 
declarat , cum  dicit.  Omnis  anima  potejiatu- 
busfublimioribus  fubdita  fu, etiam  ji  tApoJta 
lus  fis,  Ji  Euangeiifta , fiPropheta,  Juie  qutf- 
quis  tandem  fueris, ne^enim  pietatem  fubuer 
tit  ijl  a fubieclio. Et  eodem  modo  loquun- 
tur ibi  f heodoretus,  TheophylaRus,<$c 
Oecumen.Iuxta  ApoRoli  ergo  fenten- 
tiam  fic  expolitam  etiam  Petrus  erat  tuc 
fubditus  poteRatibus  fublimioribus.Cu 
enim  ChryfoRoinus  dixiffet,  etiam  A- 
poRolos  fuifle  fubditos,  & fententiam 
auxerit , dicens,  Siue  quifquis  tandem /«e- 
w,proieRo  etiam  Petrum  comprehen 
dere  vifus  eR.  Multo  ergo  maiori  ratio- 
ne Pontifices  fuccelTores  Petri  fuerunt 
fubditi  Imperatoribus , faltem  quandiu 
iRiChriRiani  non  fuerunt.  Et  ratione 
poteR  hoc  confirmari,  quia  Princeps 
ethnicus  non  efi  fubditus  Pontifici  j er- 
go poteR  elle  ifli  fuperior;  ergo  de  fa- 
Roerat  fuperior,  quia  habebat  pOtefia- 
tem  vniuerfalera  in  omnes  > & non  ha- 
bebat fubieRionem  , ratione  cuius  pri- 
uaretur  poteRate  in  Petrum,  vel  fuccef- 
fores  eius. 

Refpondetur  concedendo,  priuile- 
gium hoc, quatenus  aChriRo  Domino 
coceflum  eR  Petro, & fuccefforibus  eius 
habuiffe fuu  proximu  effeRum  Ratim, 
acChriRus  Petro  contulit  Pontificiam 
dignitatem,  quia  illud  priuilegium,  vel 
cum  ipfa  dignitate  intrinfece  coniunc- 
tum  eR,  & quafi  ab  illa  manat,  vel  per 
fpecialem  ChriRi  voluntatem  datu  eR, 
quae  voluntas  efficax  fuit , neque  impe< 
diri  potuit  per  vllam  temporalem  pote- 
Ratem.  Et  non  minus  comprchedit  exe- 
ptionem  a fubieRione  refpeRu  infideliu 
Principum  , quam  fidelium  , tum  quia 
Chriflus  Matt. xy.abfolute  loquutus  eR 
& occafio  fermonis  eius  fumpta  fuit 
ex  tributo  , quod  Imperatori  ethnico 
foluebatur,  tum  etiam  quia  no  eR  maior 
ratio  de  Principe  fideli , quam  de  infi- 
deli. Imo  fi Potifcx,  verbi  gratia  Sylue- 

2,  fter 


Chrjfofl. 


Refpojnfio, 


400 


Lib.4^e  Immunitate  Ecclefia(tica. 


4* 

Potifices  fu 
mi  fempcr 
fuerut  exe- 

P‘>. 


Ad  verba 

Pauli. 


TheophiL 


fter  fui(Tet  fubditus  Conftantino  ante 
conuerfionem  eius , etiam  poif  conuer- 
fionem maneret  fubditus,  quia,  vt  fupra 
dixi  , nullus  Rex  infidelis  ipfo  faedo 
amittit  iurifdi&ionem  aliquam  propter 
conuerfionem  ad  fidem.  Denique  quan- 
do Concilia  , & Patres  docent , Ponti- 
ficem non  habere  fuperiorem  in  terris, 
omnem  excludunt , liue  fidelis , fiue  in- 
fidelis fit. 

Dico  ergo, & Petrum, & eius  {decedo 
res  toto  tempore  gentilium  imperatorii 
fuifie  exemptos  ab  eorum  iurifdi&ione 
quoad  priuilegium,  licet  vfumpriuile- 
gij  pro  eo  tempore  habere  non  potue- 
rint, quod  nihil  repugnat  iuri  diuino. 
Sicut  etiam  eo  tempore  habuerunt  digni 
tatem,  & potedatem  fupraomnes  Im- 
peratores a Chrido  datain,  non  expe- 
ctato  temporalium  Principum  conlen- 
fu,  vfum  autem, & exercitium  illius  po- 
teftatis  circa  cofdem  Principes  non  da- 
tim  habuerunt  Petrus, aut  fuccelTores, 
quia  iuxta  eiufilem  Chridi  ordinatione 
ex  voluntaria  fidei  receptione  pende- 
bat. Eadem  ergo  ratio  ed  depraedidto 
priuilegioacceilorio  dignitati, nam  illud 
cotulit  folus  Chridus  Ime  dependetia  a 
cofenfu  Principia,  feu  alioru  hominum, 
vfus  aute  partim  ex  volutate,  partim  ex 
potentia,  & factis  hominum  pendebat. 

Nec  verba  D. Pauli  quantunuis  gene 
ralia  videantur , excludunt  priuilegium 
fpeciale  a Chrido  conceffum,nam  regu- 
la iuris  ed  generale  ius  per  fpeciale  limi- 
tari .etiam  fi  fpeciale  antiquius  fit,qu£  re 
gula  hic  fatis  accomodari  poted.  Prefcr- 
tim  quiaD. Paulus  ibi  folum  explicat  ius 
antiquum, & naturale,  docetq;  obferuan 
dum  efie  a Chridianis,  ac  proinde  tradit, 
( vtTheophylaft.ibi  ait)  Euangeliu  non 
docere  defe<dionc,aut  inobedientiam  er- 
ga magidratus,  fed  moderatione, & obe- 
dientiam.  Hoc  autem  ius  naturale  non 
violatur, fed  materia  eius  ex  parte  muta- 
tur per  priuilegium  exemptionis  a Chri 
do  concedum,quod  ibi  Paulus  non  ex- 
clufit, neque  illius  mentionem  fecit, quia 
necedarium  non  erat.Quanquam  liatte 
tc  verba  Pauli  confiderentur , ex  forma 
illorum  intelligi  poted, Vicarium  Chri- 
di  lub  eis  non  comprehendi,  dicit  enim 
Omnis  anima  potettatibus  fubltmioribus  j ab- 
dita fit , quae  verba  funt  refpe&iua,  & 


A 


B 


C 


D 


comprehendunt  tam  priuatos  homines 
refpectu  eorum , qui  eis  proxime  prae- 
finit, quam  magidratus  inferiorum  ordi 
nuin  refpectu  lublimioru  potefiatum. 
At  vero  comparatione  Vicarij  Chridi 
nulla  ed  in  terris  fublimior  potedas , & 
ideo  in  co  no  habet  locum  fentetiaPauli. 

Ad  Chry  fodomum  vero , quod  atti- 
net ad  praefentem  quaedionem,  fimilitc]; 
refpondemus,  generatim  fuilfie  loqui* 
tum,  neque  lbiexclufiffe  fpeciale  priui- 
legium Petri, neque  tractade  qu$ifione 
an  V icariusChrifti  habeat  in  terris  pote- 
datem lublimiore,  cui  ex  vi  naturalis,  & 
diuim  iuris  parere  teneatur . Quod  vero 
fpecfatad  alia  fpecialia  exempla,  qu$ in- 
ducit de  Apodolis,  facerdotibus,  & mo- 
nachis, intra  ex  profctlo  tractandum  ed, 
an  illorum  exeptio  fit  de  iure  diuino,  vel 
humano.  N unc  folum  dicimus,quidquid 
fit  de  alijs  etiam  Apodolis , de  Petro  vt 
Chridi  V icario  efife  fpecialem  rationem; 
tum  propter  Ipecialem  dignitatem  , tum 
propter  verba  Chridi  illum  fingulariter 
eximentis  a debito  foluedi  tributu.  Qua 
propter  ius  hoc  exemptionis  squale  tuit 
in  Pontificibus  refpectu  ethnicoru  Prin 
cipum , N Chridianoru,quia  priuilegiu, 
vtdixi,  non  fuit  pendens  ex  hdelubdi- 
torujlicet  vfus  fine  illa  elTe  no  potuerit. 

Neq;  obdat  ratio  in  contrariu  faeda, 
quia  licet  Princeps  infidelis  pro  illo  da- 
tu no  fit  directe  fubditus  Petro,nihilomi 
nus,ex  diuino  iure  tenetur  illi  fubdi,ful- 
cipiendo  fide,&  baptifmu,pcr  quevnuf- 
quif  que  fit  de  grege  Chri  di,&  confeque 
ter  fubditus  Petro.  Et  praeterea  etia  ante 
baptifmum  ed  huiufmodi  Princeps  in 
direfte  fubditus  Petro, qui  ius  habet  co- 
gedi  infidelesPrincipes  ne  Euagelij  prf- 
dicationem  in  fuis  terris  impediat , ne  ve 
fubditos  fu  os  ad  fide  negandam,  velnon. 
fufeipienda  cogant, aut  alio  modo  religio 
ni  Cchridianat  infedi  fint.  Hac  ergo  ra- 
tione Potifices  fimpliciter  faedi  fuerut  a 
Chrido immunes  a potedate  Principii 
temporaliujfiue  fidelium,  fiue infidcliQ, 
nam  infidelitas  non  facie  eos  melioris  co 
ditionis,neq;  eorum  auget  iurifdidione; 
quoad  vfum  vero  non  potuerunt  Pon- 
tifices temporibus  infidelium  Principu 
iudicia  illorum  declinare  , ficut  etiain 
non  poterant  fe  vel  dignitatem  fuair.ab 
omni  iniuria  vindicare, quod  mirum  eile 

non 


6. 

d-AChiy 

M 


7». 

Ad  ratione 
incadeob. 

iefiiooefa» 

dam- 


Cap.  6 . Satisfit  obietf* contra  doctrinam pr&ceclenttucap . # o ( 


non  debet, cum  etiam  fiib  fidelibus  Prin 
cipibus  interdum  fimilia  pafsi  lintfid  per 
mittente  Deo,  vel  ad  eoru  probatione 
vel  ad, maiorem  fidei  confirmationem. 

]jx  4u0  laci^‘  etia  foluitur  tertia  obie 
Teitiaobie  &io,qu£  & allege  Anglie,&abalijs  fchif 
inaticis,  «Sdchilmatu  fautoribus faepius 
£hi Iinpera  jncuJcatU l\fu mi t ur q ;ex  faclis  auorunda 
Imperatoru,qui{uperiorem  potefiatein 
Surnos  Pontifices  faepius  exercuerunt, 
vel  illos  eligedo  , feu  in  fede  collocando, 

& cofirmaudojVel  eos  punicdo,&  exau- 
thorando.  Ad  quod  precipue  inducut  fa 
£tu  Othonis. x.(quelmperatorepijfsimu 
fuilTe dicunt j qui  loann.  12. alias  x 3. pro 
pter  prauos  mores  a fede  depofuit.  De 
itclpanfio.  hoc  tamen  argumento  dixi  multa  in  fu- 
periori  lib.cap.vlt.ad  quem  locii  lectore 
remittimus,hic  enim  foiu  illud  comerno 
rauimus,ne  obectione  in  hoc  puncto  fre 
quentS  intactam  relinqueremus. Addere 
veropo[tumus,priorem  obiectionis  par- 
tem ad  praefente  caufam  nullo  modo  per 
tinere.  Quid  enim  Ix  daremus  Imperato 
res  aut  Reges  polle  eflc  Pontificii  electo 
jes,nunquid  propterea  efle  pollent  eoru 
legislatores,aut  iudices : aut  propter  ali- 
quam in  eos  iurifdichonem  luperiore;  ? 
ProfectoCardinalcs  funt  electores  Pon- 
tificum , <5c  nihilominus,  pofiquam  Po- 
tiiicem  elegerunt,  nullam  in  illum  ha- 
CsrfuiFra-  hent  poteftatem,  vel  iurifdnfiione;  imo 
diVomifi-  Pot'usfib  fimC  omnino  fubiecti.  Ratio 
ct  Impera-  vero  eft,  quia  dum  fuffragia  ferunt : ali- 
t.'fi 'urilii  quem  fibi  aequalem  nominant,  vel eli- 
fr.oncali-  gunt,  ille  autem,  qui  rite  electus  eft,  a 
Chrilto  ipfo  ftatim  inueftitur , & fit  fu- 
tut  WrCr  perior  fuis  electoribus , quibus  antea  e- 
rat  squalis,  vel  fortaffe  inferior.  Ac- 
cedit, quod  ipfi  electores  a lede  Apofto 
lica  habent  eligendi  potefiatem  tanqua 
a fuperiore,&  Chrifti  Vicario,  ad  quem  D 
fpeltat  modum  eligendi  fibi  fuccelTore 
prsfcribere  . Idem  ergo  cum  proportio 
ne  dicendum  eft,  de  Imperatore,  etiamli 
vel  ad  eligendu  Pontificem , vel  ad  con- 
firmandi fuo  confcnfu  electionem  eius 
luerit  admiirus,quia  non  propterea fa- 
ftus  eft  fuperior  Pontifice,  fed  manet 
femper  inferior  Pontifice  iaminftituto, 
ficut  etiam  erat  fubdicus  illi  a quo  talem 
prsrogatiuam  accepit, 
g De  altera  vero  obiectionis  parte  in  ci- 
tato loco  oftedi,hiftorias  in  quibus  factu 


A illud, & alia  fimilia  referutur,  & incertas 
eile,ac  varias, feu  inter  fe  dillentientes,& 
non  latis  fideliter  referri.  Nam  ex  eis  no 
foliim  colligi  non  potefi:  Imperatorem 
iure  defpofuifle  aiiquemPontificem,  ve- 
rum etiain  neque  facto  idtentalfe  ex  vi 
propria:  iurifdi«ftionis,iudicij,  ac  lenten- 
tia:, fed  aut  per  apertam  vim,  auttyran- 
mdem, per  quam  aliqui  Principes  Chri- 
ftiani  manus  violentas  in  Pontificem  in- 
iecerunt,  vel  ad  fummum  indultria,  8c 
authoritate  fua procurando,  vt congre- 
garetur aliqua  Synodus, quae  fententiam 
g depolitionis  in  Pontificem,  quidquid  lit 
de  potefirate  talis  Synodi , & an  ex  erro- 
re, vel  malitia  procellerit : Nam  ita  acci- 
diife  in  fallo  Ioan.xij. citato  loco  ofien- 
dimus.Et  fanc  cum  poena  depolitionis  ca 
nonica  fit , in  illa  peculiarem  deformita- 
tem, & repugnantiam  habet,  quod  per 
potefiatem  fecularem  pofsit  imponi. 
Neque  in  eum  errorem  incidere  potefi:, 
nili  qui  de  Pontificia  dignitate  nihil  fu- 
pernaturale,  vel  fpirituale,  fed  tantum 
politicum, feu  ciuile  cogitauerit.  Et  ideo 
fiquis  Imperator  vere  fidelis  temerario 
aufu , <Sc  indifereto  zelo  de  Pontifice  di- 
iuaicando  traclauit,  non  per  fe,vtdi- 
q xi,  fed  per  cogregationem  aliquam, quae 
fpeciem  faltem  poteftatis  fpintualis  ha- 
bere videretur  , deponendum  curauit. 
Quia  vero  illa  depolitio  fumma  efi  in  eo 
genere  fpiritualis  poenae  , & ius  diui- 
num  attingit,  a quo  per  fe,  & immediate 
efi:  Pontificia  dignitas , ideo  ex  part? 
Pontificis  maximam  caufain  requirit, 
qualis  efi  fola  haerefis  ,quae  fundamen- 
tum talis  dignitatis  quodam  modo  tollit; 
ex  parte  vet  o Ecclefiae  requirit  fenten- 
tiam , non  cuiufcumque  Synodi , fed  le- 
gitimae, & vniuerfalis , <3c  nihilominus 
exparte  Dei  neceffe  afi  , vt  ipfemet ta- 
lem dignitatem  auferat,quam  ipfe  per  fe 
contulit. 

Quartam  "obieftionem  fumunt  hx- 
retici  ex  verbix  Chrifii  Matthaei. x 8.  Si 
peccauerit  in  te  fratrer  tuus , corripe  eum , 
& ccetera,  ac  tandem , dic  Ecclefice , &“  fi 
Ecclejiam  non  audient,  fit  tibi  tanqua  etbqi 
cuSy&publicanus.Hanccnim  Chrifii  fen- 
tentiam , & legem  non  minus  erga  Pon 
tificem,  quam  erga  alios  fideles  proce- 
dere cenfent,  quia  etiam  Papa  efi  ho- 
mo, & potefi  coram  ahjs , & cum  eorum 
L1  3 fcan- 


Depoficio 
irotmficis 
per  ciuile^n 
poceiiatu» 
fieri  nequic 


9- 

Q.  parra  ob 
ie£t  i o ex 
Matt.  1 s. 


Solutio. 


Replica. 


IO. 

Solutio. 


Ecclcfla  n u 
Jiam  habet 
vim  coerci 
ua  in  Pond 
fi  cera. 


4-0  2 


Lib'4- . De  Immunitate  Eccleftaflica . 


fcandalo,& iniuiia  delinquere;  ergo  po-  A 
teli  A debet  corripi;vel  fecreto  , vel  co- 
rain  teftibus,<Se  fi  emendari  noluerit, po- 
terit Ecclefiae  denunciari,quam  lino  au- 
dierit , poterit  per  eam  excommunicari, 

Vt  ab  alijs*tanqua  ethnicus, & publicanus 
habeatur ; ergo  fubeft  Pontifex  potefta 
ti  coerciuae  Eccleliae.  Dices,  hinc  ad  Sii— 
muiti  requi.  Pontificem  non  elTe  omni- 
no exemptu  a poteftate  fpirituali,no  ve 
ro  non  elle  exemptum  a poteffate  fecu- 
lari.Sed  cotra,na  exprimo  poteft  inferri 
fecunda, faltem  quantum  ell:  ex  vi  iuris 
diuini , quia  fi  Papa  non  eft  diuino  iure  B 
exemptus  a foro  Ecclefiaftico,  non  ha- 
bet illam  fuprema  dignitatem, in  qua  pr$ 
cipuc  fundabamus  ius  diuinu  de  exeptio 
ne  illius  a feculari  poteffate.  Item  quia 
fi  Pontifex  poteft  per  Ecclefiam  excom 
muni  cari,  eadem  ratione  poterit  grauius 
punire  pro  qualitate  deli&i ; ergo  pote- 
rit etiam  degradari, & brachio  feculari  re 
mitti;  ergo  non  eft  omnino  exeptus  iure 
diuino  a iurifdi&ione  feculari , alias  non 
polfet  per  Ecclefiam  iterum  feculari  po- 
teftati  fubijci. 

Refpondeo  in  primis , haec  pofteriora 
argumenta  efficaciano  elTe,  tum  quia  li-  q 
cet  fingeretur , Pontifice  elTe  fubiecftum 
alicui  tribunaliEcclefiaftico,v.g.Cocilio 
generali, nihilominus  pollet  efte  iure  di- 
uino exemptus  a fecialibus , vel  ex  fpe- 
ciali  priuilegio  Chrifti , vel  quia  femper 
manet  fuper  omnes  Principes  feculares, 
etiam  fi  perimpofsibile  in  ordine  fpiri- 
tualiu  poteftatuCocilio  fubeffet.Tu  etia 
quia  eade  argumeta  fieripoftuntdcEpif- 
copis , & inferioribus  clericis, de  quibus 
poftea  dicemus.Deinde  addo, etiam  fi  ar- 
gumenta illa  admittantur  potius  oftede- 
re  incomoda,  <5c  abfurda  , quae  ex  priori 
antecedete  fequutur,  qua  illud  cofirmet,  p) 
Negamus  ergo  polle  Ecclefia  vim  coer- 
ciua  in  Pontifice  exercere , fiue  per  cen- 
fura.fiue  quocuq;  alio  modo,  nifi  prius  a 
Pontificatu  cadat,  vel  per  voluntaria  re- 
nunciatione  ab  Ecclefiaacceptata,velper 
culpa  h^refis  ab  Ecclefia  iuridice  declara 
ta.Quia  quandiu  perfonailla  verus  Papa 
exiftit,iurifdi<ftione  habet  fupra  tota  Ec 
defiam, etia  fimul  fumpta,ideoq;necefta 
rio  eft  iure  diuino  exemptus  fpirituali- 
ter,ideft,no  fubditus  fublimioripoteftati 
fpirituali  extra  Chnftum,  quia  nulla  ta- 


lis in  mundo  inuenitur,vt  in  fuperiori  li- 
bro fatis  tra&atum  eft. 

V nde  ad  obiecftione  refpondeo,  corre 
dionem  fraternam  habere  polle  loeu  er-  n n' 
ga  Sum  mu  Pontifice.quatenus  eft  chari 
tatis  officium , & intra  illud  fiftitur,  hoc  rtftio  !(g. 
enim  modopotelf  interdu  maior  a mino  p°ntificcn 


ri,  Sc  Praelatus  a fubdito  admoneri,  licut  '“rccrl !l 
Paulus  cu  Petro  fe  gefsit,vt  explicuerut 


Auguft.epift.19.ad  Hironym.& Greg. 
homil.i  8. in  Ezechil.Cellat  aute  corree  — 


Hicronj , 


tionis  progrefifus,quado  ad  viam  coadtio  q ; 
nis  fit  tranfitus.Itaq;  cu  reuerentiacorri  6 
pi , vel  admoneri  poteft  Pontifex, prius 
fo!us,fi  crimen  fit  lecretu,  deinde  coram 
aliquibus , fi  res , & necefsitas  poftulet. 

Quod  verovlterius  [equitur. DicEcclefis 
in  eo  loeu  no  habet,  quia  ibi  nomine  Ec- 
clefie  no  corpus  Ecclehe.fed  Prolati  eius 
intelliguntur  ,nec  enim  poteft  peccator 
toti  corpori  Ecclefiae  denunciari,  fed  pa- 
llori. V nde  necefife  eft,vt  refpediue,  leu 
cu  proportione  accomoda  intelligatur, 
ita  vt  vnufquifq;  peccator  fuo  pallori, ac 
prelato  denudari  debeat:  na  extraneus 
no  poteft  efficaciter  corripere.aut  coge- 
re fibi  no  fubditu.  Quia  ergo  Potifex  fii 
periore  Praelatu  no  habet,  in  eo  loeu  non 
habet  illa  denudatio, fed  potius  quiaipfe 
eft  fupremus  Paftor  totius  Ecclelif, fatis 
Ecdefi^  dicitur  peccatu  ems,cu  ipfi  dici- 
tur.Pollet  aute  refpedu  Potificis  no  ma 
le  intelligi  nomi neEcclefia  cofeftor  eius, 
qui  eu  monere, &fuo  modo  corripere, & 
peculiariter  obligare  in  foro  fuo  poteft. 

Quod  aute  fequitur.  Si  Ecclefia  non  audi- 
erit,fit  tibi  tanqua  ethnicus , & publicanus, 
proprie  no  poteft  in  Pontifice  loeu  habe 
re, quia  excomunicari  no  poteft,  eu  non 
habeat  vim  coerciua  fuper iorem. Neque 
hoc  eft  inconueniens , quia  praeceptum 
illud  affLrmatiuum  eft,  & circa  vnuquc- 
que  obligat  iuxta  capacitatem  eius. 

Cotra  hoc  vero  infurgit  ftatim  quinta 
obiedio, na  fequitur  , Chriftu  non  fatis 
prouidilTe  Ecclefi^  fuae,nec  couenicnter 
illius  regimen  inftituifte.Na  vt  nos  dici- 
mus,dedit  vni  homini  fuprema  in  fua  Ec 
cldia  poteftate, euq,-  conftituitjiSw/wg?- 
tes,& regna, y t euelUt,& defiruat,  &di[-  jerm,  1. 
perdat, &’difsipet,&  adificety&pUntet.Vo 
teft  aute  talis  efte  Papa,  Vt  potellate  fna 
in  deflrudione  vtatur,na libertati  fue  re 
linquitur,  & peceator  efte  poteft;  ergo  fi 


' 


12. 


c.Obredi* 


m 


*?• 

Solutio. 


Nulla  poti. 
turEcdefia 
potfflittco 
trciuaiuPo 
«iScern. 


Olieftio  ia 
Rtjem.fta 
glis  rctpf 
S«tur. 


Ca^.6,  Satisfit  obieff.contra  doctrinam  pracedentiucap.  4.0 


in  Ecclefia  non  eftpoteftas  adcoercedu 
illu,  imperfecte  inftituta  eft,infufficien- 
terque  ell  illi  prouifum.  Quale  enim  eft 
coipus , quod  membrum  putridum  non 
pobit  per  violentiam  aliquam  purgare, 
vel  fi  hoc  non  fufhciat  ablcmdere,  ne  to- 
tum corpus  corrumpat : Ergo  cum  Ec- 
defiafit  vnum  corpus  myfticum,&  Pa- 
pa fit  vnum  membrum  eius , quod  eo 
plus  poteft  illi  nocere,  quo  potentius,& 
principalius  eft:neceflarium  eft  ad  huius 
Eccleliae  conferuationem,vt  in  ea  fit  ali- 
qua poteftas , quas  iure , & facto  valeat 
iniquo  Pontifici  relidere, <5t  illum  coge- 
re,vel  abfeindere  etiam,fi  neceffe  fitjh^c 
autem  poteftas  non  eft  alia,  nifi  poteftas 
Regia, vel  Imperatoria , ergo. 

Refpondeo,  hoc  etia  argumento  vfos 
e(Te,qui  exiflimarunt, Concilium  gene- 
rale elfe  fupra  Pontificem,  polTeq;  illum 
deponere , non  tantum  in  caufa  haeretis, 
fed  etiam  propter  alia  crimina  Ecclefiae 
valde  nociua . Et  quidem,  fi  argumetum 
tantam  efficaciam  haberet , vt  propter 
illud  elfet  in  Ecclefia  admittenda  aliqua 
poteftas  coerciua  Pontificum  abutentiu 
poteftate  fua in  Ecclefiae  perniciem,  po- 
tius ponenda  effet  i lia  poteftas  fpiritua- 
lis,quam  temporalis, & in  generali  Con- 
cilio potius,  quam  in  aliqua  particulari 
perfona.  Et  ita  non  procederet  obiectio, 
negatur  enim  vltima  propofitio  alTump 
ta , nimirum  potellatem  huiufmodi  folu 
Regiam, vel  Imperatoriam  eile  pofife. 
Vera  nihilominus  refponfio  eft, non  efle 
in  Ecclefia  talem  poteftatem  fupra  Po- 
tificem,  neque  fpiritualem,  neque  tem- 
poralem,vt  fatis  in  fuperioribus  probatu 
eft.Obieftio  autem  facta  retorqueri  po- 
teft  contra  Regem  Anglii  multo  maio- 
ri  ratione,  nam  ipfe  vult  ita  elle  caput  in 
imperio  fuo,vt neque  in  fpiritualibus, 
■ neque  in  temporalibus  fuperiorem  ha- 
beat , idemq;  de  quolibet  fupremo  Rege 
affirmare  cogitur,ne  tantam  dignitatem 
pro  fola  fua  libidine  vfurpare  videatur. 
Non  ne  eft  ergo  multo  maius  incommo 
dum  ,vtin  Ecclefia  Chrifti , quae  vnum 
corpus  elfe  debet,  fint  multa  capita  ita 
fuprema,  vt  quodlibet  illorum  fuos  fub- 
ditos  diiudicct , & ipfum  a nemine  iudi- 
cetur , quam  quod  fit  vnum  tantum  hoc 
habens  lingulare  priuilegiu  fub  Spiritus 
Sacti  directione  fpecialiter  coftitutumJ 


A 


B 


G 


D 


Dico  ergo  potius  in  hoc  oftendi  lin- 
gulare Chrifti  prouidentiam  in  fuamEc- 
cleiiam.Nam  regna  terrena  funt  inter  fc 
di  uifa , & non  fubordinata , quia  in  tem- 
poralibus,& ciuilibus  non  habent  vnita- 
tem,&  ideo  ficut  funt  multa  corpora,  ita 
non  eft  incoueniens,quod  habeant  mul- 
ta capita  fuprema,  & licet  in  vnoquoque 
regno  polsint  fequi  incommoda  ex  eo, 
quod  Ilex  fupremus  a nemine  ludicari 
in  temporalibus, vel  puniri  pofsit,illa  in- 
commoda vel  tolerantur  propter  maio- 
ra commoda  (quod  in  humana  prouide- 
tia  faepe  fieri  necefTarmm  eft,&  ad  recti- 
tudinem prudentiae  pertinet)  vel  vna- 
qu aeque  refpnblica  habet  fuas  leges,  <Sc 
modos  iuftos , quibus  his  incomodjs  oc- 
currat. At  vero  refpectu  Ecclefia  Chri- 
fti non  erat  conueniens,vt  intra  illam  ef- 
fent  plura  capita  fimpliciter  fuprema, 
neque  plures  Reges  ita  fupremi  in  tem- 
poralibus, vt  nulli  fuperiori  capiti  fub- 
ordinarentur,  faltem  in  ordine  ad  fpiri- 
tualem finem  ,ideocp  optima  inftitutio 
poftulabat  vnum  fupremum  caput . Et 
ad  maiorem  vnitatem,  & facilius,  ac  fua- 
uius  regimen  oportuit  illud  eile  vnicam 
perfonam , & ad  tollenda  fcnifmata  fuit 
etiam  conueniens,  vtfub  nulla  ratione 
fuis  fubditis  fubijceretur.  Ex  quo  tande 
necelEarium  fuit , vt  vnum  illud  caput  a 
folo  Deo  punirijVel  deponi  per  coactio- 
nem,  & poteftatem  fifperiorem  pofsit. 

Quod  fi  hinc  contingat  fequi  aliquos 
defectus, vel  incomoda , mirurn  non  eft, 
quia  quanquam  h^c  fit  diuina  inftitutio, 
verfatur  circa  homines,&  per  ipfos  exe  r 
cetur , & ideo  necefifario  aliquid  de  pro- 
uidentia  humana  participat, quae  non  sc  - 
per  omnia  incommoda  euitat , fed  pau- 
ciora eligit.  Vnde  illa  imperfectio  non 
poteft  attribui  Chrifto,  fed  homini, nam 
Chriftus , quantum  in  fe  eft,  fufficientia 
media  prouidit  ad  haec  incommoda  vi- 
tanda.Et  maiora  quidem,qu£que  fidem, 
vel  fanftitatem  Ecclefiae  maculare  pof- 
fent, omnino  przuenit , & abftulit,  dan- 
do Vicario  fuo  certam,  & infallibilem 
directionem  in  definiendis  rebu#ad  fi- 
dem , vel  mores  Ecclefiae  pertinentibus. 
Item  quia  haerefis  ferpit , vt  cancer , & 
tollit  Ecclefiae  fundamentum  , etiam  ius 
ftatuit , virtute  cuius  a dignitate  caderet 
Papa, fi  elfet  haereticus, dando  etiam  Ec- 
Ll  4 clefiae 


^0 


Liber  De  Immunitate  Ecciefiaffica. 


1 6. 

Varij  modi 
yroteCHo- 
nis  Pontifi- 
cum a Chri 
fto  prouifi. 


Vide  Caie- 
tanii  in  O- 
pulc-de  Po* 
teft.  Pap^j 
cap. 57. 


T7‘ 


Potifici  bel 
lum  iniuftu 
inferenti  re 
fifti  poteft. 


B 


clefiae  facultatem,  vt  de  tali  crimine  cog-  A 
nofceret , & fententiam  declarantem  il- 
lud , & diuinam  depofitionem  inde  fub- 
fequutam  proferre  pofsit.  At  vero  in  re- 
liquis, quae  ad  mores  pertinent, non  per- 
tinebat ad  fuauem , Sc  fapientem  proui- 
dentiam  ChriRi,  aut  Pontifices  omnes 
libertate  morali  priuare , aut  eos  in  gra- 
tia confirmare , & ideo  in  eis  etiam  pec- 
cata permifit.  Noluit  tamen,  vt  per  ho- 
mines coerceri, aut  puniri  pollent, ne  de- 
bitus ordo  prouidentiar,&  regiminis  in- 
uerteretur,&  maiora  mala,  ac  perturba- 
tiones fequerentur. 

Et  nihilominus  varia  remedia  proui- 
dit, quibus  hoc  malum, vel  impediretur, 
vel  ei  quoad  fieri  polTet , fubueniretur. 
Primum,  ac  praecipuum  eft  internum 
auxilium  Spiritus  Sancti,  quod  longe 
maius,  & fpecialius  Pontifici  paratum 
effe  credimus, fimul cum  Angelica cu- 
■ftodia  lingulari, & excellentiori.  Secun- 
dum cfi  oratio  tum  vniuerfalis  Ecdefig, 
tum  Ungulorum  fidelium , qu<v  pro  ipfo 
capite  femper  effe  debet  maior,  &fre- 
qucntior,&tunc  oportet  elfe  feruentio- 
rem , quando  contigerit  caput  languere. 
Tertium,  & optimum  medium  eft  fe- 
creta  admonitio,  vel  fi  peccata  fcandalo- 
fa  fuerint , etiam  publica , feruata  debita 
reuerentia,  & humilitate,  & fi  nccefsitas 
id  pofiulet,  interdum  fieri  poteft  haec  ad 
monitio  per  Reges, «ScPrincipes  tempo- 
rales , quorum  authoritas  apud  Pontifi- 
cem multum  valere  'poteft , & debet,  fi 
praedictam  modeftiam,&  animi  fubmif- 
fionemconiunftam  habeat. 

Quartum  remedium  non  quidem  ini 
quum,  fed  magis  humanum , & pericu- 
lofum,ideoque  non  fine  extrema  necef- 
fitate  adhibendum,  eR  iufta  defenfio,  na 
fi  Pontifex  manifeftam  violentiam,  & 
iniuRam  vim  inferat, ei  refifti  poteft  per 
modum  defenfionis , intra  terminos  in- 
culpate tutelej  quia  vim  vi  repellere  na- 
turale remedium  elt , & nemini  denega- 
tur,<Sc  non  requirit  potefiatem  fuperio- 
rem  , vel  iurifdictionemin  eo,  qui  fe  de- 
fendit , fed  folum  ius,  & vires  ad  fe  tuen- 
dum. Nam  fi  in  alterum  malum  inferat, 
non  illum  punit , fed  illo  medio  propriu 
malum  iuRe  euitat.  Quocirca  fi  Ponti- 
fex corporalem  vim  inferat  per  aggref- 
fionem , vel  iniuftum  bellum,  ei  poterit 


D 


per  fimilem  actionem  refifti  ad  defen- 
lionem,non  ad  otienlionem.Si  aute  vio- 
letiaeilet  fpiritualis,praecipiedo  iniqua, 
vel  facra  prophanado,aut  defiruendo;  ei 
proportionato  modo  relfili  poterit, pro- 
curando, ne  talia  exeeutioni  mandetur. 

Haec  tamen  rara  funt,  <Sc,  vt  haec  licentia 
fumatur,eire  debent  euidentifsima.  De- 
nique ( quod  valde  notandum  eR)  hoc 
modo  per  mille,  & lexcentos  annos  Ec- 
clefia  gubernata  eR,recoo-noicedo  in  Po 
tifice  hanc  poteRatcm , N exemptione, 
&hunc  honorem,ocreuerentiam  illi  de- 
ferendo, ex  tolerando  iniquos,  qui  com- 
paratione fandorum , & bonorum  pau- 
ci fuerunt, neque  in  hac  tolerantia  tot 
incommoda  paiTa  eR  Eccleha , quot  in 
temporibus  fchifmatum,& rebellionum 
PoteRatum  temporalium  aduerfus  Po- 
tifices  fuftinuit:  ergo  gratis,  & fine  fun- 
damento fingunt  haeretici  impertedio- 
nem,  vel  defectum  in  hac  inRitutione, 
quam  potius  Deo  dignam  efie , ipfa  ex- 
perientia prster  alia, quae  adduximus, 
oRendit. 

C A P V T vir. 

Sexta  obietfioni  fatis ft , & trabi atur  qu<e- 
ftio , an  Papa  pofsit  fe  humano  ludicio 
fubmttere . 

VLtima  fupereR  obiedio,quia  Po  j. 

tifex  Romanus  faltem  voluntate  Sexca obie- 
propria  potcR  renunciare  huic  ^10, 
priuilegio,non  tantum  renunciandoPa- 
patui(quod  clarum  eR)  fed  etiam  digni- 
tate retenta , ergo  fignurn  eR , non  elfe 
hanc  exemptionem  de  iure  diuino,  neqj 
cx  natura  rei  elfe  neceflario  cum  digni- 
tate coniundam, nam  fi  talis  efiet  nec  im 
mutari , nec  feparari  pofiet  per  humana 
voluntatem.  Antecedens  probatur  ex 
vfu,nam  id  fecit  Leo.  I IIT.  iudicio  Mi-  />o,  4. 
chaelis  Imperatoris , &;  Legatorum  eius  Cap.  Mas 
fe  fubijciendo,  vt  refertur  in  cap.  Nes  fi  fiin  compt 
incompetenter. z. <^.7. Symmachus  Re-  teter. r.  fi- 
gis temporalis  iudicio  fe  fubmifit , vt  fu-  7. 
mitur  ex  Concilio.  3.  Romano  fubco-  Symnuch. 
dem , <Sc  Gregorius  Papa  in  cap.  St  quis.  Coc.Rom. 
42.  2. q.7.  fic  ait, referente  Gratiano:  Si  3. 
(juisfupcr  his  nos  arguere  'voluerit,  & extra  Greg.PP- 
authoritarem  nos  facere  contenderit , veniat  C.  SsqtM- 
ad  Sedem  Apoflolkam,eyc.Vt  ibi  ante  con- 


Crtp'7'2s4nCPo77tifexpofiit  fehumar,o  indicio  fubijcerc^^oj 


fefsionem  SantfiPetrimecum  tujle  decertet , 
quatenus  imbi  vnus  ex  nobis  [ementum  ac- 
cipiat Juam,  vbi  f e committit  alterius  iu- 
Sixtus-S’  dicio. £t $ixtus.III.incap.A/rf«d<if?j.2. 
Cap.J^tf  q.>.  dicit,  cum  iniude  criminaretur, co- 
ram  Valentiniano  Augufto,  & Synodo 
J.  fepurgatle,&  addit : Sed  non  alijs,qm  no- 
luerint ,aut  Jfonte  hoc  non  elegerim,  pacien- 
do formam,  exemplum^dans.  ldetnq;  re- 
fertur de  Leone  III. 111  cap.  Auditum, c a- 
demcaufa,&quaedione..L)e  Marcellino 
\iJtquede  et*am  conftat,  fc  cuiufdain  Synodi  iudi- 
ti-iacio  cio  fubmififlc.  Denique  in  {'aeramento 
Itoms.j.ci  confefsionisPontifex  fe  fubmittitiurif- 
unturin  de  dictioni  priuati  confetToris;  cur  ergo  no 


C di  au 
lilii,  ead. 


- B 


l,elJ  uied  poterit  fe  etiam  fubmittere  in  caufaciui 
pr!joo,ot  r t ^ A . . . , 


Frwcor, 

Irn.t). 

D,Tk 


AUm. 

Lietiw, 


huiumAe-  lijVel  temporali  ? Aliqui  etiam  inducunt 
milium lib.  Chrilli  exemplum,  qui  fe  potellati  He- 
j.Jc Geftis  i-odisfuppofuit, dando  illi  veram  pote- 
ftatem  fupra  fe , vt  odendunt  eius  verba 
apud  Ioannem  cap,  x 9 . Non  haberes  pote - 
ttatem  in  me  yllam,nifi  tibi  datum  cjjet  de- 
fuper.  Quo  exemplo  vtitur  D.Thomas 
2.z.q.67.ar.i.ad  2.  vt  probet,  potle  fu- 
periorem  fubijci  iudicio  inferioris , vbi 
etiam  fimpliciter  ait, Leonem  Papii  fub- 
iecilfe  feiudicio  Imperatoris. 

1.  Hocpunftum  late  tractatur  a Theo- 
h.Thm.  logis mq.d.i  8.&i9.fcilicet,D.Thoma, 
Ptlntbt/1,  Paludan.Bonauent.  Richardo,Alberto, 
Eminent.  Scalijs,  &aCaietano  dicta  q.  67-ar.i.  <3c 
Miti,  a Canonidis  in  cap.  Ecclefia  Santtx  Ma- 
ria, de  Conditut.  vbi  late  Panorm.  n.7. 
&Felin.2.&Baldus  in  1 .Efl  receptum.C. 
de  Iurifdict.  omni.iud.  Breuiter  tamen, 
quod  ad  rem  praefentem  fpeclat , dicen- 
Edl  dum  in  primis  tll , Papam  non  poffe  ita 

Pnma con-  fe  fabijeere  Imperatori , vt  illius  tempo- 
Pontifoc  i ciuili  ivxrirdictioni  fubiectusve- 

rifiitiioni  maneat , & ab  illo  cogi , vel  obligari 
«aiponlife  pofsit  ratione  talis  iurifdictionis.  In  hoc 
istycerene  conueniunt  authores  allegati,  & proba- 
tur,quia  Imperator  no  habet  iurifdictio- 
nem  ciuilem  fupra  Pontifice, illam  enim 
ei  abflulit  Chrifius , eximendo  Pontifi- 
cem.Nec  etiam  Pontifex  poted  illam  ei 
tribuere, quia  Pontifex, vt  Pontifex  eft 
(ita  enim  nunc  de  illo  loquimur)  non  ha 
bet  temporalem  iurifdiftionem  direfta 
etiam  fupra  alios,  nedum  fupra  feipfum; 
ergo  nec  poteft  illam  dare  Imperatori 
fupra  fe, quia  in  hoc  genere  no  dat, quod 
non  habet ; ergo  non  poteft  fe  fubmit- 
tere iurifdictioni  feculari  Imperatoris , 


Ftlms. 


Probatur. 


Probatur  confequentia,  quia  non  poiLet 
fe  fubmittere , nili  dando  illi  talem  mrif- 
dictionem,  quia  ipfe  larn  illam  n5  habet; 
ergo  licet  Pontifex  velit  iudicariabip- 
fo,fi  non  det  illi  iurifdi&ionem,  non  fub 
mittetur  iurifdictioni  illius,  neque  Im- 
perator poterit  Pontificem  iudicareta- 
quam  habens  iurifdithonem  in  ipfum. 

Loquor  autem  de  iurildictione  tempo- 
rali , quia  fola  fubiedio  refpettu  tempo- 
ralis lurildnitionis,  efi  comraria exemp- 
tioni, de  qua  nunc  tractamus.  Poteflque 
hoc  conlirmari  ex  alio  principio,  quod 
nemo  potefl  renunciare  priuilegioin  ta 
uorem  communitatis,  & dignitatis  con- 
celTo, talis  autem  efl  exemptio  Papa?, no 
enim  intuitu  perfonae  , fed  in  honorem 
ipfius  Chrifti  data  efbde  quo  argumen- 
to plura  inferius.  Et  hoc  etia  probat  ob-  Solutio  ad 
iectio  facta,  quae  per  hoc  foluitur,  nega-  fextair.  obie 
mus  enim,  polle  Pontificem  renuntiare  «ionem. 
fui1  exeptioni,  fe  alteri  praefertim  laico 
fubijciendo;  quia  tali  iurifdudioni  non  p -cjfcx.  ex- 
poteff  Pontifex  fubijci, vt  dixi,  quia  110  pCjotlifua» 
poteff  illam  dare  non  habenti . Nec  po-  renuociare 
teli  facere  , vt  iurifdiclio  temporalium  non  poteft. 
Regum,  fupra  quam  Chridus  V icarium 
fuum  condituit,  fupra  illum  extenda- 
^ tur.  Ita  ergo  fufficienter  obiectiom  fa- 
tisfit. 

Quia  vero, quae  in  illa  adducuntur,  3* 
probant,  polTe  Pontificem  aliquo  modo  Secunda  co 
vo lutarie  fe  fubmittere  alterius  judicio,  cluhJ* 
declarare  oportet, quomodo  id  intellige-  pootifex  n5 
dumfit.  Dico  ergo  vlterius,  non  polle  p0reft  fplrj 
Pontificem  fe  fubmittere  in  foroexte-  tuali  poce- 
riori  iurifdictioni  Ecclefialticar , feu  fpi-  u 0 
rituali  alteri  commillae  quoad  vim  coa-  vimcr>ercl' 
£huam  eius,fiue  dircttein  caulis  {piri-  rautcre. 
tualibus,  fiue  indirefte  in  temporalibus, 
tam  omnibus, quam  fingulis,vel  vna,aut 
j)  altera  caufa.  Ita  fentiut  plures  ex  autho- 
ribus  citatis,  & optime  Bellarminus  lib. 
2.deCocilijscap.i8.  & Turrecrem.lib.  Murrea  ' 
2.  Sum.  cap.  104.  & iof.  & idem  fenfit  (pajeL 
Caietan.tra<d.2.de Poted.Pape.Etpro-  Proba’tura( 
batur  aperte,  quia  nulla  iurifdiclio  Ec-' ferno. 
clelladica  ede  poted  in  aliquo  extraPo- 
tificem  , quae  non  pendeat , & manet  ab 
ipfo  Pontifice  ; ergo  nunquam  poted 
Pontifex  illi  fubdi  quoad  vim  coaftiua. 
Antecedens  fupponimus,nam  licet  non 
fit  certum  omnemiurifdiidionem  Epif- 
copalem,  manare  a Pontifice , ed  tamen 

proba- 


j 


/j  o 6 Lib'4 De  Immunitate  EcclefiafHcn. 


probabilius.  Et  preterea  certum  eft, om- 
nem iiuiufmodi  iurifdiftionem  pendere 
a Pontifice,  pofteque  ab  illo  & ampliari, 
&reftringi  quoad  caufas,perfonas,  <5clo 
ca;  quod  nobis  nunc  latis  eft.  Imo  licet 
lingeremus , datam  elTe  alicui  iurc  diui- 
no  aliquam  iurifdictionem  Ecclehaftica 
independentem  a Pontifice,  id  eflr,  quae 
ab  illo  tolli,aut  limitari  non  pollet,  nihi- 
lominus illa  non  pollet  fufficere  adiu- 
dicandum  Pontificem, quia,  vt  fupponi- 
mus,ipfe  i ure  diuino  exemptus  eft  ab 
omni  humano  fuperiore;  illa  ergo  iurif- 
dictio  licet  e flet  iure  diuino  data  non  ef- 
fet  fupraPontificem,neque  fupra  totam 
£cclefiam,quia  haeefoli  Petro  commifla 
eft , fedad  fummum  elTet  in  hoc,  vel  in 
illo  Epifcopatu,  & in  aliquo  inferiori 
gradu.Igitur  cogitari  non  poteft , Pon- 
tificem mdicari  ab  aliquo  per  poteftate 
fpiritualem , nifi  per  poteftatem  manam» 
tem  ab  ipfo. 

■ Hinc  ergo  euidenter  concluditur, hac 

Pontifex  n6  iurifdictionem  non  pofte  elTe  propriam 
habec  pote-  & coaftiuam. Probatur  primojquia  Po- 
itatem  eoa-  tifex  non  accepit  talem  poteftatem  fu- 
^iuarn  *ui  pra  fe  ipfum,nemo  enim  habet  vim  coa- 
P 1US’  <ftiuam  in  fe  , quia  licet  fe  punire  pofsit, 
volens  id  facit , <3c  fic  non  cogitur , ergo 
nec  poteft  alteri  talem  poteftatem  com- 
municare. Secundo, quia  Pontificis  cau- 
dae diuino  iudicio  funt  referuatae  ,vt  di- 
cunt Canones , qui  maxime  loquuntur 
in  ordine  ad  forum  externum, & coafti- 
uum,  ergo  non  poteft  Pontifex  illas  cau 
fas  alteri  committere  quantum  ad  idem 
genus  iudicij  coaftiui , quia  non  poteft 
inferior  dare  iurifdictionem  incalibus, 
feu  caufis  referuatis  fuperiori.  Tertio, 
quia  non  poteft  Papa  ita  committere  ali- 
quam caufam  inferiori, quin  ipfe  maneat 
femper  fuperiorin  illa  caufa,  &confe- 
quenter  pofsit , vel  reuocarc  iurifdiftio- 
nem,fi  velit,vel  de  fententia  ab  inferiori 
data  diiudicare,quia  hoc  totum  intrinfe- 
cum  eft  dignitati  Pontificiae , ideoqj  ita 
ineft  Pontifici  ex  vi  iurisdiuini,vt  nun- 
quam pofsit  illud  a fe  abdicare , nifi  toti 
Pontificatui  venundando. Ergo  licet  fin 
gatur  Pontiiex  committere  alteri  iurif- 
diflionem  in  feipfumfilla  no  poteft  efte 
vere  coaftiua,quia  tam  in  duratione,qua 
in  exeeutione  pendet  a voluntate  Pon- 
tificis 3 quod  autem  ita  voluntarium  eft. 


A non  poteft  efte  coactum  . Quae  ratio  i- 
que  procedit  in  omnibus,  &in  fingulis 
caulis;  nam  in  nulla  poteft  Pontifex  a fe 
abdicare  fupremam  iurifdictionem,  qua 
habet. 

Confirmatur  hoc, quia  Pontifex  in 
nullo  cafu , etiam  fi  alicui  fe  fubderc  ve- 
lit,poteft  per  cenfuram  compelli,  vt  eft 
communis  confenfus  Theologorum  in 
4.dift.iS.&  19.&  in  tractatu  de  Cenfu- 
ris  latius  diximus.  Ratio  autem  non  eft 
alia, nifi  quia  femper  manet  fuperior  i Ilo, 
cui  iurifdidionein  comittit , & ideo  nec 
g contumax  efte  poteft  rcfpeftu  hominis, 
neque  ligari  cenfura,aut  alia  violenta  poe 
na  affici,  aut  deponi.  Nam  licet  in  cafu 
haerefis  pofsit  deponi , tunc  re  vera  non  cafu  hs- 
deponitur  ab  homine,  fed  ab  ipfo  Deo, 
praemitia  legitimi  Concilij  declaratione,  cis  fici  tota 
vt  dixi,  & ita  ibi  non  intercedit  volun- 
tariafubiecftio,  neque  etiam  inuolunta- 
ria  coaftio  perfonae  Pontificis , quandiu 
Pontifex  eft, fed  fblum  cognitio, & exa- 
minatio caufae,quam  ipfe  in  eo  cafu  iutte 
impedire  non  poteft , quia  eft  concefta  a 
Deo  tanqua  iufta  & neceflaria  defenlio. 

Concludo  igitur  vltimo,quod  attinet  v)d^' 
ad  externum  mdicium  humanum  fblu  Jjulj ^ 
^ pofte  Pontificem  fe  fubmittere  indicio  Pontifex  fi 
alterius,tanquam  arbitro , non  tanquam lum 
proprio  iudicifiurifdictione  vtentiinip  *rl^uro  P°* 
fam  perfonam  Pontificis.  Ita  explicuit  ^ye!''rlic 
fuam  fententiam  D.Thomas  in  ditfta  fo-  j jm!t 

lutione  ad  2.  <Sc  fequuntur  alij  allegati. 

Et  fequitur  a fufficienti  partium  enume 
ratione  , nam  Pontifex  poteft  fe  aliquo 
modo  fubmittere  iudicio  aliorum, etiam 
in  caufis  perfonalibus , de  quibus  praeci- 
pue tracftamus,vt  probant  ea, quae  in  ob- 
leftione  adduximus,fed  non  poteft  fub- 
ijci  propriae  iurifditftioni  alicuius , vt  of- 
£)  tendimus;  ergo  faltem  poteft  fe  fubmit- 
tere iudicio  alterius  vt  arbitri , quia  non 
eft  alius  modus  fubiectionis  voluntariae. 

Dico  aute  yoluntarice^  quia  licet  per  vim, 

& tyrannidem,  aut  vfurpataiurifdiftio- 
nem  pofsit  Pontifex  ab  aliquo  iudicari, 

& ipfe  Pontifex  pofsit  etiam  id  permit- 
tere, vel  etiam  eligere  ad  vitadum  maius 
malum,  vt  fortafte  fecit  Paulus,  quando 
appellauit  Caefare:  nihilominus  illa  fub- 
mifsio  fimpliciter  eft  inuoluntaria,& ju- 
dicium de  fe  violentum  eft,  & iniquum, 
in  fubie&ione  autem  voluntaria , de  qua 

trafta- 


Cap./.  /in  Tontifcx  pofsit  fe  humano  iudicio  fubijcer 


7- 

Otiolo. 


tams. 


Solacio. 


tradamus , iudicium  de  fe  fieri  potefl  fi-  \ 
nevi,  veliniuriaaiiqua.  Ratio  autem  efl 
iam  tada,quia  tunc  non  fertur  fententia 
iuridicainiunfdidione,feu  fuperiorita- 
te  fundata,fed  fertur  lententia  arbitraria 
fundata  in  tado , ieu  couentione  aliqua. 

Et  ita  in  illo  adu  non  fe  gerit  Ponti  rex 
vt  Pontifex  , committendo  lurifdidio- 
nem  fuam , fed  vt  homo , qui  voluntarie 
vult  facere,  quod  quilibet  priuatuspof- 
fet  praedare. 

Dices , podquam  Pontifex  fe  fubie- 
cit  alicuius  iudicio,  tenetur  in  confcien- 
tia,  & interdum  ex  iuffitia  parere  fente-  g 
tiae  latae,fi  iulf  a litj  ergo  procedit  ex  po- 
teftatefuperiori,  &ex  vicoadiua,  quia 
omnis  necefiitas  quaedam  coadio  efl . 

Ad  hoc  Caietanusloco  citato  concedit, 
ibi  intercedere  aliquam  potelfatem  fu- 
periorem  faltem  fecundum  quid , & eo- 
dem modo  dicit  feruari  ibi  vim  coadi- 
uam , ac  denique  indicat,  illam  fententia 
ferri  in  virtute  iurifdidionis  a Pontifice 
commillae . Sed  hocvltimum  , vt  dixi, 
admittendum  non  efl,in  reliquis  vero 
poted  efle  aequiuocatio  in  verbis,  quae 
cauenda  elf.Et  ideo  refpondeo  breuiter, 
in  fententia  arbitraria  non  requiri  pote- 
ffatem  fuperioris , fed  purum  iudicium  ^ 
b.Tlm,  arbitri : nec  effe  neceffariam  vim  coadi- 
'uam,&  ideo  dixit  D.Thomas  ibidem 
folere  in  arbitrijs  adhiberi  poenam , quia 
in  iudice  non  efl  coadio.  Quod  adeo  ve- 
rum elf,  vt  neque  ad  ipfam  poenam  pof- 
fit  cogere . Vnde  quanuis  Papa , cum  fe 
fubmittit  alicuius  iudicio,pofsit  promit- 
tere fub  aliqua  poena  flare  fententia?,  no 
poterit  ad  illam  poenam  cogi,licet  in  co- 
fcientia  pofsit  interdii  ad  illam  obligari. 
gt  Ad  argumentum  ergo  nego  confe- 
Pontifexno  4uentiam , quia  necefsitas  obligationis 
inconfcientia  non  oritur  cx  vi  coadiua, 
abarbi  fedex  dirediua , quae  potefl  admitti  in 
tali  fententia.  Aduerto  tamen , hoc  effe 
a'  intelligendum  de  virtute  oflenfiua  po- 
tius, quam  effediua , quia  talis  fententia 
refpedu  Pontificis  non  habet  vim  prae- 
cepti , quod  pofsit  Pontificem  in  con- 
fcientia  obligare, quam  vocamus  vim  di- 
recliuam  eflfediue , fed  habet  vim  pur® 
fententia?  declaratiuae  offendentis  debi- 
tum iuflitiae,  quod  exiniuria,  vel  pado, 
vel  alio  fimili  titulo  potefl  cadere  in  Po- 
tificem  ex  vi  legis  naturalis,  & ita  efl  res' 


D 


'0. 407 


perfpicua . Et  ob  eandc  caufam  non  exi- 
lluno  neceffariam  diflindionem  Caie- 
tani  dicentis , Papam  potle  fe  fubijcere 
iudicio  aliorum  in  quibufdam  caulis,  <Sc 
non  alijSjVerius  enim,  & facilius  dicitur, 
in  omnibus  fe  pohe  iubmittere  quoad 
vim  dnediuam  modo  explicato,in  nul- 
lis autem  quoad  coactiuam. 

Ad  obiedionem  ergo  principalem  g. 
refpondetur,in  praedido  modo  fubie-  Solutio  ob- 
dionis  voluntaria  nullam  interuenire  idl i°nis.  in 
'renuciationem  priuilegij  exemptionis, 
vt  conflat.  Ad  primum  autem  exemplii  ^ 

Leonis  III.  refpondetur,non  excefsiile 
predidum  modum  arbitrariae  fcntentie, 
vt  ex  textu,  <Sc  ex  hillorijs  coflat.  idem 
dicendum  efl  de  Symmacho , in  quo  ta- 
men fado  eil  conhderandu,  cum  I heo- 
doricus  abuti  vellet  modelliaPontificis, 

& per  modum  fuperioris  iudicare,  cla- 
matfie  Concilium,  Pontificem  a nemine 
iudicari  polle,  vtique  illo  modo,ipfo  etia 
confentiente.  Sicut  etiam  in  alio  Conci- 
lio de  Marcellino  conclamatum  fuerat. 

Et  fimiliter  aliafada  Sixti,  & Leonis.  3. 
clariora  funt , quia  in  eis  Pontifices  non 
fe  fubmiferunt  aliorum  iudicio,  fed  folii 
ad  tollendum  fortaffe  fcandalum  , fe  vo- 
luntarie purgare  voluerunt , vtique  vel 
publico  iuramento,  vel  alijs  probationi- 
bus, & rationibus  innocentiam  fuam 
offendendo. 

V erba  autem  Gregorij , quae  a Gra- 
tiano in  dido  capite  Siquis , referuntur, 
funtqj  Gregorij  IUI.  in  Epifl.  vnic.ad 
Epifcopos  Europae,  quae  in  fine  fecundi 
tomi  Epiflolarum  Decretaliu  refertur, 
nihil  ad  praefentem  caufam  faciuntjpro- 
prius  tamen  illorum  fenfus  fatis  intelligi 
non  potefl, nifi  & finis  epif!olae,&  pra:- 
cedentia  verba  confiderentur . Scripfit 
enim  Pontifex  illam  epiflolamin  defe- 
fionem  Aldrici  Epifcopi , qui  accufatus 
forte  ab  aliquibus , ad  Sedem  Apodoli- 
cam  confugerat,eiusq;  auxilium  implo- 
rauerat.Et  hac  occafione  decernit  ibi  Po 
tifex , Apoflolicae  Sedis  priq$legiu  effe, 
vt  omnibus  liceat  ad  illam  appellare,  & 
vt  nihil  prius  de  eo,  ejui  ad  finum  fdntfce  Ro- 
matuz  confugit  Ecclefue,  eius^  implorat  au- 
xilium, decernatur, quam  ab  eiufdem  Ecck- 
fus  fuerit  pr receptum  authoritate . Poflqua 
autem  haec  verifsima  principia  grauiter 
fundauit , fubiungit : Super  quibus  fi  quis 

noS 


10, 


4o S Lib.^SDe  Immunitate  Ecclefiaftica . 


nos  arguere  voluerit, aut  extra  authoritatem 
nos  facere  contendent, veniat  ad  Sede  Apo- 
fiolicam,!k  caetera,qu£  fupra  retulimus. 
Vndeconftatjipfum  non  tradlare  de  ali- 
qua propria  caufa , vel  iudicio  perfonae 
fuae,fed  de  dogmatibus  fidei, & de  autho 
ritate  Sedis  Apoftolicae,  ad  cuius  iudiciu, 
non  ad  aliud  humanum  prouocat,  vt  pa- 
tet,cum  dicit:  Veniat  ad  Sedem  lApoJloli- 
cam,quo  omniaEccleflaflica  negotiande  qui- 
bus quieflio  habetur, confluere  iujflaflunt.  Ad 
demonftrandam  autem  confidentiam  de  * 
virtute  doftrin^  addidit  idem  Pontifex, 
vt  ibi  ante  confefsionem  Saniii  Petri  mecu 
iufle  decertet,  vtique  non  in  forenfi  iudi- 
cio,fed  in  veritate  inquirenda, neque  te- 
ftibus  faftum  aliquod  comprobantibus, 
fed  Pontificum,  Conciliorum , & con- 
IcaleghGra  fuetudinis  authoritate.  Et  cocludit,  qua - 
tian«ac  in  o-  tenus  inibi  vnus  ex  nobis  flententiamfluflci- 


B 


riginalitlo- 


mano  ha^*  piatJliam>  ^ cfi:,  vt  ille  vincat , qui  fuam 


becur  mihi,  fententiam  melius  probauerit.  No  tame 
ied  prius  vi  dubitans, fed,  vtdixi,  certus  de  fua  veri- 
decurmeh-  tate  ita  loquitur. 
us‘  Ad  exemplum  de  foro  confefsionis 

Cup1  ponr;.  refpondemus , elTe  in  multis  difsimilem 
fex  judicio*  rationem. Primo  quia  Pontifex  non  eft 
Confefioris  vlloiure  exemptus  a iudicio  facramen- 
& r>0o  alte-  talis  confefsionis,  cum  fit  homo,  & pec- 
rms  lefub-  Cator,5c  obligetur  eodem  praecepto  poe- 
nitenti^.vel  confefsionis. Secund6,quia 
illud  iudicium  efb  altius, «Scdiuinius  quo- 
cuqne  iudicio  externo,  vnde  in  illo  prin 
cipalis  iudex  eft:  folus  Deus,&  confelfor 
folum  efi:  inflrumentum  Dei,  eiusqj  vi- 
cem immediate  gerit.  Tertio  dicunt  ali- 
qui confeiTorem  in  illo  foro  habere  iu- 
rifdiclionem  immediate  a Deo,Pontifi- 
cem  autem  folum  applicare  materiam, 
feu  eligere  confeiTorem , quod  efi:  pro- 
Pooiificem  habile, praecipue  in  illo  cafu  fpeciali.Mi- 
fuo  confef-  hi  autem  probabilius  eft, Papam  dare  iu- 
fri  mrifdi-  rifdnftionem  confeiTori  fupra  fe  ipfum 

boere  mrorl  vt  Peccatorem  > hoc  e(Te  illam  iu- 
babilius!  rifdictionem  difsimilem,  quod  non  eft 
omnino  coa&iua,  fed  medicinalis,  cuius 
fignum  e^,quia  confeiTor  non  poteft 
poenitentem  omnino  cogere  ad  poenam 
fatisfa£loriam,fed  oportet  ab  illo  volun- 
tarie acceptari . Item  eft  alia  difsimilitu- 
do,quia  iurirdiftio  illius  fori, licet  quate- 
nus immediate  datur  ab  homine , ab  illo 
pendeat  in  conferuari,  quia  ab  eodem 
reuocari  poteft,nihilominusin  fe  eftal- 


D 


tior,  & diuinior , quia  etiam  de  occultif- 
fimis,& que  in  corde  latebant, iudicat,& 
de  omnibus  vltimam  fentetiam  profert, 
a qua  neque  adPontihcem,nequead  vl- 
lum  hominem  appellari  poteft. 

Ad  exemplum  de  Chrifto  Domino, 
aliqui  exiftimant,Chriftumvere  fe  fub- 
iecilTe  iurifdi&ioni  Pilati,  dando  illi  ve-  Ifl',  * 
ram  poteftatein  fupra  fe  ipfum,  vt  homi  nusPiV 
nemftn  quam  fententiam  inclinat  Tole-  hhcccn, 
tus  Ioan.  ip.annotat. 4.  <5c  refert  Irenam 
lib.4.  cap.34.  Sed aduerto, ali videlle lo- 
qui de  poteftate  Pilati  abfolutc,  aliud  de 
poteftate  refpe<ftuChrifti,qui  etiam  ref- 
peiftus  poteft  efte  aut  iuris,aut  fafti.Po- 
teftas  ergo  ipfa,qua  de  fafto  Pilatus  vte- 
baturin  Chriftum  a Deo  erat, &fic  non 
permifsiuc  tantum  , fed  etiam  pofitiue 
intelligi  poteft,  quod  Chriftus  dixit, Aa 
haberes  in  me  poteflatem  vllam,nifl  tibi  da - 
tum  efflet  defluper , vtibi  fentit  Augulhn.  . . 
traft.i  1d.6tBernard.epift.42.  At  vero  ™ 
poteftas  illa  vt  relata  ad  Chriftum  non 
fuit  data  in  illum  tanquam  in  fubditum, 
quia  illa  iurifdiftio  per  fe,&  in  fe  fpetta- 
ta  in  illum  tanquam  in  fubditum  non  ca- 
debat,vt  probant  fufficienter  verbaChri 
fti  Matt.  1 7.  & quae  circa  illa  capite  pn- 
ccdeti  traftauimus.  Solum  ergoper  vio- 
lentiam Iudzeorum  ,&  per  ignorantiam 
Pilati  facium  eft,vt  illa  poteftas  exerce- 
retur circa  Chriftum,  <Sc  quoad  hocper- 
miftiuc  tantum  intelligitur , poteftatein 
illa  elTe  a Deo,  vt  recle  ibi  docent  Chry- 
foft.Homil.  83.  ScCyrillus  lib.  12.  cap. 

22.  & certe  non  aliud  docuit  Irenaeus. 
Quocirca  fubieftio  illa Chrifti  Domini 
exparte  fua tantum  fuit  tolerantiae , & 
permifsionis , & non  alicuius  concefsio- 
nis  poteftatis,  veliurifdic!ionis,necre- 
nunciationis  alicuius  priuilegij,  dcideo 
exemplum  nihil  propofito  deferuit. 


Btm 


tvm 


CjriUm . 


C A P V T VIII. 


Vtrum  Clerici  omnes  flub  Pontifice  exijlete i 
d iuriflditfione  temporalium  Prvuipu 
iure  diuino  exempti flint,  & tra - 
(lantur  duce  contraria  opi- 


niones. 


IN  hocpunclo  duae  funtppinionesco- 
trariae,  & valde  comunes,  quas  in  hoc 


capite  cumfuis  fundamentisbremter 

refe- 


Cap.  8 fVtrum  exemptio  Clericorum  fit  de  i ure  diurno . 4*09 


referam  ,in  fequenti  vero  meum  quale- 
^ cunque  iudicium  interponam . Prima 
rl!™nC.  itaciue  fententia  abfolutc  negat , hanc 

:nua  . x rr  1 ■ i • 

JB5,  immunitatem  eiledeiurediuino.Quam 
tenent  inulti  Doftores , ex  quibus  qui- 
dam affirmant  eile  de  iure  humano , St 
tacite  indicant  exclufiuam.  Alijvel  in 
genere  , vel  in  fpccie  declarant,,  non  ciTe 
de  iure  naturali. Sic  reiertur  pro  hac  fen- 
tentia DiuusThomas  ad  Romanos.  13. 
I D.  ThW-  lectione  prima  , vbi  ait  , Sacerdotes  elle 
immanes  a tributis  feluendis , concef- 
fione  Principum  confentanca  aequitati 
naturali  ; eadem  autem  , vel  maior  ratio 
eR  de  exemptione  a foro3  feuiurifdi- 
ftione  Principum  3 vt  fupra  tactum  efi. 
St  in  fequentibus  dicetur.  Henricus  etia 
'Eme.  quodlib.  9.  qusfiionc  31.  dicit,  immu- 
nitatem clericorum  effe  ex  ftatutis Pa- 
pae , & Imp  cratorum  3 vbi  licet  non  po- 
nat expreffe  negatiuam  partem3fci licet, 
non  elle  de  iure  diuino  3 fatis  eam  figni- 
ficat , dum  originem  huius  immunitatis 
humanis  tribuit  Ita  tutis.  Exprcfsius  te- 
llmitt,  net  Almain  . in  4.  diftin.z>.q.i.  vbi  re- 
fert Ochamum,  & communem  fenten- 
; tiamParifienfium. 

i.  Latius  hoc  tenent  moderni  Theolo- 
I Utm.  gi3Medm.  C.de  Reflitut.  q.i  j.vbiprs- 
t cipue  2gic  de  Tributorum  exemptione, 

fed  ad  omnia  ex  tendit  fermonem.  Idem 
Viorii.  tenet  Victor,  in  Relect.  1.  de  Potefiate 
0tns,  Ecclefiafi.q.6.  concluf.2.  Sot.1’114.  dift. 
^ .eiifm.  2)-quaeR.z.art.2.Ledefm.2.part.quarti 
j 'aUm.  quaertion.  20.  artic.  4.  verfic.  Hrsfitxbit, 
tlon.  concluf.  2.  & 3.  Palatiusin4.  difiin.a?. 
4 ncj,  difput.3  .circa  finem3Salon.  2.2.  qusfi. 
tlhpjgh.  67.  art.i.  cotrouerf.i  .cap.  4.  dcBanhez 
1 ibid.dub.2.AlbertusPighiuslib.  j.Ec- 
clefialticae  Hicrarch.  cap.  7.  vbi  hac  ra- 
tione confiituit  di  (Terentiam  inter  Prin- 
cipes ethnicos,  St  infideles  , quod  clerici 
fuerunt  fub  iurifdictionefeculariu  Prin 
cipum  ,quandiu  ethnici  fuerunt,vel  nuc 
etiam  funtin  regnis,  vbi  Reges funt  ge- 
tiles,Principibus-autem  ChriRianis  non 
fubijciuntur.  Ratio  autem  differetis  eR, 
quia  Principes  ethnici  nec  cefferunt  iuri 
fuo3  nec  legibus  EcclefiaRicis  fubdutur, 
ficutChrifiiani  Principes  . Quae  doftri- 
na  aperte  fiipponit,  exemptionem  hanc 
tantum  effe  de  iure  humano.  St  fequitur 
Ianfenius  cap.  69.  Concordis , indicat 
1U011.  Maldonat.  Alatth.  17.  exponendo  Hie- 


A ronymum  , exprefsius  Salmcro  tom.<>. 
in  Euangel.  tradt.  3 7.  verius  finem.  Et 
eandem  opinionem  tenet  Molina.  i.de 
IuR.difp.3 1 . Henriq.libr.7.  de  ffidulg. 
cap.  24.  Ex  CanoniRis  idem  fentit  In- 
nocentius cap. 2. de  Maiorit.tSc  obedien. 
Licet  enim  fub  diftinftionc  loquatur, 
tamen  hanc  partem  poReriori  luco  po- 
nit , St  in  eam  magis  inclinat.  Eandem 
tenet  Couarruuias  in  hbr.  Prafticarum 
quefiionum  capite  trigefimo  primo,  vbi 
alios  refert. 

Fundamentum  huius  fententis  duo- 
B kus  modis  explicari  poteR  , negatiuc 
fcilicet,  &pofitiue.  Ncgatiuum  argu- 
mentum eR , quia  nec  authoritate , nec 
ratione  fatis  probatur  hoc  diuinumius. 
ERque  hoc  argumentum  negatiuum  ef 
ficax  , fuppofito  antecedenti , quia  non 
funt  prscepta  iuris  diuini  admittenda 
fine  tefiimonio  fatis  cerco,  aut  ratione 
cogente.  Quod  autem  hoc  non  confiet, 
declaratur, quia  vel  illud  ius  eR  pofiti- 
uum , St  hoc  nullo  tefiimonio  fufficien- 
ter  probatur  5 vel  eR  naturale  , &hoc  o- 
portet.vt  ratione  conuincatur,quam  in- 
uenire  facile  non  eR.  Prior  pars  proba- 
tur,quiavnus  tantum  locus  Euangelij 
^ foletadhociusdiuinum  pofitiuum  pio- 
bandum  adduci,  verba  fcilicet,  ChriRi 
Matth.  17.  Ergo  liberi  fmit filij , qus  non 
videntur  efficacia,  quia  fupra  diximus 
intelligi  de filijs  naturalibus, St  ChriRu, 
propter  fingularem  participationem  lue 
dignitatis , quam  Petro  tribuebat, ad  ip- 
fumillaextenditle.  Sed  inffatur, alia co- 
fideratione  extendi  ad  totum  clerum  , 
quia  eR  veluti  fpecialis  familia  ChriRi 
exemptio  autem  filij  naturalis  extendi 
foletad  familiares. 

At  vero  hsc  verborum  ChriRi  indti- 
ftio  non  videtur  multum  vrgere  ,tum 
^ quia  non  eR  ex  natura  rei  neceffarium, 
vt  exempto  naturali  filio , eximatur  fa- 
milia,fed  hoc  pendet  ex  volutate  Patris, 
feu  Principis , quam  voluntate  Chri Rus 
ibi  non  ita  erga  alios  declarauit , ficut  er- 
ga Petrum;  imo  fpecialiter  defignando 
Petrum , alios  excludere , feu  non  com- 
prehendere vifus  efi;tum  etiam,  quia  li- 
cet fspius  eximatur  familia  cum  patro- 
no,non  femper,imo  raro  squaliter,quo 
modo  ergo  inde  concludi  poteR  squali  s 
exemptio  a poteffate  fecularium  Prin- 
Mru  cipumi 


Saltver. 

Molin . 

Kenriq. 
Innoc . 


Couax^ 

3* 

Primum  fu 
diimenEumw 


Matt . 1 7. 


j 


Cdp.  2.  & 

penulti.  de 
Seruis  non 
ardinand. 


4-T  0 


Liber  4 1.  De  Immunitate  Ecclefiafiica. 


cipum, omnium  clericorum  cum  Petro , 
Vel  etiam  Chrifto?  vel  fi  aequalis  non  in- 
fertur,quanta  colligitur?Pr$fertim  quia 
hic  magis  vrget  difficultas  quaedam  lu- 
pra  tacla , quod  illo  loco  tantum  eif  ler- 
mo  de  exemptione  a tributis  5 e tf  autem 
multo  difficilior  exemptio  a foro,&  iu- 
rifdicftione  refpectu  familiae,  cum  neque 
ipfifmet  filijs  concedi  foleat* 

Pofterior  vero  pars  de  iure  naturali 
probatur,  quia  hoc  ius  debet  elfe  funda- 
tum in  aliqua  proprietate  fupernaturali, 
quia  vt  fupra  de  Pontifice  explicui,  hoc 
ius  non  regulatur  mero  lumine  naturali, 
fed  vt  illufirato  per  fidem, fuppolita ali- 
qua proprietate , vel  dignitate  fuperna- 
turali . In  praefenti  autem  nulla  videtur 
elfe  proprietas  fupernaturalis,  ad  quam 
talis  exemptio  necelfario  confequatur. 
Probatur , quia  fi  aliqua  elfet,  maxime 
chara&er  clericalis  3 hoc  autem  non  ita 
videtur,  tum  quia  feruus  ordinatus  con- 
tra voluntatemDomini  non  ftatim  libe- 
ratur a feruitute  ex  vi  characteris.  Iux- 
ta  cap.  2.  «Scpenult.  de  feruisnonordin. 
neque  omnes  habentes  characterem  hoc 
gaudent  priuilegio , fed  multi  illo  priua- 
tur,vt  infra  videbimus.  T um  etiam  quia 
per  charadterein  clericalem  folum  dedi- 
catur homo  peculiari  modo  diuino  cul- 
tui,feu  recipit  peculiarem  poteftatem  ad 
miniftrandum  in  illo  3 non  repugnat  au- 
tem ex  natura  rei , aliquem  elfe  peculia- 
ri modo  deputatum  diuino  obfequio,  & 
fimulelfe  fubditum  temporali  Principi 
in  his , quae  diuino  obfequio  non  repug- 
nant .Tum  etiam  quia  alias  daretur  anfa 
dicentibus , Chrifiianos  omnes  effe  ex- 
emptos a iurifdiftione  Principum  tem- 
poralium ex  vi  characteris  baptifmalis, 
quia  per  illum  funt  peculiari  modocon- 
fignati , Sc  confecrati  cultui  diuino  mul- 
to aliter  , quam  reliqui  homines.  Tum 
praeterea, quia  multi  funt  clerici  non  ha- 
bentes characterem,  vt  qui  tantum  funt 
tonfurati  3 & nihilominus,  fi  alite  condi- 
tiones neceftariae  concurrant  , habent 
eandem  exemptionem , quam  alij  cle- 
rici 3 ergo  fignum  eft , non  oriri  ex  illo 
iure  naturali.  Idemque  argumentum  fu 
miturex  ali  js  perfonisEcclefiafficis  fru- 
entibus  hac  exemptione,  etiam  fi  nec 
tonfuram  habeant , vtfunt  religiofi  lai- 
ci,  feu  conuerfi,  & religiofae  foeminae,  <5c 


A fi  qui  funt  huiufmodi  .Tum  deniq; quia 

quod  eft  de  iure  diuino  ifto  modo, ita 
elt  necefTarium  , vt  contrarium  fit  m- 
trinfece  malum,  clericum  autem  iudica- 
ri  per  iurifdiftioncm  laicam  non  eft  in- 
trinfece  malum  3 ergo  oppolitum,  nimi- 
rum , quod  clericus  lit  exemptus  a tali 
iurildictione , non  eft  de  iure  diuino  na- 
turali. 

Atque  haec  vltima  ratio  non  tantum 
negatiue , fed  etiam  poiitiue  ( quod  fe-  Scc-'f  j ■ 
eundo  loco  propofui)  videtur  hanc  fen-  hndjaica, 
tentiamperfuadere.Nam  quod  efteon- tun,> 
tra  ius  diuinum  nunquam  licet,  fubie- 
<ftio  autem  huic  exemptioni  contraria 
faepe  licetjergo  fignum  efi,  hanc  exem- 
ptionem non  efie  de  iure  diuino.  Etco- 
firmatur  primo,quia  clerici  non  femper  p ■ 
fuerunt  in  Ecclefia  exempti  a foroiu- 
dicis  fecularis , vt  ex  Paulo  ad  Roman. 

13.  cum  expolitione  Chryfoftonu,  & 
aliorum  colligitur  3 ergo  non  eft  de  iure 
diuino , aiioqui  fimulcum  ipfa  Ecclelia 
natum  fuilfet . Poteftque  argumentum 
in  hunc  modum  explicari.  Quia  longe 
aliter  fuerunt  a principio  nafcentisEc- 
clefim  exempti  clerici  a foro  feculari  in 

q caulis  fpiritualibus,  ac  in  temporalibus. 

Nam  in  prioribus  nullo  modo  teneban- 
tur laicis  obedire  in  confcientia , nec  po- 
terant ad  illorum  tribunalia  recurrere 
pro  expeditione  talium  caularum . At 
in  pofterioribus  tenebantur  eisobedire, 

& poterant  ad  illos  recurrere , quantum 
erat  ex  vi  iurifdnftionis . Ergo  lignum 
eft  diftinctionem  fori  in  fpiritualibus 
longe  aliter  elfe  de  iure  diuino, quam 
diftinftionem  fori  in  temporalibus.  Er- 
go, fignum  eft  hoc  priuilegium  quoad 
temporalia  non  elfe  immediate, &pcr  fc 
ex  diuino  iure. 

D Secundo  hoc  confirmatur,  quia  Ec-  7’ 
clelia  interdum  tradit  clericum  brachio  jjcclir''-;j 
feculari , vt  ab  eo  pofsit  etiam  morte  pu- 
niri  , praemifla  declaratione,  per  quam 
priuat  clericum  priuilegio  fori  ,&  in  iu- 
re funt  aliqui  cafus , in  quibus  priuan- 
tur  clerici  tali  priuilegio3ergo  fignum  eft 
priuilegium  illud  non  elfeiurisdiuini. 

Nam  quae  funt  iure  diuino  ftatuta  mu- 
tari ,aut  auferri  non  polfunt.  Nec  fa- 
tisfaciet  qui  dixerit , tunc  non  auferri 
priuilegium  , nec  mutari  ius  diuinum, 
quiaiudex  fecularis  non  fua  authorita- 

te, 


Cap.  tffUtrum  exemptio  Clericorum  fit  de  mre  diuino . / 


tc,velvt  caufa  principalis  ( vt  fic  dicam)  A 
fcd  vt  Ecclefia:  mini  Iter , &per  eius  po- 
Jam refelli-  tc^atcIT1  in  clericum  animaduertit.  Hoc 
(ur,  (inquam)non  fatisfacit,tuni  quia  iura,<Sc 

Doclorespafsim  dicunt,tuncpnuari  cie 
ricum  fuo  priuilegio  fori,  leu  ( quod  ide 
elfj  non  gaudere  immunitate  Ecclefia- 
flica,  tum  etiam  quia  cum  iudex'  vtitur 
gla  dio  materiali  ad  poenam  mortis,certe 
non  imperat  per  iurifdictionem  fpiri- 
tualem,  fed  per  temporalem,  quia  {piri— 
tualis  non  extenditur  ad  huiufmodi  poe 
nam,nifi permifsiue,  vt  hc  dicam.  Qua- 
propter non  fe  gerit  tunc  vt  caufa  per  fe  g 
influens  (vt  ita  rem  explicem)fed  vt  re- 
mouens  prohibens  , vticjue  auferendo 
priuilegium,  <$c  tollendo  pro  illo  cafu 
pneceptum  prohibens , laicum  mdicare 
clericum;  ergo  fignuin  elpilludnon  eflfe 
iurisdiuini. 

Denique  fimilis  confirmatio  fumi  po 

TertUcon  te^  exe°J  fiuod  fi  haec  exemptio  eifet 
firmati».  ^ure  diuino,  Hiet  aqualis  in  omnibus 
clericis.,  quia  iusdiuinum  naturale  nihil 
inter  eos  dillinguit ; non  eft  autem  ita, 
quia  in  primis  clerici  coniugati  non  ita 
ttf.Vnic.  gaudent  hoc  priuilegio  ficut  alij,vt  con- 
hChric.  itat  ex  iure.  Item  clerici  minores,  licet 
cowg.w 6.  coniugati  non  fint , nili  beneficium  Ec-  q 
cletiaihcum  habeant  vel  tonfuram,&  ha 
Co'  Triti  ^tum  clericalem  deferant,  non  gaudent 
r.r‘  ' priuileeio  fori. Deinde  licet  clericus  co- 
(ielleim  uenin  non  p°lsit  coram  ludice  laico,po- 
' ‘ teli  tamen  reconueniri  faltem  in  caufa 

r • a ciuili,  licet  non  in  criminali,  vtexiure 
k,/‘  iJ  ‘ notat  Syluefter  verb.  Jwdex.n.  4. Item  in 
caufa  leudi  noferuatur  exemptio, & in 
nonnullis alijs  cafibus,  8c  praefertim  fo- 
letiniure  excipi,  nifi  confenfus  Pradati 
Ctf.z.de  accedat,  cap. 2.  de  ludicijs ; ergo  non  eft 
Mtcijs,  vniformitas,  neque  aequalitas  in  hac  ex- 
emptione. Quod  fi  epiis  dicat, attento  iu-  D 
“ re  diuino  folo,  vniformem  elTe  exenrp- 

5 ™°*  tionem  de  onniibus,&  pro  omnibus, va- 

rietatem autem  illam  elTe  humano  iure 
^fjgna.  indudtam. Contra  hoc  facit,quia  hoc  vi- 
detur lignum fufiiciens,  ipfam  immuni- 
tatem abfolute  non  effie  de  iure  diuino, 
alias  non  poffet  iure  humano  ita  variari. 
Sicut  nos  colligimus,  iurifdidtionem  E- 
pifeoporum  non  elfe  immediate  de  iure 
diuino,  quia  per  hominem  limitari,  am- 
pliari, Sc  variari  potefh 
9'  Nihilominus  eft  fecunda  fententia. 


quae  fimpliciter  affirmat, exemptionem 
clericorum  efle  de  iure  diuino,  qua’ fatis  S$cund»  s$ 
communis  eft  ,authores  tamen  eius  fe-  reodiaaffir= 
re  non  declarant,  an  de  iure  diuino  po- 
fitiuo,vel  naturali  loquantur : plurcs  ta- 
men eorum  de  iure  naturali  loqui  vide* 
tur , quantum  ex  rationibus , Oc  allega- 
tionibus eorum  colligi  potelt , quanuis 
nonnulli  aliquid  etiam  de  iurepofitiuo 
diuino  attingant. Ita  ergo  potelt  pro  hac 
fententiain  primis  al legari G lolia  in  cap. 

St  Imperator, verb.  Et  dijcnti.  96.  diflindt. 
quae  aperte  dicit , conliitutiones  Eccle-  CIoJJa. 
fiae  eximentes  clericos  a foro  feculari, 
elTe  declarationes  iuris  diuini  , quo  talis 
exemptio  illis  conceffa  eft  ante  omnem 
conflitutionem  Ecclefia;. Non  tamen  de 
clarat  illa  Gloila , quale  fit  illud  ius  dilii- 
num,nec  etiam  exprclTe  loquitur  de  ex- 
emptione in  caulis  temporalibus . Pof- 
fetq;  intelligi  de  caulis  Ecclefiafticis , de 
quibus  textus  ipfe  maxime  loqui  vide- 
tur.In  eandem  fententiam  inclinat  Glof 
fa  in  capite  Quanquam,  verb.  Diutfio , de  ,7- 
Cenfib.in  6.vbi  etiam  textus  fauet,dum  " 
ait,  Ecclefias , <5c  Sacerdotes  non  folum 
humano,  fed  etiam  diuino  iure  a iugo 
tributorum  temporalium  effe  exemp- 
tos. Quae  duae  Gloffe  communiter  in 
illis  locis  recepta;  funt , vt  late  cum  alijs 
multis  Dodloribus  refert  Couarruuias 
fupra  citatus.Hanc  item  fententiam  non  q 
improbat  Innocent.  in  capite  2.  de  Ma-  _ * 

iorit.  «Sc  obedient.  Tenet  Rota  in  titul,  '>hOCC,it* 
deConfuet.  decif.3 . & 10.  in  Antiquis,  a p 
Abbas  in  capite  Ecclefia  Santfx  Maria,  ^aS’ 
de  ConRitut.  num.  6.  vbi  Felmus  num. 
etiam  6.  plures  alios  allegat , & expref- 
fius  declarat, contra  rationem  naturalem  felin, 
e(Te,vt  clerici  iudicentur  alaicis.  Quod 
latius  declarat  Rebuft.  alios  referens  in 
Concordat,  titul.  vltim.  Idemque  tenet  Rebuff. 
Nauarr.in  cap. AWf,de  ludie,  notab.5.  Nauar . 
n . 3 o. faltem  quoad  exemptione  in  crimi 
nalibus  caufis,  de  quibus  ide  fentit,quod 
de  exeptione  in  fpiritualibus, licet  de  ci- 
uilibus  aliter  setiat . Ex  Theologis  tenet 
Almain.de  Poteft.Eccleliaft.c.S.vbi  ce- 
fuit  hanc  opinionem  probabiliorem , & 
refert  quendam  Carlerium  in  tradi .con- 
tra  Bohemos , qui  illam  defendit.  Eam 
etiam  tenet  Bellarminus  in  libro  primo  gellarmm 
de  Cleric.cap.28.  propofit.  f .& cap.  29. 

Sc  latius  in  difp.fpeciali  tom.2.in  fine,& 

Mm  2 tan- 


fi  2 Lib.fSDe  Immunitate  EcclcfidHica. 


tandemin  lib.  Rccogni.  circa  eadem  lo- 


ca, oc  em 


V 


Pontifi.  cap.  29.  Te- 


net etiam  linias  ^ 


lar.  referens  alios  ho. 


Jut.CUr.  ?^j]-n>f,^(j<Cened.col!ed.37.6c  indi- 
Icn-cd.^  c,c  v.yKseU;.  verb.  Immunitas.  1 . q.  4.  & 
Airgcl.codemvirb.n.33. 

•d '*&*’•  fundamenta  huius  fententiae,  quaeda 


y generalia  iunty&ab  vtroqueiurediuino 
hrr  ^ic'  ^ pofitiuo  , vel  naturali  abftrahentia ; alia 
ad  tria  ius  naturale  attingunt  3 alia  veropofiti- 


UE 


cuiuur. 


capna  reda  uum.  In  primo  ordine  ponimur  iura  ca- 
nonica, quas  hoc  fignificant,  in  quo  ordi- 
ne allegari  folent  multa  iura , quae  fupra 
in  cap.  2.  retuli,  fed  illa  omitto,  quia  lo- 
quuntur de  exemptione  incaufis  fpi ri- 
tualibus, & ideo  ad  exemptionem  in  te- 
poralibus  in  rigore  extendi  non  poftut. 
A Teruntur  etiam  multa,  quae  in  hne  ca- 


Iuraimmu'  pitis  terti)  adduxi, quae  fimiliter  praeter- 
^ mitto,  quia  licet  affirment  exemptione 


Dicatemeife 


no 

a 


mi 

iur. 


abloluce  dia  temporalibus, de  origine  eius  nihil  di- 
H ruentia.  cuntjquomodo  autem  induci  pofi>int,in- 
fra  declarabo.  Ex  antiquis  ergo  decretis 
Cap. Rela  loium inuenio cap.  Relatam. 1 1 .qugft.i . 
tum. quod  eftAlsxandri  Papa:  epift.i.quod 
1.  pro  hac  t>.arte  induci  poteft,  quatenus  co 

tra  violatori  immunitatis  perfonarum 
EcclcfiafticariXm  ita  concludit:  Taliter 
prauaricates praudfieati jti.n t in  Deumjuu , 
& non  obediunt  prteccptis  eius»  Secundo 

C~0  y_  facit  textus  Concilij  Lateranen.fubln- 

..■}  nocent. III.  in  cap. Nimis,  de  lur.mran. 

quod  fic  habet : Nimis  de  iure  dwino  qui- 
dam laici  vfurpare  nituntur,  cum  viros  Ec- 
clefiajlicos  nihil  temporale  obtinentes  ab  eis 
ad  pm flandum  fibi  fidelitatis  iur  amenta  co- 
xi. pillunt. 

Cap:  Qua-  Tertio  facit  cap.  Qnanqnam , de  Ccn- 
qnaJxCen  f;b.  in  6'.  quatenus  dicit : Ecclefue,  Eccle- 
jib.  m 6.  fiasUcafperfoncc , acres  ipfarum  nonfolum 
iure  humano,quinimo,  & diuino  a feculariu 
perf rnaru  exactionibus funt  immunes.  Vbi 
licet  fit  fermo  de  exemptione  a tributis, 
inde  fumitur  argumentum  ad  priuile- 
gium  fori  , vel  a paritate  rationis,  vel 
Rom.  13.  quia  Palus  ad  Roman.  1 3.  dixit.  Non  fi- 
ne caufa  gladium  portat , Dei  enim  mimfler 
etf vindex  in  iram  ei,  qui  male  agit.  Et 
fubdit  inferius : Ideo  enim, & tributa  prx- 
flatis , miniflri  enim  Dei  funt  inhoc  ipfum 
fermentes , iignificans  illa  duo  elfe  con- 
i uncta,  ius  regendi  temporaliter  ,&  ius 
exigendi  tributum  , <3c  confequenter  e 
conuerfo  inferri  polfe,  fi  ius  diuinum 


A exemit  clericos  a tributis  etiam  aciuilj 

fubiccti-onecos  exumfle.  Quarto  indu-  'Q?n  q, 
ci  poliunt  cap.  Continua. 1 1.  quaeft.  x.  oc  tinith 
cap.  Enturam.  12.  quaTHone  1.  quate-  r,,7  " 
nusin  eis  referuntur  verba  Conftantini  Cap  Fu: 
Imperatoris,  qua:  in  Concilio  Nicaeno  ram.ji  ■ 
Epifcopis  dixit:  Vos  d nemine  iudicaripo-  x t 
tejtis , jed  indicio  Dei  rcjeruamim  : nam 
ex  vi  iuris  diuiniloquutus  videtur,  cum 
eo  tempore  nondum  eftet  ius  humanum 
in  hac  parte  fatis  ilabilitum. 

Quinto  ex  recentiorihus  Concilijs 
generalibus  efi  optimum  teftimonium  i2. 

£ Concilij  Lateranenfis  fub  Leone  X.  in  Condi  D 
fefsione  nona  in  Bulla  reformationis  cu-  ter  an. 
rice  dicentis : Cum  d iure  tam  diurno , qudm 
humano  l aicis pote flas  nulla  mEccle fiaCti- 
cas  perfonas  attributa  fit , & entera . Nam 
fi  ab  aliquo  iure  laici  non  habent  potc- 
ftatem  in  clericos,  profecto  illam  non 
habent , quia  fine  iuflo  titulo , & in  ali- 
quo iure  fundato  illam  habere  non  pofi 
funt  j ergo  ficut  laici , quantum  eft  ex  vi 
iuris  diuini  hac  carent  poteffate  , ita  cle- 
rici ex  vieiufdem  iuris  diuini  funt  ex- 
empti, quia  nemo  fubditus  eft  poteftate 
carenti.  Sexto  hoc  valde  confirmat  Co- 
cilium  Tridentinum  fefsione  2 y.  capite 
C 20.  de  Reformatione  dicens : Ecclefue,  Coc.  Tril 
& perfonarum  Ecclefiajitcarum  immunita- 
tem Dei  ordinatione , & canonicis  fanclio- 
nibus  conflitutam.  Illud  autem  dicitur  ef- 


In  fecundo  ordine  ponenda  funt  ea  ip 
fundamenta,  qua: hoc  elfe  ius  diuinum  Fundamen 

...  immuniti . 


naturale  fuadent.  Et  quauis,vt  dixi,  hoc 


naturale,  nihilominus  ab  ipfapura  na- 
tura magnum  indicium , 8c  quafi  a for- 


tiori argumentum  fumitur  . Nam  in 


fe  de  iure  diuino , quod  Dei  ordinatione 
ftatutum  eft  . Tandem  ad  idem  faciunt 
verba  Concilij  Colonien.i.part.cap. 20.  Concil.Cor  e 
dicentis , hanc  immunitatem  elfe  Vctu-  Ioniam.  : 
Jlij  simam  iure  pariter  diuino,  ac  humano  in- 
ifoduttam. 


ius  non  fit  pure  naturalis  ordinis, fed  per  tura|j  trji,a 
^ connaturalitatemadfacerdotiumfuper-  enda. 


ter  in^deles,  fui  qualefeunque  Sacer-  J|:! 

dotes  quafi  duftu  naturalis  luminis  ab 
oneribus  laicorum  erant  exempti ; er- 
go multo  magis  haec  exemptio  erit  de  l[ 

iure  diuino  naturali  in  lege  gratiae.  Cap. A on  pc 
Quo  argumento  fere  vtitur  Pontifex  minus,  1 re 
in  capite  Non  minus, de  Immunitate  Ec-  Imnwo..  pt 

clefiarum  , adducens  exemplum  Pha-  Ecclefa.  tu 

raonis, 


GsM7' 


iMf-7- 

Jr.ulet. 

Pjil.i  04- 


i Kmer.]. 

tfn-y 


14. 

Ratio  pro 
hae  parte. 


Res  coaf:- 

eratre  ncn 

foffiiDtfioe 

iicrilegioad 

prophanos 

vfjs  trans. 

ferri. 


Cap.  S Wtrum  exemptio  Clericorum  fit  deiurediuino.  4.  r j 


raonis,  qui,  vt  ait , legis  dinina  notitiam  A 
non  habebat , & nihilominus , omtnbns  alifs 
Jeruituti  fubie  itis,)  ac  er  dotes,  &1  pojfcfsiones 
eorum  inprifiina  libertate  dimifit,&  cis  ali- 
moniam de  publico  admmtfrauit,  Genef. 
47-&  fiinile  ed  factum  Artaxerxis , qui 
Sacerdotes, Leuitas,& alios  minidros  do 
mus  Dei  a vectigalibus , tributis  ,&  an- 
nonis liberos  fecit.i .Efdri.7.  Denique 
Anacletus  Papaepid.  z.adhoc  inducit 
illud  Zachar.  z.  Qui  tangit  yos , tangit pn- 
pupilUm  oculi  mei.  Cui  confonat  illud 
Pfal.  1 04.  Nolite  tangere  chrijlos  meos,  id 
ed  Sacerdotes.  Nam  in  his  verbis  decla-  g 
ratur  peculiaris  reuerentia  , qui  Sacer- 
dotibus debetur  ex  dictamine  iuris  na- 
turalis , quia  funt  peculiariter  Deo  dica- 
ti, & coniun£ti,  iuxta  illud  Numeror. 3 . 
Eruntqs  Leuitce  mei,  <Sc  cap.  18.  dicuntur 
traditi  in  donum  Domino , 8c  ideo  Iofue. 

13.  Dominus  dicitur  polTefsio  Leuitici 
tribus . Sicut  ergo  naturalis  ratio  diedat. 
Sacerdotes  elTe  peculiariter  venerandos, 
ita  etiam  dictat, non  eiTe  fubijciendos  fe- 
cularibus  iudicijs. 

Hoc  autem  argumenti  genus  maiore 
proteCtd  vim  habet  in  datu  clericoru  le- 
gis gratiae,  quia  excellentiori  modo  funt  ^ 
Deoconfecrati.  Vade  inhuncinodum 
argumentari  podumus,  Perfonae  Eccle- 
fiadici  funt  fpeciali  confecratione  Deo 
dicati, Scfacri  effecti;  ergo  ex  iure  na- 
turi debetur  illis  peculiaris  reuerentia 
ad  religionem  pertinens;ergo  etiam  ex- 
emptio talium  perfonarum  aiugofecu- 
laris  potedatis  ed  quali  connaturalis,leu 
iure  nature  debita  datui  talium  perfona- 
rum, prgfertim  quoad  caufas  criminales, 

& perfonales  earum  . Sicut  vas  aureum, 

& argenteum  , quod  ex  fe  pollet  licite 
communi  vfui  deferuire , eo  ipfoquod 
confecratum  ed  in  calicem, ex  natura  D 
rei  manet  liberum, <3c  immune  a tali  vfu; 
nccpoted  line  facrilegioad  illum  trans- 
ferri, iuxta  regulam,  f 1.  de  Regul.iur. 
in  6.  Semel  Deo  dicatum  non  ejl  ad  yfus 
humanos  transferendum  , cum  limilibus. 

Sic  ergo  videtur  dicendum  deperfona, 
qui  Deo  confecrata  ed  refpectu  fubie- 
ftionis  ad  tribunal  feculare.  Quia  non 
potiet  vfus  talis  fubieCtionis  non  cede- 
re’ in  magnam  irreuerentiam  talium 
perfonarum,  & totius  Ecclefiadici  da- 
tus. 


Confirmant  luridi  rationem  hanc 
primo , quia  Sacerdos  ex  vi  fui  datus  ed 
luperior  laico.  didin.  96.  cap.  Duo  jnnt. 
fedex  natura  rei  inferior  debet  honore 
fuperiori ; ergo  & laicus  clerico.  Contra 
hunc  autem  honorem  clericis  debitum 
iniudicium  feculare  vocentur,  & 
ex  natura  rei  id  redundat  in  vihpendiu, 
<$c  ignominiam  Ecclefiadici  dignitatis, 
<3c  pribet  occafioncm  vulgari  populo 
contemnendi  clerum  ; ergo  ex  talium 
perfonarum  datu  ex  natura  reffequitur 
talis  exemptio.  Quam  rationem  optime 
declarant,  <3cconhrmant  verba  Concilij 
Matifconen.z.cap.p.vbi  improbans  vio 
lentiasfecukrium  iudicum  contra  cle- 
ricos,ratione  hanc  fubdit. Nefas  eft  enim, 
yt  illius  manibus  Epifcopns , aut  iufsione  de 
Ecclefia  trahatur, pro  ejuo  femper  Deum  ex- 
erat,&  cui  inuocato  nomine  Domini,  ad fal 
nationem  corporis , anima  que  Eucharistiam 
[cepe  perrexit.  Ponderandum  efhfnim, 
quod  ad  probandum  id  elfe  nefas, non  po 
fitiuam  legem , fed  dignitatem  facerdo- 
talem  , <Sc  rationem  in  illa  fundatam  ad- 
ducit.Secundo  confirmatur, quia  contra 
rationem  ell,vt  inferior  iudicet  fuoe- 
riorem  cap  .Cum  inferior,^,  cap. S olit  ce, de. 
Maiorit.  & obedient.  &ideo  nulla  con- 
fuetudine  introduci  poted,vt  inferior 
acquirat  iurifdiftionem  in  fuperiorem, 
vtDoftores  colligunt  ex  cap  .Inferior. 
did.zx  .Ed  ergo  naturali  rationi  contra- 
rium, vt  laicus  inferior  Sacerdotem  fe 
fuperiorem  iudicct . Quod  recte  confir- 
mant verba  Gregorij  VII.  lib.  8.  epid. 
21.  qui  retulit  Gratian.  did.^5.  cap.  9. 
Quis  dubitet,  Sacerdotes  Chrijli , Regum, & 
Priucipum , omnium  j,  fidelium  patres , & 
magiftros  cenferi.  Non  ne  miferabilis  infa- 
mes ejfe  cognofcitur,fi  filius  patrem, difcipu- 
lus  magiflrum fibi  conetur fubiugare,&  ini- 
quis obligationibus  illum  fuce  pote  flati  fub - 
ijcere  ; d quo  credit , non  foliim  in  terra  ,fed 
etiam  in  coelis  fe  ligari  pojfe , &jolui  ? De- 
nique addunt  Felinus,  & Rebuff.  contra 
rationem  elfe,vt  aliquis  feratur  ad  tribu- 
nal fufpeCtum  odi),  oc  inimicitiarum;  fed 
laici  ordinarie  funt  infedi  clericis , cap. 
Laicos. 2.q.7*  cap.  Clericos,  dc  Immunit. 
Ecclefii  in  6.  ergo. 

V ltimo  loco  adducuntur  fundamen- 
ta,qui  fuadeant, exemptionem  hanc  cf- 
fede  iure  diuino  pofitiuo , qui  triapo- 
Mm  3 tifsi- 


IV 

Prima  eon« 
fiamacio. 


Conc.Ma - 
tifeon. 


Secunla  c5 
firmatio. 

Cap.  Cum 
in ferior.  Sc 
cap. Solita 
de  Maiori. 
& obed. 
Cap.  Infe- 
rior. d.zi. 


Gregor.  7. 
Gratian. 


Cap.  Lai- 
cos.z.  q.y. 
Cap.  Cleri 
cos.dc  Im- 
munit. Ec 
cie  fi.  in  6 

16. 


j 


Fundamen- 
ta exemptio 
nem  iurt  di- 
nino  pdfict- 
uo  alcriben 
tia. 

Matt.  17. 
Hieron. 


Augufl. 


Caiet. 

Cterici  non 
tanquam  fi- 
lij , fed  tan- 
quam  Chri 
fti  familia  - 
ret  funtexe 
pri. 

Telefphor. 


Augufl. 


I7* 

Obie&io. 


RefponHo. 


Lib'4*  De  Immunitate  Ecclefiaflica . 


t'f sima  funt.  Prius  fumitur  ex  verbis  A 
Chri  ili  iam  traftatis  Matt.x7.frg0  liberi 
junt  filij , vbi  fub  filijs  comprehendi  cle- 
ricos tanquam  familiares  Chrifti,  indicat 
Hieronymus  ibi, dicens:  Ille  pro  nobis, & 
crucem  fufliniat,&‘  tributa  reddidit,  nos  pro 
illius  amore  tributa  non  reddimus  quafi 
ftlij  Regis  a yetfigalibus  immunes  fumus-, 
fub  illo  enim  pronomine  Aor,fe,& alios 
presbyteros , feu  clericos  folos  compre- 
hendere videtur, quia  non  eft  verifimile, 
loqui  de  omnibus  Chriftianis.  Eademq; 
expolitio  tribui  folet  Auguftino  lib.  1. 
Quae  Ilion  um  Euangelicar.q.  23.  quate-  g 
nus  ex  dictis  verbis  i nfertft»  quolibet  reg 
no  terreno  liberos  e jfe  filios  fummi  Regis, jub 
quo  junt  omnia  regna  terrena ; nam  per  fi- 
lios fummi  Regis  non  potuit  intelligere 
omnes  iufios , & ideo  verifimile  eft,  in- 
tellcxitTe  Epifcopos,presbyteros,6c  cle- 
ricos , eo  quod  tales  prsefunt  in  regno 
Dei  tanquam  Regis  filij,  vt  expofuitCa 
ietanus  Matth.  17.  Sed.haecre  vera  non 
fuit  mens  illorum  Patrum  , vt  in  fupe- 
rioribus  dixi , neque  habet  fundamentu 
iri  verbis  Chrifti,  <5c  ideo  aliter  verba  illa 
inducuntur  per  quandam  extenfionem. 
Nam  filij  Regum  ita  funt  liberi, vt  etiam  q 
familiae  eorum  cum  eis  eximantur , cle- 
rici aute  peculiari  modo  funt  familiares 
D ei , 8c  Saluatoris,  vt  dixit  Thelefpho- 
rus  Papa  in  epift.  ad  omnes  fideles;  ergo 
Chriftusin  illis  verbis  fecum  illos  com- 
prehendit, 8c  fub  Petro  , quando  illi  di- 
xit : Da  eis  pro  me,  &pro  te,  quia  Petrus 
vicem  totiusEcclefiaftici  flatus  tunc  ge- 
rebat, vt  indicauit  Auguftin.ferm.6.  de 
Verb.Apoftoli. 

Dices,  hanc  extenf  otiem  non  conti- 
neri in  verbis  Chri  fti, neque  preceptum 
aliquod  vel  inftitutionem , quae  iuris  di- 
uini  efle  pofsit, ibi  tradita  elTe.  Neq;  etia  D 
exemptionem  familiae  cum  filio  natura- 
li elTe  fundatam  in  aliquo  iure  naturali, 
fed  in  quadam  congruentia,  &vfuhu- 
mano,&  ideo  non  poffe  inde  fatis  inferri 
dictam  diuinam  inftitutionem. Refpon- 
dent  verum  e(fe,  Chriftum  non  dixifte 
aperte , familiam  effe  liberam  cum  filijs, 
neque  etiam  fequi  per  neceflaria,  & eui- 
denteni  confequutione,  propterea  enim 
praedifta  fententia  quoad  hanc  partem 
nec  de  fide  eft , nec  omnino  certa.  Nihi- 
lominus tamen  verifiiniilimum  eft , ex- 


tenfionem illam  effe  de  mente  Chrifti, 
tum  quia  argumentatur  a fortiori  a filijs 
naturalibus  horninu  ad  fe  ipfum,  & ideo 
fi  in  alijs  filijs  priuilegium  extenditur  ad 
familiam  , excellentiori  modo  extendi 
debet  ad  familiam  Chrifti,  quia  & cius 
priuilegium  ratione  tantae  dignitatis  ma 
ius  eife  debet,  & cius  familia  nobilior, 6c 
excellentior  eft, tum  etiam  quia  licet  co 
iunedio  familiae  in  exemptione  non  vi- 
detur necelTaria  in  rigore  iuris , feu  con- 
fecutionis  naturalis ; eft  tamen  valde  co- 
fentanea  rationi , per  fe  autem  credibile 
eft, Chriftum  afiumpliife  priuilegium 
exemptionis  optimo  modo,  magisque 
rationi  confentaneo. 

Accedit  altera  probatio  ex  traditione  18. 

Ecclefiae , quando  enim  traditio  eft  con-  c°nobora- 

ftans, ac  perpetua,  oftendere  foletius  di-  lvlr  tl-cPirs 
. r vr  . , ex  traluio. 

uinum , praflertim quando  nonapparet  ouiiccleiig 

ratio  illam  tribuendi  Apoftolica:  mfli- 
tutioni ; talis  autem  efle  videtur  traditio 
huius  exemptionis;  eft  enim  adeo  anti- 
qua, vt  nullum  eius  agnofeatur  initium; 
nam  pro  temporum  opportunitate  fem- 
per  obferuata  eft,  precipue  vero  poft  te- 
pora Chriftianorum  Imperatorum,  vt 
cap.  1 2.  latius  videbimus . Sub  Impera- 
toribus autem  ethnicis  non  potuit  quide 
exeeutioni  mandari  refpeftu  Magi  Ara- 
tuum  infidelium,  qui  Ecclefie  non  pare- 
bant,quod  ad  faftum  pertinet, ius  autem 
Ecclefie  non  defuit ; cuias  fignum  eft, 
quia  femper  Prarlati  Ecclefiafiici  hoc  ius 
immunitatis  obferuari fecerunt,  quantu 
inter  ipfos  fideles  fieri  poterat.  Et  hoc 
oftendunt  antiqui  canones  in  fine  capi- 
tis 3. allegati,  qui  nunquam  referunt  hac 
confuetudinem  in  aliquam  inftitutione 
Apoftolicam  , fed  tanquam  diuinam  illa 
venerantur,&  obferuari  ftudent.His  er- 
go modis  videtur  vtraque  ex  his  opi- 
nionibus probabiliter  fundata. 

C A P V T IX. 

Priuilegium  fori  clericorum  iure  diurno , & 
humano  effe  f undatum, & quomodo  id 
mtelligendum  fit. 

REfolutio  certa,  & indubitata  in 

hac  materia  eft  , clericos  elTe  ex-  l # 
emptos  apoteftate  ciuiliwe  di-  Couclufo* 
uino pariter, & humano : na  his  fere  verbis 

hoc 


C.p.Exept.  Cleri  corti  in  diurno  humanduref udari . ^ 


*S 


hoc  elocent  iura  canonica  fupra  relata,  & A 
facra  Concilia  praefertim  Lateranefe  fub 
Innoc.3 . & aliud  fub  Leone.X.Triden- 
tinum,&  Colonienfe , quae  fupra  citaui. 
Vnde  necelle  efl,vt  authores  omnes  pro 
vtraque  opinione  allegati  in  capite  prae- 
cedenti in  hac  generali  refolutione  con- 
fentiant.  Quam  etiam  probant  vtriufqj 
fententiae  fundamenta,  nam  re  vera  pro- 
bant, hoc  priuilegium  elTealiquomodo 
in  vtroq;  iure  fundatum.  Quomodo  au- 
tem hoc  intelligendum  fit,  id  eft, quid  in 
hoc  negotio  fit  fingulis  iuribus  tribuen- 
dum, explicandum  pro  viribus  eft,6c  in-  g 
de  etiam  conflabit , quae  fit  diuerfitas  in- 
ter prodictas  fentetias,vel  an  ad  cocordia 
liUfflJ.  redigi  pofsint.  Quoniam  vero  ius  huma- 
nidupleic.  nu  duplex  eft, fcilicet, ciuile, & canoni cu 
& de  illis  in  capitibus  vndecimo,&  duo- 
decimoex  profefTo  dicendu  eft,ideo  nuc 
breuiter  fuppono,hanc  exemptione  non 
dependere  per  fe  ex  iure  ciuili,quia  de  fe 
illud  antecedit,  effe  tamen  ab  illo, vel  tan 
Exemptio  quam  a continente , & approbante,  vel 

ilIC  Per/e  tanquam  a donante,  quantum  eft  ex  par 
non  pendes  t1  r r r ' . r v r 

- iure ciuili  te  ^ua  j feu  “ °PUS  ntjvel  tanquam  a pr£- 
cipienteiudicibus  laicis,vt  immunitatem 
Clericorum  obferuent.  De  iure  autem  C 
canonico  certum  elt , & fatis  probatum, 
prscipere  huius  immunitatis  obferuan- 
tiam.Anvero  hoc  praecipiat  conferen- 
do illam, vel  folum  declarando, quaDeus 
contulit , & obferuari  voluit,  pendet  ex 
modo , quo  talis  lurifdictio  efle  potefl  a 
iurediuino,  & ideo  fimul  explicabitur. 

An  vero  folum  ius  canonicu  per  fe  fuffi- 
ceret,  ad  hoc  priuilegium  conferendum, 
etiam  fi  nec  a Deo  lpfo  datum  elfet, nec 
ius  ciuile  cooperaretur, fed  potius  refifle 
ret,  in  capite  vndecimo  videbimus. 

; Prima  ergo  explicatio  refolutionispo  _ 
Prima  'poli  fitx  e (Te  potefl , vt  per  ius  humanum  in-  L> 
t*  ailcrtio  telligatur  ius  ciuile,  per  diuinum  autem, 
nstxflica-  ius  cauonicum,quod  interdum  diuinum 
appellatur, quatenus  & poteflate  diuina, 

& fupernaturaliter  collata  latum  eft , & 
quia  de  rebus  diuinis,  & ad  bonum  ani- 
mae pertinentibus  potifsime  difponit,  & 
in  diditis , vel  exemplis  Scripture  freque 
ter  fundatur.  Et-fic  expofuit  ius  diuinii 
Hofticnf  *n  Prae^ent'  materia  Hoflienfis  in  cap. Ni 
t j ''  *nis,  de  Iur.iurand.  ita  interpretando  ca- 
put  illud  , quem  lequutus  elt  oalmeron 
dicto  tra6f.37.ita  exponendo  cap.  Quam 


quam , de  Cenfib.in  6. Et  iuxta  hanc  ex- 
pofitionem  omnino  reijciturlecudafen- 
tentia  praecedenti  capite  tra&ata  , ideo 
enim  per  ius  diuinum  allegati  authores 
in  dictis  iuribus  canonicum  interpretan- 
tur , vt  defendat  hanc  exemptione  nullo 
modo  effe  d iure  diuino  proprio,  id  eft, 
quod  a Deo  ipfo  immediate  originem 
trahit. 

Ab  hac  vero  fententia  recedit  Panor-  3 . 
mit.  in  d.cap Nimis,  in  fine.  Et  fane  me-  Panorm. 
rito.Tum  quia  valde  improprie  ius  me-  Probatur 
re  canonicum  diuinum  appellatur , ra-  prsdi&acx 
roque  aut  nunquam  vfus  ille  in  ipfomet  P°^c-°* 
iure  canonico  inuenitur.  Tum  quod  li- 
cet in  vno,vel  altero  loco  poiTet  illa  inter 
pretatio  permitti,  praefertimfi  aliae  cir- 
cunflantiae iuuarent,  nihilominus  quan- 
do tot  iura , & Concilia  in  iure  diuino 
afferedo  conucniunt , valde  violenta  elt, 
incredibilis  illa  interpretatio . Accedit,  , 

quod  Concilium  Tridentinum  fortalfe  0C'  U 
ad  excludendam  illam  verbi  aequiuoca- 
tionem , feu  abufionem  cxprefse  diffin- 
xit inter  ius  canonicum, & diuinum  , di- 
cens , perfonarum  Ecclehafticarum  im- 
munitatem , Dei  ordinatione,  & canonicis 
fanffiombuse  ile  coniti  tutam.  Quid  enim 
funt  canonica  fanffiones,  nili  ius  canoni- 
cum ? illae  autem  fanttiones  etiam  funt 
ex  ordinatione  diuina, medijsPafloribus 
Ecclefi^  ; ergo  diflinguutur  ab  illa  ordi- 
natione diuina, queefl  immediate  a Deo: 
hoc  autem  efl  ius  diuinum  propriunqer- 
go  de  illo  loquitur  Concilium  , & tacite 
cetera  iura  de  eodem  interpretatur.  Co- 
cilium  etiam  Lateranenfe  fub  Leone.  X.  , 
cum  ait,nec  diuino,  nec  humano  iure  po  ''oC,La  e* 
teflatem  aliquam  effe  datam  laicis  in  cle- 
ricos,- necelle  efl , vt  de  diuino  iure  pro- 
prio loquatur  , alias  non  fatis  probaiTet, 
laicos  non  habere  huiufmodi  poteflate, 
quia  pofifet  quis  dicere , habere  illam  pro 
prio  iure  naturali, & diuino,  vt  haeretici 
contendunt. Sit  ergo  certum,  affertione,  ^crj'° -^c 
feurefolutionem  propoficam  intelligen 
dam  efTe  de  iure  diuino  proprio,  feu  im-  telligecda 
mediato, & fub  humano  canonicum  prae  eft. 
fertim  comprehendi,  licet  non  excluda- 
tur ciuile  , quia  Concilia  hoc  aperte  affe- 
runt,neque  polTunt  aliter  commode  ex 
plicari, quod  fatis  efl,vt  fimpliciter  fit  co 
fitendum  ita  effe  , quamuis  in  declaran- 
do modo, quo  ius  diuinum  ad  conferen- 
Mm  4 dum 


j 


4* 6 


Liber  4.  De  Immunitate  EcclefiaHica. 


dum  hoc  priuilegium  concurrit, pofsit  A 
falua  fide  elTe  inter  Catholicos  contro- 
uerfia,&  varietas. 

4*  Secuda  ergo  declaratio  aflertionis  eflc 

iufdem^f*  potc^Priudegium  exemptionis  partim 
lationis  de  elfsde  uirc  druino  proxime , ac  proprie, 
cU  ratio.  partim  elTe  dc  iure  canonico  inftitutum. 

Nam  iure  diuino  duobus  modis  cxiPit, 
primo  quia  ab  ipfo  ChriPo  immediate 
datum  eP  Pontifici, fecundo  quia  illi  da- 
ta cft  potePas,&  praeceptum  diuinu  co- 
municandi  priuilegiu  illud  toti  clericali 
Patui.  Iure  autem  canonico  quafi  com- 
pletum, 8c  executioni  madatum  eft  hoc  B 
priuilegium  i in  particulari,  ac  definito 
modo  illud  conferendo  fingulis  clerico- 
rum ordinibus  fubPontifice  fummo  co- 
tentiSjdc  ita  per  hoc  ius  canonicum  quafi 
determinatum,  & executioni  mandatu 
. eP  generale  pr^ceptum  diuinum  exime 
di  clericos  a iurifdiftione  feculari  5 quod 
hic  o pinio  elTe  fupponit,&  per  illud  ma 
xime  a pricedenti  differt.  PoteP  autem 
intelligi  tale  priceptum  efle  vel  politiui 
luris  diuini , vel  naturalis.  Priori  modo, 
vel  intelligitur  efTe  contentum  fub  illo 
generali  pricepto  dato  Petro,  Pafce  oues 

vtiquefingulasiuxta  earum  Patii,  £ 
& conditionem;  vel  dicitur  diuinu,  quia 
per  imitationem,&  fimilitudinem  ex  te- 
flimonijs,&  exemplis.veteristePamen- 
ti  fumptum  eP.  Sicut  praeceptum  deci- 
maria dici  folet  ex  iure  diuino  manafle. 
Bellar. libi 2 vt  in  capit.  Tua  nobis. z.  &cap.  Decimas. 
de  ^lai.  c.  2>deDccim.Et  ideo  ficut  decimarii  pre- 
30>  ceptum  quoad  cottam  iure  canonico  co 

pletum  eP,  ita  & hoc  exemptionis  priui 
legium.  Maxime  vero  cenferi  poteP  il- 
lud praeceptu  iuris  diuini  naturalis , quia 
fuppolita  diuina  inPitutione  clericalis  or 
dinis,exprincipijs  naturalibus  deducitur 
per  illationem  vel  euidentem,vel  ita  ne-  £) 
cellariam  moraliter,  vteaob  caufam  obii 
getur  fupremus  Ecclefii  Prolatus  pri- 
uilegium illud  inferioribus  clericis  com- 
municare,& fub  certa  lege,  & modo  il- 
lud conPituere. 

Vt  autem  fundamentum  huius  decla- 
rano  ampli  ration^re^ fententii  intelligatur , qua- 
us  elucida-  tuor  allertiones  in  ea  diPingui  pofsunt. 
tur.  Prima  eP,  iure  canonico  priceptu  efTe, 
vt  clerici  fint  exempti:&  hec  pars  verif- 
fima  eP,  abPrahendo  pronunc  amodo 
talis  pricepti,& ita afTertio  in fuperiori- 


bus  probata  eP,  & in  capite  fcquenti  atn 
piius  confirmabitur.  Secundo  fupponit 
hic  opinio  efTe  inEcclefia  potePateni  ad 
dandam  clericis  hanc  exemptione,  etia 
data  hypotheli,  quod  iure  diuino  id  fa- 
«ftum  non  effet.  Et  hoc  etiam  facile  con- 
cedi poteP, de  quo  in  vndecimo  cap.  di- 
cemus. Tertio  affirmat  h^c  fentetia,  ex- 
emptionem hanc  eflc  iure  diuino  prece- 
ptam, quod  omnino  veru  elle  cenfemus, 
non  foliim  de  improprio  praecepto  diui- 
no per  imitationem, nec  per  folam  mora 
lem  deductione  ex  principiis  diuini  iu-  xemP:^° 
ns,quae  per  humanam  conltitutionem  eft  iure  j'- 
compleatur,  fed  per  proprium , &rigo-  uiDopfK£C 
rofum  priceptum  vel  immediate  a Chri  Pt3* 

Po  Domino  latum , vel  faltem  media  ra- 
tione naturali.RatioePquiafine  hac  ex- 
emptione non  poteP  decentia,  & digni- 
tas clericalis  flatus  cum  debita reuerentia 
«Schoneflate  conferuari;  ergocuiChri- 
ftus  illius  flatuscuramcomilit,  illi  certe 
pricepit,  vt  clerum  a feculari potellate 
exemptum  haberet,  vel  conferuaret,fiue 
explicitc  hoc  ei  praecipiendo , fine  im- 
plicite,&ex  vi  munetis,  quod  illi  com- 
mittebat 3 ex  quo  per  illationem  morali- 
ter euidentem  talis  obligatio  colligitur. 

y 1 - O 

Quarto  docet  hic  lententia  priuile-  6. 
gium  hoc  non  elTe  fingulis  clericis, aut  Iuj  diaina 
clericorum  ordinibus  immediate  a Deo  ^n2ull'cc 
datum,fed  foli  Potifici,  vt  per  ipfum  ap-  rdlm.  Iu 
plicetur  , & diPribuatur  reliquis.  Et  in  teexe  :i> 
hoc  conuenit  hic  fententia cum  prima  nem  11 : 
opinione  capite pricedenti  relata,  <Sc ita  ^C0‘’’D"‘ 
eifdcm  nititur  fundamentis.  Pricipue 
quia  vfusipfe  videtur  hoc  declarare,quia 
hic  exemptio  non  omnibus  perfonis, 
neque  in  omnibus  tcmporibus,neque  in 
omnibus  cafibuseflequalis,&  variari  am 
pliiis  poteP;  ergo fignum  efl non fuilTe 
ita  diflributam  immediate  iure  diuino, 
fed  fideli  difpenfationiVicarij  Chrifli  co 
miflam.  Item  quia  hoc  fufficitad  ea, qui  . ^ 

canones  de  hac  exemptione  docent,  & jaracntli. 
in  fumma  reducuntur  ad  verba  Concilij 
Tridentini  dicentis, exemptionem  hanc 
Dei  ordinatione,  & Ecetefiajlicisjaiittmi- 
busejfc  conflitntam.  Nam  primum  pro- 
prijfsime.verificaturpropter  diftam  obii 
gationem,&  priceptum  iuris  diuini , fe- 
cundum autem  ratione  executionisEc- 
clefiaflici.  7. 

Et  declarari  poteP  ex  quiflione  fimili  i.Fuodj®- 

qui 


C.f.Exept'  C Uncorum  diurno, & human . iu re f udari  >4-17 


qua?  de  iurifdiftione  Epifcoporum  tra- 
ttari  (olet.  An  fit  immediate  de  iure  diui 
no,vel  a Pontifice.  Et  in  ea  refolutiopro 
babilior  eiTe  folct,ius  quidemdiuinu  im- 
mediate praecipere,  vt  Eccleiia  per  Epif- 
copostanquain  per  ordinarios  paftores, 
& Principes  gubernetur , & quia  hoc  fi- 
ne iurifdidione  facere  non  polfiunt,ideo 
eodem  iure  dmino  prxceptu  elfie  , vt  eis 
fufficiens  iurifdicfio  communicetur , & 
nihilominus  in  re  ipfa  , & in  effectu  im- 
mediate per  Pontificem  communicari. 
Ita  ergo  de  priuilegio  exemptionis  cleri 
cis  tribuendo  affirmat  hec  opinio.  Efl 
enim  fimilitudo,&proportio  non  parua: 
nam  ficut  exemptio  clericorum  in  gene- 
re efl  de  iure  diuino , ita  Epifcopale  mu- 
nus eft  de  iure  diuino, Sc  e conuerfo  ficut 
iurifdiftio  Epifcoporum  non  eft  certa, 
& determinata  iure  diuino, fed  per  Pon- 
tificem ampliari  , & reftringi  poteft,  ita 
etiam  exemptio  non  eft  determinata  iu- 
re diuino  pro  lingulis  clericis , caulis,  lo-* 
cis,aut  temporibus, fed  per  Pontifices  va 
riari, augeri, & minui  poteft  : ergo  ficut 
iurifdictioEpilcoporum, licet  ex  praece- 
pto diuino  fit,  tame  immediate  per  Papa 
cofertur,  vt  ab  eodem  certu  modum, & 
menfuram  recipiat ; itapriuilegium  hoc 
immediate  concefsioni  Pontificum  reli- 
ftum  eft,  vt  per  eum  certum  modum, ac 
determinationem  acciperet, fine  qua  non 
poterat  conuenienter  a<ftu  conferri , iub 
obligatione  tamenconferendi  illud  tan- 
quam  fidelis  difpenfator,&  prudens. 

Et  haec  regula  generalis  eft  in  alijsEc- 
defia?  obferuantijs,qu£  in  particulari  no 
emum.  jiagen(;  certam  determinationem  ex  diui 
no  iure,  licet  in  generali  habeant  necef- 
fitatem  ex  iure  diuinopofitiuo.vel  natu- 
rali: talia  enim  licet  pofsint  dici  ex  diui- 
no iure  quoad  generalem  obligationem, 
nihilominus  quoad  inftitutionem  pro- 
priam,&  particularem  folent  elfie  imme- 
diate ex  iure  humano.  Ita  videre  licet  in 
cenfuris,que  fundamentu  habent  in  illo 
iure  diuino:  Si  Ecclefiam  non  audierit , fit 
tibi  tau  qua  ethnicus-, & publicanus nihi- 
lomi nus  cenfure , prout  illis  vtiturEccie- 
fia, immediate  funt  ab  illius  inftitutione. 
Idem  confpicipoteft  in  multis  ritibus, & 
ceremonijs  Ecclefiafticis:  nam  ius  diui- 
num  2;eneratim  pr^cipit , facramenta,  v. 
g.  & facrificium  decenti  modo , & orna- 


A tu  fieri , quia  tamen  ipfum  diuinum  ius 
immediate  hoc  non  determinat,  in  effe- 
£tu  talis  inftitutio  Ecclefiaftica  eft,origi- 
nem  ducens  a diuino  iure,&  fimilia  mul- 
ta exempla  afferri  polTent.Generalis  au- 
tem ratio  eft, quia  ius  diuinum  immedia- 
te non  (latuit  ea,qu£  mutationi, & varia- 
tioni obnoxia  funt,&  quia  propria  infti- 
tutio non  fit, nili  in  particulari,  & cu  cer- 
to modo,  ac  menfura. 

Tertia  declaratio  prOpofitae  affertio- 
nis  effipriuilegium  exemptionis  clerico 
rum  immediate, & cum  omni  proprieta- 
„ te  eife  de  iure  diuino  , quiaab  ipfoChri- 
fto  no  folum  promi iPum, vel  iulfiim,  fed 
etiam  datum, & adu  coceffum  eft,  & ni- 
hilominus elfie  etiam  de  iure  canonico 
declarante  ius  diuinum, Scpriuilegiu  hoc 
conferuante,  vel, prout  expedit,mode- 
rante.  Iuxta  quam  declarationem  refel- 
litur omnino  prior  fententia  fuperiori  ca 
pite  tractata, & pofterior  in  fenfu  maxi- 
me proprio,<Scrigorofo  ftabilitur.&licet 
pauci  ex  audoribus  pro  illa  relatis  illa  fic 
declarent,  nihilominus  multi  profedo 
ita  fenfiffe  videntur, pr^fertim  Carlerius 
quem  refert, & fequitur  Almainus.  Ide- 
„ que  fenfit  Rebuff.&  alifiqui  dicut,  cleri- 
cos iure  nunquam  fuiffie  fubiectos  Impe 
ratoribus,  etiam  ethnicis  a principio  Ec- 
clefia?,quod  etiam  fentit  T urrecrem.lib? 
z.fumma?  de  Ecclefia  cap.pi5.ad  3 . Eftq; 
haec  opinio, & declaratio  prodictae  aifier- 
tionis  valde  pia,  rationique  maxime  co- 
fentanea,ideoque  a nobis  defendenda, & 
diligenter  explicanda  eft. 

Et  in  primis  licet  admittamus  hoc  pri 
uilegiumeffie  a Chrifto immediate  datu 
clericis,  nihilominus  non  negamus,quin 
fubordinatum  fuerit  Petro , & fucceffio- 
ribus  eius  quoad  modum  feruandum  in 
D vfu  eius,tam  ex  parte  perfonarum , qui- 
bus applicandum  eft  priuilegium,  quam 
ex  parte  rerum,  caularum , vel  negotio- 
rum, in  quibus  talis  exemptio  feruari  de 
bet.  Hoc  enim  aliqua  ex  argumentis  fa- 
dispro  priori  fententia,  & alia,  qua?  ex 
vfu  Ecclefi^  fumi  pofifunt,  manifefte  co- 
uincut.  V idemus  enim  clericum  in  cau- 
fa  ciuili,  fi  adoris  perfonam  gerat  contra 
reum  laicum,non  effeexemptum  in  tali 
adione  a tribunali  laico,  fed  teneri  ad  fe- 
quendum  foru  rei . Cur  autem  hoc  ita 
eft,  nifi  quia  Ecclefia  determinauit, vt 

exem- 


9- 

Tertia  con 
clufionbex 
pofitio. 


Tumere. 


10. 

Fxempcio 
clericorum 
Pontifici  , 
quoad  mO 
du  fubordi 
natur. 


1 8 Libu.  T>c  Immunitate  Ecclefiaflica. 


exemptio  clericorum  intra  hos  limites 
contineretur,  potuiffetq;  aliter  id  difpo- 
nere,  fi  aliter  expedire  iudicaffet . Simi- 
liter omnes  concedunt  clericos  obligari 
quoad  vim  direftiuam  ad  ieruadas  quaf- 
dam  leges, quae  ad  communem  , & con- 
uenientem  ftatum  ciuium  fpeftat:  quod 
non  aliunde  prouenit,  nifi  quia  Ecclelia 
ita  expedire  iudicauit , vt  alibi  oriendi. 
Igitur  iilud  priuilegium  exemptionis, 
quod  a iure  diuino,  indifferens , & quafi 
generale  ell,  fubeff  quoad  determinatio 
nem,limitationem , vel  ampliatione  Ec- 
Refelhtur  ciefiaf}.jCCp0teftati.Neque  vero  dici  po- 
dam>  teli , haec  omnia  folum  heri  ab  Ecclelia 
per  modum  declarationis  iuris  diuinfivel 
naturalis,  quia  fine  dubio  multa  fiunt  ex 
pruded  arbitrio  humano,  & ideo  diuerfis 
temporibus  mutantur,  vt  quod  clerici 
coniugati  gaudeant  hoc  priuilegio  in  his 
rebus , & non  in  illis , & clerici  minores 
cum  his  circunftantijs,&  npn  fine  illis;& 
quod  in  tali  crimine  clericus  tradatur 
brachio  feculari,&  non  in  alio  interdum 
grauiori.  Fiunt  ergo  haec  no  tantum  per 
potellatem  interpretandiffed  etiam  cof- 
tituendi  ius  nouum,&  limitandi,velex- 
tendendi  antiquum. 

x i.  Vt  autem  explicemus, quomodo  h^c 

Quomodo  duo  cohaereant  , cum  Ecclelia  non  ha- 
initnucij  Ecat  poteftatem  fupra  ius  diuinum,  fup- 
diuma  cum  jX)n0  ex  ^raflatu  deLe°;ibus,hoc  nomen 

deDcdeticia  r . , r 

exemp?io\  lus  interdum  lignmcare  propriam  lege, 
ris  a Ponti  feu  praeceptum;  aliquando  vero , & fatis 
fice  foblif»  proprie,  ac  frequenter  lignificare  facul- 
tatem vtendi,  vel(vt  ita  dicam)  quafi 
ius  fa<fti,ficut  dillinguuntur  iura  feruitu- 
tis ; vel  ius  in  re,&  ad  rem,&.  limilia.  His 
ergo  duobus  modis  potefi  etiam  in  pra;- 
fenti  ius  diuinum  accipi.  Nam  pviuilegiu 
. t ipfum  exemptionis  quatenus  eft  liber- 

tas quaedam  a fubie&ione  alterius,  eft 
facultas  quaedam  moralis  ad  non  paren- 
dum tali  poteftatijvel  libere  operandi  fi- 
ne refpe<ftu,vel  impedimento  illius:  haec 
ergo  facultas  a Deo  ipfo  data  dicitur  ius 
diuinum,  non  tanquam  praeceptum,  fed 
tanquam  Dei  donum.  Sicut  libertas  a 
feruitute,quae  homini  eft  naturalis  dici- 
tur optime  in  hoc  fenfueffe  de  iure  diui- 
no naturali.  Pofito  autem  tali  priuilegio 
fequitur  efiam  Lex  diuina  pr^cipiens.vt 
habenti  tale  priuilegium  non  fiat  vis.nec 
coaftioffed  immunitas  illi  data  feruetur, 


A & ita  interuenit  etiam  in  tali  exemptio- 
ne ius  diuinum  praecipiens,  contra  quod 
fit  exemptionem  clericorum  violando. 

Ex  hoc  autem  duplici  iure  illud, quod 
in  facultate  generali  cofiftit,&  eft  veluti 
quoddam  donum , quod  proprie  dicitur 
priuilcgium,hoc,  inquam, licet  diuinum 
fit , id  eft,  a Deo  datum  , amifsibile , feu 
mutabile  effe  poteft  ex  iuftis  caufisfficut 
vita  ipfa,&  corporis  membra, & ius  liber 
tatis  naturalis  a Deo  donata  funt,  & de 
iure  nature  effe  dicutur  : & nihilominus 
ex  iufta  caufa  auferri , vel  minui  poliunt 
o per  poteftatem  humanam,quam  intelli- 
gimus  a Deo  effe  conceffam,quia  coruu- 
ni  bono  reipublicae  humane  ita  expedie- 
bat. Sic  ergo  intelligi  debet, quanmis  pri 
uilegium  exemptionis  a Deo  i pfo  fuerit 
clericis  datum,nihilominus  ex  iufta  cau- 
fa,& per  legitima  poteftatem  minui  pof- 
fe  vel  auferri , quia  comuni  bono  Eccle- 
fiae  ita  erat  neceffarium.  Vnde  confeque 
ter  fit,  vt  aliud  ius  diuinum  precipiens 
obferuantiam  talis  priuilegij,  non  conti- 
neat abfolutam  prohibitionem , ne  tale 
priuilegium  minui  ,vel  au  ferri  pofsit,fed 
ne  id  fiat  fine  legitima  poteftate,  & iufta 
C caufa, ficut  dicimus  de  libertate  naturali. 

Eft  autem  illa  poteftas  folu  in  Ponti- 
fice,quia  eft  poteftas  fpiritualis,&  fuper 
naturalis, & difpefatiua  myfterioru  Dei, 
& poteftas  ligandi,<Sc  foluendi,  & fupre- 
ma  in  fuo  ordine.  Legitima  autem  caufa 
generatim  loquendo, erit,  quoties  limita 
tio  aliqua,  vel  priuatio  huius  exemptio- 
nis ad  conuenientem  Ecclefiae  ordinem, 
& decentiam  aut  bonos  mores  Ecdelia- 
ftici  ftatus,neceffaria,vel  conueniens  iu- 
dicabitur,quod  iudiciu  prudentiae  illius, 
cui  claues  datae  funt, etiam  eft  comitium. 
Sic  ergo  intelligitur  facile,non  obftantc 
^ varietate, qua  in  vfu  legitimo  huius  exe- 
ptionis  videmus',  de  iure  diuino  effe  po- 
tuiffe,quia  per  illam  varietatem  non  agi- 
tur contra  aliquod  preceptum  diuinum, 
neq;  in  illo  difpenfatur,  fed  ip fummet 
preceptum  includit  talem  limitationem, 
vel  conditionem  accomodatam  tali  pri- 
uilegio,  & conditioni  eius,  vt  explicatu 
eft.  Atque  hoc  modo  folui  facile  poffunt 
argumenta,  quae  prima  fententia  con- 
tra hoc  diuinum  ius  direfte , & poutiue 
obijeiebat. 

Hoc  autem  priuilegium  fic  declaratu 

duo- 


Exemptio 
hzc  duob? 
modis  po- 
imia  Chri 
ftotocedi. 


0,17. 


Wisilegiu 
exitionis 
effedeiutc 
diuiao  na- 
turilioitt' 
disur. 


M- 

Cap.D«o 

jwt.U.q 

I, 


C.p.Exeptio.clericoru . diurno  hum.anoiure fundar  1*4.  / 9 


duobus  modis  intelligi  potefl  fuifTe  a A 
Chrifto  Domino  datum  flatui  clericali, 
fcilicet,  vel  quia  tali  modo  Ecclefiam  fu  a 
diuerfofq;  ordines, & actus  illius,  & mo- 
dum gubernationis  eius  inflituit,vt  inde 
pernaturalem,ac  neceflariam  cofecutio- 
nemhocpriuilegium  fequatur  : veletia 
quia  peculiari,  <Sc  exprelia  voluntate  hac 
exemptionem  clericis  concelferit.  Hic 
poflerior  modus  fatis. fit  verihmilisex 
verbis  Chrifli  Matth . 17.  prout  illa  prae- 
cedenti capite  pro  fecunda  fencentia  ex- 
pendimus, adiuncta  etiam  Ecclefiaflica 
traditione, quae  eft  optima  verborum,  <Sc  B 
legum  Chrilli  interpres.  Atque  hsc  pars 
ex  priori  magis  confirmabitur : nam  ra- 
tio,qua  ex  inflitutione  ipfa  Ecclefiae , <$C 
flatus  clericalis  priuilegium  hoc  deduci- 
tur, etia  fuadet,  Chriftu  in  verbis : Ergo 
liberi  funt  ftlij}  totum  clericalem  flatu  vo 
luiife  comprehendere.  Quod  ergo  prio- 
ri faltem  modo  fit  hoc  priuilegiu  de  iure 
diuino  naturali,  fuppohta  diuina  inflitu- 
tione  Ecclefiaflici  flatus,&  totiusEccle- 
fi?  probatur  in  hunc  modum.  Quia  cle- 
rici tam  quoad  corpus,  quam  quoad  ani- 
mam funt  Petro  fpecialiter  fubiefti  iure 
diuino  Euagelico;  ergo  eodem  iure  funt  q 
a iurifdidtione  Principum  fecularium 
exempti. 

AfTumpta  propofitio  declaratur  ex  do 
ttrinaD. Hieronymi, qu£  refertur  in  cap. 

Duo  funt.  1 2.q.  1 .vbi  duo  diflinguit  gene 
raChriflianoru,vnum  mancipatum  diui 
no  officio,  & deditum  contemplationi, 

& orationi, vt  eft  llatus  clericorum,  & re 
ligioforum : aliud  genus  eft  Chrifliano- 
rum  laicorum , qui  licet  generali  ratione 
diuino  feruitio  deflinati  fint,  fecundum 
communem  viuendi  modum  tempora- 
libus rebus  principaliter  intendunt.  Cu 
ergo  Chriftiani  omnes  Petro  in  fpiritua-  £) 
libus  fint  fubiedli  iure  diuino, vtlibr.  3. 
oftenfum  eft,  &illafubieftio  dicipofsit 
quoad  animam,  quia  tantum  eft  in  fpiri- 
tualibus  rebus, & ad  cultumDei  pertine- 
tibusjde  clericis  dicimus, fuilfe  fubieclos 
Petro  eodem  diuino  iure  non  tantu  quo 
ad  animam, fed  etiam  quoad  corpora. 
Quod  probatur  ex  difta doftrina, quia 
fpecialiter  funt  dicati , & traditi  Deo,  & 
cultui  eius  no  folum  quoad  animam  , fed 
etiam  quoad  corpora ; ergo  confequen- 
tcr  quoad  vtrumq;  funt  etiam  Petro  fub 


ietti. Probatur  cofequentia , quia  eo  ipfo 
quod  clerici  funt  dicati  Deo  fecundum 
corpus,  & animum, pertinent  vtroq;mo 
doadius  Deipeculiare  : multoque  ma- 
iori ratione  dicendi  funt  traditi  in  donu 
Domino,  ac  proinde  maiori  titulo  eife 
Dei , quam  Leuitae,  de  quibus  iiaec  ditta 
funtNumer.3-.&  18.  ergo  eo  ipfo  confli 
tuti  funt  clerici  fecundum  vtramq;ratio- 
nem  fub  propria  iurifdidhone  Petro  vt 
Chrifli  Vicano  collata.  Nam  peculium 
Chrifli, & quidquid  ad  peculiare  ius  eius 
pertinet,  Vicario fuo  tanquam  propiio 
oeconomo  , & difpenfatori  commilit. 

Et  confirmatur, nam  bona  Ecclefiaru, 
&res  facrae  iure  diuino  funt  commiffae 
Pradatis  Ecclefiafficis,  & praefertim  Pe- 
tro quoad  curam , & difpenfationem  ea- 
rum, nimirum , quia  pertinent  peculiari 
modo  ad  dominium  Dei,  & patrimoniu 
Chrifli , ergo  eade , & maiori  ratione  to- 
ta gubernatio  clericorum  tam  in  his,qug 
ad  corpus,  & temporalem  vitam  , quam 
in  his , quae  ad  anima  fpettant , Petro  eft 
fpecialiter  per  Chriflum  commilTa.  An- 
tecedens exprefse  traditur  in  Synodo  Ro 
mana  4.  fub  Symmacho.  Dtcitur  enim 
non  polle  laicos,  etiam  religiolos;&  pote 
tes  aliquid  quomodohbet  de  Ecclehalli- 
cis  facultatibus  decernere , quarum  jms 
facerdotibus  difponendiindifcufse  d Deo  cu- 
ra commijfa  docetur  . Confequentia  ve- 
ro 110  minus  ceita  videtur, tum  quia  ma- 
gis pertinent  ad  Chriflum,  & res  Eccle- 
fiafticas  perpfonae  ipfae  , quam  Ecdefia- 
flicae  facultates,.tum  etiam  quia  vniucr- 
fa  cura  diuini  cultus  efl  fub  iurifdnfiionc 
Pdtri  ex  diuino  iure, quia  immediate  or- 
dinatur ad  fpiritualem  fine  , & hac  ratio- 
ne res  omnes, quae  ad  cultum  Dei  dicatse 
funtjfimpliciter,  & abfolute  funt.fubiu- 
rifdi£tione,&  adminiflratione  Ecclefiaej 
inter  quas  res  Deo  dicatas  primum  loeu 
tenent  perfonae  clericorum;ergo  fimpli- 
citer,  & abfolute , & fecundum  omnem 
'ratione  iure  diuino  commiff^  funt  iurif- 
dielionij&difpofitioni  Petri. 

Hoc  ergo  pofito,  prima  confequentia, 
nimirum,  fi  commifsi  funtPetro,  confe- 
quenter  fuiffe  a iurifdidlioncPrincipum 
temporalium  exemptos , per  fe  fe  vide- 
tur euidens  exilio  Euangelico  dogmate. 
Nemo  potefl  duobus  Dominis  feruire  , aut 
enim  vmm  odio  habebit)&  alterum  diliget , 

aut 


Nume. 

d/,18. 


1 6. 

Cofumac. 


S6'.c I. 


C.Ic 


I?'. 


jVattb c 


$20 


Lib./ffDe  Immunitate  Ecclefiatticd* 


aut  ynum  fuftiticbit,  & alterum  tontemnet. 
Similis  enim  impotentia , & moralis  re- 
pugnantia inuenitur  in  hoc,quod  clerici 
fecundum  idem  , id  eft , fecundu  corpus 
fine  fubie&i  Pontifici,  & Regi, quia  pof- 
fent  interdum  contraria  pr^cipere,&nc 
ceftarium  eflet  vniobedire,  Sc  alterum 


contemnere.  V t v.g.  poftetRex  praeci- 
pere clerico  , vt  militet,  vel  alijs  actioni- 
bus teporalibus  occupetur,Potifex  aute 
illa  prohibere  poterit,vel  alia  repugnan- 
tia precipere.ltem  cu  clerici  quoad  adtio 
lies  corporis  debeant  ede  diuinis  minifte 
lijs  addicti, & a fecularib9negotijs  abftra 
Cti,necelTe  eft,vt  a Pontifice  habeant  re- 
gulam & modum  viuendi,  & operandi, 
vtendi  etiam  temporalibus  rebus , vel 
efficijs,  ergo  non  poliunt  efte  fimul  fub 
iurifdiCtione  Principum  temporalium, 
etiam  quoad  ea,  quae  ad  corpus  petinent. 
Sicut  vafa  Deo  facrataeo  ipfo,  & ex  na- 
tura rei  a prophanis  vfibus  ex  empta  fu  t, 
& contractus  matrimonij  in  facramentu 
confecratus,eolpfo  in  forum  Ecclefialti 
cum  tranfit,<5c  a feculari  exemptus  eft. 

2 2«  Hinc  ergo  optime  infertur , clericos 
eflfe  exemptos  abfolute  a iurifdiCtione 
temporali  Principum,  quia  haec  iurifdi- 
Ctio  praecipue  verfatur  circa  fubditos  ra- 
tione corporum , & confequenter  circa 
omnia  illa, quae  ad  conuenientem  confer 
uationem  vitae  corporalis  ordinantur, vt 
in  tertio  libro  late  ollenfum  eft  5 ergo  fi 
clerici  funt  exempti  a iurifdiCtione  Prin 
cipum  etiam  fecundum  corpora,  profe- 
cto ab  eoru  iurifdiCtione  temporali  exe- 
ptifunt.  Vnde  etiam  concluditur  non 
folum  efte  exemptos  clericos  a poteftate 
Principium  quoad  vim  directiuam,vtiqj 
difponendo  , vel  gubernando  illos  inhis, 
quae  ad  aCtiones  praefentis  vitae  fpeCtat , 
fed  etiam  quoad  vim  coaCtiuam  : tu  quia 
vna  fubieCtio  non  feparatur  ab  alia . nec 
poteft  reCte  confiftere  fine  alia,  & ideo 
quoad  vtranque  funt  Pontifici  fubieCti 
ex  diuino  iure , <$c  confequenter  ab  alijs 
exempti : tum  etiam  quia  non  minus  ne 
cellaria  efthec  exemptio  ad  cultumDei, 
& conuenientem  vfutu  rerum  cultui  di- 
uino dicatarum, quam  alia. Ideoque  me- 
A uol.Pa  l ito  dixit  Nicolaus  Papa  in  epift. ad  Mi- 
p-t-  ■ chaelem  Imperator. Hi, quibus  tantuhuma 
nd.d.c.f.  )jis  rebus,  &non  diuinis  praejfc  permijjum 
ejl, quomodo  de  bis, per  quos  dinina  mmjlran 


Clerici  tam 
quoad  vim 
dlreCtiuam 
quam  ooa- 
Ctiuamfunc 
exempti. 


A tur, indicare  pr  te  fumant,  penitus  ignoramus. 

Et  hoc  etiam  multum  confirmant  verba 
illa  Concilij  Lateran.fub  Leone.X.^  iu  Coc.L<ue> 
re  tam  diuino , quam  humano  laicts  pote  fas 
nulla  in  Ecclejiaflieas  perfonas  attributa  eft. 

In  quibus  in  primis  aduerto  de  omni  po 
taftate  efte  fermonem,ac  proinde  no  fpi- 
ritualem  tantum , fed  temporalem  com- 
prehendere; imo  hanc  pofteriorem  pr$- 
cipue,quia  de  altera  nulla  erat  controucr 
fia. Deinde fupponit  Concilium , laicos 
non  pofle.habere  vllam  iurifdiftioncm 
in  Ecclefiafticas  perfonas, nifi  aliquo  iure 
diuino,  vel  humano  fit  illis  conceftum. 

^ V nde  neceffe  eft,vt  vel  lupponat  iure  na 
turali  laicos  illam  non  habere  , vel  certe 
vt  fub  iure  diuino  tam  pofitiuum  , quam 
naturale  includat , alias  diminute  proce- 
deret, & nihil  concluderet.  Ergo  inten- 
tio Concilij  eft,  laicos  ex  vi  iuris  diuini 
non  habere  t2lemiurifdiiftionem  in  cle- 
ricos,quia  neque  iusdiuinum  pofitiuum 
illam  tribuit, vt  eft  per  fe  notum,  nec  na- 
turale illam  permittit , fed  clericos  exi- 
mit a iurifdiftione  laicoru,  eo  ipfo  quod 
fpeciali  titulo  eos  Pontifici  fubiecit.De- 
niq;  aduerto,  etiam  aliam  partem  de  iure 
humano  de  canonico  maxime  intelligi, 

^ de  quo  eft  illa  lententia  manifefta  . De 
ciuili  autem  nullam  ratione  videtur  Co- 
cilium  habuifte,quia  fupponit, no  efte  po 
teftatem  in  Principibus  temporalibus  ad 
taleius  validum  conftituendum,  cum  ad 
hoc  ipfurn  iure  diuino  poteftatem  non 
habeant. 

His  praeterea  addi  poftunt  aliaCouri- 
lia  generalia,  & prouincialia  fupra  addu,-  ng  (,anc 
£fa,queconftanter  docent  efte  hanc  ex-  omni  rigo 
emptionem  de  iure  diuino,  quod  poteft,  ree“J  ^‘u 
& debet  curn  proprietate  intelligi  iuxta  reJ'll‘nJ‘ 
materiae  capacitatem.  Non  dicitur  aute 
£)  proprie  de  iure  diuino  , quod  immediate 
ab  Ecclefia  ftatuitur , etiam  fi  ex  prarce- 
pto,vel  poteftate  iure  diuino  datis  otigi 
nem  ducat.  Sicut  poteftas  Regia  non  eft, 
nec  proprie  dici  poteft  efte  de  iure  diui- 
no,etiamfi  a natjnrali  lege,  & poteftate 
ducat  originem.  Et  ob  eandem  rationem 
nec  caeremoniae  Ecclefiafticaeextva  Sa- 
cramenta dicuntur  efte  dc  iure  diurno: 
neque  etiam  iurifdiiftioEpifcoporu  iux- 
ta opinionem  eorum,qui  a Pontifice  im- 
mediate conferri  ccnfent.  Cum  ergo  Co 
cilia  de  hac  exemptione  tam  conftanter, 


C.fi.Exep(%  ClericoruindiuinOi&human.iurefudari . 4.2 1 


&abfolutc  dicat  elTe  deiure  diuino,pro  * 
fecto  cu  maiori  proprietate  intelligenda 
funt.Et  firniliter  Cocil.T  rid.ait  huc  exe 
ptione  elTeex  ordinatione  diuina,rec- 
tifsimeintelligitur  iuxta  coniune  modu 
iuriu,  quod  fit  ordinata,  & conflituta  ab 
ipib Deo, <5c  declarata,ac  Eabilita  per  ca- 
nonicas fanftiones.  Accedit,  quodipfi- 
met  Imperatores, no  lege  quide  humana 
feu  EccleliaEica,  fed  ratione  hdc  illuflra 
fla  ducli , exeptionehanc  recognofcerc 
potilis  quam  concedere  vifi  funt. 

20,  Sic  Carolus  Magn.in  luo  capitulari 
Cml, Ma  lib,6.c.i09.cu  ita  fan x iflet:  C7e nano 'fecu 
gtm,  Imbus  indicibus, fed  Epifcopah  audientue  re 

[eruentur,  ratione  declaratdicens,.Fds  enim 
no  e fl  ,yt  diuini  muneris  mimjin  teporaliu 
Ifior.  ?.  pote  tl  at  ujub  dantur  arbitrio.  EEaute.  Fas, 
btjnt.ctz.  teq-e  Ihdoro,  lex  diuina , quae  <5c  ad  Deu 
(?ca,1  pertinet  ,&  ex  quada  naturali  aequitate 
hj  defcedit:tale  igitur  fenfitCarolus  elleius 
Gc.Mitif  exepeionis  clericoru.  Cui  cofonat,quod 
in  Concil.Matifcon.  z.cap.  9. Nefas  ejje 
dicitur  E pifcoporu  immunitate  violare, 
quodin  can.  10. ad  alios  clericos  extedi- 
tur.  EEq;  attente  ponderandu,quod  in 
initio  illius  cap. 9. dicitur, Reuercndijsimos 
canones, at  jjacratif simas  leges  deEpifcopali 
audientiam ipjo pene  ChrifUanitatis  princi- 
pio fententia  protulijje. Loquitur  enim  Co 
ciliu aperti Esimc  de  audientia  quoad  tem 
porales,&  perfonales  caufas,vt  Eatirn  ex 
plicat, <Sc  no  dicit  legeshumanasilla  intro 
duxi(Te,fed(p>  illa  fententia  dediEe,vtiq; 
declaratoria  luris  quali  connaturalis  iu- 
rifdiftionis  Epifcopalis,  8c  Ecclehafticae 
exeptionis.  Theodofius  etia  Imperator, 
^ j f vt Ambrof.epilc.32.ahas lib.2.epiff.i 3. 

J'  ad  Valentinianu  refert,  aeque  fanciuit  in 
caufa  fidei, vel  Ecclefiajlici  alicuius  ordinis 
eu  indice  ejfe  debere , qui  nec  munere  impar 
fit,neciure  dif smilis. Hoc  e/?(ait  Ambrof.) 
facerdotes  de  [acer  dotibus,  quafivtruqjeiuf- 
de  iuris  diuini  fit.  Quod  etia  fenfit  Colla 
tinus  in  fadlo,  & verbis  fijpc  repetitis  ex 
C^gor.  Gregor.li.4.epift.3  r. indidi.  1 3. aliascap. 

y^Ruffin.&alijs  ecclefialficis  hiEorijs. 
t p’  Hisaddipofsutcoiedlureexiurelegisve 
tio|e^sl v°c  ter’s lupt^.Nafi facerdotes, (ScLeuite inii 
ictisidevi.  ^ ^e8e  erSt  ^ teporali  poteEate  exeptfine 
,ffius  cGfir  mo negabit  ide  diccdu  efiTe  in  leg.noua  cx 
^cur.  vi  diuini  iuris  falte  naturalis.Tu  quia  hoc 
pertinet  ad  maiore  perfeclionc  faccrdotij 
legis  noue.Tu  etia  quia  fi  talis  exeptio  in 


A populo  Ifraelitico  inueta  eE,no  fuit  ceT- 
te  ex  lege  aliqua  humana,  nulla  enim  ta- 
lis lex  vel  in  Scripturae  legitur, vel  cu  fu 
dameto  cogitari  poteE,pre£rtim  cu  hu- 
iuimodi  leges  eo  teporeluerint  rarifsim^, 
quia  omnia  erat  in  ipfa  Dei  lege  rmnuta- 
tim  praecepta. Colligebatur  ergo  cx  ipfo 
Eatu  lacerdotali,&ex  generahb9  veibis, 
quibus  Leuitica  tribus  ad  illuafsupta  eE, 

Sc  donataDeo,&  poteEati  Potificis  om- 
nino fubiecla,  & fubordinata ; ergo  eode 
modo  colligendu  eft  fimile  ius  diuinu  in 
lege  noua.  Non  quia  antiquu , prout  cae- 
^ reraoniale  erat,  in  lege  noua  obliget , led 
quia  illud  antiquu  ius  non  in  vi  epemo- 
nialis,fed  in  vi  moralis  ad  tale  facerdotiu 
confequutum  luit. Ergo  fnnili  modo  ex 
fuppofitione  melioris  facerdotij  ide  mo- 
rale ius  diuinu  in  lege  noua  cofequutum 
eE.  Quodauteilludius  exeptionis  fuerit  Exemptio 
in  lege  veteri, fit  valde  verifimile  ex  mo-  kcerdotunj 
doloquedi  Scriptura;  Numer.  3.  Erut 4 rf,^iuris di- 
Leuitre  mei,\ tiq;  peculiari  titulo,&  dona  umofuie,  " 
tione.De qua  c. 8.  dicitur.  Culeuitrefue-  Num .3. 
rint  coram  Dno , ponent  filij  Jfrael  manus 
fuas  fupereos,  & offeret  Claron  debitu  mu- 
nus in  confpeclu  Diti  d filij s Jfrael .ytferuiat 
C in  miniflerio  eius. Et  infta, Confecrabis  Icui ;*> 
tas  oblatos  Uno  ,&  fepar abis  de  medio  filio- 
ru  Jjrael,yt  fintmei.  Et  infra. Quoma  dona 
donati  funt  mihi  dfilijs  Jfrael.  Et  infra.  At- 
flificaiii  eos  mihi, tradidi^  eos  dono . Aaron , 

&fili)s  eius  de  medio  populi, yt  feruiat  mihi, 

&c.  Et  fimilia  repetutur  c.i  S.&  adAaro 
dicitur.  Excubabut  Icuitee  ad preeeepta  tua . 

Ex  hise.rgo  Sc  fimilibus  modis  loque- 
di  fatis  probabiliter  colligitur,exvi  illius 
feparationis.ac  deputationisLcuitice  tri- 
bus ad  miniEeriu  templi  fuiEc  exeptam 
aiurifdiclione  ciuili,  qu$  cx  natura  rei 
erat  in  comunitate  illius  populi.  Primo 
£)  quia  populus  abdicado  a fe  parte  illa , & 
donado  illaDeo,aliquapotefiate,&quafi 
dominio  fe  priuauit,&  illa  in  Deu  traEu 
lit:  hec  aute  efife  no  poterat , nifi  poteEas 
iurifdi£lionis,quia  no  erat  alia  poteEas 
dominatiua  incomunitate  illa  refpe&u  il 
li9partis,&cofequeter  De’  acceptado  do 
natione  fpeciali  titulo  illud  ius  fibi  refer- 
uauit,&  Potificiilli9  populi  comifit.Se- 
cudo  quia  ex  vi  illius  feparationis  immu 
nesfafti  sutfacerdotes,&Leuiteab  one'- 
rib9,&  muneri'b9mcre  fecularib^N  tepo 
ralib9,que  velpofsetLeuitas  a minilterio 
Nn  templi 


Leuic?  a te 
poralib9mu 
neribus  exe 
pci  fueriic. 
Numer.r, 
Jofepb. 

Abulenf. 


Numer. 
De  ut.  ig. 
Jojue.  3 1. 


Num.  i. 


Gettef.  48. 
23. 

Cur  Scrip- 
tura duode 
cim  tantu 
tribj)  Dume 
rer. 

Genef.  4 (j. 
Exod.  28. 
Dc- ut  e.  27 
lApocal.-/ 
Num.i . 
Deute.  18 


1. Reg.  1 1 

2.  Parali. 


4-2  2 


Liber  4»  Ve  Immunitate  Ecclefiaflica . 


tcplidiflrahere,vel  efTetincogrua,&inde  A 
cetia  illi  (latui  .Cuius  fignu  eR,quod  N u 
mer.  t . Quado  Deus  iufsit  populu  nume 
rari,  Leuitaj^p junt  numerati  cu  efi,quia  di 
xitDeus  Moyfi;  Tribum  Leuinolmume 
rare. Quia  Leuitce  facrierat( aitlofephdi.3. 
Antiq.c.  1 1 .)  & immunes  d militia. Et  ea- 
de  ratione  ab  alijs  fecularibus  muneribus 
& tributis,  vt  fenlit  etia  Abulef.q.2  j . iiq 
c.i.Numer.  dicens  tribu  Leui , cueiEet 
deRinata  ad  miniReriu  tabernaculi,  non 
potuilEevacare  alijs  oneribus,&necefsita 
tibuspopuli.  Et  propterea  Leuitae  non 
acceperunt  partem  in  terrapromiffad  ed  B 
loco  illius  acceperunt  iuraSaftuarij.Nu- 
mer.  1 S.Deuter. x 8.  lofue.i  3 .Hinc  ad- 
dit etiam  ibidem  Abulenf.no  fuilTe  nu- 
meratos Leuitas  cu  reliqua  multitudine, 
quia  no  faciebat  cu  illis  vnu  populu.  Om 
net  emm, ait, dece  tribus  erantynus populus , 

& cominncabdt  cu  amnibus, & diuijerut [ibi 
totam  terra, & yacabant  rebus  purefeculari 
bus'.Lumce  ante  in  nullo  conueniebant  cu  po 
pulo.  Ec  hinc  etia  tribus  Leui  quali  fepara 
ta  eR  ab  alijs,  <5t  pr^ter  illa  folent  duode- 
cim tribus  populi  numerari.  Sic  enim  in 
dicLc.i  .Numer.cefentur  duodecim  tri- 
bus exceptaLeui,quia  vt  notat  Tofephus  q 
fupra , pro  Leui  inter  capita  tribum  po- 
nitur  Manaffes , & prolofeph  ponitur 
Ephraim,quos  Iacob  in  adoptationem  a 
Iofepho  impetrauerat.Genef.48. 

Eflq;  confiderandu , quod  licet  iuxta 
difta  coputatione , & adoptione  fuerint 
tredecim  tribus,nunqua  inScriptura  mfi 
duodecim  numerantur  propter  numeri 
perfedtione.Obferuatii  autcefl,  quoties 
tribus  numerantur  in  ordine  ad  fpiritua- 
lia,  numerariLeuij&aut  tribusEphrain, 
&Mana(Ie  reduci  ad  vna  Iofeph.vtGen. 
4<5.6c  Exod.28.Deuter.  27.  vel  excludi 
aiiqua,vtApoca. 7. omittitur  tribusDan,  £) 
propter  AntichriRu.Cu  vero  recefentur 
tribus  in  ordine  adfecularia,vel  tcporalia 
excludi  Leuitica,&  Mana(Ie,acEphraim 
in  duas diftingui,vtNumer.  i.Deut.18. 

&c.  quia  in  ordine  ad  tcporalia  erat  tri- 
busLeui  quafi  feparata  ab  alijs.  Atqjeode 
modo  quando  fub  Ieroboam  diuifae  funt 
duodecim  tribus, & duae,fcilicet  luda,  & 
Beniamin  manferunt  fubRoboam,&  re- 
liqua? decem  ad  Ieroboam  trafierunt, in 
il  lisnon  numeratur  Leui,  vt  ex.2.Reg. 

1 1 .&  2.  Paralip.  1 1 .aperte  fumitur,quia 


nirniru  (vtcoie&are  licet)  illa  ad  tepora- 

le  regnum  non  pertinebat.  Ex  his  ergo 
probabiliter  colligitur  exemptio  facer- 
dotalis  tribus  a iurifdictione  llegum  in 
lege  veteri»  Et  non  paru  confirmatur  ex 
audloritate,  & potellate  piaecipicdi data 
Podfici  illius  legis  Deuter»  17.  de  qua  in 
fuperiori  lib.didtu  eR.Multo  ergo  niaio 
ri  ratione  credidebet  talis  exeptio  in  lege 
nouadiuinoiure  clericali  llatui  cocella. 

Tandc  reieefis  prima  fententia  capite 
procedenti  relata,  & prima  declaratione 
aiTertionis catholice  in  hoc  capite  pofita, 
qu£  cu  dida  prima  opinionecoincidit,& 
coteredo  hanc  poRrema  declaratione  cu 
fecunda,qubd  haec  poftrema  proferenda 
Et, in  hunc  mundu  potefl  morali  ratione 
declarari.  Coueniunt  enim  due ille  deda 
rationes, feu  fentetiae,priuilegiu  Ecclefia 
flic$  imunitatis  effe  ex  iure  diuino,<5c'hu 
mano,  cui9  ratio  reddi  potefl,  quiaopor 
tuit  tale  priuilegiu  e(Te  perpetuu, fixu, Si 
immobile,&  ideo  debuit  elTe  de  iure  diui 
nojfimulqj  neceffariu  fuit  effe  aliqua  ex 
parte  mutabile, vel  variabile,&  ideo  iuri 
etiam  humano  aliquo  modoifubllerni  de 
buit,  Coiundio  aute  vtriufq,  iuris  cirra 
tale  priuilegiu  duplici  modo  cogitari, vel 
fieri  potuit, primo, vt  ius  diuinu  tantum 
remote  talepriuilegiu  cocedipreciperet, 
ius  vero  humanu  illud  coflitueret  horni 
nu  arbitrio. Secudo  c couerfo,vt  ius  diui 
nu  illud  proxime  cotulerit,comiferitta- 
men  homini, vc  illud  in  particulari  mode 
rari,  & accdmodare  pollet.  At  vero  ex 
his  duobus  modis  hic  poRerior  couenic- 
tior  eRjergo  cred£dii  eR,iRo  modofuiffe 
aChriRo  datu  ecclefiefu^  hocpriuilcgiu. 

Declaratur  minor  ex  illis  duabus  pro 
prietatibus,  quar  in  hoc  priuilegio  colide 
rari  polTunt , fcilicet  Rabilitas , & aliqua 
Varietas:  na  prior  multo  maior  erit,  & fe 
curior,  fi  hoc  priuilegiu  immediateper 
ipfum  ius  diuinum  conRitutum  lit,& 
conceRiim.  Sic  enim  per  nullam  huma- 
nam poteRatem  fiue  temporalem , nue 
EcclefiaRicam  poterit  omnino  auferri, 
quod  ad  coleruationemEccleflafiici  da- 
tus , & reucrentiam  diuino  cultui  de- 
bitam necelfarium  fuit . Itemhocmo- 
do  nulla  vfurpatio  , vel  praefumpta  hu- 
mana praeferiptio  poterit  contra  hanc 

immunitatepreualere,quodadcohibeda 

teporaliu  Regii  vim,&  ambitioni  etia  co 

uenien- 


Deuct,  r 


24. 

Vltimi  af. 
fertiooij  dt 
daratio  !e. 
cuDfispfa- 
ftnurk 


i6i 

Diluuntur 
fecuodx  de 
claratioois 
fundatneta. 


Qr  o .Quomodo  fwgulisEccI.perfonis  excptJure  diuxou.4. 2 3 


uenietifsimu,ac  pene  neceftariu  fuit.De  A 
niq;  hoc  modo  etiii  ipfi  PaftoresEcclefi? 
cautiores  erunt  in  mutationibus  faciedis 
in  his  priuilegijs,maioriq;  titulo  poterut 
importunis  precibus  Principufeculariu, 
reliftere,  ne  facultates,  vel  licentias  huic 
priuilegio  aliquo  modo  derogates,abfq; 
grauifsimis,  & vrgetjbus  caulis  illis  coce 
dat.Pofteriovi  ante  parti  in  vfu  huius  pri 
tiilegij  necelfariae,nimiru,vtin  particula 
ribus  cafibus,vel  perfonis  interdii  variari 
vel  mutari  pofsit,lufficietifsime  prouifu 
fuit,  lubordinando  priuilegiu  poteftati 
Potificis  quoad  hac  mutatione,  ex  caufa  g 
facienda  , ergo  h?c  fuit  couenientifsima 
inftitutio.T ertia  ergo  fententia , qua:  in 
hunc  modum  priuilegiumhoc  declarat, 
alteri  proferenda  eft. 

Acpropterea  no  recle  equiparatur  hoc 
priuilegiu  cum  alijs  obfcruatijs,vel  c?re- 
monijs  eccleiialfitis,  quaru  inftitutioin 
particulari  eft  de  iurehumano,licet  gene 
rale  praeceptu  illaru  fit  de  iure  diuino:  eft 
enim  in  multis  difsimilis  ratio.  Primo, 
quia  illaru.  inftitutio  per  diuinu  ius  fieri 
no  poterat  ingenere,abftrahedo  nimiru, 
a particulanb9  ceremonijs,  quia  inftutio 
eft  actio, feu  efteclio  queda,quo  non  po-  G 
teft  circa  genus, fed  circa  particularia  ver 
fari:  preceptQaute  optime  potuit  in  ge- 
nerali ferri,  comittendo  arbitrio  alterius 
particulare  inftitutione  ,feu  determina- 
tione. Hanc  enim  immediate  per  diuinu 
ius  heri  no  expediebat,  nec  oportebat, 
nifi  quoad  ritus  fubftatiales  facrametoru 
& diuini  facrificij.  Exeptio  aute  optime 
potuit  abfolute  cocedi  per  ius  diuinu  in 
generali, feuinvniuerfali,vt  ita  dica, quia 
ibi  generalitas  no  cohftit  in  abftractione 
a particularibus,  fed  in  comprehenfione 
omniu  perfonaru  Ecclcfiafticaru)&  om- 
niu  effeftuumiunitatis,  feu  totalis  liber-  ^ 
tatis  a teporali  iurifdidfione  ,&  ita  dici- 
mus de  facto  elfe  inftituta  iure  diuino,da 
do  clericis  abfoluta  exeptionem  abomni 
lurifdiftione  laicoru,qua  clerici  haberet, 
etiahEcclelia  nihil  in  hoc  difpofuilfet.Se 
cudo, quia  alie  cercmoni?,vel  ritusEccle 
fi?  no  funt  taproxime  de  diftamine iuris 
naturalis,  neq;  itaimmediate  cofcquun- 
turex  aliqua  priori  inftitutione  diuina, 
ficut  h?c  exeptio  ,vt  fatis  declaratu  eft. 
Tertio  quia  alij  ritus  particulares  no  erat 
ltanecelfarij  ad  bonuregimeEcclefie,6c 


ad  fplendore,  & decentia  religionis  ficut 
hoc  priuilegiu.  Et  eade  ratione  no  eft  fi- 
mile  exemplu  de  iurifdiftione  Epifcopo 
ru.  Quia  quod  Epilcopi  recipiat  a Chrif- 
toimmediateiurifdi£tione,nec  inuenitur 
feriptu,  aut  fatis  infinuatu  in  Scriptura, 
nec  habet  necelTaria  connexione  tu  alia 
priori  Chrilliinftitutione,ncq;  itanecef 
fariu  ad  bonu  Ecclefite  regimen, nec  co- 
ueniens  erat,  vt  omnibus,&  lingulis  teta 
fpiritualis  iurifdiftio  fine  vlla  limitatio- 
ne daretur, & cu  varietate,5c  limitatione 
no  poterat  immediate  a Chrifto  ipfo  co- 
ccdi,&  idcirco  conuenientius  fujt,vt  Vi 
cario  fuoilla  diftnbutionem  comitteret. 
Pr?ter  quam  quod  ad  maiore  vnione,  & 
fubordinatione  mebroru  cu  capiteniulto 
couenientius  erat,  vt  in  hoc  omnes  infe- 
riores Epifcopi  a V icario  Chrifti  pende 
ret.In  exeptioneauteloge  diuerla  ratio 
in  his  ommb9  inuenitur, vt  declaratu  eft. 

C A P V T.  X. 

Quomodo Jingulii  Clericorum,  yel perfonaru 
Ecclefiaflicarum  ordinibus  exeptio  Eccle- 
fajlicature  diuino  conueniat. 


VT  veritas  in  fuperiori  cap.cofirma 
ta  magis  elucefcat,oper?pretiu  vi- 
fum  eft, in  lingulis  flatibus,  feu  or 
dinibus  perfonaru  Eccleliafticaru  illam 
explicare, &in  lingulis  proprias  rationes 
huius  priuilegij  expederema  in  quibuf- 
da  inueniri  poteriit  maiores,  vel  vrgetio 
res, qua  in  alijs, licet  in  omnibus  fulftcie- 
tesfint.Varijergodiftingui  polfunt  gra 
dus  Eccleliafticaru  perfonaru  fubPetro: 
na  de  Petro, 5c  eius  fuccefforibus  ia  dixi- 
mus.In  primo, ac  precipuo  gradu  fuerut 
alij  Apoftoli  aPetro,in  fecudo  funt  Epif 
copi, qui  Apoftolis  no  vt  Apoftolis , fed 
vt  Epifcopis  fuccefterut.Subhis  funt  fa- 
cerdotes,  ex  quibus  quida  funt  parochi, 
& pallores  animaru,alij  funt  fimplices  fa 
cerdotes  vel  omnino,vel  in  aliqua  digni- 
tate coftituti.Sub  facerdotibusfunt  infe 
riores  clerici  in  facris,&fub  his  alij  in  mi 
noribus  ordinibus  coftituti,coiugati,vel 
no  coniugati.Acdeniqj  funt  alite  perfo- 
nar,quae  licet  ordinem  aut  ton furam  non 
habeant, ratione  ftatusEcclefiafticae  cen- 
fentur>& priuilegio  canonis  gaudet.  De 
his  igitur  omnibus  figillatim  diceduell. 

Primum  dubium  eft, an  Apoftoli  ex- 
traPetrum  habuerint  hoc  priuilegiu,  ita 
Nn  a vt 


I. 


Varij  grads 
perfoDarum 
cxe[JCK>oe 
gaudcciu. 


2 , 


Prima  opi- 
mo negans. 


Chryfoft. 

Theopbil. 

* Abert . Ri 

gdi. 

Iattfen. 


Primu  fun» 
damecml: 


3 • 


Secundu  fu 
(lamentum. 


Tertium* 
•Aclor.  z $ 


42J 


Lib.j-SDe  Immunitate  EcclefiasUca. 


vt  iure  licuiffet  non  parere  Imperatori- 
bus,fi  facio  poffent,  & e conuerfo  Magi- 
ftratus  feculares  iniufte  eos  iudicaret  pro 
pter  vfurpatam  iurifdi£lionem,nifi  forte 
ignoratia  priuilegi j eos  exculauerit.Rex 
enim  Anglis  in  Praefat.pag.i  39.  conila 
ter  negat  hanc  Apolloloru  exemptione 
dices,  Primitiuce  Ecclefus  temporibus  nun- 
quam idfuijfe  in  dubium  reuocatum.  Quam 
fententiam  aliqui  etiam  catholici  faniore 
quidem  mente  , & non  cum  tanta  exag- 
geratione defendunt.  Quibus  fauere  vi- 
dentur ChryfoRomus,  «ScTheophyladl. 
ad  Rom.i  3-dicentes,etia  Apoftolos  non 
eximi  ab  obedientia,&  fubieftione  Ma- 
giftratuu  temporaliu,  & loquuntur  non 
foltim  quoad  vim  diredliuam  , fed  etiam 
quoad  coactiuam  , prout  Apoftolus  etia 
loquebatur.  Et  inter  alios  auff ores  mo- 
dernos hoc  exprefsius  docuerut  Albert. 
Pighi.  & Ianfenius  in  locis  iam  citatis. 
Qui  generaliter  in  hoc  fundantur,  quod 
clerici  non  erant  exeptia  poteftate  Prin 
cipum  ethnicorum,  quando  in  eoru  reg- 
nis degebant, quia  illi  P rincipes  non  erat 
fub  iurifdi£lioneEccleliae,que  ratio,  etia 
in  Apollolis  locum  habuit.  V eruntame 
illa  ratio  non  probat , fed  fupponit,  hoc 
priuilegium  non  fuiffe  Apollolis  a Chri 
flo  concelTum,nam  fi  Chriftus  illud  con 
cederevoluit,  nihil  obftarepoffetquod  in 
fideles  Principes  non effent  Petro,  aut 
Ecclefiar  dire&e  fubiecli,quiaipfi  Chri- 
llo  fubiedti  erant , ideoq;  potuit  ab  eoru 
iurifdiclione eximere  quos  vellet,  ficut 
exemit  Petrum. 

Si  ergo  Apoftoli  hoc  priuilegium  no 
habuerunt, non  eft , quia  Princepesiqfi- 
deles  erant  extra  iurifdictionemEccle- 
fiae  , fed  quia  hoc  pendet  ex  voluntate 
Chrifii, & de  hac  non  confiat  per  aliqua 
reuelationem  fcriptam,aut  no  fcriptam: 
priuilegium  autem  extraordinarium , & 
fupernaturale  afferendum  non  efi,  nec 
credendum  fine  tefiimonio  voluntatis 
Principis. Secundo, quia  talepriuilegiu 
fuillet  Apollolis  inutile,  quia  nunquam 
illo  erant  vfuri, neque  in  effefru  habituri 
erant  talem  facultatem.  Tertio  addi  fo- 
let,quod  Paulus  Aclor.  25".  Caefarem 
appellauit,  tanquam indicem  ,& legiti- 
mum fuperiorem  fuum  in  caula  crimi- 
nali, de  qua  tractabatur.  Quem  locum 
vehementer  vrgctRexAngliae,  eumque 


B 


D 


itaintellexit  Albe  i tus  Pigluus,&appro 
bauit  aliquando  Bellarminus,quosLori- 
nus  fequutus  efi.  Et  fuaderi hoc  potell, 
quia  alias  non  bene  fecillet  Paulusap- 
pellandoad  mdicem  non  fuum,  & tacite 
renunciando  priuilegio,  cui  nullus  Prat- 
latus  renudare  potell.  Deniq;  fumi  po- 
tefi  argumentum  ex  Matt.17.vbi  Clui- 
lius pro  fe  tantum, St  Petrtf  tributu  folui 
iufsit,  & per  hoc  ali  j Apofioli  intellexe- 
runt(vt  fupra  exPatribus  retuli)aliquod 
fpecialepriuilegiumPctro  fuiffe  collatu; 
non  eft  ergo,  cur  dicamus,fuiile  comrau 
ne  ceteris  Apollolis. 

Contraria  fententia  fupponit  Turre- 
cremata  loco  citato, eamq;  tande  praetu- 
lit Bellarminus,  qui  hac  ratione  dicunt, 
Paulu  non  iure , fed  facio  Caefarcappel- 
lafle,non  tanqua  ad  fuperioreluu,naab 
illius  iurifdidione  exemptus  erat , vtiqj 
iure  diuino,fed  quia  alia  ratione  110  pote 
rat  inimicoru  inlidias  euitare,  ncq;  locus 
ille  in  rigore  amplius  cogit,  vt  ftatim  di- 
ca. Vndefentetia  haec  omnino  prafferc- 
da  efi,  & praeter  generalia  fundametade 
toto  fiatu  clericali  confirmari  potell  pri 
mo  ex  his, quae  de  Petro  diximus, na  li- 
cet Petrus  refpeffu  Apolloloru  effet  il- 
lis fuperiorrnihilominus  refpecluEccle- 
fis,&  omniu  temporaliu,&  totius  orbis 
habebat  quanda  cu  Petro  squalitate,  na 
fuerut  Principes  coftituti  fuper  omne 
terra,&  ab  ipfo  Chrifto  immediate  habu 
erut  iurifdidlione  direfta,  velindirefia 
fuper  omnes  Principes  terrg;  ergo  ex  vi 
illius  excelletis  fuerut  exepti  aiurifdicr 
tionePrincipu  feculariu.Eft  enimprfpo 
fteru,  & indecoru,  fuperiores  Principes 
ab  inferioribus  iudicari,&paftores  ouib9 
fubdi.Hinc  etia  verba  Chrifii , Ergo  liberi 
funtfili))  ad  Apoftolos  extendi  polfunt 
maiori  certe  ratione  , qua  ad  quoslibet 
alios  clericos.T u quia  illi  magis  proprie, 
& ftridc  fuerut  de  familia  Chrifii  filii 
D ei,  fuerunt  enim  mams  illi  coiundli,& 
vnu  collegiu  cu  illo  copGnebat,  & mela, 
& fi  qua  habebat  teporalia  bona,omnib? 
erant  comunia.  T u etiam  quia  lingulari 
modo  participarut  excellentia , & pote- 
fiate,qua  Chriftus  in  homines  habuit,  & 
ideo  etia  in  exeptione  ab  humanis  po- 
teftatibus  illu  imitari  debuerunt, atq;  ita 
fub  nomine  filioru  veniut  tanqua  accef- 
foriu  fub  principale. His  ergo  modis  fatis 

vide- 


*Mt  ft, 

Lorinm 

BdUm, 


4> 

*•  Seoteiii 
afiitmiCi 

TurrtcitiH 

Belliw, 


Ratio  pro 
hacfcoten- 
fit. 


?• 

Soluuntur 

iundanoeta 
c«tr»tia  o- 
^ioionis, 

Exeaplum 

Pauli- 


Bilium. 


Atlar.zi 


Athmf. 


tynjl. 

VideGfatia 
Rum  1 3 k <j. 
4-P«  mul. 
tacapita. 

Aclor.z  8 

6. 

An  Epifco. 
P'  fint  ex  . 
£tnpti.^ 


C>io.Qj4j)modo fwgul Ecclef.pcrfcxcp.iur.diuiri. couen  4 


2J 


videtur  condarc  de  Chridi  voluntate.  A 

Neque  refert.quodApodcli  nunqua 
erant  illa  libertate  vfuri,  nam  erat  quafi 
connaturalis  eorum  dignitati , vel  certe 
maxime  dicens  * & ideo  non  debuerunt 
ilia  nobilitate  ( vc  lic  dicam  ) vel  ingenui 
tate  priuan,  etiam  ii  propter  hominum 
ignorationem , vel  malitiam  permitten- 
di non  edent, iltagaudere,  ficut  etiam  de 
ipfo  Petro  dicendum  ed.  Et  ita  etiam 
contingere  potuit  i nfafto  Pauli,  in  quo 
non  fuifle  Pradidem  legitimum  iudicEf 
probat  nouifsime,  & optime  Cardinalis 
fiellarmin.  in  cap.  1 3 . fuae  Apolog.  quia  B 
caufa  Pauli;  qu£  tunc  agebatur,  non  erat 
ciuilis,  fcd religionis j vtique  deprasdi- 
catione  Pauli  ad  gentes , Ador.  22.  de 
Refurre&ione  mortuorum  capit.  2 3 . & 
quodellet  fedae  Nazareorum  defenfor, 
capit.  24.  Ac  denique  de  quccftionibus  fuce 
fupcrflitioms}&de  quodam  1ES  ^",vtipfe 
Prxfes  dixit  cap.  2 5 . In  caufa  autem  re- 
ligionis non  poterat  laicus  ,<5c  ethnicus 
homo  etTe  legitimus  iudex.  Neque  pro- 
pterea  malefecit  appellando  adiudicem 
laicum,  & infidelem,quia  vitari  non  po- 
terat fimilc  iudicium , in  quo  iam  fub  in- 
feriori iudice  laico  etiam,  & infideli  erat  q 
conditutus,  & ideo  prudenter  fecit  ap- 
pellando ad  legitimum  fuperiorem  eiuf- 
dem  inferioris  iudicis , <Sc  fuorum  accu- 
fatorum,  quorum  ini  udam  vexationem 
hoc  modo  redimebat.  Prasfertim  quia 
etiam  potuit  Paulus  Caefarem  appellare 
intentione  implorandi  eius  auxilium  eo 
meliori  modo , quo  pollet.  Sic  enim  fa- 
<ftum  illud  interpretari  videtur  Athana- 
fius  Apolog.  ad  Condantium ; implora- 
re autem auxiliu  Principis  fecularis  coii 
tra  vim  , & iniuriam  illatam  ab  inferiori 
iudice  laico,non  ed  illicitu, neque  liberta 
tieccieliadicg  repugnas,imo  illi  maxime  j) 
cofentaneu , vt  ibidemfignificare  voluit 
Athanafius , & Augudinus  epidol.  48. 

50. 8c  204. contra  Donatidas  docuit.  Et 
hoc  fignificant  verba  Pauli  A<dor.  2 8. 
Coaftus  fum  appellare  Ccefarem  f videli- 
cetjVt  eum  eriperet  e manibus  ludasoru, 
a quibus  per  folum  Pr^fidem  liberari  no 
potTe  timebat. 

Secundo  loco  dicendum  ed  de  Epif- 
copis  , in  quibus  confiderari  poted  po- 
tellas  ordinis,  in  qua  Apodolis aequa- 
les funt  , & fuperiores  facerdotibus,  vn- 

■ - j 


iltfolutio. 


de  hoc  titulo  poted  aliqua  maior  ratio 
huius  priuilegij  in  eis  conhderari,  qua  in 
facerdotibus,  maior  vero  fumitur  ex  mu 
nerepadorali.  Nam  piaeter  potedatem 
ordinis  confiderari  poted, & debet  in  E- 
pifeopis  Padoralis  dignitas , Npotedas 
iurifdnftionis  Epifcopalis,  ratione  cuius 
funtfpirituales  Principes  Ecdefia:  ,non 
quidem  vniuerfales,  heut  Apodoli , fed 
in  fuis  Dioecefibus , propter  quod  dicun 
tur  ede  fuccellores  Apoilolorum  . Hac 
ergo  ratione  pod  Apodoios  videtur  ef- 
ficacius probarijhabereEpifcopos  a Chri 
do  Domino  hoc  priuilegium  fori  fecu- 
laris. Nam  ad  illos  poflunt  cum  propor 
tione  applicari  rationes  de  Apoftoiisfa- 
(Ax.  Quia  illi  funt  altiori  modo, quam  ce 
teri  dc  familia  Chridi , & cum  Pontifice 
fpecialitervocatiin  partem  folicitudinis, 

&ideo  ab  eo  fratres  vocatur;merito  ergo 
ceferi  podunt  inter  filios  a Chrido  com- 
prehenfi,  cu  dixit:  Ergo  liberi  sut  filij. T u 
etiam  quia  Epifcopi  funt  Patres  princi- 
pum  fecularium,&  fimpliciter  illis  fupe- 
riores, <5c  ideo  indignum  eft,&indecens, 
vtabeisiudicentur.  ^ 

Vnde  Anacletus  Papa  de  Epifcopis  Cap  .Accii 
loquens in  Epidola lecunda,capite fecu-  fatio, 
do  lic  ait,  Vnde  liquet . quod  fummt  facerdo 
tes  ,id  e (l}  Epifcopi  d Deo  funt  iudicandi 
non  ab  humanis , aut  praua  vitee  hominibus 
lacerandi , fed  potius  ab  omnibus  fidelibus 
portandi  , ipfo  Domino  exemplum  dante , 
quando  per  fc  ipfum , & non  per  alium  ven- 
dentes , eV  ementes  eiecit  de  templo , <3c  cx-  Gregor.  7, 
tera,  quas  profequitur . Et  idem  opti- 
me confirmant  verba  Grcgorij  feptimi 
libro  oct  auo  in  Epidola  vigefima  prima, 
quasfupraiam  retuli : Quis  dubitet,  facer- 
dotes  Chrifli  Regum , eV  Prinapum  , om- 
tiiumque  fideliu  Patres ,&■  Magiflros  cenfe- 
rii  non  ne  miferabilis  infania  ejfe  cognojci 
tur , fi  filius  patrem , difapulus  magiftrum 
fibt  conetur fubiugare , & iniquis  obligatio- 
nibus illum  poteflati  fuce fubijcere,  d quo  cre- 
dit non  folum  in  tena , fed  etiam  in  ccelis  fc 
pojfe  ligari , ac  folui . Vbi  condat , prae- 
cipue de  Epifcopis  loqui,  quibus con- 
uenit  ligandi  , & foluendi  potedas  in 
exteriori  foro,feu  iudicio  Ecclefiadico. 

Vnde  datim  idem  Pontifex  ex  alte- 
ro Gregoriolib.  4.  Epid.31.  c. 7). refert 
hidoriafuprataftam  deCodantino  qui 
inCocilio  Nicaeno, nulla  iudicis  fententia 
Nn  3 fuper 


1,2, 


fAnacletr 


^ 2 $ Lib-4- . De  Immunitate  Ecclefiaflica . 


/«per  Epifcopos  dare  prcefumpfit  , fed  illos  A 
etjam  Deos  vocans , non  Juo  debere  fubeffe 
iudicio , verum  [e  ad  illorum  pendere  arbi- 
trium.iudic  amt.Xmo  addit  MelchiadesPa 
pain  cap.  Futuram.  2.quaeftio.i.  dixilfe 
Conffantinum , Epifcopos  fohus  Dei  indi- 
cio rejeruari.  V nde  colligunt  adueriarij, 
verba  illa  Confiantini  vrbanitatis  tantu 
Melchia-  fuiffe, quoniam  alias  Epifcopi  neq;a  Pa- 
de; pa  pollent  iudicari.  Sed  longe  aliter  hoc 

declarat,  Se  confirmat  Melchiades  Papa 
inepifi.  ad  Epifcopos  Hifpaniae  dicens, 
Epifcopos,  quos  fibiDominustanquam  ocu- 
los elegit, & columnas  Ecclefue  ejje  voluit,  g 
quibus  etiam  ligandi, & J oluendt  dedit  pote- 
Jlatem,fuo  iudicio Jeruauit , hocque priuile - 
gium  beato  clauigero  Petro  fui  vice folum- 
modo  commifit.  In  quibus  verbis  omnes 
Epifcopos  in  hoc  videtur  Papae  fimiles 
efficerem  quod  illos  Deus  iudicio  fuo  re- 
feruauit . Vnde  ex  hac  parte  ex  diuina 
ordinatione  erut  exempti  a iudicio  me- 
re humano, feu  feculari.  Differunt  tame 
a Pontifice,  quia  in  terris  habent  indice, 
cui  Deus  fuas  vices  commiht.  Pontifex 
autem  fuperiorem  hominem  non  habet, 
a quoiudicetur.  Qus  omnia  etiam  de 
Apoffolis  a fortiori  procedunt , Se  vide-  O 
tur  hanc  partem  multum  perfuadere. 

5>.  Tertio  dicendum  eft  defacerdotj- 

De  exempi  bus , in  quibus  non  inuenitur  ratio  illa 
*ione  facer  fpecialis,quam  in  Epifcopis  confideraui- 
ocum.  mus j (jUja  non  |iabeat  propriam  iurifdi 
iffionemEcclefiafficam  in  foro  externo. 

Se  ideo  non  funt  EcclefiaePrincipes,  nec 
fuperiores  Principibus  laicis  quoad  po- 
teffatem  imperandi,  & iudicandi  illos  in 
exteriori  foro. Sunt  tamen  illis  in  flatu. 

Se  gradu  digniores,  & Chriffi  perfonam 
in  fuis  minifferijs  excellentiori  modo 
repr^fentant.Praefertim  in  tremendi  fa- 
crificij  oblatione, & in  peccatorii  abfolu-  D 
tione,vbiChrifti  perfonam  gerunt. Et  ad 
illa  munera  ex  vi  fui  ordinis  & ffat9depu 
tati  fimt.Ideoqjin  verbis , Ergo  liberi  fut 
flij,  merito  cenfendi  funt  facerdotes  co- 
prehenfi,  quia  peculiari  titulo  , & modo 
funt  de  familia  Chriffi,  licet  non  in  tam 
excellenti  gradu , ficut  Epifcopi.  Quod 
verb  pertinet  ad  ius  naturale  videtur 
etiam  habere  maiorem  congruentiam  in 
facerdotibus , quam  in  inferioribus,  ra- 
tione charafteris  Sacerdotalis  . Primo 
quidem  quatenus  dat  poteff  atem  in  cor- 


pus Chriffi  veru,nam  per  illam  maxime 
participant  facerdotium  Chriffi,  & effi- 
ciuntur res  maxime  facra?  , ideoque 
funt  eoipfo  abffraftae  a iurifdiffione  fe- 
culari, iScfpirituali  potellati  fubietff.  De 
inde  accedit  poteffas  in  corpus  Chriffi 
myfficum,  ratione  cuius  fiunt  fpiritua- 
les  patres  laicorum  , & mdices  loco  Dei 
in  fpiritualibus  caufis,qu2e ad  Deum  ma 
ximefpedfant,  Se  in  foro  maxime  fa- 
cro.  Ratione  quarum  poteflatum  ma- 
xime in  facerdotes  legis  gratiae  conue- 
niunt  tituli  Regum, & Deorum,  quibus 
Scriptura  folet  ornare  facerdotes , vt  iu- 
ra  etiam  canonicafupra  citata  expendut, 
ad  confiderandum  , quam  fit indecdlft, 
Sacerdotes  a laicis  iudicari.  Quae  inde- 
centia ex  natura  rei  ineff  , Se  fundatur 
in  excellentia  Sacerdotalis charafteris; 
ergo  valde  credibile  eff,  ex  vi  illius  elle 
exemptos 

Atque  hinc  tandem  confiat, quid  dice  I0' 

dum  fit  de  inferioribus  clericis.  Aliqui  Ani  j ;lc” 
..  ...  rr  1 res  clerici 

enim  dixerunt,  illos  non  eile  exemptos  Iurc 

iure  diuino, etiam  fi  maioribus  ordinibus  exinumur. 
confecrati  exemptionem  a iure  diuino  Pqma  opi- 
habeat,quod  fenfit  Bernard.Diaz  deLu-  "io ne?  f 
goinPiacf.cap.6j.<ScIoan.Liipustrafi.  1 

dc  Libert.Chriffian  p.2.q.  J.  Quodom-  af: 
nino  non  placet,  tum  quia  quod  aliquis  l<i'‘ 

ordo  peculiari  modo  maior, aut  facer  re- 
putetur, ex  iure  pofitiuo  pendet  iuxta 
cap.  A/iramur, de  Seruisnon  ordinand.tu 
etiam  quia  iurafupra  allegata  generaliter 
Se  fine  diffinctione  loquuntur. Tum  de- 
nique,quia  non  folum  clericis  in  minori- 
bus ordinibus  conftitutis , fed  etiam  in 
Vniuerfum  perfonis  Ecclefiafficis , liue 
recipientibus  charafterem  per  aliquem 
ordinem, qui  fit  verum  facramentu,  fiue 
per  quencumque  alium  ritum  , vel  mo- 
duab Ecclefiainffitutu,  poffunteu pro- 
portione applicari  difcurfusfacli.Na  om 
nesfub  peculiari  familiaChrifti  coprehe 
du  ntur,5c  omnes  ad  ordine  reru  facraru, 

<Sc  Ecclefiafficarum  pertinent:  Se  magis, 
aut  minus  no  variant  fpeciem. Sicut  bo- 
na Ecclefiaffica  quaedam  funt  magis  pro 
pria,  quam  alia, & inter  res  facras,  qusda 

funt  alijsfacratioresj&nihilominiis, om- 
nes aeque  funt  Ecclefie  commiffae,  Se  a fe 
culari  poteffate  exemptae  ex  diuino  iu- 
re. Idem  ergo  erit  in  perfonis. 

Melius  ergo  Nauarr.in  cap.  A Iouit,Ae  1 r. 

* Y ludi- 


Qi  o. Quomodo finjntlisEccl.perfonisexept  Jure diu.cou. 4. 2 7 


Sententia  Iudicijs,notab.d.  n.30.  refpondendoad  A 
Nauarrijjrf  fextum  argumentum  num.  1 $.  abfolute 
fertur*  docet,  ex  vi  characteris  clericalis  (equi 
ex  natura  rei  exemptionem  a iurifdi- 
ftione  laica  perfona;  lic  facratx,  non  fo- 
lum quatenus  facra  ed,fed  etiam  quate- 
Okttisip  nushoraoeft.  Obijcit  tamen  fibi , quia 
U fequeretur , omnem  Chridianum  ex  vi 
ciiaradteris  baptifmalis  eximi  a potefla- 
te  laica , quia  per  illum  charecterem  eft 
Deo  coniecratus.Quodfi  refpondeatur, 
verum  elle  , Chriltianum  vt  charactere 
infignitum  fubdi  fpirituali  potellati , & 
non  feculari,  id  eft,  in  his,  quae  ad  Chri-  g 
ftianifmum  pertinent, vt  hominem  vero 
fubdi  poteftati  feculari , replicabitur  fa- 
cile, quia  idem  dicetur  de  clerico  vt  aff  e- 
Rtfponb  cto  charactere  clericali.  Vnde  ipfe  Na- 
" i;r"  uarrus  laborat  in  differentia  afsignanda, 
reiettisque  aliorum  fententijs  tandem 
refpondet , negando  illationem  , confti- 
tuendoq;  diferimen  inter  vtrunque  cha- 
ra£lcrem,<j«fii  baptifmalis,  inquit,  non  dif- 
cernit  inter  Christianos,  jedpotuls  illos  con- 
gregat in  vnum  corpus , clericalis  autem  di - 
jlinguit  inter  clerum , cir  Chrijlianumpopu- 
lum.  Quod  amplius  non  declarat,fed  po- 
tius dicit , fe  omittere  quaedam  quae  in 
alia  editione  obiecerat , quia  facilem  fo-  q 
lutionem  habebant. 

I2  Sed  nihilominus  videtur  res  indigere 
Declaratur  expolitione  , quia  difficultas  non  vide- 
ampltus fo-  turfoluta . Nam  inprimis  omnis  forma 
Nauar  conftituens,  & vniens  aliquo  modo  om- 
nes fimilem  formam  habentes , diftin- 
guit  illos  a reliquis  forma  illa  carentibus 
& fic  charafter  baptifmalis  diflinguit  ab 
ethnicis,  feu  infidelibus  Ecclefiae  non 
fubditis,  vnde  folum  differt  a clericali, 
quia  baptifmalis  folum  diflinguit  ab  his, 
qui  omnino  funt  extra  Eccleliam,  cleri- 
calis autem  diflinguit  inter  fideles.  At  D 
hoc  non  videtur  fufficere , vt  vnus  effi- 
ciat exemptum,  & non  alius, quia  etiam 
character  facerdotalis  diflinguit  non  fo- 
lum inter  fideles,  fed  etiam  inter  clericos 
fuperioris , & inferioris  ordinis;  ergo  li- 
cet character  facerdotalis  fecum  afierat 
exemptionem, non  erit  idem  in  inferio- 
ribus, vel  certe  non  aequaliter.  Simileq; 
argumentum  fieri  poterit  in  inferiori- 
bus, praefertim  diftioguendo  clericos  in 
facris  a minoribus. Vel  certe  fi  charafter 
clericalis  in  primo  gradu , vel  etiam  pri- 

fs.  ■ J 


raa  tonfura,  quae  primo  facit  diftinctio- 
nem  clerici  a non  clerico  per  fpecialem 
quandam  confecrationem,  eo  lpfo  aftert 
exemptionem  perfonanetiam  character 
baptifmalis  cum  faciat  primam  diltin- 
«ftionem  Chrilliani  a non  Chriftiano,co 
fecrando  perfonam  baptizatamChrillo, 
afferet  fecum  fnnile  pnuilegium . Et  au- 
getur difficultas, quia  faltem  afferet  cha- 
racter baptifmalis  exemptionem  a po- 
teflatePrincipum  ethnicorum, quod  di- 
ci non  poteffivt  fupra  vifum  eft.  Seque- 
la patet , nam  character  ordinis , quia  di- 
flinguit clericum  a laico, eximit  perfona 
clerici  a iudicio  laici,ergo  feruando  ean- 
dem proportionem,  baptifmalis  chara- 
fter  diflinguendo  Chrillianum  ab  ethni 
co,  ab  iflius  iurifdiftione  eunde  eximet. 

Et  confirmatur , quia  non  minor  inde-  Con fam*- 
centia,  nec  minus  periculum  inuenitur  ll0. 
in  hoc,  quod  fidelis  iudicetur  ab  infideli, 
quam  in  hoc , quod  clericus  iudicetur  a 
laico,&  ideo  Paulus. 1. ad  Corinth.d. re-  1.  Cor. 6. 
prehendit  fideles,  qui  apud  infideles  liti- 
gabant, & non  apud  fanctos,  id  eft,  fide- 
les,vbi  D.Thomas  varias  rationes  inde- 
centiae , & periculi  adducit,  quae  feruata 
proportione  ad  vtranque  caufam  aeque 
poffunt  applicari,  vt  legenti,  & confide-  ..  , 

ranti  facile  patebit.  Vnde  Alexander  Pa  exan 
pa  inde  e conuerfo  fumit  argumentum  a‘‘ 
ad  exemptionem  clericorum  perfuade- 
dam,  coip. Relatum. 1 i.q.i. 

Elis  vero  non  obflantibus,  Se  fuppo- 

fitis,  quae  de  charadtere  facerdotali  dixi-  . „ . 

^ r . rr  i-  1 Auctoris  re 

mus,  reipondemus,  idem  elle  dicendum  fp0nf10, 

de  omni  charactere  ordinis.  Ad  quod  af- 
ferendum non  paru  iuuatfententia  Ale-  ^ j 
xandri.I.  in  canone  proxime  allegato, 
cum alijs , quae  fupra  retulimus.  Ratio 
vero  eft , quia  licet  illi  characteres  diffe- 
rant fecundum  magis,  &:  minus , tamen 
in  hoc  conueniunt,  quod  cofecrant  per- 
fonam, dedicando  illam  diuino  cultui,& 
alicui  minifterio  facro, inchoando  ab  ali- 
quo inferiori, & de  fe  ordinato  ad  fupre- 
mum,  quod  eft  facerdotale , vel  Epifco- 
pale,&  hac  ratione  talis  charaCter  llatim 
conflituit  perfonam  facram,  & eximit  a 
fecularibus . Et  in  hoc  potefl  conditui 
diferimen  inter  charaCterem  ordinis, & Di  fer  ime  a 
baptifmi,nam  charaCter  baptifmi  non  fa-  ^ercm  ^ 
erat  perfonam  deputando  illam  minide-  ci(male,  & 
rio  facro  , fed  tantum  confignat  illam  oidinis. 

Nn  4 Chri- 


Epijl.  i.c. 
1. 


^ 2 8 Liber  4*.  De  Immunitate  EcclefiaFlica. 


Chrifto,  eamquead  fidem  eius  retinen- 
dam fpe-cialiter  obligat,&  dc  fe  commu- 
nis eil  omnibus  hominibus,peraccidesq; 
eil,  quod  aliquibus  non  iniit,  Idcoquc 
per  fe  non  diiiinguit  inter  fidelem, <5c  in- 
fidelem in  hisj  quae  ad  temporalem  vita3 
& politicum  ilatum  fpettant , &prop- 
tcrca  non  ita  fecum  ailert  exemptionem 
a iurifdictione  infidelium  in  eiidcm re- 
bus ciuilibus,&  humanis,  ficut  charafter 
ordinis  eximit  clericum  a poteilate  lai- 
ci,quia  dicando  perfonam  minifierio  ia- 
crojper  fe  diiiinguit  vtrunque  ilatum 
clericalem  , & laicalem , & hoc  fortafic 
eil  difcrimen,quod  Nauarr.indicarc  vo- 
luit in  d.  cap.  Nouit. 

14.  Atque  hinc  tandem  videtur  idem  di- 
Hac  exemp  cendum  de  alijs  perfonis , quae  alio  quo- 
«ioue  gau-  cunque  modo  ab  Ecclefiainflituto,feii 
determinato  inflatu  Ecclefiailico  con- 
in  natu  ilituuntur.  Quod  fenfit  Nauarr.  fupra 
Ecclefufti-  coniungens  monachatum  cum  clerica- 
co  ab  Eccle  tu, monachatus enim,non  imprimit  cha- 
**  conftlcu  radterem , & ex  Ecclefiae  inilitutionc, 
vel  determinatione  exiilit.Idemque  di- 
ci poteil  de  prima  tonfura , quae  initium 
eil  clericatus  fine  imprefsione  chara&e- 
ris , & fiqua  funt  fimilia.  Et  confirmari 
C i*  poteil  ex  cap. q.i.vbiduo 
Junt.iz.q.  clj filinguUxitu r genera Chriilianorum,& 
Z*  vnum  eiTe  dicitur,<j«od  mancipatum  diui- 

no officio , & deditum  contemplationi 
orationi  ab  omni  Hrepitu  temporalium  cef- 
fare  conuenitpet  funt  clerici,&'  Deo  detioti. 
Ex  quibus  verbis  colligere  licet, eandem 
effe  rationem  exemptionis  in  hoc  toto 
genere  perfonarum  , quia  totu  eil  Deo, 
& diuino  cultui  dicatum , quod  eil  fun- 
damentum exemptionis, licet  modus  co 
fecrationis  diuerfus  fit  i ergo  omnes  hae 
perfonae  eodem  iure  cenfentur  quantu 
ad  exemptionem. 

Atque  ita  ad  hoc  totum  genus  per- 
lonaru m applicari  poterit  ius  pofitiuum 
diuinum , quia  ex  hoc  toto  perfonarum 
genere  integra  Chriili  familia  comple- 
Thclefhl  tlllbiuxtafentcntiamThelefphoriPap£ 
p , )0‘  in  epitlola  fua,  vbi  de  omnibus  Ecclefia- 

ilicis  perfonis  fub  nomine  clericorum 
loquitur , & familiares  Chriili  appellat. 
Poteil  etiam  ad  omnes  applicari  ius  di- 
uinum naturale, quatenus  in  generali  ra- 
tione confecrationis,  feu  dedicationis  ad 
diuinum  cultum  fundatur, vt  dixi.Necn 


A obilabit,quod  modus  huius  confecratio- 
nis , feu  dedicationis  ad  diuinum  cultum 
in  multis  ex  his  perfonis  fit  ex  Eccleli* 
inflitutione , quia  nihilominus  facta  tali 
inilitutionc  refultare  poteft  ius  natura- 
le. Sicut  licet  cofecratio  calicis  fit  de  iure 
Ecclefiailico  , exemptio  calicis  confc- 
crati  ab  omni  vfu  communi , & non  fa- 
cro,  naturali  iure  confequitur  .Vel  fi- 
cut in  materia  de  Simonia diximus, li- 
cet confecratio , aut  benedictio  alicuius 
rei  fit  de  iure  Ecclehailico,nihilominus 
quod  vendi  non  pofsit,  quatenus  con- 
t>  fecrata  eil , de  iure  eil  naturali  :ita  ergo 
in  praefenti  dici  poteil. 

C A P V T XI. 

Vtmm  fcclufo  iure  diuino  immediato  pottuf 
fet  exemptio  clericorum  per  ius  cano- 
nicum [me  adminiculo  turis  ciui - 
lis  introduci . 

Hic  quaeitio  fimpliciter,  & abfo-  t> 
lute  propofita  neceiTaria  non  eil, 
cum  oilenderimus  in  praecedenti 
capite,  hoc  priuilegium  a iure  diuino  ef- 
q fennmediateconceiium,&  fupra  cap. 3. 
etiam  probatum  fit , iure  canonico  eile 
flabilitummihilominus  tamen  ex  hypo- 
thefi  tractada  a nobis  eil  propofita  qus- 
ilio,tum  ad  materiae  complementum, ne 
opinionem  vllarn  intactam , & indifcuf- 
fam  relinquamus : tum  vt  ecclcfiailicam 
poteilatem  tueamur , & nonnullis  obic- 
£tionjbus , quae  contra  fuperiorem  refo- 
lutionein  militant,  fatisfaciamus.  Qux- 
rimus  enim  an  remoto  iure  diuino  im- 
mediate concedente  hoc  p riuilegiu , po- 
tuerit Summus  Pontifex  fuprema  iua 
poteilate  illud  concedere  fineconfenfu  Senfut  quae 
D fecularium  Principum, vel  tantum, fup-  ftionis. 
polita  eorum  donatione  , aut  confenfio- 
ne  illius  obferuantiam  praecipere, & tue- 
ri valuerit.  In  quo  punfto  non  foluin 
MarfiliusPatauinus,  Scalij  haeretici,  & 
ichifmatici,qui  illius  doctrinam  fequim- 

1 _ , c n • Pruna  opi* 

tur,  negant , poteilatem  Ecclelialhcam  Monega0J( 
ad  hoc  fufiicere  fine  fecularis  confenfu; 
verum  etiam  aliqui  ex  Catholicis  eis  111 
hac  parte  confentire  videntur . Id  enim 
fupponunt  qui  dicunt  hanc  immunitate 
eiTe  de  iure  ciuili  primario,  vtfentiunt 

MedmaC.de Reilitut.q.i  J.  quiait,hoc  Mtto*- 

priui- 


C.i  r.Vtr.Exept.ckr.foloiure  canon. introduci  potuerit. 4.2  p 


ptlitios. 


Pumile 

fmrui’ 


i. 

FundacneQ' 
fiuprsdi- 
fli  femen- 


Etufio,’ 


L 


priuilegium  elfeex  concefsione  fecula- 
rispateftatis,hgnificans, aliter  induci  no 
potuiiTe.Idemquc  aperte  fentit  Palacios 
in4.dift.zj.difp. 3.  circa  finem,  & antea 
id  tradiderat  Holtieni.  in  Suram,  lib. 3 . 
tit.de  Immunit. Ecclefiar.  § .Sed  nec  alui 
circa  finem  dicens:  Non poterat  autem  Im 
perator  cogi  ab  initio , yt  hac  pnuilegia  da- 
ret, jed  ex  quo  dedit , auferre  non  potej} , & 
vt ilebuft.  tSc  Couarr.  allegandi  ref  erut, 
iftain  fententiam  ex  profeifo  docuit  Pe- 
trus de  Ferraria  in  lua  Practic.  informa 
libelli,  verb  .Plenam. 

Fundamentum  huius  fententiae  eile 
potuit, quia  P rincipes  feculares  a princi- 
pio iure  naturae,  vel  faltem  gentium  ha- 
bebant iurifdidf  tonem  ciuilem  in  perfo- 
nas  clericorum , & illa  non  fuerunt  im- 
mediate priuati  ab  ipfo  Deo,  vt  ipfi  fen- 
tiunt,&nos  difputationis  gratia  permit- 
timus: ergo  neque  a Pontifice  poftunt 
priuari,quia  ficut  non  polTunt  priuari 
dominijs  fuis,  ita  nec  parte  illorum, qua- 
lis eft  haec iurifdicfio,  & quali  dominiu 
fuper  perfonas  clericorumjergo  nec  po- 
teft  concedere  Pontifex  priuilegiu  ex- 
emptionis , quia  hoc  fubiiftere  non  po- 
teft,  nifi  Principes  iurifdictione  priuen- 
tur.  Dices  j licet  Pontifex  direclenon 
pofsitpriuare  Principem  fecularem  do- 
minio fuo , indirecte  interdum  id  polle 
per  fpiritualem  poteftatem , & hoc  mo- 
do potTe  hoc  priuilegium  cocedere.  Sed 
contra , quia  hic  vfus  indirettae  potefta- 
tis  folum  habet  locum  quafi  per  accides, 
vel  per  modum  defenfionis  fubditorum 
fidelium, quando  Princeps  illis  elTetper 
niciofus , & occafio  ruinae,  vel  per  modu 
punitionis  Ecclcfiafticae , quando  Prin- 
ceps criuiinofus,&.  incorrigibilis  fit  dig- 
nus tali  poena , in  quibus  cafibus  etiam 
laicos  fubditos  poteft  Pontifex  exime- 
re a fubiettione  talium  Principum  ; hic 
autem  loquimur  per  fe,&*nulla  interue- 
liiente  caufa , vel  culpa  ex  parte  P rinci- 
pis.  Et  hoc  argumentum  maxime  vrget 
inPrincipibus  infidelibus,quia  non  funt 
fubditi  Ecclefiafticae  poteftati,  nec  dire- 
tte , neque  etiam  indirecte  j extenditur 
autem, ad  P rincipes  fideles,  quia  per  con 
uerfionem  ad  fidem  non  funt  facti  dete- 
rioris conditionis,  nec  parte  aliqua  iurif- 
dictionis  funt  priuati. 

Poteftq;  de  vtrifque  hoc  confirmari. 


A 


B 


Confirma- 

tio. 


D 


De  fidelibus  quidem, quia  legimus,Epif 
copos,  vel  iudicium  ab  Imperatoribus 
poftulafte,quandiu  illi  iuri  fuo  non  cef- 
ferunt,  vt  in  facto  Conftantini,  <Sc  Epif- 
coporum  Concilij  Nicaeni  farpe  comme 
morato  plane  oftenditur ; vel  priuilegiu 
hoc  ab  Imperatoribus  impetralle, quan- 
do illud  habere  defiderarunt , vt  colligi- 
tur ex  nouelia.  83.^  dena  apud  proprios  pjoueua 
Epifcopos,&c.  tit.  1 1 . collat.  6.  vbi  lulli-  o 
nianus  ait,fe  plures  leges  fcripfifte,  qui-  j * 
bus  voluit  Ecclefiafticos  ab  Epifcopis 
tantum  iudicari,<$c  pofteafubiungit:Pe- 
titi  j tonus  d Alentia , Deo  amabili  Jdrcbie- 
pifcopo,reuerendiJsmis  clericis  boc  dare  pri- 
mlegium,  &c.  Et  in  multis  alijs  legibus, 
quas  capite  fequenti  referemus , Impe- 
ratores fignificant,  priuilegium  hoc  ab 
ipfis  donari , & a fua  voluntate  pendere.  Concil.  To 
Imo  Concilium  Toletan.3 . cap.21 . pri-  /et . 3 , 
uilegium  exemptionis  pro  feruis  Eccle-  Gap.  Ec- 
fiarum  , Epifcoporum,  & clericorum  a clefiarufer 
Rege  Hifpaniae  poftulauit,vt  habetur  in  uos%  iz.q. 
cap. Eccle fi  arum  feruos.  1 z.q.2.  x , 

De  principibus  autem  infidelibus  fie- 
ri  poteft:  argumentum , quia  antequam 
conuertantur  ad  fidem, polfunt  exprefie 
conditionem  exigere,  & cum  eopafto 
conuerti , vt  nullus  fubditorum  fuorum 
ab  eorum  iurifdiftione  eximatur,  fiue 
clericus  fit,  fiue  laicus : at  fi  Reges  Iapo- 
niae,  Chinae,  aut  fimiles  fub  ea  conditio- 
ne baptifmum  peterent,  & aliter  illum 
acceptare  nollent, non  propterea  effet  il- 
lis denegandus , quia  conditio  illa  neque 
eft  intrinfece  mala , neque  repugnat  vo- 
luntati credendi  omnia  necelfaria  ad  fa- 
lutem,  & illis  obediend^ergo  admitten- 
da , vel  faltem  toleranda  elTet  propter 
tantum  bonum,quale  eft  vnius  regni  in- 
tegra conueriio^femel  autem  adnnfta  co 
ditio, feruanda  elTet,  cum  non  fit  iniuftaj 
ergo  fignum  eft , habere  tcporales  Prin- 
cipes ius,vt  licet  ad  fidem  conuertantur, 
fuis  fubditis , aut  parte  illorum  non  pri- 
uentur,  & confequenter  licet  illam  con- 
ditionem exprelfe  non  ponant,  implici- 
te illam  includunt , vel  fupponunt , quia 
nullus  cenfetur  iuri  fuo  renunciare,  nifi 
fatis  exprelfe  id  declaret. 

Nihilominus  vera , & certa  fententia 
eft,  fiue  hoc  priuilegium  exemptionis 
immediate  fit  ab  ipfoChrifto  omnibus 
clericis  collatum,  fiue  non  fit,  potui  tfe 

Ponti- 


Secuoda,  & 
vera  fencea 


J 


o Lil-4-,  De  Immunitate  Ecclefiaftica. 


Inmcent . 


PdHOm. 
Felin . 
Decius. 
Rebujf. 
•Aluar.Pe 


Ug. 


Dried. 


Couar. 

Soto. 

Molina. 

Henriq. 


6. 

PnbaEur 

primo. 

Cap.  JVo- 
uent. 

C.  Graue. 

de  Senten . 


excommu. 

Cap.ylti. 
de  Reb.  Ec 
cie.  non  ali 


enan. 

Cap  . Qua- 
qua,deCen 
Jib.in6. 
Eujfio. 


Pontifices  illud  conferre, eiusque  obfer- 
uantiam  Principibus  fecularibus  praeci- 
pere, & ad  confentiendum  eos  cogere, 
ita  docuit  Innocent.in  cap. 2.  dcMaio- 
rit.  dtobedient.  Nam  proponens  qui- 
ftionem , quis  exemit  clericos , prius  di- 
cit, quod  Papa , confentientc  Imperatore , 
poftea  quod  exempti  funtd  Deo , dctande 
ait,  vel  dic,  quod  Papa,  etiam  fine  confenfu 
Imperatoris  eos  potuit  eximere  d turifdicho- 
ne  Imperatoris  per  j, 'nas  conflitutiones , quia 
cum  clerici  ffiirituales  res  fint , & ex  toto 
corpus  fuum , & animam  dederunt  in  femi- 
num, & fortem  Chrtfii,  per  confequens  Pa- 
pa indicio , & conjlitutiombus  fnbfunt.  Ea- 
dem eft  communis  fententiaCanonifta- 
rum  in  cap.Ecclefia  S an 61  ce  Marite, de  Co 
ftitut.  praefertim  Panormitan.  Felin.  dc 
Deci.  dcRebufEin  Concordat.titul.vlt. 
vbi  fententiam  Petri  de  Ferrara  falfam, 
dc  damnatam  appellat,dc  idem  tenet  Al- 
uarus  Pelagius  lib.  x . de  Plamft.  Ecclef. 
cap. 44.  in  fine  referens,  & ad  literam  fe- 
quens  lententia  Innocentij.Idem  Drie- 
dolibr.i.  de  Libert.  Chriftian.  cap. 9.  dc 
Couarr.in  lib.Prafticar.  qu2ft.cap.31. 
coci. 3 .&4.Sot04.d.2?.  q.2.art.a.cod. 
(^.Molin.to.i  .tracft.2.de  Iuftit.difp.3 1 . 
§.7ertia vero, Heriq.li.7.de  Indui,  c.24. 

Probatur  primo  ex  illis  decretis, qui- 
bus obferuantia  huius  immunitatis  fub 
cen  furis  ipfis  etiam  Principibus  tempo- 
ralibus praecipitur , vtconftat  ex  capite 
Nouerit,  Scczp.Graucm,  de  Sentent.ex- 
communic.de  eap.vlt.  de  Rebus  Ecclef.no 
alienand.Sc  cap .Quanquam,  de  Cenfib.  in 
6. Se  fere  toto  titulo  dc  Immunit.  Eccle- 
fiar.in  decretalibus, dc  Sexto, & ex  Bul- 
la cceni  Domini  tot  annis  a tot  Ponti- 
ficibus repetita  j nam  in  ea  per  varios  ar- 
ticulos, & latis  grauifsimis  cenfurisetia 
contra  Principes , & Reges  temporales 
hanc  libertatem  Ecclefiaftica  defendut. 
Dicere  vero  polTet  aliquis,  hic  omnia 
decreta  efte  nouiora  , dc  fupponerepri- 
uilegium  exemptionis  prius  ab  Impera- 
toribus collatum,  &ita  iam  fupponere 
confenfum  temporalis  Principis,qui  fe- 
mcl  datus  retraftari  non  poteft , dc  ideo 
facta  illa  fuppofitione  locum  habere  om 
nia  illa  praecepta , nihilominus  tamen  in 
pri  ncipio  neceftarium  fuiffe  confenfum 
Principurn.dcfine  illo  non  potuilTc  Ec- 
clefiam  fimiliapriceptn  ferre. 


B 


D 


Exploditur 

didacuafio 


Sed  hoc  profefto  incredibile  eft, tum 
quia  dicti  Pontifices  non  fundantur  in 
illo  principio,  quod  priuilegium  Eccle- 
fiae  datum  ab  Imperatore, ab  eo  reuocari 
non  poteft,  nam  licet  illud  verum  fit,  vt 
infra  videbimus , non  eft  tamen  ita  cer-  . 
tum,ficut  eft  certum  ilia  decreta,dc  cen- 
furas  obligare  omnes  Principes  etiam 
fupremos  ad  immunitatem  Ecclefialii- 
cam  non  violandam. Non  ergo  nituntur 
Pontifices  in  illo  principiofted  vel  in  iu- 
rc  diuino,  vel  in  fupremapoteftate,  qua 
a Chrifto  habent  ad  regendam  Ecclelia, 
dc  prifertim  res  facras,&  Ecclefiafticas, 
vt  expedire  cenfuerint  ad  diuinum  cul- 
tum, dc  ad  fuper naturalem  hominum  fi- 
nem . Vnde  multi  etiam  ex  antiquiori- 
bus Pontificibus  clericos  a laicis  iudica- 
ri,  vel  apud  illos  caufam  mouere,  vetue- 
runt,etia  illis  temporibus, quibuslmpe- 
ratores  infideles  erant , vt  patet  ex  cap. 

Relatum.  1 1 .q.  1 .Sc  alijs,qui  cap. 3 .dc 4.  ^aP-  ReU 
allegauimus.  Pricipue  vero  veritatem  tum, 11  ,q, 
hanc  confirmat  Concilium  Tridentinu  *• 
feff.2).  cap. 20.  de  Reformat,  quia  nulla  Coitc.Tri- 
fafta  iuris  ciuitis  mentione  dicit, Ecclt-  dent, 
fice,&  Ecclef ' aflic arum  per fonamm  immu- 
nitatem diuitta  ordinatione, & Eccleftafticis 
fantlionibus  cjfe  confitutam.  In  quo  aper- 
te fupponit , immunitatem  hanc , non  a 
iure  ciuili , feu  a concefsionibus  Princi- 
pum  fecularium  duxiffe  originem,  alias 
propriam,  dc  immediatam  huius  immu- 
nitatis caufam  tacuiffet,  dc  in  rigore,  aut 
falfa , aut  nimis  diminuta  fuilTet  doftri-  , 

na.  Deinde  vero  admonet,  Imperatore, 

Reges,  5cc.  vt  quo  largius  bonis  temporali- 
bus,at  j,  in  alios  pote  flate  fnnt  ornati,  eo fan- 
tfius,  quee  EcclefiaJUci  iuris  funt  tanquam 
Deiprcecipua  ^iusjj  patrocinio  tettavene- 
rcntur.df  debitam  faens Summorum  Ponti- 
ficum , & Conciliorum  conflitutiombus  ob- 
femantiamprceftent.  „ 

Ratione  vero , dc  Scripturi  authori-  ‘ 
tatefimul  fundata  eft  hic  veruasinpo-  £un£!jmcn. 
teftate  data  Petro  ad  gubernandam  Ec- 
clefiam , dc  ad  ligandum , dc  foluendum 
in  omnibus, qui  ad  bonum  religionis 
Chriftiam , dc  conueniens Ecclefii  re- 
gimen ncceffaria  fuerint . Nam  hic  ex- 
emptio per  fe  loquendo,  dc  quafi  ex  na- 
tura rei  eft  valde  necetlaria  religioniChri 
ftiani , vt  res  Ecclehaftici , & diurnus 
cultus  debita  veneratione  traftentur; 

ergo 


tum» 


9* 

Roboratur 
difcurfus  fa 
ttus. 

hnmnu 


C i 1>V ir.exept.cler .foloiurecanonic  .introduci  potuerit  431 


ergo  propter  hunc  finem  data  eft  Petro,  A 
& Pontifici  poteftas  ad  foluendum,  feu 
eximendum  clericos  apoteftate  ciuili, 

Sc  ad  ligandum  ipfam  poteftatem  ciuile, 
vt  perfonis  Eccleliafticis  hanc  immuni- 
tatem cuftodiat . Conlequentianaec  eui- 
dens  e It  ex  dictis  fupra  de  poteftate  Po- 
tificis  circa  temporalia  in  ordine  ad  fpi- 
rituaiem  finem  ,ibi  enim  oftenfum  eft, 
hanc  poteflatein  effe  diuinam  , Se  fuper- 
naturalem,  ac  fubinde  per  fe  fufficiente, 
vtin  fua  materia  efficaciter  operari  pofi. 
fit , non  expectato  fubditorum  confen- 
fu, etiam  li  iinttemporalesPrincipes,fed  g 
illos  ad  confenticndum  obligando , Sc  fi 
necefiarium  fuerit, cogendo.  Antecedes 
autem  latis  declaratum,  Sc  probatum  re- 
linquitur ex  duobus  capitibus  przcede- 
tibus.Nam  fi  h^c  exemptio  eft  proprie, 

Sc  complete  deiure  diuino  pofitiuo,  vel 
naturali, clarum  eft,pofte,Sc  debere  Po- 
tiheem  cogere  C-hriftianos  Principes  ad 
illud  ius  obleruandum . Si  vero  ad  mini- 
mum eft  haec  immunitas  valde  propin- 
qua iuri  naturali , Sc  valde  confentanea 
iuri  diuino , Sc  confenfioni  omnium  ge- 
tium, vt  omnes  Doctores  fine  dilTeniio- 
ne  fatentur, profecto  negari  non  poteft,  Q 
quin  haec  exemptio  ex  natura  rei  fit  ita 
neceffaria  religioni , Sc  cultui  diuino,  vt 
fine  illa  conuenienter  adminiftrari  non 
pofsit. 

Poteftque  hoc  amplius  declarari  ra- 
tione fupra  taCta  , quam  in  hoc  puncto 
indicauit  etiam  Innocentius  fupra , quia 
resfacrae  ex  vi  confecrationis  Eccleha- 
fticae  poteftati  ita  fubduntur , vt  non  fo- 
lum circa  confecrationem  ipfam,fed  etia 
circa  materiam , Sc  vfum  conuenientem 
illius  ia  cofecrat^difponat,Scprohibeat 
non  folum  ea,  qua;  funt  intrinfece  mala, 
fed  etiam  illa , quae  frequenter,  ac  mora-  D 
liter  poffunt  in  irreuerentiam  rerum  fa- 
crarum  vergere  j perfonar  autem  Eccle- 
fiafticae  funt  res  valde  facrae , Sc  per  fub- 
iectionem  adfecularem  iurifdictionem 
poftunt  Sc  a diuino  cultu  valde  diftrahi, 

Sca  fecularibus  hominibus  irreuerenter 
traftari , Sc  contemni , fi  eorum  crimina 
inter  laicos  publice  ad  tribunalia  comu- 
nia  deferrentur;ergo  talis  exeptio  per  fe 
fpeftat  ad  poteftatem  fpiritualem  prop- 
ter fpiritualem  finem.  Denique  hac  de 
caufa  potuitEcclefia  circa  matrimonium 


difponere  non  folum  quatenus  facrame- 
tum  eft , fed  etiam  quatenus  eft  quidam 
cotraftus,quiaiam  eft  materia  rei  faers, 
Sclic  etiam  difponit  de  bonis  Ecclefia- 
rum  , Sc  de  decimis , Sc  de  alijs  multis, 
qute  materialiter  temporalia  funt  ; ergo 
eandem  poteftatem  habet  in  hac  mate- 
ria, quae  fuo  etiam  modo  facra  eft , Sc  ad 
diuinum  cultum  non  minus  neceffaria. 

Sed  queret  aliquis,an  folus  Pontifex 
hanc  habeat  poteftatem  non  folum  ref- 
pectu  totius  Ecclehar,fed  etiam  refpeftu 
fingulorum  Epifcopatuum.  Nam  priori 
modo  clarum  eft, folum  Pontificem  ha- 
bere hanc  poteftatem  vniuerfalem  pro 
tota  Ecclelia.per  quod  non  excludimus 
Concilium  generale;  nam  in  ilio  effe  de- 
bet Pontificia  authontas,  Sc  per  illam  co 
firmandum  eft,  vt  leges  ferre  pofsit  vni- 
uerfam  Ecclefiam  ligantes.  Solum  ergo 
quaeri  potelt,  h hoc  priuilegium  non  ef- 
fet  a Chrifto,  vel  Pontifice  generati  m in- 
tota  Eccleiia  clericis  datum,  an  finguli 
Epifcopi  in  proprijs  diecefibus illud  ftm 
clericis  conferre  poftent . Ratioautem 
partem  affirmantem  fuadens  effe  poteft 
quia  vnicuique  Epifcopo  incumbit  cura 
difponendi  omnia  in  fua  Ecclefia,  quae 
ad  coueniens  illius  regimen  fpeflant,  Sc 
ad  hunc  finem  vnufquifque  Epifcopus 
poteft  in  fua  dioecefi  quidquid  fibi  pro- 
hibitum non  eft , vel  per  fuperiorem  no 
eft  aliter  praeferiptum  5 fed  hoc  non  in- 
uenitur  eis  prohibitum;  ergo  licet  exem 
ptio  non  eiletperPontifices  introduifta, 
vnufquifque  Epifcopus  in  fua  dioecefi 
poffet  illam  tribuere. 

In  contrarium  vero  eft, quia  Epifcopi 
in  fuis  dioecefibus  non  poffunt  quidquid 
eis  non  prohibetur , fed  tantum  quod  eis 
conceditur,  quia  non  habent  iurifditftio- 
nem  ex  iure  diuino, fed  a Pontifice  ; hoc 
autem  non  legitur  eis  conceffum.  Dein- 
de maiores  caufe  Pontifici  funt  refer- 
uatae,  vt  dicitur  in  cap.  Matons,  de  Bap- 
tifm.  Exemptio  autem  clericorum  , per 
quam  fupremi  Principes  temporales  fua 
iurifditftione  ex  parte  priuantur,  grauif- 
fima  res  eft , magnaq;  indiget  authorita- 
te,Sc  poteftate  5 ergo  vel  a Chrifto  fafta 
eft, vel  eius  Vicario  eft  referuata.  Etco- 
firmatur  , quia  Epifcopi  non  poffunt  in 
filis  dioecefibus  hanc  exemptionem  au- 
gere;ergonec  poffent  introducere,  fi  no 

effet. 


10. 

Qgiffitumf 

Refolucio. 


An  Epiifco- 
piin  (tus  di 
^cefibus  cie 
ricis  hac  ex 
emptionem 
per  le  con- 
firrevaleaE. 

Ratio  dubi 
tandi  pro  af 
firmatiua 
parce. 


IT. 

Ratio  pro 
paite  nega- 
tiaac 


Cap.  Mtf- 
jores,deB<i 
ptifm. 


Confirma* 

tio. 


4 3 2 Lib.^SDe  Immunitate  Ecclefiaffica. 


12. 

Pars  nega- 


Cap.  Sidi 
ligenti  , de 
lor.comjp. 


effet.  Denique  ex  huiufmodi  exemp- 
tione pofsut  fcandala,&  perturbationes 
inter  Principes , & Prolatos  oriri, niti 
magna  prudentia,&  authoritate  fiat;  er- 
go quidquid  circahoc  priuilegium  Pa- 
tui potelfad  folatn  Pontificis  authorita- 
tem,&potefiatem  pertinere  credendum 

Haec  ergo  pofierior  pars  verifimilior 
ep,  quam  etiam  praxis  Ecclefiae  confir- 
oitur^*^0  raat*  P°nt;itices  enim  maximam  habue- 
re curam  difponendi  omnia,  quae  ad  hac 
exemptionem  pertinent, neque  hanc  fa- 
cultatem Epifcopis  reliquerunt.  EPque 
optima  ratio,  quia  hoc  priuilegium  ( vt 
dicitur  in  cap.  Si  diligenti , de  Foro  com- 
pet.)non  in  fauorem  huius,  vel  illius  per 
fonae, neque  etiam  in  fauorem  huius, vel 
illius  epifeopatus , fed  fimpliciter  in  fa- 
uorem totius  collegij  Ecclefiaflici  induefu 
eP  3 ergo  potePas  illud  conferendi  eP  in 
folo  capite  vniuerfali  totius  collegij,  vel 
Principali,  quod  eP  ChriPus,vel  in  eius 
V icario,  qui  eP  Summus  Potifex.  Hoc 
autem  intelligendum  eP  de  hoc  priuile- 
gio  vt  pure  canonico,  & per  folam  Epiri— 
tualem  potePatem  concetTo  indepen- 
ter  a confenfu,vel  donatione  fecularium 
Principum. 

Duobus  autem  modis  poffent  Epif- 
copi  exemptionem  praecipere  in  fuis  E- 
pifcopatibus,etiam  fi  non  etfet  generali- 
ter introdiuffa . Primo  ex  parte  clerico- 
rum tantum  , praecipiendo  clericis  fibi 
fubditi$,vt  in  omnibus  caufis  ab  ipfis  mo 
uendis , feu  in  quibus  ipfis  liberum  effet 
iudicem  eligere , vitarent  laicum  iudice, 
&fuum  Epifcopum  adirent.  Hoc  enim 
praeceptum  iufiumeffet,  & in  rigore  no 
derogaret  iurifdidioni  laicorum;  ergo 
non  excederet  ordinariam  potePatem 
Epifcoporum  . Sicut  enim  Paulus  i.ad 
Corinth.6.  reprehendit  fideles  inter  fe 
mouentcs  lites,  quia  coram  infidelibus 
illas  tractabant,  & fiue  id  reprehenderit, 
quia  malum , fiue  quia  minus  decens,  8c 
Hpifeopi  Per'clfi°funi,non  eP  dubium, quin  illud 
poflur.c  pro  prohibere  potuerit : ita  etiam  Epifcopi 
hibire  , ne  prohibere  poffient  clericis , ne  quantum 
clerici  lecn  jn  ipfis  ep, coram  laicis  litigarent,  etiS  fi 
alias  exempti  non  effient,  quia  ficut  non 
decet , fidele  coram  infideli  caufam  age- 
re , ita  feruata  proportione  indecens , 8c 
periculofum  eP , clericos  a laicis  iudica- 


i?. 


i . Cor. 6. 


laria  iudicia 
adeant. 


5 


D 


ri, argumento  co^.ReUtum.i  i.quasft.i.  r 
Alio  modo  pollet  quilibet  Epifcopus  in  ^P^dt 
fuadioecefi praecipere  obferuantiamali- 
cuius exemptionii, acceptando priuik-  l' 
gium aliquod  a Principe, feu fupremo 
Domino  terrae  conceflum,  quod  eP  per 
fe  manifePum,quia  tale  priuilegium  ef- 
fet Ecclefiae  beneficium  , quod  laico  fa- 
cere licet,&  Epifcopo  acceptare, quo  fe- 
mel  obtento , potePatem  habet  Epifco- 
pus pr^cipiedi  obferuationem  eius,  quia 
tunc  iam  no  priuat  laicum  potePate  fua, 
fed  rem  EcclefiaPicam  tuetur,  ac  defen- 
dit. 

Ad  fundamentum  contraria?  fenten-  r4* 
tiae  refte  ibi  rcfponfum  eP,ex  hypothe-  ^ ‘ ,n^; 
fi , quod  ChriPus  per  fe  ipfum  hoc  pri- 
uilegium  clericis  non  contulerit, Ponti-  teuu*. 
ficesper  potePatem  fpiritualem  potuif- 
fc  illud  concedere  , &confequenter , & 
quafiindiredfic  auferre  a Principibus  fe- 
cularibus  iurifdidionem , quam  in  per- 
fGnas  clericorum  habebant,  vel  habere 
debuiffient , fi  clerici  non  effient . Ad  re-  i 

plicam  autem  ibi  faflam,  quod  hic  indi-  i 

reftus  vfus  potePatis  fpiritualis  foltim 
habet  locum  per  accidens  propter  cri-  i. 

mina , vel  tyrannidem  Principis , nega- 
tur affiumptum , nam  etiam  extenditur  X 

fpiritualis  potePas  ad  temporalia , etiam 
fi  nulla  interucniat  culpa  ex  parte  Prin- 
cipis temporalis,  fed  caufa  fufficiens  ex  Vfus  redire  i 
parte  materiae  , qualis  eP  connexio , vel  &ui  pytefta 
coniunetio  fufficiens  rei  materialis  cum 
fpintuali , vel  tahs  habitudo  ad  fpintua-  iec„|a. 
lem  finem, vt  ratione  illius  expediat,per  rium  Prirci 
fpiritualem  potePatem  dirigi, & ordina-  Pum  ‘rimi 
ri.T  unc  enim  Pontifex  circa  talia  habet 
coelePis,& terreni  imperij  iura,vt  dixit 
Nicolaus  Papa II.  incap.i.  difiinft.  22. 

Atque  in  hoc  fenfu  non  repugnat, vfum 
huius  potePatis  fpiritualis  eileper  fc, li- 
cet fit  indire&us , vocatur  enim  per  fe, 
quia  non  eP  per  modum  poenae , neque 
per  occafionem  alicuius  mali  cafu  infur- 
gentis,fed  quia  fuppofita  conditione  hu- 
mana , <Sc  tali  inPitutione  EcclefiaPicf 
Patus, exemptio  eft  morahter  nec diaria 
ad  fpiritualem  finem, & nihilominus  ille 
vfusindiredus  appellatur  , quianoB  eP 
propter  temporalem  finem,  fed  propter 
fpiritualem,  vt  Cupra  declaratum  eP. 

Ratio  autem  eP,quia  haec  potePas  per  if. 

fe  data  eP  ad  ordinarium,  <Sc  conucniens 

regi- 


C.  1 1 *Vtr  .exeptio  cler.folo  iurecanon.  intro  du  eia  fuerit . 433 


regimen  Ecclefiaflics  Monarchiae,  & A 
ideo  per  fe  potefl  quidquid  moraliter 
expedit  ad  finem  eius,etiamfiadeum  fi- 
nem aliquid  circa  temporalia  dilponere, 
vd immutare  neceflelit.  Eo  vel  maxi- 
me,quod  temporalibus  Regibus  non  efl 
data  poteflas  propter  ipforum  comodu, 
fed  propter  conuementem  reipublicae 
gubernatione.  Ergo  fiin  ipfarepublica 
talis  mutatio  fiat.ratione  cuius  ad  eiufde 
maius  bonum  expediat, perfonas  aliquas 
excipere  a Prinapum  iurifdictione,mi- 
ru  non  efl,  quod  Ecclefias  Princeps,  qui 
altiorem  curam , <3c  prouidentiam  habet  B 
eiufdem  reipublicae  ad  altiorem  ordine, 

& flatum  eleuatae,  propter  eundem  fine 
idpofsit  prtr flare. Max ime cuhscref- 
c "ouiiai-  Pu^hca  Ecclefiallica  , vt  per  Chriflu  in- 
bus  lmcistj  itituta  efl,fupernaturalis  fit,  <5c  diuinum 
a fetui  tute  cultum  principaliter  refpiciat,  ad  quem 
esimicwr.  prsC]'pUc  h^c  immunitas  ordinatur.  Po- 
.teflque  hoc  declarari  exemplo.  Nam  fi 
C pSf  feruus  ordinetur  in  facris,  interdum  libe 
ycmtbile  ratur  a feruitute  cap.PerVener<tbilem,<\ai 
Oitilil  /int  ^nt  lcgitimi,&  cap.Siferuus.f4.dift. 
hiti/fi  cap.  Miramur,  de  Seruis  non  ordinand. 

Cip  Si  fer  Q|10fip0tuit  Ecclefiaflatuere  in  debitu 
m ^ ^ vfum  , & decentiam  facramenti  ordinis,  q 
Cip  Mi-  ^ miniflerij,  etiam  priuando  dominum 
wm  ^ poteflnte , quam  antea  habebat  in  feruu, 

Smis  mi  vel  reddito  illi  pretio  , vel  etiam  non 
^ reddito,quando  dominus  in  ordinatione 
confcnfit.Ergo  mirum  non  eft,quod  ra- 
tioneordinum  pofsint  clerici  pereccle- 
fiallicam  poteilate  a iurifdiclione  tepo- 
rali  liberari,  nam  maius  in  fuo  genere  etl 
dominiuferui , quam  fohus  iurifdidio- 
nis,&  Principes  feculares,  praefertim  fi- 
deles cofenfum  fiiu,  vel  exprefTe,vel  ta- 
cite’ praebent  tali  ordinationi,  «ScEcclefia 
habet  ius  no  dandi  illis  mimflrosinfpiri 
tualibus,nifi  veluti  fub  hoc  pafto,  & co-  £) 
ditione(quaeiuflifsima  efl)vt  immunita 
te  tali  flatui  couenicti  gaudeat;ergo  me- 
rito potefl  Poti  Fex  fola  fua  authoritate 
hanc  immunitatem  flabilire,  & feculares 
I(.  Principes  ad  eam  obferuadarn  obligare. 

Inaitis  Prin  Quia  vero  in  fine  illius  argumenti  di- 
«pibus  eth  dtur, illud  maximavim  habere  refpedu 
“icis  poteft  Principum  inhdeliu,addendum  efl,  etia 
ricos^b C,C  ternPore  infideliu  Principum  potuific 
nun  iuriqj  Ecclefia,&nunc  etiam  polte  in  regnis, & 
fliont  tJ(j.  prouincijs  Principum  infideliu, in  quib9 
rncrc‘  funt  fundatte  Ecclefiae, polle  (inquam) 


hoc  priuilegiu  clericis  concedere, inuitis 
Principibus.  Oportet  autem  poteitaie 
a facio , ieu  ius  abvlu  dillinguere.  Nos 
enimdeiure  , ac  poteilate  loquimur,  & 
eodem  principio  , & rationibus  iadis 
nitimur  . Et  declaratur,  nam  fupra  cum 
Diuo  Th'oma  diximus,  polie  Ecckham 
omnes  fideles  apoteftate  infideliu  exi- 
mere propter  pericuiu , ergo  maiori  ra- 
tione poterit  lacerdotes,&  clericos  exi- 
mere ob  reuerentiam  diuini  cultus.  Po- 
tiheis  enim  poteflas  in  ordine  adfuum 
finem,etiam  fupra  infideles  extenditur, 

<5c  ideo  ius  habet  inflituendi,quae  ad  ve- 
rum Dei  cultum  pertinent,  & quae  ad 
illum  decent,  & expediunt, etiam  inui- 
. tis  Principibus  inhdelibus.  bicut  pof- 
fet  praecipere , ne  in  teplis  fecularia  indi- 
cia fiant,  etiam  a Magi fl ratibus  infideli- 
bus, Si  habet  ius  illos  cogendi  ad  id  ob- 
feruandu,  fi  poffet.  Quod  enim  pertinet 
ad  fadum,  fiue  vfum  non  ita  potefl  cum 
frudu , & effedu  vti  Ecdefia  hac  pote- 
flate  cum  Principibus  infidelibus , quia 
ipfi  non  cognofcunt  in  Papa  poteflatera 
vllo  modo  fuperiorem, nec  poliunt  cogi 
per  cenfuras,  fcu  per  gladium  fpirituale; 
vti  autc  materiali  gladio  belli  difficile  effc 
vel  interdii  magis  noxiu.Et  ideo  facilius 
potuitEcdelia  illo  tempore  dilsimulare. 

Quomodo  autem  tunc  fe  geiTerit,aut  ge 
rerepotueritjinfra  inquiremus. 

Ad  priorem  parte  cofirrnationis,que  17. 
erat  de  vfu  antiquo  Praelatori!  Ecclehx  Ad  confir. 
poflulandi  abImperatoribus,veliudiciu  maEioneni. 
in  caufis,&  controuerhjs  fuis.vel  priuile 
gium  exemptionis  pro  fuo  clero, refpo- 
deri  potefl  in  primis,  illud  in  principio 
Ecclefiae  loeu  fortaffe  habuiffe , quia  tuc 
exemptio  clericorum,  vd  non  fatis  erat 
vfu  introduda.vel  no  fatis  erat  nota  Im- 
peratori recens  ad  fidem  couerfo,  vt  erat 
Conftantinus  tempore  Concilij  Niconi. 

Et  ideo  tunc  Epifcopos  indicium  ab  illo 
poftulafTe  voluntarie  , & non  coade  , 

Vel  dici  etiam  potefl,  Epifcopos  non 
accefiffe  ad  Conflantinum  tanquam  ad 
iudicem  in  eos  iurifdidionem  habente, 
fed  vd  tanquam  ad  defenforem , & pro- 
tedorem,  quod  efl  Imperatoris  munus, 
vel  certe,  quod  verifimilius  apparet, tan- 
quam ad  arbitrum, quem  voluntarie  eli- 
gebant, quia  tunc  non  erat  prohibitum: 
ipfe  autem  propter  Epifcoporum  reue- 
Oo 


ren- 


4-3  4* 


Liber  4.  Ve  Immunitate  Ecclefiaffica. 


retiam  munus  illud  acceptare  recufauit. 
Atque  eadem  ratione  potuerunt  olim 
Epifcopi  hoc  priuilegiumab  Imperato- 
ribus poftulare,  non  quia  iure  ipfis  Epif 
copis  non  competeret,fed  quia  vel  facto 
illis  non  permittebatur, etiam  a fidelibus 
Magiftratibus,  quibus  fortalle'  tuncius 
illud  clericorum  fatis  notum  non  erat; 
vel  certe  ex:  vrbanitate,  <Sc  vt  res  fuauius 
fieret , confenfum  Principis  poftularut. 
Ac  deniq;  aliqui  Imperatores  itamfuis 
legibus  loquuntur,  ac  fi  edent  huius  pri- 
uilegij  authores , quia  fortafte  per  igno- 
rantiam ita  exiftimabant , vel  vt  often- 
derent , omnino  iuri  fuo  renunciare , & 
quantum  eft  ex  fe  ita  donare,  ac  fi  ab  eo- 
rum fola  voluntate,&poteflate  pederet. 

In  altera  parte  illius  confirmationis 
1 ’ petitur, an  pofsit  infidelis  Princeps  ad 
baptifmum  admitti,  nolens  in  fuo  regno 
exemptionem  clericorum  permittere, 
imo  fub  conditione , & pado poflulans, 
ne  tali  iurifdidione  priuari  pofsit.  In 
quo  pundo  in  primis  dicimus,  etiamfi 
demus , Pontificem  in  tali  cafupodeid 
permittere , quia  non  eft  intrinfece  ma- 
lum,ac  proinde  poteft  talisPrinceps  efTe 
difpofitus  ad  fidem, & baptifmum:  nihi- 
lominus inde  nonfequi , hanc  immuni- 
tatem per  fe,&  iure  pendere  a voluntate 
Principum,fedfbluin  fequi,Pontificem 
pofTe  aliquando  difsimulare , & non  vti 
fua  poteflate  ad  concedendum,  vel  exe- 
quendum  de  fadotale  priuilegium pro- 
pter maiora  mala  vitanda.  Addo  vero 
^hniTusVub  Pia^erea  > tam  iniquam  efTe  illam  condi- 
condirione  tionem,&  contrariam  iuri  diuino  autim 
exemptio-  mediate, aut  faltem  mediate,  vt  permitte 
nem  clerico  da  no  fit , neque  baptifmus  fub  tali  pacto 
feruaadi^d  a^cu*  Prinapi  cocedendus.  Primo  quia 
fide  admit-  nunftua  poteftPapa  renudare  poteftati, 
ti  do  debee.  quam,  habet  ad  concedendu  hoc  priuile- 
giu,vel  vfum  eius, quoties  Ecclefiae  vni- 
Primaracio  uerfali , vel  particulari  expedire  iudica- 
uerit ; per  illud  autem  padum  videretur 
renunciare  huic  poteftati , alias  conditio 
etlet  friuola,& nullius  effedus;ergo  nu- 
quam.licet  illa  admittere . Imo  licet  fub 
ea  conditione  aliquem  Principem  ad  Ec 
clefiam  reciperet  , illam  poftea  feruare 
non  teneretur  , tum  quia  efTet  contra  bo 
nos  mores  Ecclehae,  tum  etiam  quia  per 
iniquam  vim  effet  extorta  , ficut  efl  in 
mutuo  conditio  foluendi  vfuras. 


Ynde  oritur  altera  ratio  cur  hoc  non 
liceat, fcilicet , quia  talis  Princeps  eft  in- 
difpofitus  ad  baptilmum  recipiendum, 
tum  quia  grauiter  peccat  vim  illam  £c- 
clehx  inferendojtum  etiam  quia  videtur 
fuu  temporalem  flatum  baptifmo  ante- 
ponere, quandoquidem  non  vult  illum 
admittere  ,nifi  tali  conditione  fibicon- 
cefta.  T um  deniq;  quia  ex  illa  coditione 
admifta  in  vno  regno  podet  Ecdefiaper 
turbari  m alijsprouincijsiain  catholicis, 

& in  illa  etiam,  qux  de  nouo  conertitur, 
nuquam  pollet  immunitas  Ecclefiaffica 
conuenientcr  introduci , femperq;  per- 
turbationes, <3c  fcandala  timeri  pollent. 
Quamobremabfolute  loquendo, iniqua 
videtur,  & nullo  modo  admittenda  hu- 
iufinodi  conditio  prarfertim  abfolute,& 
fine  temporis  determinatione , vel  alia 
honefla  limitatione propofita. 

Quod  fi  haec  vera  funt(vt  re  vera  sut) 
vbiEcclefia  non  videtur  habere  ius  ac - 
quifitum  fuper  Principem  nondum  bap 
tizatum,profedo  longe  fortiori  ratione 
permittenda  non  efl  talis  reddentia  in 
Principe  iam  fideli , feu  baptizato , qui 
fubditus  eft  Ecclefix , eiusq;  iuftis  legi- 
bus obedire  tenetur . Neque  verum  eft, 
illam  conditione  efte  implicite  inclufam 
in  voluntaria  fufceptionebaptifmi, cum 
enim  fit  iniqua, & reijcienda,  fi  forte  ex- 
primatur, quomodo  poteft  implicite  ih- 
cludi.  Conditio  ergo , quae  implicita  co- 
gitari poteft, folum  eft,vt  temporalis 
Princeps  fuis  iuribus  non  priueturin his 
omnibus,  qux  fidei,  aut  Ecckfiafticae  o- 
bedientix  non  repugnant. 

C A P V T XII. 

Vtrum  priuilegium  fori  clericorum  etiam 
iure  ctuili  fundatum  fit. 

HV  I V S tituli, feu  quxftionisse- 

fus  ex  dodrina  czpitis  fuperioris  i • 

accipiendus  eft,  iam  enim  no  que- 
rimus , an  prima  origo  , vel  principalis; 
aut  neceffaria  caula  huius  priuilegij  fit 

us  ciuile, feu  voluntas,  aut  donatio  Prin  j,eDfu5<juJt 

cipum  fecularium ; fed  an  de  fado  ipfis 
contendentibus  introdudum  fit;vel  cer 
te  an  lit  de  iure  ciuili  eo  modo , quo  efie 
poteft , vel  expedit,  quicunque  tandem 

ille  modus  fit. 

Hoc 


Cap.  1 2.Vtr.exeptio  Qleric.fit  et  ia  i ure  ciuili  introduci  a.  4 


EIoc  ergo  fenfu  propofito  , afiertio  A 
2‘  certa,&  comuni  cofentu  recepta  cfi,hoc 
Pr.rra coii • pr]ujjeo-iurn  etiam  effc  conceilum  cleri- 

tjtwpfi0  cis  jure  ciuili , leu  a Principibus  tempo- 
tlcticoruro  ralibus , qu^  intelligitur  ab  eo  tempore, 

«“®c? de  quo  Principes  fa&i  fiunt  Chriftianfinam 
mi^u‘  antea, clarum  efi, infideles  Principes  nui 
lum  priuilegium  clericis  concefsifiejfia- 
timvero  ac  Imperatores  Chriftianiefle 
coeperunt,  immunitatem  clericis  concef 
ferunt . Vnde  primus  omnium  creditur 
•'f0Pr®*  hoc  priuilegium  acceptafie  Cofiantinus 
iduo-  (^m  de  Philippo  propter  temporis  bre 
Ldafit.  uitatem  ratio  non  fiabetur.)  Nonnulliqj  £ 
dixerunt  tepore  Iulij.I.  Pontificis  Co- 
ftantinumhuicpriuilegio  annuifie,  pro  * 
dktttt.  vt  refert  Almainus  in  4^.25" . q.i.  quos 
ipfe  etia  fequitur,  fed  id  nec  probari  po- 
teffc , nec  cum  veritate  hiftoriarum  con- 
fidere. Nam  Confiantinus  in  initio  Po- 
tificatus  Iulij.I.  mortuus  efr,  vnde  pro- 
babile eft,authores  illos  de  Confiantio 
loqui  voluifie  . Alij  vero  cenfent , Con- 
ffan tinum  in  Concilio  Nicaeno  pnuile- 
giumhocEcclefiafficu  m inchoalTe,qua- 
do  Epifcopis  dixit,afoloDeo  foreiudi- 
candos,  quod  fignilicat  Palacios in  4.  d. 

PiLfcidf,  2?.difp.3.Sed  re  vera  ex  verbis  illisCo- 

ftantini  non  colligitur , Conftantinum  ^ 
nouum  priuilegium  dedi  (Te, fed  vel  Epif 
coporum  dillenfiones,  illos  firnul  hono- 
rando,vno  verbo  componere  ,ac  fopire 
voluiffeivel  certe  recognouiiTe  in  Epif- 
copis aliquam  immunitatem  diuinitus 
eorum  dignitati  conceflam. 
b _ Praeterea  dubium  non  efl, quin  Con- 
a011*  ftantinus  priuilegia  immunitatis  clericis 
innem cie.  coceflerit,nam l.i .C.dc Epifcop. & cle- 
licotumco  ric.clericos,<Sc  mancipia  eorum  eximit  d 
p'  nonis  collationibus,  fk  ne  hofpites  fufeipe- 

•i. C.de  re  cogantur , quae  lex  habetur  etiam  in 
er  CodiceTheodofianolib.16.1.8.  fedCo-  _ 
ftantio  tribuitur, & illi  addutur  haec  ver-  ^ 
■V-G/'4  ba,quae  Iuftinianusomifit.Ifiyhj/firlevo- 
bis  alimonia:  caufa  negotiationem  exercere 
, CIiei*|“"  Colunt, immunitate  potientur,  & in  1. 1 . de 
Luftral.  collat.  in  eodem  Codice  Theo- 
dofian.  idem  Cofiantinus  clericos  eripit 
[1  3 quodam  tributo,  quod  lujlralis  collatio 

7*  vocabatur  ,fortafie  quia  perlufiraexi- 
UCf  £ekatur‘  Pr*tereain  l.i.  de  Epifcop.  & 

" c^er'c^n eodeTheodofianoCodice idem 
• C fancit , ne  clerici  contra  induit  a fibi  priuile- 
g><t  nominationibus  ,f eu  fujceptiombus  pr<z- 


grauentur, Xorqmtux  autem  de  nominatio- 
nibus ad  publica  officia  feculana,&a  mu 
neribus c milibus,  a quibus  clericos  im-  Ev.feb,  lib. 
munes  elle  voluit , vt  clarius  explicat  in  lo.Bijior. 
1.2.eiuldem  tituli,  & rationem  addit, di-  c.p.Aice- 
cens,  A e jacnlego  lutor  e quortmdam  d diui-  phor.iib.y . 
nis  obfequijs  auocentur . Et  imule  rcfcrip-  t . 42.  6(-\o 
tum  Conllantini  refert  Eulebius,  per  men.lib,  1. 
quod  clericos  Africanae  prouincia*  ab  c,p. 
omnibus  omnino  communibus  ,&  nuilibus 
rerum  publicarum  mimftcrijs  immune ; , & 
abfolutosyult.  Rationem  vero  addit  ge- 
neralem omnibus  clericis,  yt nullo  modo 
per  errorem ,yel  per  facrilegium,  ac  propha- 
nam prolapfionem , quee  in  huiujmodi  nego- 
tijs  accidere  f olent , d cultu  diuinse  maiefiati 
debito  abftrabantur.  Idemq;  priuilegium 
fupponitj&quomodo  feruandum  iit  de-  Conflanti- 
clarat  idem  Confiantinus  in  1.6.  eodem  ms 
tit.in  Theodofiano  Codice. 

Quia  vero  in  his  legibus  non  fit  ex-  ^ 
preila  mentio  priuilegij  fori , licet  cum  £ex<I>f0. 
alijs  connexum  efTe  videatur, addenda  demtit.& 
eif  lex.7. eodem  tit.&  cod.  in  qua  fic  di- 
cit  idem  Con(\antimis:Clerici,quipenn~ 
iuriam  heereticorum  ad  cunam  deuocati  sut, 
abjoluantur , eP  de  cretero  ad  fimilitudinem 
Orientis  ad  curias  minime  aduocentur  ,fed 
immunitate  plemj  sima  potiatur. Ybi  opor- 
tet aduertere, licet  de  haereticis  in  illo  ref 
cripto  mentio  fiat , quia  per  occafionem 
perfecutionis  Donatilfarum  datum  fuit 
illud  priuilegium  , nihilominus  ipfum 
priuilegium  latum  fuiiTe  abfolute,  fup- 
poniturq;  antea fuifie  coceflum  in  Orie- 
te,  & ad  Occidentalem  Ecclefiam  exte- 
ditur.  Imo, quod  maxime  notadum  efl, 
tantum  aliquando  Conflantinus  detulit  jpcx 
iudicio  Epifcoporum,vt  omnibus  etiam  Cbilco  iu- 
laicis  in  caufis  cniilibus  ad  Epifcopos  pro 
uocare  conceflerit , eorumqj  fententias  SoTtmen 
Magiftratuum  fecularium  fentetijs  pr^-  Vjde  Bar*  _ 
tulerit , vt  confiat  ex  1. 1 . de  Epifcopali  nium  aon. 
iudicio  in  Codice  Theodofiano,  & ex  Chrifli  330 
Sozomeno  lib.i.Hiftor.  c.p.  2n  ^ne* 

Praeterea  in  eodem  codice  Theodo-s-  J'  . 
fiano,  tit.de  Epifcop.  &:  cleric.habentur 
variae  leges  Conftantij  Imperatoris , in  priuilegia 
quibus  fimiliapriuilegia  clericis  cocedit,  clericis  con 
nam  in  1. 9. clericos  eximi  a curialibus  mu  cdsic* 
neribus , & ab  omni  inquietudine  curialium 
funtfionum , & in  leg.io.  concedit  ei  sim- 
munit  atem  ab  exattionibus  munerum  for  di- 
dortim , & d negotiatorum  difpendijs , quae 
Oo  2 vide- 


^ j Lib.4-fDe  Immunitate  EcclefiaFtica. 


6. 


JdcmCon- 
f antius. 


Baron . 


7* 

Csteri  etia 
Imperato, 
res  eandem 
exemptio  - 
nem  confir 
marunc. 


Ambrof. 


videtur  FuifTe  exemptio  a tributis  fol-  A 
uendiscxijs,  quae  fua  induftria  lucraba- 
tur, hoc  enim  fignificat  in  ratione, quam 
fubdit , dicens , Cum  certum  fit , quaftus, 
quos  ex  tabernaculis , atque  ergatferijs  col- 
ligunt , pauperibus  profuturos . Et  additur; 
Parangariarum  quoque  pari  modo  cejfet  ex- 
attio  ,&  infra.  A cenfbus  etiam  wbemus 
perfeuerare  immunes.  Et  fi  militer  in  1. 1 1 . 
eximit  clericos  a muneribus  curialibus . 
Addit  vero  notandam  rcftri&ionem  di- 
cens. Clerici , qui  in  totum  nihil  pof sident, ac 
patrimonio  inutiles funt , quia  fortaffe  tuc 
clerici  illum  flatum  profitebantur.  B 

Veruntamen  in  his  non  fatis  expli- 
catur priuilegium  fori , quanuis  interdii 
per  generalia  verba  inlinuari  videatur. 

In  lege  autem  i z.  prohibet  idem  Impe- 
rator, Epifcopos  in  iudicijs  publicis  accufariy 
A7e  libera /it(inquit)  ad  arguendos  eos  ani- 
mis curialibus  copia  , & ideo  fubiungit, 
caufas  Epifcoporum  ad  Epifcopos  effe  defe- 
rendas. Conie&atque  Baronius,  hoc  pri- 
uilegium concefsifle  Conflantium  ad 
petitionem  Hilarij , qui  in  libro  ad  eun- 
dem, cuius  initium  eft  Benigmfca  natura 
tua,Cic  inquit : Prouideat,  & decernat  cie - 
mentiatua,ne  iudicespofhac  prcejumant,&  q 
yfurpent,  ac  putent,  fe  caufas  cognofeere  cle- 
ricorum, &c.  vbi  expendo  verba  Prcefu- 
mant, atque  yfurpent,  quibus  non  tain  no 
uum  priuilegium  , quam  ne  antiquum 
violaretur, poflulare  vifusefl. Atque  ita 
Conilantius  antiquum  potius  priuile- 
gium confirmauit,quam  nouum  concef 
ferit ; eodemque  modo  in  1. 1 3 . eiufdem 
tituli  fimul  cum  Iuliano  confirmat  pri- 
uilegia  clericis  vrbis  Romae  concefla , & 
I.14. itidem  confirmat  exemptiones  cle- 
ricorum a tributis  a Conflantino  con- 
ceffas. 

Praeterea  haec  immunitas  a poflerio-  J) 
ribus  Imperatoribus  cofirmata  eft , licet 
interdum  eam  reftringere,vel  mutare  te 
tauerint.  Valetinianus  enim.i  .vt  refert 
Ambrofiuslib.s.epift.i  3.  aliasepift.3  2. 

Non  folum  fer  mone  refpondit , "verum  etiam 
legibus  fuis  [anxit. In  caufa  fidei,  yel  Eccle - 
fiafici  alicuius  ordinis  eum  indicare  debere, 
qui  nec  munere  impar  ft , nec  ture  dif similis. 

Hac  enim  "Verba  referipti  funt  (ait  Ambr.) 
hoc  eft , facerdotes  de  fac  er  dotibus  "Voluit  in- 
dicare . Quin  etiam  fi  alias  quoq,  argueretur 
Epifcopusyvr  morum  ejfet  examinanda  cau- 


fa, etia  hanc  "voluit  ad  Epifcopale  indicium 
pertinere.  Poflea  vero  quia  multi  caufa 
vitandi  onera  curialia,  atque  potiedi  Ec- 
clefiae  priuilegijs, clerici  fiebant. Ide  V a- 
lcntimanus  de  Epifcop.&  cler.ilatuit,vt 
non  nifi  qui  decennio  in  clericatu  perfe- 
ueraflet , clericoru  immunitatibus  poti- 
retur, vt  colligitur  ex  1. 19.  de  Epilcop. 

& cler.in  codiceTheodofiano. Poft  mo- 
du  vero  Gratian.  in  1.  vlt.  de  Epifcopal.  „ 
iudic.flatuit,«e  clerici  ad  indicia  feculam  m' 
pertrahantur  . Et  deinceps  Honorius  ab- 
folute  idem  priuilegiu  fori  clericis  refli-  honorius, 
tuit,vt  coftat  ex  I.41  .de  Epifco.  & cler. 
in  Codice  Theodofiano,  dicens  de  cleri- 
coru caufis.  Huiufmodi  caufas  dutaxatEpif 
copi  fub  tetfiftcatione  multorum  affis  audire 
debet, & in  1.29,30.&3  S.cofirmat  priui- 
legia  omnia  a fuis  predecefforibus  cleri- 
cis cocefla,  inter  quae  fine  dubio  priuile- 
giu fori  cotinetur.Exprefsiusq;  colligi- 
tur ex  1 .4$ .46.Sz.qy.  eiufdemtit.  Vnde 
idem  feruatu  effe  fub  Theodofio  iuniore 
colligi  poteftex  epifl.f4.Augultini,cu  , $ul\ 

ius  verba  paulo  poft  referemus.  Pollea 

\ .r  , - . . ....  uuscxsnip. 

vero  Valentiman.  3 . clericos  pnuilegio  u ne  tleri- 
fori  omnino  priuauit , vt  coflat  ex  libro  cos  pnua  • 
Nouellarum  eius  tit.i  2.  uic*’ 

Refert iteBaronius an.4ff.11. 2 f.  Mar  ( ‘ . 
cianu  Valetiniani  fucceflorem  perfonas 
Ecclefiaflicas  priftine  reflituifTe  liberta-  ^uUiin' 
ti,reuocatis  legibus  cotra  illa  a prfdecef- 
foribus  promulgatis:  folum  tameallegaC 
Nouella  eiufde  Imperatoris,  qua?  ell  vl- 
tima  in  lib.3  .Nouell.inCod.Theodofia- 
no,&  in  {.gener  ali. CAe.  Sacrof.Ecclef.in 
illa  vero  folum  reuocantur  leges*  quibus 
prohibebatur  clerici, ne  aliquid  ex  tefta- 
mento  relnflu  a viduis  caperent,depriui 
legio  aute  fori  nihil  ibi  legitur.  In  quoda 
vero  fcholio  ad  Nouella  V aletiniani  no- 
tatur , illius  reuocationeretraflafTeMa-  Maiorian. 
iorianu  Auguftu,quod  etia  notatBaron.  Anguli. 
an.Chrifli45'2.n.5'2.dicens.I/^f quidem  Baronius. 
Valetinianus  turpiter  Roma  promulgat,  fed 
quam  inique, & impie, lata  a fuccelfore  Ma- 
joriano his  contraria  fanttio  demonftrauit. 

Non  referunt  aute  hi  authoresfanftione 
Maioriani , nec  inter  nouellas  eius , quae 
lib.4.Nouellar.  poft  Codice Theodofia- 
nu  habetur,cotinetur.Neq;  de  flatu liu- 
ius  priuilegij  ab  illo  tepore  vfq,ad  Iufii- 
nianu  aliquid  ab  Imperatoribus  clari9  fla 

tutu, quod  certo  affirmarevalea,inuemo. 

Ex 


Cap.  / 2.Vtr.exeptio  Qeric.fit  et  ia  i ure  ciuili  int  roduBa. 


9‘ 

PiiuilfgHi 
fori  ante  Iu 
fl;ti)0U  cle 
ncis  f >iffe 
toocdluw* 


drof. 


C wt.Ma - 


io, 


‘«crimina, 
libas  doti  - 
ra  i laicis 
indicari  vo 
'«“iaiiima 

DOS, 

Authent. 

clerici 
‘■»«1  pro  - 
hsEpf 
ttyos. 

Authent. 
C«f i. 
Authent. 
Urie.  C. 
tipifcop, 
& der. 


Ex  didis  autem  manifefte  falfum  ef-  \ 
fe  conuincitur,  quod  quidam  fchifmati- 
corum  fautores  hoc  tempore  dixerunt, 
ditlindionein  fori  inter  Ecclefiafticos, 

& laicos  ante  Iuftinianum  in  Ecclefia  no 
fuiile.  Nam  ex  dictis  oftenditur,  plures 
Imperatores  hanc  fori  diftindionem  co 
cefsiire,fcu  admifiife,vt  deConftantino, 
Honorio,  & V alentiniano.  i .&  alijs  ofte 
dimus.Item  multo  antiquior  Iuftiniano 
elt  grauis  illa  in  Concilio  Aquileienfi 
Ambrofi)  fententia,  non  laicos  de  facerdo- 
tibus,fed potius Jacerdotesde  laicis  indicare 
debere , quam  etiam  habet  in  dicta  epifl.  g 
13.  ad\'  alentinian.  Auguftum , & in  ea 
diftinctionem  fori  fignificat.  Quam  etia 
fupponit  Auguft.  in  epilf.  5 3 . ad  Mace- 
donium Proconfulem,  &iudicem  fecu- 
larem  , qui  cum  Auguftinum  interro- 
garet, cur  Sacerdotes  in  feculari  foro 
pro  reis  intercederent , ipfe  Auguftinus 
vicifsim  refpondet:  Scio  ego, te  ipfum  cum 
alijs  amicis  tuis  in  Ecclefia  Carthagine  f in- 
tercefsilje  pro  clerico , cui  merito  fuccenfebat 
Epifcopus , & utique  nullum  ibi  dijcrimeti 
[anguinis  in  incruenta  difciplina  timebatur . 

In  quibus  verbis  aperte  fupponit,&  de- 
clarat fori  diftinctionem  , quae  iam  tunc  Q 
in  vfu  erat. Quin  potius  Concilium  Ma- 
tifeonenfe.  2.  cap. 9.  diftinctionem  hanc 
inipfo  pene  Chnf  unitatis  principio, non  [0- 
lum  canonum , jed  etiam  legum  mteruentu 
tntrodutiam  tf'fe,afFeruit. 

Iuftinianusergo  non  fuit  author  di- 
ftinctionis  fori  Ecclefiaftici  a feculari, 
nec  priuilegium  fori  clericis  primus  ip- 
fe concefsit. Quin  potius  licet  antiqua  de 
hoc  foro  priuilegia  concedere,  aut  inno- 
uare  vifus  fuerit,  ea  tamen  ad  ciuiles  cau 
fas  limitauit.  Nam  in  criminabbus,qu3- 
do  crimina  non  Ecclefia ftica,  fed  comu- 
niafunt,vt  furta,  homicidia, &c.  voluit  D 
clericos  a laicis  iudicari,  & puniri,  vt  co- 
ftat  ex  Nouella83.alias  Authent.  Vtcle 
rici  apud  propriosEpi[copos,&c.8ccx.  Au- 
thent. Caffa,  & Authentica  Clericus.  C. 
de  Epifcop.&  deric.  Aliqui  vero  exifti- 
mant,  priuilegium  fori  iterum  fuille  ple 
ne  reftitutum  per  Carolum  Magnum 
per  quandam  legem , qua  renouauit  alia 
Conftantini , & Theodofij,  quam  fupra 
retulimus, qua  ftatuebatur,vt  omnes  cau 
f?  etiam  laicoruin  pofsint  per  Epifcopo- 
rum  fententiam  terminari , prout  refert 


437 

Gratian.  in  capite  Omnes.  1 1 . q.  1 . & la- 
tius Baroniustom. 9. ann.801.  circa  me- 
dium. Sed  in  primis  lex  illa  non  de  cri- 
minalibus caulis , fed  de  ciuilibus  loque- 
batur, valde  enim  alienum  etTetabEpif- 
copali  munere,in  criminalibus  caufis  lai- 
coruin  fententiam  dicere  .Deinde  per 
illam  legem  non  concedebatur  clericis 
priuilegium  fori , fed  potius  facultas  da- 
batur laicis  , vt  coram  Epilcopis  poftent 
fuas  ciuiles  caufas  tractare,  ac  definire. 
Denique  hoc  ipfum  priuilegium  vel  re- 
ceptum non  fuit,  vel  certe  non  multum 
durauit,fed  vfu  abrogatum  eft,vt  notant 
Glofifa,Hugo,  Turrecremat.  &.alij  Do- 
«ftores  in  dido  cap .Omnes,  St.  cap .Quiciitf 
1 i.q.i.  & latius  notat  GlotTa  in  cap./sh- 
latum,  eadem  caufa,  St  quaeftione.  Quo- 
circa licet  ex  hiftorijs  conftet , Carolum 
Magnum  multa  beneficia , St  priuilegia 
cleri  cis, & facerdotibus  contuliiTe,an  ve- 
ro lingulare  aliquid  circa  hoc  priuilegiu 
fori  ftatueritfcriptunon  inuenio,neque 
de  alijs  Imperatoribus,  qui  poft  lllu  vfq; 
ad  Fridericum  1 1.  fuerunt. 

Hic  autem  Fridericus  fub  Honorio 
Ill.plenifsimum  priuilegium  fori  tam 
in  criminalibus,  quam  in  ciuilibus  caufis 
clericis  contulit,  vt  conftat  ex  eius  con- 
ftitutione  , quae  habetur  in  volumine 
poft  libros  feudorum,  & ex  Authenti- 
co Statuimus. Cod.de  Epifcop.  St  cleric. 
ex  Authent.  Caffa.  Cod.  deSacrofand. 
Ecdefi.  Quas  leges  acceptauit  Papa  in 
fine  dnftae  conftitutionis  his  verbis.  Nos 
Honorius  Epifcoput  femus  feruorum  Hei 
has  leges  dFnderico  Romanorum  Impera- 
tore flio  nofro  cbarifsimo pro  militate  om- 
nium Cbrifianorum  editas  laudamus,  ap- 
probamus,creonfirmamus  tanquam  in  xter- 
numy alituras.  Atque  ita  receptum  fuit 
hoc  ius  in  toto  orbe  Chriftiano,  ex  quo 
fatis  conftat,  priuilegium  hoc  iure  com- 
muni ciuili  ftabilitum  elle.  Quod  etiam 
imitatae  funt  leges  particularium  reg- 
norum , praefertim  Hifpanix  tam  in  an- 
tiquioribus legibus, Partita  prima, titul. 
<5.1. 5 x .&  fequentibus,  quam  in  noua  re- 
copilatione,  libro  primo,  titulo  tertio  a 
principio , praefertim  Leg.  x 1 . St  1 2.  & 
Lufitaniae  libro  fecundo  Ordinationum 
per  varias  leges  , idemque  de  Legibus 
aliorum  catholicorum  regnorum  arbi- 
tramur. 


At  prfuife- 
giu  fon  per 
Care  U1  Ma- 
gn  fuerit  ie 
ftituturr. 

Gratian. 

Baron. 


Gloffa. 
Hugo. 
Turre  cr. 
Glofa. 


11. 

Priuilegiu 
fori  in  1 iui- 
libus,  & cri 

ir.inahb.de 

nitsime  fta- 
tuic  Frideri- 
cus. 

Authent. 
Statuimus 
C.de  Epif- 
cop.&  ae. 
Authent. 
CaJJa . de 
Sacrofaff. 
Ecclef. 


Varijs  e da 
legibus  ciui 
lili»  hnc  pri 
uilegium  ia 
Hilpania  in 

n oducturu 

cft. 


Oo  1 


CAP. 


^ 8 Lib»4^  De  Immunitate  Ecclefiaflica . 


CAPVT  XIII. 


Difficultati,  qua  ex  pracedeti  capite  oritur, 
occurritur , & quomodo  Ecclefia  diuerjis 
teporibus  priuilegio  fori  vj  a fuerit, 
explicatur. 


Primum  du 
bium  circa 
vfum  priui- 
legij  fori. 


Rationesdu 

bitaudi. 


Secundum 
dubium,  an 
clerici  abim 
periali  pote 
ftarefuerinr 
exempti. 


Ratio  dubi- 
Eadi  pro  ne 
gatiua  par» 


A 


EX  didis  inprzcedenti  capite  cir- 
ca vfum  huius  priuilegij  tori  du- 
bium nafcitur,nam  videtur  fequi, 
aut  Ecclefiam  nonfuiffe  vfam  hocpri- 
uilegio  plene , & conftanter  ante  Frede- 
rici.II.tempora,aut  multis  temporibus, 
renuentibus  IinperatoribuSjillud  obfer- 
ualTe  j primum  autem  videtur  magnum 
elfe  inconueniens,  fecundum  vero  di  fi- 
lici le  creditu  ed , quid  ergo  diccdum  ed 
de  ilrius  vfus  antiquitate, & modo?  Nam 
quod  Padores  Ecclefiae  contra  Impera- 
torum voluntatem  priuilegium  hoc  non 
exercuerint, fed  difsimulauerint,eoruq; 
voluntati , ac  potentiae  cefferint , colligi 
pot  eft , tum  quia  frequenter  in  fuis  de- 
cretis Imperatorum, aut  Regum  confen 
funijfeu  iurium  ciuilium  concordiam 
allegant : tum  etiam  quia  non  legimus, 
cenluras  fulminaiTe  contra  aliquem  Im- 
peratorem,qui  anteFredericum.il.  pri 
uilegiu  m fori , vel  omnino,  vel  ex  parte 
clerici*  a’bllulerit,vtde  Valentiniano,& 
Iuftiniano retulimus . Imoipfimet  Im- 
peratores, qui  maxime  videntur  clericis 
in  hoc  priuilegio  fauifTe,  interdum  in  ali 
quibus  caulis , etiam  iplifmet  Epifcopis, 
& clericis  podulantibus , hanc  iurifdi- 
dionem  allumebant , quibus  Pontifices 
non  refiflebant , fed  potius  videndo , & 
tacendo,  confentire  videbantur. 

Atque  hinc  nafeitur  alia  difficultas, 
quam  Barclaius  cap.  3 5" .apud  Bellar min. 
tetigit,  quia  licet  multi  Imperatores  co- 
ccllerint  clericis  hanc  exemptionem  a 
filis iudicibus,  & Magiftratibus,non  ta- 
men legimus, eos  a fua  propria, & Impe- 
riali potedate  exemiffe . Nuquam  enim 
id  declararunt , quod  tamen  in  tam  fpe- 
ciali  priuilegio  necelTarium  videbatur. 
Et  fadis  oppofitum  odendebant,  vt  di- 
xi. Ipieq;  allegat  modernum  fadum  Ca 
roli  vRquiHermannum  Archiepifcopu 
Colonienfemin ius ad  fe  vocari  iufsit,  vt 
de  criminibus  libi  obiedis  fe  purgaret. 
Polletq;  allegare  difficilia  verba  Iudi- 
nianiin  Authcnt.  Nullus  Epifcopus,  C.de 


B 


D 


Epifcop . & cleric.  quae  fic  habet , Nullus  Auther* 
Epijcopus  multus  ad  ciuilem,vel  militarem  Nullus  L 
indicem  in  quahbat  cauja  producatur  ,Vel  t 
exhibeatur  ,nifi  Prinecpsiubeat.V bicon-  deEpiu 
dat,concedi  exemptionem  ab  inferiori-  & q 
bus,non  abipfo  Principe.  Etidem  fumi 
poted  ex  Authentic.  Sed  hodie,  eodem  Authent 
tit.  ibi : Nifi  cum  ex  iufsione  Principis  ad  $£({  ^ 
alias prouincias  vocantur.  eoi  f • 

In  contrarium  vero  ed , primo  quia  , 
hoc  repugnat  multis  Concilijs  alleren-  Ra,io  pr0 
tibus,  hanc  immunitatem  effe  antiquif-  parte  affit. 
fimam,& a principio  Chridianitatis  ob-  m,nte* 
fe  matam.  Quod  etiam  ratio  fuadet,quia 
videtur  incredibile , Ecclefiam  tanto  te- 
pore caruilfe  vfu , & obferuantia  immu- 
nitatis ad  bonum  religionis , & decentia 
Ecclefiadici  datus  prprfus  neceffaria . 
Praefertim  cum  ex  diuino  iure  proprie, 

& immediate  fit,  vel  faltem  adeo  illi  pro 
pinqua,  vt  fine  illa  non  pofsit  conferuari. 

Secundo  quia  inde  fequeretur,etia  nunc 
non  gaudere  clericos  integra  exemptio- 
ne, quia  falcem  erut  fubiedi  iurifdidio- 
ni  Imperatoris,  Regum , 6c  quoruncuq; 
fupremorum  Principum,  quia  necFre- 
dericus.  II.  aliter  in  hanc  exemptionem 
confenfit , quam  fui  praedeceflbres , fed 
quod  ipfi  fecerant,  injlaurauit,  innouauit, 

& jeruari  mandauit,  neque  etiam  alij  Im- 
peratores, vel  Reges  pod  Fredericu  ma- 
gis fe  fua  iurifdidione  abdicarunt : con- 
fequens  aute  intolerabilis  error  ed,  qua- 
uis  Barclaius  illud  infolenter  admittat. 

In  hoc  puiido  breuiter  duo  tempora  ^ 
didinguenda  funt,  vnum  ed  a principio  a J refolu- 
Ecclefiae  vfque  ad  Con(lantinum,quan-  ‘itocm  duo 
do  Principes  temporales  ethnici  erant;  EemPorai|1 
aliud  edaCondantino  vfque  ad  Frede-  inSUUijr' 
ricum.  II.  omittimus  autem  tertium  te- 
pus  a Frederico  vfque  ad  nodra  tempo- 
ra , quia  de  his  quadringentis  annis  nul- 
lus dubitat,  quin  Ecclefia  Catholica  ple- 
ne , ac  integre  hoc  priuilegium  feruaue- 
rit,iuxta  facrorum  canonum  difpofitio- 
nem , fine  contradictione  alicuius  Prin- 
cipis Chridiani,  qui  haereticus, vel  fchif- 
maticus  habitus  non  fuerit. Praeterea  cir 
ca  duo  prima  tempora  praemittenda  e d 
alia  didindio  fupra  data  , de  iure  vtendi 
hoc  priuilegio  , & de  fado , feu  deipfo 
vfu  cum  effedu : faepe  enim  priuilegia- 
tusfuo  priuilegio  non  vtitur,  licctiure 
pofsit, quia  de  facto  non  valet.Haec  aute 

impo- 


?• 

prima  Con 

ilafiot 


Qi o. Quomodo EcclJiuerJ.tepori.priuilforivfa  fuerit.  4-39 


impotentia  fafti  effe  potcfl,vel  in  fingu- 
lis  priuatis  perfonis  Ecclefiafticis,fi  ad  fe 
cularia  iuaicia  ire  cogantur,  vel  in  buino 
Pontifice,  ii  cum  effectu, vel  frudn  non 
pofsit  feculari  poteilati  hanc  vim  aff  e- 
renti refiffere. 

De  primo  ergo  tempore  dicedumeft, 
hoc  priuilegium  non  potuille  ab  Eccle- 
fia  plene  obleruariffeu  vindicari,  non  ex 
detectu  mris, fed  ex  defectu  potentis  fa 
fti,  ieu  exeeutiua  ( vt  fic  dicam.  ) Haec 
affertio  in  fuperioribusinfinuataeff  , <3c 
quoad  priorem  partem  de  iure  fufficien- 
ter  probata  eff , quia  hoc  priuilegiu. , Sc 
immediate  eff  iure  diuino  conceffum,& 
licet  non  effet,  data  eff  Ecclefiae  poteftas 
Sc  impolita  obligatio  inducedi  illud.  Eff 
autem  notanda  differentia  inter  hos  duos 
modos,  quibus  hoc  priuilegiu  potuit  effe 
de  iure  diuino , quia  mxta  illos  diitingui 
etiampoterit  duplex  modus  habendi  ius 
circa  hoc  priuilegium.  Nam  priori  mo- 
do erit  ius  illud  in  re  refpectu  onmiu , Sc 
fingulorum  clericorum  ; pofferiori  aute 
modo  erit  tantum  ius  ad  rem.  Si  enim 
priuilegium  piiori  modo  eff  aChrifto 
conceuum, omnes  clerici  in  quocumque 
tempore  fuerunt  actu  exempti  aiurildi 
ftione  Principum  ethnicoru,  Sc  hoc  vo- 
camus ius  in  re,<Sc  confequenter  Princi- 
pes etiam  fuerunt  priuati  iurifdictione  in 
clericos, quia  haec  duo  conexa  funt.  Ex 
quo  etiam  fequitur,potuiffe  illo  tempo- 
re clericos  in  confcientia  non  parere  le- 
gibus,vel  fententijsPrincipum,vel  iudi- 
cum  ethnicorum, & fi  ab  eis  cogerentur, 
vim  vi  repellere, fi  viribus  valerent, quia 
fi  infideles  iurifdiftionem  non  habebant 
in  ipfos,iniuriamabeis  patiebantur  cle- 
rici,& in  confcientia  non  tenebantur  illa 
fufi inerc,  nili  fortaffe  propter  vitandum 
fcandalum,  vel  aliam  fimilem  extrinfeca 
rationem. 

At  vero  fi  priuilegium  tantum  poffe 
riori  modo , id  eff  , per  Pontifices  in  vi 
poteftatis,  ac  praecepti  iuris  diurni  eff  co- 
ceffum,fic  folumhabuerunt  clerici  in  illo 
primo  tempore  ius  quoddam  ad  illud  pri 
uilegium  ,non  tamen  ius  in  illo, quia  non 
fuerunt  a£tu  exempti,  donec  Ecclefia 
illud  inffituit,(Scaffuconcefsit.  Et  con- 
fequenter  Principes  infideles  eo  tempo- 
re non  fuerunt  priuati  iurildiffione  fua, 
quam  habebant  in  perfonas  clericorum, 

j 


A quia  non  legimus,Ecdefiam  eo  tempore 
viam  elle  potefiate,feu  iure,  quod  habe- 
bat ad  eximedos  clericos , ieu  priuandos 
Principes  iurifdiftione  inipfos.Yndevl- 
terius  ht , obligatos  fuille  clericos  eo  te- 
pore in  confcientia  pai ere  legibus, Sc  fen 
tentijs  Magilfratuum  etiam  ethnicoru, 
quia  ex  veraiurifdidione  procedebant. 
Et  eadem  ratione  tenebantur  fubelle  vi 
coadiuze  illorum,  fi  alioqui  iufte  ilia  vte- 
rentur. 

Inter  hos  autem  duos  modos  explica 
di  hoc  iuSjhcetprior  fit  probabilior, tarne 
^ in  vtroque  optime  declaratur,  morem 
quem  in  vfu  talis  priuilegij  Ecclefia  fer- 
uauit , femper  fuiife  rationi,  ac  prudenti 
gubernationi  Ecclefiae  confentaneum. 
Nam  licet  Pontifices  eo  tempore  habe- 
rent poteffatcm,&:pra:ceptum  eximen- 
di clericos  omnino  a iurifdidione  fecu- 
lariumPrincipum,mhilominu' pruden - 
ter  fe  gerebant,  non  vtendo  illa  potefta- 
te,  quia  Ecclefia  non  expediebat , quia 
fine  fructu,  Sc  cum  fcandalo,  Sc  impedi- 
mento hdei  id  agere  tentarent  , ideoque 
ius  diuinum  no  tranfgrediebantur , quia 
praeceptum  illud  afhrmatiuum  erat,  cu- 
C ius  natura  eff , non  obligare  pro  fem  per, 
8c  ita  pro  illo  tempore  non  obligauit.  Et 
fimihter  licet  priuilegiu  fori  fuerit  prio- 
ri modo  immediate  a Chriffo  concef- 
fum  , probabililsime,  8c  prudentifsime 
explicatur , datum  effe  cum  tali  depen- 
dentia ab  Ecclefiy  Paffore,&  gubernato 
re,vt  fine  illius  cofenfu,&  determinatio- 
ne non  liceat  lingulis  priuatis  perfonis 
illo  priuilegio  fuo  arbitrio  vti.  Nam  h^c 
dependentia  negari  no  poteft,vt  iam  di- 
xi,tum  quia  ipfo  vfu,&  experientia  pro 
batur,tum  etiam  quia  erat  valde  neceffa- 
ria  ad  pacem, &;  bonum  Ecclefiae  regime. 
D Vnde  fit  abfolute  dicendum  effe,  non 
potuiffe  clericos  eo  tempore  in  confcie- 
tiarefiftereiurifdiffioni  Principum  fe- 
cularium,quia  Ecclefia  nihil  in  hoc  deda 
rauerat,aut  (latuerat, & alioqui  illi  Prin- 
cipes fuo  iure  bona  fide  exiflimato  vte- 
bantur  , licet  alioqui  infideles  effent.  Et 
hic  modus  explicandi  hoc  ius  efi:  fonfen 
taneus  Paulo  ad  Roman.i  3 .Sc  fententijs 
Patrum  pr^fertim  Chryfoftomi,&Gr£- 
corum  illum  exponentium. 

Ex  quibus  colligere  licet , an  dicenda 
fit  clericos  illo  tepore  fuiffe exemptos 
Oo  4 iure, 


7' 

fn  vfu  pri- 
uilegi)  fori 
prudecer  se 
per  fege(s:e 
Ecclefia. 


Principesei 
hnici  nua* 
quam  habu 
erunt  vera 
jurifdi£lio  - 

nem  ia  cle- 
ricos. 


9- 

Clerici  in* 
*er alios  fi- 
deles lem- 
per  priuile- 
gio  fori  ga- 
uifi  faerut. 


44 0 Liber  4.  De  Immunitate  Ecclefiafhca. 


iure,licet  fado  no  e(Tent,&(quod  perin-  A 
de  cil)fui(Tefubiedosiurididioni  Prin- 
cipii facio  non  iure,ac  iubinde  vlnrpato 
iudicio,no  vero:  vel  potius  aliquo  modo 
fuerint  vere,&  iure  1'ubiedi.  Dicendum 
enim  cenfeo,  clericos  ex  parte  fua iure 
fuiire  exemptos.quiaiure  diuino  hoc  po 
tiebantm  priuilegio,vt  didumeft.Et  co 
fequenter  feculares  Principes  edinicos 
non  habuifTe  iurifdidionempropriam  in 
illosjper  ignorantiam  vero  a formali  ty- 
rannide excufan  potuille  , Et  nihilo- 
minus ad  vitanda  maiora  mala  , & ne  per 
ignorantiam  daretur  bellum  iuffum  ex  _ 
vtraque parte,  permififsetunc  Paftores 
Ecclefi£,vt  Eccleliallicoperfono  Regi- 
bus, & Magilf  ratibus  temporalibus  pa- 
rerent: volueruntque  illos  haberi  vtlegi 
timos  iudiccs,&  fuperiores  in  rebus  tem 
porahbus,  & honellis:  quia  minus  mali 
erae  illos  tolerare,  & quali  eis  comittere 
vices  fuas,quam  vel  fiatum  Ecclefiaflicu 
perturbare,  vel  clericos  line  legitimis  iu- 
dicibus  in  lpfo  vfu  relinquere. Hoc  ergo 
modo  non  obflante  immunitate  iure  di- 
uino concerta  clericis,  potuerunt  illo  te- 
pore iudicari  a laicis,non  proprie  vfiirpa 
to  iudicio  , fed  vero,  fi  alioqui  caufa  erat  p 
temporalis, & legitime  tradabatur. 

Addendum  vero  vlterius  efl,  habuif* 
fe  clericos  illo  tempore  aliquo  modo  vfu 
huius  priuilegij  intra  ipfam  Ecclefiam 
refpedu  aliorum  fidelium,  ita  etiam  dif- 
ponente  Ecclefia  , quantum  (latus  illius 
temporis  permittebat.  Probatur , & de- 
claratur in  hunc  modii;  quia  femper  Ec- 
clelia  prohibuit  fidelibus , ne  clericos  ad 
laicosiudices  deferrent,  fed  ad  Ecclefiaf- 
ticum  forum.  Quam  legem  inuenimus, 
non  folum  a multis  Concilijs  poli  tem- 
pora Chriftianorum  Principum  coadis, 
&fuprain  fine  capitis. 3. allegatis,fed  etia  D 
a non  nullis  Pontificibus  antiquioribus 
latam, praefertim  ab  Alexandro, Caio,& 
Marcellino  in  fuis  epiflolis  decretalibus, 
quasineode  lococitaui.  Quamuisenim 
eo  tempore  infideles  principes  fua  exer- 
cerent iurifdidionem,  & ideoeoruMa- 
giflraftispoffent  effe  veri  indices  in  cau- 
fisClericorum  modo  declarato, clericuf- 
queaccufatus  , vel  citatus  coram  iud ice 
laico  infideli  teneretur  copareread  iuf- 
fionem  talis  indicis  : nihilominus  potuit 
Ecclefia  epifcopale  forum  erigere,in  quo 


caufae  clericorum , quantum  fieri  pote- 
rat ex  parte  Ecdeho,tradarcntur.Nani 
ad  hoc  femper  habuit, & poteilate  a Chri 
(lo  datam,  & illam  exequendi  opportu- 
nitatem. ldeoque  a tempore  Apollolo- 
rmn  vfum  etiam  eius  habuit, vt  apertelu 
mitur  ex  illo  prime  ad  Timot.  j.  xAduer 
fusPrejbjterum  acciijatione  non  recipias, nifi 
Jub  duobus , vel  tribus  teliibus , qu  e vei  ba 
fupponunt  iam  tunc  fuifie  Epifcopale 
tribunal  pro  clericorum  caufis  dijudicati 
dis  eredum. 

Eilqueattente  confiderandum,  Pau- 
lum non  loqui  de  Polis  caufis  Ecclefiafii-  io, 
cis, fed  de  querelis  contra  clericos  in  cau- 
fis criminalibus:  nam  in  illis  fit  propria 
accufatio,&  cu  Paulus  indefinite, & (im- 
pliciter loquatur,  no  efl  rellringenda  il- 
lius fententiaad  crimina  Ecclefialticarde 
quocumque  ergo  crimine  poterat,&  de- 
bebat tunc  presbyter  accufari  in  tribu- 
nali Ecdefiadico. Nec  refert, quodChry  Sentitis  P« 
foflom.  Theophylad.  <5c  Gioci  nomen  tru.ndds- 
presbyteri  non  ad  dignitatem  facerdoti), 
fedad^tatem  fenedutis  accommodant;  tc!!i;’m  ■ 
Non,  inquam,  hoc  obdat, tum  quia  etia  tudita  k(q 
in  illo  fenfu  probatur  ex  illo  loco  tribu-  Ixioni  non 
nal  Ecclefialficum  pro  caulis  fidelium,  aduerfaiur. 
& maiori  ratione  pro  caufis  clericorum, 
non  enim  eife  poteran  tpeioris  conditio- 
nis, fi  alij  admittebantur,quod  nunc  non 
examinamus, quia  ad  caufam  profentem 
parum  refert.  Tum  etiam, quia  probabi- 
lior elT  expolitio  Ambrofij,  fi  eius  finit 
comentarij , & Hieronymi,  cum  eadem 
corredione,Anfelmi,  D.Thoni£,&  La- 
tinorum, qui  de  facerdotibus  locum  illu 
interpretantur.  Nam  de  iliis  loquebatur 
Paulus  in  verbis  proxime  procendenti- 
bus, dicens : Qui  bene  prxfuntpresbjteri  du 
phci  honore  digni  funt, maxime , qui  laborat 
in  verbo,  & dotlrina,  & llatim  fubiungit, 

* Aduerfus  presbyterum  noli  accubitionem  re- 
cipere,&c.  Eratque  maior  ratio  erigendi 
tribunal  Ecclefiaflicu  pro  clericis, qua 
aliis  feniorib9  Iaicis  fidelib9,quiafpeciaii- 
ori  ratione  fut  clerici  fubcuva,&:  regimi- 
ne prolatorum, quam  corounis  plebs  fi- 
deli nm,eo  quod  (pedalius  funt  aciEccie- 
fiaflica  minifieria  deilinati , vtdidu  clT. 

Atque  hoc  modo  fuit  ab  initio  in  Eccie- 
fia  aliqua  diflindio  foriEccleliaflicia  ci- 
uili,  non  folum  pro  caufis  Ecdefiallicis, 
fed  etiam  pro  alijs,  8c  pro  criminibus  (al- 
tem 


C.  i j.  Quomodo  ecclef  ad  u er f. tepor. primlforhfa fuerit.  4 4 / 


tem  clericorum , vt  fupra  etiam  nota-  A 

tum  eft. 
n. 

Ecckfla  se 

co-:re  fide  re,  ne  clerici  accu farentur , vel  deferren- 
Icsjdtxem  turad  tribunalia  laicorum  per  alios  cleri- 
cle*  cos,  vel  fideles.  Quamuis  enim  hoc  pro- 
ik°t“  'fr'  ^here  no  potuerit  inftdelibus,interquos 
j.jjja-  £(je|e$  t^c  viuebant,quia  neq;  erant  lub- 
ditiEcclefiae, neq, illos  cogere  valebat,& 
ita  poterant  mouere  litem,vel  accufatio- 
nem  contra  clericum  coram  fuoiudice, 
quemfolum  vt  legitima  recognofcebat: 
nihilominus  fidelibus  fubditis  potuit  Ec  ^ 
defia praecipere,vt  fi  presbyterum  accu- 
fare  vellent,  id  faceret  in  tribunali  Eccle 
fiaftico,  quia  ita  erat  valde  conueniens, 
acneceifarium  ad  feruandum  diuinu  ius, 

& ad  honorem  Chriftiane  religionis,  & 
decentiam  Ecclefiaflici  flatus , quam  in 
omni  tempore, quantum  illiu?  conditio, 

& ftatus  patiebatur , Ecdefiae  Prolati 
procurare  debuerunt. 

Prohibitio  autem  illa  erat  iu  fla  illo  te 
' pore, quia  licet  Principes  feculares  fuam 
exerceret  iurifdidionem  fideles  eorum 
fubditi  110  tenebantur  aliquo  iure  ad  mo 
uendam  accufationem , vel  litem  coram  q 
ipfis , fed poterant  quocuq;  alio  honefto 
modo  fuas  controuerfias,vel  lites  compo 
nere;  ergo  licite,  ac  prudenter  potuit  Ec 
clehapraeuenire , acpr^cipere  fidelibus, 
vtaduerfus  clericum  in  Eccleliaftico  iu- 
dicio  agerent , non  in  feculari,  <5c  coni  e- 
queter  potuit  etiam  grauiter  punire  per 
Ecclefiafticas  cenfurastranfgrellores  hu 
ius  praecepti. Eo  vel  maxime, quod  licet 
per  hocpr^ceptum  aliquo  modo  fubtra- 
herenturhuiufmodi  caufie  iudicibus  lai- 
cis,eorumque  iurifdidio  ex  parte  impe- 
diretur , vel  tolleretur,  id  totum  licebat, 
folumex  vi  diuini  priuilegij,  fed  etiam  D 
quia indiredefaltem  cadebat  fub  pote- 
ftatem  fpiritualem  Ecclefia?, propter  bo- 
num religionis, & fupernatuale  fine,  & 
vfus  talis  potcflatis  exerceri  tunc  potuit 
finefcandalo  infidelium,  aut  impedimen 
to , vel  perturbatione  fidei.  Merito  ergo 
Ecclefia  ficut  de  iure  potuit , ita  de  fado 
prohibuit, ne  cleri ci  ad  tribunalia  fecula- 
ria  deferrentur.  Quod  Alexander  Papa 
confirmat, quia  fi  Paulus  Chriftlanorum 
for  C QU^as  ac^  Ecc^fias  deferri,&  ibidem  ter- 
’ ‘ minari  praecepit  (.1.  ad  Corint.6,)etiam 

j 


Hac  ergo  diftindione  fuppofita, opti- 
me potuitEcclefia  illo  tempore  prohibe- 


potuerunt  Pontifices  precipere,vt  facer 
dotes  coram  tolis  Epilcopis  accularetitr, 
quo  argumento  vfum  etiam  eftConciliu  Coc.Ca  rt. 
Carthaginenf.  3 .cap.p.  & de  illo  videri  Tbom. 
potefl  D.Thomas  fuper  locum  Pauli. 

Sic  igitur  coepit  Ecclciia  illo  tempore 
eo  modo , quo  potuit  clericos  a feculariu 
iudicio  eripere,  eodemque  modo  coepit 
eorum  immunitatem  tueri,  non  quidem 
plene, &omni  exparte, quia  tuc  non  erat 
opportunum,  fed  vt  dixi,  quantum  fieri 
poterat  ex  parte  fidelium.  Vnde  mento 
potefl:  illa  prohibitio  quoddam  priuile— 
gium  fori  clericorum  appellari, lic ut  pro 
hibitio  fub  fpeciali  cenlura,ne  quis  in  cle 
ricum  violentas  manus  inijeere  audeat, 
elf  magnu  priuilegium  clericoru  , quod 
canonis  appellatur.  Sicut  enim  h^c  pro- 
hibitio canonis  fada  elf  ingratiam  Ifatus 
Eccletiaftici,  ita  etiam  illa  antiqua  polita 
fuit,  vt  clerici  tanquam  1 es  facrae , & re- 
ligiofie  iudicio  etiam  quodammodo  fa* 
cro, quoad  fieri  poflfet,  relevuaretur.  Au- 
dumque  fuit  hoc  priuilegium  illo  tem- 
pore per  aliam  Ecclelialticam  lege  , qua 
concelTum  eft  clericis,  ne  pollent  a laicis 
fed  tantum  a clericis  acculari , vel  e con- 
uerfo  prohibitum  erat  laicis  ne  clericos 
accufare auderent,  de  qua  prohibitione 
multa  decreta  refert  Gratianus.  2.  q.  7. 
ex  quibus  antiquiora  funt  Euarifti  in 
epiftol.  2.  Fabiam  epill.  1 . & 2.  Eufebij 
epift.i.&  2.hec  taine  prohibitio  poftea 
magis  declarata,  veHimitata  eft,  vt  in  to- 
ta illa  qua?ftione  videri  potefl.  Et  h^c  de 
illo  primo  tempore  fufficiunt. 

De  fecundo  tempore  dicendu  efl,fere 
ab  initio  Imperatorum  Chriftianorum 
clericos  fuiile  exemptos  a foro  feculari,  torib9Chri 
tum  iure  proprio, & in  re  obtentoper  pri  ftiams  exe^ 
uilegiumaduconcelTum. tum  etiam  fa-  PtioiiC  ga“ 
do,  nifi  quando  per  iniuriam, vel  tyran-  c*enci 
nidem  impediebantur, feu cogebantur,  probatur*. 
Haec  afiertio  ex  didis  in  capite  praece- 
denti facile  probari  poteff.Et  prima  qui- 
dem pars  nota  eft , quia  hoc  priuilegium 
ab  ipfo  Chriflo  immediate  collatum  eft. 

Imo  quamuis  edet  neceffaria  applicatio 
aliqua  per  Pontificem,  probari  polTet  in 
hunc  modum.  Nam  Ecclefia, feu  Ponti- 
fices feniper,  quantum  in  ipfis  fuit,  vo- 
luerunt immunitatem  hanc  clericorum 
conferuare,quia  ad  hoc  ex  lege  diuina  te 
lientur , <Sc  quia  ad  bonum  religionis  eft 

maxi- 


T4. 


44- » 


Lib-4..  De  Immanitate  Ecclcfinjlica . 


maxime  conueniens:  in  tempore  autem  A 
ethnicorum  Principum  propter  incapa- 
citatem  iliorum  hoc  perhcere  non  tenta- 
runt;  ergo  eo  ipfo,  quod  ChriPiani  Prin 
cipes  huic  immunitati  faciles  fe  pubue- 
runt, Pontifices  vluin  illius  introduxe- 
runt, ac  pcrfe&e  Patuerunt.  OPedimus 
autem  ConPantinum  faftum  ChriPia- 
num  immunitate  hanc  vel  recognouifle, 

& admififie;  vel  fi  opus  erat,donafie;  er- 
go Patim  etiam  Pallores  Ecdcfiae,  & do 
nationem  acceptarunt,&  fiquid  amplius 
ex  parte  fua  neceParium  crat,addiderut; 
ergo  ex  tunc  coeperunt  clerici  habereno  g 
folurn  ius  ad  immunitatem, fcd  etiam  pri 
uilegium  ipfum , & vfum  eius  a<Pu  con- 
celTum. 

V nde  facile  perfuadetur  fecunda  pars 
affertionis,  quia  vt  obferuantia  huius  pri 
uilegij  non  folurn  iure,fed  etiam  facio  in 
troduceretur.folus  confenfus , & autho- 
ritas  ChnPianorum  Priucipum  defide- 
rabatur  ■,  fedConPantinus,  vt  diximus, 
Patim  praebuit  confenfum  , &vt  exe- 
cutioni  mandaretur  authoritate  fua  Pa- 
tuit3  ergo  nihil  obPare  potuit,  quomi- 
nus liyc immunitatis  fa£lo,&vlu  execu 
tioni  mandaretur  . Idemque  credendu 
eP  de  alijs , qui  ConPantino  fimul  cum 
imperio  in  fide , & pietate  fuccefiferunt, 
paucis  exceptis , qui  vel  per  ignorantia, 
vel  per  ambitionem  aliquid  contra  hanc 
immunitatem  attentarunt.  Quod  fatis 
confirmant  cetera,  que  de  alijs  Impera- 
toribus vfque  ad  bredcricum  adduxi- 
mus. Et  in  dido  titulo  de  Epit  copis,  & 
clericis  inueniuntur  multae  leges  Impe- 
ratorum, in  quibus  reprehenduntur  Ma 
giPratus  ciuiles  aliquid  agentes  contra 
hanc  clericorum  immunitatem, & fiquz 
contrariae  confuetudinespaulatim  erant 
introduflae, reprobantur, ac  retradaturj  E* 
ergo  fignum  eP,ordinarie,5c  iuPis  iudi- 
cibus feruatam  elTe  exemptionem  etiam 
facio.  Vnde  Imperator  Fredericus,qiii 
clarius,  oc  generalius  hoc  confirmauit, 
non  quafi  rem  nouatn  illam  decernit, fed 
Vt  iam  Pabilitamjier  Imperiales , & cano-- 
nicas  fanciiories, ideoquc  in  citata  lege  Pa- 
tuit, vt  nullus  prae  fumat , clericum  ad 
fecularc  Judicium  adducere,  contra  Impe- 
riales ( inquit ) & canonicas  fanftiones^zx- 
go  iam  ante  illud  fadum  erat  praefump- 
tuofum,  <5c  iniquum,  ac  fubinde  contra- 


rium erat  legitimum, &1II0  tempore  de- 
bitum. 

Et  hinc  aperte  fequitur  vltimaalTer-  ^ 
tioms  pars.  Na  quod  ad  vfum  attinet, nc 
gare  nopoPumus,in  difcurfu  illoru  topo 
ru  multa  ciTe  fada,  & tentata  contra  hac 
immunitatem  no  folurn  ab  inferioribus 
MagiPratibus , fed  etiam  ab  ipfis  Impe- 
ratoribus; inde  vero  non  licet  inferre, fa- 
cla  illa  aut  valida, aut  licita fuifie, nam 
feculares  iudices  funt  clericis infcPi  ,vt 
delaicis  dicitur  in  cap.  Laici cum  fimili-  Cap*I«li 
bus.2.q.7*  Semperque  fuam  iurifdidio-  2><h7« 
nem  amplificare  Pudent , vel  ex  huma- 
na ambitione  propria , vel  affectu  place* 
ditemporalibus  Principibus ; vel  inter- 
dum quidem  ex  zelo  iuPitiae,  non  tame 
fecundum  fcientiam.  Quidquid  ergo  eo 
tempore  contra  immunitate  fiebat  a quo 
cumque  Magifiratu,  vel  Principe  Chri- 
Piano,non  minus  erat  iniquum,  & tvra- 
nicum,quam  quod  poPerioribus  tempo 
ribus  vfque  ad  hodiernum  diem  faftum 
eP,  vel  fit.  Quia  poP  concePum,  & fir- 
matum priuilegium  exemptionis,  quid- 
quid contra  illud  fit  , eP  opus  v Turpa- 
tae iurifdiclionis  , acpotePatis  ,acfub- 
G inde  iniuPum,&  tyrannicum.  Atque  in 
hoc  ordine  ponenda  eP  quaelibet  priui- 
legij  priusconcefsi  retraPatio  per  fecula 
rem  potePatem  etiam  Imperatoriam  fa- 
dla  , quia  non  potep  Imperator  auferre 
quod  ChriPus  donauit , fiue immediate 
per  fe  ipfum , fiue  per  Vicarium  fuum. 

Neque  refert , quod  priuilegiu  non  fue- 
rit datum  fine  cofenfu  Imperatoris, quia 
non  fuit  ille  confenfus  caufa  propria,  & 
per  fe  talis  priuilegij,  imo  nec  conditio 
ad  illius  valerem  [impliciter necelfaria, 
fed  tantum  ad  vfum  fuit  ex  benigna,  <5c 
prudctiEcclefiar  prouidentia  expePata, 
ideoque  retractatio  illius  confenfus  po 
Pea  fubfequuta  priuilegium  auferre  , 
aut  immutare  non  poterat. Imo  licet  hoc 
priuilegium  fuiPet  principaliter  ab  Im- 
peratoribus datu,  ab  eifdem  poPea  reuo- 
cari  non  potuiPet,  vt  infra  latius  oPen- 
dam. 

Quapropter  no  obftantereuocatione 
a V alentiniano,vel  quolibet  alio  fa£la,lo 
cumfemper,  & veritate  habuit  hcc  pars 
aPertionis,  quod  omnia  quae  in  illo  tem- 
pore poPea  fiebant , iniqua  erant , & ty- 
rannica,quia  femper  fuh-fiPebatpriuile- 

giura. 


0 1 3'  eccl.dmer ft  epon . vja  fuerit,  priuil.fo  ri.  4 4 j 


giiun , cui  erant  contraria , & quia  cum  A 
jpfa  reuocatio  per  tyranidem  facta effet, 
quidquid  in  virtute  illius  fiebat,  eandein 
iniquitatem  participabat.Loquor  autem 
femper  deipfo  opere  fecudum  fe  fpecta- 
to>non  de  perfonis , quae  forte  per  igno- 
rantiam interdum  excufari  potuerunt. 
Nam  certe  Imperatores  illo  tempore  no 
videtur  propria  origine, & excellentiam 
huius  priuilegij  cognoui{Te,ideo  enim  ita 
deilloioquutur,acli  elfet  proprium  ipfo- 
rum  Imperatorum  donum, ab  eoru  nimi 
rum  arbitrio  pendes,  atque  ita  aliqui  eo- 
rum per  ignorantiam  humanam, & abfqj 
haereli  cogitare  potuerunt,  fe  polle  priui  ^ 
legium  femel  datum  auferre . Sed  quid- 
quid de  eorum  culpa, vel  excubatione  fit, 
factu  ipfum  in  fe  fpettatum,&iniuftum> 

& nullius  valoris,vel  efficacitatis  fuit,*£c 
ideo  Patres  Concilij  Andegauenfis  qui 
poft  reuocationem  a Valentiniano.  3. fa- 
ctam in  Gallia  congregati  fuerunt,  nulla 
ratione  legis  Valenti  mance  habita  pro  de 
feniione  immunitatis  ftatuerunt,  vt  cle- 
ricis contra  Epifcopale  iudicium  refilire 
non  liceat,  neque  inconfultis  facerdoti- 
« hus  feculariu  iudicia  expetere , vt  refert 
( Baron.ann.4)  3.11. f 3 .illud enim  Conci-  _ 

Clui  ^,um  intornis  Conciliorum  no  habetur.  ^ 

‘ Et  Concilium  Ciralcedonenfe,quodpro 
xime  poft  Valentianum.  3 . celebratum 
fuit  capit.  9 . fimiliter  diitinctionem  fori 
feruandam  a Clericis  prfcepit . Et  licet 
hzc  Concilia  folis  (acerdotibus,neadiu- 
(hces  feculares  accedant.praecipere  vide- 
p antur, tamen  Concilium  Matifconenfe. 

1. poft  centum,  Sc  triginta  annos  celebra 
cap.  7.  etiam  iudicesab  Ecclefice  limini- 
bus arcendos  difponit , qui  clericos  iudi- 
carepr^fumpferint,  Ex  quibus  fatis  in- 
telligitur, reuocationem  illam  nullius  va 
loris,  vel  momenti  ab  Ecclefim  Patribus  jy 
reputatam  efle.  Quod  poflea  etiam  Im- 
peratores,melius  intellexerunt  , &ideo 
adprifiinum  ftatum  immunitatem  Ec- 
clefiafticam  refiituerunt. 

18.  Adprimam  ergo  difficultatem  in  prin 
cipiopofita  facilis  efl  refponfio,  dicimus 
enim  femper  Ecclefiam  vfam  fuilfe  Ec- 
Hinotur  chfiafIico  foro  pro  fuis  clericis , no  tame 
^0n'5 du  f-mperpotuifle  aequaliter  illos  eximere 
a ^ecularh  quia  tempore  infidelium  Im- 
tapofi,”*  peratorum, vt  dixfrefpeftu  illorum  im- 
munitatem non  exercuit;  quod  licet  finq 


incommodo  fieri  non  potuerit , patien- 
tei  fufiinendu m fuit, quia  vel  line  maio- 
ri incomodo  vitari  nonpoterat,vel  certe, 
quia  Innphciter  , & cum  effectu  exe- 
cutioni  mandari  non  poterat  . Poft 
tempora  vero  Chriftianorum  Impera- 
torum femper  Ecclefia  retinuit  inte- 
grum priuilegium  fuum;  expectauit  au  • 
tem  111  principio  ad  vfum  eius  coienfum 
Chriffiani  Imperatoris , vt  res  fuauiiis, 
Sceflicadus  fieret  ad  imitationem  diuin£ 
fapienti^,  & prudentia.  Et  ob  eandem 
caufam  Pontifices  in  fuis  decretis  legum 
ciuifium  confenfum  allegant. Et  ob  ean- 
dem rationem, licet alioqui  Imperatores 
infllis antiquis  temporibus  tergiuerfare- 
tur,6c  aliquid  contra  hanc  immunitatem 
agerent;  non  ffatim  a Pontificibus  dam- 


nabantur , aut  puniebantur , quia  nondu 
fatis  illis  erat  notum  , & explicatum  ius, 
&fundamecu  exemptionis , nec  fortaffe 
runc  erane  illius  capaces,  & ideo  non  po- 
terant line  maiori  detrimento  violenter 
cogi,fed  magis  opportunumPatres  iudi- 
carunt, interdum  aliquid  diisimulare , & 
paulatim  veritatem  docere,  vfumqueim 
munitatis  introducere.  Nunquam  vero 
rEpifcopi,  velPontifices  in  caufis  Eccle- 
liafiicis,velclericorum,iudiciuin'fecula- 
re  ab  Imperatoribus  poffularunt,nifi  for 
tafie  h^retici , aut  fchifmatici : catholici 
autem  folum  adiudicium  legitimum , & 
Ecclefiafticum  fine  impedimento  obti- 
nendum authoritatemPrincipum  inter- 
ponebant. Qnod  paucis  verbis  rede  ex- 
plicatur in  Concilio  Mileuit  cap.  19.  Pia  Coc. Mile. 
cuit,Vt  quicumque  ab  Imperatore  cognitio - Cap. Pla- 
nem  publicorum  indictorum  petierit , honore  cui,  1 1 . q. 
proprio priuetur.  Si  autem  Epifcopale  indi - x. 
cium  ab  Imperatore poflulaucrit , nihil  ei  ob - Coc.  Char . 
fit.  Et  idem  declaratum  eff  inConcilio  fii/ig.3. 
Varthagin.  3.  cap.  38.  dehabetur  in  cap. 

Petimus.  1 1 . q.  1 . & firnile  ibidem  habe-  Cap.  Peti 
turin  capite fequ enti, &fumitur  ex  cap.  mus,  1 l.q. 
Chriflianis.  n.q.i.  quodeffGelafijPape  1. 
fcnbentisad  quendam  Comite,  vtquof-  Cap.  Chri 
dam  clericos  a violentia  cuiufdam  Prin-  /Hariis.  11. 


ciois  fecularis  tueretur,  Sublimitatis  (in-  *AuguJi . 
quit)  tua  tuitione  yallentur.  De  qua  re  vi 
deri  etiam  poteff  epiff.68.Auguftini. 

Ad  altera  difficultate,  qua  Bardaius  J9- 
mouit,  refpondetur  , licet  fortaffe  aliqui  -p" 

Imperatores  ita  per  ignorantiam, vel  er-  dubjo  f£Ci 
rorem  hoc  priuilegium  intellexerint,  vt  do  pofitis. 


per 


Cap-  Pla- 
cuit* 


Gregor. 


Cap  .Sacer 
dotibus,  ii 
*!• 


Vide  Re- 
buff.lib.xo 
bijt.c.z . 

Coc.Cofla. 
Coe.  Late. 


10. 


Cojl.  Imp. 


Theodof. 

Imper. 


Euafio  qua? 
datn  prarclu 
dnur. 


4 f.£  Lib./fSDe  Immunitate Ecclefiaffica. 


perilluda  fua  fuprema  potcftatc  clericos 
non  eximi  exiltimauerint,  nihilominus 
ipfos  deceptos  efTe,  quia  Ecclefia  aliter 
exemptionem  hanc  introduxit  ,aut  de± 
clarauit.  Nam  in  dido  cap,  Placuit,  pro- 
xime citato  exprefle  dixitConcijiu  Mi- 
leuitanum,eti<i;«  ab  Imperatore  non  poiTe 
peti  clericorum  iudicium,&in  dido  cap. 
Cbnjiiams , Gelafius  Papa  contra  Immu 
nitatem  Ecclefiaflicam  clleceiifet^er  au 
thoritatem  Regiam  contra,  clericumpro- 
cedere,& Gregorius  Papa  lib.4.  cpiftol. 
3 1 .alias  cap.  7 > . ac  Mauritium  Impera- 
torem feribit,  ne  terreiia poteflate  ita  domi 
netur  clericis, vt  debitam  reuer entiam  eis  no 
impendat.  Vbi  tacite  eum  reprehendit, 
quoniam  tunc  tyrannice  in  facerdotes 
imperare  (ludebat, vt  ipfeGregorius  de- 
plorat in  Pfal.4.p£nitentiae  ( vt  fupra  re- 
tuli) moderate  autem  ad  illum  loquitur, 
nefortalfead  maiorem  faeuitiem  prouo- 
caretur.  Non  omific  tamen  illi  propone- 
re exemplum  Conftantini,quiEpifcopis 
inter  le  difsidcntibus  refpondit : Ite , & 
inter  vos  caufas  difcutite , (juia  dignum  non 
ejljVtiudtcemiis  Deos.  Praeterea  in  multis 
ali js  decretis abfolute  dicitur  > laicos  non 
habere  iurifdidionem  vllam  in  clericos, 
vt  exprelTe  dicitur  in  Concilio  Conftan 
tienf.  felT.3  r . &Cocilio  Lateranen.fub 
Leone. X,  fefsion.  9.  «Scalijs , quae  fupra 
retulimus:  manifellum  autem  efT,laico- 
rum  nomine  etiam  Imperatores  copre- 
hendi,nam  cum  non  fint  clerici,laici  pro 
fedo  funt. 

Denique  ipfi  etiam  Imperatores  licet 
defe  ipfisin  fpeciali  non  loquantur, faepe 
tamen  loquuntur  generaliter, & cum  ta- 
ta declaratione , vt  fatis  eundem  fenfum 
fignificent . Conflantinus  enim  indi  da 
L.  7:  Codicis  Theodofianide  Epifcop. 
& Cleric.flatuit , vt  clerici  in  Occidente 
ficutin  O nente  immunitate  plemfsima  po 
tiantur,  & Theodofius  in  L.  vlti.eiufdem 
tituli  confirmans  hoc  priuilegium , dicit 
caufas  clericorum  releruari  Epifcopali  au 
dienticz ; eximuntur  ergo  ab  omni  laicali, 
etiam  imperiali.  Neque  potefl  dici,  hoc 
folu  intelligi  in  prima  inflantia, per  mo- 
dum vero  appellationis  femper  licuifle 
ad  Imperatorem  prouocare;hoc  enim  & 
gratis  dicitur,  & falfum  efTe  probatur. 
Tum  quia  abEpifcoDis  nunquam  fuit  in 
Ecclefia appellatu  ad  Imperatorem,  fed 


\ vel  ad  Metropolitanos,  aut  Patriarchas; 
vel  tandem , ad  iummu  Pontificem,  vt 
exprelTe  in  ConcilioCiialccdonenfi  cap. 

9.  traditum  eft.  A Sumo  autem  Pontili-  Cic.CU 'c 
ce  nunquam  licuit  ad  aliud  tribunal,  fiue 
Ecclefiafficum,  fiue  laicum  appellare,  vt 
dixit  Gelafius  Papa  ad  EpifcoposDar-  CeUj.F.;. 
danite, & ad  Faufhmi.&Canciliuin  Sar-  CocMi. 
dicenfe  canon. 4.  Scy.  & tradunt  multa 
alia  decreta  Ponti  ficum  , & Concilioru, 
quefuperiori  libro  ad  probanda  fuprema 
Pontificij  authoritate  retulimus . Igitur 
caufg  clericorum  eoipfo,  quodreferua- 
g tx  funt  Epifcopis,  intra  forum  Ecdefia- 
fticum  terminandae  funt,ac  fubinde  ex- 
tra totum  forum  laicum, vfque  ad  ipfura 
Imperatoris  tribunal  conflitute  funt. Et 
certe  ratio , quam  illa  lex  vltima  reddit, 
hoc  fatis  confirmat:  Fas  enim  (inquit)  no 
ej ? , vt  diurni  muneris  mimjln  temporalium 
potejlatum  fubdantur  arbitiio  : nam  profe- 
cto poteflaslmperatoria  temporalis  etia 
efl ; ergo  etiam  illa  fub  indefinita  voce, 
quir  vniuerfali  squiualet, comprehendi- 
tur. Ac  denique  eodem  modo,  indefini- 
ta,& generali  loquutione  idem  priuile- 
gium concefsit  Fredericus  2.  illudque 
q Honorius. 3. confirmauit. 

Ad  faCta  vero  Imperatorum , qua?  in 
contrarium  allegantur,  vel  allegari  poi- 
funt,generatim  refpondemus,  fortalle 
multa  illorum  non  fuilTe  exercendo  ac- 
tum iurifdiCtionis,  fedintercefsionis,vel 
auxilij,  quod  folet  brachium  feculare  Ec 
clcfiaflico  tribuere, vt  in  fuperioribus  de 
ConfIantino,&  alijs  diximus.  Vel  certe 
interdum  excufari  poflunt.quiano  pro- 
pria authoritate,  fed  petentibus  ipfis  Pr£ 
latis, & quafi  arbitri  inter  illos  iudicabat, 
vel  potius  difsidia  componebant;  deniq; 
fi  aliqua  ex  his, vel  alijs  rationibus  cxcu- 
fari  non  poffu  nt,refpondendura  efl,ex- 
cefsi(Te,iurifdid:ionem  vfurpando,  vt  de 
Mauritio  dixit  Gregorius  paulo  antea 

citatus, &deValentiniano. 3. ia  diximus, 

& lateofIeditBaroniusann.4f'-£j^y45'v 
Ad  nouifsimum  autem  exemplo  Caroli 
V.  quem  fcirnus  fuilTe  infignem  Eccle- 
fiaflicae  libertatis  protectorem, &obfer-  ‘ ^ 
uatorem, refpondemus.  Carolupotuif-  tl!r 
fe  ad  fe  vocare  Hermannum  Archiepif- 
copura , non  vt  Arcniepifcopum,  led  vt 
Principem  imperij.  Ite  potuifTe  vocare 

non  vt  indicem,  fed  vt  protectore  chn. 


C.i4>Qjidis  Jit  exeptio  clericorum  in  c au  fis  cimlibus,  44.  y 


&Academif  Colonienfis.  Nam  Surius,  A 
qui  factu  illud  refert  anno  1 545. in  com- 
mentario , iimul  dicit  j Huius  antri  menje 
Junio  C <e far  clcrii,  & ^Academiam  Coloni- 
enjem  in Juum patrocinium  recepit.  Vt  ergo 
atliidis  patrocinaretur,  potuit  vocare 
Epifcopu,vfc  veritate  agnofeeret,  & Ec- 
clefi£  nocumenta  vitaret,donecPapa  cau 
fam  ad  fe  traheret, quod  paulo  polt  fecit, 
in  fequenti  menfelulio  Hermannii  cita- 
do,  quem  poftea  etiam  Pontifex  depo- 
fuit,cooperante  Carolo , vt  idem  author 
in  initio  anni.i  347.refert.Deniq;ad  ver 
balufHniani  in  illis  authenticis  nihil  in-  g 
uenioaGlofsis , vel  Iurifperitis  didumj 
mihi  autem  videtur  excefsifte  in  Iiisj  legi 
bus  circa  res  Ecclefiafticas  condendis,  & 
non  fatis  perfpedam  habuilTe  vim,&  ori 
gine  Ecclefiafticae  immunitatis,  «Se ideo 
multa  per  errorem,  & fine  legitima  po- 
tellate  circa  illam  difpofuifte , vt  iam  fu- 
pra  cadum  eft,&  in  fcquentibus  iterum, 
atque  iterum  occurret. 


C A P V T XIIII. 

Qualis  fit  clericorum  exemptio  in  £ 

caufis  ciuihbus. 

Xi  T f*  ACTENV S folum  oftendi- 
i mus , immunitatem  clericorum 
ipfis  conuenire  ,fcu  priuilegium 
fori  illis  elle  conceilum  : f mulque  ori- 
ginem huius  priuilegij  explicauimus  •,  & 
rationem  eius  reddendo  , efficientem , 

& finalem  caufam  eiufdem  priuilegij  de- 
darauimus : confequcntcr  igitur  fequi- 
tur,  vt  quid  fit  hoc  priuilegium  explice- 
musjquod  fieri  no  poteft,nifi  inquiredo, 
quidper  huiufmodi  priuilegiu  coferaturj 
na  tota  ratio,& eflentiacuiufcuqjpriuile  ^ 
gij  in  iure,feu  poteftate,que  per  illud  da- 
tur fecundu  fua  generale  ratione  cofiflrit: 
fpecie  autem  fumitexmateriafin  qua  vel 
circa  qua  verfatur  . Atq;  ita  etia  fiet , vt 
quidquid  de  caufa  veluti  materiali  huius 
priuilegij  defiderari  poteft,  fimul  expli- 
Cmfj  for.  cetur.  Nam  de  formali  quidem  nihil  eft, 
^'piiai  quod  dicamus, quia  ipfa  libertas,  fcu  im- 
!iollf°u.  munitas  eft  quali  moralis,  & interna  for- 
ma,in  qua  priuilegiu  ipfum  cofiflit:  for- 
ma aute  externa  no  efljnifi  cocefsio  ipfa, 
qux  per  verba  Scriptur^aut  canonu  fit, 


qua:  verba  in  his,qughadenus  diximus, 

<&in  diicurfu  totius  .libri  fivpius  tradan- 
tur,& expendutur.Ex  materia  igitur  im  ^ . . 

munitatis  illius  cognitio  maxime  pedet,  uiUgiifori 
haec  aute  materia  in  duo  mebra  diliingui  duplex, 
poteft, invnocotinentur  resectiones, vel 
pafsiones,aut  munera,aiiaqj  lmiilia,a  qui 
bus  datur  exeptio:  fub  alio  perfon^, qui" 
bus  haec  exeptio  datur,  coprehendutur. 

De  his  igitur  figillatim  dicendu  elfiatq; 
ita  no  folu  efientiam,  & caufas,  fed  Iimul 
etiam  effedus  huius  priuilegij  explica- 
bimus. 

Prima  ergo,&  ( vt  fic  dica)  antiquif- 
fima  materia  huius  priuilegij  eft  foru  ci-  pfima 
uile,  feu tribunal feculare,in  quo tempo-  cIufiu. 
rales  lites  ad  externa  bona  fortuna:  per-  Clerici  ia 
tineftes  tradantur.  Ccrtu  ergo  eft,  cleri-  cau*,s  c‘ 
cos  exeptos  clTe  a feculari  foro  in  caufis  ‘ £ 
ciuihbus. Probatur  primo  ex  iurecano-  ri  exerafM 
nico  cap.  de  Foro  copet.  vbi  in  generali  funi. 
fcrmocft,ficutctiam.irq.t.c.r.  & j.cu  j^°batur* 
multisalijs,  fimiliter indefinite  prscipi-  ~'aP,2_  e 
tur,vt  clerici  ad  fccularia  iudicia  no  per-  b°rocdP' 
trahantur, & in  cap, Nullus  clericus,  addi-  ^3P* 1 ’ ^ 
tur  diftributio,  Omne  negotium  clericorum  2 1 1 1 ,chI  * 
inEpifcopi  fui,&c.8cin  cap.  Nullus  Epif-  ^P*  ^ ‘f 
copus,  in  fpecie  dicitur,  N eque  pro  ctuili  'fS(lertc  • 
caufa,  & in  cap.  Placuit,  quicuj,  ab  Impera-  r^P'  ^ u 
tore  cognitionem  publicorum  iudicioru  peti-  H$  ^PlJc0 
erit.fkin  cap. Placuit. z.ihi, Vel  ciuiltscau-  tff ' 
fa  fuerit  comota, ScCimilh  multa  in  caquj-  aP’^  a“ 

Itione  leguntur.  Et  in  cap.  Seculares,  de  cff1, 

Foro  competent,  in  fexto  dicitur,  ccn- 
fura  Ecdeliaftica  ellecompefcendosiu- 
dices  feculares , quiperfonas  Ecclelialti-  Gap.5cr» 
cas  ad  foluenda  debita, audita,  <Sc iudi-  “*,c^  cl° 
cata  caufa,  compellere  prafumunt,qu2  rocoP‘ ln 
caufa  fine  dubio  ciuilis  eft. 

Idem  praeterea  certum,  Scconftans  3* 
eftiniure  ciuili  antiquorum  Imperato- 
rum,qui  de  toto  foro  indefinite  loquun- 
tur. Et  licet  Imperator  Leo  cumfocijs 
in  Leg.  Omnes.  Codice  de  Epifcopis,&  Lex  Ow- 
Clericis  in  certis cafibus,  <3c  cum  quibuf-  nesQ%  de 
dam  conditionibusconcclTerit.vt Clerici  gpifeop. 
conueniri  poflentin  foro  feculari,  etiam  £.  c(ericj. 
in  ciuilibus  caufis, poftea  hoc  reuocatum  jujliman. 
eft,  tum  per  Iuftinianu  , qui  de  caufis  ci- 
uilibus abfolute  loquutus  eft  in  Authen 
tico  Vt  Clerici  apud  proprios  Epifcopos , Viderit. 
& extera,  collat.6.  alias  nouella. 83. tum  jmpm 
maxime  per  Fridericu,qui  in  fua  confti- 
tutione  de  vtrifquc  caufis  ciuilibus,  & 

Pp  cri- 


4.4  6 Liler  4.  Ve  Immunit  ale  EcclefiaHka. 


Clojfa. 


Ratione  ide 
fuadeeur. 


criminalibus  in  fpecic  loquutus  ell.  Et 
notauit  GlolT.  in  Authentica  (latuimus» 
xcrb.Vdciuili , C.deEpifcop.  & Cleri  c. 
Etita  haec  pars  indubitata  eft  inter  catho 
licosDoctores.Ratio  vero,feu  congrue- 
tia  eft, quia  in  hac  materia  eade,  vel  maior 
necefsitas  huius  exemptionis  cl l , que  in 
quauis  aliainuenitur,  tu  quia  lites  ciuiles 
hequentiores  e Ile  folent , tu  etiam  quia 
maius  eratpericuiu,ne  circa  haec  tepora* 
lia  feculares  iudices  minus  fauorabiles  cie 
ricis  elTent,  vel  falteminexhibenda  illis 
iuftitia,  iniudicio  ellent  remifsi , vt  dici- 
tur in  cap.  Cu  fit  generale  Ac  Foro  copet. 
4 Huic  vero  reguleaddcnda  efl  declara 
Prodicta  ex-  tiojiii mirum, clericos  elle  exeptos  in  cau 
tpeione  folii  fis  ciuilibiis, quando  funt  rei,feu  ad  litem 
«juado  luet  prouocati;nam  fi  fint  adtores, fequi  debet 
denc^606  or^  re* J vt  ^atu^  Pelagius  Papa  relatus 
. ’ in  cap,£xjpe)7e«t;<tj&  c.  St  qmfcjuam.i  i. 
allegans  generalem  regula  vtriufq;  iu  ris, 
Cap.  A/e-  quod-ador  fequitur  forum  rei,  cap.  AV- 
tninem.  3,  fninem, cn multis  alijs,^ .q. 6. 1. \\t.Q.Fbi 
q .6.  virem  (itfio}tkm\.2.  Stinl.4.  de  lutifdi- 

Lex  viti,  ftio.&vbi  quis  conuenire  debeat  in  Co- 
C.  Vbiiti  dice Theodofiano.Vnde tegula  hec non 
Ysm  affio.  Ejju  procedit,  quando  clericus  prouocat 
clericu  diuerfi  Epifcopatus,  feu  diilincfi 
fori  Ecclefiaflici,fed  etia  quando  cleiic'9 
a laico  poEulat , tuc  enim  non  potefl  vti 
priuilegio fori, quia  fequi  debet  foru  rei. 

Vt  aute  hui9  declarationis  ratione  red- 
damus,quaeri  potcft,an  Ecclelia  ita  limi* 
tauerithoc  priuilegm,quia  non  potuerit 
aNfqaelnni  maius  coccdere,vel  folu  quia  noluit.  Vi- 
rattooe  coa  detur  enim  illud  prius  alferendu  : nam  (1 
pe?lte'  • Ecclefia  potuillet  clericos  abtlrahere  a 
pro  negati*  mdIclJs  iecularibus,  etiam  quando  lunt 
«a  parte.  adtores  litiu  ciuilium , profedto  fecilTet: 
nam  eade  necefsitas  tunc  intercedit,  quia 
non  minora  nocumenta  poliunt  clericis 
prouenire  ex  comunicationecum  laicis  ] 
in  fecularibus  iudicijs , liue  adi  ores , liue 
rei  exilhnt,  ideque  pericula  eritperde- 
di  caufas,&  infelfos  habendi  iudices  fecu 
lares  iuxta  regula  c. 2. de  Immunit.  Ec- 
tleliar.  in  6.  ergo  li  Ecclelia  id  non  fecit, 
Prima  cofir  ideo ed/quianon  potuit. Et  cofirmatur, 
macio.  ^ quia  Pontifex  no  potefl  vfurpare  iurif- 
Cap.  A7o-  dicfionclaicoru  iuxta  cap.  Nouit  de  Tu- 
um, dc  Iu-  dicijs,  & alia  fupra  tradfata » fed  fi  clericu 
etiam  adlore  eximeret  a feculari  indicio, 
vfurparet  iurildidtionc  laicorujergo  non 
potefl  id  tacere.  Probatur  minor, primo. 


B 


An  Ecclelia 


pqiueric  p n 
usi  giu  fori 


‘•CofifJJt 

tio, 


di 


cis. 


^ quia  iudices  laici  priuarentur  iurifdidtio- 
ne,  qua-  ad  eos  pertinebat.  Secundo& 
meluis,quia  reus  cogeretur  coparere co- 
ram non  fuo  iudice,«imiru  , EcdeGalli- 
co,&  ita  Ecclefia  vfurparet  iurifdidtione 
in  laicum. 

In  quo  eft  notanda  differentia  inter 
adlore,  & reu : nam  adlor  no  coadlus  ve- 
nit ad  iudieni,  fed  volutarie  mouet  illud, 

& ideo  quando  agit  contra  clericu,  nuru 
non  efl,  quod  ad  mdicem  per  fe  non  fuu, 
fed  clerici  ire  compellatur,  quia  melioris 
coditionis  elfe  debet  is,qui  cogitur,  qua 
qui  cogit , at  vero  quado  laicum  cfl  reus, 
cogitur  coparere,  & ideo  copcllj  non  po 
teli,  nili  coram  dircdtofuoiudice,alias 
vfurparetur  iurifdidlio  in  ipfum , eigo. 
eade  ratione  non  potuit  concediclenco 
adfori  priuilegifi  trahendi  laicu  ad  fuum 
foru,feu  ( quod  ide  ell)  extra  foru  illius. 

Et  cofirmatur  exBart. indi dtd. 2. de  lu- 
rifdidf  .omniu  iudic.  vbi  quaerit  , an  pol- 
fit  fieri  flatutu,  vt  reus  fequatur  forum 
adforis,  & refpondet,  pro  fubditis  polle 
Principe  huiufmodi  facere  llatuta , 11011 
autcpolfeflatuerejVt  homo  nofuariurif 
didlionis  teneatur  fequi  forum  adtoris, 
quia  nemopotell  flatuere  dehis,qu£fu£ 
iurildidfionis  no  funt.  Quas  decifioBar-  j.CooSrim 
toli,&  ratio  eius  arque  videtur  in  prefeti  t‘°* 
procedere,quia  laicus  in  teporalibus  £c- 
cleliallice  iurifdidioni  no  fubell. Potefl 
que  amplius  cofirmari,na  fi  fidelis  lite ci- 
uile  moueretcotra  infideleEcclefisnon 
fubditu,non  polfetEcclefia  cogere  reum 
infidelem  ad  fequendum  forum  adforis 
fideli  Sj  ergo  idem  erit  in  prsfenti  cafu. 

Nihilominus  dicendum  effino  deelfe  y, 
in  Ecclefia  poteffatem  ad  eximendu  de-  Cidulio 
ricii  etiam  adf orem  a foro  feculari , licet  Ecclcfu  po 
cx  fuauiprouidcntia,  & prudenti  gubcr  fu.lf  ,cifrl‘ 
natione  id  non  iecerit,propterquandam  forcm  {J1> 
naturalem  zequitatem , cui  confentaneu  raere> 
efl,  vt  is,  qui  impeti tnr,&inuitus  trahi- 
tur ad  iudicium,  extra  forum  fuum  ire 
non  cogatur,  ne  duplex  incommodum 
fufiineat.  Nam  propter  hanc  etiam  fqui 
tatem,  Cum  funt  partium  tuu  obfiuu  reo 
faunidum  cfl  potitis  ejudm  afiori,  vt  habet 
regula.  1 i.iuris  in  fexto.  Prior  pars  affer  Qlojft» 
tionis  fumi  potefl  exGlolfa  in  cap  .Sicle 
ricus^xc rb.  De  confuctudir.e ,&  in  capifc 
Ex  tranfmiffa , in  principio,  de  Foro  co- 
petent.  quatenus dicit,nonfolunr polle, 


Cap»/4*  Qualis  fit  exemptio  fleric . in  c au  fis  c milibus . 


Papam , fed  edam  frequenter  concedere  A 
rcfcripta,&  priuilegia  clericis,  vtin  qua- 
cumq;  caufa,  etiam  agendo  contra  laicu, 
ad  iuu  forum  iliu  venire  copellat,  quam 
P0rmit.  fententiam  fequitur  ibi  Panormitan.iSc 
gfUimf  refert  Archidiac,&^peculatorem.  Hof- 
tienfis  vero  in  Summa  tit.de  Foro  com- 
peti. Quibus  ex  fd«yir,verf.  Ex  prcemijsa, 
dicit, in  curia  Romana  indiftincte  clcricri 
cotra  laicu  impetrare  huiufmodi  fauore. 
jj.  Ex  hac  ergo  confuetudine,&  fenten- 
probicuraf  tia  comuni  probatur  a(Tertio,quia  priui— 

;'iaw.  legiurn  fauorabile,  quod  Papa poteft  co- 

cedere  multis  clericis  vt  lingulis , poteft  B 
etiam  omnibus  clericis  in  fauore  totius 
cornu nitatis,<Sc  flatus  clericalis  concede- 
re, fi  iudicet  expedircjfed  faepe  concedit 
multis  perfonis  £cclefiaflicis,vt  etia  age 
do  (int  exepti  a foro  feculari ergo  po- 
tuit etiam  idem  concedere  toti  ftatuicle 
ricali.  Maior  probatur  primo , quia  eade 
e It  ratio  totius,&  partis, quod  ad  potelfa 
tem attinet,  fi  caufa  proportionata fub- 
fit.Secudo,  quia  illa  confuetudofuffici- 
enteroftendit , huiufmodi  priuilegiu  ex 
fuo  genere  , & forma  non  cffeintrinfece 
malum;  nec  contra  naturalem  iuflitiam; 
ergo  nec  refpedu  totius  cleri  poteft  ta-  £ 
lis  iniquitas  probabili  ratione  oitedi;  cr- 
gonon  eft,Cur  tale  priuilegium  excedat 
Pontificiam  poteffate.  Qua:  ratio  abfo- 
lute  probat  alfertionem.Sc  o [tendit,  co- 
fuetudinem  illam  coccdendi  talia  priui- 
legia perfonis  aliquibus , efleiuftam , & 
rationi  confentaneam,quod  magis  refpo 
dendo  ad  argumenta  coprobabitur.  Ac- 
cedit,quod  cu  oftenfum  fit,  priuilegium 
hoc  exemptionis  clTe  immediate  edeef- 
fum  iure  diuino,difncilius  videtur  ad  ex 
plicandum , quomodo  potuerit  Ecclefia 
hanc  limitatione  facere,  quam  vtru  pof- 
fit  illam  non  facere : quia  ftando  in  iure  J) 
diuino,  priuilegium  abfolutum  omnino 
elf , &finc  limitatione  conceffum  ; ergo 
potuiffet  Ecclefiaita  illud  cxequi,&  ple 
num  illius  vfum  conferuare.  Quia  vero, 
vt  diximus  fa:pc ; hocpriuilegiu  ita  fuit 
datum  a Chrifto , vt  difpofitioni  Ponti- 
ficii quoad  moderationem , extenfionc, 

Vel  particularem  mutationem  commif- 
fum  fit,  ideo  potuit  Ecclefia  prmdido 
modo  illud  moderari,  & ex  parte  cedere 
iuri  fuo , propter  congruentes  rationes, 
qua:  foluendo  argumenta  magis  expli- 


cabuntur , & altera  pars  aflertionis  con- 
firmabitur. 

Ad  prima  ergo  conieduram  refpondc  Sol„Jotui 
mus  negando  confequentiam,  non  emm  rJfj00es  ia 
omnia, qu£  fieri  pollunt,vel licet, expe^  contrarium 
diunt.V  nde  licet  veru  fit, non  deelle  co- 
gruentias , ob  quas  pollet  Ecclefia  hunc 
fauore  concedere  clero;  nihilominus  vo- 
luerunt Pontifices  conformari  legibus 
ciuilibus  in  hac  regula,  vt  ador  fequatur 
forum  rei,vt  dicitur  in  difto  cap. Si  quij-  Capit.  Si 
([tum,  i i.q.i. tum  quia  hoc  elf  valde  co-  auijr.nam  , 
fentaneu  aequitati  naturali  ,vt  dix>,tum  x 
etia  quia  huiufmodi  adienes , & motio- 
nes litiu  pro  rebus  temporalibus,  ordina 
rie  proccdut  ex  nimio  affedu  diuitiaru, 
qui  perfonas  Ecdefialficas  non  decet, 
ideoq,-  regulariter  loquedo,  vitare  debet 
clerici  huiufmodi  actiones,  praefertim  qa 
fuis  fccularib9  honis,nifi  euides,&  grauis 
ratio  cogat.  Ne  igit  Ecclefia  huiufmodi 
lites  foucrc  videretur, noluit  clericos  exi 
mere  agendo, fed  tanturelpodendo, quia 
tucfolum  fe  defendunt,quod  & iufiu,& 
honefi  u e ft.  Potuit  etia  id  facere  Ecdc- 
fia,ne  indicia  Ecclefiaftica  tot  litibus  lai- 
coru  grauareiXur,&  ne  laicos  etia  offen- 
deret, <$c  lorSnfem  iurifdidione  nimium 
affectare  vic  .retur.  I*.ieoq;quando  pri- 
uate  exceptiones,  vel  fauoresab  illa  regu 
la  fiunt  per  foccialia  priuilegia,  no  prop- 
ter folas  generales  rationes  decenti^ , aut 
comodi  clericalis  llatus,  fcd  adiudis  alijs 
fpecialibus  iuxta  varias  occurrentes  cir- 
cunftantias  conceduntur. 

Ad  fecuda  confirmatione,&  adBartoli  to. 
dodrinr.  refpodetur , poffe  incontrarui  *AdBar«h 
retorqueri:  nam  fi  Princeps  potelf  inter 
fubdites  ftatuere,  vel  priuilegiu  dare,  vt 
reus  fequatur  foru  adoris,  etia  P2pa  po- 
terit idc  priuilegiu  dare  clericis  refpedu 
' alioru  fid.‘hu;quia  omnes  iunt  eius  fubdi 
ti.Neqs  obfht , quod  fideles  laici  no  fint 
direde  fubdi ti  Pap£  in  teporalibus:  nam 
fatis  eft, quod  indiredefubdantur : nam 
fient  fpiritualis  poteft  as  fufficit  ad  difpo- 
nendu  circa  teporalia,  quando  fpiritualis 
ratio, & finis  id  requirit, quod  eit  indire- 
dedifponere, ita  eadem  poteftas  fufficit 
ad  concedendum  illud  priuilegium  inter 
direde  fubditos  in  fpiritualibus,  <3c  indi- 
rede  in  temporalibus.  Quamob  caufam 
quando  Papa  cocedit  huiufmodi  fpecia- 
lia priuilegia,  nonvfurpat  iurifdidionS 
pP  * fecula- 


i r. 

Ac  praedi» 
da  priuiie- 
gil  fori  de» 
claiio  exce- 

piootadmi 
« cac. 


Prima  exce 
pcio  ab  ali- 
quibus alsi 
gnata. 


Abb  as. 


Reijeitur 
praedida  ex 
ceptio. 


it* 


Lib.fSDe  Immunitate  Ecclefiaftica. 


fecularis  iudicis,fed  poteftate  fua  fuperio 
ri  illam  alteri  coniittit.  Neq;  etia  reus  co 
gitur  comparere  coram  iudice  non  luo, 
fed  ab  vno  iudice  in  alium  caufa  transfer 
tur  per  eum, qui  legitimam  poteftate  ha- 
bet. Quod  ergo  in  particularibus  priuile- 
gijs  dicimus,  in  generali  etiam  dicendu 
eltet , ii  de  abfoluta  poteftate  Pontificis 
concederetur.  Vnde  vltimam  amplia- 
tione addo, poteftate  hanc  Potificia  de  fe 
etiam  extendi  ad  concedendu  hoc  priui- 
legiu  refpedu  inlideliii , ii  ad  bonu  fidei, 
Sc  vitanda  moralia  pericula  neceftarium 
elTet,vt  in  fuperioribus  dictu  eft  ;vfus  ta- 
men huius  poteftatis  in  efifedu  no  ita  po 
teft  executioni  mandari  circa  infideles, 
quia  non  pofliint  fpiritualiter  cogi  ficut 
fideles,Sc  ad  cogendos  illos  corporaliter 
fiepc  vires  non  luppetunt. 

Interrogari  autem  poteft,an  praedida 
regula, eius  ve  declaratio  aliquam  excep- 
tione patiatur. Adquod  breuiter  affirma 
do  refpondemus.  Aduertendu  eft  autem 
exceptione  hanc  afsignari  polle , vel  ex 
parte  perfonaru,quibus  hoc  priuilegium 
conceditur, vel  ex  parte  caufaru,feu  ma- 
teriarum,de  quibus  tradatur.  Nuc  ergo 
priorem  modum  excipiendi  omittimus; 
nam  infra  agendueft  de  perfonis , ibiq; 
dicemus  quaenam  (impliciter  hoc  priuile 
gio  gaudeant, quae  vero  cu  aliqua  limita- 
tione. In  polleriori  ergo  genere  prima 
exceptio  ab  aliquibus  alsignatur  de  cau- 
lis reatibus, id  eft,  fundatis  in  re  mere  te- 
porati,non  interueniente  adione  aliqua 
perfonali  ipfius  clerici, in  qualis,feu  cau- 
fa fundetur  : quia  tunc  perfona  non  eft 
obligata  nec  trahitur  ad  iudicium,  fed  res 
quae  mere  tcporalis  eft.Priuilegiu autem 
fori  folum  eximit perfonasclericoru,  ne 
coueniripofsintciuiliter.  Haecauteex- 
ceptio  vera  non  eft,&  multu  derogat  pri 
uilegio  clericorum,  &ideo  communiter 
reijcitur,vt  bene  notauit  Abbas  in  c.Qua 
liter,  de  Iudici,n.8.  & in  cap. EcclefiaAz 
Conftitut,n.22.&vfu  ipfo  fatis  improba 
tur.Px.atio  eft,  quia  generalis  regula  iuriu 
eximit  clericos,  ne  conueniri  pofsint  ci- 
uiliter  iniudicio  feculari:  at  vero  caufa 
realis  ciuilis  eft , nec  potefttradari  fine 
citatione  perfonae , ad  quam  bona  perti- 
nent , ego  fi  talis  caufa  pertinet  adiu- 
dicem  laicum , etiam  fi  Dominus  bo- 
norum fit  clericus, necelfarium  erit,  cle- 


ricum  ipfum  conueniri  ciuiliter  coram 
iudice  feculari:haec  autem  eftexceptioa 
regula,  quae  nullo  iure probatur; ergo 
admittenda  non  elf . Praefertim  quia  eft 
parum  confentanea  alijs  iuribus,  vt  in 
Panor.fupra,Felin.(Sc  alijs  videri  potefl. 

Alia  igitur  exceptio  vera,& comunis  1 *• 
eft  de  feudis  ,feu  bonis  feudalibus,  nam  l'exctF'!' 
incaufis,quaeadhaecbona  pertinent, li-  ' 

cet  clericus  fit  reus,  <3c  conucniatur  a lai-  e w‘ 
co,cora  Duo feudi coucniri debet, etiali 
laicus  fit,cuius  ratio  non  eft  alia,mli  quia 
in  fauorem  feudoru  ita  in  iure  difpofitu 
g eft,  c.Ex  tranfmijja,8t  c. Verum,  de  Foro 
compet.vbi  late  expofitores.  Vel  certe 
ratio  etiam  reddi  poteft,quia  res,  qua:  in 
feudu  dantur, a principio  fub  hoc  onere, 
vel  conditione  conferuntur,  & ideo  fer- 
uandaeft. 

V nde  alia  eft  generalis  exceptio, que  q. 

fub  his  verbis  interdum  per  leges  ciuiles  J 
traditur,  fcilicet,vt  clericus  conueniedus 
fit  in  caufa  ciuili  cora  Ecclefiaftico  iudi- 
ce, ttifi  beua, fuper  quibus  lis  monetur, Rega 
liafint,  nam  fub  hac  conditione  data  cen 
fentur.Ideqjell  quoties  bona  a principio 
data  fuerunt  clericis,  velecclefia’  fub  ea 
Q conditione,  vtfemper  fub  eode  foro  ma- 
neant,fub  quo  tunc  exiftebant.  Na  talis 
conditio  non  eft  per  fe  mala,  & volunta- 
rie potuit  apponi , & ideo  feruanda  eft, 
iuxta  regulam  comuniter  a Iurifperitis 
recepta,  quando  aliqua  bona  dantur  Ec- 
clefiae  fub  aliqua  conditione,  onere,  aut 
pado  non  illicito, feruandu  efte,quia  fer- 
uare  padu  eft  dc  iure  naturae , cui  ius  ca- 
nonicu  non  cotradicit ; imo  exprefte,  & 
in  propria  fpecie  id  confirmat  c.  V erum, 
de  Conditionibus  appofitis,vbi  id  notant  pintrm, 
Panorm.&alij  Dodores, Ioan.Andr.de  jmA e 
Hoftienf.  in  c.  Verum,  deForocompet.  ^ 
Felin.  in  cap . Ecclefue  Sauflte  Aiarue  ,de  fei jrti 
Conftit.Sc  Ancharran.conf.223  .Preter  Anchtt- 
has  exceptiones  folet  addi  ali^, quas  atti- 
git Nauar,in  cap.  Nouit,  de  Iudicijs,nota 
bil.6.ex  Stephano  Aufrerio,deci(i.i2^« 

& i57.&ex  GuillielmoBcnedido  in  re 
petition.c.7crfi«/<ti«;}de  Teftam.  illas  ta- 
men omitto,  quia  incertae  funt,  & quia 
materia  hec  no  ta  ad  Theologos,  qua  ad 
Iurifperitos  pertinet.  V nde  aliasexcep-  0 

tioneslateprofequiturGregor.Lopezin 

1.  J7.tit.6.  parit.  1. 

Circa  declarationem  aute  alfertionis 

nota- 


t 


r 


C.  14.  Qualis  pt  exeptio  clericorum  in  caufis  timidus.  44  p 


notaripofTunt  exceptiones  alie.  Vna  eft,  A. 
Q^arca ex-  j~gona^  de  quibus  lis  mouetur  fint  Eccle 
tctU9'  ficejVcl  clerici, na  tunc  clericus  potefi  tra 
hcrelaicu  coram  Ecclefiaftico  iudicc.Ita 
PtWM'  tcneC  ^aaorm^n  cap '.Ecclefia  Santtce  Ma 
rite. n.2z.vbi  dicit  elle  cafum  lingulare  in 
c.  Si  clericus  latcii  ;de  Foro  copet.  vbi  ide 
ipfe  docet,  ita  interpretans  1 Ilum  textu. 
Addit  etiam  ita  feruari  in  curia , vt  refert 
( inquit ) & fequitur  Colleftor  in  capit. 
Qualiter, ik  in  c.C/m«,deIudicijs.In  co- 
traria  tamen  fententia  inclinat  Eelin.  in 
dicl.c.^irAricwr/rfrcfnnu^.Fundamentu 
eius  eft , quia  hoc  no  ftatuitur  diredfe  in  n 
dicfjCap.  ii  clericus , vt  confiat  ex  verbis  D 
eius,  i;  clericus  laicu  de  rebus  juis, vel  Eccle 
fice  impetierit,&' laicus  res  ipfas  no  Eccle fia, 
aut  clerici  fjedjuas  proprias  ajfeuerat,  debet 
de  rigore  turis  ad  forenjem  tuditem  trahi.ln 
quibus  verbis  folu  difponitur , quando 
laicus  negat  res  elle  EcclefixjVel  clerici, 
non  polfe  trahi  ad  iudiciu  Ecciefiafticu. 

Hinc  aucem  non  potefi  inferri , quando 
id  non  negat, polle  trahi, nili  ad  fummu  a 
contrario  fenfu.  Quod  argumentum  no 
ell  efhcax , quando  talis  fenfus  eft  cotra 
alias  generales  regulas  iuris , prout  eft  in 
praffenti , quod  reus  no  ell  trahendus  ad  „ 
forum  actoris, fed ad  fuum.  Ethcecfen- 
tentia  mihi  magis  placet. 

Potefi:  autem  notari  aliqua  differentia 
Q,ii  booa  inter  bona  Ecclefia?,5c  bona  clericorum. 
Erclsfiaeia  Nam  fi  certo  coftetjbona  Ecclefise  rapta 
etfe , vel  iniuflc  ablata,  vel  retenta,  tunc 
« i-cclcfia-  rati°ne  facrilegij  potefl  conu  en  in  laicus 
Hicoconue  coram  Ecclefiaflico  iudice  , fecus  vero 
mri debet,  erit,  fi  non  confiet, iniulf  edetincri,&  lai 
cus  contendat  aliquo  iufio  titulo  fe  illa 
p . pofsidere.  Et  hoc  tantu  probatur  in  dict, 
v.ap.0H»»  cap.  & in  c. Similiter.  1 6. quaeft.i . fump- 
to  ex  Concilio.  6.  Roman.  fub  Symma- 
cho. Bona  autem  clericorum  non  funt  D 
itafacra,ficut  res  Ecclefis,  <5c  ideo  accipi 
poffunt  etia  iuiuftc  fine  facrilegio,ideo- 
que  licet  de  illis  propter  hanc  caufam  lis 
moueatur , coram  laico  iudice  conueni  * 
endus  erit  reus  laicus,  nifi  allegetur  vis 
aliqua  clerico  fafta,  quae  facrilegium  in- 
Obieftio  uoluat,vt  fenfit  Innocent.in  cap  .Cum  fit 
te-  de  Foro  compet.  Obijci  autem  potefi. 

‘ '1!Ur*  quia  in  difia  Synodo  fubSymmacho  res 
Epifcoporu  aequiparantur  in  hoc  bonis 
Ecclefia? . Sed  confideranda  eft  ratio  Po- 
tificis , Qui, a Epicoporum  res  non  dubitan* 


16. 


turejfe  Ecclefue.  Et  ita  intelligo  textum 
illum  fecundum  confuetudine  illius  tem 
poriSjin  quo  dominium  bonorum  Epif- 
copi  apud  Ecclefiam  elle  cefebatur , nuc 
autem  fatis  nota  eft  diftinclio  dominio- 
rum, & ideo  alia  eft  ratio. 

Alia  exceptio  elt,  quod  ex  confueiu- 
dine  interdum  actor  Eccieiialticus  po-  . 
teft  reum  trahere  ad  forum  fuum,  Cx.  ita  Qj^auexce 
fit  exceptio  in  hac  materia  circa  illam  re  ^ 1 
gulam,  quod  actor  fequitur  forum  rei, 
nilivbi  aliud  Iit  confuetudine  introdu- 
ctum, Fixe  exceptio  colligi  folet  ex  ca- 
pite, Si  Clericus , de  Foro  competenti, vbi 
pofiquam  Alexander  tertius,  dixit, ac-  Reijdrur <ti 
toiem  de  rigore  iuris  debere  fequi  fo-  daexcepuv 
rum  rei,  addit,  Licet  in  plenj que  partibus 
aliter  de  confuetudine  habeatur  . Qus  ver- 
ba duobus  modis  intelligipoflunt,  pri- 
mo, vt  prxdnfta  regula , 6c  rigor  iuris 
feruetur  , etiam  fi  contraria  ccnfuetu^ 
do  allegetur,  quia  eft  contra  omnia  iu- 
ra,  vt  ibi  aitGlofla.  Secundo  vt  regula 
illa,&  rigor  iuris  feruetur,  nifi  vbi  fue- 
rit illi  per  confuetudincm  derogatum. 

Et  hic  pofterior  eft  legitimus  fenlus,  vt 
ibi  Floftienfis , Ioannes  Andreas,  Pa-  LLoftienf, 
normitanus,  &alij  expofitores  agnof-  do  an.  .An 
eunt , & in  illo  fundant  pra?di<ftam  ex-  dr. 
ceptionem  . Quam  aperte  indicant  ipfa  P anorm. 
verba  Pontificis,  qua:  in  ipfo  Concilio  Coc. Later  * 
Lateranenfi  fub  Alexandro.  3.  p.oClaua 
cap.feptimo,  fic  leguntur,  Luet  m ple- 
rif que  partibus  aliter  de  confuetudine  fiat, 
quod  faffum  no  reprobat,  fed  potius  ta- 
cite approbat.  Et  ratio  eft,  quia  illa  con- 
fuetudononeft  mala,  nec  contra  ius  na- 
turale , vt  ex  proxime  di<ftis  confiat,  er- 
go ex  hac  parte  potefi  derogare  iuri  po- 
fitiuo;  aliunde  vero  eft  etiam  fauorabi- 
lis  religioni,  & ideo  merito  approbanda, 

& feruanda  eft . 

In  quo  eft  notada  diflferetia  inter  hac 
confuetudine,  & aliam  ( fi  alicubi  intro-  Nulbcofue 
ducatur)  vtaftor laicus  ad fuuforu tra-  tuJine  po- 
hat  clericuprouocatu,na  licet  prior  vali-  «eftclertcu* 
da  fit,hec  eft  inualida, quia  prior  fauetEc  [eutsd 
clefiaftice  libertati, xllaqjauget, pofterior  trahi_ 
vero  eft  immunitati  contraria,  multuq; 
diuino  iuri  derogat.  Ideoq;  in  iure  elfe 
reprobatam&  jide  interpretes  in  eode  c. 
notant,  & infra  fuo  loco  latius  dicemus.  Clofa. 
Dicit  tamen  Glofta  in  d.cap.  Si  clericus, 
hanc  cofuetudinem  peroccafionemne- 
Pp  1 gli- 


Cap.Cuft 
generale. 
Cap.  Licet 
e y c.  Exte 
nore,  dcFo 
xo  comp. 


18. 

Sexsacxcc- 

psio,. 


Gloffa. 


i 


Declaratur 

exceptio. 


Cap.  tAd- 
mnifirato 
res. 


Gloffa, 


i p. 


jljo  Lib-4-,  De  Immunitate  Ecclefiaftica* 


gligentiae  iudicum  feculariu  introduda 
ell'e,quia clericis  i uftitia  non  exhibebant 
argumento  cap  .Cum  fit  generale,  St  cap. 
Licet, St  cap  .Ex  tenore  de  Foro  copet.  V e 
runtamen  hoc  ad  factum  pertinet, poteft 
enim  illa  confuetudo  ex  pietate  laicoru, 
vel  exquadam  incogitantia  introduci. Et 
quaciiq,  occahone introducatur,  excep- 
tio locum  habet , quia  St  textus  ille  lim- 
pliciter  loquitur  , <3c  ratio  eade  procedit. 
Similisqj  exceptio  effe^poteft,  vt  ador 
fequatur  forum  rei, ni  (i  aliud  ei  fit  fpecia- 
li  priuilegio  legitime  concellum,quae  fa- 
tis conlfat  ex  dictis, nihilqj  addere  opor- 
tet , nifi  quod  tenor  priuilegij  iuxta  co- 
munes  priuilegioru  regulas  obferuetur. 

Hinc  vero  addi  poteft  alia  exceptio, 
nimirum,  vt  etiam  fedufa  confuctudine, 
vel  priuilegio,fi  iudex  laicus  negligat  iu- 
ftitiam  exhibere  clerico  actori  pofsit  lai- 
cus cora  Ecciefiaftico  judice  conueniri. 
Ita  videtur  fentire  Gloffa  in  cap.  Cum  fit 
generale , verb.  Remifsi , St  in  cap.  Licet, 
verb .Vacante,  de  Foro  competen.  quam 
ibi  approbant  Do£tores,  St  in  illis  texti- 
bus fundant, quamuis  ex  eis  no  fatis  colli 
gatur  , nifi  in  cahbusin  illis  exprefsis,  vi 
delicct,  in  quibufdam  caufis  criminali- 
bus , de  quibus  in  capite  fequenti  dicen- 
dum eft:  , vel  quando  imperium  , aut 
Magiftratus  ita  vacat,  vt  clerici  iudicetn 
fecularem  non  inueniant,  ad  quem  re- 
currant, vtiuftitiam  ipfis  exhibeat. Ni- 
hilominus tamen  ex  paritate  rationis  ad- 
mittenda eft  exceptio.  Intelligcndata- 
meyi  videtur  hoc  modo,vt  quando  laicus 
iudex  eft  negligens , recurrere  pofsit  cic 
ricusad  indicem  EcdefiafHcum,  qui  po- 
telf  laicum  percenfuras  compellere,  vt 
fuo  munere  iufte  vtatur  , argumento 
cap.  JLdminifratores,  2 3.quarflio.quinta 
quia  illa  eft  grauis  culpa,  St  clericis  in- 
iuriofa,  8c  ideoad  indicem  Ecclefiafticu 
pertinet  remedium  adhibere.  Vnde  fi 
iudex  laicus  contumax  fuerit,  merito 
poteft:  iudex  Ecclefiafticus  caufam  ad  (e 
aduocarc,  partim  in  poenam  indicis  ne- 
gligentis , & contumacis , partim  in  cle- 
rici defenhonem  . Et  ita  etiam  facile 
poliunt  intelligi  aliae  exceptiones  ,quas 
ponit  Gloffa  in  dido  capite  , Licet  ,d e 
quibus  ibi  etiam  expofitores  videri  pof- 
funt. 

Quaet  i autem  poteff,an  hgc  exceptio 


^ de  negligetia  iudicis  laici  fimiliter  habeat 

locum,  quando  iudex  Ecclefiaificus  eft  Ao  propter 
negliges  refpedu  adoris  laici  rem  fuam  - - 
a cErico  poftulantis.  Videtur  enim ellc  'l|‘u^c”Bc 
admittenda , quia  luftinianusin  Authc- 
trea  de  Sandifsimis  Epiicopis,  collatio.  cus  reus 
p. alias  nouel.  12 3. capit.  21.  §.Siquisau~ 
tem  pecuniaria , fiatuit , in  cafu  negligen-  CIU  tr'ni‘ 
tiae  iudicis  Ecdefiaftici  licitum  elle  ac- 
tori laico, coram  fecuiari  iudice  dericum 
vocare.  Et  in  nouell.  S3  .Teit  Audienti. 

Vt  clerici  apud  proprios  Lpijcopos,&  eat.  Ratio  dubi 
hocadalios  calus  extendit.  Et  refertur  la0& 
in  cap.  Siquis  cum  Clerico.  1 x.  qui  Itio.  1, 

> Et  fauet  cap.f  i/^x.KS.qu^ft.y.vbi  Glof- 
fa , verb.  Regis,  idem  fentit,  Veruinta- 
menin  hoc  nulla  ratio  habenda  eft  deci- 
fionum  Iuftiniani,qui  non  potuit  exe-» 
ptionem  clericorum  limitare  , quia  ma-  Infinita, 
teria  h$c  non  iuris  ciuilis  eft,fed  canoni- 
ci , vt  infra  generalius  dicam. 

Dicendum  ergo  eft , non  licere prop-  20. 
ter  negligentiam  iudicis  Ecdefiaftici  de  Refoluirur 
ricum  conuenire  coram  fecuiari.  Ita  fta- 
tuit  InnocentiusTertiusin  cap  .Qualiter,  im,'y 
quando,  deludicijs , Vbi  Praelatis pre 
cepit , vt  laicis  de  clericis  conquerenti- 
2 bus  plenam  faciant  iuftitiam  exhibere, 
ne  hac  occafione  clerici  a laicis  trahan- 
tur ad  iudicium  feculare  ,quod  (inquit) 
omnino  feri  prohibemus  . Quae  prohibi- 
tio ita  intelligcnda  eft  , vt  non  foliira 
vetet  fimpliciter.  Clericos  trahi  ad  fecu- 
laria  iudicia,  quod  iam  antea  prohibitu 
erat  3 fed  etiam  prohibeat , vt  propter  il- 
lam caufam  , vel  occalionem,  aut  fub  il- 
lo colore  non  fiat.  Et  ita  intellexerunt 
textym  illum  Gloffa  ibi  ,St  optime  Pa-  Gloffa. 
normitan. numero  feptimo , St  idem  te-  Panormil. 
net  GlolTa  in  capit.  Placuit. 1. 11.  quaeft.  Gloffa. 
prima  verbo.  Petierit , St  Archidiacon.  Urchii. 
in  dido  capite, Filijs . Ratio  autem  eft, 
quia  iudex  fecularis  nullam  liabetiurifi 
didionem  in  clericum  reum,  nec  Impe- 
rator illam  dare  poteft,autRex;nec pro- 
pter negligentiam  iudicis  Ecdefiaftici 
ipfo  fado  illam  acquirit  ex  vi  iuris  natu- 
ralis, diuini , aut  canonici  ■,  ergo  non  po- 
teft  fine  i r f.iidione  talem  caufam  fuf- 
cipere  . Deinde  iudex  laicus  eft  inferi- 
or Ecclefiaftico  ,i  nferior  autem  non  po 
teft  fuppleredefedum  fuperioris.Ergo. 

Et  hinc  facile  colligitur  diflferetia inter  tu 

iudices  fecularem, & Ecclefiafticu; nam 

fecu- 


Cur  ntgli- 

fcMia  «di- 
cis balaris 
pofsit  iup* 
jloi  ptr  ec 
defafecil) 

nos  vero  e 

COPOCrf*., 


Expooutur 
iur»  in  con- 
tnriuiiud- 
dacu. 


I. 

Wnii  afler 
lio, 


Cap.  1 3*  Qualis  Jit  exeptio  Qeric.  in  c au  jis  criminalibus,  4.3 1 


fecularis  eR  inferior,  & ideo  negligentia  A 
eiuspoteR  fuppleriper  EccleiiaRicum, 
vtique  in  virtute  iuris  canonici, quod e£t 
fupia  ciuiJe, «Scita  Ratuit  per  poteRatem, 
quam  Pontifex  habet  ad  corrigendos 
defettus  iudicum  fecuiarium.Iudex  au- 
tem EcclefiaRicus  eR  fuperior , <5c  ideo 
fecularis  non  poteR  per  fe,  & ( vt  ita  di- 
cam ) virtute  fua  eius  defectum  fupple- 
rejiieque  etiam  virtute  iuris  ciuilis,quod 
etiam  poteRatem  in  clericum  no  habet, 
nec  direcfam,nec  indirectam. Neque  ius 
canonicum  talem  poteRatem  ei  dare  vo- 
luit,neque  id  permittere  propter  decen-  g 
tiam  clericorum , & Praelatorum  Eccle- 
fi2e . In  illo  ergo  cafu  remedium  poRu- 
landum  eft  afuperiori  Praelato.  Quod 
autem  in  dido  cap.jFz/j)'r,dicitur;  fi  Prae- 
latus fit  negligens  implorari  pofie  Re- 
gem, vel  intelligitur  tantum  infpeciali 
cafu,  quando  bona  Ecclefiae  per  clericos 
dilapidantur,in  quo  loquitur  ille  textus: 
vel  intelligitur , adiri  polfe  Regem  non 
vtiudicem,fed  vt  Protedorem,&:  defen 
forem,  vtauthoritate  fua  moneat  Prada- 
tum,iSi  fua  potentia  res  Ecclefie  intenm 
tueatur, ac  defendat,  donec  Summus  Po 
tifex  confuli  pofsit.  Quomodo  intelli- 
genda,&cocilianda  fu nt  multa  iura,  qu$  ^ 
a Gratiano'referuntur.  i r . q.  i . cap.  Si 
quis  clericus,  cap  .Placuit,  cap.  Chrijlianis , 

& 23  .q. 3 . cap.  Ab  Imperatoribus , <3c  q. $. 
cap.  Regum , <Sc  cap.  AdmimHratores.  De 
quibus  infra  cap.vlt.  aliquid  addemus. 

C A P V T.  XV., 

Qualis  fit  exemptio  clericorum  in  caufts 
criminalibus, 

RE  G V L A generalis  eft , perfo- 

nas  EcclcfiaRicas  gaudere  immu-  ^ 
nitate,feu  priuilegio  fori  in  caufis  u 
criminalibus,  non  folum  in  criminibus  Ec - 
cleftajlicis  ,fed  etiam  in  ciuilibus , vt  verbis 
vtamur  Iuftiniani  ita  diftinguentis  loco 
ftatim  citando.  AlTertio  htec  certifsima 
eft,  & ab  omnibus  feriptoribus  Catholi- 
cis receptaj&  negari  non  poteft,  nifi  ne- 
gando aliquod  principiuni  fidei.  Tam 
euidenter  enim  traditur  in  iure  canoni- 
co, vt  nemo  , qui  magna  ignorantia  non 
laboret, negare  pofsit  atTertionem  , ni- 
fi qui  negauerit,  effe  in  Ecclefia  poteRa- 


tem  adhuiufmodi  exeptionem  vel  tue-  lura  canoni 
dam  , vel  concedendam  3 quod  repugna^  exej  ;10. 
principijs fidei,  vt  odendimus.  Decreta  mm. a fcr0 
autem  Canonica  de  hac  te  antiqua  habe-  Jolu^e 'Jon* 
tur.i  1 .q.a.  Ex  quibus  aliqua  indefinite  «demta. 
prohibent,ue  clerici  ad  iudicium  iecula-  Cap.  rla~ 
re  deterantur,  vt  cap.i  .cap). Placuit,  cum  aut. 
fimilibusjquae  vt  tupra  dixi,omnem  cau  Cap.  2. 
fam  tam  ciuilem,quam  criminalem  com  Cap.  Nui 
prehendunt;alia  prohibent  laicis  accnfa-  i usilericus 
re, diffringere,  comprehendere , vel  pu-  Ca.  Siquis 
nire  dericum,vtcap.2.  cap  .Nullus  cleri-  clericos. 
w.cap.  Si  quis  clericos  cum  alijs  . Illa  au-  Iurafpecia- 
tem  verba  propria  funt  criminalium  cau  Iicer  ei(™- 

farum.  Alia  loquuntur  expretfe,&in  Ptioncm  in 
r • J • • r f „ cnmiralib? 

Ipecie  de  criminali  cauta  cap.  A 'ullus E-  concederia. 

pijcopus,  cap  .Clericus  nullus , cap  .Placuit.  C.  Nullus 

2. ex  Concilio  Carthaginenfi  cap.  9.  & EpijcopuS. 

cap.  Clericum.  3.  ex  Concilio  Agathenfi  C.CleruuS 

cap-3*  * nullus 

In  quo  canone aduertendum  eft,  ali-  2.  * 
ter  legi  in  ipfo  Concilio,  quam  aGra-  Le&iones 
tiano  citetur,  G ratianus  enim  in  cafu  ac-  diuer fas-  ca. 
cufandi  ait , Clericum  nullus prx fumat  apud  Gw’c«.  3 . 
fecularem  iudicempulfare,&c.  In  Conci- 
lio vero  legitur  in  cafu  nominandi, cleri- 
cus non  prxfumat  apud,  fecularem  indicem 
quenquampulfare.  Et  eodem  modo  legi- 
tur fimile  decretum  in  epifh  a.  Marcel-  . Marcelli - 
lini  Papae,  vnde  videtur  Concilium  il-  nus  Papa. 
lud  fumpfifie.  Illi  autem  leftiones  fen- 
fus  multum  diuerfos  reddunt,  vt  coftat. 

Vnde  verifimile  eft, vel  Gratianos  codi- 
ces fuilte  corruptos, vel  ipfum  Gratianu 
vfum  fuilfc  aliquo  Concilio  maleconf- 
cripto,quia  necpr^fumi  poteft,  Gratia-  / 
num  exindultria  verba  Concilij  mutaf- 
fe,  neque  ita  probabile  eft  in  epiftola  Po 
tificis,&  in  Concilio  mendum  accidiffe. 

Sed  hoc  nihil  obRat , tum  quia  alia  de- 
creta fufficiunt  ad  confirmandam  veri- 
tatem,tum  etiam, quia  ibidem  adduntur 
alia  verba,quae  eandem  exemptione  fig- 
nificant.  Nam  Marcellinus  ,poRquam  JIem  Mat 
dixit,  clericus  nullum  pra fumat  ad  feculare 
iudicium  attrahere , addit, «ec  laico  quelibet 
clericum  liceat  accufare , quod  fi  abfolute, 
vt  fonat,intelligatur , maius  certe  priui- 
legium  clericorum  efi  : fi  vero  referatur 
ad  iudicium  feculare  tantum,  vteR  pro- 
babile mxta  verba  proxime  praeceden- 
tia, ibi  continetur  exemptio  clerici  in 
criminali  caufa  a iudicio  feculari.  Nam 
ideo  accufari  non  poteR,  quia  mdicari 
Pp  4 non 


3* 


* 


Fabianus 
Papa . 

Ca.  Siquis 
facerdotes. 
2.4.7. 
Conc.^iu- 
relian .3. 
4- 

C.  Clerici. 
Qa.Qualt- 
ter,&rqud- 
do}  de  ludi 
cijs. 

Cap.2.  & 
cap.  Si  dili 
genti, de  Fo 
ro  compet . 
lAlex.  3 . 
Frideric. 
Audient. 
Statuimus 
deEpifcop. 
& cler. 

5". 

Qui<l  de  cri 
minibu?  cie 
ricoru  Gra- 
nan.  {latue- 
rit. 


4J3 


Liber  4-.  Pe  Immunitate  EccUJiaftka. 


non  pote 0.  Quodfialaico  accufari  non  A 
.debet , multo  minus  a clerico , quod  ibi 
tanquam  notum  fupponitur. 

Cocilium  etiam  poftquam prohibuit 
clericum, ne  alium  pulfet, addit, Sed  fi 
puljatus  fuerit  (\  tiqj  clericus, de  illo  enim 
Termonem  profequitur  ) nonrefpondeat, 
nec  proponat , neque  audeat  criminale  nego- 
tium in  indicio  Jeculariprxponere , vel  po- 
tius proponere , vt  legit  Gratianus . lux  ta 
quem  fenfum  vtrunque  in  illo  canone 
continetur, fcilicet,vt  clericus  non  accu- 
fetlaicum  coram  indice  feculari  praefer- 
tim  criminaliter,inconfulto  fuo  Epifco-  g 
po,  «Sc  vt  accufatus,  feu  pulfatus  non  ref- 
pondeat.In  quo  priuilegium  fori  quoad 
criminalia  cotinetur ; ideo  enim  clericus 
refpondere  non  debet,  quia  non  in  fuo 
foro  pulfatur.Et  ita  quoad  fenfum  in  ide 
redit  Gratiani  leftio , ordine  commuta- 
to.Nam  priori  loco, cum  ait ,Clericu}&c. 
declarat  priuilegium  clerici;  in  fine  vero 
ciim  dicit : Nec  criminale  negotium  audeat 
in  feculari  indicio  proponere ; alteram  pro- 
hibitionem fa&am  clerico  accufandi  lai— 
cum  criminaliter  fine  licentia  Epifcopi 
infinuat.  Quam  prius  tradiderat  Fabia- 
nus Papa  epid.  z.  Sc  habetur  in  cap.  St  Q 
quis  Sacerdotes,  z.  q.  7.  Et  fimilis  canon 
habetur  in  Cocilio  Aurelianefi.3.  c.3  1. 

Decreta  etiam  pod criora  eandem  im 
munitatem  in  criminalibus  decernunt, 
cap  .Clerici,  Sc  cap. Qualiter, & quando,  de 
Iudicijs,«Sc  cap.2. «Sc  cap. Si  diligenti,  cum 
fimilibus  de  Foro  competenti.  Et  indi- 
ftocap.  Clerici,  dicit  Alexander.  III.  in 
hoc  ius  ciuile  cum  canonico  concordare, 
quia  leges  tradunt  generaliter,vt  de  om- 
ni crimine  clericus  debeat  coram  Eccle- 
fiaflico  iudice  conueniri . Quod  cfl  veru 
de  moderno  iure  ciuili ; nam  Fridericus 
in  fua  coilitutione  id  fpecialiter  expref-  D 
fit,  Sc  habetur  in  Authent.  Statuimus , de 
Epifcop.  «Sc  Cteric.  & Honorius  III.  il- 
lud acceptauit , «Sc  per  omnia  pofieriora 
iura  regnorum  catholicorum  confirma- 
tum e (E 

Iure  vero  antiquiori  ciuili  cotrarium 
(latuerat  IufHnianus  di«fta  nouell.  83  • 

Vbi  diftinguit  duplicia  crimina,  quarda 
Ecclefiaflica,  vt  error  in  fide,  facrilegiu, 
delicta  in adminiftratione  ordinum, aut 
beneficiorum  ; Sc  de  his  concedit, vt  cle- 
ricus adfolurn  Ecclefiafiicum  forum  de 
# 


feratur,quae  non  eft  cocefsio  (quidquid 
ipfe  exittimalle  videatur  ) fed  recogni- 
tio , «Scconrefsio  diuiui  iuris.  Alia  vocat 
delicta  ciuilia,  «Sc  de  his  voluit, iudiciura 
etiam  in  perfonis  clericorum  adfecula- 
res  iudices  pertinere.  Addit  vero  limita- 
tionem his  verbis : Illudpalam  efi,fi  reum 
ejfe  putauerit  eum,  qui  couenitur,prouinci<e 
Prcefes , & poena  iudicauerit  dignum , prius 
hunc  jpoltan  abEpifcopo  [acer dotali  digni- 
tate y&  ita  fub  legum  fieri  manu.  Quod  vi- 
detur intellexiife  quantum  ad  execu- 
tionem  poenae ; nam  ad  inchoandam , «Sc 
profequendam  caufam,«Scad  cognitio- 
nem illius  fumendam , nulla  requireba- 
tur facultas , vel  diligentia  Epifcopi . Et  r,  ,t 
ita  fentit  Glotla  ibi.  Gl*' 

Addit  tamen  eadem  Glofia,  ad  fente- 
tiam  condemnatoriam  ferendam, pro- 
mittendam fuifle  fpoliationem  illam, feu 
priuationem  facerdotij,  quanuis  fenten- 
tiam  abfolutoriam  polfet  iudex  fecula- 
ris  proferre  fine  cooperatione  Epifcopi* 

Sed  non  video,quomodo  pofsit  Epifco- 
pus  aliquem  degradare  (hoc  enim  elt, 
fpoliare  facerdotio)  ante  iatatn  fententia 
de  crimine , Sc  de  poena  propter  illud  in- 
ferenda . Vnde  verba  ipfa  hoc  indicant, 
ibi.  Si  reum  ejfe putauerit , & pcenaiudica- 
uerit  dignum . Oportebat  ergo  antecede- 
re hoc  iudicium , vtique  forenfe , Sc  au- 
thenticum, quod  per  fententiam  conde- 
natoriam  profertur.  Cum  ergo  fubiun? 
gitur , prius  hunc  jfioliari,  fubintelligendu 
elt,  prius  quam  poena  infligatur , non 
priusquam  fententia  feratur . Et  ita  de- 
claratur in  Authent. Clericus. C. de  Epif- 
cop.«Sc  cleri,  ibi.  Nec  tamen  puniatur  etiam 
fi  reus  fuerit  wuentus.  .Ac  praeterea  non 
videtur  id  poffe  inteliigi  generaliter  de 
omni  fententia  condemnatoria,nec  de 
omni  poena ; fed  de  poena  fanguinis,  vel 
corporali  adeo  graui , aut  contumeliofa, 
vt  priuationem  facerdotij  praerequirat; 
hanc  enim  non  omnis  poena  prxexigit, 
vt  patet  in  exilio , perpetuo  carcere,  pe- 
cuniaria , Sc  fimilibus.  Igitur  ex  vi  illius 
legis  omnino  priuabantur  clerici  prim- 
legio  fori  in  criminibus  non  canonicis 
quoad  totum  negotium, «Sc  caufam, prae- 
ter quam  in  exeeutionequarundampee 

narum,  quae  poftulant  degradationem 
per  Epifcopum  faciendam.  Poftea  vero  < 

idem  Iuftinianus  in  Authentico  de  San- 

ftifsi- 


Cap.  i j . Qualis  fit  exeptio  Qeric . in  c au  fis  criminalibus.  4-53 


7 • , 

PracJiS^le 

jp  luftwia 
jiouli^fue 

iOQti 

Gltftt. 


Cinjlantt- 

ms. 

Tfeeo  do/t9. 
Vilttm. 


CmJla- 

lifcrnn. 


ftifsirais  Epifcopis  ca.  2 1 . hoc  limitauit,  A 
fecitque  haec  crimina  clericorum  milii 
fori,  & quando  ad  feculare  prius  deferu- 
tur, alium  ordinem  conlituit,qui  ibi  vi- 
deri potel.  Et  ante  Iullinianum  prius 
hoc  fuerat  Ifatutum  a Valente , & focijs 
ini.  23.  de  Epilcop.  & Cleric. in  Codice 
Theodofiano. 

V eruntamen  hae  leges  non  folum  re- 
uocatae  funtper  conlitutionem  Fride- 
rici  ( vt  notauit  GlolTa  in  dicla  Authen- 
tica Statuimus ) fed  etiam  per  iura  cano- 
nica, imo  a principio  fuerunt  inualidae, 

& nullius  electus , quia  <Sc  erant  contra  g 
ius  diuinum , <Sc  contra  iura  canonica , & 
contra  priorum  Imperatorum  concef- 
liones,praefertim  Conftantim  I.7.  C.  de 
Epifcop. & cleric. quam  cum  alijs  fimili- 
bus  innouarunt  Theodofius , & Valen- 
tinianus in  I.45.  1&47.  eiufdem  tituli. 

Vbi  prius  generaliter  omnia  priuilegia 
apijs  Imperatoribus  antea  clericis  con- 
celfa  innouantur;  polea  vero  additur. 
Clericos  etiam,  quos  indiferetim  ad  feculares 
indices  debere  deduci  infauftus  prcefumptor 
(vtique  Iulianus apo lata) edixerat, Epif- 
copali  audientice  referuamus.  Fas  enim  non 
ei?,  vt  diuini  muneris  minijln  temporalium 
poteflatum fubdantur  arbitrio.  q 

Solum  vnus  fuperel  fcrupulusiniu- 
re  canonico  ex  Concilio  Matifconenfi. 
i.cap.7.  vbi  prius  regula  generalis  his 
verbis  traditur. Nullus  clericus  de  qualibet 
caufa  extra  difcufsionem  Epifcopi fui  a fecu- 
lari  iudice  iniuriam  patiatur, aut  cujlodia  de 
putetur. P odea  veroadditur  exceptio,in 
qua  el  difficultas : J Qr^od  fi  quicunefiudex 
cuiufcunque  clericum  abfque  caufa  criminali 
id  ejl, homicidio,  furto , aut  maleficio  hoc  fa- 
cere fortaffe  prcefumpferit,quandiu  Epifcopo 
loci  illius  vifum  fuerit , ab  Ecclefue  limini- 
bus arceatur.  Vbi  dicens,  abfque  caufa  cri-  D 
minali,  videtur  exceptionem  conlitue- 
re  regulae  a nobis  politae  cotrariam . V n- 
de  videtur  illud  Concilium,  quod  paulo 
poltempora  Iuliniani  celebratum  el, 
iusciuile  illius  temporis  fuiiTe  imitatu, 
vel  fortalTe  in  Gallia  fuiiTe  tunc  illam  co 
fuetudinem.  Aduerto  tamen  ibi  non  ex- 
cipere Concilium  omne  iudicium  crimi 
nale , alias  elet  exceptio  regulae  contra- 
ria j fed  excipere  quaedam  peccata , quae 
per  antonomafiam  crimina  vocat,  qualia 
funt,quae  ibi  numerat. Et  hoc  modo  po- 


tuit ele  exceptio  tolerabilis  eo  tempo- 
re,<Sc  folum  pro  illaprouincia,  in  qua  for 
te  tuncEpifcopi  poterant fimilem  facul- 
tatem laicis  dare,vt  infra  videbimus. 

Nunc  autem  neque  Epifcopis  hoc  licet, 
vt  infra  etiam  olendam , nec  fimilis  ex- 
ceptio admittenda  e!,vt  mox  dicam. 

Dubitari  ergo  potel,  an  regula  poli-  ■9* 
ta  aliquam  admittat  exceptionem.  Quae 
interrogatio , vt  capite  procedenti  dixi,  psior.cm 
intelligi  potel,  vel  ex  parte  perfonarii,  tiacur. 
vel  ex  parte  materio,  feu  criminum.  De 
perfonis  dicam  infra,  nunc  autem  fup-  Conclulio. 
pono, nullas  perfonas  excipi , nili  quo 
vel  per  legem  canonicam, vel  per  iulam 
fententiam  Ecclefialicam,vel  per  Pon- 
tificis delegationem  iudici  laico  laftam, 
hoc  priuilegio  priuantur.De  criminibus 
autem  dico , nullum  omnino  3 praedi&a 
regula  excipi  ex  vi  iuris  comunis.  Pro- 
batur, quia  ita  el  iniure  exprelTum  in 
cap.  Cum  non  abhomme,  de  Iudicijs , ibi : Cap  .Cum 
Sine  in  furto, fine  in  homicidio, fue  mperiu-  non  ab  ho - 
no,fiue  tn  alio  crimine, &c.  Et  in  cap.  At  fi  mine, de  Iu 
clerici,  eodem  tit.  prius  abfolute  dicitur,  dic. 
clericos  non  folum  non  pole  pro  crimi-  Cap  ..At  fi 
ne  a iudice  feculari  condemnari , verum  clerici,  eo - 
etiam  ala  coram  tali  iudice  , etiam  fi  in  dem  tit. 
eis  clericus  conuictus  fit , vel  confelus, 
nihil  ei  nocere  . Et  ex  illo  textu  cum  §. 
fequenti  conlat,tam  maiora,  quam  mi- 
nora crimina  clericorum  ad  Ecclefiali- 
cum  iudicem  pertinere.  Et  in  cap.Cleri-  ^ 
ci  dicitur, facros  canones  imitari  leges  ge  ' 
neraliterllatuentes,  vt  de  omni  crimine  ‘ * 
clericus  debeat  coram  Ecclelialico  iu- 
dice conueniri.  Denique  in  comuni  iure 
nulla  talis  exceptio  inuenitur , neq;  etia 
confuetudine  introduci  potel , qua;  le- 
<fis  vim  habeat,  vt  exprele  dicitur  in  di- 
fto  cap  .Clerici-,  ergo  non  potel  talis  ex- 
ceptio cum  fundamento  affirmari. 

Addi  etiam  potel  ratio  fatis  congrua,  T G< 
quia  fi  exceptio  admittenda  ellet ; vel  id  Rac  ione  co 
foret  propter  grauitatem  criminis, vel  firmatur  af- 
propter  leuitatem;  hoc  polerius  nullus 
dicet, quia  leuiora peccata  facilius pof- 
funt  per  proprium  Ecclefialicum  iudi- 
cem cognofci,  & puniri.  Crimina  vero 
grauiora  clericorum  magis  necelarium 
el , non  tractari  a laicisjimo  neque  cog- 
nofci,aut  fciri,  fi  fieri  polet:  & praeterea 
per  Ecclefialicum  iudicem  polunt  fuf- 
ficienter  vel  curari,  vel  vindicari.  Quod 

fi  ad 


^ Lib-4-.  De  Immunitate  Ecclefiaflica. 


fi  ad  hoc  fuerit  necefifaria  potentia  fecu- 
laris,  non  propterea  debmt  iudicium  ta- 
lium criminum  lecularibus  committi ; 
multo  enim  conuenicntius  eft,vtiplino 
fe  intromittant,  donec  vocentur,  &vt 
requiliti ab  Ecclefiaftico  iudice , auxiliii 
1'uum  impendere  teneantur , iuxta  cap. 
Cap.  tfa  p/-t  jc  $ e ntent.  excommunicatio. 

mxAe  Set.  p)jxj  nihilominus,  hoc  intelligendu  elfe 
excow.  mt  commU)ii  ■ nam  ex  priuilegio  folet 

Ex  pnuile-  • aiiqUjhus  regnis  excipi  aliqua  crimi- 

gio  Pootifi  , a.  o r i 

cis  pro  ali-  na  clericorum, de  quibusMagittratus  ci- 

quibtis  cn-  uiles  cognofcerc  polTunt,vt  crimen  laefg 
rnmibus  pri  maicftatis,  fabricationis  falfe  monet£,<Sc 
uilegio  po(.  cxt. oportet  tamen,  vtpriuilegium  illud 

iuoc  priuan  E-  - r • ,.r  n b m ■ 

clerici.  Fontinciu  ut, quia  nullus  Kex,vel  Prin- 

ceps fccularis  poteft  hoc  priuilegium  da- 
rent infra  dicetur. 

t i.  Secundo  quaeri  poteft,  an  regula  haec 

An  regula  aliquam  ampliatione  admittat.  Ad  quod 
pofaa  am-  hreuiter  refpodeo  cx  parte  materis,  feu 
criminum  non  polle  ampliari , quia  ex- 
tenditur ad  omnia  crimina , quibus  nul- 
lum addi  poteft.  Ex  parte  vero  iudici;, 
feu  iudicis  notari  poteft  duplex  amplia- 
tio. V na  eft,vt  neque  diredte, neque  per 
modum  reconucntionis  pofsit  laicus iu- 
dex  de  crimine  clerici  cognofcerc,vt  no 
tauit  Ioannes  Lup.  traft.  de  Libert.Ec- 
clef.p.z.q.i.n.z.ex  cap  .Qualiter  }&qna~ 
do  de  Iudicijs , in  quo  expendo  particu- 
lam illam  omninoprohibemus,  nam  perin- 
de fuit  dicere  omnino , quod  quocunque 
modo.  Item  ampliatur  ab  eodem  autho- 
re,vt  etiam  incafu  negligentiae  iudicis 
Ecclefiaftici  non  pofsit  fecularis  de  quo 
cunque  crimine  clerici  cognofcere , hoc 
enim  a fortiori  probant  fupradifta  in 
fine  capitis  praecedentis.  Quid  vero  pof- 
fit  interdum  agere  fecularis  poteftas  cir- 
ca clericum  malefa&orem  per  modum 
j 2,  defenfionis,  vel  auxilij  infra  videbimus. 

Refpenfio.  Tertio  qu^ri  poteft, an  in  materia  cri- 
vidduliu  minali  locum  habeat  declaratio  de  a<fto- 
Clar.paiag.  rc } & reo  capjt;c  praecedenti  data  in  ma- 

«sTsrephan!  tcr’a  * Refpondeo , fine  dubio  c(Te 
Aufrcri  in  eandem , vel  maiorem  rationem  de  cri- 
Clementin.  millibus, quam  de  caufis  ciuilibus.Ita  do 
Offi^ord]2  CCnt  aut'lores  allegati  preccdcnti  capite. 
n*r  limita»!  e^^em  iuribus  probari  poteft , nam 
, praeter  ea,  quae  generaliter  loquuntur, 
C.  Siquif-  in  cap.5i  quifquam.i  i .q.i . dicitur,cano- 
quam.  ii.  nes  imitari  leges  in  difta  regula,  quod 
q.i . aftor  fequi  debet  forum  rei , harc  autem 


A regula  exprefte  traditur  pro  caufis  eri-  EciS  incri- 
nnnalibus  in  1 .In  criminali.  C.de  Iurifdi-  naiuahbu» 
etion.  omni. iudic. in  1.  vlt.  C. vbiitmm  .actjr.lUxt 
4(ffio.Rationes  etiam  fuprafaftae  non  mi  °ruin 
nus  de  criminalibus  caufis  procedunt,  L.  lucti- 
quam  de  ciuilibus . Imo  maior  quaedam  mituli.  C. 
ratio  in  rebus  criminalibus  intercedit;  delmlli, 
quiaminus  decet,  magisq;  periculofum  omniJud. 
eft,  clericum  contra  laicumaftionemcri  Lex  viti, 
minalem  intentare,  quam  ciuilcm,quia  C.  Vbi  m 
in  criminali  intercedit  qu^damvindidta,  remAlht>. 
8c  periculum  odij , & ita  poteft  facilius 
fcandalum  generare.  Quod  adeo  verum 
g eft , vt  ob  hanc  caulam  antiqui  canones 
prohibuerintjdericum,  inconfulto  Epif 
copo,laicum  accufare. 

Nihilominus  tamc  in  hac  materiaad- 


ditur  quaedam  exceptio  in  cap.  Cum  fit  - ly 


generale,  de  Foro  compet.  his  verbis , In  /;  ; ‘ m 
fauorem  Ecclefuc  ejl  introductum , vt  male-  ^ 
fattores fuos.qui  facnlegifunt  cen[endi,ve-  ’ 1 

ncrabilium  locorum  r effores  pof sint  fubqun  ” 

maluerint  indice  conuenire , vbi  foliim  ad- 
uerto , non  excipere  omnes  malefafto- 
res  clericorum, alias  exceptio  dcftrtieret 
regulam;  excipit  ergo  malefa&ores  Ec- 
clefiarum,  quales  funt  raptores , & fimi-  Malefio. 
les,vt  ibi  GloiTa  notat.  V erum  efl  tame,  r«  EcclcC» 


C etiam  percuftores  clericorum  polTe  ad 

, r , ....  i r ricoru  per. 


Ecclefiafticum  iudicium  deferri, non ra-  jXrcfm 
tionc  perfonae  accufantis , fi  fit  clericus,  judicio  Ec. 
quali  ipfa  trahat  reum  ad  fuum  forum,  defiiftic# 
fed  ratione  facrilegij , quod  eft  Ecclefia- 
ftici,vel  faltem  mifti  fori.  Reliqua  de  hac  ‘ 
declaratione  videri  polfiintin  Glolfa,  & 
Docforibus  ibi . Et  qus  de  alia  modera- 
tione fundata  in  negligentia  iudicis laici 
fupra  diximus , hic  applicanda  funt , vt 
conftat. 

. Tandem  inquiri  hic  poteft, anhoc  pri  ( 

uilegium  ,feu  exemptio  extendatur  ad  ~ rfofi  J(I , 
_ praetcrita,id  eft,  ad  crimina  ante  cleiica-  crimina  ja- 

^ tumcommilFa,  feu  eo  tempore,  quo  ali- te  iiiuJ  co- 
quis non  gaudebat  priuilegio  fori  qua-  | 

cunque  ex  caufa  , etiamfi  alias  clericus 


effet.  Ratio  dubitandi  eft , quiaquideli- 


quit  in  ftatu  clericali , licet  poftea  rclin-  a pro  pir 
quat  ftatum  clericalem  (vt  contingere  tenegauuar 
poteft  in  clericis  non  ordinatis  in  facris, 

& in  religio  (is  non  profefsis.velprofef- 
fis,qui  per  difpenfationem  (latum mu- 
tarunt) ille(inquam)  femper  gaudet  pri- 
uilegio quoad  illud  ddiftum , durante 
ftatu,  conimiftum,  vt  docent  Couarr.m  • [ 

Praa.  c 


Cap.  i j*  Qualis  Jit  exeptiofileric . in  caufis  criminalibus. 


praft.cap. 31.11.8.  Tuli.  Clar.  §.final.  q. 
M-Cl‘r'  36.n.ii.Barbofainl.Tifi<».ft.folut.  ma- 
trim.  qui  alios  referunt.  Et  fundamentu 
effiquiaad  gaudendum  priuilegio atten- 
ditur fbtus  temporis,  m quo  delictum 
fr  committitur, iuxta  1. 1 . ff.dc  Poenis.  Ite 
j quia  quando  commiflum  elt  delictum; 
* ' fuit  immune  a iurifdidione  feculari;  er- 

go etiam  li  relinquatur  ilatus  , non  fub- 
ijdtur  illi. Quia  nullum  elt  iuscanonicu, 
quod  talem  poenam  imponat , vel  quod 
declaret  auulsioneni  priuilegij  per  di- 
mifsionerri  ltatus  retro  trahi  ad  tempus 
praeteritum  , in  quo  durabat  ilatus,  feil 
ad  delictum  tunc  commi lTum  ; non  elt 
autem  uneiure,vel  euidenti  latione  li- 
mitandum priuilegium , neque  atferen- 
dum  aliquid,  quod  poenale  elt , & odio- 
fum.  Ergo  tundi  modo  qui  in  flatu  laici 
deliquit,  & poilea  accipit  ordinem  , vel 
flatum  Eccleliafticum,non  gaudebit  pri 
uilegio  pro  his  delictis , quae  autea  com- 
mifit,  cum  eiTetin  flatu  laici.  Probatur 
confequentia,tum  quia  fequitur  ex  eo- 
dem principio, quod  ad  gaudendum  pri- 
uilegio attenditur  tempus  delidi;  ergo 
qui  non  erat  clericus , vel  li  erat  non  vi- 
uebatin  llatu  clericali,  & tunc  commifit 
delictum  , licet  poftea  ordinetur,  vel  ac- 
cipiat infignia  clericalia  , erit  fubiedus 
feculari  iudicio  quoad  illud  delictum  . 
Tum  etiam  quiaillud  delictum  a princi- 
pio pertinuit  ad  forum  feculare , & nul- 
lueltius,  quod  extrahat  illud,  vel  quod 
retro  trahat  priuilegium  ad  illum  effe- 
Ctumjergo.  Et  ita  videntur  fentireCo- 
uarru.  & Barbota  in  focis  allegatis. 

In  contrariu  vero  facere  videtur  pri- 
J U*  mo,quia  priuilegia  amplianda  funt,qua- 
bio  pro  tum  proprietas  verborum  patitur  , ma- 
pntnr.  ximein fauorem  religionis;  fediuraco- 
cedentia  hoc  priuilegiu,  (impliciter  exi- 
muntperfonas  ipfas infignitas characte- 
re; vel  dicatas  Deo  tali  modo , &:  non  li- 
mitant ad  delicta  commiffapoft  clerica- 
tum,vel  ante,  ergo  non  ei!  limitandum, 
fed extendendum  priuilegium.  Secun- 
do,quia  etiamfi  delictum  prarce(ferit,no 
poted  non  cedere  in  ignominiam  cleri- 
catus,quod  ille,  qui  iam  eft  clericus,  pu- 
niatur a laico,vel  iudicetur;ergo  cum  pri 
uilegium  magis  refpiciat  decentiam  cle- 
ricatus,quam  commodum  perfonar , ha- 
bere debet  locum  etiam  quoad  delictum 


A precedens. Sicut  is,qui  antea  erat  feruus, 
li  ordinetur,  per  ius  eximitur  a feruitute 
propter  honorem  clericatus,  licet  non 
femper  eodem  modo,  vt  ex  materia  de 
Irregularitate  conflat. Ergo  etia  in  prae- 
fenti  licet  quis  ratione  delicti  fit  obno- 
xius foro  feculari , per  ordinationem  li- 
berabitur,faJtem  a foro;  licet  non  a debi- 
to alienis  poena?.  Tertio  qui  pofldelidu 
confugit  ad  Ecclefiam  materialem, gau- 
det immuni  tate, quid  ergo  mirum, quod 
illa  gaudeat,  qui  conlugit  ad  lpiritualem 
gradum  Ecclefiaflicum  i 

g DehocpundodifputatPanormitan.  ^ 
late  in  cap.vnic.  de  Obligatis  ad  ratioci-  panorm{f 
nia,  &:  plurcs  alij  ibi,  & in  locis,  quos  re- 
fert  copiose  Felin. in  cap.vlt.  de  Confti- 
tut. n. 14. circa  finem,  &ex  moderniori- 
bus Auendan.in  tract.  de  Mandat.  Reg.  ^Auendan. 
exequend.  cap.  22.  & Couarr.  in  Pract. 
cap.3  2.n.  4.  Qui  varias  referunt  fenten- 
tias,&  multis  diflindtionibuj  vtuntur, 
quas  hic  referre , 6cdifcutere  prolixum 
etfet,&  alienum  a nofiro  inflituto.  Ma- 
xime quia  non  afferunt  iura  canonica, 
quae  in  hoc  aliquid  clare  difponant.  Quo 
circa  loquendo  in  generali , & coniectu-  yeM  ref0^ 

C ra  vtendo , mihi  placet  fententia  dicens,  iuci0. 
ordinem  fubfequutu  poftdelidum  exi- 
mere perfonam  clerici  a iurifdictione  fe- 
culari, etia  pro  illo  delicto.  Primo  prop- 
ter rationes  factas.  Deindea  fimili,  vel  a 
fortiori  ex  1 .Hos  accufare.  lf.de  Accufat. 
quatenus  ait,  legatum  prouinciae  accu- 
fandum  non  elle  de  illo  crimine,  quod  clfire  p 
ante  legationem  commifit.Ergo  eadem,  ^ ^iccuf, 
vel  maiori  ratione  clericus , qui  in  flatu 
laici  deliquit , non  eft  de  illo  crimine  in 
iudicio  feculari  accufandus. 

Solent  autem  luridae  adhibere  limi-  17. 
tationem , nifi  maltfide  ajfumpferit  cleri-  Qjioruoda 

D catum, ptx  malam  autem  fidem  intelli-  !imitari°re 
gunt , aflumere  clericatum  adfugiendu.  1JCKUr’ 
feculare  forum , vnde  ipfi  clerico  impo- 
nut  onus  probandi,  non  habuiffe  malam 
fidem  . Sed  certe  non  videtur  pertinere 
ad  dolum  , vel  malam  fidem  , quod  quis 
ex  intentione  fe  eximendi  abillo  foro, 

& cuftodiendi  fuam  perfonam, illum  fla 
tum  alTumatjficut  non  efl  mala  fides  co- 
fugere  ad  Ecclefiam  poft  delictum , ad  fe 
tuendum:  illa  enim  intentio  non  efl:  ma- 
la, vnde  fi  in  caeteris  bona  fides  feruetur, 
non  videtur  obftare.  Malam  ergo  fidem 

ego 


Likj-SDe  Immunitate  EcclefiaBica. 


ego  intelligerem , fi  quis  fi  cie,  vel  fimu-  A 
late,  6c  ad  tempus  affumpfiffet  illum  fta- 
/Ha  limita.  tum  a<^  euitandum  forum  . Quapropter 
do  aftigaa-  quoad  hoc  cenfco , aliter  elle  iudicandu, 
sur.  fi  quis  ordinatur  in  facris , vel  tantum  in 

minoribus.  Naru  ille  prior  afluunt  flatu 
perpetuum, & immutabilem,  6c  ideo  no 
poteft  de  illo pr^fumi  fi<ftio,nifi  euiden- 
tcr  appareat:  ideoq;  ccnfeo  illum  mane- 
re immanem, etiam  fi  conftet,  occafione 
delnfti , & ad  mutandum  forum  id  fecif- 
fe , quia  id  nec  eft  malum , nec  graue  in- 
commodum reipublicae  affert, 
j 8.  At  ille  , qui  tantum  minores  ordines  g 

affumit, poteft  facile  mala  fide  id  facere, 
id  eft , non  quia  velit , fe  vere  cultui  Dei 
dicare , fcd  folum  ad  tempus , vt  facilius 
liberetur, Scpoftea  mutet  flatum,  &tuc 
ccnfeo  procedere  priorem  limitatione. 
JVlultoq;  magis  in  clerico  iam  ordinato 
in  minoribus , qui  tempore  deliffi  habi- 
tum,& tonfuram  non  geftabat,&poftca 
affiirait,&  vult  gaudere  priuilegio.  Me- 
rito enim  timeri  poteft.dolose  incedere, 
tunc  ergo  non  gaudebit  priuilegio , nifi 
contrarium  animum  probet,  quod  diffi- 
cillimum eft.  Addunt  vero  ijdemDo- 
flores  aliam  limitationem , nimiru,  poff ? 
clericumbonafide  ordinatum  gaudere  prini - q 
legio, fi  caufa  ejfet  integra:  nam  fi  effet  iam 
inchoata  coram  iudice  feculari , alia  effet 
ratio, iuxtacap.Pro|>oj«zj?i,deForocom- 
pet.  Item  addunt,  in  illis  cafibus,  in  qui- 
bus hic  clericus  iudicatur  a feculari  iudi- 
ce de  priori  crimine , non  poffe  ab  illo 
corporaliter  puniri , fcd  alijs  modis . De 
quibus,  &alijs  punctis  fimilibusad prae- 
diatos authoresleftorem  remittimus. 

C A P V T XVI. 

An  priuilegium  fori  exemptionem  d legibus  D 
citulibns  includat  qualis  illa  fit, 

'j . O Vpponimus,Ecclefiafticam  immu- 
Laici  fuis  le  /N  nitatem  includere  exemptione  ab 
gibus  nulla  obligatione  , & vinculo  ciuiliurn  le- 

J5"“*^cc*e  gum  quatenus  a poteftate,&iu  rifdiftio- 
loauligiti*  nc  humana  vim  aliquam  habent.  Hoc 
certifsimum  eft  iniure  canonico , licet 
fortaffe  inciuili  expreffe  & in  particu- 
lari non  iuueniatur  . Quod  nihil  obftat, 
quia  ius  canonicum  fufficit , vt  fupra  di- 
xi. Hoc  autem  canonicum  ius  habetur 


Capffrf/t 


in  cap.  Ecclefia  Sanfhe  Marite, de  Confli. 
tut.6cdift.jpd. per  multa  capita,in  quibus 
locis  etiam  dicitur, laicos  nullam  habere 
poteftatem,feu  iurifdichonem in  Ecde-  ^ 
fias , vel  Ecclefiafticas  perfonas.  Quod  Wj'V" 
etiam  multa  Concilia  teflantur,vt  in  fu- 
perioribus  probatum  eft.  Coftat  autem 
neminem  poffe  fua  lege  obligare  eum, in 
quem  iurifdictionem  non  habet  3 ergo 
neque  legiilatores  laici  poffunt  fuis  legi- 
bus clencos  ligare, quia  vtdidum  cll, 
nullam  iurifdictionem  in  eos  habent;  iu- 
rifdiCtio  autem  legiftatiua  magna  eft,  cu 
ergo  Concilia  nullam  dicant , etiam  hanc 
negant.  Iuuatque  Authent.Cajja,  C.  de 
Epifcop.  <5c  cleric.  vbi  calla , 6t  irrita  di-  Authent. 
cuntur  effe  omnia  flatuta  laicorutnEc-  CafiME 
clefiafticae  libertati  contraria,  nam  eo  ip-  pijiop.  & 
fo , quod  leges  ciuiles  fiant  ad  ligandos  flent  • 
clericos , libertati  Ecclefiafticae  repug- 
nant. Hoc  igitur  in  genere  certum  eft, 
quomodo  autem  fit  intelligendum , atu- 
pliandunijvel  limitandum, explicandum 
fupereft. 

Prius  autem  aduerto  aliquos  dubita- 
rc.anficut  immunitas Ecclehaftica, ita  An. f'™'4* 
etiam  priuilegium  rori  clericorum  hanc  „cufu:n{K 
exemptionem  a vinculo  ciuiliurn  legu  einpnouca 
includat.  Dico  tamen, quxftionem  hanc  a Ugttwid 
efle  dc  folo  nomine.  Nam  fi  nomen  fori 
ftriffe  fumatur  folum  comprehendere 
videbitur  exemptionem  a iudicijs  fori 
fecularis  tam  in  caufis  ciuilibus,  quam 
criminalibus,  quia  forum  proprie  hgni- 
ficat  locum  , vbi  indicia  exercentur  , & 
confequenter  etiam  ipfum  iudicium.vei 
iurifdiclione,  per  quam  exercetur.  V ri- 
de fi  priuilegium  fori  ita  ftriffe  fumatur 
non  comprehendet  totam  clericorum li 
bertatem.  Nam  immunitas, feu  exemp- 
tio clericorum  , de  qua  tradamus,  plura 
comprehendit , vt  in  principio  huius  li- 
bri dixi, fcilicet, immunitatem  ab  aliqui- 
bus oneribus,  muneribus,  tributis, & le- 
gibus fecularibus,  quae  omnia  libertas 
Ecclefiaftica  comprehendit. Poteft  tame 
priuilegium  fori  in  tota  hac  amplitudine 
accipi. Sic  enim  duo  folentdiftinguipri- 
uilegia  clericorum,  fcilicct , canonis , & 
fori  , ex  quibus  prius  folum  fignificat 
fpecialcm  immunitatem  a violenta  ma- 
nus impofitione , & ideo  fub  priuilegio 
fori , vt  adaequata  fit  numeratio  , reliqua 
libertas  tota  perfonarum  Ecdefiafticaru 

compre- 


Caf.  1 6 .sAnpriuil.fori  exe^t. a legibus  cmiltbus  includat.  4 j? 


)•  . 
Visleguci 
nilis  Joplw 
fcftuU)& 

coattiua,  & 

nrx^uid* 


4* 

Mores  alij 
tJiSas  le- 
craili- 
saiipri- 
ittwi  vim 
inSiuam, 
ttoaftiuj 
itiocuEar. 


comprehendeda  efl.  Et  ita  loquitur  ex-  A 
preile  Syhiefl.vcrb.£cc7e/hj.  r .q.  j .verf. 
Prn£«/».Nec  fine  fundamento,nam  pri- 
uilegium  fori,vt  diximus, non  folum 
eximit  clericum  a iurifdiftione  tempo- 
rali inferiorum  Magiftratuum  , feci  etia 
afuprema  Regum,  cx  Imperatorum  iu- 
rifdiftione,quia  ergo  ab  illa  eadem  iurif- 
diftione  manant  omnes  leges  ciuilcs , 8c 
omnia  onera , qua:  per  huiufmodi  leges 
poliunt  imponi, ideo  priuilegiu  fori  cx- 
tenfum  ell ad  exemptione  abhisomni- 
busfignificanda.  Quapropter  explicata 
exemptione  a iudicijs,  vt  hoc  priuile-  B 
gium  integre  declaremus  ,fupereft,vt 
exeptione  a legibus  exponamus:  na  fub 
hac  omnes  alie  immunitates  includutur. 

Ad  hocautem  explicandum,  oportet 
fupponcre,  multiplice  effe  vim  legis  hu- 
mansejid  eft,ciuilis,de  qua  fpecialiter  lo- 
quimur.Duo  tame  funt  precipua  capita, 
ad  quae  alia  reduci  polfunt,fcilicet,vis  di 
recfiua,&  coattiua. Et  ne  fit  in  verbis  ae- 
quiuocatio(vt  elfe  folet)per  vim  direfti- 
uaintelligimus  potellatcpaecipiedi  fub 
obligatione  no  folius  poeni,  fed  etia  co- 
fcictiae.  Vis  aute  coattiua  efl  vis  cogendi 
per  poena,  nam  licet  hxc  coattio  ordina-  q 
rie  fiat  in  exeeutione  per  homines,  fcili- 
cet  per  iudicem,&  miniflros  eius,tamen 
etia  fit  fuo  modo  per  leg5,idqj  dupliciter, 
fcilicet, vel  imponendo  tantu  debitu,feu 
reatu  certae  poenae  trafgrelToribus  legis, 
vel  infligendo  etiam  ipfam  poenam,qua- 
do  taiis  efl , vt  exeeutione  hominis  non 
indigeat , fed  per  legem  ipfam  fieri  pof- 
fit,  fi  fufficienterin  ea  exprimatur. 

Praeter  hasdius  poteflates  legis  nu- 
merari poffunt  aliae,  vt  taxtare  pretia  re- 
rii,  quod  optime  potefl  ad  vim  direttiua 
reduci , quia  ratio  militiae  obligas  in  co- 
fcietia  inde  refultat.Ite  irritare  cotrattus 
vel  illos  cu  eo  rigore  prohibcdo,vel  infli 
tuendo  formam, fine  qua  validi  non  fint, 
quod  aliquibus  vifum  efl  poenale, <Scidco 
ex  virtute  coattiua  proficifei . Sed  hoc 
no  femper  ita  efl , na  interdu  fit  propter 
foladirettione  moru , & bonu  regimen 
reipublicae ; & tu  magis  pertinet  ad  vim 
direttiua.  Ite  habet  lex  vim  imponendi 
tributu  reale,velperfonale,  & huc  etiam 
fpettathnpofitio  cuiufcuq;  oneris, vel  fe 
cularis  muneris praefertim  fordidi,& vi- 
lis , feu  onerofi  magis , quam  honorifici. 


Et  ex  hac  parte  reputatur  fiaec  virtus  le- 
gis quafi  coattiua, quauis  revera  proprie 
talis  no  fit, quia  per  fe  h^c  no  imponutwr 
per  modu  poenz  propter  culpa,  vel  legis 
tranfgrefsione,fed  dirette,&per  fe,  quia 
in  humana  repubhea  necelfaria  sut.De- 
clarandii  efl  ergo, quomodo  per  priuile- 
gium  fori  clerici  ab  his  omnibus  exima- 
tur,in  hoc  vero  capite  folum  dicemus  de 
legibus  vt  praecipientibus,vel  prohiben- 
tibuSjfiue  pure,  fiue  adietta  poena,  in  ca- 
pitibus vero  fequentibus  de  alijs  legibus 
praefertim  onerolis  dicemus. 

Prius  vero  iteru  diflinguerrds  funtle- 
ges  ciuiles  ex  parte  perfonaru,&ex  par- 
te  materiae.  Nam  comuniter  hae  leges  ge 
neraliter  ferutur  pro  omnibus  ciuibus,  te  per/ona- 
abflrahendo  alaicis , & clericis 3 vtrique  rum  > & ex 
enim  ciues  funt,  & duitatem  coponunt.  p-arte  nme* 
Aliquando  vero  ferutur  pro  folis  laicis,  J 
pollent  etia  aliquado  ferri  pro  folis  cleri 
cis,pofsct(inqua)fatto,quidverb  deiurc 
dicendu  fit,  videbimus . Deinde  materia 
legis  aliquado  elfe  potefl  propria  deri- 
coru,quae  potius  eritEcclefiaftica,quam 
ciuilisjaiiquando  efl  propria  laicoru:  fe~ 
pius  vero  efl  comunisvtrifq,.  Ite  aliqua- 
do materia,vel  difpofitio  legis, fiue  in  fpc 
cie,fiue  generatim  fatte,eft  onerofacle- 
ricis,vel eoru  flatui  minus  deces,aliqua- 
do  vero  efl  fauorabilis:  interdu  vero  efl 
indifferes.  Quia  licet  refpettu  comunita 
tis  vtilis  fit,  nihilominus  refpettu  fingu- 
laru  perfonarum  interdu  affert  incommo- 
dum, licet  frequentius  omniu  comodis 
profpiciat  iuxta  hac  ergo  legu  varietate, 
varie  etia  de  h.2C  exeptione  iudicadu  efl. 

Nonulla  vero  ex  dittis  colligere  poflu  ^ 

mus, quae  clara,& extra  cotrouerfiasut.  Leges  ciuf- 

Primu  efl, leges  ciuiles  latas  pro  folis  lai-  pt®  fohs 

cis, clericos  no  oblieare.  Hoc  enim  veru  ls,Icls  lstsr, 
’ r . D • • r j clericos  do 

eft,non  folum  ratione  exemptionis,  ied  ob{jgacl.# 

etia  propter  forma  talis  legis,  nulla  enim 
lex  obligat,nifi  perfonas,  ad  quas  loqui- 
tur,feu  dirigitur.  Secundu  efl,  leges  etia 
ciuiles,qu2  difponut  in  materia  mere  lai 
ca,&  feculari, licet  cum  laicis  perfonisin 
particulari  no  loquaturffed  indefinite  fe 
ratur,  clericos  no  obligare,  vt  leges  ciui- 
les ordinates  iudicia  fecularia,no  obligat 
inforoEcclefiaflico,&fic  deaiijs.  Ratio 
efl  clara,  tu  propter  exeptione,  tu  etiam 
quia  materia  legis  reflringit  eius  obli- 
gationem ad  eas  perfonas  quarum  pro- 
Qq  pria 


7- . . 

Leges  ciui- 
les  in  mate- 
ria Ecclefia 
fttea  ftaute- 
tes  tuillte 
tunc. 


Cop.Eccle 
fui  SayciiZ 
M aries , de 
Conflit. 
Cap.  Qua 
in  Ecclefia 
rum,  eodem 
ut. 

Cap.ylt.de 
Reb.  Eccl. 
non  alien. 
Cap.  Bene 
quide.  96. 
difl. 

Panormit. 
Felin. 
Barthol.  / 


8. 

Obicctio, 


Coofirma - 

*io. 


4}S 


Ltb.j-SDe  Immunitate Ecclefiaftica. 


pria  eft  talis  materia , vt  eft  per  fe  claru. 

Tertio  dicendum  eft,  leges  ciuilesfi 
in  materia  Ecclefiaftica  difponant , nul- 
lam obligationem  inducere,propter  ex- 
emptionem talis  materiae.  Haec  affertio 
conflat  ex  diftis  fupra  cap. 2.  vbi  often- 
dimiis,  res  omnes , & caufas  Ecclefiafti- 
cas  a iurifdictione  laicorum  exemptas 
effe;  ergo  leges  latae  alaicis  circa  huiuf- 
modi  materias  funt  ipfo  iure  nullae  ex 
defectu  iurifdiftionis.  De  qua  re  plene 
dixi  in  tomo  de  Legib.  libr.4.capite  1 1 . 
Vnde  quarto  addendum  eft , leges  ciui- 
les  di fpon entes  circa  perfonas  clerico- 
rum in  particulari, etiam  ii  in  materia  ci- 
uili  difponere  videantur , non  obligare 
clericos  ratione  exemptionis  illorum. 
Haec  a (Tertio  fimul  cum  praecedenti  ex- 
prelEe  traditur  in  capite  Ecclefia  Sanate 
Marite , de  Conflitut.  & cap.  Qua  in  Ec - 
defiarum,  eodem  titulo,  &cap.vltim.  de 
Rebus  Ecclef.  non  alien.  & in  cap.  Bene 
quidem, cum  multis  fequentibus.96.dift. 
quibus  locis  late  hanc  materiam  tractant 
authores , praefertim  Panorminanus,  & 
Felinus,  & Barthol.  ini.  Cunffospopulos. 
C.de  Summ.Trinitat.  Ratio  autem  ibi- 
dem redditur  , quia  fuper  Ecclefijs , & 
Ecclefiafticis  perfonis  nulla  eft  laicis  at- 
tributa poteftas,  quos  obfequedi  manet  ne~ 
cef sitas , non  autbontas  imperandi.  Hinc 
enim  fit,vt  huiuftnodi  leges  non  obliget 
clericos , non  quia  fint  validae, & ad  illos 
non  extendantur;fed  potius, quia  nullae 
funt  ex  defeftu  iurifdictionis  in  perfo- 
nas,ad  quas  diriguntur. 

Dices, hoc  ad  fummum  procedere, 
quando  tales  leges  ciuiles  detrimentum, 
vel  onus  aliquod  afferunt  clericis  ; fecus 
vero  effe  debere  , fi  fint  fauorabiles  cle- 
ri cis, quia  priuilegium,  quod  in  fauorem 
datum  eft  , non  debet  ita  extendi  ,vt 
priuilegiato  noceat,fed  quod  huiufmodi 
leges  fint  nullae , etiam  fi  fint  fauorabiles 
clericis  ,in  nocumentum  eorum  cade- 
tetj  ergo  non  eft  verifimile,  priuilegium 
exemptionis  ad  hunc  effc&um  extendi. 
Et  confirmatur,  nam  Princeps  laicus  po 
teft  clerico  priuilegium  validum  cofer- 
re,  vt  iumitur  ex  cap. Nouit,  de  ludicijs, 
&ex  multis  alijs  canonibus, & legibus  in 
fuperioribusallegatisjin  quibuslmpera- 
tores  Ecclefijs,  <3c Praelatis,  vel  miniftris 
earum  priuilegia  coferunt ; priuilegium 


B 


D 


autem  quadam  lex  fauorabilis  eft;  ergo. 
Nihilominus  dicendum  eft  quarto,  ^fi 

w 1p»rr/=c  priamn  -fmmvnnilpQ  virl#»onf-nr  i 


onfia, 


tales  leges, etiamfi  fauorabiles  videantur 
non  poife  obligare, de  his  enim  etiam  lo- 
quitur dict.  cap.  Ecclefia  Sanfia  Maria, 
vt  bene  ibi  Panormit.  exponit  in  prin- 
cipio, & in  fine.  Et  ratio  textus  ibi  con- 
uincit,  quia  talis  lex  re  vera  non  eft  lex, 
etiamfi  videatur  fauorabilis,  quia  a iu- 
rifdiftione  non  procedit ; ergo  non  po- 
teft  obligare.  Item  eft  optima  ratio, quia 
eo  ipfo, quod  lex  prohibet,  vel  praecipit 
clericis  in  particulari,  fupponit,  & exer- 
cet poteftatem  fuperiorem  in  illos;  ergo 
fupponit  poteftate,  quae  non  eft, ac  pro- 
inde nulla  eft . Imo  eo  ipfo  non  poteft 
ceferi  fauorabilis, quia  magis  nocet  vfur- 
pando  iurifdiftionein , quam  profit,  ali- 
quid commodi  afferendo.  Et  ita  refpon- 
fum  eft  ad  contrariam  coniefturam.  Ad 
confirmationem  refpondetur,  aliud  efle 
de  priuilegio , nam  priuilegij  concefsio  i' 
non  eft  aftus  iurifdiffionis , feddici  po-  pf]uljeo:- 
teft  aefus  liberalitatis , (Scdominij  illius  coocedere, 
rei , vel  iuris , quod  per  priuilegium  da-  verc 


Ad  coDtif. 
TOittioucE, 


tur,  &ideo  poteft  quifpiam  dare  priui-  fon£lcie6 


legium  non  fubditofimo  & fiiperiori,  & 
fic  etiam  poteft  laicus  concedere  priui- 
legium clerico.  Nec  priuilegium  habet 
propriam  rationem  legis  refpeftupriui- 
legiati , quia  per  fe  non  imponit  illi  obli- 
gationem , & ita  non  datur  prohibendo, 
vel  iubendo  priuilegiato, fed  conceden- 
do ; alijs  vero  folet  praecipere  obferuan- 
tiam  priuilegij , <Sc  lic  habet  priuilegium 
propriam  rationem  legis,  vt  inmateria 
de  Legibus  latius  declaraui.  Atque  ita  le- 
ges ciuiles  concedentes  priuilegia  cleri- 
cis/fauent  quidem  clericis  ,non  tamen 
ligant , obligant  autem  laicos,  vt  clericis 
talia  priuilegia  obferuent. 

Quinto  addere  poffumus  ampliando  Legescfii- 
fuperiorem  affertionem,  leges  etiam  ci- 
uiles  in  particulari  difponentes  circa  bo- 
na  Ecclefiarum, vel  clericorum, non  elfe  ^ona difpo. 

validas,  nec  poffe  Ecclelias , aut  clericos  n£ntcs  d« 
obligare.  Ita  docent  Glof.  &Doff ores,  lar  funt. 
prefertim  Abbas  in  d.cap .Ecclefia.n.io.  Glofl- 
<Sc  21.  Et  quod  attinet  ad  Ecclefiaftica  Abm'-> 
bona  habetur  expreffe  in  illo  textu , & 
in  d.c.Bewe  quide,  cui9  decifionc  Inno.p 
in  priori  c. allegat. Na  ibi  ffatutu  cuiufda 
Bafilij  laici , quia  in  particulari  ftatuebat 
circa  bona  Ecclefia:  etia  in  eoru  fauorc, 

irri- 


10. 


.:Aft  frimlforl  exemptJ  leg  ciuihb. includat.  4 jp 


u. 


irritu  cenfetur  ,’qu?a  no  fuit  authoritate 
Apoftolica  confirmatum.  Idem  fumitur 
cx  cap.£Witf  Ecclefiarum , eodem tit.  & 
Cap* cap.vltim  deReb.  Ecclef.  nonalien.  & 
itlttWJ1*  ex  cap. Decernimur,  de  ludie,  vbi  riego- 
ff*'  tia  omnia  Ecclefiaftica  exempta  dicun- 
^aP’ ' J'  tur  a feculari  foro. Ratio  autem  eft,  quia 
bona Ecclefiaftica inter  res  facras  com- 
(T  putantur, & ideo  prorfus  funt  exempta 
^P.  “ aiurisdi£tionelaicorum3nonfolum  hu- 
mm[  - mano,  fed etiam  diuino  iure , iuxtaea, 
r^ptrtis.10  9U2E  *n  decretis  traduntur  tota  dift. 96. 
& qua:  fupra  cap.  2.  tradata  funt. 

In  bonis  autem  proprijs,  feu  patrimo 
nialibus  clericorum  non  militat  ratio  di- 
fta , quia  bona  propria  clericorum  non 
funt  Iaera  ficut  bona  Ecclefiaru  , & ideo 
necefte  non  eft,vt  eadem, vel  tanta  exe- 
ptione  gaudeant, quanta  bona  Ecclefia- 
llica,feu  Ecclefiarum.  Ratio  autem  dif- 
ferentiae reddi  potelf,  quia  Ecclefiaftica 
bona  videntur  effe  fub  immediato  domi 
nioDei,  & ideo  nemo  poteft  circa  illa 
difponere,nifi  vel  Deus  ipfe,vel  difpen- 
fatoresfuorum  myftcriorum , & bono- 
rum ab  ipfo  conftituti.  Bona  autem  cle- 
ricorum immediate  funt  fub  dominio 
talium  hominum  , quod  illis  conuenit, 
non  vt  clericis, fed  vt  ciues,  vel  homines 
funt , & ideo  circ2  talia  bona  videntur 
polte  difponere  leges  ciuiles. 

Sed  nihilominus  etiam  in  his  bonis 
clericorum, veram  effe  cenfeo  fententia 
Ratiopode  Panormitani, quanquam  iura,  quxallc- 
PJf*  gat, non  directe  hoc  difponant , fed  per 
argumentum  a fimili,vel  a paritate  ratio 
nis  afferantur.  Ratio  vero  illam  conuin- 
cit,qnia  non  poteft  lex  ciuilis  aliquid  in 
particulari  difponere  circa  bona  clerico 
rum,nifi  obligando  clericos  ad  talis  legis 
obferuationem , quia  bona  adhaerent  per 
fonae,& lex difponens circa  bona,  non 
poteft:  nifi  per  aliquam  perfonam  obfer- 
uari.Sedlex  ciuilis  non  poteft:  in  parti- 
culari obligare  per  fonas  clericorum;  er- 
go nec  circa  illorum  bona  in  particulari 
difponere. Item  lex  non  fertur  fine  iu- 
risdidionc  ; nemo  autem  habet  iurisdi- 
ftionem,feu  poteftatemiuridice  difpo- 
nendi  circa  bona  alicuius,  nifi  habeat  iu- 
risdidionem  fupra  perfonam.  Cum  er- 
go Rex  temporalis  iurisdidionem  non 
habeat  circa  perfonam  clerici,  neque  ha- 
bere poft  circa  bona, quae  adhaerent  per- 


ii. 


B 


D 


fonae  tanquam  accefibrium  principali, 
ergo  lex  fada  a poteftate  ciuili  circa  bo- 
na clericorum  in  particulari  eft  nulla 
tanquam  fine  iurisdidione  fada.  Ratio 
autem  in  contrarium  folum  probat,  non 
itacertum  efte,bona  clericorum  effe  iu- 
re diuino  exempta  a poteftate  ciuili , fi- 
ent elV  certum  de  Ecclefiafticis  bonis, 
quia  non  funt  ita  immediate,  & quali 
per  fe  exempta. Nam  res  facra:,  & bona 
Ecclcfia:  exempta  funt  propter  fandi- 
tatem  quandam,  quam  participant  per 
immediatam  habitudinem  ad  Deum; 
bona  autem  clericorum  exempta  funt 
propter  habitudinem  ad  tales  perfonas 
exemptas;hoc autem  non  obftat, quo- 
minus illaru  exemptionem  participent. 

Sexto  addendum  eft  , leges  ciuiles, 
qua;  generaliter  loquuntur  ad  ciues, ab- 
ftrahendo  a clericis,vel  laicis , & difpo- 
nentes  in  materia  temporali  omnibus 
communi, ad  eorumque  mutuam  focie- 
tatem,  <5c  vniformitatem  pertinente, o- 
bligare  clericos  quoad  vim  dirediuam. 
In  hac  affertione  conueniunt  omnes ca 
tholici,quosin  fuperioribus  retuli, & la- 
te tradaui  in  lib.3  -de  legib.  cap.  34.  Et 
ratio  ex  parte  caufae  finalis  eft,quia  vni- 
formis  obferuantiataliumlegum  eftne- 
cefTaria  ad  reipublica;  pacem , & ad  fer- 
uandam  inter  ciues  aequitatem  ; ergo  & 
obligatio  dirediua  debet  effe  generalis 
omnibus.  Exparte  autem principij ef- 
ficientis,feu  poteftatis  talem  obligatio- 
nem imponentis  , non  omnes  eandem 
reddunt  rationem.  Multi  enim  putant, 
id  prouenire  ex  vi  poteftatis,  & iurisdi- 
dionis  Principis  temporalismam  quoad 
has  leges  ferendas , dicunt  retinuifte  iu- 
risdidionem in  omnes,  etiam  clericos; 
quia  ita  eratneccftafium  ad  conuenien- 
tem  totius  reipublicae  gubernationem, 
& ideo  non  oportuit  clericos  eximi 
quoad  hanc  partem,  cum  vfus  talis  exe- 
ptionisnon  eftet  futurus  vtilisreipubli- 
cte  Chriftiana; , ac  proinde  non  eftet  m 
illa  obferuandus.  Vnde,  ficut  fupra  di- 
ximus clericum  vt  adorem  contra  lai- 
cum  effe  obnoxium  iudicio  feculari  in 
caufa  temporali, ac  fubinde  quoad  hunc 
adum  non  effe  exemptum  , ita  non 
eft  inconueniens , clericum  vt  ciuem 
communicantem  cum  laicis  in  hujus- 
modi adionibus  communibus  nonefte 
Qq  2 exem- 


Soluitut  0« 
bie£»o. 


Leges  ciu* 
les  concer- 
nentes cieri 
eorum,  3c 
laicoru  ma 
tuam  focie 
catem  obli- 
gans cleii- 
cos  quoad 
vim  direc- 
ciuam. 


An  clerici  al 
tringantur 
his  legibus 
vi  iurisdic- 
tionis  tem- 
poralium 
Principum^ 


Prima  opig 
cio. 


4.6  o 


Liber.  4-.it  Immunitate  EccleftaBica. 


exemptum  a virtute  , & iurisdi&ior  A 
ne  legis  ciuilis , quoad  vim  dircttiuain. 
Atque  hunc  modum  dicendi  auide  arri- 
piunt haeretici,  &fchifmatici,  iliumque 
approbant  multi  catholici  Dolores, 
quos  in  loco  citato  retuli, & non  eft  im- 
probabilis , feclufo  fchifmaticorum  fpii 
ritu, & errore  circa  tota  exemptionem 
clericorum.  ;; 

Aliorum  tamen  fententia  cft,clericos 
non  obligari  ad  obferuandas  huiufmodi 
leges  ex  viipfarum  legum,  id  eft,  ex  vi 
iurisdiftionis,  quam  legiilatorcs  ciuiles 
habeant  in  clericos, fcd  ex  vi  rationis,  id 
eft,  quia  pofita  tali  lege  iufta  de  re  ad  om 
nes  pertinente, &qua:  a clericis  deceter, 

& fine  fpeciali  grauamineferuari  poteft; 
ratio  naturalis  dictat  , efte  feruandam 
etiam  a clericis, vel  quia  funt  partes  talis 
communitatis, & turpis  eft  pars, quae  no 
concordat  toti  in  his , quae  comodc  po- 
tcft:  vel  quia  non  feruabitur  aequitas  de- 
bita inter  clericos, &laicos, fi  laici  huiuf- 
modi leges  fer  uent,&  non  clerici.  Quae 
pofterior  ratio  maxime  l^um  habet  in 
legibus  definientibus  medium  iuftitiae, 
quales  funt  illae, quz  valorem  , & pretiu 
rerum taxantj  de  quibusproptcrea  ne- 
mo  dubitat  ,feruandas  efte  a clericis  ex 
vi  iuftitiae  naturalis  , fiuc  oblidentur  vi 
talium  legum, fiue  non.Eademque  ratio 
procedit  de  legibus  difponcntibus  circa 
quasdam  a&iones  humanas , quafi  reci- 
procas , & quandam  mutuam  habitudi- 
nem inter  ipfos  ciues  includentes , quia 
tales  leges  non  pcrffunt , vel  cum  fccuri- 
tate,vel  cum  aequitate  feruari  alaicis, 
quin  ferucntur  a clericis  , vt  funt  leges 
prohibentes  talia  arma, vel  ne  tali  tempo 
re, aut  loco  fcrantur;vel  prohibentes,  ne 
tales  res , aut  merces  extra  regnum  tra- 
hantur, & fimilcs.Prior  vero  ratio  habe- 
re  poterit  locum  circa  leges  difponentes 
de  alijs  a&ionibus  ciuium,inquibusnon 
inuenitur  hic  mutuus  refpettus  aequita- 
tis,aut  fecuritatis,confcruationis,aut  re- 
rum abundantia:  ad  omnes  pertinentis; 
fed  folum  pertinent  ad  conuenientem 
viuendi  modum  vniufcuiufque  fecun- 
dum politicum  ftatum,vt  funt  v.g.leges 
prohibentes  ludum  alearum , & fimiles, 
quibus  regulariter  adiungitur  ratio  fca- 
dali,fi  a clericis  non  feruentur. 

Atque  hanc  fententiam  , quod  leges 


huiufmodi  non  obligent  clericos  ex  vi 
iurisdi&ionis  laicar , fed  ex  vi  rationis,  BtlUrmi. 
defendit  Bellarminus  in  fuis  controuer- 
fi  js,pr  ac  ferti  m in  vltima  editione,  & fae- 
pius  illam  inculcat  in  his  pofterioribus 
opufculis,fcilicet,in  libro  recognitionu, 

& in  lib.  Contra  Bardaium , & in  Apo- 
logijs  contra  Regem  Angliae.  Et  ideo 
Rex  ipfe  farpius  circa  hunc  articulum 
ipfum  mordet, vt  in  Prtefat.  pag.  25.  & 
in  catalogo  mendaciorufubtitulo.Ab«4 
dogmata}\ tinfine  Apologis.  Verunta- 
men  neque  fententia  hat  c noua  eft , nec 
peculiansB cllarmini, fed  antiqua, 6cmul 
torum grauium authorum,  vt  incitato 
loco  de  Legib.oftendi , & ideo  immeri- 
to Rex  vel  illam  nouitatis  accufat.vel  dc 
Bellarmino  fpecialiter  conqueritur.Ne- 
que etiam  rationem  aliquam,  veltefti- 
inonium  alicuius  momenti  affert, fed  fo- 
lum Bellarminum,vel  odij , velaffeftus 
in  Reges  temporales  minus  propeufi  in- 
fimulat,quod  valde  friuolu  eft,nifi  forte 
apud  illos,  qui  veritatem  fuis  inordinatis 
affe&ibus  repugnaniern  odium  repu- 
tanti. 

Aliunde  vero  illa -fententia  optime 
fundatur  in  diuinoiure  concedente  lim  1 
pliciter  hocpriuilegium.  Additis tefti- 
monijsCfcnciliorum,  & canonum  dice- 
tium,laicis  fupra  clericos  nullam  effc  at- 
tributam poteftatem , vel  iurisdiftionc, 
fine  qua  non  poffunt  direfte,&cx  vi  le- 
gis illos  obligare.  Item  hac  ratione  non 
poffunt  Reges  obligare  clericos  legibus 
illis  peculiariter  impolitis ; ergo  eadem 
non  poffunt  eos  obligare  cx  vi  fui  prae- 
cepti per  leges  comunes,quia  lex  quoad 
vim  fuam  non  tranfeendit  poteftatem 
ferentis  illam.Et  ita  fententia harc quo- 
ad hanc  partem  negatiuam  probabilior  Aufori 
eft  , & vera  , quoad  aliam  vero  par-  f*»**8» 
tem  , explicandi  obligatio  nem  cx  fo- 
la  vi  rationis,  eft  quidem  probabilis, 
tamen  fi  nude , & praecife  intelliga— 
tur  , faepe  inuenietur  infufficiens  ad 
grauem  obligationem  conuinccndam. 

Et  ideo  libenter  addere  folco, obligatio- 
nem illam  etiam  niti  in  virtute  canonu 
difponcntium,vt  huiusmodi  leges  a cle- 
ricis feruentur, quos  in  citato  loco  retuli 
cum  authoribus,qui  obligatione  talium 
legum  hoc  modo  declarat, &rationibus, 
«qushunc  modum  dicendi  confirmant. 


i 6 > zA  n p riu  il.fo  ri  exept,  d legibus  cies  ilibus  includat,  $ 6 , 


»7- 


Qui  non  repugnat  fententiae  dicenti, has 
leges  obligare  ex  vi  rationis,  quia  illa  no 
excludit  acceptationem  canonum  , aut 
virtutem  eorum;nec  prohibet  recurfum 
ad  iUam,quando  fola  vis  rationis  grauem 
obligatione  in  clericis  adhuiufmodi  le- 
ges ciuilcs  feruandas,  non  oftenderit. 

Sed  quaeres , fuppofita  hac  fententia, 
quod  clerici  non  obligentur  ad  obferua- 
^luhegi  tionem  harum  legum  ex  vi  illarum , fed 
ciuilium  ex  aliunde, an  clerici  (impliciter  dicendi  fint 
(inpti.  exempti,  vel  potius  non  exempti  a vi  di 
rectiua  talium  legum. Et  ratio  dubitandi 
eft,  quia  linon  obligantur  in  virtute  il- 
larum, non  poteft  elTe  niti  ratione  exep- 
tionis  aiurifdi&ione  , qua  feruntur  tales 
leges, vt  declaratum  eft;  ergo  limpliciter 
dicendi  funt  exempti  a talibus  legibus. 
Item  qui  nontenetur  ex  obedientia  le- 
gi parere,profe<fto  exemptus  eft  ab  illa; 
clerici  autem  , linon  obligantur  talibus 
legibus  ex  vi  illarum,  non  tenentur  illas 
feruare  ex  vi  obedientix  authoribus  ea- 
rum debitae;  ergo  funt  exempti  a talibus 
legibus.  In  cotrariu  vero  eft, quia  clerici 
abfolute  tenentur  obferuare  tales  leges; 
ergo  abfolute  nofunt  ab  illisexepti,quia 
exemptio  abfolute  dicit  libertatem , & 
carentiain  obligationis ; quomodo  ergo 
obligatus  manens  poteft  dici  exeptus  ? 

Propter  quas  rationes  varie  folent  lo- 
qui authores  . Aliqui  enim,  licet  dicant, 
clericos  non  obligari  his  legibus  virtute 
illaru , negant  nihilominus  efte  exemp- 
BilLm  tos  illis. Alij  vero  cofequenter  putant 
HUiCle-  dicendum,illos  elTe  exemptos  etiam  avi 
r;(f  dire  eft  iua  talium  legum,  quandoquidem 

non  vi  illarum  obligantur , fed  rationis, 
vel  canonici  iuris.  Mihi  tamen  videtur 
cotrouerfia  folu  de  modo  loquendi,exi- 
ftimot];  proprie  dici  pofte,  illos  non  effc 
exemptos  ab  obferuantia  talium  legum, 
neq;  ab  obligatione  faciedi  id,  quod  per 
ipfas  praecipitur,  & vitandi  quod  prohi- 
betur.Et  nihilominus  pofte  etia  dici,efTc 
exemptos  a virtute,feu  proprio  vinculo 
earunde  lcgu,nam  haec  duo  no  repugnat 
& vtrunq;  probat  rationes  pro  vtraque 
parte  faiftae.  Et  ita  poteft  de  clericis  dici, 
obferuare  has  leges  vt  liberos  a iugo  illa- 
rum, quia  non  funt  liberi  a iugo  rationis 
naturalis,  Sc  iuris  canonici,  quod  ad  per- 
fectam exemptionem  pertinet, &ipforu 
ftatui  confentaneum  eft. 


18. 

Vatis  (en- 
(eatis. 


Antoris  iu 
licium, 


ip. 


u*tn. 


B 


D 


Vltimo  dicedum  eft,  leges  ciuiles  etia 
communes  omnibus  ciuibus,&  clericis  . . . 

non  noxias,  neque  indecentes, non  obii-  jej  friV^ncTn 
gare clericos  quoad  vim  coaftiuam,ac  nevia-  Dtn 
fubinde  exemptionem  ab  huiuumodi  vi  obligat  cle 
talium  legum  ad  plenam  Ecdefifafticoru  nccs quoad 
libertatem  maxime  pertinere.  Allertio  vlfnCoa*ft* 
eft  certa , in  qua  conueniunt  omnes  do- 
ftores  Catholici , ejuos  loco  fupra  citato 
allegaui.  Sequiturq;  manifefteex  prae- 
cedenti ; nam  fi  verum  eft , has  leges  non 
obligare  clericos  virtute  fua  etiam  obli- 
gatione direftiua,  multo  mimis  poteriit 
cogere  illos  vi  coa&iua.  Declaratur  aute 
(impliciter  in  hunc  modum , quia  lex  in 
tantum  ligat  vi  coa£liua,in  quantum  p£- 
na  imponit , quod  duobus  modis  poteft: 
efficere, fcilicet, vel  ipfo  fatto  inferendo 
poenam,  vel  praeferibendo  per  iudice  in- 
ferendam. Priori  modo  non  poteft  lex 
ciuilis  per  fe  ipfam  punire  clericum, quia 
exemptus  eft  in  criminalibus  a foro  fecn 
lari,  vt  fupra  probauimus, quod  veru  eft: 
non  folum  de  foro  inferioris  iudicis,  fed 
etiam  fupremi  Regis , vt  etiam  oftendi; 
ergo  lex  ciuilis , feu  Regia  non  procedit 
a poteftate  coa&iua  clerici : ergo  fco  po- 
teft per  fe  ipfam  illu  punire  , quia  virtus 
eius  comefuratur  poteftati,a  qua^pcedit. 

Et  cofirmatur , quia  no  poteft  Princeps 
teporalis  in  aftuali,  feu  perfonali  iudicio 
fentcntia(quam  ab  homine  vocat)  cotra 
clericu  proferre : ergo  nec  poteft  per  le- 
ge fentetiam  lata  in  clericum  dicere , feu 
fub  tali  fententia  clericum  coprehende- 
re , quia  extra  forum  fuum  ius  diceret. 

Neq;  etia  leges  imponetes  poena  po- 
fteriori  modo,poftunt  exercere  vim  fua 
in  clericos, quia  no  exercet  illa,  nifi  me- 
diate iudice  ; aut  ergo  iudexille  eritlai- 
cus,aut  clericus.  Si  fit  iudex  laicus  n5  fo 
lu  nopotcft  exequi  tale  poena  in  clericu, 
verum  etia  nec  condenarc  illu,  nec  cog- 
nofcere  de  caufa,vel  de  peccato  eius, etia 
fi  legem  ciuilem  fuerit  tranfgreftus, quia 
no  eft  iudex  copetens  eius  in  aliqua  cau- 
fa  fiue  ciuili,fiue  criminali,  ad  quam  cle- 
ricus vt  reus  trahatur,  ficut  oftefum  eft: 
ergo  per  iudicem  feculare  no  poteft  lex 
ciuilis  fuam  vim  coattiuam  in  clericum 
exercere. Si  aute  iudex  fit  Ecclefiafticus 
no  tenetur  poena  legis  ciuilis  clerico  im- 
ponere; tum  quia  faepe  non  erit , vel  de- 
cens,velaccomodata  ftatui  clericali;tum 
Qtj  3 maxi- 


ao. 


21. 

Obieftio. 


4.6 1 


Lib-4-.  De  Immunitate  Ecclefiafiica . 


maxime  , quia  iudex  Ecclefiafiicus  non 
tenetur  fecundum  leges  ciuiles  iudicare, 
aut  po£fias  imponere , fed  fecundum  ius 
canonicum, quod  fi  in  illo  nulla  lex  lit 
delignans  poenam  pro  tali  delicto  in  fe- 
re dam,  iudex  Ecclefiafiicus  arbitrio  fuo 
illam  imponet.  Et  poterit  quidem  li  op- 
portun  u!ti,& abfque  inconuenienti  Heri 
polle  iudicauerit, leges  ciuilcs  imitarifna 
canones  ipfi  hoc  non  dedignantur, vt  ip- 
fnnet  dicunt ) non  tamen  tenetur.  Nam 
lex  ciuilis  delignando  poenam  per  iu  di- 
cem imponcdam,inllruit,  obligando, iu^ 
dicem fecularem,non  Eccleiialticum,fu 
per  quem  iurifdittionem non  habet.  Et 
quanuis  lex  illa  vt  imponens  poenam  in 
comuni  loquatur , abftrahendo  a iudice 
feculari,  vel  Ecclefnltico , nihilominus 
fub  ca  ratione  non  eft  ex  illis  legibus  co 
munibus , quas  clerici  obferuare  tenen- 
tur.Quia  vnifortnitasin  fupplicijs,&  p£ 
nis  in  omnibus  membris  reipublice  non 
pertinet  ad  bonum  regimen  eius,  ideoq; 
nec  canones  illam  praecipiunt , nec  ratio 
naturalis  illam  dictat,  fed  potius  poltulat 
vtpro  diuerfitate  llatuum  diuerlis  mo- 
dis tranfgreffores  puniatur.  Delimre  au- 
tem poenas  clericis  accommodatas  pro 
quocunque  delicto , non  pertinet  ad  le- 
ges ciuiles, fed  ad  £cclefiafiicas,&:  vbi  il- 
lae defuerint , arbitrio  Ecclehaftici  iudi- 
cis  merito  relinquuntur,  quia  ipfe  etiam 
melius  iudicabit  de  qualitate  poena:  cle- 
rico imponendae , quam  ciuilis  poteftas, 
fiue  per  fententiam , fiueper  legem  lo- 
quatur 5 ergo  nullo  modo  lex  ciuilis  fub 
vi  fua coacti ua  clericum  comprehendit. 

Dices.  Ergo  clericus  puniri  non  po- 
terit propter  tranfgrefsionem  legis  ciui- 
lis , vel  faltem  iudex  Ecclefiafiicus  non 
tenebitur  illum  propter  tale  deliftu  pu- 
nire; confequens  elt  valde  abfurdu,  quia 
inefficax  valde  elfet  vis  dire&iua  fine 
vlla  coadtiua,  & delicta  publica  contra 
commune  bonum  manerent  impunita. 
Prior  fequela  probatur  , quia  clericus 
exemptus  efi  a vi  coaCtiua  legis  ciuilis; 
ergo  exemptus  eft  nonfoluma  talifpe- 
cie  poenae,  fed  etiam  (impliciter  a poena, 
quia  alias  lex  illa  aliquam  vim  coaftiua 
exerceret  in  clericum  , ligando  illum  ad 
poenam  , feu  debitum  poenae  inferendo. 
Et  a fortiori  non  tenebitur  iudex  Eccle- 
fiafticus  tale  delictum  punire , quia  vel 


A 


B 


C 


D 


reus  ex  vi  talis  legis  (impliciter  non  fub- 
qcitur  poenae , vci  certe  iudex  ipfe  non 
tenetur  fecudum  talem  legem  iudicare, 

& ideo  licut  non  tenetur  reum  punire 
tali  modo, ita  nec  (impliciter  punire. 

Refpondetur  negando  fequelam  quo  22. 
ad  vtranque  partem;  nam  tranfgrellor  Solutl°* 
talis  legis  quanuis  fit  clericus,  eo  ipfo 
quod  tranigreditur  legem , quam  quo- 
cunque titulo  feruare  tenetur,  fit  reus 
poenae , non  ex  vi  legis  ciuilis , fed  ex  vi 
iu ris  naturalis, & gentium,  quo  peccator 
fit  reus  poenae  non  folum  apud  Deum, 
fed  etiam  apud  homines, quando  crimen 
rempublicam  offendit.  Et  ita  ceifat  ratio 
in  contrarium, quia, hit  reatus  poena:  no 
oritur  proprie  exvi  coadtiua  legis  ciuilis 
tanquam  ex  caufa  , fed  ex  lege  naturali; 
lex  autem  ciuilis  folum  fuit  quafi  remo- 
ta occafio , quia  non  polita  illa  lege, actio 
illa  non  fuillet  mala,  & colequenter  nec 
poena  digna.  Simiiiter  ad  alteram  parte 
dico , teneri  iudicem  Eccletiaflicum  pu- 
nire fimile  delictum  clerici , fi  adiudicm 
fuum  deferatur , non  ex  vi  legis  ciuilis, 
vt  probat  argumentum , fed  ex  vi  legis 
iufiitiae,&  offici)  fufiquo  tenetur  vindi- 
care , <Sc  emendare  delicta  fubditorum 
fu  orum , contra  quancunque  legem  co- 
milTa.  Eo  vel  maxime,  quod  illud  cri- 
men magis  efi:  cotra  legem  canonicam, 
vel  naturalem,  quam  c5tra  lege  ciuilem, 
etiafi  exifientia  talis  legis  praerequirat. 

Qua?ri  tandem  hic  poteft,  an  haec  ex-  23. 
emptio  clericorum  rcfpedtu  ciuilium  le  Anlegfs  ct 

r . . u.  . uiles  clen - 

gumextedatur  ad  vnn  irritandi  aliquos  conlID  c£ia 

adtus,feu  contradtus  humanos, quam  hae  lr,$  irri- 
leges  interdum  exercentiquod  efi:  quae-  tare  valeat. 
rere,an  lex  ciuilis  irritans  cbtradtus,  qui 
tam  a clericis , quam  a laicis  fieri  folent, 
irritet  etiam  illos  fadtos  a clericis  ,vtv. 
g.an  teftamentum  factum  a clerico  fine 
folennitate  requifita  iu rC  ciuili , fit  vali- 
dum, &c.  Refpodeobreuiter,difiinguc- 
dum  effe  de  irritatione, quadam  enim  efi 
poenalis,  vt  quae  in  poena  imponitur,  vel  cjn[  CODCrJ 
quae  refultat  ex  inhabilitate  aliqua  ipfo  ftuJ. 
iureimpofita  per  legem  in  poenam  ali- 
cuius criminis;  alia  vero  efi  irritatio, qu$ 
pes  fe  fit  propter  bonum  commune,  etia 
fi  culpa  operantis  non  intercedat.  Dico 
ergo , legem  ciuilem  irritantem  , fi  pro- 
prie poenalis  fit, non  comprehendere  cie 
ricos  quoad  vim , feu  adtum  irritandi . 

^ Pro- 


Ecclefiarua  fecttlarib, oneribus  exemptione.  4.63 


Probatur, quia  lex  ciuilis  non  ligat  cleri  A 
cum  quoad  vim  coa<ftiuam,necquoad  pe 
namipfo  fa&o  impolitam , quacumque 
illa lit,  vt  probatum  eft,  fed  talis  irritatio 
lit  per  vim  coactiuam  legis,  & per  modu 
cumfda  poenas  impomtur;ergo  non  ligat 
clericum, irritando  actum  eius,  ficut  etia 
fi  imponat  aliquam  inhabilitate  ad  fimi- 
lem  actum  , non  inducit  illam  in  clericu, 
quia  omnes  rationes  facti  de  ceteris  p£- 
ms, etiam  in  his  procedunt. 

At  vero  fi  lex  ciuilis  per  fe  dire&c  irri 
tet  actum  propter  bonum  commune,di 
cenduineif , coprehendere  clericos  quo-  B 
ad  vim  irritandi,  quia  tunc  non  pertinet 
ad  vim  coaftiuam  , fed  ad  directiuam. 
ElTetq;  hoc  manifeftum , fi  verum  ellet, 
leges  huiufmodi  obligare  clericos  ex  vi 
legis, & iurifdiftionis,quia  tunc  nihil  eft, 
quod  eximat  clericum  a tali  effectu  legis 
cuab  eadem  iurifdiftione  diredtiua  moru 
procedat.  Verumtamen  etiam  tenendo 
has  leges  folum  obligare  clericos  vi  ratio- 
nis,id  a{feruitV  afquez.  i . 2 .difp.  1 67.  c. 
4.quia  talis  (inquit)  irritatio  neceffaria 
eft, vt  pax , & bona  republici  guberna- 
tio conftet.  Quod  non  caret  difficultate, 
quia  irritatio  haec  pofitiua,feu  per  horni-  £ 
nem  inducta  non  fit  fine  iurifdidtione, 

& poteftate  fupra  perfonam  , vel  volun- 
tatem,cuius  aftus  irritatur.  Et  ideo  meri 
to  addere  pofTumus , leges  ciuiles  habere 
hunc  effettum , quia  per  ius  canonicum 
fimpliciter  quoad  vim  dirc&iuam  acce- 
ptantur, atq;  ita  irritatio  illa  fundatur  in 
iurifdiftione  potius  Ecclefiaftica , quam 
ciuili.  Vnde  etiam  praedicta  affertio  li- 
mitanda eft,vt  non  procedat, quando  ius 
canonicum  alia  via  fuftinet  aftum  , vel 
in  fauorem  clerici , vel  ( vt  fic  dicam  ) in 
fauorem  ipfius  a£tus,tunc  enim  pr$ualet 
ius  canonicum  refpeftu  clericorum . Vt  £) 
v.  g.  teftamentum  clerici  valet  fine  fole- 
nitate  ciuili , quia  ius  canonicum  minori 
contentum  eft  in  fauorem  vltimae  volu- 
tatis, cap.  Cum  e/[er)deTeftament.&  ide 
eftinfimilbus. 

CAPVT.  XVII. 

Quale  fit  Ecclefiaru  priuilegium  quoaA  fua , 
fnorumque  bonorum  exemptionem  ab 
oneribus , & a potejlate 
.feculari. 


SVpereft  dicedum  de  alia  virtute  le- 
gis humani, quae  eft  ad  imponendu 
onera,  vel  tributa  fubditis : ik  quo- 
niam hec  interdum  perfonis,interdu  re- 
bus iplis  folent  imponi,  ideo  de  illis  fjgil- 
latim  dicendum  eft.  Q^ia  vero  non  loiu 
clerici,  fed  etiam  Ecclelii  ipfihacgau- 
dent  immunitate,  dicemus  prius  de  £c- 
clelijs  ipfiSj&Eccleiiallicis  bonis, poltea 
vero  de  clericis, & eorum  bonis.  Diitin- 
guimusergo  in  primis  bona  Ecclefiafti- 
ca a bonis  clericorum:  nam  priora,  vt  fu- 
pra dixi  , funt  magis  iacra,  & religio— 
fa,quia  ad  diuinum  cultum  , A ad  opera 
pietatis  per  fe  ordinantur,  bona  aute  cle- 
ricorum de  fe  mere  tepora  lia  funt,quan- 
uisperfonisEcclefialticis  quali  adhereat^ 
& ideo  de  his  poftea  dicemus. 

Nunc  circa  bona  Ecclefiaftica  eft  vl- 
terius  aduertendum, multa  fub  illis  com- 
prehendi pofle,  inter  qu£  primu  loeu  te- 
nent ipf^met  Ecclelu,  a quibus  reliqua 
bona  facra  Ecclefiaftica  denominari  vi- 
dentur. Quiri  autem  poteft,  quid  nomi 
ne  Ecclefiarum,  vel  Ecclefn  lnc  mtelli- 
gamus.  Poteft  enim  inteliigi  vel  templu 
ipfum,quodadvfum  facrihcij,facramen- 
torum,  & vt  in  eo  fidelesad  orandum, 6c 
verbum Dciaudiendum  conueniant, de- 
dicatum , & confecratum  eft : vel  poteft 
nomine  Ecdefii  particularis  inteliigi 
collegium  clericorum,  qui  vnicuiq,  Ec- 
clelii  feu  templo  ad  fcruitiuni  eius,&  di 
uini  cultus , Se  fideliu  curam, citeraruq; 
rerum  facrarum,&  bonorum  cuftodiam 
& adminiftrationem  deputati  funt.  Vel 
tertio  nomine  Ecclefn  particularis  in* 
telligi  poteft  tota  congregatio  fidelium 
ad  eandem  Ecclcfiam,  feu  templum  per* 
tinentium , quatenus  in  illa  recipiunt  fa 
cramenta,  & illius  Paftori  in  his,  qui  ad 
animam  pertinent, proxime  fubfunt , & 
fecundu  eam  rationempeculiarein  vnio* 
nem  fpiritualem  habent. 

Et  quamuis  verum  fit, vocem  illam  in 
„ omnibus  his  fignificatiombus  clfe  vfita- 
tam,  prifertim  in  prima, & tertia, nihilo 
minus  hic  vltima  pr^fenti  inftituto  no 
inferuit.  Quia  Ecclefia  illo  modo  fump- 
ta  non  habet  peculiarem  exemptionem, 
feu  libertatem  Ecclehafticam  priter  ca, 
que  ad  fpirituale  regime  fpecfat,  de  qua 
diximus  in  o 2.Nequeilla  congregatio 
habet  alia  Ecclefiaftica  bona,  priter  ea, 
Qq  4 qui 


1. 


2, 


Aliqua  Ec 

cleOte  acce 
ptiones  pri 
rnutuncur. 


Qjjs  ex  di 
£tis  accep- 
uonib»  pre 
ienci  inftr- 
uiac  inflita 
to  declara- 
tur. 


4^4 


Liber  4 1.  Ve  Immunitate  Ecclefiaftica . 


4. 


Varia-  Ec- 
clefiarum 
immunita- 
tes. 


*• 


Cap.2.dc 

Cuftodia 

Eucharif. 


quae  ad  clerum , vel  templum  fpedant. 
Ecclefia  etia  fecundo  modo  accepta, qu£ 
frequentius  dicitur  clerus,  vel  capitu- 
lum, fi  confideretur  vt  perfona  quedam 
ficta , eandem  rationem  exemptionis  ha 
bet,quam  clerici, & ideo  fub  illis  compre 
henditur : ’fi  vero  fpedetur  quoad  bona 
ad  vfum  facrum  , & templi  deputata, 
eiufquecur^  commifta,  fic  no  habet  exe 
ptione  aliam,  praeter  illam,  quam  de  bo- 
nis Ecclefiafticis  crxplicaturi  fumus.  Su- 
perefb  ergo  vt  de  Ecclefia  loquamur,  vt 
eft  locus  lacer, ad  cuius  feruitium, vel  or- 
natum^ ad  minifteria  facra , quae  in  illa 
fiunt  , cxtcraque  opera  pietatis  alia  bo- 
na Ecclefiaftica  ordinantur. 

Poteft  item  Ecclefia  hoc  modo  fump- 
taconfiderari, vel  fub  generali  ratione 
reifacr?,  & fic habet  exemptiones, leu 
immunitates  caeteris  rebus  facris,cu  qui- 
bus m illa  generali  ratione  conuenit,co- 
munes , de  quibus  ftatim  dicemus . V el 
etiam  confiderari  poteft  Ecclefia  fub  ra- 
tione propria  loci,feu  domus, qu^  ad  cu- 
ftodiendas,  vel  protegedas  perfonas,qu£ 
in  ea  exiftunt,vel  ad  eam  cofugiunt;  vel 
ad  cultodiam  rerum,  qu$  in  ea  collocan- 
tur, ordinatur . Et  fub  hac  ratione  habet 
ecclefif  ,&loca  facra, quatenus  talia  funt, 
priuilegia  quedam  propria,  & fibi  fpecia 
liter  accomodata.  Quae  priuilegia  in  ge- 
nerali fumpta  ex  ratione  naturali  reful- 
tant,in  particulari  vero  aliqua  funt  per 
leges  canonicas  determinata,  vel  declara 
ta.  Suppofita enim inftitutione,&  bene- 
didione , vel  dedicatione  facra  talis  loci, 
ratio  ipfa  naturalis  dictat , vt  ab  omni  ac- 
tione indecente,  vel  quae  fit  contra  reue- 
rentia  tali  loco  debitam,  feruetur  immu- 
nis. Qu£  aute  adiones  cedant  in  iniuria, 
vel  irreuerentiam  loci  facri,  fi  per  legem 
EcclefiafHcam  no  definiatur , prudenti 
arbitrio  relinquendum  erit. 

Magna  autem  ex  parte  hoc  determi- 
nauit  Ecclefiaftica  lex, priuilegia  aliq  ua- 
ruimmunitatu  Ecclefijs  coferendo.Pti- 
mo  definiendo,per  quas  adiones  Eccle- 
fia polluitur  iuxta Ecclefiaftica  inftitu- 
tione  eafq;  vetando. Secudo  prohibedo, 
ne  Ecdefi?  vt  laic^  domus  tradentur, in 
eis  comunia fupelledilia.  fine  magna  ne- 
eefsitate  recipiendo, feu  admittedo,  c.  2. 
de  Cuftodia  Euchariftiac.  Tertio  pr^ben 
do  Ecclefijs  immunitate, & exeptionem 


A 


B 


C 


D 


abactionibusforenfibus,qu£adfecularia 
iudicia,vel  ad  tractanda  negotia  politica, 
aut  bellica, vel  ad  mercaturam  pertinent. 

Quarto  tribuedo  Ecclefia?  peculiare  vim 
cuftodiedi  bona  in  eis  depolita,  vel  quo- 
uis  modo  collocata , vt  fine  fpeciali  facri- 
legio  per  iniuria  inde  lub  trahi  nonpof- 
fint.Deniq; , vt  alia  omitta,  datu  eft  tem 
plispriuilegiu  tuendi  reos  ad  ea  cofugien 
tes,ita  vt  a miniftris  fecularis  iuftiti^  fine 
iniuria,&graui  facrilegio  inde  nopofsint 
per  violentia  extrahi. De  quibus  immu- 
nitatibus dixi  late  intrad.2.de  Relig.to 
tohb.^.&praefertim  de  hac  vltiina  ac. 8. 
vfq;  ad  fine,&  ideo  illa  nunc  praetermit- 
timus. Solum  enim  ea  tetigimus, vt  con- 
fiet , quomodo  Ecclefia:  prout  eft  locus 
facer,  ab  oneribus, feu  adionibus,  & ( vt 
ita  dica)  pafsionibus  prophanis, & ab  Ec- 
clefia prohibitis  exepta fit.  De  exeptio- 
ne  aute  a tributis  refpedu  Eccleli?  fic  ac- 
ceptae nihil  dicere  necefte  eft , quia  licet 
fit  res  immobilis,  n5  eft  res  ( vt  ita  dica  ) 
frudifera  temporaliu  bonorii,  feu  fruc- 
tui , & ideo  non  eft  capax  tributi , prs- 
terquam  quod  quatenus  Ecclefia  eft  res 
facra, habet, vt  dixi.omne  exemptionem 
communem  alijs  bonis , & rebus  facris, 
de  quibus  iam  dicendum  eft. 

PreterEcdefias  ergo  cetera  Ecclefiafti 
ca  bona  in  duo  mebra  diftingui  pofiunt,  |icj  K 

quaeda  funt,  quae  proprie  dicutur  res  fa-  daro  fjec,a 
erae, quia  vel  per  fpeciale  benedidionem  liccr  conte* 

cofecrate  funt,  vel  funt  inftrumetadiuini  aM> alla 

cukusjalie  vero  funt, que  generale  nome 
retinet, &propric  dicutur  bonaEcclefia- 
ftica,fiue  mobilia, fiue  immobilia,  quae 
quatenus  ad  Dei  cultu,  fuftentationem 
miniftroru,fubfidiu  pauperu,  & alias  te- 
ploruexpcfas  deftinata  funt,  inter  res  fa  ■ 
crascoputatur,teftcD.Thom.2.2.q.p5>. 
ar.4.&q.i  8 j.ar.y.De  rebus  facris  prio- 
ris ordinis  certu  eftgaudere  multisimmu 
nitatibusacomunib9  vfibus,velminifte- 
rijs,<Sc  ab  omni  iniuria , & iniqua  aliena- 
tione. Na  hoc  gen9  immunitatis  ratione 
naturali  fundatu  eft,  quia  Sanda debent 
fande  tradari ; ea  vero,  quae  Deo  dicata 
funt  quanda  fanditate  participant ; ergo 
ipfa  ratio  didat, no  etfe  ad  vfuS,pphanos 
trasferenda.  Et  ita  in  lege  veteri  vafate- 

pii  in  magna  erant  veneratione  ,&  ideo 
fpecialiterconfccrabantur,vtait  D.Tho  Jitffl. 

mas.i.  2,q.i02.  ar.4.ad  9.  6cpropterea 

non 


Cap.de  EcclefJ fecularibus  oneribus  exemptione*  46 j 


gul.  iur. 


mn  poterant  ad  alios  vfus  prophanos,  A 
DuiicLt.  vel comunes  applicari.  VndeDaniel.  5. 
tiawi.  Balthafar  Rex  Babylonix,qui  vala  tem- 
Ti;-:ihr.  pjj  jn  quodam  fuo  conuiuio  prophanare 
Sf! fatu  aufuseR,  ftatim  diuinam  fenfit  vindi- 
fa4,  <Ram,vt  ibi  Hieronymus , & Theodcr. 

Lex  In-  notant, <Sc  Stcphanus  Papa. i.epiR.x. ad 
Hilar.c.j.&habetur  incap.  Veflimenta, 
dcConfecrat.dift.i.  Quin  etiam  inter 
tr;.  ti.de  gentiles  fuomodo  fuit  hoc  ius  rebus  fa- 
U'i  joru  cllS  conferuatum,vt  colligimus  ex  1 .In- 
°:,l:5at- . ter ftipdantem.  §.  Sacra.fi f.  cie  Verbor. 
t:p.  It'  obligat.nunc  autem  maxime  iure  cano- 
jiucieLo  njc0  confirmatum  cft,vtcoftat  excap,  g 
Uu.d.i.  fagtla  cum  multis  fcquentibus,  de  Con- 
l.ip.  Qua  fecrat>  x t (Sccap.  Qua  femel cum  fc- 
< l9'  quent.ii9.q.3.& ex  regula  Semel  de  Re- 

5'’r  f gul-  iur.  intf.  & nouo  etiam  iurcciuili 
1 declaratum  hoc  efl:  in  1.  Sancimus.  C.  de 
Wf!Me  Sacrofantl.  Ecclcfi. 

Pertinet  autem  hxc  immunitas  ad 
‘ quandam  venerationem , feu  honorariu 
cultum  huiufmodi  rerum  facrarum , & 
ideo  in  materia  de  Adoratione  explica- 
ta eR.  Et  propter  eandem  caufamnon 
itaconuenit  hxc  immunitas  alijs  bonis 
EcclefiaRicis  fecundi  ordinis,  quia  illa 
non  funt  proxima  inRrumenta  diuini  C 
toltuidica-  cu^tus*  Ideoque  priora  bona  dicifolent 
t<»b  huma  exempta  ab  humano  comercio , <Sc  vfu; 
n»  vfibns  hxc  vero  poReriora  cfl~e  poliunt  in  hu- 
wi"j“rut-  mano  commcrcio,&  ad  ordinarios  vfus 
n.ttnr^dc  aPP^carbdum  modo  debito  modo,  & cu 
Kcdjit.Ec  p,etate  Est.  V t fumitur  ex  cap.  Sine  ex- 
clcIiaS.  ceptione, cap.  Aurum.  & cap.  Gloria, cum 
f ap.  Sine  alijs  multis.  1 2 .q.  2 .Namquia  haec  etiam 
exceptione  poReriora  bona  aliquomodo  facrafunt, 
Cap.^«.  hoc  faltem  ex  vi  fuacinftitutionis  requi- 
m • runt,vt  folii  in  religiolos , vel  pios  vfus 

Cap.G/o-  proxime  confumantur,quiaad  hunc  fi- 
ni.n.  q.  nem  Ecclefix  data  funt,  vt  multi  cano- 
•'  " nestradutindi(Ra.i2.q.2.Quodfibona  D 

fint  immobilia,  vel  pretiola , peculiare 
habent  priuilegium,  vt  alienari  non  pof 
fint, nili  modo,  & ratione  iure  canonico 
praefcriptis,cap.  iV#//icum  alijs  de  Re- 
bus Ecclefiae  non  alienandis, 
g Prxtcrea  omnia  iRa  bona  EcllefiaRi- 
OmniaEc-  ca  dici  pofsunt  gaudere  priuilegio  fori, 
‘■cfur.bo.  feu, quod  idem  eR,elTc  exempta  abom 
M Rwden»  ni  iurisdiftione , feu  potcRate  fcculariu 
|'‘aiegio  Principum,feu MagiRratuum.  Primo 
quoad  adminiRrationc,nam  per  Eccle- 
fiae miniftros  cuftodiri,cdnfcruari,tranf 


ferri,aut  permutari, diRribui,  vel  quan- 
do oportuerit,  alienari  debent,  non  per 
laicos,quibusnulla  fuper  hxc  bona  eft 
attributa  poteRasiuxta  fupra  dicta  in 
cap.  2.&.1  j .&  ex  dictis  ibi  conRat,  im- 
munitatem harum  rerum  quoad  hanc 
partem  ex  iure  diuino  defeendere , fup- 
pofita  inflitutionc  Ecclefix,  &poteRa- 
te  data  Petro,  & fuccefforibus  eius  ad 
vniuerfas  resEcdcfiaRicas  per  fe,velper 
miniRrosfuosadminiRrandas.Vndein  r 
Concilio Lateran.fub Leone.X. in Bul-  'y0nc‘ 
la  de  Reformatione  curiae.  §.Etcumfru-  tcran' 
##w»,dicitur, prohibitum  die iure  diui- 
no,ne  laici  ius  adminiRradi  bona  Eccle- 
fiaRicavfurpent. 

Ratio  vero  eR, quia  hxc  bona  ficon- 
fiderentur  vt  facra,  per  fe  ordinantur  ad  Rauodias 
fpiritualcm,&:  fupernaturalem  finem,&  exemptio  - 
ideo  ex  vi  iuris  diuini  adminiRratioeo-  nis* 
rum  ad  fpiritualem  poteRatem  perti- 
net. Si  vero  confidercntur  ratione  ma- 
terix,fic  eo  ipfo , quod  tradita  funt  Ec- 
clcfix,faftafunt  extra  dominium, &po 
teRatemlaicorum,  & diuino  cultui  di- 
cata funt,  &fub  fpeciali  ratione  fub  do- 
minio Dei  conRituta.vt  fignificauit  Co 
ciliumTrident.felT.zj.cap.i.deRefor-  Coc.  Trid. 
mat.prohibens  Epilcopis,ne  res  Eccle- 
fiaRicas ,qua  Dei junt,  confanguineis  do- 
nent , qui  modus  loquendi  eR  frequens 
in  facris  canonibuSjVt  videre  licet  inmul  „ r 
tis  decretis. 1 2. q.i.Sc  2.&  16. q.  i.Scy.  - aP'  Mn 
& in  cap.  Cum  fecundum  ^tpoflolum  de 
Prxbend.vbih^c  bona  vocantur  patri-  , Pf  0 v" 
monium  Chrifti,  quod  etiam  habetur  fa,  ra  ' 
in  cap.  cum  ex  eo  de  Eled.  in  6.  Et  in  aP' 
cap.T«4  nobis , de  Prxbend.  decimx  pe-  ex 
culiari  titulo, & modo  dicuntur  efiebo-  ic  ' v‘  * 
na  Dei.  Ergo  adminiflratio  talium  bo-  aP‘ 
norum  ad  cos  pertinet , quos  Deus  dif-  J e 

penfatores  fuorum  bonorumconRituit,  *r<zi,en  * 
huiusmodiaut?difpcnfatores  funt  prx- 
cipuc  Romanus  Pontifex  , & fub  illo 
epifeopi  in  fuis  dioecefibus , iuxta  men- 
furam  poteflatis  fibi  conceRx , vt  Pon- 
tifices^ varia  Concilia  docuerunt, qux 
apudGratianum  videri  poRunt  difi.ptf.  Gratian. 
pr^fertim  cap.  1 .&  vltimo,  & di&a  1 2 . 
q.i .&  2 .&  i7*q.  1 .& 7-Et  optime  Am-  jlmbrof. 
brof.in  cap.Conuenior.z$ . q.  8.  exepifi. 

33.  ad  Sororem.  Etproptereafacrilegi 
appellantur, qui  per  poteRates  feculares 
huiusmodi,  bona  EcdefiaRica  vfurpsnt, 

tan- 


j.66 


Lib.fM  Immunitate  Ecclef apica. 


tanquam  rerum  facrarum  violatores. 

! 0>  Secundo  dici  poliunt  hic  bona  gau- 

Boaa  Eccle  dere  priuilegio  fori,  quia  exempta  funt 
fi  afhca  ccia  a legibus  ciuilibus , ita  vt  nihil  circa  illa 


A 


a legibus  ci  jn  particulari  difponere  pofsint,vt  ex  di 
ji  uiuluQc  ,qis ixi capite praecedcti  latis  notum  eftv 


Cap.Eccle  & lumitur  ex  cap .Ecclefia, 8c  cap .Quam 
jit.  Ecclefiarum,de  Conftitutj&cap.  Vlt.de 

Cap.  Qua  Rebus  Ecciefii  non  alienandis.  Et  tradi 
in Ecclefia  tur  apertifsime  in  ConcilioRomano  fub 
nmdeCo - Symmacho,quodaliegauit  Innocetius. 
fiittit.  3 ',n  dicto  cap. Ecclefia}Sc  refertur  in  ca. 
Cap.  vlt.  Bcnequidetu.96.d ift.vbi  lex  quidam  fu 
cURcb.  Ec  Per  Ecclefiaftica  bona  lata  a quodam  Ba 
elef.nona - filio  homine  laico,  <5cvrbis  RomiPri- 
lieri'  fe&o, licet  cllet  fauorabilisEcclefii,nul 

Coc.Rom.  Ia  declaratur  ex  defectu poteftatis.  Ne 
Jmoc.^.  in  exemplum  remaneret  prifumendi, 
tio  affer  quibuslibet  laicis.quanuis  religiofis  , vel 
potentibus  in  quacunque  ciuitate  quo- 
libetmodo  aliquid  decernere  dc  Eccle- 
fiallicis  facultatibus, quarum  Colis  facer- 
dotibus  difponendi  indifcufle  a Deo  cu 
ra  commilla  docetur.  Ratio  ergo  elR 
quia  tales  leges  funt  nulla;,  vt  pote  fine 
iurisdidtione  factae  jnam  ficut  ciuilis 
Magiftratus,aut  Princeps  non  habet  po 
teftatem  adminiflrandi  Ecclefiaftica  bo 
na, ita  nec  iurisdi&ionem  habet  adferen 
das  lcges,per  quas  circa  eadem  bona  ali- 
quid difponad  Tum  quiaeade  ratio  ver 
fatur,vidclicet,quodhic  bona  eo  ipfo, 
quod  fpeciali  titulo  fa&a  funt  diurna,  <Sc 
fpiritualia  per  fpecialem  habitudinem 
ad  fupernaturalem  finem,coftituta  funt 
extra  obieftum , & materiam  jurisdic- 
tionis temporalis  .Tum  etiam,  quia  di£> 
politiones  legum  circa  aliqua  bona  con- 
tinent(vt  fic  dicam)  principalem  difpo- 
fitionem , & adminiftrationem  talium 
bonorum  quali  eminenter,  feu  virtute; 
quia  huiufmodi  leges  funt  regulg,  per 
quas  dirigi  debet  talium  bonorum  ad- 
miniftratio;ergo  qui  talia  bona  admini- 
flrare  non  potiunt , multo  minus  pote- 
runt leges  circa  illa  condere.  Quapro- 
pter non  minus  iuris  diuini  eft:  haec  exc- 
ptio  a lege  ciuili,quam  ab  adminiftratio 
ne  laicorum.Eft  tamen  varijs  modis  de- 
terminata haec  exemptio  per  Eccleliaf- 
ticos  canones praeferibentes  modum  cir 
ca  alienationes, tranflationes,  & aliosmo 
dos  difpenfiindi  > vel  adminiftrandi  haec 
bona,  rt  videre  licet  in  decretis  antiquis 


"IS. 


B 


all  egati  s pr  e fer  tim . 1 2 . q.  i . & toto  titu- 
lo de  Rebus  Ecclef.  non  ajien.  & in  cap. 
PattoraliSyde His,  quibunt  a Prilatis 
fine  confenfu  capituli.  Vndepereafdc 
leges  canonicas  auifta  eft:  hic  exemptio  f 
per  varia  priuilegia  Ecclefi js  cocetla  cir-  /S  \ 
cabonafua,  vt  circa  alienationes,  pri- 
fcriptiones,&  fimilia,  de  quibus  hic  non  A 1 * 
eft:  dicendi  locus,fed  videri  poliunt  Do- 
ttoresCanonifti  in  cap.  A7«//i,deRebus 
Ecclefiae  non  alienandis, & sumifti  prae 
fertim  Sylueft. verb .sAlicnatio,  & verb. 
EccleJiA.z.&C-$. 

Tertio  eadem  ratione  gaudet  hic  bo 
naexcptioneaboncre  iudicij  fecularis.  4 *n 
Inquobreuiteraduertcndumeft,  duo- 
bus  modis  poflfe  haec  bona  c6fiderari,pri  pla/nD1  ■ f 
moprecife  quatenus  res  facri  funt, &vt  diqtfcculi 
ficrnanifeftumeft:,  non  polle  circa  illa  “b®! 
verfari  fecularia  iudicia,nam  fi  dubitatio 
aliqua, vel  lis  circa  illa  vt  facra  funt,  mo- 
ueatur,ex  ipfa  rei  natura,&  diuino  iure, 
ad  Ecclefialticu  iudiciu  pertinet,quiaeft 
materia  facra,  «Scfpiritualis , vtfitrafte- 
turjan  Ecclefia  fit  polluta, nec  ne,  vel  an 
calix  fit  re<ftccofecratus,&  fimilia. Alio 
modo  poliunt  h^c  bona  cofiderari  ratio 
ne  materii,fecundii  quam  teporalia  bo- 
na funt, (Sede  illaru  dominio,vel  iure  vte 
di,  aut  fruendj  illis  litigari  potell,  & hoc 
modo  etia  conflat, hic  bona  elTe  exepta 
a iudicio  feculari,vt  notat  Glolfa,Panor 


blOjjit. 

mit.  & Docfores  in  cap.  Ecclefia  fatttta  Qptidt 
Maria, de  Conftitut.per  illu  textum,  & 
per  cap. 5*  clericus, cum  fimilibusdeForo 
comp.  & cap.  Dec emimus  de  Iudicijs  cu  q j)e„ 
alijs,quae  ca.  1 7.  adduximus.  Hic  enim  J' 
pars  fere  coinciditcuhis,  qui  ibi  dixi- 

mus  de  exeptione  clericoru  in  caulis  ci- 
uilibus. Nam  fi  clerici  eximutur  quoad 
propria  bona  a feculari  iudicio,  multo  Dedantur 
p.  . magis  quoad  Tona  Ecclefiaftica.  Vnde  conclufio.  „ 
^ hocintelligendu  efl:  cu  declarationcibi 
addita,nimiru,vt  procedat,  quando  ipfa 
Ecclefia  efl  rea,  feuin  iudiciu  vocatura 
laico,vel(quod  perinde  eftjquadolaicus 
pritedit, talia  bona  elTe  fua,  vel  aliquod 
in  eis  ius  habere.  At  vero  fi  e coucrfo  Ec 
clefia,feu  Pallor  eius  pro  huiufmodi  bo- 
nis,qui  Ecclefiaftica  elTe  pritedit, Bicu 
conucniat,  tunc  non  habet  locum  exe- 
ptio  a feculari  iudicio,  quia  reus  in  foro 
fuo  conueniri  debet, nili  fortalTc  (acrilc- 
gium  intercclTerit , ratione  cuiuspotelf 


Cdp.  / S.  De  exemptione  bonoru  Ecclefu  a tributis,  46 7 . 


reus  immediate  trahi  adiudiciumEccle- 
fiafticum,vt  in  praedifto  capite  fatis  ex- 
plicatum eft. 

C A P V T.  'XVIII. 

t An  Exemptio  d tributis  feculanbus  conue- 
matEcclefijs,  earumque  bonis,  quate- 
nus Cbnsli  patrimoniufunt. 

f?  Cclefiarum  nomine, vt  priceden* 
j ti  capite  explicaui , ipfa  materialia 
tepla  , vel  loca  facra  intelligimus; 
per  EcclelialHca  autem  bona  res  omnes 
facras.&  qui  ad  vfus  Ecclefiarum,D  eo, 
feu ipfis  Ecclefijs  donate  funt,&  fub ad- 
minifiratione  eiufdem  Ecclefn,feu  mi- 
nifirorum  eius  perfeuerant.Nam  de  bo- 
nis prqprijs  clericorum  pofiea  dicemus. 
Difiingui  aute  poiTunt  haec  bona  in  im- 
mobilia , & mobilia.  Sub  immobilibus 
leMTa"  non  foliim  fundos, pridia, domos,  & fi- 
qud/mo  mi^a  corporalia  bona,  qui  fixam  radice 
bilia , alia  habent, fed etiam  iura  fructifera,  vt  cen- 
tmraobilia,  fus,  quibus  annui  redditus  refpondent, 
vtti(j;quid  & feruitutes,  & fimilia  bona  perpetua, 
qui  incorporalia  dicuntur , comprehen 
Clem  £-  ^muSj  iuxta  iur*s  confuetudinein  Cie- 
•.V-  mentin,£xwE  §.  Cum  annui  redditus, de 
• » V eruor,  tigmiic.oc  qui  notantur  a Do- 
j . 1 floribus  in  cap.  Nulli, de  Reb.Ecclef.no 

P'trk  {fa  a^enan^’  & GlolTa  in  cap.  z.  de  Rebus 
• ’ b Ecclef.nonalienand.verb./wr^. Sub  mo- 

bilibus autem  ceteras  res  omnesEccle(i£ 
vfibus  deputatas, cuiufcuq,  efiimationis, 
vel  valoris  fint, complectimur.  Nam  li- 
cet,in  ordine  ad  perpetuam  conferuatio- 
nem.prohibendamque  alienationem  fo- 
leat  respretiofe  Ecclefie  fub  immobili- 
bus comprehendi,  quia  eodem  iure  cen- 
'fflormit.  fentur,  vt  notat  Panormit.in  cap  .Tua  de 
his , quae  fiunt  a Prelatis,  &c.  tamen  in 
ordine  ad  tributa  non  habent  peculiare 
rationem  , & ideo  inter  mobilia  cefentur 
Lixqu  ^cut:re  vera  taliafuntjiuxta  l.Lex  quee  ma 
1 ancipia,  ^/^C. de  Adininifirat. tutorum.  Ea  ve 
•ieAi-  r°>  fe  monentia  vocantur  , licet  im- 
imftrat,  rn°hilia  proprie  dici  no  pofsint,vt  per  fe 
1 tor,  confiat : quatenus  fructifera  efie  folent, 

& per  quandam  fuccefsionem  pofiunt 
efie  perpetua,  ad  illa  nunc  reuocantur. 

2.  Per  tributa  vero  fecularia , illa  intelli- 
5«calaria  gimus,qui  a Regibus,  feu  temporalibus 
JVJonarchis,  vel  ali js  Magiftratibus  iure 
pofiunt, vel  folent  imponi.  Nam  de  tri- 


A butis , quae  a Summo  Pontifice  poffunt 
ex  jgi,6c  Ecciefiafiica  pofiunt  vocari,  no 
efi  m pr^fenti  conlideratio  , illa  enim  no 
funt  contra  exemptionem  Ecciefiafiica, 
nani  hec  efi  apoteilate  ciuili  non  a Pon- 
tilicia.  Imo  quia  hic  bona  fubfunt  ple- 
ne potefiati  Pontificis*  eximuntur  a po- 
teitate  feculari , eoque  illa  exemptio  re- 
fertur , vtilla  fubiedio  plene  pofsit  im- 
pleri: ldeoq^dubiu  nonefi,quin  Ecclefi 
allica  bona  polsint  aliquibus  tributisEc- 
cleliafiicis  lubijci , faltem  per  Summum 
Potificem  ,qui  efi  fupremus  eorum  diff- 
la penfator.  Qualia  vero  , & ob  quas  caufas 
futura  fint , <5c  an  ab  inferioribus  Praela- 
tis introduci  pofsint,non  eft,vt  dixi,  pr£ 
fentis  confiderationis , fed  in  materia  de 
Praebendis  , & beneficijs  Ecclefiafiicis 
tractandum  efi. 

Deinde  tributa  fecularia, quauis  mul-  3 . 
tiplicia  fintjVC  in  libro.  ?.  de  Legib.  dixi,  Tribu  u fe 
in  prefenti  induo  capita  difiingui  pof-  culariadu- 
funt,iuxta  diuifionem  pofitam  reru  mo-  P,lcIa» 
bilium  , 8i  immobilium  : quidam  ergo 
tributa  de  rebus  immobilibus  pofiulan- 
tur,&  folent  vocari  tributa  realia,feu  pe- 
fiones,aut  ve<ftigalia,quamuis  h^c  nomi- 
£ na  interdum  comuniora  fint.  Alia  vero 
funt  tributa,  qu£  de  rebus  mobilibus  pe- 
tuntur , vt  gabella , que  etiam  vectigal  a 
• ve&ando  appellatur.  Efi  enim  differen- 
tia notanda  inter  res  mobiles, & iinmobi 
les,quod  mobiles , quia  non  funt  fructi- 
feri,de  fe  no  funt  capaces  tributorii, nifi 
quatenus  fubfunt  negotiationi,  Vel  traf- 
portationi  ab  vno  loco  in  alium , 6c  ideo 
talia  tributa  inde  accipiunt  nomina  Vec- 
tigalium,&c. Res  autem  immobiles  qua- 
tenus fruftifere  funt,  per  fe  funt  capaces 
alicuius  penfionis , & ideo  hac  voce  circa 

illas  Vtemur.  __  Prima  Cd- 

D Dico  ergo.  Bona  Ecciefiafiica  tamo-  cu,f10* 
bilia  quam  immobilia  a tributorum  folu  Omnia  Ee 
tione  efie  exempta.  Coiiclufio  efi  certa,  ^c^a\f 
& communis  Doctorum  locis  infra  ci-  buci*  aru‘n' 
tandis , & fumitur  ex  cap.  ATon  minus,  & e*empta. 
cap.\Aducrfus,de.  Immunit.  Ecclefiar.  & Cap.AV; 
cap.  Quanquam,dcCenCib.\r,6.  &cap.i.  minus. 
dc  Immunit. Ecclefiafi. in  6.  Clemen-  Cap.  Jd- 
tin.i.eodemtitul.EtinExtrauag.  {Juod  uerfuS,  de 
olim, eodem.  Item  in  iure  ciuili  conlir-  Immunit. 
mata  efi  hec  immunitas,  prefertim  in  co  Ecclefiar. 
fiitutione  Friderici  pofi  libros  Feudorii,  Cap.  r .de 
&habetur Qtiamml.2.§.Itemwdla,C.de  Ceiifib.  in 

Epif-  6. 


^6  8 Lib-^t  De  Immunitate  Ecclefiajlica* 


Epifcop.  &Cleric.  Denique  optimum  A 
argumentum  iumitur  ex  cap.2.de  Ccn- 
fib.  quatenus  dicit , tributum  efte  fignu 
fubieftionis  ; cum  ergo  neque  Eccleliae, 
neq;  earum  bona  hnt  iubiedta  poteftati 
feculari,  neque  etiam  tributis  ieculari- 
bus  fubijci  polfunt.  Quae  ratio  generalis 
eft  de  omnibus  Ecclefiafticis  bonis, & ita 
etiam  loquuntur  alia  iura. 

Vt  autem  fundamentu  huius  immu- 
5»  nitatis  in  his  bonis  fpecialiter  declare- 
mus, aduertere  oportet , duos  refpe&us 
in  eis  conliderari  polle,  vt  in  eis  haec  im- 
munitas fundetur,vnus  eft,qudd  huiuf-  £ 
modi  res  funt  fub  fpeciali  dominio  Dei, 
vt  dixi:alius  eft, quia  tales  res  fu nt  fpecia 
Ratiofie  liter  cofecratae, aut  benedictae. Prior  ref- 
dufotUrC°  Fe<^us  generalis  efi  omnibus  his  bonis, 
quae  Ecdetiaftica  nuncupantur,  &ideo 
de  illo  in  hoc  capite  dicemus , de  altero 
vero, qui  minus  vniuerfalis  eft.  dicemus 
capite  tequenti.Dico  ergo, habitudinem 
illam  ad  Deum  tanquam  ad  peculiarem 
dominum  fufficere  ad  fundandam  di- 
£latn  exemptionem,non  folum  in  huma 
no,fed  etiam  in  diuino , & naturali  iure. 
Nam  fi  Dominus  bonorum  non  poteft 
efte  fubiettus  tributis , neque  etiam  ipfa  Q 
bona  poliunt  tributis  onerari,  vt  infra 
etiam  de  clericis  dicemus, tum  quia  bo- 
na adherent  perfon? , & fequuntur  con-  • 
ditionem  cius  tanquam  acceftoriu  prin- 
cipales tum  etiam  , quia  folutio  talis  tri- 
buti per  fe  non  poteft  ab  alio , nili  a Do- 
mino bonorum  poftulari,  & itaneceflc 
efi: , vt  in  ipfum  redundet , & virtute  illi 
tributum  imponatur.  At  vero  dominus 
horum  bonorum  EcclefiafHcorum  non 
poteft  elle  fubieftus  tributis,cum  fit  ipfe 
met  Chriftus ; ergo  neque  ipfa  Ecclclia- 
ftica  bona  . Atque  hic  optime  accom- 
modantur  verba  Chrifti:  Ergo  liberi  funt  ^ 
filij : nani  filius  naturalis  Regis  ficutin 
perfona  fua  exemptus  eft  a tributo, ita  <5c 
in  fuis  proprijs  bonis;  ergo  multo  magis 
bona  Ecclefiaftica,que  propria  futChri- 
fti,  «5c  veluti  proprium  patrimoniu  eius, 
vt  Concilia  loquuntur , libera  funt  a ve- 
ftigalibus,& tributis. 

Dices  proprium  , & quafi  proximum 
6.  dominium  horu  bonoru  re  vera  non  efte 
Ohieaio.  immediate  apud  Deum , vel  Chriftu  fo- 
lum, fed  apud  aliquos  homines,  vel  ho- 
minum congregationem  habentem  ius 


vtcndi,&  fruendi  talibus  bonis, & de  illis 
dii  ponendi  in  omnem  vfum  iege  non 
prohibitum.  Vt  v.  g.  bona  alicuius  mo- 
nafterij  Eccleliaftica  funt  5 & tamen  do- 
minium illorum  eft  apud  couentum  ta- 
lis monafterij,  & bona  alicuius  Ecclefi* 
matricis  funt  fubdominio  totius  cleri  ta- 
lis Ecclefiae , vt  eft  quaedam  particularis» 

& fpiritualis  cogregatio  ex  clericis  coa- 
lefcens.  Ergo  ille  titulus  diuini  dominij 
non  eft  fufficiens  ad  fundandam  hanc 
exemptionem  a tributis : quia  tributum 
magis  cofideratur  refpectu  proximi  do- 
mini : nam  ab  illo  feluendum  eft  . Alio- 
qui  etia  Domini  eft  terra>&  plenitudo  eius, 
omnia  enim  altius, & perteftius  funt  fub 
dominio  diuino , quam  humano,  tamen 
quia  illud  dominium  diuinum  npn  ex- 
cludit humanum, fub  hoc  pofteriori  ref- 
peftu  bona  humana  capacia  funt  tribu- 
torum ; ergo  idem  erit  cum  proportione 
in  bonis  Ecclefiafticis . Nam  licet  pecu- 
liari modo  dicatur  efte  Dei , quiaad  eius 
cultum  peculiari  modo  ordinata  fu ntj ni- 
hilominus quatenus  funt  bona  tempo- 
ralia, quibus  homines  vti  debent,  non 
poftunt  non  efte  fub  aliquo  humano  do- 
minio. p _ 

Duobus  modis  refpondemus,  primo  prima  [{f. 
negando  aftinnptu : eft  enim  valde  pro-  ponlio. 
habilis  fententia  Nauarri  afferentis, bona 
Ecclefiaftica  proxime, <Sc  immediate  efte 
fub  dominio  Dei, & Chrifti  Domini, no 
per  metaphoram , fed  per  omnimodam 
proprietatem, ita  vt  nullus  homo , vel  ho 
minum  congregatio  habeat  propriu  do- 
minium , fed  tantum  difpenfationem  cu 
maiori , vel  minori  plenitudine  potefta-  hMit, 
tis.  Quam  fentdntiam  dicit  Nauarr.  elfe 
comunem  confenfumomniu  catholico- 
rum Doctorum.  Et  eam  late  probat  de- 
cretis Pontificum,  & Concilioru,  ac  ra- 
tionibus , vt  videre  licet  in  Apologia  de 
Redditibus  Ecclefiafticis,  q.  1.  monito. 
t 8 .&  2 4.  & in  nouiori  editione  tra <ft.  de 

Redditib.q.T  .monit.if).  2I.&40*  &qt 

1 £ 

3.momt.3i.  nu.7.  0i 

Eftque  haec  opinio  fatis  pia,&  proba-  . 

bilis, quae  hac  ratione  praeter  alias  fuaderi 
poteft, quia  fi  aliquis  homo  efletDomi-  ^ 
nus  horum  bonorum, maxime  Summus  nioDeipro 
Pontifex  ,nam  apud  illud  eft  fuprema  batur. 
poteftas  difpenfandi  omnia  Ecclefiafti- 
ca bona,  vt  fupra  vifum  eft,& pauhn  >n 
• ' canom- 


C#p>  / pfB^es  facra  an  eo  ipjo fint  a tributis  Ubera.  4-6  9 


Cot.Rw- 
O.p.A ion 

licct.n.a 


9 > 

Secunda  fo 
linio. 


Tumere. 


hietari. 


BonaEccle 
liaiiisapof- 
luntacribu 
ti$  eximi  e - 
tiam  fi  fui, 
iiomanodo 
minio  exi» 
*QC' 


canonibus  traditur  difl-.p5.i2.  q.2.  &irr 
titulis  de  Reb.£cclef.non  alienand.&‘de 
Immunit. Eccleliar.  At  Potifex  ipfe  no 
habet  proprium  dominium  rerum  Eccle 
fialticarum  etiam  illarum,  quae  fpeciali- 
terfuntEcclehaftvoman^,  vtlumiturex 
Concilio  Roman.  3 .fubSymmacho,cap. 
Non  licet,  12.  q.  2.  Non  enim  poteft  fuo 
arbitrio  h^c  bona  expedere, vel  alienare, 
ftd  tantum  vt  fidelis  difpenfator,  Si  pru- 
dens j ergo  nec  totaEcclefia  vniuerfalis 
habet  tale  dominium  in  talia  bona , quia 
ipli  videantur  in  fuo  Capite  donata.-ficut 
neque  aliqua  Ecclefia  particularis  habet 
propriu  dominiu  fuorum  bonord  Eccle 
fiiafticoru  , quia  quaelibet  Ecclefia  pen- 
det a Pontihce  in  fuoru  bonorum  achni- 
niftratione,  & vniuerfalis  Ecclefia  etiam 
in  hoc  eft  illo  inferior ; ergo  omnes  idi 
funt tantum  difpenfatores  horum  bono- 
ru,&non  veri  domini. Neqjeft  inconue- 
niens,quodaliquabonahumana , & tem 
poralia  fiant  extra  dominiu  mortalium, 
hominu,quia  fideles  altiori  mente, quam 
humana,  fcilicet,per  fidem  operando,illa 
Chriflo  donare  potuerunt,  Si  voluerut, 
&ipfcquamuis  per  miniftros  fuos  illa 
acceptet,  fieri  poteft,  & Et  proprius  illo- 
rum dominus. 

Quia  vero  no  defunt  graues  authores, 
qui  dominiu  haru  rerum  apud  homines 
eile  dicunt,falte  apud£ccleliam,vel  vni- 
uerfaie,  vel  particulare  refpeciiue,  iuxta 
intentione  eorum,  qui  talia  bona  Eccle- 
fijs donarunt,  vt  videre  licet  in  Turre- 
crem.  cap.  Nide nt es,  1 2.  q.  x.  in  art.2.& 
Caietan.2. 2.q«43.art.  8.  ideo  refponden 
du  eft  aliter,  abftrahcdo  ab  opinionibus, 
inter  quas  fortalle  , quodad  hoc  punftu 
attinet, magis  eft  augftio  de  nomine, qua 
de  re.  Dico  ergo,  effo  talia  bona  fint  fub 
aliquo  humano  dominio, hoc  noobftare, 
quominus  a tributis  exempta  effe  de- 
beant diuino  iure.  T uni  quia  non  obfta- 
te  illo  dominio  Ecclefiae,  negari  non  po- 
te ft, quin  ad  ius  Chrifti  Domini  peculia- 
ri modo  pertineant , cu  ad  eius  cultum, 
& honorem  peculiariter  donata  fint, pro 
pter  quod  patrimonium  Chrifti  dicun- 
tur,vt  vichmus;&  in  canon. 3 9.  Apofto- 
lor.ahas 40. vocantur  haec  bona  Domini- 
ca,(eu  res  Dominica;  hoc  ergo  fatis  eft,  vt 
neque  ad  alios  vfus  applicari , nec  tribu- 
taria fieri  debeant.  Tum  etiam, quia  illae 


B 


met  perfon£,vel  comunitates,quibus  ta- 
lium reru  dominium  attribuitur, no  funt 
fubiedtae  feculariu  Principii  iufffdnftio- 
m;  ergo  nec  talia  bona  debent  abeifdein 
Principibus  tributis  fubijci,iuxta  regula 
paulo  anteapofitam.Affuinptum  decla- 
ratur,quia  Ecclefia, fub  cuius  dominio 
dicuntur  effe  haec  bona  non  habet  hoc 
dominium, vt  eft  communitas  ciuilis,fed 
vt  Eccleliaftica,  & vt  eft  corpus  Chrifti 
myfticum,  fed  Ecclefia  vt  talis  eft,  non 
iubeft  feculari  Principi , fed  Pontifici  $ 
ergo  nec  Eccleliaftica  bona. 

C A P V T XIX. 


An  exemptio  d tributis ) ecularibus  conus* 
niat  Ecclefia, & rebus  [acris  ob  earum 
[fecialem  [antlitatem , [eu 
conjectationem. 

\ Liud  nindamentu  huius  exeptio- 
ius  elfe  poteft  peculiaris  conlecra- 
tio,  aut  benedictio , vel  deputatio 
talium  rerum,vtfintquafi  proxima inf- 
trumenta  diuini  cultus.  Qu^  ratio  no  eft 
ita  vniuerfalis  ficut  praecedens , in  his  ta- 
£ me  rcbuSjin  quibus reperitur,fufficiente 
caufam  huic  exeptioni  a tributis  prebet. 
Et  in  primis  inter  bona  immobilia  tantu 
Ecclehae  ipfae,feu  templa.  Si  limiiia  loca 
diuino  cultui  proxime  dicata  hunc  pecu 
liare  moau  fancEtatis  participant.  Nam 
cetera  bona  immobilia,  vt  funt  praedia 
Ecclcnarum , & fimilia  non  habent  hu- 
iufmodi  refpecEu,  led  folum  iiiu,  ratione 
cuius  remote  pertinent  ad  diuinu  cultu, 
quatenus  ad  luftentatione  miniftrorum 
ordinantur.  Et  ideo  D.  Thorn.  2.  2.  q. 
pp.ar.i.h^c  bona  collocat  in  vltimogra 
du  tertiae  fpeciei  rerum  facrarum  , cura 
D tamen  templis,  & locis  facris  fecundam 
fpeciem  tribuat. 

Inter  bona  ergo  immobilia, Ecclefiafti 
ca  templa,  «Sclocafacra  merentur  ( vtita 
dicam  ) hwiufmodi  exemptionem  a tri- 
butis ob  peculiarem  titulum  fanftitatis. 
Ita  fumitur  ex  cap.  Secundum  canonica, 
Sc  cap.  Sancitum  eft.  z 3 .q.8.&  cap.x . De 
cenfib. in  quibus  iuribus  area  Ecclefic.feu 
fund9  vbi  edificata  eft,  imo  & horti  iux- 
ta Ecclefiam  pofiti,  «Scpr^dia  in  dotem 
Ecclefie  peculiariter  collata  ( quae  folent 
manius  appellari)  a tributis  eximuntur; 

Rr  erga 


1. 


D.Tbom. 


Prima  con« 

ciufio» 
Locis  facris 
ctiaiatioos 
coifcratio 
cis  debetur 
immunitas 
Cap  .Secu 
dii  canoni, 
Cap  .San- 
citu eft. 7.-$ 


3- 

Bona  Eccle 
fiaftica  ad 
lubft^catio 
nem  mini- 
ftroru  ordi 
nata  no  esti 
tmincurra- 
tione  alicu- 
ius confe- 
crationis. 


4.70 


Lib-4.  De  Immunitate  Eccleftaflica . 


ero-d  multo  magis  domus  ipfae,feu  fabri-  A 
cx  templorum  , aut  Eccleliarum  eadem 
gaudent  exemptione.  Nam  reliqua, qug 
adiacet  Ecclefi,£&funt  quali  partes  eius, 
eximuntur  propter  fanttitatem  ipfarum 
Ecclefiarum  j ergo  multo  magis  ipfae 
Ecclefiae  , iuxta  Dialeaicorum  regu- 
lam, Propter  quod  vnumquodque  tale,&c. 
Quamuis  pofsit  etiam  alia  ratio  mEccie- 
fijs  confiderari , quia  non  funt  res  fru- 
giferae aliquorum  temporalium  proue- 
tuum,  neque  habent  vfum  ciuilem,  feu 
fecularem  pretio  aeflimabilem , fed  tan- 
tum vfum  facrum,  ad  quem  fanftifica-  B 
tae  funt,  vel  peculiariter  dicatae  5 & ideo 
intrinfece  funt  incapaces  temporalis  tri- 
buti. Et  eadem  ratio  exemptionis  inue- 
niturinarea  Ecclefiae , &inatrijs,  &in 
alijs  partibus , vel  locis  adiacentibus  Ec- 
clefiae , quae  alium  fruftum  non  habent 
praeter  eiufdem  Ecclefiae  vfum , feu  fer- 
uitium.  Dos  autem,  feu  manfusEccle- 
fi$  licet  temporales  prouetus  ferre  pof- 
fit , quia  vero  omnes  illi  fruEusad  Ec- 
deliae  fuEentationem  cenfentur  necef- 
farij,ideo  cum  ipfa  Ecclefia  dos  eius  exi- 
mitur. 

In  alijs  autemEcclefiaflicis  bonis  tam  q 
immobilibus,  quam  mobilibus,  que  tan- 
tum ad  fuEentationem  miniErorum, 
Velexpenfas  Ecclefiae  ordinatur, vt  funt 
pecunia, triticum,  vinum,  & aliae  res  vfu 
confutnptibiles , non  habet  locum  ratio 
fpecialis  confecratioms , vt  conEat,fcd 
folum  eximuntur  in  praedictis  iuribus, 
vel  ex  ratione  generali  diuini  dominij, 
vel  quia  integre  , & fine  diminutione  ad 
fuEentationem  Ecclefi^  neceEariyfunt. 
Hxc  tamen  poEerior  ratio  minus  vni- 
uerfalis  videri  poteE,  quia  interdu  pof- 
funt  efie  abundantiores  alicuius  Eccle- 
fiae fru&us , ita  vt  fumptus  excedant,nifi  j) 
eleemofynae  inter  fumptus  computen- 
tur, ficut  re  vera  fieri  debet, atque  ita 
illa  ratio  moraliter  loquendo  erit  etiam 
adaequata, & vniuerfalis.  Alia^verb  funt 
mobilia  bona  Ecclefiae , quae  peculiari, 
&altiori  modo  res  factae  dicuntur,  quas 
Diuiis  1 hornas  fupra  in  tertia  fpeccie, 

& in  fecudo  gradu  eius  numerat.  In  pri- 
mo enim  gradu  ponit  facramenta,  quae 
ad  pr^fens  non  referunt ; in  fecudo  vero 
ponit  vafa  conlecrata, imagines  facras,& 
reliquias  Sactorum,fub  quibus  compre- 


hendit etiam  veEimeta  facra  ; imo  & ge- 
neraliter addit  omnia, que  ad  ornatu  Hc- 
clefi£,&  miniErorum  pertinent  ; eadeq; 
ratio,  vel  maior  eft  deChrifmate,&Oleo 
benedi(Eo,quae  ad  facramcta  reduci  pof- 
funt:  itemque  de  Agnis  Dei, granis  bene 
diftis,&  fimilibus. 

De  hoc  ergo  poEeriori  genere  rerum  4. 
factarum  dubitari  poteE,  an  fecluforef-  An  rc> fa. 
pectu ad  peculiare  dominium  Dei,  vel  cra,luj:il> 
Ecclefiae, ex  vi  foliusconfecrationis,  feu 
quafi  fan<Eificationis,quarn  habent, exe-  tnbutis  iub 
ptae  finta  tributis,  quorum,  res  mobi-  i)cianmr. 
les  funt  capaces , vt  gabellarurn , fi  ratio- 
ne materi^  vendantur,  aut  veEigalium, 
fi  ab  vno  in  alium  locum  transferantur. 

In  quo  dubio  nihil  inuenio  fpecialiter 
di&umabauthoribus.  Solum  enim  de 
bonis  EcclefiaEicis  in  generali  traEant, 

& de  illis  tam  mobilibus,quam  immobi- 
libus indefinite, ac  proinde  vniuerfaliter 
definiunt, a tributis  efle  exepta.Sub  bo- 
nis aute  EcclefiaEicis  omnes  res  facras, 
quas  enumerauimus  plane  coprehendut, 

& cofequenter  fentiut , omnes  illas  eade 
exeptionegaudere. PoteE  aut  h^c  fente- 
tiafudari  in  alio  principio, nimiru, quod 
illi  duo  refpectus  fupra  pofiti,fcilicet,rei 
exiEentis  lub  peculiari  dominio  Dei;  & 
rei  fpecialiter  facrate,&diuino  cultui qp- 
xime  dicat£,  licet  ita  diEinguantur, vt 
prior  refpeftus  pofsit  feparari  a pofterio 
ri,  tanqua  vniuerlalior  illo ; nihilominus 
poEerior  nunquam  feparetur  a priori, 
quia  eo  ipfo,  quod  res  aliqua eEaliquo 
modo  facra  definit  eEe  lubhumanodo- 
minio,<Scad  folu  diuinum  proxime  per- 
tinet,& inde  confequenter  fit,vt  a tribu- 
to humano  fit  exempta,  remote  quidem 
ratione  confecrationis , proxime  vero 
ratione  perfonf  ChriEi,fub  cuius  domi- 
nio exiEit. 

Illud  autem  fundamentum, nimirum  ^ J'( 
rem  facram  eo  ipfo , quod  talis  eE,  extra  £x  vi 
humanum  dominium  fieri , valde  com-  coofecratio 
mune  eE  inter  iurifperitos, ita  enim  fen-  nis  ab  hu- 

tit  Glofla  de  rebus  inanimatis  in  cap.-FVe  mao°d^ri.i 
quens,a  1E.  $4.  verb.  Redit,  capite.  tuf> 

Comperimur  14.  queEionefexta,  & in 
capite  , Epifcopusin  Dicecefim.y.  qusE. 
prima, verb.  Altaria,,  quas  Glolfas  ibi  Glofu 
DoEores  probant.  V erum  eE,  illas  ex- 
preEe  non  dicere,  rem  inanimem  con- 
fecratam  non  pofle  etTe  fub  humano 

dominio 


Cap.ip.  "jR.es  facra  an  eo  ipfo fint  d tributis  liber a.  47 1 


dominio , fed  non  polfe  ad  vulgares,  & A 
communes  vfusiterumconuerti,&  ideo 
fi  res  ante  confecrationem  erat  fub  ali- 
cuius dominio,<Sc  inuito  domino  confe- 
cratafit,non  efle illi  refticuedam.  Quod 
Cap.to  videtur  aperte  docere  Gregoriusindi- 
JMs,  fto  cajp.Com]}erwjus,d\ifo lib.y.epift. 5 8. 

Crqir.  indict.2.  Clarius  Nauarr.  in  dicta  Apo- 
ftmrr-  log.de  Rcdditib.monito.24.n.y.vniuer 
faliter  ait  bona  facra  nullius  puri  homi- 
nis,vel  hominum  eile/edDei  tantum, & 
Domini  noltri  Iefu  Chrifti.  Quod  pro- 
bat ex  §.  Nullus, Inflit.de  Rerum  diuif. 
vbi  res  facri  nullius  efle  dicuntur  ,vbi  £ 
ratio  redditur  his  verbis:  Quod  enim  diui - 
ni  turis  ejl,id  nullius  in  bonis  e/i. Non  dici- 
tur autem  effe  nullius,  quia  itacareat 
Domino, vt  pofsit  fieri  primo  occupan- 
tisjergo  dicitur  nullius,  quia  non  di  fub 
dominio  alicuius  puri  hominis , fed  fub 
fpeciali  dominio  Dei,  vt  notauitGlofTa 
indicto  § .Nulims ,bk  in  1.2.  lf.de  Rerum 
r diuis,  quae  Gloffie  ibi  communiter  ap- 
''J'  probantur, vt  Nauarr. refert. Et  pro  hac 
lentantia  allegari  poliunt  Iurifperiti  di< 
centeSjfiquis  furetur  calicem  cx  priuata 
domo,  non  competere  actionem  furti 
contra  illum  domino  domus,nifi  fortaf- 
fe  nomine  Dei,quia  res  facra  nullius  ho-  ^ 
minis  eft,  fedfolius  Dei , vt  videre  licet 
apud  Sylucllr.  verb.  Sacrilegium.  §.2. 

CJP -Infa  Denique  confirmari  poteft  hic  fenten- 
^ tia,quia  laicis  non  licet  facra  vafa,aut  ve- 
Cap/f/lj  fjimenta  contrectare,  cap.  In  fantfa,8c 
mti C3p.^e/h’>»ewt<t,deConfecrat.dift.i.cum 
Ctoftcut.  fimilibusjergo  multo  minus  capaces  sut 
dominij  talium  rerum. 

£ Hoc  autem  fundamentum  itaindifi- 
| K«  (aer*  tinttefumptum,  non  videtur  veru , fal- 
61  vi folius  teniinco  rigore,  in  quo  Nauarr.  loqui- 
| i""  tur*Pr^rno,quia  nullum  eft  iusEccleiia- 
| mootu/^b  fticum->cl110 omnes  priuati  perfoni,vel 
tornaoo do  communitates  humanae  incapaces  fiant 
^ dominij  talium  rerum  eoipfo,quodco- 
fecrati  funt,  neque  etiam  cx  natura  rei 
funt  incapaces , nam  polTunt  habere  ve- 
rum titulum  dominij  circa  remipfam, 
feu  circa  materiam  rei  confecratae , nulla 
enim  ratio  eft,  cur  confecratio  fola  do- 
minium auferat.  Multi  enim  Theolo- 
gi dicunt,  hominem  habere  dominium, 
etiam  iofius  gratiae  , quae  multo  magis 
fupernaturalisefl , quain  vas  confecra- 
tuin,  D eiude  fi  perfona  priuata  fit  Ec- 


defiaftica , prifertim  facerdos,  non  eft 
cur  non  pofsit  eife  proprie  dominus  ca- 
licis, vel  aliarum  rerum  facris  minifte- 
rijsdefcruientium,quiaex  parte  mate- 
ria poteft  illas  fuis  fuinptibus  facere , <3c 
ex  parte  confecrationis  poteft  illis  libe- 
re, & fuo  iure  vti  legitimo  vfu  , quod  fa- 
tis eft  ad  rationem  dominij.  Si  vero  fit 
laicus , poteft  etiam  habere  titulum  do- 
minij circa  materiam.  Et  hcct  pclt  con- 
fecrationem non  pofsit  per  fe  ipfum  li- 
cite illis  rebus  vti, propter  incapacita- 
tem  perfona:;  poteft  tamen  illis  vti  per 
alios  conuenientes  miniftros , & fundi- 
ter alijs  poteft  facultatem  cocedere  vten 
di huiufmodi rebus,  & ipfo  inuito  ne- 
mo poteft  tales  res,  vel  vfum  earum 
vfurpare  fine  iniuftitiajergo  lignum  eft, 
priuatumhominem,etiam  laicum  pofTe 
habere  talium  rerum  dominium.  Deni- 
que vfus  etiam, <Sc  experientia  hoc  per- 
fuadet,nam  multi  priuati  perfona:  pof 
fident  tanquain  proprias  huiufmodi  res 
confec ratas,  vt  vefhmenca facra  ,& ca- 
lices , & paramenta altarium,  qua?  fipc 
habent  in  fuis  priuatisoratorijs,  in  qui- 
bus, vel  etiam  in  proprijs  cubiculis  ha- 
bent facras  imagines,  reliquias  fanctoru, 

8c  alias  res  benedictas , de  quibusetiam 
difponunttanquam  proprij  domini,  dor- 
nando,mutuando,  vel  etiam  vendendo, 
quantum  ex  parte  materiae  fieri  poteft, 
quae  omnia  non  folum  EcclefSafticis,fed 
etiam  laicis  licita  effe,idem  vfus  perfua- 
det,nam  ab  hominibus  pijs , & pruden- 
tibus fiunt,  & a Praelatis  fine  reprehdio 
ne, vel  contradictione  tolerantur. 

Quapropter  non  videtur  verum  ef-  ^ 
fe,  quodpridi&i  Glofli  abfolute  di-  Greg0rium 
eunt, huiufmodi  res  femel  confecratas  immerito 
non  elTe  laicis  reddendas , etiam  fi  an-  pro  contra- 
te  confecrationem  ipforum  efTent  , & ria  ° P101.0- 
lpfis  inultis  confecratae  lint.JNjaminpn-  £ 
mis  hoc  non  dicit  Gregor,  indifto  cap. 

Comperimus  , in  quo  loquebatur  de  * 
quibusdam  fynagogis  ludiorum,  qui 
ipfis  inuitis  in  Ecclefias  fuerant  tranf- 
latae,  & confecrati,  de  quibus  ait  Gre- 
gor. licet  confecratae  fuilTent  fine  cau- 
fa  , nihilominus  non  effe  reddendas 
ludiis  , fed  pretium  domorum  fol — 
viendum  , & rationem  reddit  , quia 
quod  femel  confecratum  eft, non  'Valet  Iu - 
detis  rejlituu  Vbi  non  loquitur  vniuerfe 
Rr  2 de. 


) 


4-7  2 


Libcr.4-.de  Immunitate  EccleftafHca. 


Veru  fur- 
tum comit 
tic,  qui  rem 
cmuecrata 
alicuius  pri 
uatse  perfo- 
nae  furripic. 


8. 

Res  confe- 
crai£  etiam 
fi  ab  huma- 
no dominio 
non  exima 
tur, manent 
a tributis 
exemptg. 


Materia  rei 
lemel  conie 
cratm  lteru 
ed  propha- 
nos vtusap 
plicari  ne- 
quit. 

Cap.  Lig- 
na. 

Cap.  Jlta 
res  de  Cen- 
fecrat. 


de  laicis  fidelibus, fed  de  Iudaeis  infideli- 
bus , qui  ad  vfus  prophanos  illas  domos 
conuertere  volebant , quod  poft  confe- 
crationem  non  licet.  Vnde  ex  illa  len- 
tentia prolaicis  fidelibus  ad  fumum  col- 
ligere licet, non  efle  illis  res  facras  redde 
dasftmo  nec  permittendas, vt  eis  ad  pro- 
phanos , feu  communes  adfus  vtantur: 
li  autem  folum  ad  facros  vfus  illas  pofsi- 
dere,Sc  retinere  velint;  non efl:  cur  illis 
non  tradantur, fi  alioqui  ius  proprium 
inhuiusmodi  res  habere  fupponantur. 
Atque  ob  fimilem  rationem  non  vide- 
tur vera  alia  Iuriftarum  affertio,  videli- 
cet,non  committere  verum  furtum, qui 
calicem  v.g. aut  aliam  rem  confecratam 
a priuata  perfona,qui  eam  tanquam  pro 
priam  poisidet,  furripit.  Nam  licet  illi 
furto  addatur  circunftantia  facrilcgi), 
non  ideo  tollitur  vera  malitia  furti,nam 
efl:  iniufla  acceptio  rei  alienae  inuito  Do 
mino. Neque  illa  iniuftitia  efl:  contra  a- 
lium,priter  quam  contra  illum , qui  re 
illam  licet  facram , tanquam  propriam 
pofsidet;ergo  contra  illum  furtum  com 
mittitur,Sc  non  efl:, cur  adfio  furti  illi  de 
negetur.  N on  videtur  ergo  illomodo  fa 
tis  expediri  propofita  difficultas. 

Nihilominus  tamen  probabilius  mi- 
hi videtur,huiusmodi  resex  vifuaeco- 
fecrationis  exeptas  effe  a vcdbgalibus, 
Sc  fimilibus  tributis,  quia  iura,ScDodlo- 
res  indifferenter  loquuntur  de  bonis  Ec 
cleliafticis,  fub  quibus  omnes  res  facras 
comprehendunt. Item  quia  efl:  hoc  val- 
de confentancum  diurno, Sc  naturali  iu- 
ri,quia  his  rebus  tanquam  facris  debetur 
honorarius,Sc  religiofus  cultus,vt  in  fe- 
ptima  Synodo  dicitur;ergo  contra  ratio 
nem  efl, vt  per  exaftionem  tributorum 
prophanentur.  Priterca,quia  licet  ne- 
gare nonpofsimusjhuiufmodi  res  facras 
interdum  effe  fub  dominio  priuatorum 
fidelium, nihilominus  etiam  verum  efl:, 
ad  Deum  fpeciali  iure,Sc  titulo  pertine- 
re, quatenus  ad  illius  cultum  ita  dicatae 
funt,  vt  iam  nonpofsint  ad  prophanos 
vfus  conuerti , praefertim  quandiu  con- 
fec ratiori  em, St  formam  ad  illam  necef- 
fariam  retinent;imd  etiam  fi  illam  amit- 
tant,materia  ipfa  propter  rcfpeftum  ad 
priorem  confferationem  a communi- 
bus vfibusabftrahitur,iuxta  cap.  Ligna, 
Sc  cap.  de  Confecratio,  dift.i. 


A Ex  quo  etiam  fit , vt  licet  manere  pof- 
fint  fub  hominis  dominio , nihilominus 
dominium  illud  valde  reftringatur,  Sc 
coardfetur  ad  folum  vfufn  lacrum;  ergo 
merito  huiufmodi  res  exempti  effe  de- 
bent a tributo, tum  quia  videretur  peti 
propter  habitudinem  , quamhabcntad 
vfum  facrum  , cum  iam  non  habeant 
alium  moralem  vfum,  tum  etiam  quia 
videtur  exorbitans, Sc  iniquum, tempo- 
rale tributum  exigere  a domino  talis 
rei, cum  iam  illam  nonvt  temporalem, 
fed  vt  facram, Scquodammodo  fpiritua- 
^ lem  pofsideat. 

C A P V T.  XX. 

Vtrum  qualibet  bona  eum  Ecdefiajlia 
fiunt ,eoipfofint  ab  omni  tributo 
onere  ciuili  illis  inharente 
exempta. 

Hv£C  quiflio  maxime  locum  ha  i. 
bet  in  rebus  immobilibus, qui- 
bus folent  imponi  onera  realia, 
quiiphs  moraliter  inhirent , Sccum 
illis  incedunt , Sc  ratione  illarum  fol- 
uuntur  , quatenus  fruftiferx  funt , 

^ vel  vfum  habent  pretio  iflimabilern 
diftindhim  a dominio. Rebus  autem mo 
bilibus  non  folent  imponi  ifla  onera, feu 
tributa  realia  propter  contrariam  ratio- 
nem,quod  per  fc  frudfiferi  non  funt, 
ideoque  folum  de  illis  exiguntur  tribu- 
ta , mediante  aliqua  adfionc , qualis  efl 
negotiatio  , vedfio  Sc  c.  Non  repugnat 
tamen  fuper  rem  mobilemimponi  onus 
per  modum  alicuiusfferuitutis,  Sc  ideo 
generalis  proponitur  quiftio , an  qua> 
cunque  bona  definant  effe  cuicunque 
ciuili, aut  feculari  oneri  fubicdta, eo  ipfo, 

£ quod  Ecclefiaftica  funt. 

Ratio  autem  dubitandi  efl,  nam  pen- 
fio  aliqua, feu  tributumpotefl  fuper  hfc 
bona  imponi,  vel  poftquam  fadla  funt 
Ecclefiaftica  bona, vel  antequam Eccle- 
fn  donata  fuerunt.  De  prioribus  tribu- 
tis certifsimuin  eft:,bona  hic  poftquam 
Ecclefiaftica  fadla  funt , non  poffc  fieri 
tributaria:  quod  in  vniuerfum  fine  exce- 
ptione procedit,vtiuraall2taprobant,Sc 

omnes  Scriptores  catholici  finediflen- 
fionc  fatentur.  Depoflerioribus  autem 
oneribus  ejftnon  paruacontrouerfia,  na 

commu- 


Cap,20.  /in  bonaEcc lefi&  ab  antiquistributis  fiant  libera. 7 j 


',hvt> 


communb  fententia  tenet, bona  Eclefia-  A 
ilica  non  eximi  a tributis  realibus , qua: 
ipils  inerant, prius  quam  Ecclefiaftica 
£'ir:J  ‘ fierent . Ita  tenet  Barthol.  inleg.  De  ijs 
Cod,  deEpifcop.  & Cleric.dc in  leg.P/4 
^1C‘  m.Cod.deSacrolanift.  Ecclef.  Innocent. 

incap.Aro«  Kifius.dc  Immunit. Ecclefia. 
nura.  4.  GloiTa  in  cap.  Secundum  canoni - 
raw.23.quxtl.8.  quam  ibi  fequitur  Ar- 
dimui.  chidiacoiiusi  item  Glotla  in  cap.  Tribu- 
C’44,  tu,v crb.  De  exterioribus,  de  in  cap.  Sanct- 
Iu).  > I»  tHrn } verb.  JLmtu>  dc  in  cap.  Secundum , 
y7,  eadem  caufa  , dequaeftione,  dc  in  cap. 
Jitf.M  primodelnununitat.  Ecclefiarumintf.  g 
‘ :''iS>  verb.  Bonorum , vbi  idem  Ioann.  Mona- 

chus,^ Ioannes  Andreas  docent,  di.  Pa- 
foxtr w>(.  normitan.  in  dicto  capite  primo  de  Ce- 
fib.  num.6.&7.&in  cap.vltim.  deVita, 
dchoneftate  Clericorum,num.  12.  Vbi 
declarat  opinionem  hanc  e (Te  intelligen- 
dam,  quando  onus  eft  perpetuum, & in- 
uariabile , quia  tunc  intelligitur  efife  an- 
nexum pohfefsionibus,  non  verb  alias. 

Idem  habetinconf.ib.volum.i.&conf. 

3.  bclextOjVolum.  fecundo.  Et  hancopi- 
Sjiutjl,  nionem  fequitur  Sylueft.  ve rb. Immuni- 
tas. 1. queftio. quinta,  verficul.  Tertium , 
quamuis  fateatur , hoc  in  Italia  non  fer-?  _ 
duplus.  nari,  dc  Angelus  eodem  verb.  Immuni- 
tann.36.vbi  diftinctc explicatjhoc pro- 
cedere , fiue  onus  impolitum  Fuerit  ex 
difpofitione  publica, puta  Principis,  fiue 
q,  ex  difpofitione priuata.  Et  idem  cu  ea* 
r ' dem  declaratione  latius  tradit  Gregor. 
ry  Lopez partit. i.titul. 6.1.  ji.Gloff.4.  & 
tit.i  y . 1. 1 . Glof.  4.  in  fine,  vbi  etia  leges 
RegniCaftcll^ineandc  fententia  allegat, 
hiitu  faa  tundatur  hxc  fententia  primo  in  ali- 
«meatu,  quibus  iurib9  ciuilibus  prgeipue  in  1.  vlt. 

L<x  ylti,  Cod.  de  Exactionibus  tributorii  lib.  10. 
UiExa-  dc  Authentic./ta/»  pradium.  Cod.de  Sa- 
1 ftmb.tri  crofanct.  Ecclef.  qui  refertur  etiam  a £) 
Gratiano  in  §.  Item  pradium.  io.qu^ft. 
‘dutoetic.  2.  quatenus  ibi  fupponitur,  praedium  Ec 
hijmdiH  cleliae  pofife  habere  onus  fifcale , id  eft, 
CdiSacr.  tributi  foluendi  Principi,  vt  notat  etiam 
Gloffa  vhim.in  Authentica,  Sicut  aliena- 
tio.  Cod. eodem.  Exprefsius  hoc  funda- 
f.!4-  tur  in  leg.  Placet.  Cod.  de  Sacrofancl. 

E^x  de  Ecclef.  & leg.  De  jis.  Cod.  deEpifcop. 
UcEinf  &C1  eric.dc  afimili  in  1. 1 . Cod.  de  indi- 
t Chie,  ftionibus, lib.  10.  vbi  dicitur,  fimilia  bo- 
na tranfire  ad  fifcitm  cum  onere,  etia  fi 
iifcus  iure  ciuili  Foleat  in priuilcgijs  Ec- 


clcfie  ^quiparari.Sccudo  fundatur  in  iu-  Securum, 
ribus  canonicis,  cap. Conuemor> cum  alijs  Cap.Ccw- 
proxime  allegatis  ex  23.  q,  8.  dc  cap.  Si  uenior. 
tributum>3i  cap. Alagna. 1 i.q.i.  Tertio  C^p. Tribu 
additur  vrgens  ratio, quia  res  habes  anne  tum. 
xumonus  tranlit  cum  onere  Fuo,  ergo  fi  Cap yMa- 
bona  antequam  elient  Ecclefia:  habebat  na.  11.4. 
hoc  onus  annexu  , cum  illo  tranfeuntad  x. 
Ecclefia,quandoilli  donantur, vel  ab  dia  Tertium,  . 
emuntur , dc  confequenter  Ecclefia  tene 
biturad  foluenduonusfteu  tributum  ra- 
tione reiacceptf.Confequentia  videtur 
clara , & antecedens  in  primis  eft  vulga- 
re in  iure  cap.£x  clericis>de  Pignorib.  dc 
in  cap.  Si  quis  laicus,i6  .q.i  .cu  Fnniiibus.  Cap  .Exii 
Et  ratione  videtur  efficaciter  probari,  tens.de Pi 
quia  nemo  poteft  plus  iuris  in  alteru  traf  g nortb. 
ferre, qua  ipfe  habeat;  ergo  qui  no  habet  Ca .Siquis 
dominiii  rei,nificu  tali  onere  , no  poteft  1 6.5.1» 
illa,nificueode  onere  inEcclefiam  traf- 
ferre,quia  ficut  non  erat  in  poteftate  fua 
re  iila  habere,velpofsiderefine  tali  onere, 
ita  nec  potefi:  facere, vt  ab  alio  fine  onere 
pofsideatur.Etcofirmatur,  ac  declaratur  pr,niaeon; 
h^c  ratio,  quia  alias  fieret  iniuria  Princi-  fmv.a»o. 
pi,vel  alteri  habenti  ius  ad  illud  onus, 
quia  priuaretur  iure  fuo  (ine  fuo  cofen- 
fu,quod  eft  contra  naturale  iuflitiam.  Et  Co“rma 
cofirmatur  fecudo  ,quia  alias  donationes 
immobiiiu  bonoru  Ecclefijsfaift^  cederet 
in  magnu  pr.xiudiciu  Principu  tempora 
liu,quia  priuarentur  magna  parte  fuoru 
prouetuu,  quibus  ad  fubftetanda  onera, 
dc  honore  fui  muneris,  maxime  indiget. 

Quod  argumentu  faepiiis  inculcat  in  fuo 
libelloRexAngli?,vt  ChriitianosPrinci 
pes  cotra  imunitate  ecclfiaftica  moueat. 

Nihilominus  non  defunt  authores, 
qui  abfolutc  dicant,  bona  Ecciefiaftica 
non  folum  non  polTe  nonis  tributis  one-  4. 
rari,  verum  etiam  eximi  a tributis  fol-  cecumb  fc 
uendis , quibus  bona  onerata  erant , pri-  t<MUUa^r” 
us  quam  ipfi  Ecclefis  acquirerentur  ,feu 
( quod  perinde  eft  ) bona  ipfa  liberari  a 
talibus  oneribus  eo  ipfo , quod  in  Eccle- 
fiam  transferuntur.  Pro  hac  fententia  Qi0rr4m 
citat  Panormitan.  Gioftam in  difta leg. 

Placet , Codice  dc  Sacrofamft.  Ecclef.  Bc 
in  di<ft.  leg.  De  ijs,.  Codice  de  Epifcop. 
dc  Cleric.  quia  dicit,  leges  illas  reuocatas 
efife  per  conftitutionem  Friderici , quod 
etiam  a (Te  ruit  Cynus  in  diift.  leg.  Placet , Cynus. 
in  fine.  Verumtamen  hinc  non  fatis  colli 
gitur,  illas  gloftas  fuifife  huius  fententia?, 

Rr  3 nifi 


474 


Uber  />-.  De  Immunitate  Ecdefiaffka, 


€<srixi}1dL 

Jilban. 


r. 

PHO  m01*j  efte  impofitu  rei  immobili.  Primo  ex  vi 
tmera^ebt*  proPn'j  dominij  circa  tale  rem,&  interue 
immobili-  niente  aliquo  paftcs  inter  eu , cui  penfio 
bas.  foluendaeft,  & eu,  qui  eft  Diis  talis  rei, 

vel  e couerfo  inter  eum, qui  prius  fuit  do 
minus  talis  rei,&  eu,  in  que  illam  traftu- 
lit  cutali  onere, fiue  in  eu traftulerit do- 
minium dire<ftu,fiue  tantum  vtile.Exe- 
plu  prioris  membri  eft,  quado  quis  emit 
cenfum  fuper  domu , vel  vinea  alterius,  q 
nam  tuc  res  illa  manet  tali  penfione  one- 
rata quam  dominus  rei  cenfuario,  feu  pe 
fionario  foluere  tenetur, obligatione  rea- 
li  ex  vi  talis  contractus , nec  poteft  rem 
illam  vendere,  aut  alienare  fine  tali  one- 
re. Exempla  vero  alterius  membri  funt, 
quando  dominus  dat  alteri  bona  fua  in 
fcudu,  vel  in  emphyteufim,vulgo^M^o, 

Sc  quantum  eft  ex  natura  rei  poteft  et  ia 
dari  in  cenfum,transferendo  totum  do- 
minium rei  in  alium  propter  folam  obli- 
gationem foiuendi  tale  onus,  vel  cum  illa 
coniugendo  aliquam  partem  pretij, pro- 
ut squalitas  iuftitia?  poftulauerit.  Alio  £) 
modo  poteft  onus  eife  impolitum  prae- 
dio, non  ex  vi  dominij  illius,  fed  ex  vi 
fupremae  iurildiftionis  Regine  fuper  tale 
prfdium,  vel  in  tali  territorio,hoc  enim 
modo  poteft  Princeps  imponere  tributa 
in  terris  fibi  fubieiftis , ficut.  in  perfonis, 
vel  in  rebus  mobilibus. Et  dehocfecudo 
genere  realium  onerum  eft propria  con- 
trouerfia,  quia  harc  funt  proprie  tributa, 

Sc  ita  illa  (impliciter  appellauimus 3 alia 
vero  vel  generali  nomine  penfwnes,  aut 
priuata  onera , vocabimus. 


mfi  f«pponatur,Eridericum  in  fua  cofti- 
tutione  loquutum  efte  de  oneribus  etia 
reahbus  adhaerentibus ipfis  bonis,  prius 
quam  ad  Ecclefiam  peruenirent , quod 
tamen  dictae  Glofly  no  declarant:  in  hoc 
autem  fauent,  quod  indefinite  , & fine 
limitatione  loquuntur.  Hanc  vero  fen- 
tentiam  late,  & fatis  diligenter , & eru- 
dite perfuadere  conatur  Cardinalis  Alba 
rus  in  traft.de  Immunit. Eccleliaft.  cu- 
ius fententia  valde  pia , & ad  veritate  ac- 
cedere mihi  videtur.  Quia  vero,  nimis 
indiftinfte,<5c  abfolute  loquitur,  Sc  ratio 
mes  eius  aliquid  vitra  idjquodverum  eft, 
fuadere  poliunt , ideo  diftinftione  adhi- 
bita videtur  r^folutio  huius  dubij  clarius 
proponenda. 

D uobus  itaq 3 modis  poteft  onus  reale 


B 


Dico  ergo  primo . Bona  temporalia, 
quae  antequam  fiant  Ecclefiae , habet  an- 
nexum reaic  onus  priuatum,feu  penfio- 
nem  foluendam  alteri  cx  vi  dominij , & 
pafti  procedentis  , etiam  fi  Ecclefiaftica 
fiant, ei  de  fubiacent  oneri,  quod  Ecdefia 
foluere  tenetur,nec.priuilegiu  exemptio 
nis  ipfam  a tali  onere  liberat.  In  hoc  vide 
tur  mihinonfolum  vera,  fedetiamcerta 
comunis  fententia  . Neque  dilfentit 
Cardinalis  Albanus,imo  exprefte  id  con 
cedit  in  quarta  ratione  pro  communi 
fententia,  cum  eiusfolutione.  Et  habe- 
ri poteft  haec  aftertio  ex  capite,  Ferum, 
de  Conditionibus  appofit,  vbi  dicitur, 
quando  bona  dantur  Ecclefiae  interpo- 
fita  conditione  feruandam  efte,  fi  au- 
tem nonferuetur,  non  ftatimpofte  re- 
ti ocari  donationem, nifi  forte  inea  fit  ad- 
ditum, Quod  ea  cejjante , debeat  reuocari, 
ergo  etiam  fitconditio,honerofaferua- 
da  e (fi  ergo  pari  modo  fi  olim  fuitimpo 
fita  & ipli  rei  quafi  adhaeret  feruanda  eft. 
Idem  aperte  colligitur  ex  cap .Cum  dile- 
fti.de  Donat.  Ratione  item  probatur  ex 
illo  principio,  quod  res  tranfit  cum  one- 
re fuo,  item  ex  illo,  quod  donatio  pia, 
feu  religionis  ratio  non  inuertitiufticia; 
ordinem , clfet  autem  contra  luftitiara, 
priuare  alterum,  ipfo  inuito,  iure,  quod 
habet  in  tali  read  talem  penfionem,cum 
fit  verus  dominus  illius  iuris  eo  modo, 
quo  tales  res  incorporea  (vt  a Iuriftis  vo 
cantur  ) fub  dominium  cadere  poliunt. 

Ex  quibus  principijs  haec  poteft  ratio 
confici, quia  quandoEcdefia  acquirit  hu 
iufmodi  bona , quocunq3  modo, fiue  per 
legatum , fiue  per  donationem , fiue  per 
emptionem,  &caet.  vel  liberatur  res  ab 
illo  onere  ex  vi  voluntatis  eius,  a quo 
illa  recipit,  vel  vi  alicuius  legis  pofitiuae, 
vel  ex  natura  rei.  Nihil  horum  dici  po- 
teft 3 ergo  nullo  modo  liberaturSuppo- 
nimus  enim,  non  concurrere  volunta- 
tem eius,  cui  penfio  debetur:  nam  fi  ipfc 
velit  remittere  non  eft  quseftio:  illud  ta- 
men eft  accidentarium,  & extrinfecum, 
hic  vero  traftamus  de  hac  pr^cifa  ratio- 
ne, quod  bona  Ecclefiaftica  fiant.  Pri- 
mum autem  membrum  Antecedentis 
per  fe  eft  euidens  ; quia  nullus  poteft 
in  alium  plus  iuris  transferre  , quam 
ipfe  habeat,  tum  etiam,  quia  nullus  po- 
teft difponere  de  iure  alterius  ipfo  inuito 

cum 


6. 

Bot>aEede 
lis  ooe>i. 

routur atri 

butis  viali, 
cuius  pafti 
«ntjj  con- 
tractis. 


Cap.re  yh 
de  Condit, 
appofit. 


7- 

R ationj  fu 
adeturcon 
clnilo. 


Cap.zo.dn  bona  Ecclefu  ab  antiquis  tributis  fiat  libera.  4.7  j 


Uthrt 

ranliM' 

QJtnit 


Iu. 


aimvnufquifquefitrei  fuse  moderator,  ^ 
& arbiter.  1.  In  re  mandata.  C.  Mandati. 
Secundum  patet,quia  nulla  talis  lex  po- 
fitiua  oflendi  potefl,  fiuc  diuina,fiue  hu 
mana,  nam  quae  de  hac  materia  loquun- 
tur,de  propnjs  tributis  tractant. De  illis 
enim  loquebatur  Chnftus,  cum  inter- 
rogauit  Petrum  3 Reges  gentium  d quibus 
accipiunt  tributum ? &c. Et  de  eifdcm  tan- 
tum loquuntur  leges,  & canones, vt  fla- 
tim  videbimus.  Etmoraliter  loquendo, 
non  poliunt  amplius  extendi , quia  iu- 
ftitiae  repugnarent. Nam  etiam  humang 
leges  non  polTunt  ita  ablolute  priuare  g 
homines  fuis  rebus,  & dominijs,  nifi  vbi 
euidens  necefsitas,vel  magna  vtilitas  bo 
ni  communis  cogeret,  quod  in  praefenti 
dici  non  potefl,vt  per  fe  conflat. 

Tertium  denique  membrum  de  iure 
naturali, feu  ex  natura  m, probatur,  quia 
non  efb  contra  rationem , vel  decentiam 
religionis, vt  Ecclefia  fuftineat,<Sc  foluat 
huiufrnodi  onera  realia.  Solum  enim  in- 
de (equitur , vt  Ecclefia  minus  ditetur, 
quod  per  fe  non  efb  indecens,  neque  ali- 
ud inconueniensafifert,pr^fertim  quan- 
do talia  bona  vel  liberaliter  dantur  Ec- 
cleliae , vel  ipfa  iulfo  pretio  illacompa-  £ 
rat.  Nam  fi  pertineant  ad  ipfum  locum 
facrum , vel  ad  dotem  eius , tunc  habent 
fpecialem  rationem,  propter  quam  ali- 
quid etl  in  iure  de  illis  peculiariter  fla- 
tutum,quod  feruandum  eft,vt  capite 
fequenti  dicemus. Denique  feruare  con- 
tractus iuftos,  & foluere  debita,  quae  ex 
illis  proxime,vel  remote  nafcuntur,  no 
folum  non  repugnat  Eccleliae , fed  po- 
tius illam  maxime  decet,  quia  nemo  a 
contraftibus  reperitur  immunis , neque 
ab  obligatione, qu£  ex  illis  nafcitur,cum 
Deus  ipfe  obligetur  ex  pafto , vt  dixit 
Bald.inhi.ff.de  Pactis, magis  vtTheo-  D 
logus,  quam  vt  iuris  peritus,5c  ideo  Ma 
gillrum  Sententiar.  allegat.  Vnde  fi  at- 
tente res  confideretur , Ecclefia  non  fo- 
lum non  eft  incapax  huius  oneris,  feu 
obligationis,  quando  in  bonis  praecefsit, 
antequam  Ecclefi^  fierent, verum  etiam 
illud  polfet  imponere  in  bonis  fuis , nifi 
elletfibi  prohibita  alienatio  Ecclefiafli- 
corum  bonorum:  ldeoq;  habita  faculta- 
te alienandi , vel  in  cafibus  in  prohibi- 
tione exceptis,  etiam  potefl:  fuper  bona 
fua  hoc  onus  imponere, vt  quotidie  fieri 


videmus ; ergo  fignum  efi , non  repug- 
nare hoc  Eccleliaiticis  bonis  3 ergo  ex 
natura  rei  non  ceffat  tale  onus , quando 
in  bonis  ipfis  praecefsit. 

Ex  quibus  colligo,  alfertionem  hanc 
veram  elle,  ac  procedere  no  folum  qua-  Alieniori* 
do  onus  a pn uata  peilona,lcd  etiaquan—  amplias  10» 
do  a Principe  impolitum  fuit, fi  ex  fimi- 
li  pacto,  & peculiari  dominio  talis  rei,  <5c 
no  ex  mera  poteltate  iurifdictionis  pro- 
cefsit.  Quod  ideo  aduerto , quia  fortalTe 
ad  intclligendos  authores  comunis  len- 
tendae poterit  deferuire.  Ratio  autem 
clara  efi , quia  ficut  perfona  priuata  po- 
teft  habere  proprium  dominium  alicuius 
praedi ) , & ex  vi  eiufdem  dominij  onus 
aliquod  praedio  imponere , ita  etia  Rex, 
vt  per  fe  rnanifeltum  efR  hoc  autem  po- 
fito , rationes  pro  alfertione  factae  aeque 
procedunt  inPrincipe,ac  in  quocunque 
priuato.Vndein  his  tributis, feu  penfio- 
nibus,  quae  in  certa  menlura , feu  inua- 
riabili  quantitate  de  aliquibus  prajdijs, 
aut  agris  foluuntur  Principibus,  attenti 
confiderandum  elt , an  illa  praedia  olim 
fuerint  fubproprio  dominio  Principis, 

& illa  dederit  in  fetidum, vel  emphyteu- 
fim , vel  fimplicitcr  pro  tali  penfione . 

Nam  fi  de  hoc  conflare  potuerit,  profe- 
cto in  eis  procedet  fententia  communis, 
vt  talia  bona  licet  Ecclefiaftica  fiant , ctt 
onere  fuo  ad  Ecclefiam  tranfeant , vt  ex 
di£tis  fatis  aperte  fcquitur. Potefl  autem 
de  huiufrnodi  origine  conflare,  vel  per 
Scripturas  antiquas,  vel  per  conflantem 
traditionem.  Et  iuxta  prsdittos  autho- 
res magnum  fignum  erit , fi  talis  penlio 
nunquam  minuatur,  vel  augeatur, etiam 
fi  alia  propria  tributa  regalia  multiplici- 
ter varientur,  & quod  bona  illa  nunqua 
fuiffe  legantur,  aut  credantur  extra  ius 
Regium , vel  fub  akerius  dominio , fine 
onere  foluendi  Regi  talem  penfionem. 

Quia  hoc  videtur  elfefufficiens  indiciu 
illius  originis , & quia  cum  contrarium 
conflare  non  pofsit , merito  in  fauorem 
Regis  praefumitur. 

Obijci  vero  potefl  contra  alfertione,  1 
quod  de  Iofeph  legitur  Genef.47.  quod 
cum  totam  terram  ^Egypti  Pharaoni  tri 
butariam  redderet,  nihilominus  terram 
facerdotalem  exemerit . Illud  enim  tri- 
butum non  ex  mcraiurifdi&ioneRegia, 
fed  ex  paCto  proficifcebatur . Nam  cum 
Rr  4 AegyP* 


II. 

Solutio. 


12. 

Boua  Eccle 
fise  eximun 
cur  a tribu» 
tis  e*  vi  Re 
gia:  potefta 
tis  impofi  - 
tis. 

Abbas . 


^7  6 Lib.affDe  Immunitate  EccleftaBica. 


Aegvptij  triticum  a Rege  vellent  eme-  A 
re,£cpecuniaru  non  haberent, poilefsio- 
nes  locopretij  dabant,  quas  fub  tributa- 
rio onere,  foluendi  quintam  partem  fru 
duum  Regi,  ab  eodem,  tanquam  a pro- 
prio illarum  domino  acceperunt:  ergo 
ciirn  terra  facerdotalis  ab  illo  tributo  ex 
empta  fuerit,fatis  fignificatum  eft,  bona 
Ecclefiaftica  libera  eile  debere , etiam  ab 
hispefionibus,queex  pa<fto  imponutur. 

llefpondco  in  primis,ibi  non  effe  fer- 
monem  de  tributo  prius  impolito,  fed 
de  imponendo  poftefsionibus,  quf  prius 
liberae  lacerdotibus  datae  luerant,  lic  e-  g 
nim  dicitur.  Prreter  terram  Sacerdotii  ,qutf 
d Rege  data  fuerat  eis , non  ergo  fuit  terra 
illa  exempta  a tributo  antea  impolito, 
fedab  imponendo.  Deinde  (quod  prae- 
cipuum eil  ) terra  illa  Sacerdotum  non 
fuit  tunc  exempta  ab  illo  tributo  ex  pe- 
culiari priuilegio , fed  quia  non  fuit  fub- 
ieda  pacto , in  quo  tributum  illud  fun- 
datu fuit.  Laici  enim,  quia  fame,  & ege- 
ftate  premebantur,  vendebant  pro  triti- 
co pcllefsio nes , & poftea  per  onus  tri- 
butarium illas  redimebant , de  Sacerdo- 
tibus autem  fubditur:  Quibus  & fiatuta 
cibaria  ex  horreis  publicis  praebebantur  , & 
ideo  non  funt  compulfi  yendere  pojpfsiones  q 
[nas.  Sic  ergo  manferunt  ab  illo  tributo 
liberae^  quin  nulla  venditio,  vel  redemp- 
tio illarum  facta  eft,  & ita  non  fuit  in  il- 
lis necelfaria  peculiaris  exemptio  ex  pri 
uilegio , cum  padum , quod  erat  funda- 
mentum tributi, in  eis  non  intefuenerit. 
Fauor  ergo  Sacerdotum  tantummodo 
fuit , quod  ex  publicis  horreis  cibaria  il- 
lis necelTaria  praebebantur  ;quod  nunc 
per  decimarum  folutionem  in  Ecclefia 
(eruatur , quae  poflfunt  integre  donari, 
etiamfi  de  aliquibus  Ecclefiafticis  bonis 
penfiones  aliquae  ex  praecedente  pado  D 
foluantur. 

Dico  fecundo.Bona  Ecclefiaftica  ex- 
empta funt  a proprijs  tributis, qus  ex  vi 
Regiae  iurifdidionis  impofita  funt , etia 
fi  talia  bona  prius  quam  ad  Ecclefia  per- 
uenirent,illi  tributo,&  oneri  effent  fub- 
ieda.  H^c  videtur  fuiffe  praecipua  in- 
tentio Cardinalis  Albani,  & videtur  etia 
fumi  ex  mente  Abbatis  in  conf.  z 6.  vo- 
lum.i.vbi  eadem  fere  diftindionea  no- 
bis data  vtitur.  Et  fortafie  alij  authores 
non  contradicunt , nam  Inuocent.aper- 


& 


te  loquitur,  quando  Ecclefia  ex  pado 
obligata  eft,non  vero  dicit  ex  folaiurif-' 
didione  Principis  polle  obligari. 

Denique  fcntentiam  hanc  eodem  mc-  x 
do  declaratam  inuenio  apudGutierrez  Cutimn 
lib.r.Praflicar.quarftion.q.j.n.i  y.vbi 
exponit  verba  legis  cuiufdarti  Elifpauiat 
lib.  i .nouae  RecopilaC.tit.3d.11.  quae  iic 
habent : Losclerigos , que  compraren  here - 
dades  tributarias  en  que  fea  el  tributo  apro- 
priado  a la  hercdad,paguen  el  tal  tributo , id 
eft, clerici  ementes  predia, quibus  tribu- 
ta impofita  funt , <St  quali  inhaerent , fol- 
uant  huiuirnodi  tributa.  Ait  autemdi- 
dus  author  intelligendam  effe  didam  le 
gem , quando priedia  antea  erant  affe8'a  one- 
re tributorum  exprejfe}& jpecialiter  excon- 
ue titione  partium  ffecus  yerb  fi  tantum  fint 
ajfeffa,  yel  obnoxia  tributis  ex  generali  le- 
ge , quia  fi  talia  bona  peruenerint  ad  clericu, 
non  tranfeunt  cum  onere.  Nec  re  fert, quod 
non  de  bonis  Ecclefiarum,  fed  clericoni 
loquatur , a fortiori  enim  id  fequitur, 
quia  per  fe  loquendo,maior,  8c  excelleu 
tior  eft  exemptioEccleharii . Vnde  pau- 
lo inferius  generaliter  loquitur  de  bonis 
Ecclefiae,feu  Ecclefiafticis,  referens  pro 
haefententia  Alphonfum  Guerrero  iu 
Thefauro  Chriftian^  religio,  cap.36.  & 
Otaloram,Didacum  Perez,  & Queiada 
modernos  Iurifperitos  Hifpanos. 

V t autem  aftertionem  probemus,  fup 
ponimus , quando  talia  bona  traduntur 
Ecclefiae , non  liberari  ab  his  tributis  ex 
efticacia  voluntatis  pviuatae  perfonae  do 
nantis, velaliter  contrahentis  cum  Eccie 
lia:nam  rationes  prioris  fententiae,&ali$ 
fadae  in  priori  aftertione  manifefte  con- 
uincurit,  nullum  priuatum  dominu  ali- 
quorum bonorum pofte  illa  exiinerea 
tributis  ciebitis  Principi  fuaauthoritatc, 

& voluntate.  Necefte  eft  ergo,  vt  haec 
exemptio  fiat  per  fuperiorem  aliquam  IL’re 
voluntatem,  vel  aliquo  mre  declaratam,  ^ -,01UCxi 
vel  ab  ipfo  Principe  per  exprellum , ac  m.)[Huri 
perfonaleconfenfum  demonftrataA  n- 
de  quia  difficile  eft  inuenire  ius,quo  talis  Prima  opi* 
volutas  oftedatur , dixerunt  aliqui , nc-  mo* 
ceftarium  elle,  vt  quando  huiufmodi  bo 
na  tributis  fub.ieda  in  Ecclefians  trans- 
feruntur , Princeps , ad  quem  fpedant 
tributa  , actu  , <Sc  fpecialiter.  conientiat, 
vel  faltem  vt  donationi , feu  translationi 
praebeat  aftenfum,  nam  tunc  virtualiter 

con- 


14. 


Cap.  2 o . Anbona  EccLab  antiquis  trib. Jiant  libera > 477 


tni. 


confentit  remifsioni,  alioqui,  aiunt , vel  A 
donatio  non  tenebit , vel  bona  cum  fuo 
onere  tranfibunt.  Sed  haec  limitatio  de- 
^ru't  affcrti°nem:nam  illomodo  non 
0i0(  fiet  exemptio  illa  ex  vi  priuilegij  Ecclc 
fiarum,fed  per  nouam  Principis  remif- 
fionem,  cuius  coutrarium  in  afTertione 
intendimus , & in  eo  fenfu  difputatur 
quaeftiomam  quod  Princeps  fua  volun- 
tate pofsit  remittere  tributa , nemo  vn- 
quam  dubitauit.Item  ex  illa  declaratio- 
ne fequitur,Ecclefiam  vel  non  polTe ac- 
quirere huiufmodi  bona  fine  confenfu 
Principis,  vel  (i  abfq;  eius  confenfu  illa  g 
Vm3t pofiic  acquirat,  neceftario  fieri  tributariam 
colligi  iure  quoad  talia  bona,  primu  autem  expref- 
diuiao  exi-  repugnat  iuri  canonico  in  cap.  i.  de 
Immunit. Ecclefiar. in  6.  fecundum  ve- 
ro falfum  elfe  contendimus. 

Propter  hoc  ergo  Albanus  fupra  co- 
Secuodao  natur  oftenderc,haec  bona  eximi  ab  hu- 
finio  ditia  iufmodi  tributis  ex  vi  iuris  diuini,cano- 
exeptionen  nici,& ciuilis.Vt  autem  probet  elfe  iu- 
ftcanootco  r‘s  diurni  folum  inducit  locum  Genefis 
mbueos.Fu  paulo  antea  traftatum,  & locum  EIdra: 
dameta  pri*  lib.x  .cap.y.Vbi  ArtaxerxesRex  facer- 
ms  panis,  dotes  &Leuitas  a tributis  exemit.  Sed 
Gw-47'  in  priori  locojvt  dixi,  & notat  Abulen-  C 
r-lE/dr.  7.  flsnon  concefsit  Rex  Pharao  fpecialem 
Jiulaif  exemptionem  terris  facerdotum  , fed 
quia  egeftas  non  compulit  facerdotes 
ad  vendendas  terras  fuas , confequenter 
facium  eft,vt  tributariae  no  manferint. 

In  altero  vero  loco  non  eft  fermo  detri- 
butis  realibus  adhaerentibus  rebus  im- 
mobilibus, fed  de  tributis  perfonalibus, 
aut  miftis,quae  ratione  bonorum  mobi- 
lium imponi  folent:  neque  efi:  fermo  de 
antiquis  tributis  rebus  ipfis  prius  im- 
pofitis,  fed  de  noua  impofitione,  quae 
perfonis  facristamin  fe, quam  in  bonis 
fuis  fieri  prohibetur.  Verba  enim  Regis  D 
haec  fuer c.  Vobis  quoque  netum  facimus  de 
yniuerfis  Sacerdotibus ,&  Lenitis  can- 

toribus,^ ianitoribus  Nathinais,  & mimf 
tris  domus  Det  huius, ‘vt  'vebligal,  & tribu- 
tum , & annonas  non  habeatis  poteftatem 
imponendi  fuper  eos, nihil  ergo  inde  colli- 
gi potefi,  de  tributis  prius  impofitis , & 
quafi  adhaerentibus  ipfis  terris,  fi  perfo- 
nis illis, vel  templo  denuo  acquireretur. 
Praeterquam  quod  ex  illis  locis  non  coi 
ligitur  ius  pofitiuum  diuinum  , vt  per  fc 
confiat , fed  ad  fummum  indicatur  ius 


;* 


Ii» 


naturale, an  vero  tale  illud  fit  , vt  perfe 
inducat  necefsitatem  talis  exemptionis, 

& illam  conferat,  vel  tantum  honefta- 
tem,  vel  ad  fummum  obligationem , vt 
Princeps  illam  concedat, ex  illis  locis  no 
fatis  definiri  potefi,  fed  alijs  rationibus 
inquirendum  efi , vt  in  fuperioribuseft 
generaliter  difputatum,  &inhoc  parti- 
culari punfio  fiatim  attingetur. 

Quocirca  folum  video,  pofie  probabi  , , 1 ^ ' 
liter  colligi  hoc  ius  diuinum  ex  verbis 
Chrifii,  Ergo  liberi  funt  fihj , inducendo 
illa  prout  fupra  infinuaui,  quia  naturalis 
filius  Regis  ita  efi  exemptus  a tributis, 

Vt  bona  etiam  eius  immunia  fiant;  ergo 
hoc  ius  maxime  feruandum  eftChnfio, 

& bonis  eius , qualia  funt  Ecciefiaftica 
bona,vt  oftendimus.  Filius  autem  natu- 
ralis Regis  non  folum  gaudet  naturali 
priuilegio,vt  fuper  bona  iam  fua  non  im 
ponantur  noua  tributa , fed  etiam , vt  fi 
de  nouo  acquirat  ea  bona  , quae  apud 
alios fubditos erant  tributaria,  fub  fuo 
dominio  fiant  libera  ,&  ingenua  , ficut 
ipfeeft;ergo  multo  magis  Chrifius , & 
bonacius  Ecciefiaftica  cum  hac  ampli- 
tudine hoc  gaudent  priuilegio.  Quod  fi  obietfio. 
quis  obijeiat , locum  illum  iftomodo  in- 
ductum etiam  contrapriorem  conclufio 
nem  probare  polle.Refpondetur,  nega- 
do  aftumptum,nam  etiam  filius  natura- 
lis Regis  non  liberatur  ab  omni  onere 
ex  pafio  antiquiori  bonis  inhaerente, 
etiam  refpettu  inferioru , cum  nec  Rex 
ipfe  fit  liber  ab  omni  obligatione  expa- 
fto.  Rationem  autem  differentiae  bene 
attigit Panormit.in  difio  conf.it>.  & ex  Panormit . 
illo  Albanus  circa  finem , refpondendo  Albanus. 
ad  quartam  rationem , quia  propria  tri- 
buta repugnant  exemptioni  ipfius  per- 
fonae, cuius  funt  bona , nam  propter  illa 
prae  flantur, vt  fignificauit  Paulus  ad  Ro  Rotny^ 
man.13.  aliud  autem  penfionis  genus  cur  tributu 
noneftprofefsio,  vel  indicium  fubiec-  exemptioni 
tionis,  fed  iuftitiae , &obIigationis-eius  repug.net, 
expafio  ortae, quae  nulli  perfonae  quani  JV  .YS«>-Pft 
tunuis  liberae,  <3c  excellenti , feu  fupre- 
mae  repugnat.  16  . 

Secundo  vt  praedifius  author  ,hoc  Fondi  Vfa 
ius  elfe  etiam  canonicum  oftendat,  in-  fecQd3C  ?3it 
ducit  cap. Sancitum.  23.  q.  8. quod  idem  tis. 
efi  cum  cap.  1.  de  Cenfib.  & dicit,  effe  Cap . San- 
textum  exprefium,  quia  in  eo  decerni-  citum.  23. 
tur,  tributa, quae  antea  exhibebantur  de  q.8. 

aliqui- 


4-7  & 


Lib.4-de  Immunitate  Ecclefiaflica. 


Cap.  Secu 
dum  cano- 
nicam. 23. 
q.  8. 


Cap.  Cog. 

notamus. 

T2.q.2. 


J7- 

Exaddu&is 
iuribus  non 
probatur  di 
italcntcua. 


B 


Pxnomit. 
Cap.  1 . de 
Cenfib. 
Cap.  Secu 
dum  cano - 
mcam.i\. 
q.S. 

Cap.  San- 
iitum. 


aliquibus  bonis,  poftquam  illafada  funt 
Ecclefix , foluenda  non  effe.  Idemque 
confirmat  ex  cap.  Secundum  canonicam. 
23.q-8.Qu6d  fiquis  refpondeat, ibi  non 
elfc  fermoncm  de  vniuerfis  bonis,  feu 
prxdijs  Ecclefix , fed  de  manfo , domi- 
bus,atrijs,Sc  hortis  iuxta  Ecclefiam  po- 
litis.Contra  hoc  obijcit,  alienum  effe  ab 
omni  ratione , & veritate  difcrimen  in- 
ter hec,&  alia  bona  Ecclefix  conftitue- 
rc,tum  quia  eadem  ratio  immunitatis, 
qua:  eft  in  horto, & manfo,  viget  in  alijs 
prxdijs, qux  Ecclefix  acquiruntur , fci- 
licct , quia  omnia  funt  dicata  Deo,feu 
funt  Dei,  qua;  ratio  eft  fundamentum 
hu  ius  immunitatis : tum  etiam  quia  vna 
& eadem  fubftantia  Ecclefix  non  debet 
diuerfo  iure  cenferi,cap.C'o  gnouimus , cu 
Glolla.i  2.q.2.  Vnde  concludit,  textus 
illos  irrefragabiles  effe. 

Sed  nihilominus  cenfeo , ex  illis  non 
probari  affertionemjimo  ex  vltimis  ver 
bis  polle  fumi  obiedionem  non  facilem 
in  contrarium, vt  capite  fequcnti  vide- 
bimus. Quia  manfus,&  reliqua  loca  Ec- 
clefix, qux  ibi  fpecialiter  numerantur, 
non  folum  eximuntur  a proprijs  tribu- 
tis regalibus,  fed  etiam  a quacunque  pen  G 
fionc,&  priuato  onere  etiam  prxexiifc- 
te,<Scinquocunq;  pado  fundato, eximu 
tur,vt  Gloffa  ibi,&:  comuniter  dodores 
intelligut. Et  colligitur  exipfis  iuribus, 
quatenus  folu  Eccleliafticu  excipiunt, 

.quae  exceptio  firmatregulam  ili  contra- 
riu  quoad  extera  omnia  tributa.  Quod 
adeo  verum  eft,  vt  necp  ipfe  Patronus 
pofsit  aliquam  penfionem  de  illis  bonis 
libi  referuare,&  fi  antea  ipfi  rei  onus  in- 
erat,debeat  neceffario  remitti,  aut  redi- 
mi, vt  Ecclefiain  didis  bonis  libera  ma- 
neat. At  vero  hoc  non  ita  eft  in  exteris 
prxdijs  Ecclefix , vt  expreffe  notat  Pa-  D 
normit.&alij  cumGloffain  didocap.i . 
de  Cenfib.&  in  didocap.^ecwW»  canoni 
Crfw.23.q-8.  Et  ex  ipfo  cap.  S anatum ,in 
fine  aperte  colligitur.  Ergo  neceffario 
eft  coftitueda  differentia  inter  bona  ibi 
fpecialiter  nominata,  8i  alia  Ecclcfiafti— 
cabona;  cum  ius  illud  fpeciale  no  pofsit 
ad  omnia  extendi. Ergo  inde  non  poteft 
fumi  argumentum  efficax  ad  id,  quod 
mtendimus,alia  s xque  probaret  de  om- 
ni genere  tributi , vel  penfionis  tempo- 
rajis^uodaperte  falfumeft.  Nequeeft: 


inconuenicns,  vt  aliqua  pars  bonorum 
Ecclefix  maiori  gaudeat  excptionccx 
fpeciali  priuilegio. Ratione  autem  priui- 
legij,&  diferimmis  inter  hxc,  & alia  bo- 
na capite  fequenti  trademus. 

Secundo  colligi  poteft  hociusexa- 
lijs  decretis,in quibus  fimpliciter  prxei-  Allsiura«* 
pitur,vt  bona  Ecclcfiarum  non  lubijeia 
tur  tributis, aut  ex  adionibus  tempora-  coliig,  L. 
libusa  quibufuis  laicis  poteflatibus,vt ,elt> 
collat  ex  cap.Ao»  wi««r,&cap.  viduer-  ^aP-  A’w 
jus  de  Immunit.Ecclefiar.Et  incap.^4  nnm' 
quam, de  Cenfib.  in  6.  V eruntamen  lef-  dii 
poderi  potefl,inhis  iuribus  foiuin  | rohi  *,rjw>  h 
beri,quod  Ecclefi)s,aut  Eccleliafiicis  bo 
nis  hxc  tributa  imponantur , non  vero  k(difur, 
vetari,quod  tributa  antiqua, qua' ip  isbo 
nis  inerant, prius  quam  Ecclefiafticafie-  ^!H 

rentjin  ipfis  permaneant,  & abEcdcfijs 
foluantur,non  quia  ipfis  imponatur  tri-  ’ 
butu,fed  quia  cum  illo  onere  bona  acce- 
perunt. Vnde  cum  ibidem  prohibetur, 
exadiones  tributoru  ab  Ecclefijs  pro- 
pter talia  bona  fieri,  rede  intelligitur  de 
exadionibus,qux  fiunt  ob  tributa  im- 
polita Ecclefix  fuper  bona  ia  fua,tu  quia 
exadiones  referuntur  ad  tributa, de  qui 
bus  ibi  erat  fermo,tu  etiam  quia  alias  110 
poffent  omnes  exadiones  abfolute,  & 
fine  dillindione prohiberi , cum  aliqux 
pofsint  fieri  ab  Ecclefia  iuftc,  & linelx- 
fione  immunitatis  Ecciefiifticx,  vt  fi  pe 
tantur,  qux-fufto  titulo  debentur,  &ia 
iudicio  Ecclefiaftico,  ficoadio  necelfa- 
ria  fit. Sed  quanuis  hxc  interpretatio  fa- 
tis fit  confentanea  vei  bis, & menti  illoru 
iuriummihilominus  ex  identitate  ratio- 
nis credimus  inde  fumi  efficax  argume- 
tunijVt  decifio  illorum  iuriu  etiam  ad  tri 
buta  antiqua,  & ad  exadiones, qux  pro- 
pter illa  fiunt  extedatur,  quod  paulo  in- 
ferius afferendo  rationes  affertionis  ex- 
plicabimus,prius  enim  alia  iura  expen- 
dere neceffeeff. 

Tertio  ergo  colligi  poteff  hoc  cano-  ^ 
nicu  ius  ex  cap.  1 .de  Immunit.  Ecclef.  £ ^ 

in  6.vbi  prius  querela,  & abufus  fecula- 
riuPotcftatum  refertur, qux  nituntur,  e?  £((i(r  w 
ftudent,yt  illis  colleflas , & talias,  & aha  ^ 
huiufmodi  Ecclefia  perfoluant  ,prxtextu  bo 
norum ,qua  acquifiuerunt ,vel  extra  manum 
fuamponant  huiufmodi  acquifita.  Er  po- 
flea  talis  abufus  damnatur  , declara* 
turque , mn  luere  quibnjcunque  iftnjdic- 

tmeia 


Cap.2o.dn  bona  Ecckfu  ab  antiquis  tributis fiat  liber a.4.7 g 


tionem  temporalem  exercentibus  exabhones  4 
qtiajcun q3  Ecclefijs  imponere,  vel  exigere  ab 
eifdem  pro  domibus, pradys, vel  qmbufcun % 
pojjefsiombus  ab  eijdem  Ecclefijs  legitime 
batlenus  acquifitis,vd  mposlerum  acquire- 
dis.  In  quibus  verbis  in  primis  expendo, 
nonlolum  reprobari  exactiones  de  bo- 
nis, quadam  pofsidebantur  ab  Ecclelia, 
quando  fuit  impolitum  tributum,  fed 
etiam  de  bonis, qua?  pollea  acquiruntur, 
etiam  fi  talia  bona , cum  antea  eilent  fe- 
cularia,  tributis  elTent  fubiefta.  Nam 
quod  de  huiufmodi  bonis  fit  fermo,  ma- 
nifeilum  eft.Proptereaenim  laici  volc-,  g 
baut  cogere  Ecclefiam,  vtvel  tributum 
folueret^vel  bona  dimitteret,ne  ipfi  pri- 
uarentur  tributo  bonis  annexo ; ergo  de 
hisbonistributarijs  loquiturius  illud,  & 
nihilominus  ftatuit  ,vt talia  bona  eo  ip- 
fo,  quod  ad  Ecclefiam  tranfeunt,  ab  ex- 
actionibus talium  tributorum  fint  exe- 
pta.  Vnde  etiam  expendo,  ibi  diffinde, 

& vni uerfaliter  prohiberi, qua f cunque  coi 
le Eas, vel  exaCUones  imponere, Vel  exigere, 
vtique  circa  Ecclefiaffica  bonajergo  non 
foliim  ell  prohibitum,  haec  imponere, 
fedetia  exigere  que  impolita  iam  erant, 
priusquam  Ecclelia  illa  bona  acquire-  q 
ret.  Atque  hic  textus  adiunctus  praece- 
dentibus proxime  allegatis  videtur  mi- 
hi fatis  probabiliter  fententiam  hanc  ex 
iure  canonico  comprobare. 

Supereft  dicendum  deiureciuili  ,ex 
Fx  iurfci.  fl110  nonnulla  verba  Iulliniani  adduci 
«ili  proba,  folent , quibus  haec  aflertio  videtur  fig- 
^rjflertio,  niiicari,  & in  primis  afferunrur  illa, qua: 

^ Gratianus  relert  in  cap.  2. 10 . q.  2.  Ea, 

'f  qux  ad  beatifsimx  Ecclefx  tura  pertinent, 
Velpof  hac  forte  peruenerint , t an  quam  ipsa 
[acrofanftam ■,  & religiofam  Ecclefiam  inta- 
tta  conuenit  venerabiliter  cuflodiri . Quae 
verba  fuerunt  Imperatoris  Leonis, &re-  -G 
fc  xhbe-  feruntur  a Iuffiniano  in \.  Jubemus.  C.de 
*«.C.  de  Sacrofanct.Ecclef.  In  eis  autem  genera- 
•«to/.Ec-  fter  dicitur,  omnia  bona,  quae  ad  Eccle- 
fiam perueniunt,  effe  intacta  feruanda, 
ficut  ipfam  Ecclefiam  ; ergo  iam  non  li- 
cet tributa  pro  illis  exigere, ficut  nec  pro 

• « iora  Ecclefi 3.  Sed  vt  fupra  in  fimili  dicebam, 
c "probat  r rr  rr  ■ ■ 

•rRcientcr  1 argumentum  ethcax  ellet , nimium 

•ffonioae,  probaret,  videlicet,  omnia  Ecclesiae  bo- 
na debere  ita  intada  feruari,  vt  nulla  pe- 
sio,  vel  onus  etiam  ex  praecedenti  pado 
prouenien  s pro  illis  exigi  pofsit,quia  ip- 


fa  Ecclesia , feu  fundus , & area  eius  hac 
immunitate  gaudet  , quod  ede  falfmn 
ollendimus.  Ergo  illa  aequipaiatio  non 
vniuerfaliter,  fed  iuxta  materiam  fubie- 
<ftam  accipienda  elt.  Vnde  attendendu 
elt , in  ea  lege  fpecialiter  prohiberi  alie- 
nationes bonorum  Ecclcliafticorum , & 
in  hoc  fenfu  dici  debere  intada  cuftodi- 
rijid  ell , sine  diminutione , venditione, 
aut  alia  simili  mutatione,  iicut  confer- 
uantur  Ecclesia . Et  ita  accepit  illam  de- 
cisionem Pontifex  in  cap. Nulli,  de  Rc-  . 
bus  Ecclef.non  alien.ciim  ita  concludit;  r * /f  * 
Omnes  Sacerdotes  ab  huiufmodi  alienatione  t ccicJ-non 
abf  ineant , poenas  timentes , quas  Leonina  U U,!f 
conflitutio  c ominatur . Ergo  vox  illa  Jnta- 
tta fine  fundamento  intextu  extendi- 
tur ad  tributa,  & praefertim  ad  ea,  quae 
inhaerent  bonis, prius  quam  Ecclesiafli- 
ca  fiant.  Nam  si  Ecclesia  recipit  bona  fub 
tali  onere , licet  poflea  illud  foluat,  nihil 
propterea  proprium  alienat , quia  talia 
bona  non  fuerunt  a principio  integre 
(vt  sic  dicam)  tranllata  in  Ecclesiam,  fed 
cum  diminutione  talis  oneris,  & ideo  il- 
lud poli  ea  foluendo,non  < 1 enat  piopriu 
fed  iuflum  debitum  foluit. 

Vnde  etiam  Gratianus  non  pro  ex-  21. 
emptione  a tributis,  fed  abalienationi-  Gratian. 
bus  verba  illius  legis  adduxit,  & ad  eun- 
dem finem  alia  multa  ex  decretis  Pon- 
tificum adducit,  tum  ibi,  tum  etiam.  1 2. 
q.2.in  quibus  aliqua  verba  funt  genera- 
lia, quae  non  rede  ab  aliquibus  ad  tribu- 
ta applicantur . Vt  funt  illa  Pij  epifl.  2. 
tAdfedem  tApofolicam  perlatum  efi , quod  Cap.  Frx- 
quidam  prxdia  diuinis  vfbus  tradita  huma-  dia.  iz.q» 
nis  applicant  vfbus ,&  Domino  Deo, cui  2* 
tradita  funt, ea  fubtrahunt,vt  fuis  vfbus  in- 
feruiant ; quapropter  ab  omnibus  illius  vjitr- 
pationis  contumelia  depellenda  ett , ne  prx- 
dia  vfbus  f e cretorum  coelefium  dicata , * 
quibufdam  irruentibus  vexentur.  Quibus 
verbis  aliqui  volunt , effe  prohibita  om- 
nia tributa  ex  Ecclefialf  icis  predijs,quia 
folutio  tributi  humanus  quida  vfuseft, 
omnis  autem  applicatio  talium  bonoru 
ad  humanumvfum  ibi  cenfetur  prohibi- 
ta. Sed  licet  hoc  pofsit  per  accommoda- 
tionem quandam  ad  propria  tributa  Re- 
gia applicari , non  tamen  invniucrfum 
ad  omnia  temporalia  onera  , vel  penfio- 
nes,  quas  interdum  potefl  Ecdeiiaex 
praedijs  fuis  etiam  laicis  foluer e cx  iu  (i  o 

ante- 


Cap.  A 'ul 


Liber  Ve  Immunitate  Ecclefialhea. 


antecedente  titulo  iuxta  priorem  afler- 
tionem  . Ibi  ergo  tantum  efl  fermo  de 
vfu  humano  iniullo,&:  contra  ius  Eccle 
fie  vfurpato,vt  declarant  illa  verba. Deo, 
-t ui  tradita  funt,eafubtrahunt.  At  vero  fo- 
lutio  penfionis  rnfto  titulo  debitae  non 
efl  iniuflus  vfus,  nec  per  illum  Deo  fu d- 
trahitur,quod  illi  fuerat  donatum : nam 
a principio  fuerat  donatum  cum  tali  onc 
re;  ius  ergo  ad  tale  onus  non  fuerat  do- 
natum, & ita  non  fubtrahitur  Deo, quod 
traditum  illi  erat , fed  quod  in  ipfa  dona- 
• tione  fuerat  rcferuatum.Ideoq;  dici  etia 
potefl, illum  vfum  non  proprie  efTe  Ec- 
clefiaflicorum  bonorum,  vt  talia  funt, 
fed  vt  aliqua  ex  parte  fecularibus  oneri- 
bus fubiecta  permanferunt. Quapropter 
nih  aliilnde  probetur, antiqua  tributa  no 
permanere  in  bonis  poffquatn  Ecclefia- 
flica  fiunt, ex  illis  verbis, & fimilibusno 
probatur, folutionem  talis  tributi  ad  alie 
nationes,  vel  alios  vfus  prohibitos  Ec- 
defiafHcorum  bonorum  pertinere. 

22.  Deinde  potefl  confirmari  affertio  ex 
Probatio  al  \,]ri’ocmuSt  C.  de  Sacrofand.  Ecclef.  vbi 
Hiure*  C1U1  Valentianus,&  Marcianus  Ecclefiaflica 
L ex  Jube-  privilegia  confirmant , 8c  fubiungunt : 
mus.  C.  de  Quit  humanitatis  notfra  ejl , (genis  profpi- 
Sacrof.Ec-  cere>ac(tarc  operam , vt  pauperibus  alimen- 
clef.  td  non  dc/int:falaria  etiam,  qua  facrofantfis 
Ecclefijs  indiuerfs  Ifeciebus  de  publico  ba- 
denus  miniBratajunt , jubemus  nunc  quocjs 
inconcuj]'a,&a  nullo  prorfus  imminuta  pra- 
fanfibcralitaiu f huic promptif sima  perpe- 
tuam tribuimus  firmitate.  Ex  quibus  ver- 
bis , <5c  fimilitudine  rationis  non  impro- 
babile fumi  quidem  potefl  argumentu, 
formaliter  autem  , feu  difpolitiue  non 
probant  intentum, quia  lex  illa  nihil  dis- 
ponit de  exemptione  a tributis , fed  tan- 
tum confirmat  falaria,feu  fubuentiones, 
feu  annuas  praeflationes,  quas  Impera- 
tores de  publicis  bonisEcclefijs  fieri  iuf- 
ferant.  Hinc  vero  recte  colligi  potefl, 
non  fuiffe  Imperatorum  voluntatem, vt 
ex  bonis  Ecclefiae  acquifitis  Imperialia 
tributa  exigerentur, cum  potius  ipfi  Im- 
peratores inulta  ex  alijs  bonis  adfubue- 
tionem  pauperum  Ecclefijs  dare  praeci- 
perent. V nde  etiam  ratio  illa  de  fubuen- 
tione  egenorum  non  minus  fuadet , de- 
buiffe  fructus  Ecclefiaflicorum  prardio- 
rum  inconcuffos,  & imminutos  a publi- 
cis tributis  feruari,  quam  alia  fubfidia. 


A quae  ad  eundem  finem  ex  publicis  bonis 
Ecclefijs  praedabantur. 

Proprie  igitur  cenfetur  difpofitum, 

& latum  hoc  ius  ciuile  a Eridencolm-  fu : 
peratore  in  fua  conflitutione,  inquage-  projrie  . 
neraliter  flatuit,vt  nulla  communitas,  vel  EccU i, 
perfona  publica , vel  pnuata  colleftas  ,vel  [uJnb"rj< 

* * r'  i r • i *•  i Jnboiis f 

exactiGnes^c.bcclejtjSjVclpijs  locis  impo-  mu 
nere prafumat . Quae  lex  cum  indefinite 
loquatur,  omnes  exactiones  proprioru 
tributorum, quae  collectae, vel  alio  simili 
nomine  appellantur,  ab  Ecclesijs , & ea- 
rum bonis  fieri  prohibentur.  Obflatta- 
g men  expositio  Bartholi  in  l.Dc  ijs.  C.de 
Epifcop.&  Cleric.  vbi  ait, conflitutione 
Friderici  intelligendam  elle  folum de  tri 
butis  perfonalibus , feu  miflis , qua?  im- 
ponuntur pertona?  pro  rebus ; nam  ha:c 
tantum  vocantur  proprie  collettae,  & 
ideo  non  prohibere,  quin  praedia  Eccle- 
siae sint  tributaria  , prout  in  eadem  lege 
De  ijs,8t  in  1 eg.Placet.  C.de  Sacrofanft. 

Ecclef.  flatuitur  . Ideoque  reprehendit 
GlofTasibrdicentes , illas  leges  De  ijs,  <3c 
1. Placet. derogatas  effe  per  Authenticam 
Itemnulla.C.dc  Epifcop.&Cleric.Quz 
fententia  placuit  etiam  Panormitano  in 
q dicto  cap.i  .de  Censib. 

Eam  tamen  merito  reprobat  Bald.  in  ^ 
dicta  1. Placet , St  vniuer  faliter fumpta vi-  r. 
detur  improbabilis . Nam  ex  illa  fequi-  expolitio, 
tur , praedia  Eccle fiae  ex  vi  illius  A utiic-  BMm. 
ticae,  feu  con flitutionis  Friderici , & co- 
fequenter  ex  vi  iuris  ciuilis  non  e(Ie  ex- 
empta a tributis  reatibus , etiam  deno- 
uoimpofitis  , poflquam  illa  praedia  Ec- 
clefiaflica facta  funt , fi  tributa  tanquam 
ordinaria,  & perpetuo  duratura  impo- 
nantur : confequens  eft  omnino  falfum, 

6c  ab  omnibus  reprobatum  , vt  in  prin- 
cipio huius  capitis  ex  dictis  in  praecede- 
D ti  fiippofui.  Sequela  probatur,quia  prae- 
diata tributa  permittebantur  per  dictas 
leges  Placet,  & De  ijs-, ergo  h non  funt  de 
rogatae  per  Fridericum,  adhuc  infu3Vi 
manent,  «Scconfequenter  ex  vi  iuris  ci- 
uilis praedia  Ecclefiae  erunt  tributaria, 
etiam  quoad  tributa  impofita  poflquam 
Ecdefia  talia  bona  acquifierat.Qunprop 
ter  negari  non  potefl,  quin  Authentica 
Item  nulla  , loqimtur  etiam  de  tributis 
realibus,  nam  ablolute , & vniuer  faliter 
prohibet , exactiones  vllas  imponi  Ec- 
clefijs ; nomine  aute  exaftionum  omma 

tribu- 


Crf'  20. 4n  bonaEcclefia  ab  antiquis  tributis  fiant  libera.##* 


tributa  veniunt  tam  ordinaria,  quam  ex  A 
traordinaria , & tam  realia,  quam  perfo- 
jialia , praefertim  quia  in  ipfo  textu  ex- 
pelle diftinguuntur  exaftionesEcdeJijs , 
crptjs  locis,  vet  perfoms  Ecclefiajlictum- 
po nenda  jSconmcs  prohibentur, ergo  etia 
gccleiia  , & pia  loca  ab  impofitione  cu- 
cuifcunque  tnbuti  eximuntur. 

2>.  Aliter  refponderi  pollet , ibi  quidem 
tjpoliiio  prohiberi}Ecclefijs,&pijs  locis  exadio- 
Da&.  nes  imponito  tamen  illas  poftulari,qu£ 
antea  erant  impolitae  fuper  bona, quae  cu 
illo  onere  ad  Ecdefiam  tranfierunt . Et 
ita  limitat  illam  conftitutionem  Baldus  g 
cum  quodam  Iacobo  in  ditia  Authetica 
/tcm  tinlla.n. 4.addit  vero, Imperatorem 
non  permittere, vt  praedia  Italica  fint  tri 
butaria, extra  Italiamvero,vbi  funt  pre- 
dia  tributaria,  tranliread  Eccleilam  cum 
onere  fuo.  Veruntamerwhaec  diftindio, 

^ limitatio  admittenda  non  e(l.  Primo 
e''c ' ’ . quia  beneficium  Principis  ample  inter- 
pretandum eft, maxime  in  caufa  religio- 
lixkt  nis  iuxta  vulgarem  legem  Sunt  perjona. 
pirfoiia.fi  ff.de  Religiofis,&  lumptib.funer.  Secu- 
jfRilm.  do  quia  priuilegium  vniuerfale  exten- 
t]</Sjw  ditur  ad  praebentia , <Sc  futura  iuxta  cap. 
fuhn.  Quia  circa,  dc  Priuileg.  3t  notat  Barthol. 
Cy.Quii  in  ditia  l.FUcet.n. 8. ergo  ex  vi  illius  co-  q 
ftitutionis  fuerunt  a tributis  exempta 
Tmiicp  omnia  bona, quae  tunc  erant  Ecclefialli- 
jfathil,  ca, quando  illud  priuilegium  conceilum 
fuit  ,etiafi  antea  elfent  onerata  tributis; 
ergo  multo  magis  idem  feruandum  elt 
in  omnibus  bonis  poftea  Ecclefie  acqui- 
fitis.Tertio,quia  verbum  Imponere, in  ri 
gorc  non  videtur  ibi  fignificare  nonam 
tributi  impofitionc,quia  hoc  modo  folus 
Princeps  fupremus  potefi:  tributu  impo 
nere , & tame  ibi  prohibitio  fit  omnibus 
comunitatibus,&  perbonis  no  bolum  pu- 
blicis,bed  etiam  priuatis;ergo  necefle  ebl  D 
vt  verbum  Imponere  ibi  fignificet,vel  co 
prehendat  adionem,quae  ab  omnibus 
exerceri  pobsitjergo  prohibetur  ibi  om- 
nis petitio,  feu  diflributio,feu  impofitio 
folutionis  tributi, quae  abEccleliafiat, 
fiue  ex  bonis  acquifitis,  fiue  ex  acquire- 
dis.  Atq;  hoc  modo  cofirmatur  etia  fatis 
probabiliter  haeefentetia  ex  iureciuili. 

2<>.  Vitra  haec  vero  iura  adducit  praedidus 

Author  varias  rationes , quibus  eandem 
afiertionem  confirmat,  quae  in  eo  videri 
polluntjloliim  cauendum  eft,  ne  aliqua 


fint  nimiu  generales, &de  omnibus  one- 
ribus, feu  penfionibus  tam  publicis,qua 
priuatis . Item  aduerto,  plures  illarum  fi 
attente  cofiderentur,  fupponerc , priui- 
legiuexeptionis  extendi  ad  antiqua  tri- 
buta , potius  quam  illud  probent . Qua-  Tandem  ra 
propter  ill$  rationes  mihi  videntur  efh-  tioDe  con- 
caces,quae  vel  ex  generali  ratione  tribu-  olteo 
ti,vel  ex  ccquiparatione  inter  antiqua, & J 

noua  tributa  fumutur. Talis  elf  illa  ratio, 
quod  tributa  propria  iure  fubiedionis 
imponuntur, vnde  eode  iure  exiguntur, 

& foluuntur , iuxta  illud  Pauli  ad  Rom. 

1 3 .A 7ecef citate fubditt flate,  non folumprop  Rotnan* 
ter  ira, f ei  etia  propter  conficientia ,ideo  enim  13, 

& tribut  apra  Jiatis ; ergo  celTante  fubie- 
dione,r,on  potefi;  iufie  exigi  tributum, 
quia  celTante  ratione  debiti , celfat  debi- 
tum,quando  ratio  eft  adaequata, vt  eft  in 
praefenti.At  vero  bona  quehbet  eo  ipbo, 
quod  Ecclefiaftica  fiut, definiit  efse  fub- 
iedaPrincipi  laico, quia  extra  eius  iurif- 
didionefiunt,ipfaetiamEcclefia,adqua 
bona  pertinent, eft  extra  iurifdidionem 
eiufdem  Principis,  &: multo  magis ipfe 
PrincepsChriftus, cuius  funt  bona,etgo 
eo  ipfo,quod  talia  bona  fiutEcclefiafiica 
fiunt  exeptaab  omnibus  tributis, quae  in 
fola  iurifdidione  fundantur.Sicut  li  per 
fona  vni  Regi  fubieda  a iurifdidione 
eiufde  Regis  eximatur,eo  ipfo  a tributis 
eius  eximitur;  imo  non  fohimperfona, 
fed  etia  bona  eius  ab  his  tributis  eximu- 
tur, qua  ratione  perfonae  imponutur;er- 
go  fimiliter  quando  bona  immobilia  in 
eu  fiatu transferuntur, vt  neq;  ipfa,neq; 
illi, qui  habent  dominiu  vtile  eoru(vt  fic 
dicam)  neq;  proprius,  ac  principalis  do- 
minus eorufub  iurildidione  Principis 
maneant,  eo  ipfo  a tributis  eximuntur. 

Et  cofirmatur  haec  ratio  exalioprin-  27. 
ciDio  iuris,  quod  vbi  difpofitio  aliqua  ad  Confirma- 
eucafum  venit, a quo  incipere  no  potuif 
fet, prior  difpofitio  ceftat,quado  nimiru, 
eade  ratio  militat  in  cotinuatione,que  in 
inceptione.  Ita  vero  eft  in  pra:fenti;nam 
impofitio, vel  exadio  tributi  non  potefi 
incipere  in  Eccleliafiicis  bonis;  ergo  nec 
potefi  in  eifdem  bonis, pofiquam  Eccle- 
fiaftica fada  funt, continuari.  Ideoque 
in  talis  tributi  impefitione  a principio 
haec  conditio  intelligitur  inclufa,  vt  tan- 
diu  duret, quandiu  res  illa  non  fuerit  in- 
habilis, feu  incapax  talis  tributi, tunc 
S f enim 


28. 

Refponfio 
ad  iura  ciut 
lia  in  princi 
pio  adduc- 
ta. 


Ad  ratio- 
ne quod 
res  tranfit 
cum  onere 
fno. 


29. 

Qua:  (itum. 


4.8  2 Liber  4,  Ve  Immunitate  EcclefiaHka. 


enim  ficut  inchoari  no  poflet  tributum, 
ita  neque  conferuari , quia  eadem  eft  v- 
triufque  ratio,  vt  declaratum  eft,  & ma- 
gis ex  refponlione  adfundamenta  prio- 
ris fententiae  conflabit. 

A d iura  ergo  ciuilia  refpodetur,  leges 
omnes,  qua:  permittebant  ordinaria  tri- 
buta ab  Ecclefijs  exigi,  reuocatas  efle 
per  coftitutionem  Friderici, vnde  ad  l.i . 
de  Indidiomb.  refpondetur,  non  opor- 
tere , fifcu  in  omnibus  Ecdefia:  aequipa- 
rari,nam,  Ecclelia  maioribus  priuilegijs 
gaudere, squum  eft.  Authetica  vero  illa, 
qum  fupponit,  efle  pofle  in  Ecclefis  bo- 
nis onera  fifcalia , verum  habere  poterit 
in  oneribus  prioris  generi s,fl  fortafle  bo 
na , qua:  ad  Ecclefiam  tranflerunt,  prius 
erant  ex  contractu , vel  quali  contra&u 
fifco  obligata,dcin  eocafu  locum  habere 
poteft  decilio  illa , qua  retulit  Gratianus 
in  cap.2.  §. Item  pradiu. so.q.z.  Ad  iura 
canonica  refpodebimus  ex  profeflo  duO 
bus  capitibus  fequentibus.  Ad  rationem, 
quod  res  tranfit  cum  onere  fuo,  refpon* 
detur,efficaciter  probare  priorem  afler- 
tionem , non  tamen  vrgere  contra  fecu- 
dam.  Ratio  autem  diferiminis  efl,quia 
illud  axioma  procedit , quando  res  non 
transfertur  in  flatum,  in  quo  talis  oneris 
incapax  fiatmam  fi  tanta  lit  mutatio,co- 
fequens  neceflario  eft , vt  res  a tali  onere 
eximatur. Sic  enim  feruus,fi  legitime  or 
dinetur,  abonere  feruitutis  eximitur,  & 
res  confecrata , licet  antea  effet  muneri- 
bus fordidis , aut  prophanis  fubiecta , vi 
Confecrationis  ab  eis  eximitur.  Inpra:- 
fenti  ergo  bona, cum  Ecclesia  ftica  fiunt, 
in  altiori  quodam  flatu  conftituuntur, 
in  quo  tributorum  funt  incapacia,non 
tamen  aliorum  realium  onerum, quae  ex 
contradibus  priuatis  nafcuntur  ; & ideo 
per  talem  mutationem  propria  tributa 
ceflant , non  vero  aliae  penfiones,  nili  in 
cafibus  fpecialibus  in  iure  exptefsis . Et 
tunc  neccfle  efl,vt  vel  is, -qui  ius  aliquod 
habebat  in  talia  bona , talem  eorum  mu- 
tationem fieri  confentiat,  vel,vt  ei  reco- 
penfatio  fiat,iuxta  ea,  quae  capite  feque- 
ti  dicemus. 

Sed  interrogabit  aliquis,cur  non  idem 
pofluletur  refpeftu  Principis,  quando 
bona  illi  tributaria  in  Ecclesiam  trans- 
feruntur.Cum  enim  inde  detrimentum  , 
&diminutionem  in  bonis  fui s patiatur, 


B 


D 


iniufte  Cum  illo  fieri  videtur , fi  abfque 
illius  confenfu , vel  compenfatione  talis 
mutatio  fiat.  Refpondetur,neutrum  hic  F 
efle  neceflarium»  Et  ratio  diuerfitatis  1 : 
eft, quia  Princeps  antea  no  habebat  pro- 
prium dominium , vel  ius  aliquod  parti- 
culare dominio  aequiualens , ratione  cu- 
ius ei  deberetur  tributum , fed  foluni  ra- 
tione iunfdidionis  illud  exigere  pote- 
rat , quiafub  eius  fiipcriori  adminiftra- 
tionc  erat  res  ipfa,vel  Dominus  eius. 

N ulla  autem  ratio  iuftitie  obligat  ad  co- 
feruandam  rem  illam  fub  iurildiftione 
temporalis  Principis,  quia  dominus  eius 
poteft  de  ipfa  libere  difponere. Maxime 
Vero  poteft  eam  Deo  dicare,feu  donare, 
per  quam  donationem  fiunt  talia  bona 
Ecclefiaflica,  non  eft  autem  neceflarius 
confenfus  Principis,  vt  bona  fecularia 
Ecclefiaflica fiaf.  Quodfvtdixij  «Sciure 
canonico  cantu  eft , & iure  diuino  natu- 
rali, ratione  dida  fatis  videtur  fundari. 

Neque  refert,  quodprouentus  Prin- 
cipis inde  pofsint  diminui,  quia  diminu- 
tio  non  fit  in  propri  js  bonis, fed  in  ftipe- 
dijs  communibus,eftq;  per  accidens, co- 
fequitur  enim  ex  fubtradione  materia, 
religiofe,&  iufte  fafta,  & ob  hac  caufam 
non  debetur  recompenfatio.  Prmfertim 
quia  etiam  e contrario  contingere  po- 
teft , vt  fi  bona  Ecclefiaflica  vendantur, 

& fecularia  fiant , tributuaria  efle  inci- 
piant , & ita  prouentus  Principis  augea- 
tur. Qua:  omnia  in  priuatis  oneribus  ex 
peculiari  iure , feu  dominio  profeftis  lo- 
cum non  habent , vt  ex  diftis  fatis  con- 
flat. Accedit,  quod  cellatio  tributi  in  eo 
cafu  non  fitpriuatavoluntate.vel  autho- 
ritate  donantis , fed  fit  authoritate  iuris, 

Vel  diuini,vel  humani  in  diuino  fundati. 

Et  ideo  ibi  etiam  non  deeft  confenfns 
Principis  ipfo  iure  datus  virtute  diflae 
legis  Ciuilis,qui  reuocari  amplius  no  po- 
tuit poftquam  Ecclefia  beneficiu  illud, 

<3e  priuilegium  acceptauit  , quanquam 
etiam  fine  illo  id  fieri  poflet  virtute  iuris 
diuini,  vel  etiam  canonici,  ficut  fupra  de 
hac  exemptione  Ecclefiaflica  generali- 
ter oftenfum  eft. 

Vnde  ad  vltima  confirmatione  refpo- 
detur, detrimentu  illud  ordinarie  no  e(Te  A(f  v|cjmj 
magni  momenti , neq;  illius  cofideratio-  c 
nem  haberi, propter  rationes  fa<ftas.Sit3  nem. 
men  aliquando  cotingeret, tot  bona  Ec- 


defiae 


C.  2 r.QuAm  fit  antiqua  h&c  exep.Q? [oluntur  obiect.  j 


defis  acquiri,  vt  in  graue  praeiudicium, 
magnamqj  diminutjonem  llegaliupro- 
uentuum  redundaret,  fummus  Potifex 
confulendus  eftrnam  ad  illum  fpePat, in 
huiusmodi  cafibus  remedium  adhibere. 
Non  enim  licet  ChriPianis  Principibus 
Eulefiaflica  bona  inuadere,  vt  in  diPaAu 
thentica  Item  nulla  exprePe  dicitur,  nec 
etiam  poiTunt  de  illis  difponerc,  aut  Pa- 
tuere,vt  in  fuperioribus  probatum  eP. 

C A P V T.  XXI. 

Aliquibus  obietfionibus  occurritur , & qua 
fit  antiqua  hxc  bonorum  Ecclefiafticorum 
exemptio  obiter  explicatur. 

CONI  R Aea,quae  in  fuperiori- 
bus capitibus  delinita  funt,aliqua 
ftioex  iure  obijci  pofiunt,quae  vel  falfam  ePe 
canonico,  doctrinam, vel  faltem  nimis  nouam  fua- 
Cap.  5»  tr»  dere  poliunt  .Et  primo  exiure  canonico 
htum.u.  obijciturcap.5?  tributum. i i.q.i.fumptu 
ex  Ambrolioorat.feu  concion.i  .de  Ba 
lAwhtif.  filicis  non  tradend.in  fine,  vbi  inquit:  Si 
Cip.Tri-  tributum  petit  Imperator, no  negamus  ,agri 
'mtm.i j.  Ecclefia foluunt  tributum . Et  fimilia  fere 
1*8'  habetincap.C0waewior.23.  q.  8.  fumpto 
ex  eade  oratione, <Sc  epip.3  3.adSorore, 
quae  nunc  eP  1 3 .lib.  2.  Secundo  obijei- 
tur  cap .Tributum.  23.  q.  8.  vbi  Vrbanus 
Papa  lic inquit: Tributum  inore  pifcis,pif- 
cante  Petro,  inuentu  efl,  quia  de  exteriori- 
bus,quce  palacuntlis  apparent  Ecclefia  tri- 
butu reddit.  Et  infra.  De  exterioribus  Ec- 
(le fice, quod  conflit  ut  um  antiquitus  efl , pro 
pace,& quiete, qua  nos  tuerixac  defenfare  de 
eit  21  bent, Imperatoribus  per foluendum  efl. T c r- 
g \ tio  obijciturcap. 5dtt«f«  eyL.23.q-  8.  vbi 
fpecialiter  dicuntur  exempta  a tributis 
Ecclefia  cum  hortis,atrijs,<Sc  domibus  ei 
coniunPis , & manfis  eius , poPea  vero 
additur.Er  fi  amplius  aliquid  habuerint  fin- 
de fenioribus fui s debitum  feruitium  impen- 
dantur. quaeverba  tributum  aliquod  fi- 
gnificatur,vt  omnes  intelligunt , & ipfa 
prae  fe  ferunt.Haec  ergo  eP  generalis  re- 
gula,quod  bona  Ecclefiae  foluunttribu- 
tum  illis  paucis  exceptis,  quae  in  princi- 
pio pofita  fuerant,  quae  exceptio  regula 
in  caeteris  firmat. Et  quanuis  caput  illud 
fit  Concilij  Vormatienfis  prouincialis 
cap.  jo.  pro  vmuerfa  Ecclefia  receptum 
eftin  c.  i.  extra  de  Cenfib.per  Greg.p. 
qui  folum  ante  quadringentos  fere  an- 
nos praeccfsit. 


A 


B 


D 


Secundo  principaliter  ex  iure  ciuili 
obij  citur  1.  Placet.  C.  de  Sacrof.  Ecclef. 
quz eP  Honorijj&Theodofij  ini.  40. 
de  Epifcop.  & Cleric.  in  C.Theodofia- 
no,vbi  licet  Ecclefiae  eximantur  a mu- 
neribus fodidis,  & 2b  extraordinarijs  tri 
butis,no  tamen  ab  ordinarijs,vtpatet  ex 
illis  verbis  apud  IuPjnianum:  Nihilpree 
ter  canonica  illatione, id  eP, praeter  ordina 
ria,5c  certa  regula  Patuta  impofitione. 
Imoctia  poffe  exigi  aliquid, fi  aduetitice 
necefsitatis farcina  repentina  popoflerit, qua 
lege  fuo  decreto  inferu  it  Gratianus  in  c. 
Gener  aliter.  § . Placet.  1 6.  q.  t . fignificans, 
ius  canonicu  legem  illa  non  repudiare. 
Secundo  obijeitur  Lex  De  ijs. C.de  Epif- 
cop.6c  Cleric.  vbi  praedia  clericoru  co- 
genda dicuntur  aipenfitandafifcalia,  fub 
prsdijsaute  Clericoru  etia  Ecclefiarum 
intelligi  videntur. Tertioobijcitur  l.vlt. 
C.de  ExaPor.tnbut.lib.io.  quaefic  ba- 
bet:Si  diuina  domus , aut  qiuecutitj}  alia  cu- 
iuf  :uncj}  dignitatis, at  q,  fortuna  fundos  quo- 
libet titulo pojfcdtrit  ,&  nonimpofitas  rei- 
publicce  funtf  tones  agnouent , que  admodum 
prior  dominus  depedeb at, omnibusm odis pof- 
Jefionescoru publico  -Vindicentur,  vbi  Glof 
fa  per  publicas  fun&iones  exponit  tribu 
ta,Sc  annonas, onera,  (inquit)  rem,  & ideo 
cumrebusip fis  ambulatoria.  Sic  enim  Im- 
peratores refcripferunt./tt  yeQigaltbus 
'pfapradia  conueniri.  1.  Imperatoris,  ff.  de 


2. 

Secunda  o* 
bie&io  ex 
iure  ciuiii. 
hcx.  Pla- 
cet.C.de  Sct 
crofan.Ec- 
clefl 


Gratian. 
Lex.  De 
ijs.C.  de  E 
pifc.&  cie 
ne. 


Gloffa. 


Publicanis, &Vecligalib. ac  fubinde  hu- 
iufmodi  tributa  onera  ePe  r.ealia,  &ab 
Ecclefijs  deberi  (iuxta  illam  legem) 
quacunq;  ratione  praidia  ad  eas  deucne- 
rint. 

Ad  has  obiePiones  pollemus  vnico 
verbo  refpondere,illaiura  procedere  fe- 
cundu  antiquum  more,  iam  vero  reuo- 
cata  efTe,maioraq;priuilegia  ePe  Eccle- 
fijs concelfa.  Quae  refponfio  non  grana- 
te acceptari  poPet  pro  legibus  ciuilibus, 
prout  illa  tradiderunt  Gloflae  in  dida  1. 
Placet, i Sun  diPa  1 .De  ijs. Quod  tame  fpe 
Patadius canonicu, incredibile  eP,  per 
illud  fuiffe aliquando  approbata  huiuf- 
modi  tributa,  praefertimpoP  tempora 
ChriPiancru  Imperatoru,&  ideo  prius, 
qua  ad  fingula  refpondeamus,explicare 
oportet,  quam  fit  antiqua  quoad  hanc 
partem  tributorum  , Ecclefiarum  exe- 
ptio:  na  de  illa  fere  ide  fentiendu m cen- 
f eo, quod  de  exeptione  ipfa  in  genere  in 
Ss  2 fupe- 


Lex.  Im- 
peratoris. 
ff.de  Publi 
can.&ye- 
ttigalib. 


3’ 

Refponfio 
vnuierfalis 
ad  oirsr.es 
obiedtiones 
faftas. 

Gloffa. 


4*4 


Liber.  4-Je  Immunitate  Ecclefiastica. 


fuperioribus  dixi , quia  harc  pars  quae-  A 
dam  eft  Eclefiafticae  immunitatis,  & 
non  minus  necelfaria , minus  ve  rationi 
confcntanea,  quam  alia.  Diftinttio  igi- 
tur fupra  tradita  hic  etiam  praemitten- 
da cft:nam  aliud  eft  loqui  de  iure , aliud 
verodefatto. 

Primo  ergo  dicimus,  priuilegiu , feu 
Prima  eo  ius  non  folucndi  tributa  ex  Ecclefiafti- 
clufio.Quia  cis  bonis , a principio  inditum  , & cum 
fu  aortcjuu  jpfa  Ecclefia  quali  concreatum  fuihc. 
priuilegiu  jqoc  facilc  patet  ex  fupra  dictis  in  gene 
dUributa0"  re  tle  origine  Ecclefialticz  immunitatis, 
ex  bonis  Jdc  & eodem  modo  declarandum  eft.  Nam  g 
ciefia:»  inprimis  cenfco,hoc  ius  intrinfecc  oriri 
cx  i pia  Ecclefia:  inftitutione  , prout  a 
Chrifto  facta  eftmam  ex  vi  talis  inftitu 
tionis  Ecclefia  capax  eft  ad  acquiren- 
dum bona  tam  immobilia , quam  mobi- 
lia, quae  ad  folii m Dei  cultum,vel  pieta- 
tis opera  fint  deftinata.  Non  enim  habet 
Ecclefia  hanc  capacitatem , feu  potefta- 
tem ab  Imperatoribus, aut  ab  homini- 
bus, fed  intrinfecc , & ex  natura  rei  illa 
habet,  eo  ipfoquodcft  hominu  morta- 
lium congregatio  habens  fpecialem  vili- 
tatem, & vinculum  ex  Chrifti  inftitu- 
tione. Siue  talis  capacitas confideretur  C 
in  Ecclefia,  ex  eo  quod  eft  congregatio 
hominum  vtentiu  libertate,  qua:  eft  fun 
damentu  dominij  externarum  reru,fiuc 
confideretur,  vt  eft  vnum  corpus , cuius 
principale  caput  eft  Chriftus,qui  multo 
magis  capax  eft  talis  dominij.  Vndea 
principio  Ecclef  x caeperunt  fideles  bo- 
na fua  ipfi  Ecclefiaetraderc , quae  eo  ipfo 
fiebant  comunia  ipfius  corporis  Ecclc- 
fiae,  perquam  diftribucbantur  lingulis 
quoad  eorum  vfum,  vt  ex  Aiftibus  Apo 
ftolorum  manifeftu  eft.  Et  licet  tunc  fo 
lu  haberet  Ecclefia  bona  mobilia , paulo 
poft  carpit  immobilia  acquirere, non  cx  D 
priuilegioextrinfeco , fcdcxintrinfeca 
poteftatc,&  prudenti  voluntate , ac  dif- 
penfatione  Paftorum  Ecclefia: , vt  ex 
Vrban.  VrbanoPapnin  cpiftola  fuacap.i.intel 
Cap .VUc  ligimus&habeturincap.Khlewtes.  i2.q. 
tes.  12./J.1  i-  Vixit  autem  Vrbanus  anno.  227.  & 
tamen  comemorat , iam  antea  ordinatu 
effe  a lummis  facerdotibus , vt  praedia, 
quae  dabanturEcclefiae  non  venderetur, 
fed  fubpotcftate  eiusdemEcclefiar  con- 
feruarentur,  vtex  redditibus  eoru  me- 
lius poffet  omnibus  fidcliu  ncccfsitati- 


tibus  fubuenire.Qui  mos  a tcporcCon- 
ftatini  multu  quidem  auiftus  cft,no  quia 
Conftantinus  ipfiEcclchae  potellatc  de- 
derit talia  bona  acquircdi,  ied  quia  fua  fi 
de  facultate  dedit  omnibus  donandi  Ec- 
clefia: quaecunq;  vellent,  ik  luoexeplo 
illos  pratiuit,&  excitauit,  vt  fumitur  ex 
editto de Primitiua Ecclefia,  & muni- 
fici? tia  Conftantini,  quod  habetur  tomo 
1. Concilior. & in  cap  .luturam.  1 2.q.i. 

Ex  quo  vlterius  colligimus, ab  eadem  , 

Ecclefia:  inftitutione  prout  a Chnftofa 
ftacft  , intrinfcce  oriri,  vt  harc  bona, 
qiue  Ecclefia:  traduntur , vel  acquirun- 
tur,Chrifto  tanquam  principali  Domi- 
no acquirantur, quia  non  acquirutur  Ec 
clefia:,nifi  vt  corporimyftico,cuius  prin 
cipale  caput  eft  Chriftus.  Et  ideo  licet  ia 
Ecclefia  lit  poteftas  difpenfandi  haec  bo- 
na, illa  tantu  eft  minifterialis  a Chrifto 
defcendes,&  in  Palloribus  Ecclefia:  pr$ 
cipue  relidet, quia  illi  funt  difpenfatores 
myfterioru,  &bonoru  Chrifti  in  terris. 

Atq;  hinc  tande  ius  exeptionis  taliu  bo- 
norum ab  humanis  tributis  videtur  nc- 
celfarib  cofequcns  ad  talis  Ecclefia:  in- 
ftitutionem,  quia  caput  huius  Ecclefia:, 
quod  cft  precipuus  dominus  taliu  bono 
rum, habet  conaturale  non  tantu  exem- 
ptione,fed  etia  poteftate,&  dominiu  fu- 
er  omnes  Reges  terrae.  Vndc  no  eft  du- 
iu,quin  & Chriftus  potuerit  immedia- 
te, & per  fe  ipfum  talia  bona  eximere  a 
tribut  is  eo  ipfo, quod  fua  funt , & quod 
hoc  fit  valde  confentaneu  diuinitati , & 
excellentia:  perfone  fine. 

Addendu  prxterca  eft, etia  fi  talia  bo- 
na  iure  ipfodiuino  no  fuilfcntimmedia  Pontifex  fi 
te  a tributis  exepta,  Pontifice  fua  pote-  mu<  potuu 
flate  potuilTc  illa  ximerc,  ficutfupra  de  £c°|e°(j 
perfonis,diximus:cftenim  fereeadera-  erlbutis  exi 
tio  feruata  proportione. Vnde  ficut  Ec-  mere. 

clefiafemper  habuit  hanc poteftatc, ita 
femper  habuit  ius  ad  gaudendu  hac  im-  ?^Mt' 
munitate  quoad  Ecclefiaftica bona. Pro 
batur  aute  primo  ex  illo  principio, quod 
Chriftus  habet  ius;  ergo  prudente  illius 
exeeutione  Palloribus  Ecclefia:,  & prae 
fertim  V icario  fuo  comifit,  ficut  illi  etia 
praecipue  comifit  alioru  bonoru  fuorii 
difpefationc. Secundo  hac  ratione  habet 
V icarius  Chrifti  potcftate,  & obligatio- 
ne beneadminiftradipatrimoniuChrifti 

fed  vnus  ex  prxeipuis  a&ibus  huius  ad- 

miniftra- 


Cdp'2 1* Qf^afit  dntiqud hac cxepiio^ foluutMY obwffi.  /f.8 j 


rniniftraticnis  eft  vindicare  illa  bona  ab 
onerib9,&  tributis, quatu  pietas,  & reli- 
gi  onisratio,fer  uata  iu  ftitia,poftulauerit. 
Sicut  ergo  a principio  Eccldi®  admini- 
ft  ratio,  &Jifpe  fati  o taliu  bonoru  inChn 
ftiV icariojdc  Epifcopis  fuit,vt  late  pro- 
batur in  decretis. (?6.d.&  1 2.q.i  .&  2. ita 
<Stius  exeptionis  taliu  bonoru  perpetuo 
in  Ecclefia  fuit . Tertio,  cade  eft  ratio  de 
Temo.  exemptione  a iurifdidione,&a  tributis; 

imo  hac  pofterior  fequitur  ex  priori, vt 
probatu  eft;  fed  Ecclefia  ex  vi  pote  (fatis 
difpcfahdijdc  admimff  radi  talia  bona,  ha 
buit  fernper  poteftate,&  ius  ad  eximen- 
dum hax  bona  a iurifdidione  feculari, 
vt  fupra  probatum  eftjergo  idem  ius  ha- 
buit fernper  etiam  circa  tributa. 

Vltimo  declaratur,  5c  optima  ratio  hu 
(Viaiso.  3US  poteftatis  redditur,  quia  poteft  as  Ec- 
clefia ftica , vt  eft  in  capite,  & Vicario 
Chrifti,eft  fuprema  in  fuo  ordine, &quia 
ille  ordo  eft  diuinior  ceteris„ide6  illa  etia 
eft  fuprema  (impliciter  refpedu  oinniu 
• poteftatuin  terrae.  Illa  vero  poteftas  li- 
cet fpiritualis  fit,  indiget  vfu  temporaliii 
bonorum  ad  conuenientem  gubernatio- 
nem,<Sc  exeeutionem  fuae  poteftatis;  er- 
go etiam  vt  verfatur  circa  bona  tempo- 
ralia libi  commiifa,  eft  poteftas  (implici- 
ter fuprema  ; ergo  per  fe  fufficit  ad  exi- 
mendum haec  bona  ab  impofitionibus, 
quae  per  quancuq;  aliam  terrenam  pote- 
ibtem  fieri  pollent . Vnde  ipfe  Potifex 
potelc  talia  bona  tributis  onerare  inde- 
pendenter  a confenfii  alterius , tanquam 
fupremus  gubernator  , dummodo  id  fa- 
ciat tanquam  fidelis  difpenfator,  & pru- 
Cimetiij.  dens, iuxta  Clementia,  r .yt  lite  non  con- 
i,  tefiata  in  fine,cum  fimilibus ; non  pollet 
autem  Pontifex  habere  tam  liberam , & 
fupremam  potcftatcm,  fi  non  polfet  bo- 
na illa  a grauaminibus  aliorum  Principi» 
cximere,alioqui  fi^pius  talia  bona  nimii» 
grauarcntur,&belluiuftum  ex  vtraque 
parte  oriretur , (i  vna  poteftas  alteri  non 
cederet.  Quod  fi  altera  recognofceda,  & 
praeferenda  eft  , illa  profedo  fpiritualis 
poteftas  elle  debet , vt  faepe  diiftum , 3c 
probatum  eft. 

8.  Secudo  dicendu  eft  de  fado,feu  exc- 
^cunda  cjj  cutione  huius  exeptionis  a tributis  rea- 
t!u-r‘3*  libus,  bonis  immobilibus  impostis;  nec 
fernper  fuide  in  Ecclefia  necedabia  , ncc 
fernper  pofsibilem , nec  certo  conifare 


A 

introdudam  ede , & quatum  per  Pafto-  bonoru  Ec- 
res  Ecclefia?  fieri  potuit, fuifle  feruatam.  clefue  noa 
Prima  pars  manifefta  eft  de  illo  primiti-  ^emPer  ob* 
uo  tepore,in  quo  Ecclefia  haecimmobi- 
lia  bona  non  habebat , fed  agros,  <Sc  pra?-  Probatur  co 
diafibi  a fidelibus  oblata  ad  fuftentanda  cludo, 
communia  onera  vendebat,  vt  in  dido 
cap .Videntes  dicitur,  f unc  enim  no  erat 
in  rcclelia  materia , feu  fundamentum 
talium  tributorum, & ideo  dicimus,  nop 
fuide  ilii  neceftariam  huiufmodi  exem- 
it ptionem. Secunda  pars  procedit  de  fecu- 
do  tempore,  ex  quo  coepit  Ecclefia  talia 
immobilia  bona  pofsidere,  & retinere 
(iuxta  idem  cap.  Vtdentcs)  vlque  ad  te- 
pora Chriftianorum  Principufn, feu  Co 
flanti  ni.  Nam  eo  tempore  Imperatores, 

& Reges , quibus  haec  tributa  folueban- 
tur , non  erant  Ecclefia-  filij , ac  fubditi, 

neq;fidecaretesintelligerevalebat, quale 

edetEcclefix  ius  ad  liberu  vfum  taliu  bo 
noru,  ideoq;  no  potuit  eo  tepore  Eccle- 
fia aut  efficaciter, aut  cu  frudu,im6neq; 
fine  fcandalo  illoiure  vti.  Tertia  pars  de 
incertitudine  in  primis  fumi  poteftex 
C obiedionibus  fadis.  Ac  deinde,  quia  no 
inuenimus  iura, ex  quibus  initiumhu- 
ius  exeeutionis  ,feu  obferuata?  exemp- 
tionis clare,  & cu  certitudine  colligam9. 

Dico  autc, ede  incertu  hoc  initiu  quoad  9, 

negatione  prioris  teporis:  nam  quoad  af 
firmatione  alicuius  teporis,in  quoftabi- 
lita  eft  exeptiojfemper  in  pofteru  dura- 
tura,fatis  certo  afsignari  poteft,  faltema 
tempore  Friderici. 2. & Honorij.^.vt  ex 
hadenus  didis  fatis  conflat.  Quod  vero 
ante  illud  tepus  falte  iure  canonico  fue- 
rit ftabilitus  vfus  huius  exeptionis  mani 
feftu  eft  exCocilio  Lateran.fub  Alexa- 
^ ciro.3  .quod  fere  centu annis  pr^ccfsit3&  CotK.  La~ 
ex  alio  Lateranefi  fublnnoc.^.pofteace  tsranett. 
lebrato  c.  A7o  tnitms,8c  c.xAdnerjusdz  I111  Cap.  Non 
munit. Ecclef.Atq;  ex  cifde  decretis  coi  minut. 
Iigitur,hoc  ius  no  fuide  in  illis  inchoatu,  Cap.  Ad- 
fed  antiquius  ede,  <5c  in  illis  Cocilijsfub  ner  jus . de 
grauioribus  cenfuris,  & declarationibus  Immunit. 
fuide  confirmatum  .V nde  licet  forte  110  £celej. 
inueniatur  antiquius  decretum  expref- 
fe  , &infpeciehanc  exemptionem  bo- 
norum JEcclefiafticorum  flabiliens , ex- 
hoc  ipfo  probabiliter  coniedamus,  non 
tam  iure  Pontificio  fcripto,quam  non 
Sf  5 ferip- 


quando  inceperit, verifinule  tamen  ede,  „ . ... 

a principio  Chriftianorum  lmperatoru 


<f.t6 


Lib.^fDe  Immunitate  EcclefiaHica. 


IO. 

Videedi&ii 
Cooftaoti  - 
ni  fupra  ci- 
tatu,& Ea- 
febium  lib, 


BayQ.fi. 


.fcripto, traditione,  Sc  preceptis  Prelato- 
rii  tuifTe  obferuata  in  Ecclefia  hanc  im- 
munitatem , ex  quo  inceperunt  Ponti- 
fices expeditam, Sc  liberam  habere  fuam 
potefiatem  Eccleliafiica  bona  admini- 
llrandi,  id  e 11,  poftquam  impedimetum 
ethnicorum  Imperatorum  fubiatu  luit. 

V nde  etiam  mihi  verifimile  efi:>Con- 
ftantinum  llatim  exemptione  hanc  Ec- 
clefiaflicis  bonis  concefsilfe , vel  in  eam 
potius  confenfilTe.Nam  omnes  hiflroriac 
io,  Hiftor.  tradunt,  eum  ilatim  omnia  bona  Eccle- 
cap.  y.&io  f|js  reUitui  praecepitfe,  & non fblum  ma 
orat.deLau  ^ima libevalitate  Ecclefijspr^diadonaf- 
ftantim.  fe,  fed  etiam  magnis  puuilegijs  nlas  mu* 
niuilfe.  Eumq;  luccelfores  pij,  & catho- 
lici imitati  funt.Imo  notat  Baronius  an. 
3 87.11. 1 poft  Imperatores  gentiles  no 
nifi  apoll:atas,vcl  hereticos  Imperatores 
de  bonis  Ecdefiae  tributum  exegifie, 
primumq;  eorum  Iulianum  Apollatain 
v-  . fuilTe.  Ouanuisero;o  in  Codice  Iuftinia- 
bonorii  Ec-  n0>vel  I heodohano  non  inueniatur  lex 
defi  a?  ance  ciuilis  exprelTe  concedens  hocpriuile- 
Frideritum  gium  ante  confiritutionem  Friderici,  ni- 
hilominus credendum  efl,  longe  antea, 
imo  a principio  Chriftianorum  Impe- 
ratorum fuiffe  ab  eis  concelTum,  vel  ad- 
mifium . Et  licet  interdum  fuerit  inter- 
ni i iTum , patienter  ferente  Ecclefia,  non 
confentiente,  non  iure,  fedper  tyranni- 
dem  eft  facium  , tum  quia  contra  lus  di- 
uinuin , & canonicum  , tum  etiam  quia 
tale  priuilegium  femel  conceifuin  reuo- 
cari  non  poterat ; ideoque  quoties  Im- 
peratores generaliter  renouant  priuile- 
inulcis  legi  gia  a fuis  praedecefiforibus  Ecclefijs  con- 
bus  pracfet-  cella,  fub  illis  hoc  etiam  comprehendi 
n:n  inviti-  exifiimandum  cft. 

Ad  Ambrofium  ergo  in  cap.  Si  tribu- 
tum.n.q.x.  Glolfaibi  videtur  (implici- 
ter concedere , praedia  Eccleliae  fubiecla 
eilc  tributis,  folumq;  in  hoc  gaudere  pri 
uilegio , quod  licet  illud  non  foluat  Ec- 
clefia,non  poterunt  eius  bona  vindicari. 
Sed  hoc  fi  intelligatur  de  hoc  tempore 
omnino  falfum  efi: ; fi  vero  intelligatur 
de  tempore  Ambrofij , magis  efi:  tolera- 
bile , fed  non  verum  . Alia  igitur  GlolTa 
in  cap  .Secundum  canomcam.i^.cq.f!,.  tex- 
tum illuintelligit  de  oneribus  realibus, 
cum  quibus  bona  ad  Ecclefia  trartfierut, 
fentitque  ex  lententia  Ambrofij  teneri 
Ecdeham  ad  illa  foluenda,  V idetur  aute 


per  leges  ci 
uiles  ftacuta 
fuit. 


ViJe  Codi- 
cem Tlieo- 
do [lanii  ti C. 
de  Epifcop. 
& cleric.  in 


nur. 

11. 

Prima  ref- 
ponfip  ad 
rtmbrofiu. 

Glojja. 


Secunda. 

GloJJa. 


A intelligere  de  proprijs  tributisj  na  de  his 
certe  loquitur  Ambrofius , vt  patet  ex 
illis  verbisiJ»  tributu  petat  Imperatorie, 

In  hoc  autem  fenfu  falfa  eiTet  fententia, 
ideoque  illam  non  admittimus. 

Verus  ergo  intellectus  verboru  Am- 
brofij  eifquem  late  tradit  Cardinalis  AI  Tcrtiai 
banus  fupra,  & vno  verbo coplexus efi  fo*1'^03 
Cardinalis  Baronius  fupra  dicens , verba 
illa  dicta  elfe  ab  Ambroiio, permittendo 
potius, quam  probando, dcfaclualferea- 
do,non  ius  confitendo.  V erisimile  enim 
ell,illo  tepore, quod  erat  Valetiniani  iu- 
g nioris,  & pueri,  Iuftinam  eius  matre,  & 
pro  illo  gubernatem,  & Arianam, tribu- 
tum aliquod  ab  Ecclesijs  exegifie  , pru- 
denter q;  cenfuilfe  Ambrosiu,non  (uilfe 
tunc  illi  refiftendu,  vel  propter  vitanda 
fcandala , vclquia  maiora  pericula  tunc 
imminebant  Ecclesiae,quibus  magis  oc- 
currere oportebat, nec  poterat  simul  otn 
nibus  resiili.  Vnde  eode  tenore  verboru 
fubiungit  Ambrofius , Si  agros  dcjderat 
Imperator,  pote  jiat  e habet  'vindicandorum, 
nemo  nottr u inter uenit, pote jl  pauperibus  coi 
latio  populi  redundare , non  faciant  de  agris 
inuidia,  tollant  eos,  fi  libitum  efl,  explicas 
aute  quo  fenfu  hoc  dicat,  fubiungit,  lm- 
q peratori  non  dono,fe  non  nego , quafi  dicat, 
permitto  non  approbo.  Multo  vero  fa- 
cilius poterat  tributum,  quam  vfurpatio 
pr^diornm  permitti:  nam  haeepofierior 
ita  continet  ininflitiam , & facrilegium, 
vt  excufari  per  ignorantia  no  pofsit,ti  i- 
butoru  autem  exaclio  no  ita  prae  fe  fert 
intrinfeca malitia,  quin  ignoratione  oc- 
cultari , vel  aliquo  apparenti  titulo  colo- 
rari valeat. Et  ideo  potuit  hoc  facilius  dif 
fimulare  Ambrofius,  exiftimaus  etiam, 
tributu  illud  tuc  no  fuilfe  omnino  iniu- 
ftum,nam  inferius  in  eade  oratione  fub- 
D iungk:Soluimus,qnajunt  Cajaris,  Cajari, 
qua  junt  Dei, Deo, tributu  Cajaris  efl, no 
negatur , Ecclefia  Dei  efl , Cajari  Vtijnort 
debet  addici,  qui  ius  C a faris  ejje  nonpotcjh 
Et  ita  etia  refponsu  efl  ad  cap.  Coutnior. 

Ad  cap.  Tributum.  Albanus  fupra  ea-  T ,, 
dem  accommodat  refponfionem , vide-  cap, 
licet,  Vrbanum  de  facto  fuilfe  loquutu,  7 
non  de  iure  , dicens,  perfoluendum  ellc  priroarcf- 
tributum  ab  Ecclefia  fponte,  & ad  vita-  poofio. 
dum  fcandalum,non  ex  obligatione, aut 
debito.  Et  ad  hoc  fnadendu  inducit  ver-  .(Br> 
ba  illa,  Pro  pace, & quiete, &c.  Sed  viole- 

ta 


C.  2 1 .Quam fit  antiqua  hdcexep.&foluuturobiediones.^S/ 


ta  videtur  interpretatio,  nam  verba  Po- 
tificis  funt,  Quod  coftitutum  antiquitus  ejl} 
pro  pace , & quiete , qua  nos  tueri,  defert - 

fare  debent , Imperatoribus  perjoluedum  ejl. 
Quorum  verborum  lenius  non  eft , fol- 
uendum  eile  tributum  gratia  vitandi  fca 
dalum,  dcferuandi  pacem,  fedloluendu 
elle  Imperatoribus  propter  officium, & 
obligationem, quam  habent,  nos  tuendi, 
& in  pace  conferuandi . Vnde  verba  illa 
magis  indicant  ius,quam  faftumjnam  de 
fafto  in  principio  dixerat , De  exteriori- 
bus fuis  Ecclefia  tributum  reddff,poftea  ve- 
ro reddit  rationem , propter  quam  per- 
foluendum  eff.  Et  ita  ibi  T urrecrem.  & 
alij  textum  illum  intellexerunt,  non  fo- 
Alurefpo*  fiim  de  fa<Ro,fed  etiam  de  debito.  Vnde 
aliter  refpondent,  interpretado  textum 
illum  de  folis  bonis,qua;  ad  Ecclefiam  cu 
onere  tributi  peruenerunt. 

14.  Mihi  vero  etiam  hoc  non  fatisfacit, 
Impugna*  quia  textus  indifferenter  loquitur  de  tri 
buto.  Gratis  enim  limitaretur  ad  tribu- 
tum improprium , feu  priuatum  onus  in 
pacto  aliquo  fundatum;  nam  potius  ver 
ba  declarant , fermonem  effe  de  tributo, 
quod  Imperatori  foluitur  ratione  publi- 
ci muneris, quod  Ecclefia  non  debet, fiue 
antiquum,  fiue  nouum  fit , quia  eiufdem 
funt  rationis, vt  dixi.  Aduerto  igitur,ca- 
put  illud  referri  a Gratiano  ex  Vrbano 
Papa, non  defignat  autem,  quisilleV  rba 
nus  fuerit, litet  aute  nulla  habeamus  de- 
creta in  tomis  Conciliorum,  aut  Epiflo- 
larum  decretalium,  Vrbani.  2.  vel  pofle- 
riorum  illo  nomine  nuncupatorum, neq; 
inter  acta  Vrbani  primi  decretum  illud 
in  tomo.i . Conciliorum  reperiatur,  co- 
• iectamus  nihilominus  potius  effe  Vrba- 
ni primi, quam  aliorum , quia  modus  lo- 
quendi illius  textus  magis  redolet  anti- 
Vera  refp 5 quitatem  Vrbani  primi , quam  nouiora 
tempora  aliorum  Vrbanorum.  Hoc  er- 
go dicimus , Vrbanum  fuiffe  loquutum 
iuxta  morem  fui  temporis,  quando  Im- 
peratores erant  ethnici,  & Ecclefia  non- 
dum fibi  libertatem  ab  hiliufmodi  tribu- 
tis vindicauerat,ia  vero  ius  illud  ceffaffe. 


Ad  cap.  Sancimus,  tkc ap.i.  de  Ccnfi- 
^ bus  Gloffae  ibi intelligunt  illa  vltima  ver 
ba  de  antiquioribus  oneribus  realibus. 
cimus.  Quaerefponfio  pro  textu  illo  mihi  pla- 
cet, dummodo  intelligatur  de  oneribus 
priuatis , de  quibus  praecedenti  capite  in 


A 


B 


C 


D 


condufione  prima  loquuti  fumus.  Et  ad 
hunc  fenfuni  confirmandum  ponderari 
poteP  , ibi  non  fieri  mentionem  tributi, 
neq;  Principis  ,fed  maioribus,  vel  potius 
vt  habet  originale, Senioribus jms  ( inquit 
Concilium)  debitum Jeruitium  impendant. 

Qua;  verba ( quidquid  Gratianus  in  §. 
fequenti,&  Oiolla  ibi  dicant ) amphora 
funt, nam  debitum  Jeruitium  ,re&c  de  quo  Glojfa. 
cumque  onere  dicitur,  perjeniores  aute  loa.Adr. 
intelligut  Gloffa,&  loan.  Andr.in  dift. 
cap.  1.  deCenlib.  antiquos  Dominos, a 
quibus  res  tranfierunt  ad  Ecclefiam  cum 
onere  fuo,6c  ideo  illis  perfoluendum  eP 
ab  Ecclefia  de  eildem  bonis, quando  non 
pertinet  ad  manfum  Ecclefie,  nec  ad  ajia 
loca  illi  coniunfta,  de  quibus  ex  fpeciali 
illius  iuris  difpofitione  nihil  pr^ter  Ec- 
clchaPicum  folui  permittitur.  Quae  ex- 
ceptio Eccie/iajlici  firmat  regulam  in  co- 
trarium  refpeiftu  aliorum  onerum  rea- 
lium  , cuiufcumqucgeneris  fint.  Si  aute 
Ecclefia  praeterhac  bona  aliquid  ampli- 
us habuerit,  vt  in  textu  dicitur,  obligata 
erit  ad  onera  realia  , qua;  ad  antiquiores 
dominos  virtute  alicuius  pacti  pertinue- 
rint. Ratio  autem  fpecialis  exemptionis 
priorum  bonorum  effe  poteff  , quia  vel  Bonaadm* 
cenfentur  quafi  partes  accefloriae  lpfius  hw t>  Bccle 
Ecclefia,  quae  totam  illam  immunitate  d*fi>e£ta- 
meretur,  6c  accefforium  fequitur  natu-  “aaooinni 
ram  principalis , vel  ad  Rcclefiae  fulten-  neot  exenl 
tationem  iudicantur  neceffaria,vtibi  rto  pt». 
tat  Abbas,  & ideo  alia  onera  in  eis  non 
permittutur.  Vnde  fi  prius  illa  habebat, 
eo  ipfo,  quod  bona  vniuntur  Ecclefiae 
ceffant  onera, vt  in  precedenti  capite  de- 
claratum eff. 

Tandem  ad  leges  ciuiles  vnico  verbo  id. 
refpondetur  cum  Glofsisfupra  citatis  de  Ad  leges  ci 
rogatas  effe  illas  leges  per  conffitutione  “des  io  c6 
Friderici.  Aut  fortaffe  melius  diceretur,  in* 

leges  illas  femper  fuiffe  nullas,  vt  in  fimi  dU  *** 

li  iignificauit  Gloffa  in  capit  e. Generaliter 
1 6.  quaeff.  1 . verb.  Collationibus . Ratio 
autem  eff , quia  tales  leges  erant  contra 
priuilegia  priiis  Ecclefijsconceffa , qua; 
reuocari  no  poterant,vel  certe,  quia  dif- 
ponebant  in  materia  Ecclefiaffica,  & in 
Ecclefiae  pr^iudicium , quod  leges  ciui- 
les facere  no  poffunt,vt  fepe  diff  um  eff. 

Quibus  addimus, inter  ordinationes  Lu- 
fitaniae  lib.2.  tit.22.  inueniri  optima  le- 
gem, qu^  doffrinam  datain  confirmat. 

Sf  4 CAP. 


4$ 8 Ltb '4-'  De  Immanitate  Ecclefiafttca* 


c A p v T.  XXII. 

Qualis  fit  exemptio  EcclefiajUca  quoad  per- 
fetialia  onera  demorum. 

"V  T ON  intendimus  in  hoc  capite  de 
|\J  darare,quar  perfong,  vel  quomo 
^ do  hac  exemptione  gaudeat,  hoc 
enim  ad  alteram  partem  materiae  quali 
remotam  pertinet,  de  qua  in  capite  vige 
limo  tertio,  dicere  incipiemus,  fed  ge- 
neratim  fupponimus , id,  quod  per  fe 
notum  in  hac  materia  elt,  clericos  pri- 
uilegio  exemptionis  gaudere  , & quia 
in  fuperioribus  oflenfum  ell,  materiam 
illius  exemptionis  elTe  iudicia  fecularia 
tam  criminalia,quam  ciuilia,«Sc  leges  ciui 
les  tam  coaftiuas,feu  poenales,  quam  di- 
rc£tiuas,feu  obligationem  dire  de  indu- 
centes,ideo  dicendum  fupercfl,anrefpe 
du  earundem  perfonarum  tributa  etiam 
fint  materia  huius  exemptionis.  Haec  au 
tem  tributa,qu^dam  im  poni  folent  ipfis 
perfonis fine refpeduad  bona,  quae  dicu 
tur  pure  perfonalia,  & appellari  folent 
nomine  cenfuss  vtMatth.ig.iuxtamul- 
torurrfex politionem , 5ciniureC6d.de 
Capitatione  ciuium  cenfibus  eximenda 
lib.  r i .vbiidem  tributum  cenfus,8c  capi- 
taho,appellatur,  quia  per  capita  iuxta  nu 
merum  fine  refpedu  adbona  compone- 
batur. Aliquando  vero  imponitur  tri- 
butum ratione  bonorum,  quod  vel  rea- 
le , vel  miflu  appellatur,  vt  dicemus  ca- 
pite fequenti  , vbi  de  bonis  tradabimus, 
nunc  enim  de  puris  perfonalibus  oneri- 
bus agimus . 

Clerici  i - Primo  erg°  dicendum  eff,perfonas 
fibusfusex  Ecclefiaflicas  gaudere  perfonali  immu- 
empti.  nitate  quoad  cenfus,  feu  capitationis  tri- 
butum. H$c  alTertio  certifsima  efl  inter 
catholicos, nam  exprefse  habetur  multis 
Cap.  Ad'  decretis  iurisCanonici  fupra  ad  proban- 
uerfus.  dam  exemptione  in  generali  indudis,vt 
Cap.Vow  cap.  Aduerfus, cap. Non  minus, de  Immu- 
minus.  nitat.  Ecclefiar.  & in  cap.  Quanqium  de 
Cap. Qtu  Cenfib.  in  <5 .&inalijs,in  qu  bus  fpecia- 
quam,  lis  fit  mentio  perfonarum.  Et  ita  ibi  no- 
tantomnes  expofitores,  idemquedocct 
Theologi  in  2.  d.34.  Eflque  hec  exem- 
ptio antiquifsima  non  foliim  iure  cano- 
nico, fed  etiam  ciuili , vt  colligi  potefl  ex 
Codice  Theodofianotit.  deEpifcop.  & 
Cleric.  leg.S.quam  tribuit  Conlfantino 


A Gratianus  in  Gener  aliter  6.  q.  1.  & 

his  verbis  eam  refert , Iuxta  Sanctionem,  Graiian. 
quam  dudum  mermjje  perhibemini  fundos, 

& mancipiavejh,a,&'c.  tamen  in  Codice 
Theodofiano  tribuitur  Conlfantino  ,3c 
hoc  modo  k gitur : fos, & mancipiavefira 
nullus  nouis  collationibus  obligabit,  fed  va- 
catione gaudebitis.  Et  eodem  modo  legi-  Lex.i.  C 
tur  inl.Cod.de  Epifcop.  & Clericis,  vbi  de 
Conlfantino  tribuitur.  Idem  Priuilegiu 
confirmauit  Gratianus  in  1.  2 6.  eode  tit. 
vbi  habet  haec  verba  notanda.  Quis  eos  ca- 
pite cenfos patiatur  deuinclos , quos  necefja-  Gratia», 
B rio  wtelligat fupra  memorato  obfequio  ( fciii 
licet  Ecclefiae)  mwdgntos.Idemquepri- 
uilegium  magis  declaratum,  & colirma- 
tum  elf  a Fri clerico. 

Et  quidem  fi  aliqua  clericorum  excp-  - ‘ 
tio  eft  de  iure  aiuino  naturali,&  confor- 
mis Euangelico,  maxime  ha?c,  qu^ell  a 
tributis  mere  perfonalibus . Probatur,  riconi  i cti 
quia  perfonae  non  imponitur  i ulla  ratio  buris  exem 
ne  tributum  , nifi  vel  ratione  bonorum,  P10  dt 
vel  ratione  propriarum  adionum,  qua-  lc 
tenus  per  eas  aliquid  lucrari  potefl,  vnde 
tale  tributum  foluat.  At  vero  quando  Probatur 
priori  modo  tributum  imponitur , non  primo. 
q elf  pure  perfonale , fed  milium  , & ideo 
non  pertinet  ad  praefentem  qu^llionem, 
fed  ad  aliam  traftandam  capite  fequenti. 
Polferiori  autem  modo  non  funt  capa- 
ces clerici  tributi  perfonalis  fecundum 
redam  rationem  , quia  ratione  fui  flatus 
funt  omnino  dicati  cultui  diuino  , & 
ex  vi  talis  lfatus  adiones  fuas  non  ad 
lucra  temporalia,  fed  ad  fpiritualia  mini- 
ff eria  ordinare  debet  3 ergo  ex  vi  fui  fla- 
tus iure  naturali  exempti  funt  a tributis 
perfonalibus,  & temporalibus.  Nec  re-  Tacitz^b. 
fert,quod  (lipendium  aliquod  tempora-  ic&ioni  uc 
le  propter  talia  minift eria  poliunt  rcci-  cutri{uf. 
£)  pere  : nam  illud  non  elf  per  modum  tem 
poralislucrijfedefl  per  modum  iuflae,& 
congru^  fulfentationis , quae  non  debet 
fubtrahi , vel  diminui  per  impofitionem 
tributi.  Eo’vel  maxime  quod  illud  llipc- 
diurn  elf  quafi  annexum, & acceirorium 
miniflerio  fpirituali,  & ideo  participat 
eius  naturam,  <5c  conditionem, ac  proin- 
de libertatem  , & exemptionem  , quain 
fpiritualia  minifleria  habent  ab  omni  fe- 
cuiari  potellate.  • # 4. 

Vnde  etiam  elf  euidcsalia  ratio , qma  iJcmprob» 
nemo  potefl  perfonale  tributum  impo-  cuiuecuJ' 

nere 


Cap.  2 2. de  Sxemptione  Clericorum  dtributis.  4 86 


• i7- 


LltC.  I. 


D.Thom. 


B 


fowent, 


tyntin. 

Lju. 


nere,nifiin perfonam  fuae  iurisdiclioni  \ 
fubicef  am,  fed  perfons  clericorum  non 
funt  fubieclar  iurisdiclioni  fecularium 
Principum,ergo  nec  tributis  perfonali- 
busab  eis  poliunt  onerari.  Atque  lUxta 
haec  principia  colligitur  haec  exemptio 
clericorum  ex  verbisChriniMatth.17. 

Ergo  liberi  funt  filij,  ibi  enim  deexeptio- 
ne  a tributis , & prefertim  perfonalibus 
fermoerat.  Nam  tributum  illud,  quod 
Caefari  foluebatur , <3c  cenfus  appellaba- 
tur,& idem  elle  videtur,  quod  per  capi- 
ta impolitum  fuit  a Caefare,  quando  luf- 
ht,ytdefcriberetnrymuerfus  orbis,vtdici- 
tur  Luc.2.Ab  hoc  autem  tributo  princi 
palitor  liberi  funt  fili  j,  confequenter  ve- 
ro liberi  etiam  elle  debet  familiares  eo- 
rum , qui  & omnino  circa  perfonas , & 
obfequia  filiorum  occupati  funt , <5c eo- 
rum bonis  aluntur.  Sic  ergo  per  quanda 
confecutione  clerici  fub  illis  verbis  con- 
tinentur. Adqucmfenfum  trahi  refte 
poliunt  verba  Hieronymi  ibi : A Tospro 
illius  honere  tributu  nonreddimus , &r  quaft 
fhj  Regis  d yefiigalibus  immunis  fumus . 
Oportet  autem,  vt  fub  illo  pronomine: 
iVormon  omnes  Chriftianos,fed  Eccle- 
fialticos  tantum  comprehenderet. 

HincqueD.Thomasin  2.d-44.q.2.  ^ 
art.2.adi.tradfans  eundem  locum, ait: 

Quod  Chriflus  loquitur  de  fe  ,&  fuis  difei- 
pulis,quinec  feruihs  conditionis  erunt , nec 
res  temporales  habebant, quibus  fuis  dowwis 
obligarentur  ad  tributa  f oluenda.  Vnde  vl- 
terius  fubinfert,  ex  vi  eoru  ndem  Cliri- 
fli  verborum  eximi  omnes, qui  lApofto- 
licam  yitam  profitentur , nihil  in  hoc  mundo 
pof sidentes, &d  conditione  feruili  immanes > 
Videtur  autem  conditione  feruilcm  ap- 
pellare,vel  temporalem  fubie&ionead- 
iurisdictionem  fecularem,vel  curam , & 
folicitudinem,  quae  lucris  temporalibus  ^ 
acquirendis  incumbit.  Et  eandem  doc- 
trinam habet  Bonaucnt.art.  3 .q.  1 . ad.  1 . 
&Richard.ar.3.q.i . ad  x.  ex  argumen- 
tis fecundo  loco  pofitis , & Thomasde 
Argentina  ibidem  ar.4.in  quadam  folu- 
tione  ad  3 .Et  eodemmodo  expofuit  Ly 
ra  eadem  verba  Matt.  10.  & Gloffa  or- 
dinaria vfurpans  verba  Auguflini  lib.  1 . 
Quaelfion.Euangelicar.q.2  3.dicit,libe- 
ros  ede  filios  regni  illius  , fub  quo  funt 
omnia  regna  terrena.  Exponunt  autem 
fcholalf ici  fupra  citati , per  filios  regni 


intelligendose(fe,non  omnes  Chriflia- 
nos,fed  eos  , qui  propter  Chriftu  omnia 
reliquerunt.  De  quo  fenfu, quod  fuerit 
intentus  ab  Augultino, non  alfero,  pro- 
babile autem  cenfeo,  omnes  has  perfo- 
nas  perquandam  confecutionem,faltem 
quantum  ad  haec  tributa  perfcnalia,  fub 
verbis  Chrifli  comprehendi. 

* Dico  fecundo.  Clerici  exempti  funt  ^ 
non  folum  a tributis  pecuniari js,  fed  etia  clerici  fun8 
ab  omnibus,  qua:  in  actione  aliqua  for-  exempti  a 
dida,  aut  feculari,  vel  in  obligatione  fu-  muneribus 
beundi  talia  munera  confidere  pofsunt. 

Hec  alfertio  frequens  eft  in  iureciuili, 
prefertim  in  CodiceTheodoliano  in  tit. 
de  Epifcop.&  Clericis, nam  in  1. 1 . prae- 
cipit Conflantinus,  ne  clerici  nominationi 
bus,feu  fufeeptionibus  aliquibus ,quas  publi- 
cus mos  expofcit,contra,mdulta fibi  priuile- 
giapragrauentur.Et  1.2. dicit , ab  omnibus 
omnino  muneribus  excujentur , ne  d diurnis 
obfequijs  auocentur. Et  in  l.^.ait  Conlfan- 
tius -.Curialibus  muneribus , atque  omni  in- 
quietudine ciuiliumfunbhonu  exortes  cleri 
cos  ejfe  oportet ,Sc  in  Lio. Repellatur  ab  Ins 
ex  abito  munerum  fordidorum.  Ide  in  1. 1 1 . 

& I.14.  Idem  Valentinianus  ini.  21  . <5c 
22.<Sc  24. & Arcadius  , <5e  Honorius  in 
I.3  6,mquiunt:tAb  his, quos  d publici  labo- 
ris attu,z?  gradus  clericatus , & (quod  non 
minus  eJl)fanciior  ytta  defendit, pr recipimus 
temperari. 

Praeterea  in  1. 1 .C  .de  Epifcop.&Cle-  ^ 
ricis  notanda  funt  illa  verba:  [Amulius  no- 
nis collationibus  yos  obligabit, fed  y acatio- 
ne  gaudebitis.  X bi  Gloffa  addit,  fordidoru  Gloffa 
munerum.  Item  aliud  exemplum  huius 
exemptionis  ibi  additur, cum  dicitur: 

ATeque  bofpitcsfufciepietis, quod  continet 
fpecialepriuilegium  , vt  ibi  late  Gloffa 
notat, & in  1.2. eadem  immunitas  gene- 
raliter traditur,&  dilfinftius  in  1 .Placet. 

17.  eodem  tit.  Placet  ,yt  nihil  commune 
clerici  cum  publicis  a ffionibus,  yelad  curia 
pertinentibus  ,i  cuius  corpori  non  funt  anne- 
xi, habeant. Et  in  l.Ge«er4/iter,eodemtit. 
fpecialiter  eximuntur  a tutelis , & curis 
pupillorum, & additur,  tale  beneficium 
illis  fieri, qui  non  funt  diuagantes , neqj 
circa  diuina  minilf eria  defides,  Cum  pro- 
pter /joc(inquit)  ipfum  beneficium  eis  indui 
geamns,yt  alij  omnibus  derelittis , Dei  om- 
nipotentis minitterijs  inhaereant.  Et  idem 
priuilegium  habetur  ini.  Placet.  C.dc 

Sacro 


Conflant , 


Conflant. 

Imp. 


Valentin . 
«y ircadius , 
e^Honori. 


49° 


Lib.sfde  hrnnunitateEcchfiafiicA* 


8. 

Ex  i ure  ca* 
ronico  con 
firmatur  af 
fere  io. 

Cap.  Per - 
iienit  , de 
Immunit. 
Ecclefiar. 


Sacrofand.  Ecclef.  & fumitur  afimili  A 
ex  1 .Sancimus  eodem  tit.vbi  notada  funt 
illa  verba:  Cur  nonfaemus  dijcrimeninter 
res  diurnas ,&  humanas,  & quare  noncom - 
petens  pnerogattua  calejli  fauore  confenie- 
tur. 

In  iure  autem  Canonico  nonfolum 
is  modus  exemptionis  approbatur , Sz 
recipitur, toto  tit.  de  Immunit.  Ecclelf-. 
fed  etiam  obferuari  mandatur  in  toto 
tit.iVe  Clerici}vel  Monachi  fecularibus  ne- 
gotijs fe  immifceant.Ez  per  locum  ab  fpe- 
ciali  fumi  potellcx  cap.Per«ewfide  Im- 
munit. Ecc  lcfiar.  vbi  dicitur  in  tempore  g 
neccfsitatis  nullum  clericum  elTe  excu- 
fandum  a murorum  vigilijs,  fed  ad  hoc 
generaliter  polle  compelli ,yt  cuutfis  vi- 
gilantibus,melius  Valeat  duitatis  culiodia 
procuran.imd  tunc  etiam  requiritur  , vt 
id  fiat,Epifcopo  approbante, & vt,fi  ne- 
cetTaria  lit  coadio,per  eundem  fiat  iux- 
taea,  qua:  capite  fequenti  notabimus. 
Duo  ergo  funt  in  hoc  genere  exemptio 
nis  dillinguenda,  vnura  efl,  vt  non  pof- 
fint  clerici  cogfiaut  obligari  adhaec  mu- 
nera fubeunda;  aliud  eit,  prohibere , & 
cu  neccfsitate  obligare, ne  illa  exerceat. 
Primum  fieri  poteil  non  tantum  per  le-  C 
ges  canonicas, fed  etiam  per  ciuiles,  quia 
in  hoc  non  exercent  iurisdidionem  cir- 
ca clericos,  neque  vtunturvi  coadiua, 
aut  dirediua  propria,fed  concedunt  pri- 
uilegium,quod  no  femper  fpedat  ad  iu- 
risdidionem,fed  ad  liberali tatem,  vt  fu- 
pra  dixi.  Quanquam  fi  res  attente  confi 
deretur,fuppofito  priuilegio  fori , prae- 
didae  leges  magis  loquutur  cu  miniftris 
fecularibus, quam  cum  clericis,  magisqj 
declarat,quid  illi  agere  teneantur,  quain 
aliquid  de  nouo  clericis  concedant.  Na 
cum  clerici  a iurisdidione  laicoru  exe- 
pti  fint,non  poliunt  leges,  vel  Magi  lira  ^ 
tus  feculares  clericos  cogere, vt  haec  one 
ra  fubeantjVel  vt  ab  his, vel  illis  muneri- 
bus abflineant.  At  vero  lex  Canonica 
vtrunqj  facere  poteil,  & facitmam  effi- 
f aciter  eximit  clericos  a muneribus  pro 
phanis, vel  fecularibus  prohibendo,  & 
cogendo, fi  opus  lit,laicos,nead  illa  fu- 
beunda clericos  compellant , & ipfos 
etiam  clericos  obligando  , vt  ab  illis  ab- 
flineant , vtrilque  enim  praecipere  po- 
teil in  ordine  ad  fpiritualem  finem,  vt 
farpe  di  dium  efl;. 


Ex  quibus  etiam  facile  intdligitur; 
exemptionem  clericorum  quoad  hanc  . 
partem,feu materiam  ex  iure  diuinona 
turali  fequi,in  multis  quidem  neceilaria  oftenditur. 
illat  ione, in  aliquibus  aute  valde  propin- 
qua qua:  iure  Ecclehaftico  determinan- 
tur.Declaratur  breuiter  ,nam  clerici  ex 
vi  fui  llatus  deltinati  funt  diurnis  obfe- 
quijs , quibus  duplici  titulo  repugna- 
re poliunt  lecularia  munera.  Pnmoquia 
nemo  poteil  duobus  Dominis  leruire, 
ideuqj  non  poliunt  clerici  fecularibus 
negotijs implicari, quin  a diuinisobfc- 
quijs  auocetur.fecund6,quia  fanda  fan- 
de, & cum  honore,ac  reuerentia  trada- 
da  funt, clerici  autem  per  ordinationem, 

& deputationem  ad  diuinum  cultum  pe 
culiarem  fanctificationem  acquirunt,  & 
ideo  vt  fande,  & honorifice  tradentur, 
necelfe  ell,vt  ab  his  fecularibus , aut  vi- 
lioribus muneribus  fint  exepti. V ndc  li- 
cutfupra de  rebus  facris  dicebamus, ita 
de  perfonis  facris  nuc  dicimus,exnatura 
rei  fequi,vtin  abflradionea  fordidismu 
neribus  lingularem  prarrogatiuam  ha- 
beant. 

Inter  haec  aute  munera  quaeda  funt, 
qua:  manifefle  derogant  fanditatiperfo  I0* 
naru,vel  Ecclefiallica  munera  impediut 
& quoad  htec  necelfario  lequiturharce- 
xemptio  ex  vi  iuris  naturalis. Imo  fape 
non  folufequitur  exeptio,fed etiaprohi 
bitio,vt  quando  munera  funt  vel  nimis 
prophana, de  quibus  maxime  dicit  Pau- 
lus . 2 .ad  Timot. z.Nerno  militas  Deo  im-  z,T}ni6t,c 
plicat fe  negotijs  fecularibus.  Alia  vero  siit 
munera, in  quibus  nd  ilatim  apparet  ta- 
ta delormitas,vt  ell  v.  g.  tutela,  vel  cura 
pupilloru,honella,&  moderata,  vel  ne,- 
cellaria  arte  exercere, & fimilia.  Atqj  in 
his  determinari  poteil  exeptio  per  ius ca 
nonicu.Quod  interda  fit  prohibendo  ta 
lia  munerajaliquado  vero  folu  coceden- 
do , ne  clerici  aliqua  huiusmodi  munera 
acceptare  teneatur. Et  hoc  poflerius  etia 
iure ciuili  fit,  fic  enim  clericus  exeptus 
efl  a tutela,  in  Authetica  Presbyteros  fub 
1.4i.C.deEpifc.  &Cleric.  dcnihilomi-  ^utj)entt 
nus  poliunt  ea  acceptare, fi  velint,  vt  ibi  presiy[t 
notat  Glofla.&  aliaGlolIa in  cap.  Indi- 
giofo. d.87.  Et  fimiliter  licet  clerici  no  co  ' 
gatur  teftificari  cora  iudice  feculari,  ni- 
hilominus in  aliquibus  caufis  id  facere 
poliunt, & ita  de  alijs  fimilibus. 

Dico 


II. 

Clenci  vti 
litjiibusom 
pibus  ciuili 
buscomuQi 

bus  piiiijri 
nequeunt. 

BtrtkS' 


Pmrmit. 

Fciin. 

Jncbar. 

Ori. 


12. 

Clerici  non 
reddantur 
timidiores , 
quoties  ex 
legibus  ci- 
vilibus ali- 
quod onus 
in  eos  uful 
tat, 


Q*p.  2 2 . De  Exemptione  clericorum  a tu!  utis.  4.9 1 


Dico  tertio , Ad  hanc  libertatem  , feu 
exemptionem  clericorum  pertinere , vt 
iunbus, commoditatibus , aut  alijs  rebus 
omnibus  ciuibus  communibus  nonpri- 
uentur.  Hancailertionem  fumo  ex  do- 
drina  Bartholi  inAuthentica  CajJa.C.de 
Sacrofanff.Ecclef.  vbi  dixit , letj.es  ciui- 
les,per  quas  Clerici  timidiores  fiunt,  co- 
tra  libertatem  Ecclehallicam  ede,  etiam 
fi  tales  leges  cum  ipfis  clericis  non  loqua 
tur.Ideir.  tradit  in  l.i . §.  Qua  honoranda» 
ff. Quarum  rerum  affio  non  detur  , eamque 
doctrinam  comuniter  fequunturCano- 
nidfin  cap. Nouerit,dc  Sententiaexco- 
munic.  praecipue  Panormit.  &Felin,  & 
in  capite  vlt.de  Immunit. Ecclefiar. in  6. 
vbi  fpecialiter  videri  poted  Ancharran9> 
St  in  repetit,  capitis,  i.  de  Conltitut.  <$C' 
Cardinalis  in  Repetit. Capituli  Perpendi - 
mus,  de  Sentcnt.  excommunicat  .§.Etfye 
ciahter  quaro.  Quid  aute  fit,Clericos  fieri 
iimidiores,no  fatis  perfpicue  a didis  au« 
thoribus  explicatur , cum  tamen  pofsit, 
8c  nimis  ample  , Sc  nimis  reltride  in- 
telligi. 

Nimis  ampla  erit  explicatio  , fiquis 
exiftimet , quoties  laici  aliquid  faciunt, 
velftatuut,ex  quo  redudat  aliquod  on9, 
vel  incommoditas  clericorum, toties  fie- 
ri contra  exemptionem.  leu  immunita- 
tem eorum, quod  interdum  infinuantCa 
nonillat  in  cap.Ecclefta  Santta  Maria,de 
Conflitut.  St  in  cap.  r.  de  Noui  operis 
nunciat.  Sed  illud  non  ed  indidinde  ve- 
rum, nam  quando  grauamen  illud,  vel 
praeiudicium  generale  ed,  & in  vtramq; 
partem  potell  euenire,  interdum  in  gra- 
uamen, & interdum  in  commodum, tuc 
fi  difpofitio  generalis  ed  pro  tota  ciuita- 
te , & in  re  ad  comune  bonum  eius  fpe- 
dante  , non  poteft  dici  imponi  clericis 
grauamen  contra  libertatem  eoru,quia 
nihil  tunc  fit  contra  eoru  priuilegia,neq; 
contra  naturalem  iuditiam.  Item  quia 
omnes  fere  leges  humanae  hoc  habent, vt 
licet  comunitati,  & regulariter  omnibus 
Vtilesfint,  interdum  in  alicuius  pr^iudi- 
cium.vcl  grauamen  redundent,neq;  pro 
pterea  cenfentur  iniud^  , vel  nociuar;  tu 
quia  bono  comuni  intendunt , & prop- 
ter ilLud  inite  permittunt  priuatum  ineo 
modum  : tum  etiam  quia  licet  in  vna  oc- 
cafione,  vel  tempore  videantur  grauatne 
inferre,  in  ali)s  iuuant , & afferunt  com* 


A modu,&  ita  vivum  ex  alio  compenfatur; 

T ales  ergo  leges,  fi  difponant  in  mate-  i 3 . 

ria  communi  omnibus  ciuibus , & in  ge-  Leges  inra* 

nerali  loquantur , non  erunt  contrade-  tena  coma 

ricorum  libertatem,  nec  vere  dici  poffut  Di  & §e* 

. , i flerahiotjue 

eis  grauamen  imponere , imo  ab  illis  ob-  ,cs 

feruandae  erunt  eo  modo,  quo  canones  tati  clerico 
diiponunt,quo  ve  fupradiximus,tenen  ru  non  d«- 
clericos  ad  ieruandas leges  ciuiles  iudas,  r°Sat* 

& politicas  fuo  datui  non  repugnantes. 

Atque  haec  explicatio, «Scfententia  com 
munis  elt  expofitorum  in  cap. i. de  No- 
ui oper,  nunciat.  ex  quo  textu  hoc  ipfu 
- probatur.  Idem  habent  Felinus, & alij  in 

cap.  Ecclefia  Sanda  A/4r;<c,deConditut.  Felinui* 

St  eandem  doctrinam  fupponunt  plures 
Dodores,  quos  refert  I iraquel.in  legi- 
bus connubiahbusgloff.S.q.  17.nu.16y. 

& fequentib.&de  vtroque  retradu  p.i*  . 
§.i.gloff.iq.nu. y.  Idem fentiunt Caie- 
tan.vcrb.£xco»JW«mc4tKi.cap.3 1 .St  Na  * 
uarr.iii  Sum.  cap. 27.  nu.120.  quatenus 
dicunt,  legem  ciuilem  moderantem  fu* 
iieralem  pompam  quantum  adhonorem 
humanum,  prout  ede  potell  materia  ta* 
lis  legis,  non  effe  contra  libertatem  Cle- 
ricorum,etiam  fi  fortaffe  aliquod  gtaua* 

^ men  inde  fentiant , quia  lucrum  eoruni 
aliqua  exparte  impeditur  ,quia  hoc  ed 
accidentarium  j St  aliunde  potell  com- 
penfari 

Nimis  vero  dride  intelliget  dodri-  14. 
nam  illam, qui  exidimauerit,  tantuinfie  Q^ado  cU 
ri  timidiorem  clericum , quado  ex  fado  |^^er,ciu* 
Principis  fecularis  ,[vel  ex  illius  lege,  ac  midiouVfi* 
difpofitione  laici  affumere  poffunt  licen  anr. 
tiam  nocendi,vel  affiigedi  clericos,  quia 
hoc  videtur  in  proprietate,  & rigore  illa 
verba  fignificare, timidiores  fieri.  Nam  li- 
cet verum  fit,hunc  modum  grauandi  de 
ricos  effe  contra  immunitatem  eorum, 

D tamen  & magna  ex  parte  pertinere  po- 
ted  ad  violatione priuilegij  canonis  po* 
tiiis,  quam  fori  > fi  clerici  timidiores  fiat, 
ne  violetae  manus  fuisperfonis  inijciail* 
turiuxta  dodrinaBaldi  in  Auth.  Cafja,  t>  ji  . 
C.de Sacrofan.  Ecdef.qusd.^.nu^.Ec  4 " * 
quatenus  fpedare  hoc poted  ad  priuile- 
giiim  fori,  non  adaequat  illud,  quia  mul- 
tis ali  js  modis  poffunt  grauari  clerici,  & 
timidiores  fieri, etiam  freis  iion  inferatur 
metus  alicuius  nocumenti , vel  Isfionis, 
qo^fibi  a laicis  fieri  pofsit,  vt  ffatim  pa- 
tebit» 

Imb 


4$  2 ’ Lib.^fDe  Immunitate  Ecclefiaftica. 


'*S« 


Innocent. 


BM. 

Lapus. 


1 6. 

Pevlegespri 
iiaoces  cleri 
cos  rebus  m 
re  naturs, 
vel  ciuili  co 
murubs»  .ti- 
midiores ip 
•(i  redduiur. 


loa.Andr 

Panormit. 


Imo  ncq;  fatis  explicatur  hic  effeftus 
co  modo, quo  Caietanus  , <bc  Nauarr.  fu- 
pra  illum  explicare  videntur,  dicentes, 
tunc  legem  violate  immunitatem  clerici 
quando  aliquo  modo  grauat  illum  con- 
tra fpeciale  priuilegium  illi  concellum, 
quia  clericuSjVel  quia  pertona  Ecclehatli 
ca  efl, non  vero  fi  grauet  illum, quatenus 
ciuis,  vel  homo  eit.  Quibus  videtur  fa- 
uere  Innocentius  in  cap. A7o«crit,de  Sen 
tent.excomunic.  quatenus  dicit  illa  efle 
proprie  contra  immunitatem  Ecdeiiatli 
cani,  quae  funt  contra  priuilegia  Ecdefias 
conceffa.  Quod  etiam  videtur  fentire 
Baldus  in  dicta  Authentica  Cajja.  q.2.nu. 
3 . & Lapus  allegat. ^.fub  tit.^4»  confii- 
tutio  fit  contra  libertatem  Ecclefiue.  Quia  fi 
cet  verum  Et,  hoc  modo  grauari  clericu 
contra  fuam  immunitatem, non  efl  tame 
verum,  hoc  folum  fignificari  per  illa  ver 
ba  timidiores  fieri,  quia  non  tantum  grana 
tur  clerici  contra  luam  immunitate, qua- 
do  grauantur  contra  priuilegia , quae  ha 
bent  vt  clerici  funt,fed  etiam  quado  fpe- 
cialiter  grauantur  vt  ciues  funt, id  efl:  co- 
traiura,  que  illis  competunt, quia  ciues 
funt, ideft, que  omnibus  ciuibus  iunt  co- 
munia,  fiue  iure  gentium , fiue  ciuili,  fcu 
pofitiuo  clericis  debeantur,  ideoque  fi  in 
illis  grauentur  folum  quia  clerici  funt, 
contra  libertatemEccleliaflicam  comit- 
titur,vc  ex  fequentibus  patebit. 

Dico  ergo , dodrinam  illam  Bartholi 
explicandam  effeiuxta  tertiam  aflertio- 
nem  propofitam.Quotiefcuq;  enim  per 
datu  tum, feu  legem,  aut  mandatum,  aut 
vim  laicorum  clerici  priuatur  illis  rebus, 
qu£  iure  naturali, gentiu, vel  ciuili  cornu 
nia  fut  ciuibus, eo  ipfo,  quod  funt  mebra 
talis  comunitatis,  grauantur  cotra  Eccle- 
fiaflicam  libertatem, & tunc  dicuntur  fi- 
eri timidiores , quia  illo  modoauertun- 
tur  homines  a flatu  clericali,  quando  vi- 
dent, ita  clericos  Cra&ari  a laicis,  eo  quod 
clerici  fint.  Vel  etiam  dici  poliunt  timi- 
diores fieri, quia  non  finuntur  libere  vti, 
& frui  Juribus, feu  rebus  comunibus  ce- 
teris ciuibus , etiam  fi  flatui  clericali  non 
repugnent.  Et  haec  fent  entia  fic  explica 
ta  cbmunis  efl  authorum.quos  pro  con- 
clufione  allegaui.  Idem  fentiunt  Ioann. 
Andr.Sc  ali)  in  cap.vlt.de  Immunit. Ec- 
clefiar.in  6.  & Panormit.  in  lib.i . conf. 
ad.ineliusin  83.  Idefentit  Felin.  incap. 


B 


D 


Nouerit,  de  Sentent.excomunicat.  in  6, 
nu,  2 . Vbi  addit, non  aliter  fentire  Inno- 
centium, quam  fenferit  Bartholus , quia 
ea  quae  competunt  cx  iure  comuni, tor- 
tiora funt, quam  quae  ex  priuilegio. 

Addo  etiam  Innocentium  non  tantu  T. 
fuifTe  loquutum  de  priuilegio  Pap$,  vel 
Imperatoris, fed  etia  Dei,  exprefsc  enim 
numerat  ibi  multa  priuilegia  a DeoEc- 
clefiae  conceffa,&  pollca  concludit, quid 
quid  efl  contra  priuilegium  aDeo,Papa, 
vel  Imperatore  Eccleliae  datum,  effeco 
tra  immunitatem. Nonnne  autem  priui- 
legij  non  intelligitur  tantum  illud, quod 
efl  preter  legem  vniuerfalem  tanquam 
exceptio  ab  illa, fed  etiam  omne  id, quod 
conuenit  vel  Ecclefia: , vel  clericis  ex  vi 
iuris  diuini , fiue  pofitiui , fiue  naturalis 
fuppofita  tali  inflitutione  Eccleiiaflica: 
Monarchie,&  Hierarchiae.Mults  enim 
praerogatiue  Ecclefia*,  quas  inter  hec  pri 
uilegia  numerant  Innocentius,  Panor- 
mitan.<5c  alij,non  aliter  conueniunt  Ec- 
clefic,  quam  ex  iure  diuino pofitiuo,  vel 
naturaii, licet  fupponant  aliquam diuina 
inflitutionem  .Et  in  fuperioribus  oflen-  - 
fum  efl,  exemptione  Ecclefiaflicam  ex 
genere  fuo  ad  hoc ius  diuinum  pertine- 
re, & multa,  que  fub  hac  exceptione  coti 
nentur  etTe  immediate  ab  hoc  iure,  licet 
aliqua  fortafle  per  Ecclefiam,  vel  Impe- 
ratores addita,  vel  aucfa  fint. 

Adhunc  ergo  modum  dicimus, ad  ini-  £eg{S  3(j|. 

munitatem  clericorum  pertinere,  vt  per  mentes  cie* 

poteflatem  laicorum  non  fiant  peioris 
conditionis, etiam  in  his  comodisteinpo 
ralibus, que  comuniafunt omnibus ciui-  t3!j  fu|c. 

bus.  Exemplum  optirnu  efl  in  cap.vlt.  (iafticxie* 

de  Immunit.  Ecclefiar.  in  5.  vbi  contra  pug»k 
Ecclefiafiica  libertatem  committere  di- 
cuntur  temporales  Domini,  Quifuufttb-  . 

ditis, ne  perfonis  Ecclefiafiicis  quid  quamde  el 

dant, aut  emant  aliquid  ab  ipfis , neque  ipfis 
bladum  molant, coquant  panem, aut  aliaob- 
fiequia  exhibeant , interdicunt.  Harc  enim 
omnia  non  funt  contra  fpecialia  priuile- 
gia clericorum,vel  vt  clerici  funt, fed  ccr 
tra  communem  focietatem  ciuilcm , 
nihilominus  contra  Ecclefiaflicam  1;  et 

tatemiudicantur&vt  talia  prohibentur, 

& puniuntur.  Refpondet  tamen  Eaieta 
nuSjibi  non  dici, interdicta  illa,  ieu  atu 
taeffe  contra  libertatem  Ecclefia!  :cam, 
fed  prae  fumi.  Ycrutamen  defenfu 1 


Rtftllitur 

tluW« 


IJ* 

JiliocOD' 

ihCoais. 


Primacoa. 

lmtia, 


20. 

Secanda  * 


Cdf-  22.  De  Exemptione  clericorum  a tributis. 


493 


verbi,  Prsfumantur, infra cap.3  2.  dicen-  A 
dum  efl, nunc  breuiter  dico,qualifcunq; 
illa  prarfumptio  cogitetur,vt  vera,&  fu- 
data  efle  poisit,  necelfariu  efl,  vt  fuppo- 
nat  veru , & propriii  obie&um  criminis 
contra  libertatem  Ecclcfiaiticain.  Ergo 
fupponit  lila  prgfumptio , efle  contra  li- 
bertatem Ecclehallica,  priuare  clericum 
conum  i iure  ciuilis  focietatis,etia  fi  id  no 
fiat  exerccdo  lurifditfionem  inclericu, 
fed  per  alium  quencumque  modum. 

Ratio  autem  eft,quia  licet  talia  iura  co 
munia  ciuibus,  non  debeantur  clericis, 
quia  clerici  funt, debentur  tamen  ipfis  vt  B 
cimbus, etiam  fi  flatum  diuerfum  a laicis 
habeant , imo  quia  clerici  funt , ideo  illis 
nouo,  Si  maiori  titulo  debetur,ne  his  co 
munibus  luribus  priuetur  , quia  propter 
Itatu.  clericalem  no  amittunt  iura  cornu- 
nia  ciuium,&  alioqui  ratione  flatus  ma- 
iori honore, Si  reuerentia  digni  funt;  er- 
go adjmmunitate  naturali  iure  debitam 
clericis, pertinet,  vt  his  iuribus  non  priue 
tur.  Optimeq;  iuuatur  haec  ratio  verbis 
Arcadij,  8c  Honorij  Imperatorum  in  1. 

19.  C.  de  Epifcop.&  Clericis,  Omnibus , 
quiEcclefijs  feruiunt,  tuitio  deferatur,  quia 
temporibus  noflris  addi  potius  reuerentia  cu-  q 
pimus , quam  ex  his , qua  olim  pueftita  funt 
immutari.  Et  ideo  in  I.3 1.  Sacrilegii  ap- 
pellant. qui  facerdotibus&minijhis  Eccle- 
fus  aliquid  importa’  twiwruefilludq;  crirnen 
squiparant  cu  iniuria  loco,  vel  cultui  fa 
cro  facla.  Et  confirmatur,  quia  per  hu- 
iufmodi  aftiones,vel  difpofitiones  laico- 
ru  vilefeit  multum  clericalis  flatus,&:  ir- 
reuerenter  tra£latur,<5c  cofequenter  cle- 
rici timidiores  fiunt,  <5c  alij  ab  illo  flatu 
fufeipiendo  auertentur,  cum  videant, ea, 
qu£  iure  gentium  caeteris  ciuibus  comu- 
niafunt,  ipfis  denegari;  ergo  illa  ornnia 
funt  cotraEcclefiaflica  immunitatem.  J) 

Confirmatur  tandem,quia  huiufimo- 
di grauamina  clericorum  ordinarie  pro- 
cedunt ex  odio  aliquo  iptius  flatus  cleri- 
calis, non  quidem  propter  ordines, vel 
minifteria  eorum  ( haec  enim  non  nifi  li£ 
retici , vel  alij  infideles  abominantur  ) 
fed  propter  exeptiones,&libertates, qui 
bus  in  eo  flatu  gaudent , & praefertim, 
quia  ab  oneribus  comunibus  eximutur 
quod  in  aliquod  laicoru  grauamen  folet 
redundare , & ideo  interdum  cupiunt,  a 
fuis  communibus  commodis  clericos  ex 


eludere  ; crgoeoipfo  laeduntur priuile- 
gia  clericoru,  nam  Si  fiunt  odiofa,&  per 
quandam  recopenfationem  fiunt  infru- 
£tuofa,quia  occalione  llioru  clerici  £qua 
libus,aut  maioribus  bonispriuatur.  Atq; 
ita  talia  grauamina  dici  poliunt  imponi 
clericis,  vt  clerici  funt,  quia  licet  forma- 
liter  non  colillant  in  priuatione alicuius 
rei  debitae  clerico, vt  clericus  ell;  nihilo- 
minus fiunt  in  odium  , vel  cum  iniuria» 
vel  contemptu  clericatus,  quod  fatis  efl, 
vt  propriam  violatione  immunitatis  co- 
tineant.  Et  ita  fundameto  contrariae  fen- 
tentiae  fufficienter  refponfum  efl. 

C A P V T XXI1L 

V irum  redditus  Ecclefiaftici  clericorum  a 
tributis  exempti  fint. 

• 

Licet  de  Ecclefiaflicis  bonis  multa 
, in  fuperioribus  dnfla  fint , quia  ta- 
men certu  non  efl,  bona  clericoru 
eodem  iure  cenferi,quo  bonaEcdefiaru, 
ideo  de  iliis  in  particulari  dicere  neceifa- 
riu  efl.  Duo  aute  gener^  taliu  bonoru  di 
flinguutur  aD.Thom.quodl;b.6.ar.iz. 
qugda  quae  clerici  lucrantur  ex  bonis  Ec 
clefi^,vt  ex  decimis, vel  prf dijs  Ecclefia- 
flicisjfeu  ex  beneficijs  fuis, .quae  propter 
officiu  dantur;  alia  funt , qua?  vel  a pare- 
tibus  haereditarunt,autfuainduflria,  vel 
arte  copararunt. Priora  vocat  D.Thona. 
Ecclefiallica,vtiq;lato  modo;  nos  ad  tol- 
lenda aequiuocatione  clericaliavocabiin9 
aha  vero  patrimonialia,  feu  fecularia  vo- 
cantur. His  addit  tertiu  membrum  Na- 
uar.  tratl.  de  Redditib.  Ecclefialiicis,q. 
1. monito.  1 9. nirniru,  eorum  bonorum, 
quae  per  actiones  fpirituales  tanqua  fli- 
pendia  illarum  a clericis  coparantur,non 
iure, aut  titulo  alicuius  bcneficij,  fed  folo 
titulo  actualis,  & qua  fi  rnercenarij  ope- 
ris, vt  funt  flipendia  MifTarum,  & tirni- 
lia.  Merito  tamen  addit  idem  Nauarus, 
haec  ad  patrimonialia  reduci , quia  <3c  de 
temporalibus  bonis  laicorum  immediate 
illa  lucrantur  ,&  non  ex  bonis fuorum 
beneficiorum,  & fine  vlla  conditione  ta- 
cita, vel  expreffa  dominium  temporale 
talium  bonoru  confequuntur  , poflqua 
fufi  miniflerium  implent , ac  deniq;  qma 
fuo  labore , & induflria , vel  actione  illa 
comparant,  eftque  valde extrinfecuro, 
& accidentarium  ad  qualitate  talium  bo- 
T t norum 


r . 


Bona  Cie* 
licorutn  dn 
plicia. 

D.  Thom » 


Nanarr. 


Seipedsacle 
ricorupro- 
prer  a&io- 
nes  (aeras 
coparata  ad 
bona  patri- 
irsooialia  re 
ducuntur- 


Lib^fDe  Immunitate  EcclefiafHca, 


z. 

Prima  Con 
clufio. 


Cap.  Non 
minus. 
Cap.^d- 
uerfus. 


Cap  .Cleri 
cis,delm~ 
munit. Ec- 
clefin  6. 


Coe.  Late. 


Coc.TriL 


Lex.  Item 
nulla.C.de 
Epijco.  & 

cleric . 


norum,quod  adio  illa  fpiritualis,  vel  om 
nino  materialis  fif  .Quanqua  vero  hoc  ita 
fit  in  ordine  ad  alios  eftedus,  vel  obliga- 
tiones clericorum  , de  quibus  nunc  non 
tradamus, nihilomin9  in  ordine  ad  exep 
tionea  tributis  ndnulla  maior  ratioin  his 
vltimis  bonis  fpedan  potelRvtvidebim9 

Primo  ergo  certu  eftjbona  primi  ge- 
neris , feu  Ecclefiaflica  clericoru  exepta 
elfe  ab  omnibus  tributis  fiue  realibus,  fi- 
ue  miliis.  Conclufio  efl  certa,  oc  comu- 
nis  omniu  catholicorum  , habetur  enim 
exprefsc  in  iure  canonico  in  cap. Non  mi 
nus. ibi,  De  bonis  Ecclefiarum,& clericoru, 
&■  pauperum  Cbriftivfibus  deputatis.  Et  cla 
rius  in  cz^.tAduerfus  ,\b\  Qui  Ecclefias , &" 
Ecclejiajlicos  viros  talijs  ,feu  collelhs , 
vbi  Termo  efl  de  tributis,  quae  imponun- 
tur n*ione  bonoru,«Sc  diftinde  eximun 
tur  no  tantum  Ecclefii,  fed  etiam  Ecdc 
fiaflici  perfon^.Et  in  cap.  Clericis  Ac  im 
munit.Ecclefiar.in  6.exprefse,«Sc  late  ta- 
lia tributa  prohibentur, & licet  cap.  illud 
per  Clementinam  vriic.de  immunit.  Ec- 
clefiar  .reuocatugfit  quoad  p£nas,no  vero 
quoad  ipfam  exemptione,fed  potius  co- 
firmatur,<5c  latius  in  Concil.Lateran.fub 
Leone. X.feir.9. in  Reformationibus  cu- 
riae. §.Etcud  hn^priter  alia  antiquiora, 
qu^infuperiorib9  allegata  furit,  queom 
nia  renouat  Concilium  i rident. feiE.2  J* 
cap.20.de  Relormat. 

Deinde  in  iure  ciuili  habetur  expref* 
fc  hoc  priuilegiu  in  confl  itut.  Friderici 
Imperatoris  l.feu  Authet .Item  nulla.  C. 
de  Epifcop.&Cleric.vbi  prohibet  colle- 
das,vel  exadiones  imponere  Ecclefijs, 
velEcclefiaflicis  perfonis.Et  ex  antiqui- 
oribus legibus  colligi  potefl  hocpriuile- 
giuex  l.io.deEpifcopis,&clericis.in  C. 
Theodofiano,vbiCoflantius,<3cCoflans 
de  clericisdicunt, Negotiatorum  difpendijs 
minime  obligentur ,id  efl,  tributa, quae  ne- 
gotiatoribus imponuntur,  foluere  no  co 
gantur,8c  addunt  ratione:  Cum  certum  fit , 
quceflus.quos  ex  tabernaculis, at<f  ergaflerijs 
colligunt, pauperibus  profuturos, & in  1. 14. 
dicit  IvAmimio mnis  d clericis  indebitie  con 
uentionis  imuria,  & iniqiue  exatfionis repel 
latur improbitas, <3c in  l.i.  deLullrali  col- 
lat.eode  Cod.excipiutur  clerici  aquo- 
da  tributo, quod  luflralis  collat. dicebat. 

Ratio  aute  huius  partis  reddi  potefl, 
vel  generalis  ad  omnia  bona  dericoru,& 


B 


D 


de  hac  dicemus  in  cap.fequenti,  velfpe- 
cialis,quiahec  bona, de  quibus  tradamus 
inter  res  facras  numeratur  a D.Thom.r. 
2.q.99.ar.3.&  ideo  vel  natura fuaexem 
pta  funt  a tributis,  vel  falte  cu  citeris  bo 
nis  Ecdcfiaflicis  intelligutur  exepta.  Et 
confirmatur  hic  ratio , quia  rapere,  feu 
furari  huiufmodi  bona  clericoru  eflfa- 
crilegiu  , quod  non  lolum  de  his  bonis, 
fed  etia  de  quibufcuq;  alijs  non  nulli  tra- 
diderunt,vt  infra  referam, de  hisautcell 
multo  verifimilius  propter  didam  ra- 
tionem, quod  hic  bona  cenfentur  (aera: 


Raiio  coq. 
elutionis. 


D.Jbom, 


Confiimi. 

tio. 


ergo  eadem  ratione  elfe  debet  a tributis 

D 


exempta. 

Hic  aute  ratio  no  videtur  folida.  Na 
hic  bona  confiderari  potfunt,vcl  prius 
quam  applicentur  iplis  clericis , «Sc  fiant 
propria  eoru:vel  poflquam  iam  ad  illoru 
dominiu  tranfierunt.  Priori  modo  rede 
quidem  probat  ratio  dida , illa  bona  elfe 
facra,«5c  exempta  a tributis:  no  tame  ali- 
quid probat  de  bonis  clericoru , quia  illa 
bona  in  tali  flatu  fpedata , no  funt  cleri- 
coru, fed  F.cclefie , feu  Dei.  Alio  modo 
pofTunt  illa  bona  confiderari,  quatenus  a 
clericis  acquirutur.  Et  h^c  ipfa  cofidera- 
tio  fubdiuidi  potefl:  na  loqui  poffumus 
vel  de  acquifitioneipfa  Caliu  bonoru,vel 
de  iplis  bonis  ia  integre , & fine  diminu— 
tione  tributi  acquiritis. Et  in  priori quide 
ex  his  duobus  modis  rede  etiaprobatur, 
no  elTe  talia  bona  capacia  tributoru  fecu- 
lariu,  id  efl,  no  polfe  clerico  imponi  tri- 
butu foluendu  ex  redditibus  lui  benefi- 
ci),feu  ex  quibufcuqi  bonis  Ecclefiafli- 
cis.Tu  quia  fi  tale  tributu  imponatur  per 
foni,eft  cotra  exeptione,qua  talis  perfo 
na  habet  poteftate  indicis  fecularis.  Si  ve 
ro  imponatur  rei  fiud  frudibus  eius,  fic 
imponitur  bonis  Ecclefiafiicis,quia  im- 
pofitio  procedit, priusqua  talia  bona  cle- 
rico acquirantur, & tunc  adhuc  Ecdefia- 
ftica  funt,  «Scita  fit  contra  talium  bono- 
rum immunitatem. 

Si  vero  tale  rributd  intclligatur  impo 
ni  fuper  ipsamet  adione  lucradi  tales  ved 
ditus,vel  flipedia,etia  efl  cotra  immuni- 
tate, quia  illa  adio  fpiritualis  efl , & om- 
nino extra  foru  poteflatis  fecularis,  & 
ideo  non  efl  capax  tributi.  Item,  quia 
illud  lucrum  non  efl  per  modum  mcrca 
turi  , aut  ciuilis  contradus  , fed  efl 
per  modum  llipendij  annexi  nainiflerio 

fpiri- 


y. 

Expeditur 
ratiopro  co 
clufioncfj. 

tts. 


6. 


C,2S'Vtr.  Reddit.  Seclefcleric.fmt  d tribut. exempti.  49  / 


fpirituali,&  ideo  fequitur  natura,  & fo- 
ra fui  principalis,  folumq;  ab  fpirituali 
peteftate  minui  poteft,ideoq;  iure  cano 
nico  ftatutu  eft , vt  beneficia  fine  dimi- 
nutione  conferantur.  Quoad  hanc  ergo 
parte, &vfq;  adpraediftu  ftatum  talium 
bonoru  recte  probatur  illa  ratione , non 
polfe  clericis  imponi  tributa  de  talibus 
(mj  bonis.Ec  hoc  modo  videtur  inteiligi  lia 

- 9 tutuConcilij  Vormatienfis,quod  refer- 

ju]4.o.  . ' . M o « • r , 

0 i£x  turm cap.i.  Ex 
tradeCefib.vbi  dicitur:  Presbyteri  in  Ec~ 


chfijs  conjlituti  non  de  decimis , neque  de  o- 
r bUmnibus  fideliu  aliquod feruitium  faciat  JJ 
pater  Ecclefiaflicum. 

^ At  vero  fi  talia  bona  confiderenturvt 
jit  redditus  iam  funt  fafta  propria  clericorum , non 
Bctkfijfti-  videtur  illa  ratione  probari , elfe  incapa- 
coiuthi  c'atn^ut:or^ fccularium.Probatur,quia 
«Tbum lub  bm  illa  bona  re  vera  non  funt  facra,  nc- 
iactjni,  que  in  vlla  fpecie  talium  bonorum  a D. 
Thoma  numerantur , (i  attente  legatur; 
nam  in  vltima  fpecie  ponit  bona,  quae 
funt  deputata  ad  fuftentationem  mini- 
ftrorum,  fiue  mobilia  fint,fiue  immobilia. 
Aliud  aute  eft  efte  deputata,  aliud  vero 
cfle  iam  mimftroru  facta,  nam  primu  ha 
bent,quandiu  funt  comunia  , & fub  po- 
teftateEcclefiae,acfpeciali  dominioDei:  ^ 
poftquam  vero  perfonis  clericoru  diui- 
duntur,& applicantur  , flatu  mutant, 5c 
facra efle  definunt , quia  rcfpedlu  illum 
peculiaread  Deum,  & annexione  ad  fpi 
rituale  titulum  annttunt.Cuius  fignum 
eft, quia  in  quoslibet  vfus  conuerti  pof- 
funt,  & quia  poliunt  donari  laicis  pro- 
pria authoritate  priuati  clerici,cui9  funt; 

& propter  caufam,vel  ratione  tempora- 
le,Deniq;  quia  bona  illa  in  fe  fpeftata  te 
poralia  sut,&  dominiu,quod  clericus  de 
illis  acquirit,  teporale  eft , quod  aute  ac- 
quifitio  fuerit  mediaactione,vel  iure  fpi 
rituali,non  refert, quia  refpeftus  ille  tra  u 
fit,&  non  manet.  Sicut  quando  ex  bo- 
nis Ecclefia:  datur  pauperi  eleemofyna, 
eoiofo,  quod  pauper  illa  acquirit  ,inci< 
pit  pars  illa  eiTe  mere  temporales ; ita  er- 
go effe  videtur  in  his  bonis  clericorum. 
Igitur  in  ordine  ad  tributa  eadem  ratio 
erit  de  illis,qu2c  de  alijs  bonis  patrimo- 
nialibus clericorum. 

Aduerto  tamen, punftum  hoc  pende 
re  ex  alia  celebri  cotrouerfia  de  redditi-  * 
busEcclefiafticis,an  clerici  poftqua  illos 


8, 


recipiunt  titulo  fui  beneficij , illoru  ve- 
rum^ propriu  dominiuconfequantur,  Qjuddicen 
ita  vt  de  illis  pofsint  libere  difponere,  dum>f  cle~ 
quantu  ipedtat  ad  obligatione  lultitiae,  raliu  reddi- 
vel  femper  maneant  difpenfatores  eoru  tuum  demi 
bonorQjVt  ex  illis  inprimis  congrue  ala  ni* 
tur,&  deinde  cetera  in  pia  opera  dilpe- 
fent.Qui  enim  hocpofterius  cefent,  vt 
Nauarr.  & alij,  cofequenter  dicere  pof- 
funtj&debecfilla  bona  femper  effe  facra,  ^ 
quia  femper  manent  fub  dominioDei, 
ac  fubinde  aequiparari  Ecclefiafticis  bo- 
nis,quia  re  vera  femper  manet  Ecclefia- 
ftica.  Vnde  iuxtahacfententia  per  ap- 
plicatione talium  binorum  ad  hanc,  vel 
illaperfonam  clerici , non  mutatur  eoru 
jftatus  quoad  domimu  propriu  Dei , nec 
quoad  generale  finem,ad  quem  bona  Ec 
clefiftica  funt  deftinata,fed  folum muta- 
tur facultas  proxima  difpefandi  illa.  Na 
antequa  clericus  illa  acquirat  peculiari 
titulo, facultas  difpenfandi  illa,  eft  in  pa- 
lloribus Ecclefia^vel  in  comunitate,aut 
miniftris  eius , poftqua  vero  beneficia- 
tus  illa  acquirit, illi  comittitur  propria  fa 
cultas  ea  difpefandi  fua  authoritate,fem- 
per  tamen  vt  Ecdefiaftica,  & vt  fidelis 
difpenfator,& prudens.  Et  confequen- 
teretia  in  hac  opinione  fatis  probabile  Raptcrf,0 
eft,  raptorem  talium  bonorum  etiam  de  ru  bonor-a 
poteftate  clerici,  effe  facrilegu, non  ratio  alicuius  c!.' 
ne  perfonae,a  qua  furatur,  nec  ratione  lo  |ici*n  'acn 

cijvndc  furatur, fedratione  ipforu  bono-  e^IU  COl‘ 

J . r _ v . mitterec. 

ru,quiaiacra  iunt.  Ac  tandeiuxtaean- 

de  fententiam,  fatis  confequeter  dicitur, 
talia  bona  clericorum  effe  a tributis  exe 
pta  non  folum  ratione  perfonae , fed  ra- 
tione fui , quia  facra  funt , &pijs  vfibus 
femper  deftinata,  & quidquid  ex  illis 
per  tributu  detraheretur,non  ta  clerico, 
qua  pijs  vfibus  minueretur.  Atq;  de  his 
maxime  clericoru  bonis,  &cum  eodem 
fundamento  procedere  poteft  eoru  fen» 
tentia,qui  dicunt, bona  clericoru  squi- 
parari  bonis  Ecclefiafticis  in  omni  exe- 
ptione,praefertim  a tributis,  vt  videre  li-  . rr 
cetinGlofla  z.incap. Ecclefia fantfec  Ma 
vite  de  Conftitut.&ibi  Decius,  n.  18.  & ^ecuiSm 
alijs, quos  refert  Couarruui.  lib.  i.  Va-  ^ouarr. 
riar.cap.  4>n.  2.  & 3.  At  vero  fi  con- 
traria fentetia  fupponamus  , nimirum, 
clericos  beneficiatos  acquirere  pro—  Ve^f  ^ 
prium  dominium  illius  portionis , feu  iutj0l  ' 
partis  reddituumfuorumbeneficiorum, 

T t 2 quae 


Liber '4-.de  Immunitate  EcclefiafHca . 


quae  illis  in  ftipendium  datur:  confeque 
ter  profefto  dicendum  eft,idem  efle  iu- 
dicium  de  illis  bonis, quod  de  alijs  patri- 
monialibus clericoru  quoad  exemptio- 
nem a tributis.  Hoc  enim  fufficienter 
probant  rationes  fa<ftae,illo  fundamento 
fuppofito,quiaper  illam  particularis  do 
minij  acquilitioncm  transferuntur  bo- 
na illa  a fuperiori  ordine  ad  inferiorem, 
ficut  quando  dantur  laicis  miniftranti- 
bus  Ecclefiarin  ffipendium  laboris  fui, 
feu  minifterij  temporalis,  vel  quando 
dantur  clericis  propter  a&ioncs  commu 
nes  laicis, vt  docendi, canendi  &c..Nam 
aeque  mutatur  dominium,  Scconfequen 
ter  flatus  taliumbonorum.Quod  autem 
id  fiat  in  ffipendium  fpiritualis,  vel  cor- 
poralis attionis  , accidentarium  eft , & 
non  mutat  coditionem  bonorum,  quam 
in  inferiori  flatu  confequuta  funt.  Haec 
autem  fententia  de  dominio  clericorum 
circa  haec  bona  hodie  magis  recepta  eft, 
& probabilior  cenfetur  , & fine  dubio 
fuit  opinio  D.  Thomae  dido  quodlib. 
tf.art.ia.  ad  3.  &ideo  etiam  inprzfcnti 
fupponimus,quoad  tributa,  & exeptio- 
nes  eandem  eflc  rationem  de  his  bonis, 
quae  de  patrimonialibus  clericorum. 
Vndc  a fortiori  conflat, idem  efte  di- 
Quiddeto  ccndum  de  bonis,  quae  Nauarrusquafi 
ni?  quafi  p*  patrimonialia  vocat, illa  enim  partim  co 
«rimoniali-  ueniunt, partim  differunt  a praecedenti- 
bus clerico-  bus.Conueniut  quidem  quoadmodum 
acquirendi, feu  lucrandi  illa  per  adlione, 
feu  minifteriufpirituale,  & ideo  exifli- 
mo  etiam  in  hoc  conuenire,quod  acqui- 
fitio  talium  bonorum, eft  de  fe  a tributis 
immunis,ideoq;  etiam  illa  bona,  vt  funt 
ftipendia  talium  miniftcriorum,funt  na 
tura  fua  a tributis  exepta.  Militat  enim 
eadem  ratio  fupra  fada, nimirum , quod 
illa  adio  eft  fpiritualis  ,&  ideo  iurc  diui- 
no  exepta  a iurisdidione  ciuilfiergoetia 
flip2diu,quod  ratione  illius  datur,  & eft 
quafi  accefTorium  illi , debet  efTe  eodem 
modo  exemptu, vt  non  pofsit  per  impo 
fitionem  fecularis  tributi  diminui.  Item 
haec  lucra  natura  fua  funt  fubiedapote- 
ftati  fpirituali,ad  qua  pertinet  illa  taxa- 
re, moderari,vel  augere;  imo  & Ponti- 
fex pofTet  fupcrilla,fi  effient  copiofa,pro 
pauperibus, vel fumptibus  Ecclcfiae ali- 
quod tributu  imponere; ergo  ratio  poftu 
lat,vt  ab  impofitionibus laieorum finfc 


ram. 


A exepta,  quia  non  debent  duplici  onere 
pr$grauari.  Differunt  aute  haec  bona  a 
proprijs  Ecclefiafticis  redditibus,  quia 
non  manant  ex  proprijs  Ecclefiafticis 
bonis,  neq;  ex  titulo  fpirituali  alicuius 
Ecclcfiaftici  benefici), fed  cx  quibufeu- 
q;  bonis  temporalibus  per  modum  mer- 
cenarij  flipendij  interueniente  humana 
conuentionc,fcclufaimpcrfedioncdan- 
di  vnam  rem  pro  alia , fed  confiderando 
folum  rationem  debitae  fuftentationis. 

Ex  hac  aute  differetia,  quae  in  fado  ipfo 
notoria  eft, fequitur  alia, mmiru,  dc  his 
g pofterioribus  lucris  in  omni  opinione 
probabili  certu  efTc , clericos  acquirere 
propriu,  ac  temporale  dominiu  talium 
bonorum, poffequc  de  illis  prout  volue- 
rint,faluaiuftitia,difponcre,vt  ctia  Na- 
uarr.loco  fupra  citato  fatetur.  Et  ideo 
etiam  quoad  tributa  eft  fimiliter  certu, 
eandem  effc  rationem  de  his  bonis  ia  ac- 
quifitis  infado  cfTe,vt  fic  dica, quae  de  pa 
trimonialib’,  de  quib*  dicedu  ftiperelt. 

C A P V T.  XXIIII. 

Vtrn  Patrimonialia,  &1  in  vniuerfu  bona  te- 
poralia  clericorum  fub  comumbus  legi- 
C busfecuUrium  tributorum  com- 
prehendantur. 

R Atio  dubitandi  fumi  poteft  pri-  u 
mo  ex  cap.Magnu.11  .q.i . quod  Wm'rl# 
cftAmbrofij  lib.4.inLuc.circa  jubiuidi. 
illa  verba,  Et  [edens  docebat  de  nauuuU  tur  Cap./ft* 
bas,  vbi  attingens  locum  Matt.  17.  vbi  gwiy.J.i 
Chriftus  foli  Petro  iufsit  mittere  hamu, 

& tollere  ftaterem  inuentum  in  orepif- 
cis,&  folueretributura,inquo  ait  Am- 
brofiusfignificatum  c(Te,  magnum,  &fpi 
ritale  documentum,  quo  Chriftiani  yiriju- 
blimioribus  potejlatibus  docentur  debere  ejfe 
[ubietfi, nequis  conjlitutionem  terreni  Re- 
D gis putet  ejje foluendam.Hit  videtur, cleri- 
cos comprehendere,  nam  fubiungit:  Si 
enim  cenfum  Dei  filius  [oluit, quis  tu  tantui 
es, qui  non  putes  ej[e  [oluendumi 

Secundo  faciunt  dubiu  leges  ciuilcs,  ,, 
quae  frequeter  ftatuunt,haec  tributa  fol-  frenuli. 
uenda  efte  a clericis.  Quanuis  enim  ali-  pcX.j dt 
quae  fint  antiquae  leges  eximentes  cleri- 
cos  ab  aliquibus  ex  his  tributis , vt  patet 
in  1.2  .C  .de  Epifc.&  Cler.&  in  alijs, quae 
fupra  ex  Codice  Theodofiano  retuli- 
musrnihilominus  illae  funt  quafi  peculia 
res  exceptiones,  nam  generalis  regula 

legum 


Cap^t&tvMiBonatemporxler.fintatrihutisexempt#,  4-p? 


Lex.  Vt 
yi.Colh 
Efi/top^ 
dir . 

Jkdoret, 


IdiU. 


4. 

Obdu  cie 

ncorumbo 

Si  e*:mp. 
fioot  gau . 

deot. 


^wrwjf, 

DfCiltt. 

hlillHS. 


legum  ciuilium  elfe  videtur , clericos  no 
eximi  a foluendis  tributis  fuorum  tem- 
poralium bonorum,  quando  generaliter 
iimilibus  bonis  impofita  funt,vt  fumi  tur 
exL2Je*/s,C.de£pifcop.6c  Clcric.6c  cx 
1.  Adinjtruttionem,  6c  1.  Neminem.  C.  de 
Sacvoland.Ecclef.  6c  cx  epift.  Valenti- 
niani apud  1 heodoret.lib.4.  hift . cap.  7. 
dicentis:  Epifcop.yeCligaliamilegespoflu 
Unt,penfit*re  non  recufant. 

deruo  videtur  hoc elfe rationi con- 
fentaneum,quia  licet  perfenae  Ciericorii 
facrae  fint,  6t  ideo  fint  etiam  exemptae, 
bona  tamen  eoru  teporalia  funt,  6c  mere 
ciuilia,<Sc ideo funt  teporalibus  Principi- 
bus fabiechajergo  merito  poliunt  Princi 
pes  ex  illis  tributa  exigere.  N eque  enim 
obdat , quod  illa  bona  refpedu  habeant 
adperfonam  facram  , & exemptam  tan- 
quam  ad  proprium  dominum, quia  illud 
dominia  eft  mere  temporale,  & ad  tem- 
poralem finem  de  fe  ordinatum.  Et  ita 
relpetdus  ille  non  ell  ad  talem  perfonam 
vt  facram , vel  exemptam, fed  pr^cife  vt 
ciuem.  Neq;  etiam  obfl:at,qu6d  Prince- 
ps non  habeat  iurifdidionem  in  perfona 
clerici,  quapofsit  illum  ad  foluenduin 
tributum  cogere,  quia  fatis  ell, quod  iu- 
fie  pofsit  illud  petere  tanquam  debitum, 
vt  clerici  in  confcientia  reddere  tenean- 
tur. Quod  fi  renuant,  6c  neceffaria  fit 
coadio,  apud  fuum  iudicem  conueniri 
poterunt,  vt  debitum  foluant . Quod  fi 
hoc  non  fufficiat,  vel  commode  fieri  no 
pofsit , poterit  Princeps,  vel  minilter 
eius  tributi  coactor  rem  temporalem  no 
tam  iurifdidionis , quam  defenfionis  ti- 
tulo occupare,  ne  iure  fuo  priuetur.  At- 
que haec  omnia  ex  eo  maxime  confirma 
tur,  quod  in  multis  regnis  ita  fieri,  & 
confuetudinc  receptum  clTe  videmus, 
Principibus  Catholicis  , 6c  Palloribus 
Ecdefiae  fcientibus,&  tacentibus. 

Nihilominus  dicendum  ell, omnia  de 
ncorum  bona  exempta  efie  ab  oneri- 
bus tributorum  ciuilium,  fiue  realia,fiuc 
milia  cenfeantur , praeterquam  in  cafi- 
bus  a iure  canonico  exceptis.  Ita  fentiut 
Dodores  Canonilcae  in  cap.  Ecclefue,  6c 
cap.  Qua  in  Ecclejiarum,  de  Conflitut.  & 
in  cap.  Si  Clericus , de  Foro  compet.  qui- 
bus locis  videri  maxime  poliunt  Panor- 
nutan.Decius,  6c  Felinus,  & in  cap.  vlt. 
de  Vita , 6c  honellate  Clericorum,6cin 


B 


Paulus  de 

Cajiro. 

G reg.Lop, 


cap.  c Aditer fus,8t  cap.  Non  minus,  de  im- 
munit. Eccleljar.6c  in  cap.  1 .de  Imraun. 

Ecclcfiar.in  <5.&  Barth.in  1. Placet.  C.de 
Sacroiand.  Ecclel.  11.2  6c  lequetibus, 
&Bald.inl.2.C.deEpifcop.& Cleric.6c 
a in  illis  locis  alij  iurisciuilis  interpretes 
Paulus  deCaliro  in  1 .*Ad  mftrnthunes.Q. 
deSacrolan.Ecckf.6c  Gregor. Lopez  in 
l«Si  6c  f4.tit.tf.  partit. t . & Sumillae  co- 
muniter  verb.  Immunitas , &Nauar.in 
Alanual.c.i7.n.20o.6cinc.27. 11.p7.6c  a,tar- 
Medin. C. de  Reltit.q.i  j. Probatur  aute  Mcpin'  * 
pruno  ex  iure  canonico,  na  in  omnibus  ciu{joex  ,u 
capitibus  proxime  citatis  eximuntur  de  re  canonico 
riciab huiufmodi  tributis.  Namincap.  Cap. Aon 
A 7on  minus , exprefse  dicitur  de  bonis Ec-  minus, 
cie furum, e?  Clericoru, in  cap.  aute,  Quan  • Cap. Quan 
quam  de  Cenhb.in  tf.apertius  dicitur, dr  qua  de  Ce- 
finftius  ne  ab  Ecclefijs,&-  perjonisEccleJia-  jib.in  6 • 
Jlicis  talia  exigantur.  Et  infra  : Ecclefiafti- 
cce per fotus, ac  res  ipjaru  iure  dtuino,ejrbuma 
no  dfeculanu  perjonarum  exatlionibus  funt 
mmrnesN bi  quedam  Glofia  marginalis 
addit  au  nomen  illud  res  limitatione  non  iuidamUmi 
patrimoniales  Sed  corrupit  textum  : nam  latio, 
vbi  lex  nodifiinguit,necnos  diliingue- 
re  debemus, praefertim  fine  textu, vel  co 
C gente  ratione. Igitur  indefinita  illa  loeu  - 
cutio  aequiuokt  vniuerfali , ide  enim  effc 
dicere, res  dericoru  elle  exoptas, ac  dice- 
re nulla  bona  dericoru  elfe  tributis  fecu 
laribus  fubieda,  praelertim  quia  negatio 
inclula  111  voce  exemptionis  cadit  fupra 
res  exemptas,  6c  ita  voce  illa  diftnbuit. 

Atque  hoc  magis  declaratur  in  Cie-  $, 
mentin.  vnica  eodem  tit.  quae  praecipit  Clewet.v - 
obferuari , quidquid  contra  exigentes abEc-  ttk.eod.tit . 
cleftjs,&  EcclefiaJHcisperJonis  talias, colle- 
&as , aut  exaftiones  quafcumque , a priori- 
bus Pontificibus, vel  Concilijs  ftatutum 
ell , vbi  diftributio  illa  quafcumque  di- 
T)  dam  limitationem  excludit . Nec  re- 
fert, quod  non  de  rebus,feddeperfo- 
nisloquatur,quianonpotellpro  re  exi- 
gi tributum,  quin  a perfona , cuius  ta- 
lis res  ell, exigatur. Praeterea  hoc  magis 
declaratur  cx  Clementina  vltimadeCe-  C/e»7 et.yl 
fibus,  vbi  tam  a perfonis  Ecdefiallicis,  tim.de  Ce- 
quam  pro  earum  rebus  proprijs  tributa  fib. 
extorqueri  prohibentur,6ccst.  Vbi,  6c 
dillinde  ponuntur  res , 6c  perfonae  , 6c 
dii  additur  pro  rebus  proprijs,  fatis  fignifica 
tur , fermone  elfe  de  omnibus  bonis  etia 
proprijs , talia enjm  maxime  fuut  patri- 
Tt  5 rnanialia 


Cap.vlt.de 

Vita,&ho 

neftat.de- 

ricor. 


Ex  iure  ciui 
li  probatur 
conclufio. 
Authent. 
Item  nulla 
C.de  Epif- 
Cnp.Cr  cie - 
ric. 


Lib-4-,  De  Immunitate  Ecclefiaflica . 


monialia,nam  quae  ex  fuis  benefici  js  cie  A 
rici  acquirunt , vel  non  funt  ita  propria, 
vel  certe  nonitafolent  iniurecanonico 
vocari,  Et  praeterea  additur  ibi  excepti o 
fcilicet,  vt  idintelligatur  de  rebus , quas 
non  negociandi  caufa  de  ferunt, aut  deferri  fa- 
ciunt,vel  transmittunt , quae  exceptio  fir- 
mat regulam  in  contranu:  nam  res,  quae 
negoti  ationis  caufa  ferutur , inter  patri- 
monialiabona  cotinentur,ergo  fi  exci 
piuntur  a regula,  reliqua  omnia  patrimo 
nialia  bona  fub  illa  coprehendutur.  Atqj 
hoc  modo  idem  confirmatur  ex  cap.vlt. 
de  Vita,6c  honeftat.clericor.  vbi  Ponti-  B 
fex  a clericispermittit  exigi  tributa, qu^ 
a mercatoribus  folui  {olent , quando  ipli 
clerici  eifdem  negotiationibus  fe  impli- 
cant jde  qua  exceptione  infra  dicemus* 
nunc  enimfolum  exea  colligiinus,extra 
cafum  negotiationis,  nulla  clericoru  bo- 
na, per  fe  loquendo, effe  obnoxia  fecun- 
dum canonicum  ius  fecularibus  tributis. 

Praeterea  huic  iuri  canonico  confcn- 
tit  ciuile in  conftitutione  Friderici  fupra 
citata,&  habetur  in  Authent.  Item  nulla , 
C.de  Ej»ifcop.6c  Cleric.  vbi  prohibetur, 
ne  collefte,  vel  exa&iones  Ecclefiafiicis 
perfonis  imponantur.  Nec  refert , quod  q 
exprefse  non  loquatur  de  bonis : tu  quia 
( vtdixi  ) non  potefi  talis  exactio  ex 
bonis  perlonarum  fieri , quin  a perfonis 
fiat , quorum  funt  bona  , 6c  e conuerfo 
nonpofTiint  aliter  tributa  huiufmodi  exi 
gi  a perfonis,  ni  fi  de  illorum  bonis  ea  po- 
ilulando  , 6c  i uxta  illorum  quantitatem, 
feu  proportione.  Non  enim  de  folocen- 
fu,feu  capitationis  tributo,  fed  in  vniuer 
fum  de  ex  actionibus, & vcftigalibus,an- 
garijs,  6c  perangariis  ibi  fermo  e fi  , fub  . 
quibus  verbis  certum  efi,comprehendi 
etiam  illa  tributa, quae  perfonis  ratione 
bonorum  imponuntur.  Vnde  per  illam  £) 
conftitutionem  derogata  efi  Lex.  De 
ijs,  vel  fi  quae  forte  alia  libertati  clerico- 
rum in  hac  parte  derogantes  in  libris  Co 
dicis,  vel  in  authenticis  Iuftiniani  repe- 
riutur.  Vel  potius  renouantur  antiquae 
leges  piorum  Imperatorum  , inquibus 
haec  exemptio  adeo  clericis  concefiaefi, 
vt  etiam  ex  aliqua  honefia , 6c  moderata 
negotiatione  ad  vifium  comparandum 
accommodata  ab  eis  illa  exigi  prohibe- 
rent , vtfumitur  ex  le».  io.  14.  6c  ^6. 
de  Epifcop.6cCleric.in  C.  Thedofiano. 


Ratione  probari  potefi  abfolute 
haec  afiertio  , quia  haec  immunitas,  R»iooe(u, 
etiam  quoad  bona  efi,  valde  confenta-  ^ 
nea  rationi  naturali, 6c  dignitati  facerdo-  * 

taii:na  fi  viri  nobiles  folent  in  humanare 
publica  ab  huiufmodi  tributis  eximi, cuf 
no  magis  eximentur  perfona:  facraiDeo 
dicata:?  Secundo  potefi  ide  concludi  ex 
alia  exeptione  clericoru  a iurifdi&ione 
feculari'  na  tributa  foluuntur  quali  infi- 
gnu  fubie&iouis , 6c  in  fiipendiu  laboris 
in  adminifttanda  fuprenia iurifdiftionc 
impcfi^vtlignificauitPaulusadRoman.  p 
1 3 -ergo  ficut  clerici  omnino  ex cpti  funt  'l> ' 
aiurifdictione  feculari,  ita  etiam confc- 
quenter  ab  omnibus  tributis  foluendis 
eximuntur.  Dices, licet lintexempti a Obieftio; 
iurifdifiione  Principum,  non  tamen  a 
commodo, 6c  vtilitate  gubernationis,  6c 
folicitudmis  eorumaiam  eorum  prouide 
tia  in  pace  conferuantur , defenduntur, 

6c  faltem  fecundum  communem  ratio- 
nem ciuium  gubernantur.  Ac  denique 
fimplicitervaialli  funt,6c  honorem  debi- 
tum Principi  tanquamDomino  exhibe- 
re debentjergoiufiumetiam  efietjVtper 
aliquam  contributionem  ad  Principis 
fufientationem  iuuarent. 

Refpondeo  ex  verbis  Pauli. 1. ad  Co-  8. 

rinth.9.  St  nos  volis fpiritualia Seminamus , Refp°°fi°' 
magnum  eft,ft  nos  carnalia  veftra  metamus.  l>Cor.^ 
Sic  ergo  dicimus,  ficut  clericalis  ftatus  a 
Regibus  in  temporalibus  iuuatur,  ita  Re 
ges  a clericis  in  fpiritualibus  iuuari : nam 
pro  illis,  6t  pro  tota  republica  apud  Deu 
intercedunt,  5c peculiariter  pro  Regi- 
bus obfecrant,  vt  Paulus  monet.  1.  ad 
Timoth. fecundo  per  haec  ergo  fufficien  B. 

tercompenfant  beneficium  ,-quod  a Re- 
gibus accipiunt.  Eo  vel  maxime , quod 
fere  nullus  labor,  vel  fumptus  Principi- 
bus fecularibus accrefcit  ex  eoquodpo- 
liticum  regimen , 6c  regum  protefiio  in 
eorum  comodum  redundet.  Accedit  pr£ 
terea  ratio  fupra  fafta  , quod  Summus  i,- 

Pontifex, cui  direite  fubfunt  clerici, po- 
tefi ab  eis  exigere  tributa , cu  rationabi- 
lis caufa  occurrerit, 6c  confequenter  etia 
potefi  prohibere  , ne  alteri  foiuant , faite 
fine  fua  facultate , quodetiam(vt  intra 
dicam  ) moraliter  neceffarium  efi,  vt 
Clerici  a laicorum  importunitatibus, 

6c  iniurijsimmunesconferuentur.  De- 
nique propter  hanc  immunitatem  cle- 
ricorum 


Cap.  24.  Vtru  bona  tepor  alia  cler  ic.fwt  a tributis  exepta.  4.  $9 


ricorum  , etiam  quoad  bona  ipforum 
non  defunt  Regibus,&  Principibus  fuf- 
ficientia  fiipendia>.&  redditus,  quibus 
oneia  fuorum  rnqnerum  pofsint  fufti- 
nere.Quod  fi  interdum  indiguerint  Ec- 
defiafiico  fubfidio,non  fuapotefiateficd 
eius,  qui  patrimonium  Chriiti  difpen- 
iat,6c  Ecclefiafiici  {latus  peculiarem  cu- 
ram gerit, illud  pofiulare  debent,  vt  fca- 
dala,&  exceflus  euitentur,  «Scomnia  or- 
dinate fiant. 

i),  Ad  fundamenta  ergo  in  contrarium 
HJAmbro*  facilis  efirefponfio  ex  didis.  Etinpri- 
fiam piima  inis  ad  Ambrofium  aliqui  refpondent, 
[((jiouiio.  illum  loqui  de  facio , non  de  iure,  clerici 
enim  (in  illo  praefertim  tempore)  quan- 
do ab  illis  exigebatur  tributum,  pacifice 
illud  foluebant , non  ex  iuftitiae  debito, 
fed  ex  charitatis  affectu  , ad  vitandum 
fcandalum,&  ne  propter  affedum  tem- 
poralium bonorum  Principibus  fubelfe 
nolle  viderentur.  Colliguntq;  hanc  me- 
tem Ainbrofi)  ex  fado  Chrifti  iubentis 
Petro  foluere  tributum,  quod  in  exem- 
plum adducit  confiat  autem  ex  verbis 
Chrifti , ipfum  non  ex  debito, fed  ad  vi- 
tandum fcandalum,  Petro,  vt  tributum 
foluerct,praecepilTe.  Vtergo  exemplu 
fit  accommodatum , neceilarium  vide- 
tur,vt  fententia  Ambrofij  in  eodem  fen- 
fu  intelligenda  fit.  Efi  ergo  expolitio 
probabilis,  quanuis  verba  illa  Ambrofij, 
Chriffianiviri  docentur , p ote flatibus fubli- 
mioribus  debere  ej]'e  fubieffi,  & fimilia  ali- 
quid amplius  figmficare  videntur.  • 

IOt  Aliter  ergo  refponderi  potefi,  Am- 
SecuDda  ad  brofium  non  efleloquutum  de  clericis, 
euodem.  fed  fimpliciter  dixille  , Cbrijlidm  Viri. 
Quod  verbum  indicat,magnum  illud  do 
cumentum,quod  ibi  tradit,pr^cipuc  da- 
tum efie  contra  antiquum  errorem  , af- 
ferentem , Chrifiianos  exemptos  efie  a 
tributis  Principum  eo  ipfo , quod  Chri- 
fiiani  funt. Illum  enim  errorem  refelle- 
flow.q,  Paulus  ad  Roman.  1 3 . cum  protulit 
fententiam  , quam  Ambrofius  allegat  : 
Omnis  anima  pote  flatibus  fublimioribus  fub- 
ditaftt. Cum  autem  Ambrofius  interro- 
gat: Quis  tu  tantus  es,  qui  non  putes  ejfe  fol- 
uendum  ? non  oportet , vt  clericos  com- 
prehendat,nam  fiatim  fubdit : Tu,quife- 
culi  fequeris  lucrum , curfeculi  obfcquium 
non  recognofcas  ? Cur  te  fupra  feculum  qua - 
• dani  animi  arrogantia  feras , cum  feculo  fis 


A mijera  cupiditate  fubieflus ? Loquitur  ergo 
de  fecularibus , leu  laicis . Denique  licet 
demus,  in  priori  interrogatione  clericos 
ccmprehendere,fenlusnon  incongruus 
elle  potefi , eos  non  debere  lua  authori- 
tate,  & quali  propria  praefiimptione  ne- 
gare tributum , led  vel  iuxta  conccfsio- 
nes  Principum,  vel  iuxta  fuorum  Prae- 
latorum decreta. 

Ad  leges  ciuiles , fatemur , aliquas  le-  1 r . 
ges  Iuftiniani  non  fauere  huic  exemp-  Ad  fecunda 
tioni , lam  vero  refponfum  efi , illas  efie  °b*e^ioD* 
reuocatas,  & de  legibus  antiquioru.  Im-  £.**Urc  C11** 
g peratorum  Chrifiianoru  verius  efi,  ple- 
nam immunitatem-  a tributis  Clericis  co 
celsifle.Quanuisnegan  non  pofsit,inter 
ipfos  Imperatores  luifie  varietatem,qua 
Ecclefia  tunc  tolerabat,quia  ita  tunc  ex- 
pediebat, ad  quod  fortafie  etiam  allufit 
Ambrofius,  vt  fupra  notauimus.  Ad  ra-  AJ  tertianu 
tionem  refte  ibi  refponfum  efi, bona  ad- 
haerere perfonae  ,ideoq;nonpofieper- 
fonam  efie  plene , & perfefte  exempta, 
nifi  bona  etiam  exempta  fint.Et  ideo  no 
refert,  quod  bona  temporalia  fint , neq; 
quod  refpiciant  clericum  , non  vt  cleri- 
cum , fed  vt  temporalem  dominum,  vel 
C ciuem  , quia  ille  non  tantum  efi  exemp- 
tus vt  clericus, fed  etiam  vt  ciuis,  & fim- 
pliciter eius  perfotia,&  confequenter 
etiam  ea,  quae  illi  quafi  accefloria  funt. 

Ad  id  vero , quod  de  yjrifditlione  attin- 
gitur,iam  oftenfum  cfi,exemptioneni  a 
tributis  valde  coniun£tam,yelconfeque 
temefle  cum  exemptione  aiurifdictio- 
ne,cum  ipfa  tributi  impofitio,&  exaftio 
aftus  iurifdiftionis  fit.  N eque  potefi  vl- 
lo  modo  dari  laicis  licentia  occupandi 
per  vim,feu  violenter  fubtrahendi  bona 
clericorum,  in  quos  iurifdi&ionem  non 
habent,quia  hoc  efi  contra  omne  ius  na- 
turale , folumq;  in  cafu  extremae  necef- 
fitatis  permitti  pofiet,vt  fiatim  dicam. 

Denique  ad  confuetudinem,qu£  obijei- 
tur,refpondemus,  ad  nos  nunc  non  per- 
tinere modum,  & qualitatem  confuetu- 
dinis  expendere , quae  ad  factu  pertinet, 
non  ad  ius , ideoq;  folum  nunc  dicimus, 
talem  confuetudine  , ex  genere  fuo  ini- 
quam efie,  & in  iure  reprobatam  tanqua 
Ecclefiafiicae  libertati  contraria , nifi  vel 
per  Pontificem  exprefie  approbata  fit, 
vel  in  aliquaexceptioneiurisfit  fundata 
iuxta  ea, quae  in  fequentibus  dicemus. 

Xt4  CAP. 


z. 


z. 

An  bonaEc 
defiaru  , & 
clericorum 
«quali  gau 
deor  exemp 
sio  ne. 


Opinio 'ne- 
gans. 


GloJJd. 


Coum. 


Fundamen- 
tum cius. 


jo  o Liber  De  Immunitate  Ecclefiaftha. 


C A P V T.  XXV.  A 

An  clerici  teneantur  ad  onera  realia  foluen- 
da,  qua  rebus  immobilibus  adbarent. 

DVs  exceptiones  a regula  in  pro- 
cedenti capite  polita  excogitari 
potiunt , quas  expendere  neceffe 
efl.  Prima  eft:  de  tributis  realibus , quae 
rebus  immobilibus  inh^rent, priusquam 
in  pctellatem  clericoru  pcrueniantjnam 
depofterioribus  tributis  , quaefuperue- 
niunt,  poftquam  talia  bona  clericorum 
effe&a  funt,  certum  eft,  fub  generali  re-  g 
gula  comprehendi,  quia  omnia  iura,  fine 
diftimftione  loquuntur  ,&  rationes  fu- 
pra  adduftae  ^que  de  immobilibus,  & de 
mobilibus  procedunt,  quia  etiam  onera 
bonorum  immobiliu  redundant  in  Do- 
minum,& tandem  ex  fru&ibus  foluun- 
tur,  quo  mobilia  funt.  Deinde  quando 
onera , feu  tributa  in  bonis  ipfis  antece- 
dunt, fi  fint  ex  penfionibus  procedenti- 
bus ex  proprio,ac  priuato  dominio  eius, 
qui  primo  penfionem  impofuit  media- 
te aliquo  paclo,  fic certum  eft, rem  tran- 
fire  cum  fuo  onere , ac  fubinde  elTe  a cle- 
rico foluendum : nam  quo  in  hac  parte  q 
diximus  deEcclefijs,in  clericis  locum 
habent. 

Dubitatio  ergo  eft  de  proprijs  tribu- 
tis Regijs,quo  ex  vi  folius  iurifdiftionis 
impolita  fuerunt . V ideturq;  huius  du- 
bijrefolutio  ex  alia  dubitatione  pende- 
re, nimirum  , an  bona  clericorum  in  hac 
exemptione  bonis  Ecclefiafticis  oqui- 
parenturmatn  fi  non  gaudent  oquali  pri 
uilegio,  non  eft , cur  in  hoc  fpeciali  cafu 
de  tributo  reali  prius  bonis  ipfis  inhorc- 
te  fiat  oquiparatio , ctim  fit  priuilegium 
valde  fpeciale  Ecclefiarum.  Quod  autem 
non  fit  oqualis  immunitas  bonoruper-  D 
fonarum  Ecclefiafticarum , & Ecclefia- 
rum,feu  Ecclefiafticorum  bonorumffu- 
mitur  exGlolT.z.in  Clemcntin.i.de  In 
integrum  reftitut.  & ex  Glolla  incap. 
Pojjefsiones. i d . q.4. & ex  Abbate, Felin, 

& ali  js,  quos  refert  Couar.lib.r  .V ariar. 
cap. 4.1111. 3.  vbi  ipfe  concludit , non  cfiTe 
aequalia  in  exemptione  bona  patrimo- 
nialia clericorum,  nifi  incafibus,  in  qui- 
bus in  iure  id  expreffum  eft.  Et  videtur 
hoc  rationi  confentaneum  , quia  bona 
Ecclefiaftica  funt  fimpliciter  facra,&  ta- 


tum  ad  facros,  & pios  vfus  defHnata, 
quod  non  habent  bona  propria  clerico- 
rum.Cum  ergo  hiccafus,de  quotrafta- 
mus  non  fit  in  iure  exprelFus,non  vide- 
tur ad  bona  clericorum  extendendus. 

Vnde  in  legibus  Hifpaniac  lib.  i.Nouac  Lege*  Hii. 
recopilat.tit.3 .1. 1 1 .&  1 2.  exprclfe  cau-  P361** 
tum  eft,vt  clerici  talia  tributa  pr^dijs in- 
haerentia , poftquam  talia  pradiaememtj 
yel  alitet  acquifiuerint , folueretefieatur. 

Et  ita  fimpliciter  docuit  Gregor.  Lopez  GrtgUb 
partit.  1 .tit.tf.l.51.11.4.  Sc  Valafc.de  Iu-  ' 
re  emphyteut.q.  17.11.10.  quipluresre-  Molm. 
ferunt,  & eos  fequitur  JVlolin.tra<ft.2.de 
Iuftit.difp. 4J6. Verum  eft, eos  indiftin- 
<fte  in  hoc  loqui  de  bonis  Ecclefiarum,& 
clericorum,  vnde omnes  authores, qui 
ita  fentiunt  de  bonis  Ecclefiafticis, a for- 
tiori idem  dicent  de  bonis  clericorum. 

Nihilominus  contrariam  fententiam  , 3* 
veram  cenfeo(loquendo  de  proprijs  tri- 
butis,vtfupra  diffinximus.)  Quam  ex-  fia  ru,  & de 
pretle  tenet  Cardinalis  Albanus  in  tra-  ricorum  iq 
flatu  fupra  citato,  &Gutierrezin  Pia-exemPt,on: 
«fticis  queftion.lib. r.qq.an.i f .vbi tra- 
&at  legem  Recopilationis  citata  ,-camq;  g^ii, 
iuxta  diftinftionem  a nobis  fuperius  tra  CmImI, 
ditam  exponit, dicem,  intelligedam  clfe  Alton, 
quando  bona  funt  affetla  onere»tributwm  Guiiem\. 
exprejje , &ex  conuentione  partium  , ficus 
y ero  ejfie , fi  tantum  fint  affefta  tributis  ex 
generali  lege, qua  praedia  priuatorum  Re- 
gi pro  tributis  funt  obligata  :]>iam  fi  talia 
bona  (i  nquit)  perneverint  ad  clericum  , non 
tr  an  fiunt  cum  onere.  Id  que  confirmat  ex- 
emplo alterius  legis  Hifpanis  lib.4.0r- 
dinamenti  lib.  4. 1. 1 z.  quae  ftatuit , ciim 
vir  nobilis  ( Hi fpane  Hijodalgo  ) bona  e- 
nierit  ab  alio  tributis  foluendis  obnoxia, 
non  tranfire  cum  onere.  Ita  ergo  cotin- 
git,fi  clericus  fimilia  bona  emat,  aut  hac-  Ratio  eoo- 
reditario  iure  acquirat.  Ratio  enim  om-  clul^0Dls‘ 
nibus  communis  eft , quia  per  mutatio- 
nem perfonae  mutatur  qualitas  inhaeres 
rei  ratione  perfonae,  argumento  1.  Loca- 
tio,§.  Ftfcus.  ff.de  Publicam  ccveRigal. 

& 1 . Per  procuratorem’  89.ff.de  A equi  ren.  § • fi  fi' 
hacredit.  Vnde  ob  hanc  eandem  ratione,  jj- 
bona  ante  facerdotium  poffefta  pofifa- 
ccrdotium  gaudent  priuilegio  exemp-  V ' 
tionis.  Et  pro  hac  fententia  refert  Ou- 

tierrcz  plures  modernos , ex  quibus  vi-  tu r 

deri  poteft  Matienzo  in  librum  No-  9- 

«x  rccopilat.tit.  r p.L  1 1 .GloU  & ^ 
r fonfus 


Cap.  2 f.  De  Exemp . Cleric.ab  onerib.immob, honor. 


JlfttfuS. 

Qutrrtro. 


B.icj  cleri- 
corum nia- 
rcr.c  cu  an: 
re  lolueodi 
tributa  a 
fricti  Do- 
cuco  no  io 
luta, 


Confirma- 

iurillcrtio. 


Chfl, 

hlin, 

Gltfflt. 


tyft, 


fonfus  Guerreroin  Thefauro  Chriftia- 
nx  religionis  cap.3  6.nu.s>.&  3 3 . 

Infinuant  autem  ilii  authores,  pro- 
pria tributa  Regia , quae  dicuntur  realia, 
dc  quali  inhaerentia  rebus  immobilibus, 
non  adhaerere  illis  quali  per  fe , & abfo- 
lutefpe&atis , fed  ratione  perfonarum, 
fub  quarum  dominio  exiltut , ac  proin- 
de folum  efie  quali  pignora , fcu  hypo- 
thecas obligatas  virtute  leg.  1.  C.  Inquis 
buscaufis  hypotheca  contrahatur. Quod  eft 
valde  probabile. Et  inde  optime  confir- 
matur(quod  fupra  de  Ecclelijs,  & nunc 
de  clericis  dicimus)talia  bona  non  tran- 
fire  ad  ipfos  cum  tali  onere  foluendi  tri- 
buta, vtique  in  futurum.  Nam  li  prior 
dominus  aliquo  tempore, quo  talia  bona 
polfedit,tributa  debita  non  folueret , tra 
lirent  bona  cum  illo  onerc,quiafemper 
habent  refpcctum  ad  priorem  dominu, 
& ratione  illius , & propter  fubieftione 
cius  femper  debetur,  quae  ratio  ceffat  in 
tributis  foluendis  ab  eo  tempore,  quo 
talia  bona  in  perfonam  exemptam  fue- 
runt tranf!  ta. 

Potefi  etiam  haec  fententia  confirma 
riexfupradi&isin  fimili  dubio  de  bo- 
nis Ecclefiafticismam  efio  in  rebus  alijs, 
feu  in  fpecialibus  praerogatiuis,  ac  priui- 
legijs  h*c  bona  non  fint  aequalia,  nihilo- 
minus in  exemptione  a tributis  merito 
aequiparantur.  Tum  quia  ficut  Ecclefiae 
funt  omnino  exemptae  a iurisdnfiione 
fcculari,  ita  & perfona:  clericorum;tum 
etiam  quia  iura,in  quibushzc  exemptio 
a tributis  praecipitur,a:que  de  Ecclelijs, 
& Ecclefiafiicis  perfonis,  & de  vtraruq; 
bonis  loquuntur.  Atque  ita  arquiparatio 
nem  hanc  comprobat  GlolTa  2.  in  cap. 
Ecclefiafanttce  Marice,  de  Confiitut.  vbi 
lateFclin.  n.  7.  & 8.  item  GlolT.  vlt.  de 
Vita,&  honeft.clericor.quae  ad  hoc  po- 
derat  textum  illum.  Vbi  Panormitan. 
n.i  1. eam  limitare  videtur , fed  revera 
limitatio  non  procedit  in  materia  tribu- 
torum,fed  in  alijs  priuilegijs,  quae  non 
elt  limitatio  ad  Glolfam.quia  non  gene- 
raliter,fed  in  tribus  tantum  loquitur , fi- 
cut  &tcxtus  ille,quem  inducit. Et  idem 
fentit  GloRa  pcnult.in  cap.  Ex  literis  de 
Pignoribus.  & optime  GlolTa.  1.  in 
caput.  Eeclefiarum.  12.  quaefi.  2.  & 
fumitur  etiam  ex  illo  textu, qui  efl  Con 
cilij  Tolet. 3 ,cap.  2 1 , & cx  alijs  antiquis,, 


jor 


B 


6. 

Solutio  ii 


/ 


A quos  eadem  GlolTa  allegat.  Et  melius 
id  confirmat  cap.i.de  Immunit.  Eccle- 
fiar.in  d.quod  (vt  fupra  notaui)  difim- 
tte  loquitur  de  bonis  acquifitis,&  aequi 
rendis,&  nunc  aduerto,  etiam  loqui  ex- 
prelTe  de  Ecclelijs,  & Ecclefiafiicis  per- 
fonis, aecarum  bonis.  Et  eodemodo  lo- 
quitur Clementina  vlt.de  Cenfib. 

Ex  quibus  patet  refponfio  ad  ratio- 
nem dubitandi  in  principio  politam, ne- 
gamus enim  , priuilegium  hoc  quoad  fund^ia 
hanc  partem  eile  fpeciale  Ecclefiarum,  ccncrarise 
aut  non  elTe  in  iurc  fatis  exprelTum  ,cx  Utenti*. 
Gloflisenim,  & iuribus  allegatis  qpn- 
trarium  confiat.  Doftores  autem  ibi 
allegati  negantes  hanc  aequiparationem, 
intclligendi  funt,vt  dixi, quoad  alia  pri- 
uilegia,  no  vero  quoad  hoc  priuilegium 
exemptionis  a tributis.  Neque  iii  hoc 
obfiat  ratio  ibi  indufta  , quod  Ecclefia- 
ftica  bona  funt  magis  facra , quam  bona 
clericorum , nam  hoc  conducet  quoad 
alios  effettus.Vt  verb. gratia,  quod  ma- 
ior fit  culpa, diftrahere  bona  Ecclefiafti- 
ca  in  vfus  prophanos  , quam  bona  pro- 
pria clericorum,  etiam  intuitu  Ecclefis  Quia  bona 
comparata.  Item  quod  maior  fit  culpa  Ecclefi^ 
furandi  bona  Ecclefiae  , quam  propria 
clericorum  : nam  illud  efi  facrilegium  commune, 
iuxtadoftrinam  D.Thomae.  q uaefi.pp.  jy%  Thum. 
artic.  3.  & 4.quam  omnes  fequuntur, 

& fumitur  exmultis  decretis,  r 2. queft.  ^3pCor 
z.8c  1 (J.quaeft.i  .cap.  In  canonibus , fur-  norumcle- 
tum  vero  a clerico  factum  non  efi  vere  nci  nifi  illi 
facrilegium, nili  vis  perfona  inferatur,  v i mi  0 ferar, 
iuxta  cap.  Quifauis. 17^.4. &notauit  • 

Panormit.in  cap.  C ceterum  de  Iudicijs.  Qa„ 
num.17.hcet  aliud  Scnferit  Sylucfi.ver  auts.z7.(1 . 
bo  Sacrilegium. Et  fic  de  alijs  priuilegijs,  4 
qua;  pertinent  ad  maiorem  tutelam,  & panormj(t 
religiofum  vfum  Ecclefiafiicorum  bo- 
norum.In  tributis  vero  fafta  efi  aequi- 
paratio  in  iure,quia  non  in  bonoru  ipfo- 
rum  fan&itate , fed  in  abfoluta  exeptio- 
ne  perfonae  fundatur.  Ad  legem  Hifpa-  ^ j LeZd 
niaeiam  refponfum  efi,  intelligendam 
clfe  de  fpecialibus  tributis  fundatis  in  ' L ” 
conuentione partium.  Et  eodem  modo 
exponendi  funt  authores  ibi  allegati, 
vel  eorum  fententia  admitteda  non  efi. 

Et  iuxta  doftrina  hanc  intelligeuda  vi- 
dentur quae  in  lib.  2.ordin.  huius  regni 
tit. 3 3 .difponuntur  de  qu  adam  tributo, 
quod  lugadas  vocat.  Na  illud  fine  dubio 

ortum 


I. 


JOJ 

ortura  fuit  ex  dominio  dircdo  Regum, 
& conuentione  cum  fubditis, quibus  illa 
bona  tribuebat,  vt  ex  principio  illius  ti- 
tuli conflat, & ideo  in  rigore  non  conti- 
netur in  generali  priuilegio  clericorum, 
vel  Ecclefiarum.  Nihilominus  tamen 
feruanda  funt  fpecialia  priuilegia , quae 
ibidem  etiam  in  hac  materia  illis  conce- 
duntur. 


CAPVT.  XXVI. 

JLa  clerici  ad  communes  ciuium  expenfas 
contribuere  teneantur. 

ALtera  exceptio  ad  bona  mobilia 
pertinens, eife  potefl  dc  quibusda 
tributis,qu^  non  tanquam  itipen 
dia  Regia  imponuntur,  fedtanquafum- 
ptus  necelfarij  ad  communem  vtilitate 
ciuium  inter  ipfos  diflribuuntur.  Huiuf 
modi  funt  tributa  quae  imponuntur  ad 
reficiendas  vias , pontes , aut  fontes,  aut 
muros  ciuitatisjdc  fimilia,  ad  commune 
vfum  ciuiu  etiam  clericorum  ncceifaria. 
Kauodubi-  all-cm  dubitandi  elTc  potefl , quia 

tadi  propar  iura  ciuilia  non  permittunt,  clericos  ab 
«eaffirmace  his  contributionibus  eximi,  vt  conflat 
JLex.  .Ad  exi.  <AdinJhutfiones.  C.de  Sacrofanft. 
inflruftio-  Ecclef.  vbi  etiam  .venerabiles  Ecclefitr, 
nes.  C.  de  &diuinae  domus  huic  tributo  foluendo 
Sacrof.Ec - adferibuntur,  ibi  vero  tantum  fit  metio 
fitf*  de ponitium,&'  itinerum  infiruftione.  lnlc 

gcautevlt.  C.  Quibus  muneribus  &c. 
lib.  ii.  additur  muroruconjlrufiio,  & fru- 
menti, aliarumque  fpecierum  comparatio , 
feu  comunis prouifio.V  nde  ide  ius  in  rebus 
omnibus  eiusde  rationis  locum  habebit. 
Leges  Tdif  Atq;  hoc  ius  comunc  imitatur  legesHif 
pan*.  pani2inl.zo.tit.32.part.  3.&I.  54. tit. 

tf.p.c.actandein  lib.i.Noua?  rccopilat. 
tit. 3 .1. 1 1 .vbi  prius  ponitur  regulagenc- 
ralis  de  tributis  pro  communi  bono  im- 
pofitis,  & deinde  ponutur  exempla  fu- 
pradida,&  adduntur  alia,  idemque  cum 
alijs  exemplis  flatuitur  in  1. 1 2. 

Non  videtur  autem  poffe  ius  canoni- 
cu  derogare  in  hac  parte  iuri  ciuili , quia 
difpofitio  illa  videtur  iuflitiae, «Scxquita- 
tijimo  & pietati  valde  conformis.  Nam 
huiufmodi  impofitiones  re  vera  no  funt 
tributa, quae  indicent  fubiecfionem , vel 
in  propria  iurisdiclione  fundentur, quia 


Lib./fAc  Immunitate  Ecclefisflit a. 


B 


non  imponutur,  vt  Regibus  tanqua  Do 
minis,  & Principibus  foluantur , fcd  fo- 
liim  funt  diflributiones,  qus  inter  ciues 
fiunt  ad  proprios  vfus  ipforum  ciuium. 

Ratio  autem,  & iuflitia  pollulat,  vt  om- 
nes, qui  huiufmodi  rebus  comunibus  in 
digcnt,&  vtuntur,  ad  expenfas , qux  in 
illis  fiunt, iuffadiflributione  concurrat; 
ergo  cum  clerici  fruantur  his  communi- 
bus comodis,  debent  etiam  participare 
huiufmodi  onus  cum  cartcris  ciuibus. 

Nam  eadem  ratio  obi igationis,  & debiti 
in  illis  concurrit, & non  efl  contra  digni 
tatem  facerdotalis  flatus,  harc  tributa  fol 
uere,  magis  quam  pretio  fuo  emere  res, 
quibus  ad  victum,&  veflitum  indigent. 

Imo  quia  priora  bona  ad  comune  bonu 
fpedant,ex  ea  parte  efl  talis  contribu- 
tio pietati  conf entanea,  idcoque  in  dicta 
lege.  vA.d infiruftiones , dicitur,  Venerabi- 
les Ec  defias  tam  laudabili  titulo  libenter  ad 
Jcribmus,quia  non  efl  inter Jordida  munera, 
numeratum. Etindiftal.n.  nouae  reco- 
piiationisHifpaniae  dicitur:  En  efiasco - 
Jas  tales  ,1  falleamiento  de  proprios  de  con- 
cejo , deuen  contribuir,y  ayudar  iosdichos 
clerigos,por  quanto  es prb  comunal  de  todos, 

C y obra  de piedad ; ac  fi  diceret , quando  ad 
huiufmodi  fumptus  bona  comuniato- 
tiuspopulijfeu  eorum  redditus  non  fuf- 
ficiunt,  tunc  ratio  pietatis,  & comunis 
vtilitatispo(lulat,vt  clerici  contribuant. 

Eflque  illa  limitatio  valde  notanda, nam 
multum  confirmat  huius  cotributionii 
aequitatem.  Quia  vbi  comunia  bonano 
fufficiunt,neceiTario  debet  cx  proprijs, 

& particularibus  bonis  finguloru  ciuiu 
fupplcrficur  ergo  cogentur  finguli  ci- 
ues laici  ex  proprijs  bonis  aliud  pro  dc* 
ricis  foluere,aut  eis  de  rebus  neceffarijs, 
licet  communibus,  proprijs  fumptibus 
prouidere?  Quadratio  videtur  offende- 
re,neque  Pontificem, neque  ipfum  Re- 
gem pofTe  hanc  exemptionem  clericis 
concedere,  ipfis  communitatibus  iafeo- 
ruminuitis. 

In  contrarium  autem  videntur  iura 
Canonica  vrgere  .prarfertim  cap.  Non 
minus, 8c  cap.xAduerfus  de  Immunit.Ec-  Cap.AM 
clefiar.  Nam  in  priori  flatuitur  fub ana-  minus. 
themate  vniuerfaliter , & fine  limita—  Ca p.  Ad 
tione,vt  hxc  onera  Ecclef  js , vel  cleri-  uerfusle 
cis  non  imponantur  : Ni  fi  Epifiopus , & Jm  munit* 
derusUntamnecefisitatun,  yel  yttlitatem  Ecclef.  * 


D 


V ... 

Rario  dubi) 
pro  negata 
ua  parte. 


Cap  .Qua- 
tus, de  Ce- 
jil).  in  6. 
Cap.  i.  & 
lAtlmmu 
nit.Ecclef. 

4- 

Kefolutio 

afhrmans. 


Qjio  obli- 
gationis ge 
nere  ad  hoc 
addringa  - 
»ur  clerici. 
Prior  opin. 

Pwrrnt. 


Fuodamen 

'umcius. 


Cap.  26 .De  Exemptione  a communibus  expenfis.  j 0 j 


afpexerint  ,yt  abfq;  ylla  exattione  ad  rele- 
vandas communes  vtilitatcs , Te/  necejsita- 
tes , ybi  laicorum  non  Juppetunt  facultates , 
fubfidtaper  Ecclejiasexijliment  conferenda. 
Inaltero  vero  capite  in  primis fignifi- 
catur,hanc  contributionem  clericorum, 
etiam  in  illo  calu  non  elleex  debito,  fed 
ex  gratia, additur  enim  ibi  : Puedittt  iaici 
humiliter,  ejr  devote  recipiant  cum  gratiam 
actione.  Et,  quod  grauius  ell,  adiungitur 
fequens  limitatio:  Propter  imprudentiam 
tamen  quorundam  Romanus  Pontifex  pruis 
confulatur, cuius  intere ff  communibus  ytili - 
tatibusprouidere.  Adat  etiam  pofsut  cap. 
Quanquam, de  Cenfib.in  6.Sc  cap.i  .&  3 . 
de  Immunit.  Ecclefiar.in  6.  quatenus  in 
eisgeneraliter  dicitur,  Ecclelias , 6c  Ec- 
clehallicas  perfonas  ab  omni  exattione 
fecularium  elle  exemptas. 

In  hoc  puncto  Doitores  in  hoc  vide- 
tur conuenire,ad  huiufmodi  fumptus  co 
munes , quando  bona  communia  duita- 
tum non  fufficiunt , ideoqj  neceffarium 
ell , vt  ciues  contribuant , clericos  etiam 
debere  concurrere  , & cum  debita  pro- 
portione , ac  moderatione  contribuere. 
Hoc  enim  etiam  iurc  canonico  permif- 
fum,& approbatum  eft,  habetq;  natura- 
lem squitatem,  vt  declarauiinus . Diffi- 
cultas autem  eft , tum  in  genere  obliga- 
tionis, tum  maxime  in  modo  impofitio- 
nis,  dc  exadtionis  . Nam  de  genere  obli- 
gationis dubitari  poteft,  an  clerici  folum 
ex  quadam  honeftate,  & quali  ex  confi- 
lio  debeant  in  huiufmodi  cafibus  contri- 
buere j vel  ex  necefsitate,&  obligatione 
confcientiae  teneantur  . Aliqui  enim  fo- 
liiin  putant  teneri  priori  modo, quod  fig 
nificat  Panormit.lib.  1 .confil.3 . num.  1 . 
circa  finem  dicens,£r/rfw  imminente  com- 
muni ytilitate  clericorum, e?  laicorum, non 
tenentur  clerici  aliquid  conferre , nifijponte 
yelir.t.  Dum  enim  ait,  (ponte, indicat  vo- 
luntariam efie  contributionem,  non  ne- 
ceflariani.  Et  ad  hoc  inducit  veijaa  cap. 
Non  minus, quae  flati m referemus.  Et  ra- 
tione poteft  fuaderi  hec  opinio,  quia  cle- 
rici non  obligantur  ex  vi  legum  ciuiliu, 
neque  ex  vi  conhgnationum,  quae  a lai- 
cis  fiunt  fub  quocunque  tenore  precep- 
tijCum  non  fint  illis  fubie£ti:nec  inueni- 
tur  lex  canonica,  quae  illis  talem  obliga- 
tionem imponat , nec  denique  lex  fola 
naturalis  eos  obligat , quia  haec  obligatio 


A pendet  ex  multis  circunftantijs,  quae  no 
lunt  de  iure  naturali , fed  ex  pa<ftis,con- 
uentionibusq;  inter  ipfos  ciues  refultat. 

Nihilominus  contrarium  in  hac  parte 
fentit  Gregor. Lopcz  in  1.  f 4.  tit.6.  par- 
tit. 1 . Gloii.2.  quem  fcquitur  Gutierr. 
in  P radie. quaeftiomb.  lib.i.  cap. 3 . n.8. 
& ide  fentit  Guerrero  in  Thefauro  Chri 
ftianae  relig.cap.36.  n.3  2.  Fundantur  in 
verbis  cap.A~o«  minus, \b\,Nifi  EpijcopuSy 
& clerustantam  necejsitatem , yel  ytilita- 
temafpexerinty&c.yi  Jnbfidiaper  Ecclef.ai 
exiftiment  conferenda  : nam  vbi  res  com- 
g mittitur  exilhmationi  non  cenfetur  co- 
mitti  libera  voluntati , fed  iufto  iudicio, 
& arbitrio,  vt  declarat  V lpian.  in  l.Etdei 
commiJJa.§.Si fidei  commijlum.  \etf.Qud- 
quam.fi. de  Legat.  3 .vbi  ait,per  conditio- 
nem hanc,5>  exiflimaiteris non  committi 
rem  plena:  voluntati , fed  prudenti  arbi- 
trio, & quafi  viro  bono ; ergo  in  hoc  fen- 
fu  dixit  Pontifex , clerum  ,fi  exifhmet , 
prudenti  arbitrio,  comunern  vtilitatenr, 
vel  necefsitatem  vrgere  , debere  contri- 
bueres ergo  fuppofita  tali  exiftimatione 
hoc  debitum  eft  moralis  necefsitatis , 8c 
non  tantum  voluntatis. Et  pr^terea  par- 
tem hanc  videntur  efficaciter  perfuade- 
q re  rationes  in  priori  parte  faft^.Et  ad  al- 
teram,quam  proxime  in  contrarium  fe- 
cimus, refpondebitur  facile,  obligatione 
hanc  oriri  ex  aequitate  naturali,  cuius 
materia  in  hac  parte  mutata  non  eft  per 
iuspofitiuum  , quiaius  ciuile  potius  illa 
confirmat , cui  ius  canonicum  in  hoc  no 
contradicit , fed  iudicium  prafficum , & 
in  particulari  talis  aequitatis  Paftoribus 
Ecclefia:  committit. 

Quocirca  inhocpunftodicendueft, 
clericos  fingulos , feu  figillatim  fumptos 
non  teneri  ad  huiufmodi  contributione, 
D donec  per  Epifcopum  cuin  clero  pru- 
dens exiftimatio  falta  fit,  & decretum, 
in  eocafu  interuenire necefsitatem  , vel 
vtilitatem  communem  ,ad  quam  clerus 
contribuere  debet.  Hoc  probat  di&um 
cap.  ATon  minus, \ bi  ftatuitur,debereprae 
cedere  Praelati  approbationem, vt  paulo 
inferius  magis  declarabimus ; ergo  ante 
illam  non  tenentur  finguli  clerici  foTue- 
re  contributionem ; imo  neque  poliunt, 
vt  infra  videbimus.  Deinde  dicendum 
eft , fi  in  re  ipfa  vera  necefsitas,  vel  vtili- 
tas  communis  cum  debitis  circuftantijs 

inter- 


. 5 • 

Secunda  0« 
pinio. 

Greg.Lop. 
Gutierr. 
Guerrer. 
Fundamen- 
lum  huius. 


Vlpiatl* 


6. 

Vera  refolu 
tio.  • 


Vhi  necefsi 
(as  occurris 
Epifcopus 
clericorum 
contributio 
ni  confenri- 
re  tenetur. 


yoj*  Lih'4-'  De  Immunitate  Ecclefajlica. 


intercedat,  teneri  Epifeopmn  ad  contri- 
butionem approbandam  , & contra  ra- 
tionem, <Sc  iultitiam  fadurum  eile,fico- 
tradicat.Et  hoc  efRquod  praecipue  Gre- 
gor.Lopez,  & ali)  intendunt.  Etproba- 
Probarur.  £ur  ^ qlHa  [loc  non  e(}  eius  liberx  volun- 
tati, ied  prudenti  arbitrio  commiiTumj 
ergo  ex  ol  licio,  & iuffitia  tenetur  tribu- 
tum admittere , fi  re  vera  exiftimet , ca- 
fum  necefsi tatis  fubfillere , vel  fi  exifti- 
mare  debet, ita vt  per  ignorantiam  in- 
uincibilem  non  excufetur.  Vlterius  ve- 
Nunquam  ro  addendum  ell, clericos  non  polle  cogi 
polTuDc  lai  alaicisad  foluendum  tributum  , etiamfi 
adconmbu  Per  Epifcopum  iam  fuerit  approbatum, 
cnium  co-  quia  nunquam  laici  habent  iurifdidlione 
gere.  ad  cogendos  clericos. Poterunt  ergo  pe- 
tere,rogare,&requirere  clericos, vt  fpo- 
te  foluant , non  tamen  vim  inferre  . Et 
fortaffe  in  hoc  fenfu  dixit  Panormitan. 
clericos  debere  Iponte  foluere.Et  ob  ea- 
dem caufam  exillimo,  addita  efife  in  dici. 
c^p.tAduerfus, verba  illa -.Puedifii  laici  hu- 
militer deuott  recipiant  cum  gratiarum 
affione,  &c.  Quapropter  fi  clerici  in  eo 
cafu  foluere  noluerint , per  fuum  Praela- 
tum cogendi  funt,  vt  retlc  dixit  Gutier. 
fupra cum alijs,quos  allegat.  Quod  li  E- 
pifccpus  vel  ciericos  in  hoc  peccantes 
cogere  noluerit, vel  ipfe  iniulbe  agat,  no- 
lens contributionem  admittere, quando 
tenetur;ad  fuperiorem  praelatum  recur- 
rendum erit,  & ita  clericorum  immuni- 
tas leruabitur,  & fubfidium  communi 
bono  neceffarium  non  deerit. 

Supereft  traflanda  alia  pars  dubka- 
Anincontri  tionjs  circa  modum  in  hac  contributio- 
butione  hac  ne  feruandum,' videlicet, an  inimponen- 
forma  iurc  ^ clericis,vel  ab  eis  exigenda  contribu- 
feripeafie  P t*one  adhuiufmodi  communis  vtilitatis 
icruanda.  opera  , feruanda  fit  forma  praeferipta  in 
dictis  decretis, vel  nulla  illius  ratione  ha- 
bita pofsint  laiciPrincipes  leges  fuas  exe 
cutioni  mandare.  Non  enim  defuerunt 
Opinio  ne-  multi  Iurifperiti,  qui  dixerint, nihil  elTe 
gans.  in  hac  parte  derogatum  iuri  ciuili  per  ca 
nonicum  , ac  fubinde  ad  exigenda  a cle- 
ricis haec  tributa, non  effe  necelTarium 
recurfum  ad  Summum  Pontificem,  qui 
poftulatur  in  dicio  cap ,'Aduerfus,  neque 
approbationem  Epifcopi,  aut  clerRpro- 
vt  praeferibitur  ibidem  , & in  di£lo  cap. 
A hn  mitius  , led  fatis  effe  Regis  ediftum 
proponentis  caufam  vt  communem,  & 


A necefifariam,  & contributionem  Vt  mo- 
deratam , & iufia  proportione  difiribu- 
tam.  Quam  fententiam  indicant  Glofl.  q, 

& Holtien.in  d.cap.A;o«  »fi>m,eamque 
defendit  late  Lucas  dePennainl.Cwwad  ^ ‘ V 
felicifsimam.  C.  Quibus  muneribus . lib.io.  p(>[r 
quem  cum  ali js  multis  pro  hac  fenten-  QHU  ‘n 
tia  refert  Gutierr.  vbi  fupra,  & fpeciali- 
ter  illam  defendit  Rebufi.  in  ccmentar, 
ad  conflitution.  Galliae  tom.  i . traft.  de 
Sentent.  prouif.  art.  3.  gloffi  6.  vbi  alios 
refert.  Et  cum  fibi  obijeiat , Imperatore 
non  potuiffe  clericos  fua  lege  adfiringe- 
g re,refpondet:  Verum  ejl, tamen  heee  opinio 
defaQo [eruatur  in  Francia.  In  quo  fentit, 
per  confuetudinem  efTe  in  hac  parte  iuri 
canonico  derogatum.  Quod  fundamen- 
tum falfum  omnino  efie  infra  ollende- 
mus.  „ 

Vt  ergo  huius  fententix  fundamen-  pun(jjn. 
tum  aliquo  modo  tolerabile  fit , in  hoc  |Qmcjj^z 
conflitui  debet , fcilicet  iura  Canonica  opimopis, 
preferibentia formam  feruandaminpo-  pnor^eiu» 
ftuladis  huiufmodi  tributis  a clericis,  110  ^J”ndl 
extendi  ad  hare  tributa , quando  autho- 
ritate  Regia  imponuntur.  Hoc  autem 
duobus  modis  declarari  poteff.  Primo, 

Q quia  cap.  Non  minus,  folum  loquitur  de 
confuhbus , & refloribus  duitatum , & 
aliorum, qui  fimilem  potellatem  habere 
videntur, & illis  prohibet, ne  clericis  tri- 
buta imponant,  nifi  Epifcopo  approba- 
te, &c.  Vnde  in  fequenti  cap.  Aducrfis, 
quod  efi:  Concilij  Lateranen.  fub  I11110- 
centio.3 . his  ve  ibis  refertur  decilio  prio 
ris  Concilij  Lateranen,  fub  Alexandro. 

3 . lAduerfus  Confutes,  & rettores  ciuitutu, 

Vel  alios, &c.  Ergo  ex  vi  talium  verbo- 
rum non  impediuntur  Reges  fupremi 
haec  onera  clericis  imponere.  Et  hanc 
fententiam  tenet  aperte  Lucas  de  Penna  Lucis  de 

lococitatOj&infinuatHoftienfisinSu-  Penna. 

matit.de  Immunit.  Ecclefiar.  § . A qui-  fl0jhvi. 
buSjVexCtc.  Verum  adextraordinaria,(\\i2iim 
uis  enyn  dicat, legem  Ad conjhtutiones, 

& fimiles  corrigendas,  vel  moderandas 
elTe  per  ius  canonicum, nihilominus  ad- 
dit limitationem  ,nifi  Princeps  pracipiat. 

Verum  ell  tamen, in  contextu  eius  am- 
biguum effe , an  dicere  voluerit, illicitas 
efife  has  exaftiones  refpedu  clericorum 
tantum , vel  fimpliciter  refpedu  omniu 
fubditorum  effe  illicitas, nili  fiant  aut  ro- 
ritate  Principis,  & hicpofleriot  vi.  ^tnr 


Cap.zS.  De  Exemptione  a communibus  expen fis.  jo  j 


magis  effe  fenfus  eius , fi  totus  contex-  A. 
tusconfideretur. 

Cuiufcunque  tamen  fit  illa  limitatio 

9.  cap.  A on  minus,  & fimilium  admittenda 
Rtijotur*  non  eff , quia  in  primis  repugnat  Ponti- 
ficis declarationi  in  Bulla  canae  Domi- 
ni, vbi  exprefle  prohibitio  extenditur 
adquofcunque  cuiujuis  preennnentue , & 
dignitatis,  etiam  Imperialis  ,&  regalis,  8c 
additur:  Innouantes decreta Juperhisperfa 
eros  canones  tam  in  nouij simo  Later anenfi, 
quam  alijs  Concilijs  generalibus  edita,  vbi 
praecipue  intelligit  cap. ^iduerfus,tk  cap. 

A on  minus, ex ponendo(vt  arbitror)  po-  g 
tius,  quam  addendo,  illorum  difpofitio- 
nem  ad  omnes  P rincipes  temporales  ex 
tendi.  Deinde  in  illis  decretis  licet  for- 
tafle  propter  occafionem  fadi,  quod  ibi 
refertur,  nominentur  Confulcs , & Re- 
ftores,tamen  in  fine  adduntur  generalia 
verba, quae  omnes  poteftatem  habentes 
ad  imponenda  tributa  comprehendunt, 
vt  in  cap.  A7u  n minus. Nec non,<&  alij,qui 
potejlatem  habere  indentur.  Et  in  c.Aduer- 
jiw.ibi : Con[ules,&  Rctforesciuitatum.vel 
alios.  Vbi  non  dixit  alios  fimiles,  fedfim 
pliciter  alios, plane  comprehendens  om- 
nes , qui  Ecclefiafiicis  viris  has  exadio-  Q 
nes  imponere  nitutur,  & in  cap  .Clericis. 

Cap,  C/f-  §.A7os  igitur,  de  Immunit. Ecciefia. in  6. 
ficis,  de  exprellc  nominantur  Imperatores  Reges, 
Immunit,  &c.  Et  in  hac  parte  confirmatur  in  Cle- 
Zcdef.  ment.vnic. eodem  tit.  quanuis  per  verba 

generaliajfcilicetjcotn*  quofcu^laicos^c. 

Et  ita  etiam  interpretatur  ,&  confirmat 
•IttttsV, , Clem.V.  decifiones  Concilioru  Latera- 
nenfiu  fub  Alexandro  ,Sc  Innocentio* 
Deniqiinc.  Quanqud. de  Ceiib. exprefle 
dicitur:  Nec  collegium, nec yniuerfitas, nec 
aliqua  etia  fmgularisperfona,  cuiufcuq,  dig - 
nitatis  exittant,&c.  Eff  ergo  certifsimu, 
non  poffc  limitari  illa  decreta  ex  parte  D 
perfonarum  laicarum,  quacunque  pote- 
flate,  vel  dignitate  praemincant,  ac  pro- 
inde fententiam  illam  luriffarum  in  hac 
declaratione  fundatam  improbabilem  ef 
fe. 

10,  Alio  igitur  modo  poffet  illa  fententia 
«udas di-  defendi, dicendo, illa  iura  no  loqui  de  his 
Uf'°-  impofitionibus,  quae  per  modu  iufis  di- 
adimo.  fiributionis  intercines  fiuntadresom- 

nibus  neceffarias,vel  valde  vtiles;  fcd  lo- 
qui de  proprijs  tributis , quae  in  fublidiu 
Principii,  vel  Regu  imponutur.  Et  ratio 


reddi  potefRquiaillepriores  exadiones, 
feu  cotributiones  ( vt  fupra  diceba)  non 
funt  propria  tributa  fuperiori  poteffate, 

& volutate  Principis  impolita,  fed  funt 
veluti  quida  fumptus  debiti,quia  ex  na- 
tura rei  refultant  ex  tali  opere  comuni- 
tati  neceilario.Quia nec  clerici  mfle  pof 
sut  refiflere,aut  cotradicere,ne  tale  opus 
fiat^neq;  poliunt  impedire, quin  in  ipfos 
ficut  in  alios  ciues  refultet  obligatio  na- 
turalis foluendi  quotam  parte  fumptuu, 
quae  fecundu  iuftam  proportionem  fin- 
gulos  contingitfideoq;  talis  obligatio  no 
oritur  ex  iurifdidione  feculari , neq;  ex 
lege  ciuili,fcd  ex  ratione  naturali  fuppo- 
fito  tali  fado  iuflo,&  communitati  mo- 
raliter  neceffario.  V nde  fit , non  repug- 
nare talem  contributionemEcclefiaflicg 
libertati , ac  proinde  non  effe  contra  ca- 
nonica iura,qus  prohibent  omnes  tem- 
porales exadiones  a clericis  fieri , quia 
fohim  prohibent  exadiones  contrarias 
Ecclefiafticac  libertati,  qualia  funt,  quae 
in  iurifdidione  laicorum , & in  pofitiua 
lege  ciuili  fundantur. 

Sed  quanuis  fundamentum  hoc  fpe-  1 1. 
ciem  quandam  probabilitatis  h?.beat,ni-  Refellitur 
hilominus  folidum  non  eff,  nec  decretis 
confentaneum.  Prirno,  quia  (vtnotauit  ^ 
Abbas  in  dido  confil.)  didum cap.  Aon 
minus, prius  dicit,  Siuefojfata,fiue  expedi - 
tiones,Sc  deinde  adiungit:5iwc<:/w  quceli- 
bct.  Fojjata  enim  ad  cuffodiam  duitatis 
fieri  folent , & ita  pertinent  ad  vtilitates 
clericis,&  laicis  communesiidemq;  fere 
effe  folet  de  expeditionibus  5 ergo  cum 
additur  difiributio  <Alia  qualibet,  omnia 
fimilia  ad  minimum  comprehenduntur. 

Vnde  in  cap.  ^ iduerfus , diffinde  expli- 
catur prardida  decifiode  exadienibus, 
qua:  ad  releuandas  vtilitates,  vel  necefsi- 
tates  communes  ordinantur . Praeterea 
in  alijs  iuribus  abfolute,&  fine  limita- 
tione prohibentur  exadiones , & colle- 
dae  , quibus  nominibus  folent  etiam  hx 
contributiones  communes  fignificari,5c 
Clementin.  vnica  addit  diffributionem, 
Quafcunque  exattiones,  & praeterea  adiu- 
git:  Nec  non  & circa pree flandas [ubuentio- 
ncslaicis  d Prcelatis , vel  alijs  pcrfonisEc- 
clefiafiicis, nomine  autem  fubuentionum 
huiufmodi  contributiones  maxime  fig- 
nificari  folent . Et  in  dida  Authenti- 
ca Item  nulla  declarantur  anganx,  tkpa- 
V u ranga - 


jo6  Lib-f . De  Immunitate  Ecclefiajlica * 


12. 

Satisfit  ra 


r angaria, opsz  folent  etiam  pro  communi 
vti  litate  exigi;  ergo  limitatio  illa  verbis 
ipforumiurium  repugnat. 

Deinde  ratio,feu  conie&uraaddutta 
oatism»--  in  illo  fundamento  non  eft  fufficiens  ad 
tionipro  p-  interpretanda  iura  contra  eorum  verba, 
difto  fu nda  qa{a  nonprobat,  efte necefifariam  limi- 
meto  addu.  tatjonem  jparrij  vt  decifio  illorum  cano- 
num infla, & rationabilis  fit. Primo  qui- 
dem quia  bona  Ecclefiaftica, quibus  cle- 
rici aluntur  , funt  ad  altiores  lines  depu- 
tata, qui  in  bonum  , & vtilitatem  ipforu 
laicorum  redundat:  nam  fubuentio  pau- 
perum magna  vtilitaslaicorum  eft, tem- 
pla etiam, & omnes  fumptus  illorum, 
laicorum  vfibus  inferuiunt , & ideo  non 
eft  a ratione  alienum, vt  laici  ex  folis  bo- 
nis luis  temporalibus  contribuant  ad  pii 
' blica opera  ciuilia,  etiam  fi  in  tomunem 

vtilitatem  clericorum  redundent.  Prz- 
fertim  quia  bona  facris  vfibus  deputata 
non  debent  ad  prophanos, &communes 
vfus  conuerti , & ideo  merito  eximutur 
ab  his  etiam  temporalibus  contributio- 
nibus. Quam  rationem  late  profequitur 
Panormitanus  in  di&o  confilio. 

Dices , has  rationes  ad  fummum  pro- 
cedere de  bonis  Ecclefiae  ,non  vero  de 
bonis  clericorum  , quia  & poliunt  elTe 
patrimonialia  , & quanuis  fint  ex  reddi- 
tibus Ecdefiae,  pofiqu am  fiunt  fiada  pro 
pria  illorum , iam  non  fiunt  facra,  fied  pa- 
trimonialibus comparantur,  vt  fiupra  di- 
ftum  eft. Refpondetur, etiam  procedere 
fatis  congruenter  rationem  illam  in  bo- 
nis clericorurmpraecipue  in  his, quas  pro 
ueniut  ex  redditibus  Ecclefiafficis,  quia 
ex  vi  fu  e exemptionis,  & dignitatis po- 
ftulant,vt  fine  diminutione,&  fine  tem- 
porali onere  conferantur.  Deinde  meri- 
to exteditur  etiam  ad  bona  patrimonia* 
lia,  tum  quia  haec  funt  veluti  accidenta- 
ria,&accetlbria,  expeditque,vt  partici- 
pent exemptionem  perfionae,&  aliorum 
bonorum, ne  detur  occafio  laicis  illo  co- 
lore onerandi  clericos: tum  etiam  quia 
ipfi  clerici  communi  vtilitati  laicorum 
inferuiunt , & ideo  illis  quodam  modo 
debitum  efl , vt  gaudere  pofisint  vtilita- 
tibus  temporalibus  cf teris  ciuibus  com- 
munibus, etiam  fi  ad  illas  temporaliter 
non  concurrant.  Hac  enim  ratione  fiolift 
eximi  milites,  & Magiftratusjergo iurc 
etiam  eximuntur  fiacerdotes,qui  no  mi- 


Panormt . 

Obie&io. 


Solutio. 


A nusad  ius  ,feu  commune  bonum  perti- 
nent , quam  ciuiles  Magiftratus,  iuxta 
fententram  Ifidori  lib.  j.  Etymologiar. 
c . 8 . c ap . 1 us  publicum . di ft . i . & idem  ha- 
betur in  i. i. flf.de  Iuftit. «Sciure.  Deniq; 
quanuis  demus , in  aliquibus  calibus  iu- 
ftum,&  rationabile  elTe,  vt  clerici  adhec 
opera  contribuant,  inde  nonfequitur, 
ditia  iura  canonica  de  his  exatfitiombus, 
feu  contriburionibusnon loqui, quiano 
omnino  illas  prohibent , fied  modum,  & 
formam  in  illis  fieruandam  ftatuunt.Hoc 
autem  maxime  confentaneu  rationi  ell, 
g quia  ad  Praelatos  Eccleliae  fpedtat, cleri- 
eorum  curam  fpecialem  habere,  & diiu- 
dicare,an  talia  onera  iufle  illis  imponan- 
tur,non  tantum  generatim,  fied  etiam  in 
particularibus  caiibus , & euentibus , in 
quibus  fiolentexceffius,  & violentis  co- 
mitti.  Quam  rationem  dida  iura  attige- 
runt. 

Dicendum  ergo  fine  vlla dubitatione 
eftjin  poftulandis  a clero  huiufmodico- 
tributionibus  a laicis  Principibus, & Ma 
giftratibus  ordinatis,  feruandu  efle  mo- 
dum , & formam  in  iure  canonico  prs- 
ftitutam  ,praefertim  in  di <ftis  capitibus 
Q Non  minus , & Aduerfus . Ita  docet  late 
Panormitan.in  didoconf.3.  &in  difto 
cap.Mw  wniwr.n.iS.  vbi  refert  aliosan- 
tiquos  DoftorCs  in  hac  veritate  confen- 
tientes,  prarcipue  GloRam  in  cap.  Gene- 
raliter,xexb. Collationibus,  quae  ait, legem 
ad  Inftrutfiones  derogatam, vel  certe  limi 
tatam  efifie  per  ius  canonicum.Et  ide  fien- 
fit  Hoftienf.  in  Sum.tit.de  Immunit.§. 
A quibus, circa  finem, & communiter  Ca 
noniftae  fiuper  di&a  decreta,  Paulus  Ca- 
ftren.  Tafion,  & ali;  in  ditta  1 .Ad tnttru- 
tfiones,&  Gregor. Lopez  dift.tit.tf.par- 
tit.  i .l.ji  .&meliu$  in  J4.n.i  .&  2.&lex 
^ illa  multum  fanet.  Nam  licet  dicat,  Cle- 
ricos debere  has  contributiones  foluere, 
tamen  fimul  declarat,  hoc  effie  ex  cofen- 
fu  Ecclefiae, dicens, Tw/?o por  bten lafanfi* 
Jglejia.  Et  infra  adiungit , non  poffe  lai- 
cos  cogere  clericos  ad  hanc  folutionem, 
fed  folum  fimpliciter  ab  eis  petere , & fi 
dare  noluerint, per  Epifcopos cogendos 
efifie,  de  Epifcopis  autem  dicit,  teneri  ad 
id  praecipiendum  ,quod  intelligendum 
efl  iuxta  priorem  declaratione , fcilicet, 
iuxta  probationem  Ecdefia?,&  modum 
ab  eapraeficriptum.Et  plura  pro  hac  fieu- 


s p 

Ifiior, 

Cap.  /ii 

;a 

Lex.  i.fi:; 
de  hfi.a  a 
iur, 

ffl 


l4-_ 

Condalio. 
In  his  exac- 
tionibus In 
nada  eft  for 
maiurecs* 
nonico  frz 
fcnpta. 
Pmrmit. 


Hoflitnf. 
Paulus  Ci 
ttren. 
Idfon. 
Greg.Lop. ' 


C*p.  2 6 \de  Exemptione  a communibus  expenfis.  jo 7 


QhW. 


1 ?• 


'i  jniiurcca- 
dccko  prrc 
fioita 

Prirra  ■c  on  - 
ditio 


tentia,  & praefertim  quoad Do&orum  A 
allegationes  videri  poliunt  inGutierrez 
in  diftaq.3.1ibri.i.Praclicar. 

Forma  autem,feu  modus  in  his  tribu- 
cot>-  tis  fcruandus,vt  a clericis  exigi  pofsint, 

• ^rjonfsre-  tribus  conditionibus  confidit,  quae  ex 
tjoirat  for-  dictis  capitibus  Non  minui , & Aduerfus 
lumuntur.  Prima  ponitur  his  verbis: 

Vbi  laiconm  non  Juppetuntf acuit  ates.Cn - 
ca  quae  verba  dubitari  poted , de  quibus 
facultatibus  intelligenda  lint,  an  de  folis 
facultatibus  communibus  reipublice,an 
etiam  de  facultatibus  Ungulorum  ciuiu. 

De  quo  nihil  inuenio  a GlolTa,vel  Doc- 
toribus  ibi  explicatum, neque  in  alijs  iu- 
ribus  canonicis  , neque  etiam  in  legibus 
iuris  communis  ciuilis  5 imo  lex.  Adin- 
flruftiones,  omninoillam  coditione  omi- 
fit;folumque  in  didta  lege  Hifpaniae  no- 
ux  recopilationis  explicatur  illa  condic 
tio,&  ad  communia  bona  limitatur  per 
illa  verba.  A fallecimiento  de  propriosde 
confejo.Cui  legi  flari  pofife  videtur,  qua- 
diu  ex  iure  canonico  aliud  noncondite- 
rit,tum  quia  eft  fatis  rationi  confenta-  * 
nea,vt  ex  fupra  dictis  condat,  tumetia 
quia  alia  edet  nimia  redriclio,  vix  enim 
poted  moralis  accidere  cafus,in  quo  bo- 
na  propria  omnium  , & fingulorum  ci-  G 
uium  ad  huiusmodi  opera  efficienda  no 
fufficiant,&  difficilius  erit  hoc  exami- 
nare , vel  probare.  Vt  ergo  clerus  con- 
fentire  debeat,fatis  erit,  vt  moraliter  co- 
det,  communia  bona  non  fufficere,  & 
fingulos  ciues  non  pofife  fine  magno 
grauamine  fuis  folis  fumptibus  tale  opus 
efficere. 

Altera  conditio  ed  , vt  contributio 
non  fiat,nifi  Epifcopus,&  Clerus, re  in- 
fpeda,  & confiderata,  exidimenteffe 
Non  otc;'!  confcl‘cn^air1.  Ita  habetur  in  cap.  Non 
folujEpif.  fuiuus,Sc  exprefsius  in  cap.  ^Aduerfus  di- 
copniprar-  citur .Epifcopus Jimul  cum  clericis.  Vnde 
diflam  co.  condat, non pode  Epifcopum  folum  co 
tributionem  approbare, vel iubere , etia 
iuxta  difpofitionem  capit.  A on  minus, 
quia  concurfus  cleri  fimul  podulatur. 
Interrogari  autem  poted,  quid  nomine 
cleri,  vel  clericorum  intelligatur , nam 
videtur  in  rigore  fignificari,  necedariam 
effedioecefanam  fy  nodum:  nam  haec  vi- 
deturintelligi  nomine  cleri, &quia  quod 
omnes  tangit,  ab  omnibus  debet  com- 
probari; ergo  oportet  vt  omnes  conuc- 


16. 

Secanda, 


tributione 
clericis  prte 
ciperc. 


niant , faltem  per  capita  , & in  fynodo. 

In  contrarium  autem  ed , quia  hoc  non 
videtur  obferuari  in  vfu,&  edmoraliter 
valde  difficikjVt  in  omnibus  occafioni- 
bus  occurrctibusprafticeferuari  pofsit^ 

Qua  propter  fatis  probabile  cd,  fuffice- 
re confenfumEpilcopicum  capitulo  fuae 
cathedralis  Ecclefiar;nam  illud  folet  in 
iure  intelligi  nomine  clericorum,  iuxta 
caput.  1 . cum  alijs , de  ijs  , qu$  fiunt  a 
Prarlatis  fine  confenfu  capituli.  Mul- 
tum etiam  in  hoc  valere  poted  confue- 
tudomam  vbrex  more  praeferipto  E- 
pifeopus  habuerit  proprium  confilium 
fuorum  officialium  , vel  clericorum  ad 
hoc  munus  deputatorum  , & cum  eis 
grauiora  dioccefis  negotia  expedire  fo- 
let , illud  videri  poted  fufficiens  ad 
conditionem  hanc  in  illis  iuribus  requi- 
fitam  implendam. 

T ertia  conditio  in  didto  cap.  ATon  mir 
«#$cd,vt  contributio  fiat  fine  vlla  exa-  1; 
ftione.Harcvero  magis  pertinet  ad  mo-  Tefci 
dum  petendi  tributum  iam  impolitum,  U1°* 
quam  ad  modum  feruandum  in  impo- 
nendo tributo.  Intclligitur  autem  de 
exaftione  coaCtiua , vt  iam  fupra  expli- 
catum ed,  & de  illa  conditione  videri 
poted  Gigas  de  Penfion.  quard.po.  in 
fine,vbi  alios  refert. Infinuatur  etiam  in 
eodem  textu  alia  conditio, fcilicct,  vt  ca 
tributio  fit  adreleuandas  communes  ‘ vtili - 
tates,yel  necef.itatesSe d haec  no  ed  noua 
conditio, fed  finis , & quali  fundamentu 
iujlitia  talis  impofitionis , quod  in  toto 
hoc  capite  principaliter  fuppofuimus. 

His  ergo  conditionibus  omilsis  propria 
tertiam  conditionem  addidit  Innoc.3. 
indi&.cap.  ^Aduerfus  his  verbis.  Propter  pfnoc 
imprudentiam  tamen  quorundam  Roma - aP 
nus  Pontifex  prius  confutatur  , cuius  in - 
ter  ejl  communibus  vtiiitatibus  prouidere. 

In  qua  conditione  propter  difficulta- 
tem eius, & moram,  quam  necefifario  fe- 
cum aflfertjfundantur  maxime  contra- 
riae fententiae  authores , vt  putent , non 
efife  extendedam  ad  has  exactiones, qua: 
frequenter  necefilariz  funt , & habent 
quali  innatam  naturalem  aquitatem , & 
pietatem.  Sed  nihilominus  euidensed. 
Innocentium.  3 . de  eisde  exactionibus, 
vel  tributis  cum  Alexand.  3 .elTe  loquu- 
tum,  ac  proinde  hanc  conditionem  ad 
omnia  tributa, in  quae  priores  coditioncs 
yv  3 cadunt. 


i8. 

Euafio. 


Exploditur 


Limitatio 
admittenda 
in  hacterm 
conditione* 

Panormit. 

Greg.Lop. 

Sylueft. 

Gutierr. 


joS  Liber.4-.de  Immunitate  Ecclefiaflica. 


cadunt, cxtedi.  Ideocp  licet  difficilis  vi- 
deatur,feruandam  efie , quia  fic  feripta 
eft  ab  eo, qui  poteftatcm  habuit  illam  im 
ponendi,  & potuit  efie  expediens  pro- 
pter vitanda  incommoda,quar  frequen- 
ter occurrunt.  Exifiimo  tamen,  fi  £pif- 
copus,  & clerus  confentiant  inconfulto 
fummo Pontifice, licet  malefaciant,  & 
puniri pofsint , nihilominus  fadum  te- 
nere, quia  ibi  non  additur  verbum  ir- 
ritans confcnfum  eorum,  & alioqui  ha- 
bebant iure  ordinario  poteftatcm  ad  il- 
lum confenfum  praeftandum. 

Pollet  autem  aliquis  dicere, condi- 
tionem hanc  efie  in  prafiumptione  fun- 
datam , vt  indicant  illa  verba.  Propter 
imprudentiam  quorundam,  & ideo  vbi  fue 
rit  euidens  iuftitia,  & ratio  contributio- 
nis , & confenfus  fit  debitus  fecun- 
dum prudentiam  , non  obligare  legem 
illam  quoad  hanc  conditionem.  Quia 
praefumptio  cedit  veritati,  & confeque- 
ter  celTat  etiam  lex  in  pr^furnptione 
fundata.  Refpondeo  negando  afium- 
pturn , quia  illa  lex  re  vera  non  fuppo- 
nitrein  praefumptam,in  qua  fundetur, 
fcd  folum  morale  periculum, <Sc  occafio- 
nem  frequentis  mali  , & nocumenti. 
Hoc  autem  fatis  eft , vt  lex  vniuerfali- 
ter  feratur,  & obliget  etiam  inparticu- 
lari  cafu, licet  in  eo  negatiue  cefiet  finis, 
feu  ratio  legis.  Solum  ergo  limitari  po- 
teft  illa  conditio  in  cafu  vrgentis  necef- 
fitatis , quando  eft  periculum  in  mora, 
argumento  capit. Peruenit, de  Immunit. 
Ecclefiar.  & quia  necefsitas  caret  lege. 
Et  hanc  limitationem  addiderunt,  Pa- 
normit.  & Gregor.  Lopcz  fupra  , & 
Syluefterverb.  Immunitas.  numer.  zo. 
Gutierr.  fupra , qui  alios  refert.  Haec 
autem  necefsitas  maxime  poteft  con- 
tingere in  exattione,  qua:  ad  vnum  ac- 
tum , vel  ad  breue  tempus  fit : nam  fi 
longiori  tempore  fit  duratura  , licet  in 
cafu  necefsitatis  pofsit  inchoari  incon- 
fulto fummo  Pontifice  : vt  longiori 
tempore  protrahatur,  confulendus  erit, 
quia  poteft  quoad  hanc  partem  lex 
impleri,  necefsitate  non  obftan- 
te,quia  hoc  modo  illi  fuf- 
ficientcrfubuc- 
nitur. 


*** 


A C A P V T.  XXVII. 

Vtrum  omnes  clerici  tam  in  [acris , quam  in 
minoribus  ordinibus  conftituti , & inflatu 
clericali  per jener antes , integre  pu- 
deant Ecclefiaftica  libertate  i 

EXplicuimus  caufas, &effedus  hu- 
ius exemptionis,  folum fupereft, 
vt  deperfonis,feu  fubiedis,quibu$ 
hocpriuilcgiumconceditur,clifieramus. 

Et  quoniam  ex  hattenus  didis  fatis  in 
genere  conftat , priuilegium  hoc  perfo- 
g nis  Ecclefiafticis  concedi,  duofubhac 
gencralitate  explicada  fuperfunt,  Vnu 
eft,  quae  fint  iftar  perlonae  Ecclcfiahicac 
hoc  priuilegium  participantes.  Aliud 
eft, an  finguJis  earum  totum  hoc  priui- 
legium integre, & quoad  omnes  fuasma 
terias  communicetur.  Primu  ergo  dii- 
tinguendus  eft  duplex  ordo  Ecclcfiafti-  run]’ 
carum  perlonarum  iuxta  partitionema  oafugnj, 
Hieronymo  traditam  in  cap.  Duofunt.  Cap.Dw 
1 2.  q.  i . Vnus  eft  clericorum , aliuseft/kn. 
* eorum,  qui  Conuerfi,  feu  Deo  deuoti  4.1. 
ibi  appellantur  , qui  fub  nomine  Mona-  Ci.fytii 
chorum  f gnificantur  in  cap.  Siquisjunh  futim . 
C te.  17.  q.  4.  &iam  communiter  fub  no-  17.J4 
mine  religioforum,  aut  regularium  co- 
prehenduntur. 

Differunt  autem  heee  duogencraper 
fonarum  Ecclefiafticarum,  quiaclcrica- . |“"mEs 
tus  proprie  fumptus  requirit  ordinatio- 
nem  aliquam  facramentalem,  velfaltem  perfoss. 
primam  difpofitionem,  & quafi inchoa- 
tionem eius  per  primam  tonfuram  (in 
hac  enim  amplitudine  nunc  fumituriux 
ta  cap.  Cum  non  ab  homine , dc  Sentcnt. 
excom.&  cap.CV'!»  non  ab  homine  ,de  Iu* 
dicijs:)Monachatus  vero  nullum  requi- 
rit ordinem,  fed folum  facrum  aliquem 
D flatum,  per  quem  perfona  Deo  fpecia- 
liter  dicetur,&  vt  talis  ab  Ecdefia  reci* 
piatur.Deinde  in  Clericatu  funt  diuer  1 
gradus,  nam  quidam  funt  Clerici  in  > 
cris,vt  funt  omnes , qui  per  ordinatione 
ratione  voti  annexi  inhabiles  ad  matri- Qp.  i/  , 
moniu  fa«fti  funt, iuxta  cap .Miratnut,  e nlfft 
Seruis  no  ordinadis.Ali)  vero  funt ;c  eri 
ci  in  minoribus,qui  votu  no  emittut, 
ideo  fubdiftinguedi  funt,  na  qui  * ll.^ 
clerici  continentes, alij  coniugatn  1 
refultant  quatuor  gradus  ?cr0t]2\- 
Ecclefiafticarum , de  quibus  fu°^ 


C.  2 / . C ler.  in  f %o  (latu  perfeuerates  integra  exep  .gau  der  e,  jo  9 


dicemus, in  hoc  vero  capite  fimul  trada-  A 
bimus  de  omnibus  clericis  non  coniu- 
gads,  quia  in  generali  regula  conueniut, 
qua  conlhtuta  exceptiones , vel  differe- 
tis, qux  inter  eos  fuerint,  facile  intelli- 
guntur. 

. 1’  Dicendum  ergo  eft , omnes  clericos 
^ c°  tam  in  facns , quam  in  minoribus,  etiam 
inprimatonfura  conftitutos,&  in  cleri- 
cali flatu  perfcuerantes,  plene  & integre 
gaudere  priuilegio  clericali , per  fe  lo- 
quendo , id  eft,  nifi  propter  crimina  illo 
priuentur.  Hxc  allertio  extra  contro- 
ptobatur  uer|iam  ef£  inter  Catholicos:  nam  ex  iu-  -o 
.oi.u.iopri  canonjco  manifefte  probatur.  Prx- 
hmdico,  iertim  cap.  2.  de  roro  competent,  ibi : 

Qh,  2,  de  Neque  presbyterum  , neque  diaconum , aut 
ftr.anip.  clericum  ullum , aut  minores  Ecclcfue,  per 
quod  vltimum  membrum  intelligi  vi- 
dentur iuuenes , feu  iuniones  ( vt  habet 
1:  alia  litera  ) primam  tantum  tonfuram 

habentes , quanuis  ali j magis  vocem  il- 
lam extendant,  vt  infra  videbimus.  Ide 
Cap.Cww  probatur  in  dido  capite  Cum  non  ab  ho~ 
mmbbi-  Je  ludicijs,ibi:  Clericos  cuiujcunque 
m'  ordinis.  Et  iterum : Clericus  iu  quocunque 
ordine  conttitutus.  Alia  vero  iura  inde- 
finite loquuntur  de  clericis , fub  qua  vo- 
ce omnes  comprehenduntur  , prxfer-  Q 
tim  in  fauorabilibus,  nili  limitatio  adda- 
tur^ in  hac  materia  fpecialiter  expli- 
Cap.Df  catur  in  capite  De  perfona.  ii.quxfL  1. 
rlm.  vbi  multa  alia  iura  eodem  modo  de  cle- 
ricis loquuntur  3 tradant  vero  fpeciali- 
ter de  priuilegio  fori  tam  in  materia  cri- 
minali , quam  in  ciuili . Et  cum  eadem 
generalitate  loquuntur  iura  Canonica 
de  clericis  quoad  exemptionem  a tribu— 
Probstur ft  tis,vt  videri  poteft:  in  omnibus  titulis 
tundo  ex  iu  de  Immunitate  Ecclefiar.  Denique  ius 
te  ciuili.  etiam  ciuile  eodem  modo  de  exemptio- 
ne clericorum  loquitur, vt  patet  ex  Au-  D 
Authent  thcntic-  de Sacrofand.  Ecclef. 

faifg  * & Authent.  Item  nulla  .C.  de  Epifcop. 
Authent  ^ Pierie. yFi  Frideric.  deperfonis  Eccle- 
Itt/n utilia  fiafl*c*s  ^definite  loquitur  , quod  no  - 
men  generalius  c ft . In  Codice  etiam 
Theodoliano  multx  funt  leges  fxpe  iam 
indicatx,  in  quibus  priuilegium  hoc  vel 
abfoiute  conceditur  clericis,  vel  interdii 
etiam  minoribus  in  particulari.  '\  ndea 
fortiori  conflat , conuenire  maioribus. 

..  Ratio  alfertionis  non  eft  alia,  nifi  qux 
exiure  fumitur.  Namfihocpriuilegiu, 


vt  efl  a iure  diuino,fpedetur,  fic  nullam  . 
habet  limitationem  ex  parte  clericoru, 
quia  omnes  funt  fpeciah  titulo  de  fami-  ti0, 
lia  Chrifti,<Sc  ad  diuinum  cultum  confe- 
crati , &:  deputati : nam  licet  inter  ipfos 
clericos  fit  differentia  maioris,  vel  mino 
ris  confecrationis,feu  magis,  aut  minus 
facri  mimfferij , hoc  non  fatis  eff  , vt  di- 
camus, quofdam  fuiife  magis  exemptos 
ex  vi  iuris  diuini,  quam  alios  ,vt  fupra 
cap.  10. declaratum  eft.  Si  autem  hocpri 
uilegium  fpedetur  vtper  ius  Ecdefia- 
jfticum  determinari , aut  limitari  poteft 
quoad  perfonas,  fic  etiam  non  inucnitur 
fada  diferetio  inter  clericos  in  facris,  vel 
in  minoribus , dummodo  in  ffatu  cleri- 
cali perfeuerent,  modo  inferius  expli- 
cado.  Ratio  autem  colligi  poteft  ex  cap. 

Si  diligenti. de  Foro  compet.quia  hoc  pri  p 
uilegium  ficut  non  eft  perfonale , id  eft,  ..  ‘ 
intuitu  perfonx  conceffum,itanoneft  ° 
datum  intuitu  huius,  vel  illius  ordinis, 
fed  intuitu  flatus  clericalis , & ideo  dici- 
tur ibi  toti  collegio  Ecclefiajlico  indultum, 
ad  quod  collegium  quilibet  clerici  per- 
tinent, vt  ibi  dicitur.  Nec  dubitandum 
eft, quin  etiam  Clerici  folius  prim^  ton- 
fur$  fub  hac  generalitate  comprehenda- 
tur;^ ideo  his  folent  interdum  autho 
res  loqui  in  particulari , vel  ad  tollenda 
omne  dubium,  vel  vt  a fortiori  intelli- 
gantur  omnes  fuperiores  comprchenfi,  - 
vt  videre  licet  in  Ioannc  Lupo  trad.de  joan 
Libert.  Ecclefiaft.  cap.  2.  & Couarr.  in  £oum 
Pradic.cap.3 1 .3  2.  & 3 3.  & eft  fatis  ex- 
preffum  in  dido  cap.i.de  Foro  compet. 

& clarius  in  Concilio Trident.  felf.  23.  Qonc 
cap.tf.de  Reformat,  quod  decretum  fta-  ^entt 
tim  exponemus. 

Quod autem  hoc  intelligcndum  fit  de 
plena, &integra  exemptione, vt  in  altera 
parte  alfertionis  dixi , xque  certum  eft, 

& codefere  modo  eft  probandum:  nam 
iura  canonica , & ciuilia,  tam  qux  exep- 
tionem  fori  in  criminalibus, & ciuilibus, 
qua  qux  immunitate  a tributis  cocedut, 
deecclefiaflicis  perfonis  xqualiter  ,fiuc 
indefinite,  fiue  cu  diftributione  loquun- 
tur.Vnde  omnia, que  hadenus  de  genc- 
ralitate  exeptionis  tam  in  criminalibus, 

& ciuilibus  iudicijs,quam  in  legibus  etia 
ciuilibus,  & tributis  diximus,  ad  om- 
nes clericos  cuiufcuque  ordinis  in  flatu 
clericali  perfeuerantes  xqualiter  apph- 
Vu  3 


can- 


6. 

Limitatur 

aiTcrda. 


Cap.  De - 
cernimus. 


Cap  .Tute. 


Cap.  Ioan 
nes. 

Ordines  { a- 
cri  per  fe  fo 
li  priuilegi- 
um  exemp- 
tionis indu- 
cunt,mino- 
res vero  no 
ita. 


/io 


Liber  4-.  De  Immunitate  Ecclefianica. 


canda  funt,  quiaiura  quoad  hanc  partem  ^ 
nihil  inter  eos  difcernunt,  vnde  neque 
nos  difcernere  debemus,  nili  fortalTe  in 
aliquo  cafu  particulari  in  iure  exprello. 
de  quo  nunc  non  traflamus. 

Dixi  autem  in  clericali  Itatuperfeue- 
r antes.  Primo  ad  declarandum , conclu- 
fione  intelligi  de  clericis  non  coiugatis, 
nam  illi  foli  integra  exemptione  gaudet, 
vt  ex  dicendis  in  capite  fequenti  confla- 
bit. Deinde  pofita  ell  illa  particula  ad  ex 
plicandum  decretum  Concilij  T ridenti- 
ni  fupra  allegatum, <5c  differentiam,  quae 
inter  clericos  maiorum  , vel  tninoru  or-  g 
ditium  in  hocinuenitur.  Supponit  aute 
h^c  differentia  difcrimen  aliud  inter  fla- 
tus vtriufque  ordinis  clericorum . Nam 
licet  omnibus  clericis  commune  fit,  vt 
chara&erem  indelebile  accipiant  ( quod 
cum  proportione, & quadam  imitatione 
de  prima  tonfura  accipiendum  efl)  nihi- 
lominus quoad  perfeuerantiam  in  flatu. 

Si  munere  clericali  ordines  facri  fecum 
afferunt  maiorem  flabilitatem , & obli- 
gationem.Nam  clerici  in  facris  tenentur 
in  flatu  clericali  perfeuerare  cap.  Decer- 
nimus. difl.zS.  nequepolTunt  illum  fine 
apoflafia  deferere , vnde  ad  habitum  , & q 
infignia  clericalia  retinenda  cogi  pofsut, 
cap.TW  de  Apoflatis  adiuntta  Glofia 
communiter  probata . Clerici  autem  in 
minoribus , vt  eadem  Gloffa  notat,  pof- 
funt  fine  apoflafia  flatum  clericalem  de- 
ponere, Si  laice  viucre,&  fecularibus  ne- 
gotijs  implicari , iuxta  cap.  Ioannes , de 
Clericis  coniugat.  & cap.  vnic.  eodem 
tit.in  6.  Ex  hac  ergo  differentia  oritur, 
vt  clerici  in  facris  abfolutc  , & finevlla 
alia  conditione  dicantur  ex  vi  fuae  ordi- 
nationis gaudere  priuilegio  Clericali, 
quia  talis  ordinatio  fecum  trahit  perfe- 
ucrantiam  in  illo  flatu , & confequenter  D 
etiam  trahit  priuilegium  clericale,  per  fe 
loquendo,  quam  particulam,  feu  limita- 
tionem infra  explicabo.  Inferiores  aute 
ordines,quia  per  fe  non  obligant  ad  per- 
feuerantiam in  illo  flatu , per  fe  foli  non 
fufhciunt  ad  gaudendum  priuilegio  cle- 
ricali,fed  aliquas  alias  conditiones  requi- 
runt,quae  indicent,  talem  perfonam  du- 
rare in  flatu , in  quo  efl  diuino  cultui,  & 
Ecclefiaflico  minifterio  dicata , qute efl 
potifsima  ratio , ob  quam  hoc  priuilegiu 
conceditur. 


Hinc  ergo  Tri dentina  Synodus  feff.  » 

2 3-c3p.6.  de  Reformat. in  hunc  modum  r 
decernit.  Nullus  prima  tonjura  initiatus , ^ ' ' 

aut  m minoribus  ordinibus  conjUtutus  ante 
decimum  quartum  annum  beneficium  pof sit 
obtinere. Is  etiafon priuilegio  nongaudeat , 
ni  fi  beneficium  Ecclefiafiuum  habeat , aut 
clericalem  habitum , & tonfuram  deferens 
alicui  Ecdefiue  ex  mandato  jui  Epifcopiin- 
f er  ut  at , Ve/  m femmano  clericorum , aut  in 
aliqua  fchola3  vel  Vniuerfitate  de  licentia 
Epifcopi  qua  fi  in  via  ad  maiores  ordines  Juf  Id  clericis 
cipiendos  , vertetur.  Ex  qua  dccifionc  rnt=0'?  1 

n M • . f • /Y* 

conltat  > mentem  Concilij  ruilie^vt  non  ncs  rt 
gaudeant  priuilegio  clericali  clerici  in  ad  frueuii 
minoribus  conflituti , nili  Ecclefiaflicis  : 
miniflerijs  aflu  dicati  fint,quod  nos  ex-  *IOi 
plicuimus  per  verbum  perjeuerandi  in 
II  at  a clericali.  Voluit  autem  Conci- 
lium , vt  minoribus  ordinibus  aliquid 
aliud  adiungeretur , quo  i fla  perfeue- 
rantia,  feu  dedicatio  ad  diuinum  cultum 
indicaretur.  Duos  autem  modos  Con- 
cilium diffinxit.  Vnus  efl,  fi  clericus 
minor  beneficium  Ecclefiaflicuin  ha- 
beat. Alius  efl,  fi  tonfuram , Si  habitum 
clericalem  deferat, & ad  feruiendum  ali- 
cui Ecclefiae  , vel  alio  modo  in  via  ad 
Ecclefiallicum  obfequium  perEpifco- 
pum  applicatus , vel  conflitutus  fit.  Qui 
duo  modi  finguli  per  fe  fufficiunt : nara 
a Concilio  fub  difiunclione,<z«f, ponun- 
tur. 

Clericus  ergo  minor  habens  clericale  ^ 
beneficium,eo  lpfo  gaudet  priuilegio  fo 
ri,  etiam  fi  conditiones  alias  in  clericis 
minoribus  no  beneficiatis  requifitasno 
obferuet,  quia  Concilium  in  illo  mem- 
bro folum  beneficium  ciMn  ordinibus 


requirit , quia  ex  vi  beneficij  cenfetur 
efTe  aclu  dicatus  Ecclefiaflico  minifle- 
rio , & tenetu-r  habere  animum  in  cleri- 
cali flatu  perfeuerandi , vel  faltem  non 
habendi  contrarium , alias  nec  benehciu 
retinere, nec  illius  fructus  fuos  facere 
poteff.  Dices ; ergo  licet  talis  clericus  in 

habitu  clericali  non  incedat,  nec tonfu-  Obich^- 

ram  deferat , Si  in  reliquis  vt  laicus  vi- 
uat , gaudebit  priuilegio  clericali , quod 
videtur  abfurdum, cum  grauiter  peccet, 

& fatis  videatur  clericalem  flatum  defe- 
ndite.Refpondeo  cocedendo, non  amit- 
tere priuilegium  ipfo  fafto,  quia  nullo 
iure  priuatur,  nec  Concilium  in  tali  clc- 


C.  2?.Clerjn f '40 flatu  perfeuerates  integra  exep. gaudere. 


ju 


Clericus  ha 
biui,&  ton 
furam  noo 
deferens  no 
fiatim  pn- 

uilegium  a 
mime. 


9- 

An  penfio 
cum  mino- 
ribus ordini 
bus  ad  hoc 
priuilegiu 
liifficiat. 


Congrega- 
rio  Cardina 
li. 


10. 


rico  aliam  conditionem  vt  (impliciter  ne 
cellariam  ad  gaudendi!  priuilegio  requi- 
rit. Poterit  tamen  talis  clericus  moneri, 
& llincorrigibilis  fit,  priuilegio  priuari, 
iuxta  cap.  Inaudientia , &cap .Contingit. 
2.  de  Sentent.excdmun.  Idem  enimin 
clericis  in  facris  contingit,  vt  infra  dice- 
mus,& notatGlollain  cap.7«tf,de  Apo- 
ff atis  ,5c  Innocent.  in  cap.  i . code  tit. 

Quaeri  autem  poteft,an  fufficiat  cum 
tali  ordine  habere  penfionem.  Refpon- 
deo,  fi  penfio  talis  fit,  qu£  pofsit  haberi  a 
laico, clarum  eft,  non  fufficere,  quia  talis 
penlio neque  efl  infigne  clericatus,  neq; 
ad  (fatum  clericalem  ,vel  officium  obli- 
gat, neque  beneficio  Ecclefiaftico  vllo 
Jnodo  ^quiparatur.  Si  autem  penfio  fit 
clericalis,videri  poteft  fufficere, propter 
cotrarias  rationes, equiparatur  enim  Ec- 
defiaff ico  beneficio,  6c  ideo  folet  fub  illa 
voce  comprehendi, pr^fertim  in  fauora- 
bilibus.Habemusqjad  manum  exemplu 
in  eodem  decreto  Concilij  Tridentini: 
nam  in  principio  (fatuit , vt  ante  decimu 
quartum  annum  nullus  pofsit  beneficiu 
obtinere, ibi  autem  congregatio  Cardina 
lium  cenfuit,  fub  beneficio  penfionem 
comprehendi  3 ergo  eadem  , vel  ma- 
iori ratione  cum  inferius  dicitur,  cleri- 
cum minorem  , fi  habeat  beneficium 
gaudere  priuilegio  , debet  etiam  nomen 
benefici)  ad  penfionem  extendi. 

Nihilominus  inuenio  refponfionem 
aliam  eiufdem  congregationis,  in  qua 
contrarium  declarari  videtur  his  verbis : 
Cui  rejeruata  fuit  penfio , fi  non  incedat  vt 
habitu,  & tonfura  , non  gaudet  priuilegio 
fori.  Et  ratio  redditur , quia  Concilium 
Tridentinum corrigit ius commune , & 
tres  cafus  excipit  per  di&ionem  , Nifii, 
Haec  enim  decifio  non  poteft  fubfiftere, 
nifi  fupponamus,ibi  fub  nomine.  Benefi- 
ci j non  venire  pentionern.Nam  licet  ve- 
rum (it  Concilium  corrigere  ius  cSmune 
in  eo,quod  non  requirit  trinam  monitio 
nem, quam  poftulabant  cap.vlt.  de  Vita, 
Schoneft  .clericor.  & capit.  Contingit , de 
Sentent.excoirmnic. nihilominus  inpri 
mo  membro  illorum, que  excipit, folum 
beneficium  cu  aliqua  ordinatione  requi- 
rit 3 er2;o  fi  penfio  venit  nomine  benen- 
cij,  quando  alicui  vt  clerico  referuatur, 
qui  illam  habuerit , gaudebit  priuilegio, 
etiam  fi  habitum,  & tonfuram  non  defe- 


A 


B 


C 


D 


rat.Vel  e contrario  fi  ille  non  gaudet  pri 
uilegio  ( vt  habet  refponfio  Cardinaliu) 
non  lufficit  fola  penlio  fine  alijs  requifi- 
tis,  ac  fubinde  fub  beneficio  no  compre- 
henditur. 

V nde  tenedo  hac  fententia,  refpoderi  1 1 * 
poterit,  hic  reftringi  nomen bcneficij, 
quia  hoc  cedit  in  fauorem  Religionis,  ne 
is,  cui  pefio tanquam  clerico  referuatur, 
facile  habitum  , vel  tonfuram  deferat,  ii 
abfque  illis  pollet  priuilegio  gaudere. 

Mihi  tamen, vt  verum  fatear,  hoc  n5  fa- 
tisfacitjideoque  difficilis  videtur  haec  po 
(ferior  decifio, nec  rationem  eius  fatis  in- 
telligo,  idecftp  dubito, an  fideliter  fit  def- 
cripta,  ac  propterea  iudicium  in  hoc  pun 
Cio  aliis  remitto. Aduerto  tandem  in  hoc  Quatuorde 
prion  membro  , quod  ncct  ad  beneficiu  r-  Kta$ 
^tatem  quatuordecim  annorum  Conci-  hanc  exem 
lium  requirat, ad  gaudendum  priuilegio  ptione  non 
non  eft  neceftaria, quia  in  nullo  membro  reluimur* 
a Concilio  poftulatur. Solum  in  hoc  pri- 
mo videtur  confcquenter  exigi  ratione 
beneficij,  vel  potius  fupponi.  Si  tamen 
per  difpenfationem  contingat , clericum 
minorem  quatuordecim  annis  habere  be 
neficium,  priuilegio  clericali  gaudebit, 
quia  in  re  habet  conditiones  a Concilio 
requifitas,  nihilque  refert , quod  eas  per 
ius  commune,  vel  per  difpenfationem 
habere  potuerit,  quia  in  hoc  Concilium 
nihil  diftinguit. 

Circa  aliud  membrum  folum  oportet  T2, 
notare,in  clerico  minori  non  habente  be  C1.er,cu<  :n 

neficium,tres  conditiones poftulareCo-  defeQu 

cilium  copulatiue.Ideoque  quacumque  cuiufuquc 
illarum  deficicnte,ipfo  faifto,  & nulla  de  ex  diftis  co 
claratione,  vel  monitione  praemifl'a,non 
gaudebit  talis  clericus  priuilegio, vt  con  ^ ilc^ 
gregatio  etiam  Cardinaliu  exprefte  de- 
clarauit,  citans  Innocentium  in  cap.  t. 
de  Apoftatis,«5c  Geminianum  in  cap.  Si 
iudex,  de  Sentent.excornmunic.in  5. Et 
ratio  eft , quia  illa  non  eft  lex  poenalis, 
fedcSftitutiua  forma:  necelTari?  ad  tale 
priuilegium  , & ideo  deficiente  forma, 
ipfo  fadfo  perditur  priuilegium.  Decla- 
rat praeterea  dicta  congregatio,  habitum 
debere  efte  decentem,  & vfque  ad  talos. 
Endemque  ratione  oportebit , tonfuram 
elTe  fecundum  communem  conluetudi- 
netn  patriae.  Alia  de  his  duabus  conditio 
nibus  videri  poftunt  in  Couar.  in  Pract.  Couarr. 
cap.M.num.  7.  Iulio  Claro  iib,  ?.§•  Juli.  C!ar. 

Vu  4 vlt. 


SI2 


Lib.^EDe  Immunitate  EcclefiaHica. 


vlt.q. 36.r1.17.  Et  inter  leges Hifpaniae 
lex. i.tit.4. libri. x.  Nouae  recopilat.  vbi 
qu^da  declaratio  Pij.4.pro  his  regnis  re- 
fertur. Quacuque  ergo  ex  his  duabusco 
ditionibus  deficiente,  iuxtaconfuctum 
morem  amittetur  priuilegiumivt  autem 
deficere  iudicentur , non  fatis  eft,  femel 
aut  lCeriun  in  eis  deficere,  fed  vcluti  habi 
tUj& permanenter  hne  illis  incedere  vt 
eadem  congregatio  fenfit  argumeto  cap. 
In  audientia , de  Sentent.  excommunic. 
In  cafu  vero  dubio  Ecclefiafticus  iudex 
difeernit,  an  clericus  fufficicnter  habitu, 
veltonfuram  dimiferit,  iuxta  cap.  Siiu- 
dex,  de  Sentent.excommun,  in  6.  V ide 
Couarr.in  Prad.  c.  3 3 . in  princip.  Iuli. 
Clar.§.vlt.q.36.nu,2i.Salzcd.in  Praei. 
cap.62.nu.i4.&  15. 

Atque  h$  duae  conditiones habitus,& 
tonfurg  iure  comuni  videbantur  fuffice- 
re  etiam  poft  trinam  monitionem, Con- 
cilium vero  addidit  tertiam,  nimirum,vt 
talis  clericus  ex  mandato  Epifcopi  alicui 
Ecclefiae  inferuiat,  feu  addidus  iit , quae 
fatis  per  fe  eft  perfpicua,&  line  dubio  eft 
ncccftaria , non  tamen  abfolute , fed  nifi 
per  aliam  ab  eodem  Concilio  approba- 
tam fuppleatur.  Ponit  enim  Concilium 
fubdifiundione  duo  membra , fcilicet: 
Vel  in  feminam  clericorum , aut  in  aliqua 
fchola,yclyniuerJltate  de  licentia  Epicopi 
y erfetur,  de  quibus  dubitari  poteffan  fin 
gula  ex  illis  contineant  lingulas  condi- 
tiones per  fe  fuflicientes  ad  hocpriuile- 
gium , vel  folum  fint  quali  partes  tertia: 
conditionis  in  fecundo  membro  princi- 
pali politae,  & eri  illo  folo  fub  disiundio- 
ne  conftruendar.Scd  fine  vlla  dubitatio- 
ne hic  pofterior  eft  fenfus  Cocilij.  Alio- 
qui  conftitucnda  elfent  quatuor  mem- 
bra principalia  illius  decifionis , & cleri- 
cus in  minoribus  exiftens  in  ftudiode 
licentia  Epifcopi  gauderet  priuilegio, 
etiam  fi  habitum, & tonfuram  clericalem 
non  deferret, & beneficio  careret:confe- 
quens  eft  contra  rationem,  & contra  co- 
fuetudinem  , qua:  eft  optima  legum  in- 
terpres. Non  funt  ergo  illa  quatuor  me- 
bra  principalia,  fed  duo,  quia  vero  in  fe- 
cundo membro  tres  ponuntur  conditio- 
nes, tertia  illarum  difiudiuc  ponitur  fub 
triplici  membro  minus  principali.  Itaq; 
in  omnibus  clericis  minorum  ordinum 
in  primis  requiritur  habitus , & tonfura. 


A 


B 


C 


D 


loco  vero  tertiae  conditionis  deEcdcfiae 
minifterio,  fufficit  efte  in  feminario,vel 
in  ftudio  de  licentia  Epifcopi. 

Vlterius  vero  poteft  circa  hanc  parte 
interrogari,  an  clericus  minor  habitum, 

& tonfuram  deferens,  beneficiu  non  ha-  cui  E* de- 
bens,  neque  Ecdefiaf  deferuiens,  neque  113:coiiin. 
aliter  hanc  tertiam  conditionem  obier- 
uans  fit  immunis  a tributis,  ellonongau 
deat  priuilegio  fori.  Ahqui  enimalhr-  burise^m 
mant,  illas  conditiones  a Cocilio  pofitas  Ptu** 
non  efte  neceflarias  ad  gaudendum  im- 
munitate  a tributis, quia  Concilium  folii 
ad  priuilegium  fori  eas  requifiuic,funt 
autem  illa  duo  priuilegia  diuerfa,  &ideo 


SecuaJj.S: 


neque  ab  vno  ad  aliud  argumentari, neq; 
extenfionem  facere  licet  contra  priuile- 
gium aliud,cum  potius  fauores  amplian- 
di fint.  Sed  contrariam  fententiam  cen- 
feo  veram,&  in  primis  certum  eft , con- 
fuetudine  receptum  effe  ,vtifti  clerici, 
qui  beneficium  non  babent,nec  Ecdefi^ 
deferuiunt , vel  habitum , aut  tonfuram 
non  ferunt  , a tributis  non  excufcntur, 
vt  teftatur  Couarr.in  Pradic.cap.3 1 . in 
fine , qua:  confuetudo  fi  eftet  contra  im- 
munitatem Ecclefiafticam,  non  ita  prs- 
ualere  potuiftet,  vt  iufta  eftet  exaftio, 
ficut  infra  dicetur,quod  tamen  de  hac  co 
fuetudine  dici  no  poteft,  nullus  enim  eft 
qui  hanc  confuetudinem  reprehendat. 

Deinde  in  fuperioribus  oftenfum  eft, 
nonpofte  efte  aliquem  tributis  fubditum 
nifi  fitiurifdidionh&forofubied^quia 


Ctm , 


impofttio  tributi  quida  adus  iurifdidio- 
nis  eft,'  ergo  e conuerfo,  qui  non  eximi- 
tur a iurifdidione  Principum,  non  eft, 
curcefeatur  ab  eorum  tributis  exeptus, 


nifi  Principes  ipfum  eximere  velinqer- 
go  clerici  minores  non  gaudentes priui- 
uilegio  fori  ex  defedu  didarum  condi- 
tionum ,cofequentcr  non  gaudentim- 
munitate  a tributis. Et  ideo  in  fiipenori-' 
bus  dixi , priuilegium  fori,  vt  diftingui- 
tur  a priuilegio  canonis,  omnem  immu- 
nitatem etiam  a legibus  tributorum  in- 

eludere, & fumitur  ex  cap.  Quanquat»  de  aP-^^ 
Cenfib.intf.cumfimilibus.  Conciliuer-  qtu  .f  c 
go  abfolute  loquens  de  priuilegio  fori, in  P' 
hoc  fcnfu  accipiendum  eft.Et  confirma- 
tur : nam  fi  ifti  clerici  non  gaudent  pruu 
legio  fori,  ergo  fubduntur  legibus  ciuih* 
bus , non  foliim  quoad  vim  dirediuam, 
fed  etiam  quoad  coadiuam;  erS0L^3^ 


fz/.Cler.in  fm  Jiatis  per  fenerat  es  integra  exep.gander. 


B 


duntur  legibus  tributorum  : nam  eft  ea- 
dem ratio.  Efl:  etiam  magna  congruetia, 
quia  fi  per  (olam  primam  tonfuram  v.g. 
finevlla  alia  profefsione  clericatus  ho- 
mines fierenta  tributis  immunes,  multi 
tonfurarentur  folum , vt  a tributis  exi- 
merentur abfque  vlla  intentione  Ecclc- 
fiaftici  flatus. 

Maior  quidem  mihi  difficultas  eft,  in 
Expeditor  quadam  lege  Hifpanias  lib.  i.Nouaerc- 
* copilat.  tit.  4.I.  2.  quae  declarat,  clericos 
51,012  * non  habentes  beneficium  Ecdefiafti- 

cum,  licet  obferuent  caetera  requifita  a 
Concilio  ad  gaudendum  priuilegio  cleri 
cali, folum  gaudere  illo  quoadeaufas  cri- 
minales, non  vero  quoad  tributa  con- 
tributiones , & caetera  omnia.  Illa  enim 
lex  non  potuit  decretum  Concilij  limi- 
tare, Concilium  autem  abfolute  dicit, 
hos  clericos  gaudere  priuilegio  fori, 
quod  de  fe  non  limitatur  ad  caufas  cri- 
minales , fed  omnia  complectitur  , quae 
fupra  explicuimus.  Videtur  ergo  illa 
lex  fupponere,  hos  clericos  minores  ca- 
rentes beneficio  non  gaudere  ex  vi  iuris 
communis  exemptione  a tributis  , & 
caufisciuilibus.  Quod  fi  ita  effet , refte 
diceretur,  etiam  ex  vi  Concilij  illa  non 
gaudere,quia Concilium  Trident.  non  ^ 
addidit  priuilegium  his  clericis  vitra  ius 
commune, fed  folum  non  abftulit,  quod 
antea  habebant.  At  vero  fuppofitio  illa 
re  vera  non  elt  in  iure  fundata, quia  nul- 
libi fit  talis  diftinftio ; imo  di&um  cap. 
Quanquam  abfolute,&generaliter  loqui- 
tur, & fimiliter  alia  iura  fupra  citata  de 
Iudicijs,&Foro  competenti.  Sed  fortaf 
fe  in  Hifpania  hoc  ius  commune  quoad 
hanc  partem  derogatum  efTe  fupponi- 
tur,vt  Couarru.  fupra  fignificat.  V t hoc 
autem  admittatur , oportet , vt  conflet, 
talem  confuetudinem,  & derogationem  ^ 
cfle  a Pontifice  approbatam , alioqui  no 
ccnfeopofTe  in  confcicntia  legem  illam 
cum  his  clericis,qui  gaudent  iuxta  Co- 

17.  cilium  priuilegio  fori, obferuari. 

An clerici  Tandem  circa  hos  clericos  dubitari 
hoc  p0teftj  an  qUi  fcmel  carent  priuilegio 
priuail^iUo  cx  ^efc&u  di&arum  conditionum,  illo 
S!nplias p0f  gaudere  incipiant,  quotiescunquc for- 
^ gaude-  mam  Concilij  feruare  carperint , non 
enim  defuerut  qui  hoc  negauerint,  quia 
«otia3.  Cn"  priuilegium  a fuperiore  femel  ablatum 
non  recuperatur  propria  authoritate. 


f'S 

fed  oportet,  vt  a fuperiore  iterum  con- 
cedaturjat  vero  Concilium  aufert  priui- 
legium, & non  reflituitj  ergo  non  recu- 
peratur fola  voluntate  clerici  ad  flatum 
clericalem  redeuntis.  Aliqui  vero  addi- 
derunt,hoc  maxime  habere  locum, qua- 
do  clericus  punitus  efl:  a iudice  , & pri- 
matus priuilegio , quia  fine  habitu  cleri- 
cali incedebat , quia  tunc  proprie  vide- 
tur habere  locum  ratio  fadla.  V el  etiam 
quia  tunc  maxime  videtu*  quis  renun- 
ciare  priuilegio,fimulque  acceptatur  re- 
nunciatio,poftquam  vero  aliquis  fic  re- 
nunciat  priuilegio , nonpotefl  fua  vo- 
luntate ad  illud  redire.  Et  pro  haefen- 
tentia  citatur  Innoc.  in  cap.  1 . de  Apo- 
flatis. 

Nihilominus  contrarium  cenfco  cer- 
tum, quandocunque  enim  clericus  ha- 
bitum, & tonfuram  deferre  ceperit , <3c 
Ecclefiae  inferuire  aliquo  ex  modis  a 
Concilio  praeferiptis,  incipiet  gaudere 
priuilegio,  etiam  fi  ob  aliquem  defec- 
tum antea  illo  non  gauderet.  Ita  docuit 
Abbas  in  fimili  punfto  in  cap.  loannes, 
de  Clericis  coniugat.nuin.  4.  Sequitur 
Angelus  verb.  Excommunicatio . j.  nutu. 
23.Sc  in  hanclentetiam  refert  Icanncm 
Monachum,Archidiac.&  Ioan.de  Lig- 
nano.Idem  Syluefter  Excomunicat.  6. 
num.4.  & Antonin.3  .part.  tit.  24.  cap. 
2.  & idem  fumitur  aperte  ex  quadam 
refponfionc  congregationis  Cardinaliu. 
Cum  enim  interrogatum  effet,  an  cleri- 
cus, qui  beneficium  Ecclefiaflicum  ob- 
tinuit,cui,  animo  vxoremjducendi,  vna 
cum  clericatu  renunciauit,  poflea  vero 
mutata  voluntate  habitum  clericalem 
aflumpfit,&  aliud  beneficium  obtinuit, 
an  recuperet  priuilegium  clericale , ref- 
pondit congregatio,  affirmando,  quia 
clericus  non  poteft  priuilegio  renuncia- 
re, iuxta  cap.  St  diligenti deForo  copet. 
Eteft  refponfio  iuri  confentanea,  vta 
fimili  fumitur  ex  cap.  vmc.  deCleric. 
coniugat.  in  6.  & ex  his , quar  Panor.  & 
alij  notant  in  c2.Clericus.2Az Vit.&  ho- 
nefl.clcricor.  Hzc  autem  decifio  ean- 
dem in  prsfenti  rationem  habet.  Nam 
ConciliumTridentinum  duas  conditio- 
nes fub  disiun&ione  pofuit , vt  vidi- 
mus, fed  in  priori,  licet  clericus  dimit- 
tens beneficium  , etiam  animo  renun- 
tiandi clericatui , definat  gaudere  priui- 
legio. 


Jttnoce »• 


18. 

Auroris 

fencerma. 


Ca.  loan, 

•Abbas. 

•Angel. 

Sylucjl. 

Anton. 


Congreg., 

Cardia. 


Cap,  1 .de 
Cleric.  cott 
iugat. 
Panormit, 


j uf.  Lib./fJe  InfmmitAteEccleflaflica. 


legio, fi  bcneficiu iterum  obtineat, pri-  A 
uilegio  gaudere  incipitj  ergo  etiam  in 
pofteriori  cafu  licet  clericus  non  benefi- 
ciatus  fi  dimittat  habitum,pro  tunc  non 
gaudeat  priuilegio,pofteaad  forma  cle- 
rici a Concilio  praeferiptam  rediens  illo 
gaudebit.  Probatur  confequentia  ex  pa 
ritate  rationis, ik  quia  ex  priori  cafu  ob- 
tenditur fundamentum  contrariae  fen- 
tentiae  nullius  ede  momenti. 

Vnde  argumentor  in  hunemodura 
quia  vel  talis  clericus  non  recuperaret 
priuilegium,  quia  fuit  omnino , Sc  radi- 
citus(vt  fierem  explicem)  illopriuatus;  ^ 
vel  quia  voluntarie  liii  renunciauitjneu- 
tru  autem  eft  verum,neq;probabile.Pri 
mura  patet, quia  nec  Conciliu,nec  aliud 
decretum  Canonicum  talem  priuatione 
efficit.  Nam  Concilium  folum  dicit , Is 
etiam  priuilegio  for  i non  gaudeat , mfi  «Scc. 

Et  fub  his  verbis  ponit  vtrumquemem- 
brum  , illa  autem  verba  non  continent 
priuationem  perpetuam , fcd  folum  co- 
ditionem  requifitam  adgaudendupriui 
legio.Haec  autem  eft  vis,  «Sc  natura  con- 
ditionalis,  vt  fitad  vtrunq;  parata  , fi  ve- 
ra fit, nimirum , vt  non  pofita  conditio- 
ne, non  fequatur  efFe<ftus,&  illa  pofita,  C 
fequitur, etiam  fi  antea  ob  defedum  co- 
ditionis  politus  non  fuerit:  nam  hoc  ni- 
hil refert,  quia  quod  conditio  tardius, 
vel  citius  impicatur  , impertinens  eft. 
Pracfertim  quia  illa  mora  per  fe  non  eft 
peccaminofa,ncc  pro  tunc  priuatur  cle- 
ricus priuilegio  in  poenam , fed  ex  defe- 
du  formsc,  feu  fiatus , in  quo  fegerit  vt 
laicus,«3c  ideo  ficut  laicus  incipit  gaude- 
re,fi  ordinetur  &c.  Ita  & ifte  clericus , fi 
habitum, & alia  requifita  reaflumat. 

Aliud  membru  de  renunciatione  iam 
probatum  eft.  Nam  regulariter  non  eft 
neccffe,  vt  talis  clericus  habeat  animum  ^ 
rcnunciandi,fed  ad  fummu  non  gauden 
di  pro  illo  tepore.  Et  deinde  licet  velit, 
non  poteft  renunciare  priuilegio,nifi 
renunciando  etiam  clericatui,  feu  bene- 
ficio «Scc.  Perfeuerando  autem  in  debito 
ftatu,velrefumendo  illum  , non  poteft 
non  gaudere  priuilegio, etia  fi  velit, quia 
non  poteft  renunciare  tali  priuilegio  in 
fauore  clericatus  indudo.  V nde  imper- 
tinens eft,quod  per  fententiam  fuerit  ta 
lis  clericus  exemptione  priuatus,  tum 
quia  illa  fententia  non  inducit  nouii  cf- 


fe<ftum,fcd  declarat  effedum  iuris,  tiim 
etiam,  quia  licet  illam  priuationem  im- 
poneret per  modum  poenae , illa  non  eft 
abfoluta,ncc  perpetua , fed  habet  indu- 
fam  conditionem,  feu  terminum, fcili- 
cet }donec  ajjumat  habitum, &c.  vel  quadi» 
non  njjumpj erit.  V nde  eft  quafi  fufpefio, 
quae  iub  illis  terminis  lata,ceflat  aduenie 
te  termino,  feu  ceflante  conditione,  vtcieoitnr  i 
alibi  diximus,& ad  rem  praefente  opti-de  vita.  & 
me  probatur  ex  Clementin.  r . de  V ita,  k°oeft.  Ck 
& honcft.Clcricor.ibi,  quandiupramifsis 
injhterint3\ bi  id  notat  Glofta,  & alijs iu- 
ribus  confirmat. 

Atque  ex  his  facile  declarari  poteft,  2ti 
cur  in  fine  conclufionis  addiderimus, in-  Propter  cr« 
telligendam  efTe  per  fe:quia  propter  cri-  ™'n* 
mina  interdum  priuantur  clerici  etiam 
infacris,  priuilegio  fori,  «Sc  obnullam  priuiiegj0 
aliam  caufam  folent  illo  priuari , neque  priuari. 
fortafife  poffunt.  Quia  vel  illud  habent  a 
iure  diuino,velab  Ecclcfiaftico  in  diui- 
no  ita  fundato,vt  ad  illud  proxime  acce- 
dat; ergo  nifi  ipfi  clerici  indigni  fiant  ta- 
li priuilegio , non  poliunt  illo  priuari. 

Non  fiunt  autern  illo  indigni,  nifi  per 
crimina;  ergo  non  poliunt  illo  priuari, 
nifi  in  criminum  panam , quandiu  fci- 
licet,  ftatum  clericalem  retinent.  Quod 
addo  propter  clericos  in  minoribus . 

Nam  illi , qui  funt  in  facris  ex  vi  folius 
characteris  cenfentur  elfefcmper  in  fla- 
tu clericali,  quadiu  per  ecdefiam  no  de- 
gradantur,quod  non  fit,  nifi  in  poenam 
aliquorum  criminum. In  minoribus  au- 
tem clericis  non  fufficit  charadcr  fine 
alijs  conditionibus  ad  illum  ftatum  ab 
Ecclefia  requifitis,  «Sc  ideo  ex  defedu 
talium  conditionum  carent  priuilegio 
fine  culpa, vel  poena; illis  autem  flan- 
tibus nunquam  illo  priuantur  , nifi  in 
poenam. 

Et  confirmatur  hoc , quia  hoc  priui- 
legium non  eft  in  gratiam  perfonae,  fed 

totius  flatus  clericalis;  ergo  nullus  cle- 
ricus poteft  illo  priuari , nifi  fiat  illo  in- 
dignus , quia  id  redundaret  in  magnum 
totius  flatus  clericalis  incommodum, 
ac  detrimentum.  Quod  autem  propter 
crimina  auferatur  , redundat  in  com- 
mune bonum  totius  flatus , & ideo 
ita  fieri  poteft  , «Sc  non  aliter  . Et  ob 
eandem  caufam , vtin  fuperioribus  atti- 
gi, etiam  fi  Jioc  priuilegium  datum  dlet 


22» 


•y  5 . 

Quibus  me 
dis  pienapri 
nationis  hu 
ius  priuilc- 
gij  clericis 
imponatur. 

Cup.Noui 
ms, defer 

fafonif' 

Cmr. 
hi  Lup. 


Ctf-  Cum 
nontb  ho- 
mine. 

Pmrmit. 
hecius. 
Fdin. 
Cmrr * 


»4; 

Priuilegia 
Inonis . & 
f°ric!erico 

rilrnio  iure 
CtlUgui. 


C.  2 7 .ClerJnfuO' flatu per feueraies  integra  exef. gaudere,  j / j 


dcricis  immediate  abipfo  Chrifto,pof-  4 
fent  in  poenam  ilio  priuari,  ficut  priuan- 
tur  homines  libertate  , aut  vita  in  poe- 
nam. 3etiam  fi  donoauthoris  natura;  illa 
habuerint , quia  intelligitur  data  quafi 
fub  hac  conditione , feu  lubordinatione 
ad  commune  bonum  reipublice  , dc  po- 
teftatis  , quas  illius  curam  gerit:  ita  cum 
proportione  de  hoc  priuilegio  cenfcndu 
efij  datum  nimirum  efte  cum  fiibordina 
tionc  ad  poteftatem  Ecclefiaftica , quod 
multo  magis  locum  habet, fi  fortaflfe  per 
illam  proxime  fuit  conceflum. 

Statim  vero  occurrebat  inquiredum>  J3 
quibus  modis  fiat  h^c  priuatio  priuilegij 
in  poenam.  Sed  hoc  magis  pertinet  ad  tra 
datum  de  Cenfuris  Ecclefiafticis , vbi  id 
attigimus  difp.30.ledf  .2.  Refolutio  aute 
breuiter  eft,  regulariter  non  priuari  cle- 
ricum hoc  priuilegio,  nili  per  degradatio 
nem  realem  iuxta  cap. Nouimus  de  Ver- 
bor.fignificat.de  cap. 2.  de  Poenis  in  6.& 
docent  Canonifiae  in  cap.  ^A.t  fi  clerici.  §. 
de  Adulterijs,de  Iudicijs,dc  alij,quos  re- 
fert,dc  fequitur  Couar.in  Practi.cap.3  2. 

& Ioannes  Lupus  tradf.de  Libert.  Eccle 
fiaft.p.2  .cap.j.num.  Aliquando  vero 
fieri  poteft  haec  priuatio  per  folam  fen-  q 
tentiam  aiudice  Ecdefiaftico  latam,  ctia 
fi  realis  degradatio  non  fit  fubfequuta , 
quod  tamen  nunquam  fit , nifi  fuppofita 
incorrigibilitate  indelidf  is  enormibus, & 
feruata  forma  praeferipta  in  cap  .Cum  non 
ab  homine  de  Iudicijs , de  qua  videri  pof- 
funt  ibi  Dodfores,  praefertim  Panormit, 
num.24.  Decius. n.  8.Felin.n.9.  dc  Co- 
uar.  fupra.num.2.Et  ratio  fufficiens  eft, 
quia  in  poenis  inferendis  ficut  potefias  a 
iure  data  fufficit , ita  forma  concelsionis 
leruanda  eft:  imo  dc  refiringenda,  quia 
materia  elf  odiofa.  Tertio  deniqj  modo 
potefi  h^c  poena  immediateper  ipfa  lege  p) 
canonicam  ferri.  Adintelligendum  au- 
tem,quando,dcquomodo  talis  poena  per 
canonem  inferatur , in  primis  proprietas 
verborum  ftricic  obferuanda  eft  iuxta 
principia  generalia  de  lege  penali. 

Deinde  eft  in  hac  materia  Ipecialiter 
aduertendum,priuilegia  canonis,  dc  fori 
clericorum  in  iure  canonico  efle  diffin- 
dant notauit  Panormit. cap.i . de  Apo- 
fiatis,ideoque attente  cofiderandu  efte, 
dequo  priuilegio  lex  loquatur, vt  abvno 
ad  aliud  non  extendatur.  Vnde  licet  in 


^ .Perpendimus  .\n  audientia,cz^.Vt 

famte,cap.Contwgit.  z.dc  Sentent.exco-  ^ap.Perpe 
municat. clerici  ter  admoniti,  & nihilo- 
minusinquibufdam  criminibus  obdura-  Aientia. 
tfipriuentur  ipfo  fado  priuilegio  cano-  ^aP'^tf<i 
nis, nihilominus  illa  mra  non  lunt  exten  tn<e‘ 
deda  ad  priuilegium  fori, vt  notaui  difp.  Co tin 

22.de Cenfur.led.i  .turn  quia poene fut  %>lt' 
refiringenda , tura  etiam  quia,  vt  rede 
dixit  Angelus  verb.  Excommunicatio * . 

num.23.de  Sylucid.  Excomumcatio.  6.  n.  ^ 

4.  priuilegiu  fori  difficilius  tollitur,  qua  * 
canonis.  Nam  priuilegium  canonis  pure 
humanu  elf,  folum  enim  confiffit  in  pe- 
culiari modo  tuendi, ac  defendendi  ineo 
lumitatem  perfonarum  Eccleliafiicaru, 
grauifsimam  cenfuram  contra  earuper- 
culfores  ferendo,  dc  ideo  idem  ius  cano- 
nicum , quo  illa  cenfura  lata  eft , merito 
non  vult,  illam  habere  locum  in  praedi- 
dls  calibuSjin  quibus  iudicat,  clericos  vt 
laicos  viuenteSjdcpcft  tot  admonitiones 
pertinaces,tali  detenfione  fieri  indignos, 
licet  non  ftatim  omni  alio  maiori  priuile 
gio,dc  a iure  diuino  manante, priuentur> 
vel  priuari  mereantur. 

Vnde  fiquis  rede  cofideret  canones, 
qui  de  hoc  priuilegio  loquuntur , pauci 
funt,qui  poenam  hancipfo  fado  linealia 
fententia  iudicis  Ecdefiaftici  ita  impo- 
nant , vt  eoipfo  perfona  clerici  fubieda 
maneat  poteftati  feculari.  Nam  quoad 
clericos  in  facris  vix  reperituriuscertu 
praeter  cap.  1.  de  Homicid.  in  6. de  quo  l'^e 

fupra  dido  loco  de  Cenfuris  dictum  eft,  diomicid. 
dc  videri  poliunt  Sylueft.verbo,«^//afy-  fy^ifi. 
«i,q. 3 .dc 4. Iuli.Clar.lib. f . §.  vlt.n.  30.  ^'Claro. 
dc Couar.lib.2.Variar.c.20.nu.io.  Alia 
vero  iura,  qua;  incertis  cafibus priuant  r ■ r 
ipfo  fado  clericos  hoc  priuilegio  fub  qui  ^ aPli'  x. 
bufdam  coditionibus in  cap.  Exparte. 3.  Par.te  *Prt 
depriuileg.de  c.vnic. de  Vita,  dehoneft,  . 

clericor.in  tf.dcClementin.i.  eodem  tit,  ,‘ff  UC' 
haec  ( inquam)  iura,  & fimilia  folentde  ‘g 
clericis  ininoribus  exponi,  quod  nunc  n ' 
examinare,  dc  ex  profeffo  tradarenec 
noftri  inftituti  eft,  nec  vacat , fed  videri 
ibi  poliunt  Gloffae,dc  Dodores,  dc  in  p 
cap.  i.de  Apoftatis,  dc  Panormitan. in  an0Uhi  * 
cap.  Perpendimus,  dc  Sentent.excom- 
munic.  dc  Ioan.  Lupus  in  dicto 
tracf.  de  Libert. Ecclefiaft. 


2-q. 

* 


CAP. 


Liber  4,  De  Immunitate  Ecclefiafffaa. 


x. 


Cap.Vnic. 
de  Cleric. 
coniitg. 
Coc.  Trid. 


QjiatuorcS 
« aones  adi 
CxSpttO  DC 

clericorum 
coniugaco- 
rum  requi- 
fnse. 


2. 

Clerici  con 
iugar:  nun- 
quagaud^E 
integrecleri 
calt  priuile* 
gio. 


C A P V T XXVIII.  A 

An  Clerici  coniugati  priuilegioEcdefafica 
exemptionis  gaudeant. 

Hy£Cquxftiotra<ftari  poteft,  vel 
de  iure  antiquo.,  vel  de  nouo.Pri- 
or  fenfus  parum  vtilis  eft , dc  ideo 
ilium  praetermittimus.  Verifimilius  au- 
tem eft ; prius  quam  Ecclefia  in  hoc  dif- 
crirnen  conftitueret  inter  clericos  con- 
iugatos,  & reliquos , Priuilcgium  indif- 
ferenter clericis  conceftum  ad  coniuga- 
tos  pertinuiffe  non  miniis  quam  ad  reli-  „ 
quos, quia  non  poftumus  nos  excludere, 
quos  lex  no  excludebat,  dc  quia  priuile 
giu  Principis  aple  interpretadu  eft.Imo 
in  legibus  Imperatorum  non  nullae  habe 
tur,in  quibus  priuilcgium  hoc  faltem  ex: 
parte  ad  vxores,8c  filios  clericorum  ex- 
tenditur,vt  videre  licet  in  titulo  deEpif- 
cop.de  Cleri. in  Cod.  Iuftiniani,dcTheo 
dofij.  Relido  ergo  antiquo  tepore, qu£- 
flio  tradatur  fecundum  nouum  ius  capi 
tuli  vnic.de  Cleric.  coniugat.  in  6. quod 
confirmat, & aliquo  modo  reftringit  Co 
cilium  Trident.fefT.  z 3 .cap. 6.  de  Refor- 
mat.Statuit  autem  Bonifaci . in  dido  ca-  ^ 
pite  , vt  clerici  coniugati  praeter  priuilc- 
gium canonis, folum  gaudere  pofsint  pri 
uilegio  fori  quoad  caufas  criminales,  fiue 
criminaliter, fiue  ciuiliter  tradentur.  Vt 
autem  hac  immunitate  gaudeant, tres  re- 
quirit conditiones.  Prima,  vt  tonfuram 
deferant , fecunda,  vt  incedant  in  habitu 
clericali, tertia, vt  cum  vnicis,&  virgini- 
bus contraxerint,  Concilium  vero  Tri- 
dentinum  addidit  quartam  dicens.  Modo 
hi  clerici  alicuius  Ecclefia  fertiitio,  Vel  mini 
(lerio  ab  Epifcopo  deputati,  eidem  Ecclef  a 
ferMdnt>&'  mmifrent. 

Ex  quo  iure  tres  propofitiones , dc  D 
quafi  generales  regulas  in  hoc  pudo  col- 
ligimus, prima  eft.  N ullus  clericus  con- 
iugatus  gaudet  toto  priuilegio  clericali. 
Probatur, quia  etiam  fi  omnes  didas  co- 
ditiones  impleant,  non  funt  exempti  a 
indicio  feculari  in  caufismere  ciuilibus, 
dc  confequenter  nec  ab  obligatione  legu 
ciuilium  faltem  quoad  vim  dirediuam. 
neque  a tributis , neque  ab  alijs  muneri- 
bus, vel  oneribus  publicis , nifi  per  le- 
ges ciuiles  exprefse,  & fpccialiter exi- 
mantur. Probatur,  quia  in  dido  capite, 


conceffa  prius  exemptione  in  crimina- 
libus, additur  In  cceterts  autem  eos  gaude- 
re nolumus  priuilegio  clericali , vbi  aperte 
omnia  excludit , dc  lingularis  exceptio 
firmat  regulam  in  contrarium.  Etha;c 
regula  comuniter  recepta  eft  per  Ioanne 
Andr.  & alios  expofitoresin  aidocap. 
vnic.Panormitanu,&  alios  in  cap.  loan- 
nes  de  Clericis  coniugat.  dc  in  cap.  2 .de 
Foro  compet.dc  alios,  quos  referunt , dc 
fequuntur  Couar.in  Prad.  cap. 3 1 . 11.7. 
Gutier.de  luram,  confirmatoriop.  1.  c. 
i7«nu.  x 2.Sylueft.verb.  Clericus,  1.  q.5. 
N on  defuerunt  autem , qui  contrarium 
docuerint,  vt  didi  authores  referunt, fcd 
non  eft  res  difputatione  digna, vbi  iuseft 
ta  claru,dc  euidens.N eque  rationes  eoiu 
funt  alicuius  momenti, vt  in  didis  autho 
ribus  videri  poteft.  Quo  circa  iuxta  hoc 
decretum  optime  procederet  lex.  2.tit. 
4.1ib.  i . Nouae  recopilat.  fupra  tada , lii 
de  his  tantum  clericis  coniugatis  loque- 
retur. 

Solum  circa  hoc  ius  aduerto  in  illo.ex 
intenfione  Pontificis  folum  elTe  ferrro- 
nem  de  clericis  inminoribus  coftitutis, 
nam  clerici  in  facris  vxores  ducere  non 
poffunt.  Duobus  autem  modis  contin- 
gere poteft , clericum  maiorum  ordinu 
etTeconiugatum.  Primo  quia  cum  antea 
coniugem  haberet,  poftea  modo  legiti- 
mo ordinatus, & a coniuge  feparatuseft. 
Et  tunc  ille  non  reputatur  ab  Ecdeiia 
tanquam  coniugatus , fed  tanquam  con- 
tinens viduus, quia  ciuili  quodam  modo, 
dc  quoad  vfum , dc  focietatem  raatrimo- 
nij  vxorilli quafimortua eft, dcideo  ille 
perinde  poteft  gaudere  priuilegio  cleri- 
cali, ac  caeteri  clerici  in  facris,  dc  forte  ob 
eamcaufamde  huiufmodi  clericis  nulla 
fpecialis  mentio, veldiftindio  in  iure  fit. 
Alio  modo  poteft  clericus  in  maiori  or- 
dine conftitutus  vxorem  ducere  per  dif- 
penfationem  Pontificis,  dc  tuncillc  om- 
nino abftrahitur,dc  quafi  deponitur  a fta 
tu  clericali,  ideoque  taquam  laicus  repu- 
tatur, dc  gaudere  non  pdteft priuilegio 
clericali  ,nififortafte  quoad  criminale  f° 
rii  concurrentibus  conditionibus  in  a!i)s 
clericis  coniugatis  requifitis,quia  nihil 
aliud  de  illo  inucnimusiniure  difpofitu, 
nifi  per  fpecialcrn  difpenfationem  illi  co- 
cedatur* 

Secunda  propofitio,feu  regula  e(i,clc 
1 ricum 


IoS.Ati- 

dr. 

Pdiiormit. 

Conar. 

Gutier. 

Sjltteft. 


Quo  prini- 
legio  frui- 
tur,quipoft 
lacros  ordi 
nes  vxore 
ducit* 


Crtp.  2 $ '.Clerici coniugati quo priuilegio  gaudeant  j i j 

rjcum  conmgatum  obferuando  clericale  A priuilegij  coccdere.  Sed  quid  fi  clericus 
ta  modo  a lure  requifito, gaudere  falte  contradat  cu  ea  . miam  ant, 


i<i4l 

flW,| 

m, 

(te?, 

M 


«iltmha 
liid  defer- 
re debeaot 
iiiCMiuga 
ndgjudc 
fiicxlptio 


fi 

M CUr . 

.‘.odifiulc 
rici,fi  cum 
arsnis  ioc:- 
ditjhoc  pri 
uilcgio  fru 
aiur. 

r. 


v C' 

%Jmi  de 
raci  o3  g-u 

«oi  exen- 
pconis  ^rj . 
iidegio. 


exeptione  a iudicio  Icculari  m criminali- 
bus caulis.  Ita  llatuitur  , & declaratur 
in  dictis  decretis , que  potuillc  in  hoc  ita 
dilponere,  fatis  ex  fupciioribus  confiat. 
Vndefolu  fuperfunt  explicanda  condi- 
tiones ad  prodictu  flatum  requilitg. Pri- 
ma erat  toniura,  circa  quam  nihil  occur- 
rit addendu,  quia  eodem  modo  debet  his 
clericis  deferri,  quo  a minoribus  non  co- 
iugatis . Secunda  erat  habitus  clericalis, 
circa  qua  notant  DoCtores,  non  oporte- 
re in  hac  conditione  obferuari  omnimo- 
da squalitate, feu  aequiparationem  inter 
hos  clericos  coniugatos  cum  no  coniuga 
tis,quia  licet  in  vtrifq;  honefiior  habitus 
in  qualitate, figura,colore,&  logitudine, 
quam  in  laicis  pofluletur,nihilominusin 
illismet  circunflantijs,  praefertiminfigu 
ra, longitudine,  & materia  vefliu  plus  ali 
quid  coiugatispermitti  potefl,qua  no  co 
iugatis. Sufficiet  ergo,vthabitus,fatisho 
nelts  ht,&  fecundu  coraune  confuetudi 
ne  aptus  ad  difeernendum  clericum  a lai- 
co.  Hinc  vero  intelligi  potefl , non  fatis 
elTe,  huiufmodi  clericum  deferre  habitu 
clericalem  illis  horis, feu  teporibus , qui- 
bus atlu  in  Ecclefia  minillrat,fed  necef- 
fariuefle,  vtin  comuni  viuendi  modo  in 
habitu  clericali  incedat,  quia  in  hoc  aequi 
paratur  clerico  non  coniugato. 

Vnde  etia  infert  Iulius  Clar.  diCto. $. 
vlt.q.36.  n.i  2.  necefiariu  elfe,  vt  huiuf- 
modi  clericus  arma  no  portet , quam  di- 
cit efle  comunem  opinione  cum  Bertra- 
do  conf. r 3 . nu.  j.quia arma  clericis  funt 
prohibita.  Aliquibus  aute  videtur,  hanc 
prohibitione  non  extendi  in  clericos  co- 
iugatos,  quoru  flatu  arma  non  dedecet. 
Etideo  Azor.tom.i.lib.i  3.  c.  vlt.q.vlt. 
putat  non  repugnare  huic  priuilegio,ar- 
ma  deferre,  fi  alias  clericalis  habitus  reti- 
neatur. Nihilominus  tame  fecurius  efi, 
no  deferre  modopr^fertim  a laicis  con- 
fueto,ita  vt  exterius  videri  pofsint,  quia 
non  bene  coueniunt  cu  clericali  habitu. 
In  his  tamen  circunftantijs  multum  va- 
let confuetudo  a Pradatis  non  improba- 
ta,vt  generaliter  notauit  Couarr.in  Pra- 
ctic.cap.3  r.nu.7. 

Tertia  conditio  erat , vt  cu  vnica  tan- 
tum, & Virgine  contraxerint  ,bigabo 
enim  noluit  Ecclefia  etia  hanc  parte  fui 


contrahat  cu  ea , quam  ante  matrimoniu  h*s  cTvIr 
Virgine  cognouerat,&  corrupei  at,tunc  giue  a fe  an 
enim  re  vera  non  contrahit  cu  Virgine;  teacoirup- 
ergo  necgaudebithac  exeptione. Sed  ni-  tE  haeexi- 
hiiominusdicogaudere,quia,  vtdixfiil- 
lud  decretu  folii  intendit  excludere  biga 
mos:per  illud  aute  matrimoniu  non  con- 
trahitur bigamia,vt  in  materia  de  Irregu 
larite  dixi.  Ratio  vero  efl,quia  in  fauorc  Difjj.  49. 
matrimonij  fiCtione  iuris  quafi  retro tra 
hitur  vfus  eius.  Vnde  ficut  per  matrimo 
mufubfeques  proles  prius  cocepta  legiti  mo  >. 
g ma  efficitur , ita  procedes  vfus  quafi  ma- 
trimonialis reputatur,&  cofequeter  ma- 
trimoniu illud  cu  virgine  contractu  efle 
cenfetur.  Deinde  inquiri  potefl, quid  di- 
cendu  fit  fi  clericus  cu  duabus  virginibus  ^D  ^UI  Cu 

o duabuscoa 

contraxit,no  tamen  cu  vtraq;  confuma-  traxir,&  cu 
uit, quia  prius  altera  illarum , vel  mortua  altera  tan- 
fuit, vel  religionem  profeffaefE  Refpo-  tuconfutr.a 
deohocnonobllare,  quin  talis  clericus  u,cexf  Pti0 
gaudeat  hac  immunitate,  quia  per  illud  ° S*U  63  1 
duplex  matrimoniu  non  contrahitur  bi- 
gamia,  vtin  citato  loco  dixi.  Vnde  cum 
in  dicto  decreto  dicitur , Clerici , qui  cum 
Vmcis,&  yirgwibus  contraxerunt , intelli- 
_ gendum  eft  de  matrimonio  perteCtc  co- 
tra<flo,&  confirmato;  nam  antea  non  ha- 
bet perfeftam  fuam  figmficationem , 8c 
lex  illa  in  hac  parte  ad  aftu  omnino  per- 
fectum reftringcndaeft.Etita  in  vtroq; 
hoc  punCto  fenfit  Gloffaibi  communius 
approbata, licet  aliqui  contradixerint. 

Denique  interrogari  poteff  circa  hac 
conditionem, an  per  folam  bigamiam  co  n _ , . , 
traaam  per  duplex  matrimonium  con- 
fummatum,  vel  per  matrimonium  cum  ricusconiu 
Vidua, fiat  clericus  incapax  huius  priui-  gamscx«ni 
legij.  Et  ratio  dubitandi  eft,  quia  in  om-  P“on®  Pr^ 
ni  bigamia  eft  eadem  ratio,  & ideo  exte- 
D denda  videtur  lex  propter  identitate  ra- 
tionis quamuis  verba  no  omnino  conue- 
niant,quia  nimiru  aliter  bigamia  contra- 
cta eft,  quam  verbis  illius  textus  expli- 
cetur. Nihilominus  cenfeo  flandum  effle 
verbis  legis  , ideoque  folum  bigamum 
clericum  cum  altero  ex  illis  duobus  mo- 
dis efTe  inhabilem  ad  hoc  priuilegium. 

Et  ideo  qui  contraxit  cum  vnica  , & 

Virgine,  quae  poftea  adulterium  com- 
mifit,  & nihilominus  eam  deinde  mari- 
tus cognouit, licet  fiat  bigamus  quoad 
alios  effectus. & interpretatiue,nihilomi 
Xx  nus 


jtS  u,  Liber  4.,  De  Immunitate  Ecclefiaffka. 


nus  hec  priuilegium  no  amittit, quia  co- 
ditionem  a iure requifitam  feruauitmam 
cum  vnica  , & virgine  contraxit,  & ius 
illud  nihil  amplius  quoad  hanc  conditio- 
nem poftulat.  Neque  illa  extenfio  per 
identitatem  rationis  admittenda  eft, tum 
quia  fumus  iq  materia  odiofa,  & ftrifta, 
qualis  eft  dimmutio,veI  limitatio immu 
nitatisEcdefiafticg,in  huiufmodi  autem 
materia  taro , & vix  admittenda  eft  talis 
extenfio,nifi  tanta  fit  vis  rationis,  vt  co- 
trarium  iniuftum  , vel  irrationabile  ap- 
pareat , quod  hic  dici  no  poteft.  T u etia 
quia  neq;  idetitas  rationis  hic  inuenitur, 
multo  enim  maior  defectus, vel  indecen- 
tia in  bigamia  propria, quam  in  metapho 
rica  inuenitur.  Tum  deniq;  quia  Ponti- 
fex ipfe  no  loquensgeneratiin  de  biga- 
mia,fed  ex  plicans  fpecies,&  modos  eius, 
fatis  indicauit,  illas  tantu  fpccies  voluilfe 
IuLCUrt.  excludere.  Et  ita  fentit  lulius  Clar. dicta 
q.3d.nu.c).&  xo. referensAufrerium  di- 
centem , ita  fentire  comuniter  omnes,  & 
in  fadti  contingentia  ita  fuilfe  decitum. 

S.  Quarta  conditio  a Concilio  addita,fu- 
pra  in  minoribus  clericis  non  coniugatis 
fere  declarata  eft,  folum  aduertoduo. 
Vnum  elt , Concilium  hic  definite  po- 
ftulare,  vt  talis  clericus  fit  minifterio  Ec 
clefiar  ab  Epifcopo  deputatus, & non  ad- 
dere alia  duo  membra  , qua;  in  clericis 
non  coniugatis  pofuit.  Et  fane  merito: 
nam  vnum  illorum  ,fcilicet,  in  femina- 
rio  clericorum  educari,  non  poteft  mo- 
Clericus  co  rajiter  jn  COniugato  clerico  locum  habe- 

Vulucrfua-  re>vtpcr  fe  confiat.  Aliud  verbmem- 
»e  literis  va  brumdeftudio  in  aliqua  vmuerfitate  de 
cans  noma  licentiaEpifcopi,  licet  aliquo  modo  po{- 
oet  cxepsj»,  pet  a Clerico  coniugato  obferuari,non 
tamen  co  modo, quo  a Concilio  poftula- 
tur,  addit  enim  quafi  in  via  ad  maiores  or- 
dines fufcipiendosverfetur,qux  via  no  po- 
teft in  clerico  coniugato  confiderari , cu 
per  matrimoniu  ad  maiores  ordines  ine- 
ptus faftus  fit.  Igitur  pra;cifc,ac  definite 
necelTarium  eft  Ecclefi^  minifterium.[n 
quo  aduerto  fecundo  , Concilium  non 
tantum  dixiffe,  debere  efte  deputatum 
Teruitio , vel  minifterio  Ecclefia:,  fed  ad- 
didifle , vt  ei  minijlret , vel  inferniat , qui- 
bus verbis  plane  fignificare  voluit,  non 
fatis  elfe,  quod  habeat  titulum  , vel  offi- 
cium , fi  per  alium  tantum  inferuiat,fed 
neceffarium  efte , vt  per  feipfum  mini- 


A ftret\  De  modo  autem  minifierij  nihil 

in  particulari  Concilium  determinat , & 
ideo  quodlibet  fuificiet,fme  aliquo  mo- 
do fpnituale  fit,vteft,miniftrareinMif. 
fa,vel  in  chorojfiue  temporale, vt  eft, res 
Ecclefia:  cuftodire  .mundare , &fimilia, 
quae  ad  officium  facellani,autThefaura- 
rij  pertinent. 

His  conditionibus  nonnulli  quintam 
addunt,nimirum,vt  clericus  conjugatus 
negotiationem , feu  mercaturam  no  ex- 
erceat. Hanc  ponit  lulius  Clar.dich.  q. 
t*'  nu.i  2.  & refert  Alexandru  deNe- 
uoconf.do.  dicentem  ita  fentire  c5mu- 
15  niter  Doftores  cum  Innoccntioincap. 
vlt.dcV it.&  honeft.cleric.in  quo  textu 
potuit  h^c  opinio  fundari;  <5c  quia  nego- 
tiationes clericis  prohibitae  funt.H^c  ta- 
me  fententia  probadano  eft.Primo  quia 
cu  in  di«ft.  c.vnic.  veluti  coftituatur  tor- 
ma  feruada,vt  aliquis  gaudere  pofsithoc 
priuilegio, nihil  vitra  illa  requiri  poteft, 
nifi  aliquo  alio  iure  additu  fit,  vnde  ante 
Concil.Trident. nihil  aliud  requireba- 
tur,poft  illud  vero  requiritur  quarta  co- 
ditio,  quia  ab  ipfo  addita  eft,  illa  vero 
quinta  conditio  nullo  iureeftadiunfta; 
_ ergo  neceflaria  non  eft.  Et  ita  tenet  ex- 
^ prefte  Couar.dicV.c.3  i.n.8.citansFran- 
cUjAlexandr.  & Immola,  & idem  tenet 
Sdmifbe  Sylueft.  Clericus. 3 . q.3 . & ibi- 
dem Tabien.q.  1 .Angel.Clericns.p.  n.3. 
& ali)  moderni. 

Neq;  ex  c.  vlt.de  Vit.&  honeft.cleri. 
aliud  colligitur.  Na  pr^ter  qua  quod  ibi 
eft  fermo  de  clericis  no  coniugatis, vt  ex 
toto  cotextu  conftat, ibi  folu  dicitur,  de 
ricos  negotiationibus  vacantes  non  effe 
immunes  a tributis , quibus  negotianda 
bona  fubdita  efte  folet.  Quae  decifio  pro 
clericis  coiugatis  no  erat  necclTaria,quia, 
D vtiarn  diximus,  nulla  immunitate  atri- 
butis  gaudent. Neqs  etia  eft  veru,  omne 
negotiatione  effe  prohibitam  his  clericis 
coniugatismam  contrariu  ftipponiturin 
cap.Ioannes  de  Clericis  cdiugat.  t Prxter 
qUa  quod  etia  ali)  clerici,  quibus  prohibi 
ta  eft  negotiatio, licet  pecet,  illa  exercen 
do,  & quoad  illa  bona  no  gaudeant  im- 
munitate a tributis.quoad  crime,&  quo- 
ad reliqua  omnia  no  ftatim  amittut  totu 

priuilegiu  clericale,  donec  per  indice  Ec 
clefiafticu  priuetur,fi  incorrigibiles  Eat. 
Et  fimili  modo  crediderim,  quod  licet 

clericus 


9 • 

AnCIfricm 

conjugat.,, 

mercatura 

piiuilcgio 
froatur. 
Jul.  Ciff. 


Rdolmio. 


Cotitr. 

Syhttjl, 

Tuburi, 

Hwgcl, 

10. 


Caf*2  p.Laici  Ecclejiaftici  quo  gaudeant  priuilegio.  jrp 


clericus  coniugatus  Ecclefiae  feruies,  & 
jnfignia  clerici  portans, pofsit  moderata, 
& honeftam  negotiatione  ad  onera  ma- 
triinonij  fuftentanda  exercere, gau de- 
do fu  a immunitate  in  criminalibus,nihi- 
lominus  non  polle  tale,  & tantam  nego- 
tiatione exercere, qua:  & clericale  habi- 
tum,&  mimftrum  non  deceat , poffeq; 
per  Prarlatum  compelli  vt  vel  a tali  nc- 

fgotiatione  abftineat,  velinlignia  clerici 
deponat, argumento  d.cap.  loannesptc# 
ita fiet,vt  ille  priuetur  priuilegio , vel  in 
poenam  ab  homine  impolitam,  vel  ex 
defe&u  aliarum  conditionum, non  vero 
quia  noua  conditio  per  fe  neceftariafit. 
tu?  Jt>  Tertia, & vltima regula, qus  ex  dic- 
Lis  clerici  pscolligitur  eft,  multos  efle  clericos  co- 
, coiugatiomiugat°s>qui  priuilegio  fori  omnino  non 
nooex£n!ip»audent.Probatur,quia  omnes  illi,  qui- 
'«“«probus  declt  aliqua  ex  diefis  coditionibus, 
trahi  poliunt  ad  iudicia  fccularia , etia  in 
i criminalibus  per  praedicta  iura,  <Sciuxta 

fententia  omnium.  Nec  requiritur  fen- 
tentia,  aut  declaratio  hominis,  quia  ex 
defcftu  conditionis,  <Sc  formae  ftatim  fe- 
quitur  priuatio,  vt  a fortiori  conflat  ex 
ditiis  de  clericis  non  coniugatis.  Vnde 
reliqua  ibi  ditia  pofTunt  hic  applicari. 
Solum  eft  aduertenda  differentia  inter 
conditione  vnici  matrimonij  cu  Virgi- 
ne^ alias :nafi  illa  femel  defit,  defectus 
eft  perpetuus,  & ita  reddit  perfona  fim- 
pliciter  inhabile  ad  tale  priuilegium  , in 
alijs  vero  poteft  effe  vicifsitudo,  &ideo 
licet  per  defectu  earum  amittatur  priui- 
legium,polTunt  iterum  aflumi,&  redire 
priuilegium,  fi  fundamenta  illud  vnius 
coniugij  cu  virgine  non  defit,  quia  tunc 
proccdut  dicta  de  exteris  clericis,  vt  per 
fe  manifeftum  eft. 


A 


B 


C 


c A P V T.  XXIX. 

V \rum  alia  perfona  Ecclejiajlica  ordinent 
nullum  habentes  exemptione  fori  inte- 
gre gaude  antl 


D 


T. 

Kitiodabij. 


Hyrtn. 


R Atio  dubitandi  elTe  poteft,  quia 
iura  canonica,  quae  de  hoc  priui- 
legio  fori  loquuntur  , folis  cleri- 
cis illud  tribuunt;  clerici  aute  folum  di- 
cuturilll,qui  ordincalique,vel  falte  pri- 
mam tonfuram  acceperunt.  Neqjnomi- 
neclericoru  folent  monachi  coprehen- 
di,fed  potius  condiftingui  folent , vt  fu- 
miturex  Hieron.  epift.2,&  5. Et  cofir- 


mari  poteft  ex  cap.Siquisfaadente.iy.q,  . 

4.  vbi  priuilegiu  canonisinftitutum  eft, 

& quia  Pontifex  voluit  no  folis  clericis,  Jua^ste'l7 
fed  etia  monachis  illud  cocedere,  diftin- 
<ftc  dixit,/;/  clericum, yel monaebujergo  a 
cotrario  priuilegiu  fori  folis  clericis  or- 
dinatis coccditur,  cum  de  illis  tantu  ca- 
nones loquantur.  Quod  fiquis  refpon- 
deat,inde  potius  cotrariu  fumi  argumc- 
tu,quiaprincipiu  receptu  eft,  omnes  il- 
los gaudere  priuilegio  fori,  qui  gaudent 
priuilegio  canonis,  ex  comuni  Dodoru 
fentetia  in  ca.2.de For.comp.6c  ex  Syl 
ueft.verb.£cc/ey7<t.x.n.  6.  Hoc  no  fatis-  fyluefl, 
facit , quia , vt  fupra  diximus,  maius  eft 
priuilegiu  fori, qua  canonis;  ergo  quoad 
concelsione  non  valet  argumenta  a mi- 
nori ad  maius  priuilegiu,  ficut  etia  fupra 
dicebamus , quoad  ablatione  non  valere 
argumentu,  ii  aufertur  priuilegiu  cano- 
nis, aulerri  etiam  priuilegium  fori. 

Nihilominus  line  vlla  dubitatione  di- 
cendu  eft,  perfonas  Ecclefiafticas , inte-  2. 
gre  gaudere  hcc  priuilemo,etia  fi  multa: 
illaru  nullum  ordine  habeat,vtfuntmo-  PerfonarEc 
nachiantequa  ordinentur,  & fan&imo- 
niales,quae  ordinis funt  incapaces. Affer  ordine  g^u- 
tio  eft  recepta  ab  omnibus  Doftoribus,  dcc  priuilc- 
probaturq;  primo  ex  iure  canonico,de-  g10 
ftruendo  fimul  ratione dubitadi,qux  ex  p°““a*  f 
falfo  principio  procedit.  Quanuisenim 
aliqua  iura  de  hac  immunicate  fubnomi  ciodubitadi 
ne  clericoru  loquatur,vt  cap.  No  minus,  foditur. 

& cap.%Aduerf:is,de  Immun.  Ecdef.  ni-  Cap.  ATon 
hilominus  alia  Ioquutur fubnomine  Ec-  minus' 
clefiafticaru  pcrfonaru,quod  generalius  Cap.  *A.d~ 
eft,& monachos  in  rigore  coprehendit.  uerf{ J. 

Ita  coftat  ex  ca.  Quanqud  de  Cefib.  in  6.  Cap.j Quan 
& ex  ca.C/eri«;,de  Immun.  Ecclef.in  6.  (}uaf}^ 
vbi  etia  diftincfe  additur ,Ecclefiafltcisper  Cap.  Cleri 
foras  regularibus, yel  feculmbus.  Et  in  an- 
tiquioribus  decretis  in  ca.Expenetia.  1 x . Cap .Expe 
q.  1 .declaratur,hocpriuilegiu  fori  coue-  r*entia. 
r\ucomn\perfonaEcclcfufltciofficij,cmx 
vox  etia  proprie  couenitmonachis.De-'  Ca  .De per 
niq,  in  c. De  perfona  eade.i  1 .q.  x .expref 
fe  loquitur  Greg.de  Epifcopis,  clericis, 

& monachis, allegado  Authentica  Iufti- 
niani,qua  in  hoc  approbat, & recipit.  Ac 
cedit,quod  D. Hieron.  vt  citatur  in  cap.  Hieron, 
Duc  funt.  1 2.q.  1,  diftingucs  duo  genera 
Chriftianoru  fubprimo  coprehedit  om- 
nes pertonas  diuino  officio,  & contepla- 
tioni,&  orationi  macipatas,& in  eispri* 

Xx  2 nume- 


j 20  Lib.fJe  Immunitate  Ecclefiaftica* 


numerat  clericos,  & monachos , quos 
Deo  deuotos,&  conuerfos  appellat, po- 
flea  vero  omnibus  tribuit  clericorum 
nomen, quia  omnes  forte  eledi , & fpe- 
cialiter  vocati  funt.  Ita  ergo  accipienda 
eft  nome  clericorum  in  hoc  priuilegio, 
etiam  vbi  contigerit  per  illud  tantum 
nomen  explicari. 

3.  Secundo  poteftaftertio  etiam  ex  lc- 

Exiureciui  gibus  ciuilibus  probari.  Nam  in  primis 
fecundo  Uf  *n  I ^-de  Eptfc0P*&  cleric.in  Codi- 
femo.  ° aI'  ce  T heodofiano,cum  exemptio  a tribu- 
tis clericis  tribueretur,additur:%or  gr4- 
dus  clericatus , & quod  wn  minus  ejl , Janc- 
Ju/linian . tior  yita  defendit.  Praeterea  Iuftinianus 
Imperator  in  Authentico  de  Sandifsi- 
misEpifcopis  Scc.  collat.  9.  nouel.  123. 
cap.  2 . Siquis  contra.  2 1 . concedens  priui- 
legium  fori,  exprefTe  recenfet  clericos, 
<5c  monachos,  & foeminas  etiam  Dcodi- 
Cregor.  catas,  vtnotauit  Gregor,  lib.  11.  epift. 

Deniq;  Fridericus  in  fua  conftitu- 
tione  (impliciter  loquitur  deEcclefia  (li- 
cis perfonis, Ecclefijs,ac  locis  pijs.  V nde 
non  eft  dubiu,quin  priter  clericos  Mo- 
nachos etia  comprehendat, ideoq;  poft- 
quam  dixerat: Statuimus. yt  nullus  Eccle- 
fiajhcam  perfonamin  criminali  quafiione, 
yd  ciuili  trahere  ad  indicium  Jecularepr ce- 
/»/«4f,fubdit  'm^ex\m:Statuimus,yt  fiquis 
clericis , yel perfonis  EcclefiaJlicisiuftitiam 
denegare  prcefumpjerit  Sic.  Vbi  expen- 
do disiudionem  illam  , quia  ne  forte  di- 
cendo tantum,/  quis  clericis,  ambiguitas 
de  reftridione  verbi  oriretur,  addidit  a- 
liam  particulam , Vel  Ecclefiaflicisperfo- 
wn,declarans  fubinde,  priuilegium  illud 
perfonis  Ecclefiaflicis  datum  non  folis 
clericis  proprie  didis  concedi , fed  om- 
nibus diuinoobfequio  fpccialiter  man- 
cipatis,qux  nomineEcclcfiafticaru  per- 
fonarum  fignificantur. 

Et  ex  eisdem  iuribus,  & verbis  con- 
4.  flat, totum  hoc  priuilegium  integre  co- 
cedi  perfonis  Ecclefiaflicis  non  ordina- 
tis,aeque  ac  clericis  non  coniugatis,feu 
in  flatu  clericali  integre  permanentibus. 
Probatur,quia  Fridericus  fub  eodem  ge 
nerali  nomine, eodemq;  tenore  verboru 
hanc  exemptionem  omnibus  concedit. 
Atqj  eode  modo  illam  confirmat,  & ap- 
probat Honorius  Papa  in  fine  eiusdem 
confli tutionis.  Decreta  etia  antiquiora 
■nulla  in  hoc  diftin£tion£  faciat  inter  il« 


B 


la  duo  genera  perfonaruEcdefiaflicaru, 
de  illisq;  fimpliciter  afferunt, Ecdefiafti 
ca  immunitate  gaudere.  Deniq;  vtru- 
queefl  confentaneu  rationi;  ac  fubinde 
iuri  diuino,aquopriuilegiu  hoc  emanat,  ! 

Nam  clericis  ordinatis  ideo  hoc  priuile- 
giu conceditur,  quia  peculiari  modo  di- 
uinis  obfequijs  dicati  funt , ideoq;  ad 
familiamChriflifpecialiterpertinent,& 
a curis,  ac  perturbationibus  fecularibus 
debent  effe  abftradi,  hic  aute  ratio  non 
minus  in  monachis,&fimilibus  perfonis 
militat, etia  fi  per  propria  ordinationem 
facratae  non  fint,  quia  hic  modus  peculia 
ris  cofecrationis  no  efl  cur  ad  priuilegiu 
exigatur,quado  principalis  ratio, &qua- 
fi  proxima,  & fudamentu  priuilegij  alia 
via  coparatur.Quod  fundamentu,  vt di- 
xi,efl  peculiaris  dedicatio  ad  diuinuob- 
fequiu,vt  notauit  Innocent.in  cap.  2. de 
Maiorit;  Si  obedientia.  Sicut  etia  inter 
ipfos  clericos,  qui  prima  tantum  tonfu- 
ra  acceperunt  re  vera  non  funt  ordinati 
facramentali  ordine  a Chriflo  inflituto, 

& nihilominus  quia  per  illa  carremonia 
ab  Ecclefiainflituta  peculiari  modo  di- 
cantur,Scconfecrantur  diuino  cultui, ex 
illa  parte  id  fufficit  ad  priuilegiu  exem- 
ptionis;ergo  cade,  vel  maiori  ratione  re- 
ligiofa  profefsio  , vel  quilibet  alius  mo- 
dus ab  Ecclefia  probatus  , quo  perfona 
diuino  cultui  peculiariter  colecratur,  ad 
exeptionem  fufficit;  omnes  auteperfo- 
nae,qui  fimpliciter  Ecdefiafticaf  vocan 
tur  aliquo  fimili  motlo,vel  rituEcdcfia- 
ftico  Deo  dicantur,&  cofecrantur;  ergo 
Sc  fpeciali  modo  pertinent  ad  familiam 
Chrifti,&  eiusdem  exemptionis  debent  ~ 
effeparticipes.EthincD.Thom.in2.d.  '*  * 
44.q.2.ar.2.ad.i.&,ibiD.Bonau.  Rich.  * 

& alij  dicunt,fub  illis  Chrifii  verbisrfr-  K'ir ' 
g 0 liberi  funtflij,no  tantum  clericos  ordi 
natos, fed  etia  omnes, qui  Apofiolica  vi- 
tam fequuntur,  omnia  propter  Chriflu 
relinqucntes,comprehendi.  ^ 

Iamverointerrogandu  occurrit, quar  p{rfe 

perfonaenon  ordinati  fub  hoc  genere  DX  nonor- 
perfonarum  Ecclefiafticaru  venire,  aut  dinit*Ec. 
comprehendi  cenfeantur.  In  quopun- 
do  in  primis  certum  eft,  omnes  religio- 
fos,  Si  religiofas  profeffas  fub  hoc  mem- 
bro comprehendi  , fiue  monachorum, 

fiue  regulariumyfiuereligioforu  nomine 

fignificentur,&  in  hoc  omnes  Dodores 


Cap  2 p.Laici  Ecclefiaflici  quo  gaudeant  priuilegio. 


S2I 


conueniunt  quiaediniuremanifedum.  \ 
Ttnttfflit'  Vcde  recte  dixit  Panormit.  in  cap.  2. 
de  foro  compet.  duo  maxime  eximere 
perfonain  a potedate  fcculari,ordinatio- 
ne,&  proftlsioncm.Addendu  vero  nuc 
ed  per  proteisionc  intelligenda  eiTe.mon 
folu  illam , quas  fit  per  vota  folennia,  fed 
etiam  illam,quai  fit  per  vota  fimpliciaab 
..  Ecclefia  approbata, & recepta  adeonfii- 

Profcmovo  . rr  „ . r , 

to  timplici  tuendtim  veru  , ac  proprium  religiofum 
jjpiUa  iuf-  llatu:  nam  ficut  tales  perfonas  funt  veri 
Sci; ai  gau  religiofijita  asque  primo, ac  per  fe  gaudet 
'coda  hoc  eacJcm  EceleGatlica immunitate^Oeindc 
fn"  8 ' vero  extenditur  idem  priuilegium  per  g 
quandam  participationem,  & extenfio- 
Nouitij  ecii  nem  ad  nouitios  religionu , quia  ficut  in 
«demfrui  orc^ine  clericorum  prima  tonfura initiati 
wr  ftcfptio  habitum  clericalem  ferentes, & Ecclefiae 
ne.  feruientes  inter  perfonasDeo  dicatas  ed- 
putari incipiunt  , ita  etiam  nouitius  re- 
ligionis, quaten9  incipit  elfie  invia  ad  da- 
tu religionis,  eiufq;  infignia  defert,eique 
inferuit  inter  religiofas  perfonas  quoad 
6,  gaudendum  prmilegio  computatur. 

Alij  ft«us  Vitra  hos  vero  funt  alij  (latus, vel  mo- 

EcdeGafti*  viuendi  Ecclefiaflici , qui  licet  per  tria 
votoTic « vota  perfeclionis  no  coflituatur,  fed  per 
empeionem  vnu.aut  aliud  ,vel  per  alique  traditionis,  Q 
inducunt.  oblationis,  aut  congregationis  modii  ab 
Ecclelia  approbatum,  iulficerecenfen- 
tur  ad  gaudendum  hoc  priuilegio,vel  ex 
fpeciali  cocefsione,vel  quia  generalis  co- 
fuetudo  ita  interpretata  eft  decreta,  quae 
perfonisEcclefiadicis  hoc  priuilegiu  co- 
cedunc.  Et  fub  hoc  membro  continen- 
tu  r illi  qui  dicutur  comer fi  laici  in  aliqui- 
bus religionibus  iuxta  cap.  Non  dubium, 
Sjluejl.  de  Sentent.excomunic.Item  aliqui  Ere 
Pmrmit.  mite,&alij,quos  late  enumerat  Sylueft. 
verb.Ecclc/ia.i.q.  ? .per  totam, & Panor 
mitan.in  did.cap.de  Foro  compet. &Ar 
cbid.incap.Duofunt.iz.q.z.  u 

Gaad"ntes  Vt  autem  generalem  regulam  condi 
priuilcgio  tuanms, cenfeo  illam  vera, quam  in  prin- 
«nocisjc-  cipio  argumentando  tetigimus  , nimiru, 
tumnocpri  omnes  perfonas, quae  gaudent  priuilegio 
UDt°  canonis,  gaudere  etiam  priuilegio  lori. 
Quas  regula  intelligenda  ed  per  fc,&  ex 
vi  iuris  communis, nam  in  poenam  pote- 
rit quis  vnopriuilegio  priuari,  licet  non 
priuctur  alio,  Se  exiure  fpeciali  poterit 
ali  quibus  perfonis  vnum  priuilegiu  fine 
alio  communicari,  perfe  tamen  loquen- 
do,o  innes  perfonae,  qu£  ad  vnum  priui- 


legium fufficientem  Ecclefiadicum  da- 
tum habere  cenfentur,habct  etia  ad  aliud 
quia  fi  perfona  detenditur  abEcdelia  fpa 
ciali  priuilcgio  canonis, ideo  ed,quia  fup 
ponitur  eile  iacra,  & fufficienter  Deo 
dicata,  ac  deniqj  Eccle(iadica;  ergo  con- 
fequenter  gaudet  comuni lure  immuni- 
tatis quoad  toru.  Quin  potius  licet  pri- 
uilegiu fori  maius, magiiq5  ex  iure  diui- 
no  eiie  cenleatur , nihilominus  prius,  6c 
indimus  ( vt  fic  dicam  ) conuenit  perlo- 
nis  Eccieiiallicis,eo  ipfo,  quod  facras,  & 

Deo  dicatae  funt, quam  priuilegiu  cano- 
nis: nam  illud  ed  quafi  per  fe  coniundu 
cum  tali  datu , illitjs  valde  conueniens, 
hoc  vero  folum  quafi  per  accidens  ad  co- 
ercedam  hominu  audaciam,  aut  malitia, 
quia , vt  dixi , folu nr  confidit  iu  fpeciali 
cenfura  cotra  percurres clericoru  lata. 

Et  ideo  etiam  antiquius  eft  priuilegium 
fori, quam  canonis,ac  fubinde  magis  ne- 
cellarium  ed,vt  omnes, qufgaudent  pri 
uilegio  canonis,  gaudeant  etiam  priuile- 
giotori,  quam  econuerfo.  Defadota-  Tom.$MJ 
mcneifdem  perfonis  eft  vtrumquepri-  pnt.z z.fe- 
uilegium  concelTum,&  ideo,  quas  de  his  ftio.i.nti. 
perfonis  dixi  alibijtradando  depriuile- 
gio  canonis, hic  etiam  fufficiunt. 

Inter  has  autem  perfonas  poffumus  8, 
quoddam  diferimen  notare  per  analogia 
& proportione  ad  perfonas  clericorum, 
nam  quaedam  funt  habentes  datum  Ec- 
clefiadicu  omnino  immutabilem, vtfunt 
religioli  folenniter  profefsi;  aliae  vero  ha 
bent  datum,  aut  modum  vitae  mutabile, 
quia  in  aliquo  cafu  podunt  ad  laicorum 
flatum  tranhre..  Priores  comparamus 
clericis  in  facris , quia  abfolutc  , & ex  vi 
profefsionis  femper  gaudent  hoc  priui— 
legio  abfque  alia  conditione,  vel  limita- 
tione,quandiu  illo  non  priuantur.Vnde  Religiofus 
licet  religiofus  profelfus  habitum  defe-  Pfo/c^h3 
rat , & apodata  tanquam  laicus  incedat,  defeveme^ 
femper  gaudet  hoc  priuilegio,quia  feper  pCiooe  reti- 
ed  perfona facra,&  religiola,  cui  fimpli-  net. 
citer  cocefsu  ed.  Quod  fi  obijeiatur  c.  1 . 
de  Apodatis.Refpodemus  in  primis , ibi 
no  elfie  fermone  de  religiolis,  fed  de  cle- 
ricis, qui  reliftoclericalibabitu  inapofiafu 
tancjua  latcicbuerjatur. Deinde  ibi  no  vide 
turapoftat?  fimpliciter  priuilegio  priua 
rima  folu  dicitur:  Si  in  criminibus  ccmpre- 
henfi  te  neamur, per  cenfuramEcclefiafiic«m 
non  prtecipimus  liberari , vbi  Gloffa  ad- 
Xx  5 uertit 


Lib.^SDe  Immunitate  EcclefiaFtica. 


Panormit. 


Paulus, 4. 
Pius.  4. 


Qji  a0te 

profdfiooe 
religionede 
feris  prioile 
giuamufit. 


9. 

Ecclefijs, 
vel  clericis 
feruieics  an 
hoc  priuile 
gio  gaude- 
ant. 


Gloffa. 
Cap.  z.  de 
For.  cope. 


Cap.Eccle 

fiar. 


J22 


uertit  - folum  iubcri , vt  indices  fecula-  A 
res  non  cogatur  per  cenfurasiurifdiftio- 
nem  fuam in apollatas  no  exercere,  non 
tam  sn  dari  eis  facultatem  illam  exercedi: 
hec  enim  duo  diuerfa  funt,  & in  materia 
penali  no  efl  ab  vnoad  aliud  facienda  ex 
tenfio.V ndc  Panormit. ibi, & incap.Per 
pendimus  Ac  Sentent.excom. fatis  proba 
biliter  dixit,  in  eocafu  no  priuilegiu  fo- 
ri,fed  tantum  canonis  amitci,  cui  fenten- 
tiefauent  Paulus. 4.conffitut.i5»,  contra 
Apoflatas,&  Pius  quartus  c5flit.8,fimi- 
li,que  inBullarioRomanovideri  pofsut. 
Deniq;  licet  ibi  effet  ipfo  iure  facla  pri- 
uatio  illius  priuitegij  ,illa  effetquaedam 
poena, quae  non  nifipofl  fufficiente  mo- 
nitionem, & incorrigibilitatem  incurre- 
tur , vt  eadem  Gloffa  notauit.  Perfe 
ergo,&  ex  vi  iuris  comunis  profefsi  fem 
per  gaudet  hoc  priuilegio.  Aliae  vero  per 
fonaeEcclefiaflic^  infra  hunc  gradu  con- 
flitutae  habent  flatum  mutabilem  aliquo 
niodo,&  ideo  licet  quandiu  in  ffatu  per- 
mancnt,priuilegio  fruatur,flatim  ac  fla- 
tu deferunt  illud  amittunt,  no  in  poena, 
fed  quia  fundamentum  priuilegij  iam  in 
eis  no  inuenitur,ideoq;  huiufmodi  perfo 
nas  cu  clericis  minoribus  coparauimus.  _ 
Sicquc  nouitius  flatim,ac  habitu  dimit-  ^ 
titjpriuilegio  no  gaudet;  imb  & religio- 
fus , qui  fimplicia  tantum  vota  emiferat, 
ii  abfolutusa  votis  dimittatur, priuilegiu 
fimul  amittit. Ideque a fortiori  efl  inom 
nibusalijs.  , 

Vltirno  vero  dubitari  hoc  loco  potefl, 
an  fub  his  perfonisEcclefiaflicis,quf  hoc 
priuilegio  gaudent,  coprehendatur  om- 
nes in  quocuq;  munere  Ecclefiae  feruie- 
tes, etiam  fi  ordinati  non  fint.Idcq;dubi- 
tari  folet  de  familiarib9  Epifcoporu,  imo 
«Se  de  ijs,qui  carteris  clericis inferuiut. In 
quo  punffo  Gloffa  in  cap.  2. de  Foroco-  J) 
pet.Verb.ff/itfom,  per  illud  vefbu  intelli 
git  Ecclefig  feruientes,qi^)s  dicit  eodem . 
priuilegio  gaudere.  Videturq;intellige- 
re  etiam  fi  ordinatrinon  (int,tum  quia  in 
textu  Minores  illi,  feu  Juniores  ( vt  legi- 
tur in  cap.  2.  r 1.  q.x.) diflinguuntur ab 
omnibus  clericis,  verba  enim  fint : A hc^ 
presbyterum, neq}  diaconum, aut  clericn  vllu 
aut  minore  Ecclefue  , tu  etiam  quia  Gloff. 
illa  citat  cap. Ecclcfiarum. iz.  q.2.  in  quo 
fine  dubio  cft  fertno  decomunibus  fer- 
uis,  non  folii  Ecclefiaru , fed  etiam  Epif- 


coporum,  & omniumclericorum. 

Dicendu  nihilominus  efl , nullos Ec- 
clefiar  minillros,  aut  leruos  gaudere  pri- 
uilegio fori, quantu  efl  ex  vi  iuris  coniu- 
nis.  Ita  docent  Panormit.Felin.&  alijin 
dici. cap. 2.  de  Foro  copet.  & Archidiac. 
in  AiAt.c. EcclefiarUi&tin  cap .Clericii.  11. 
q.i.^c  Iul.Clar.di<ft.§.vlt.q.3  >.n.i8.& 
19.  Et  fufficienter probatur,  quianullo 
iure  cauetur.I  tem  pofl  Concil.Trid.  ell 
veuides,quia  in  clericis  etia  minoribus  fer 
uietibus  Ecclefie  requirit  habitu, & ton- 
fura  ad  hoc  priuilegiu;ergo  multo  minus 
poterit  laicus  feruiens  Ecdeha;  tali  priui 
legio  frui,cu  neq;  tonfuram  deferre  pof- 
fit.  Vnde  ide  efl  longe  certius  de  feruis, 
feu  famulis  clericoru.  De  familia  autem 
Epifcopi  dicunt  praedicli  authores,  efle 
confuetudine  receptu, vt  a indiciis  fecula 
ribus  fint  exepti,&omnes  ad  hoc  allegat 
cap.vlt.  de  Oific.  Archidiac.  quod  certe 
mihi  non  probatur.  Confuetudini  ergo 
ftandu  effe  cifeo,  & vbi  de  vfu  contrariu 
non  con  fliterit,  a comuni  fententia  non 
efl  recedenda.:  nam  talis  cofuetudo  val- 
de rationabilis  efl  in  Fauorc  Epifcopalis 
iurifdidlionis,<Sc  authoritatis.Et  ob  eade 
caufam  eade  confuetudo , & cum  maiori 
amplitudine  circa  familiares  Cardinaliu 
feruatur,vt  ex  Iulio  Claro  fupra  nu.  27. 
& ex  alijs  authoribus,  qui  de  Cardinali- 
bus fcripferunt,intelligi  potefl. 

Neque  in  contrarium  obflatdiclum 
2. de  Foro  compet.  in  verb.  Minores , feu 
Juniores . Nam  inprimisHoflienfis  ibi 
per  minores  intelligit  Monachos, & con 
uerfos,  quae  expofitio  no  potefl  accom- 
modari leclioni, quae  habet  limiores. Sed 
quia  illa  non  ime  caufa  permilla  efl  a 
Gregorio  9.  intelligere  poffumus,  vo- 
cem , Minores , ab  ipfo  vfurpatam  effe, 
non  vt  hgnificet  minores  aetate,  fed  mi- 
nores gradu.  Et  ita  fub  illa  voce  com- 
prehendentur omnes  Derfonae  Ecclefia- 
flicae  nullum  ordinem  habentes,  quiain 
ordine  Hierarchico  funt  in  inferiori gra 
du,  iuxta caput.  M-Subdiacono.  91,.  difl. 
cu  m fimilibus.  Secudo  dicere  poffumus, 
per  minores  intelligi  fcholares  ( vt  ait 
Gloffa  , & late  exponit  Panormitanus) 
vel  iuuencs  deflinati  miniflerio,vel  fer- 
uitio  Ecclefia?  , non  tamen  omnino  lai- 
ci , fed  habentes  faltem  primam  tonfura. 
Atque  ita  nomine  clerici  ii)  illo  textu 

folii  m 


10. 

Refolut» 

Dcg«S. 

Panormit, 
Eelin. 
archii",  ■ 
lui,  CUt, 


Quid  ilt& 
miliaribus 
tpiiccjore 


lui  Cia. 


11. 

Jdcdf.i, 
de  For,  c* 
pet, 

Ca.  afui 
diatono. 


12. 

Ad  cap. 
Icdcfhtr. 
Pmmit • 
hhiu 


Ltx.i.C. 

itEpifcop. 

(fdtr. 


C.jo.  Jn priuilegiu  immunitatis  clericpofsit  reuocari.  j2j 


folu  m intelligetur  ille,  qui  aliquo  vero  A 
ordine  infignitus  efl,  vt  habeat  locum 
illa  difiun<flio,4«t  yllutn  clericum, aut  mi- 
tiorem Ecclejia.  Neq,  hic  vius  illius  vo- 
cis efl  nouus,nam  olim  inter  clericos  fo- 
luin  vique  ad  oltiarios  numerabantur, 
vt  patet  in  cap.i . 77.  difl . & in  di&.cap. 
Ajubdiacono. 

Neque  etiam  obflat  diftum  cap.  Ec- 
clefiarum  feruos  , quia  ibi  non  agitur  de 
quibufeunque  famulis  condu&itijs,  aut 
liberis  feruientibus,  fed  de  feruis  perpe- 
tuis , vt  ibi  GlolTa  , <Sc  alij  exponunt,  & 
Panormit.  acFelin.in  dicto  cap. a. de  Fo  g 
rocompet.  Dicuntur  autem  ibi  a Con- 
cilio T oletan. 3 .huiufmodi  ferui  e(Te  im- 
m.unes  ab  oneribus,  & offici js  tam  pu- 
blicis, quam  priuatis  laicorum,c|uia  inui- 
tis  dominis, no  potiunt  cogi.  Quod  qui- 
dem quantu  attinet  ad  priuataobfequia 
laicorum,  pertinet  ad  rationem  iullitiae, 
nullus  enim  priuatus  iufle  potet!  alienu 
feruumad  tibi  feruiendum  compellere. 
Akera  vero  pars  de  publicis  oneribus,& 
officijs  ad  exemptionem  a tributis  re- 
ducitur, iuxtafuperiiis  declarata . Nam 
mancipia  Ecclefiarum;  imo  & clericoru 
a tributis  exempta  funt  in  1. 1 . Cod.  de 
Epifcop.  & Clericis.  Et  ratio  efl , quia  (7 
ferui , feu  mancipia  inter  bona  Domini 
cornputantur,&  ideo  ficutalia bonacle- 
ricorum  exempta  funt  a tributis , vel  fi- 
cut  domus, equi,  aut  boues  clericorum  a 
publicis  oneribus  exempta  funt , ita  etia 
fjerui . Vndehaec  exemptio  non  et!  per 
fe , & directe  concetTa  perfonis  feruoru, 
fed  redundat  ex  priuilegio  clericis  c on- 
cetTo,  quia  onus  impofitum  feruo,redu- 
daret  in  dominum,  & ita  etfet  contra 
immunitatem  eius. 

C A P V T.  XXX.  D 

*An  priuilegium  immunitatis  clericorum  ab 
aliquo  homine  reuocari  pofsit  ?. 

HACTENVS  explicuimus  om- 
nes caufas , & eflfedtus  huius  im- 
munitatis Ecclefiaflica: , de  qua 
traftamus , nunc  de  proprietatibus  eius 
confequenter  dicendum  videbatur  . Si 
quis  tamen  diligenter  confideret , quae 
inter  explicandas  caufas,  & effe&us  hu- 
ius priuilegij  dicta  funt, fere  omnes  pro- 
prietates , qua:  in  illo  fpedtari  poliunt. 


declaratas  inueniet.Nam  in  primis  ex 
diCtis  colligitur, priuilegium  hoc  effe  di- 
uinum,id  efl,aDeoipfo  conceffum,qu£ 
magna  dignitas  efl  talis  priuilegij , a qua 
confequenter  habet,  vt  & immutabile 
in  vniuerfalijfeu  hinpliciter  fit,&  vt  etia 
ex  parte  non  line  magna , & iufia  caufa 
polsit  auferri,  vtin  cap. 28. attigimus, & 
paulo  pofl  amplius  declarabimus. Dein- 
de habemus  ex  diCtis , priuilegium  hoc 
non  elle  iuris  priuati,fed  publici, non  fo- 
lum  quia  in  publicam  vtilitatem  vniuer- 
falis  Ecclehx  latum  efl,  fed  etiam  quia 
vtrique  iuri  Canonico , & ciuili  infertu 
efl,ideoq;  eminentiori  modo  habet  pr£- 
rogatiuas  omnes,  quas  priuilegiain  cor- 
pore iuris  inferta  habere  folent,  vt  ex  ge 
nerali  doftrina  de  Priuilegijs  fuppono. 

Tertio  haberi  potefl  ex  dictis,  priuile- 
gium hoc  maxime  fauorabile  effe , quia 
in  primis  fauet  religioni , cuius  ius  fum- 
mo  fauore  dignum  efl,  vt  fenht  etiam 
Iureconfultus  in  l.Suntperfonce .ff.dcRe-  L .Sutper* 
ligiof.&  fumptib.funer.Ac  deinde  no  in  fonce. 
fauorem  vnius  loci , vel  prouinciae , aut 
gentis, fed  ob  augmentum, & decentiam 
diuini  cultus  , & honorem  totius  Eccle- 
fiaflici  flatus  inflitutum  efl.  Vnde  etia 
fit, regulas  omnes,  qu£  de  ampliandis  fa- 
uoribus  in  iure  latae  funt,  ad  hoc  priuile- 
gium applicandas  effe.  Quarto  denique 
concludi  potefl  ex  diCtis , priuilegium 
hoc  non  perfonale  tantum  effe,  fed  rea- 
le,quia  non  intuitu  alicuius  perfone,  fed 
dignitatis  Pontificis,  & totius  clerica- 
tus concefTum  efl  ,vt  dicitur  in  cap.  Si 
diligenti, de  Foro  compet.&  cx  diftis  de 
finali  caufa, &ratione  huius  priuilegij  efl 
manifeflum.  Vnde  tandem  fit,  hoc  pri- 
uilegium non  extingui  cum  perfona, 
fed  de  fe  perpetuum  efle , nam  haec  pro- 
prietas priuilegia  realia  comitari  folet. 

De  his  ergo  proprietatibus , vltima 
excepta,  nihil  nobis  dicendum  fuperefl, 
fed  iuxta  generalia  principia , & dodlri- 
nas  de  priuilegijs  explicanda:,  & ampli- 
ficanda: funt.Solum  circa  perpetuitatem 
declarandum  fuperefl,  quanta  illa  fit,  & 
an  omnem  modum  amifsionis,  ablatio- 
nis, feu  defitionis  talis  priuilegij  exclu- 
dat. Perpetuum  enim  dicitur , quod  in- 
corruptibile efl , vel  fi  latius  loquamur, 
quod  faltem  non  corrumpitur , nec  fine 
habet.  Si  ergo  hoc  priuilegium  perpe- 
Xx  4 tuum 


Cap.  Sidi 
ligenti . 


j2  4.  Lib'4*>  De  Immunitate  Ecclejiafiica . 


3* 

Tres  modi 
priuilegiu 
amittendi. 


Priuilegia 
hoc  immu- 
QiCatis  pet 
lapiam  tem 
poris  , vel 
mortem  cu 
cedentis  a - 
mitti  ne  - 
quii. 


4- 

Prima  con* 
dufic. 


Uium  eft,amitti  non  poterit,nec auferri.  A 
In  contrarium  vero  eft,quia  multa  funt 
alia  priuilegia  , quae  dicuntur  perpetua, 

& delinere  poliunt.  Solet  enim  priuile- 
gium  dici  perpetuum  , quoties  vel  ad- 
haeret rei  de  fe  perpetuae,  vt  fundo,vel  fi 
adhaeret  perfonae,non  cum  vita  illius  ex 
tinguitur,fed  ei  perpetuo  fuccedi  po- 
teft, & nihilominus  talia  priuilegia  tolli, 
vel  amitti  potiunt , per  fuperiorem  po- 
teftatem , aut  efficacem  aliquam  volun- 
tatem, aftionemvc  contrariam . V iden- 
duin  itaque  fupereft , an  maior  fit  huius 
priuilegij  perpetuitas , quod  non  poteft  B 
commodius  fieri , quam  explicando,  an 
modus  aliquis,  quo  folenc  priuilegia  de- 
finere,in  hoc  priuilegio  immunitatis  lo- 
cum habeat. 

Oportet  ergo  prae  oculis  habere  mo- 
dos,quibus  priuilegia  dcftruuntur,  quos 
nunc  ad  tres  reducimus,  qui  funtreuo- 
catio  priuilegij,  renunciatio  eiufde,  vfus 
ei  contrarius,  & per  hos  modos  breuiter 
difeurremus.  Nam  duo  alij  modi  corrup 
tionis,qui  in  alijs  priuilegijs  humanis  ac- 
cidere folent,  fcilicet,  vel  per  lapfum  te- 
poris , vel  per  mortem  concedentis , per 
fe  notum  ell , in  hoc  priuilegium  cadere  q 
nonpoffe.  Alius  vero  modus , qui  dici 
folet  per  abufum, quomodo  circa  hoc  pri 
uilegium  interdum  contingat , in  fupe- 
rioribus  capitibus  explicatum  ell, decla- 
rando, quomodo  pviuatio  clericalis  pri- 
uilegij interdum  (Itpoena.  Et  ad  hoc  etia 
reducitur,  quod  per  mutationem  cleri- 
calis flatus , interdum  etiam  amittitur, 
vel  minuitur  modis  fupra  declaratis:qua 
uisille  non  tam  proprie  dicatur  abufus, 
quam  mutatio  fubiefti,  per  quam  inter- 
dum folet  accidens  corrumpi. Et  ita  pof- 
(et  etiam  illa  priuatio  reduci  ad  ceffatio- 
nem  caufa:  intrinfecae,a  qua  hoc  priuile-  j) 
gium  pendet , qui  ell  alius  modus , quo 
folent  priuilegia  amitti , & illa  tantum 
confideratione  potefl  in  hoc  priuilegio 
locum  habere.  His  igitur  praetermifsis. 

Dico  primo.  Hoc  priuilegium  ita  eft 
perpetuum,  vt  etiam  irrcuocabile  fit. 
Affertio  efl  communis,  & certa,  quae  in 
hunc  modum  breuiter  oflenditur , quia 
priuilegium  hoc , maxime  a Deo , vel  a 
Rege  temporali,  feu  Imperatore , vel  a 
Pontifice  Summo  reuocari  pofTet  , in 
«ullo  enim  alio  talis  poteflas  cum  aliquo 


apparenti  fundamento  cogitari  potefl. 
Probatur  ergo  affertio  de  lingulis.  Etin  ? . 
primis  deDeo  nulla  eflcotroueriia,nam  fert;  Jt  J1 
fi  velit , potefl  onmia  mutare  5 fi  autem 
velle  , repugnet  promifsioni  eius,  non 
volet , neque  poteft  velle  in  fenfu  coni- 
pofito,  vt  aiunt , quia  non  potefl  elTe  in- 
fidelis , neque  fe  ipfum  negare.  Ita  ergo 
in  praefenti  priuilegium  hoc , quatenus 
ab  ipfo  Deoconcellum  efl,  fimpliciter 
irreuocabile  ab  ipfo  dici  potefl.  Quia  fi 
datum  efl  pofitiuo  iure  dinino  legis  gra- 
tia:, ficut  ipfa  lex  gratia?  data  efl  limpli- 
citer , & cum  abfoluta  promifsione  per- 
petuitatis , vtique  quandiu  mundus  du- 
rauerit , ita  etiam  hoc  ius  immunitatis 
Ecclefiaftice  ex  abfoluta  voluntate  Dei, 

&fme  vlla  fubintelle&a  conditione  per- 
petuo flabilitum  efl,  quandiu  facerdo- 
tiumnous  legis  cum  mundo  durauerit; 
ergo  eodem  modo  efl  hoc  priuilegium 
perpetuum, & irreuocabile. Nam  in  hne 
mundi  non  reuocabitur , fed ceftante  il- 
lius fundamento,ac  fine,  feu  necefsitate, 
confequenter  cefTabit.Si  vero  priuilegiu 
hoc  eft  a Deo  folum  ratione  iuris  natu- 
ralis,fic  magis  ab  intrinfeco  irreuocabile 
eft , quandiu  fundamentum,  & materia 
illius  iuris  eadem  perdurauerint , vt  per 
fe  clarum  eft,<3c  in  lib.z.  de  Legib.  latius 
eft  declaratum. 

De  fecundo  punifto,  fcilicet, de  Regi- 
bus temporalibus , maior  eft  difficultas. 

Primo  quia  ius  hoc  fub  ea  ratione  hu-  ^ 
manum,  & ciuile  eft, ac  fubinde  mutabi-  hoc  reuoca 
le.  Secudd  quia  vnaqua?que  res  per  quas  ri. 
caufas  nafeitur , pereafdem  diiloluitur; 
ergo  quatenus  hoc  priuilegium  per  vo- 
luntatem Regis  conftitutum  eft , retra- 
<ftari  poteft,  quia  voluntas  Regis  terreni 

mutabilis  eft.Haec  eft  enim  ratio, ob  qua  . 

.....  ■ \r  Rationesau 

eaetera  priuilegia  humana  reuocari  pol-  ^,canjf> 

funt.  Tertio  quia  Repe  Imperatores  ta- 
lia priuilegia  reuocarunt , vt  fumitur  ex 
Gratiano  in  cap .Omnes.^.Hccc  fu\uis.n.  Crdtun. 
q.i  . & ex  X.Siqms  atrialis^. de  Epifcop. 

& Cleri.&  ex  LNemtnem,  &ex  Authe- 
tica  Quas  atfio>ies.  C.  de  Sacrofanft.  Ec- 
clef.& ex  I.19.  de  Epifcop.  «ScCleric.  in 
Codice  Theodofiano.  Et  in  legibus  par- 
ticularium regnorum  inueniuntur  leges 
fitniles  , quibus  exemptio  clericorum 
falcem  ex  parte  reuocatur.  Quarto  ,quia 
Reges,qui  nunc  viuunt  3 dicere poflunt, 

non 


0». J o.  aAnTriuil. immunit.  Cler  ic.pofsit  reuocari.  j2j 


non  concefsifle tale  priuilagium , neque  A 
fuosanteceflores,ipforumiuri  prsiudi- 
care  potuilTe. 

Nihilominus  dicendum  efl: , priuilc- 
6,  gium  hoc  non  poflc  per  volutatem  tem- 
rprcbatar  paralium  Principu m reuocari.  Qua?  af- 
,oociui:oe-  fcrtj0  duobus  modis  potefl:  intelligi.Pri 
mo  non  polle  reuocari  abfolute,  & (im- 
pliciter,etiam  quatenus  perDei,vel  Po- 
tificum  voluntatem  conflitutu  efl:  alio- 
modo  intelhgi  poteft  , etiam  quoad  id, 
in  quo  potuit  a Principibus  temporali- 
bus propria  voluntate  donari.  In  priori 
fenfu  allertio  quoad  Deum  per  (e  nota  g 
e(l,  quoad  Pontifices  autem  (equitur 
euidenter  ex  principijs  fupra  pofitis,ne- 
quealia  probatione  indiget.  Nam  Pon- 
tifex potell  clericos  eximere  a feculari 
potellate  etiam  temporalibus  Principi- 
bus inuitiSjVt  in  (uperioribus  oftenfum 
eft;  ergo  non  poliunt  Reges  reuocare 
priuilcgium  fori , feu  exemptionis  vt  a 
Pontificibus  conceflum  , quia  licut  tale 
priuilegium  non  pendet  a voluntatibus 
Principum  in  lierfiita  neque  in  duratio- 
ne  feu  conferuationc  fua.  Et  confirma- 
tur, quia  non  potell  inferior  mutare  ius 
a fuperiore  (latutum , vel  au  ferre  ius  a fu  Q 
periorecouccflum;  fed  Pontifices  con- 
llituerunthoc  ius  immunitatis , quate- 
nus funt  fuperiores  Regibus  temporali- 
bus, faltem  indirecte  per  fpiritualepo- 
teflatem,  vtinfuperioribus  declaratum 
ell,ergo  non  potell  per  Principes  tepo- 
rales  mutari.  Neq;  contra  hanc  partem 
procedunt  rationes  dubitandi , neq;  in 
illa  efl:  controuerfia  inter  authores  ca- 
tholicos,nifi  forte  apud  illos,  qui  negat, 
po(Te  Pontifice  propria  potell ate,&  fine 
confenfu  Principum  exemptionem  co- 
cedere. Sed  illa  fententia,&paucoru  e(l, 

& certe  improbabilis,  & quod  ad  rem  D 
maxime  fpcftat, illimet  authores, qui  il- 
lam defendunt, nihilominus  docent, exe 
ptionem  femel  introdu&a  cum  confen- 
fu Regum  non  pofle  ab  eisdem  Regibus 
reuocari,  in  hoc  vero  loquuntur  iuxta 
poileriorem  fenfum  aflertionis  a nobis 
propofitum. 

7'  Procedit  ergo  aflertio  etiam  in  fecu- 
do  fenfu  fupra  explicato,  qui  fenfusper 
hancconditionalem  declaratur  , nam  li- 
cet hoc  priuilegium  haberet  fuam  pri- 
ma origine  a liberali  donatione  Princi- 


pum , non  poffet  per  illos  reuocari.  V el 
aliter  exponi  pote(l,fi  Pontifex  intelli- 
gatur  nuc  habere  triplice  modum  iurif. 
diclionis  fuper  clericos  in  criminalibus, 

& ciuilibus.  Vnusmodus  eftiurisdiftio- 
ms  teporalis  dire&e  dat£  a Deo  in  tales 
perfonas.  Alius  e(l  iurisdiftionis  indi- 
re£lar  ex  vipotellatisfpiritualis,  & has, 
fine  dubio  non  habet  a Regibus  , «Sc  ita 
neq;  auferri  per  eos  pofsut.T ertius  mo- 
dus e(l  iurisdidlionis  direfts  in  tali  ma- 
teria circa  tales  perfonas,  qua  habuerint 
Pontifices  ex  donatione  Imperatorum, 
quiavt  fupra  dicebamus,  eximendo  cie 
ricosa  fua  direfta  iurisdiffione  tempo- 
rali,non  reliquei  ut  eos  exleges,  (eu  abf- 
quedire&o  fuperiore  in  temporalibus, 
fed  iurisdififione  fuam  dirc&am  in  Pon- 
tifices tranfiulerunt. Dicimus  ergo,  etia 
hoc  pofito,non  poflc  Principes  amplius 
auferre  iurisdidtionem  illa  a Pontifici- 
bus^ fibi  iteru  eam  refumere  ,praefer- 
tim  ipfis  Pontificibus  non  confenticnti- 
bus.Quae  fententia  fic  expofitacomunis 
efl . Iqnocentius  in  cap.  Nouit  de  ludi-  _ 
cijs,&  ibi  Panormitan. numer.23.Feli-  * . 
nus  cap.  1 . de  Conflitution.  numer.19.  4”orw*  t 
vcr(.  Silius  cafus , & in  capite  primo  de  * l*!‘ 
Prob.ck  hi  duo  plures  alios  antiquos  re-  y 
ferut.  IdeHoflienf.  indiftocap.  Nouit.  . 
n.2.&in  fum.tit.  de  Iramun.  Ecclefiar.  . 
§.Sed nec  illa, 8cAluan\s  Pelagius  lib.  1 . _ m °' 
de  Planft.Ecclcfi cap. 44.  &Driedolib.  otiarr* 

1.  deLibert.Chriflian.  cap.cj.Couarr.in  0 * 
Pradt.cap.31.  Soto  1114.  d.2.5.  q.  2.arc. 
a.concluf.  tf.MoIin.  1.  tom.de  Iuflit. 
difputation.3  r.  Et  idem  defendunt  Me-  *A 
dina , <5c  Palacios , etiam  fi  alias  exifli- 
mauerint  exemptionem  hanc  non  ali- 
ter, quam  ex  donatione  Principum  in- 
cepifle. 

Fundatur  autem  primo  ha?c  veritas  in  g 
quoda  principio  in  materia  de  Priuile- 
gijs  recepto,quod  priuilegium  vel  fupe- 
riori,  vel  aequali  concefsu  no  potefl:  am- 
plius a concedente  reuocari. Et  ratio  eft, 
quia  tale  priuilegium  tranfit  in  padtum, 
vt  Iurifte aiunt, padta  autem  feruanda 
funt, etiam  cum  fubditis, nedum  cum  no 
fubditis,&  multo  magis  cum  fuperiori- 
bus.  Vel  aliter  magis  rationem  explica- 
tio,licet  in  idem  redeat,  quia  talis  cortcef 
fio  potius  efl:  donatio  quaedam,  quam 
priuilegium,  vt redte  dixit  Driedo : efl: 

cnijn, 


Euafio . 
Rcf ellitnr 


Lib.4-.dc  Immunit dteEcclefiajlic/i. 


enim,  vt  paulo  antea  explicaui , collatio 
quaedam  iurisdiftionis  propriae , a fe  illa 
auferendo, & in  alium  transferedo , hxc 
autem  quaedam  donatio  eft.  Item  quia 
interior  no  poteft  dare  priuilegium  fu- 
periori,quafi  exercendo  iurisdiclionem 
in  ipfum,cum  illam  non  habeat;ergo  fo- 
lum  poteft  id  facere,pacifcendo,vel  do- 
nando. Talisautem  donatio  completa, 
& acceptata  non  poteft  a donante  reuo- 
cari,inuito  donatario,  quiapoft  donatio 
nemiamnon  eft  dominus  rei  qui  eam 
donauit,  fed  cui  donata  eft;  nemo  autem 
poteft  auferre  rem  alterius,  inuito  Do- 
mino. Etcofirmatur,  ac  declaratur, quia 
fi  Princeps  potiet  talem  donatione  reuo 
care,  aut  eftet  per  dominiu,  feu  potefta- 
tem  dominatiuam , aut  per  poteftate  iu- 
risdiftionis, nullus  enim  alius  titulus  iuf 
tus  cogita  ri  poteft.  No  per  dominiu , na 
hoc  amifsu  eft  per  donationem,  feu  talis 
priuilegij  concefsione, praecedes  aute  do 
miniu,quod  iam  no  eft,  nulla  poteftat£, 
feu  facultate  morale  rclinquit.Supponi- 
mus  enim  , priuilegiu  efte  (impliciter, & 
abfolutc  cocefsu  abfq;  aliqua  coditionc, 
na  fi  illam  includeret,  ob  ea  non  impleta 
polTet  interdu  prior  dominus  donatione 
reuo  care, quia  tucno  omnino  priori  do- 
minio renuciauit;hic  aute  non  ita  eft, fed 
exeptio  pure,  & abfolute  facta  eft;  ergo 
jPpter  procedes  d»iu  reuocari  no  poteft. 
N eq;  etia  p poteftate  iurisditftionis,quia 
nulla  habetvn9Princepsin  fuufuperiori* 
cu  in  aequale  fibi  non  fubditu  illa  no  ha- 
beat , vt  ex  terminis  ipfts  conftat,  ergo. 
Hoc  aute  principu,quod  fine  dubiojeui 
des  cft,refte  in  prefeti  pufto  applicatur, 
quia  hoc  priuilegiu  vt  manare  intelligi- 
tur  a Principib9fecularibus,datueftnon 
fubditis, &fupcriori, nimiru, clericis,Ec- 
clefijs,Potifici.Dices,imo  datu  efte  fub- 
ditis,fi  fupponamus,  ante  concefsionem 
hac  clericos  fuiftePrincipibus  laicis  fub- 
ditosin  temporalibus.  Refpondeo,priui- 
legium  hocpartim  intelligi  conceflum 
omnibus  Ecclefiafticis  inferioribusPon 
tifice,partim  ipfi  fummo  Pontifici;  illis, 
afuaiurisdiftione  eos  eximendo,  huic, 
fupremam  iinisdiftionem  temporalem 
directam  circa  tales  perfonas  in  ipfuin 
transferendo.  Iuxta  priorem  ergo  con- 
fiderationem  fateor , priuilegium  con- 
cefifum  efte  fubditis.  At  per  eandem» 


A met  concefsione  fafti  funt  non  fubdit^ 

& confequenter  priuilegiu  factu  eftir- 
reuocabilc  a cocedente,  quia  ia  ineft  no 
fubditis,  & ideo  nec  per  poteftate  iuris- 
di&ionis  poteft  laicus  illosacceptobc- 
ncficio  priuare,  quia  nec  dominiu  habet 
in  homines  liberos , nec  iurisdiftione  in 
nofubdkos,neciuftu  titulu  illam  iterii 
vfurpandi.  Iuxta pofteriorc autem  con 
fideratione  priuilegiu  hoc  datu  eft  non 
fubdito,etia  antecedenter,quia  Potifex 
iure  diuino  eft  exeptus , ac  proinde  non 
fubditus  Imperatori ; imo  etia  fuperiori 
B datum  eft,  quia  Potifex  fuperior  eft  Im 
peratore,etia  in  teporalibus  faltSindirc- 
dle,&illi  vt  fupremoPaftori  data  eft  etia 
directa  iurisdictio  teporalis  in  cleru , vt 
comodius,  & liberius  (vt  ita  dica)  illu  in 
teporalibus  regere, & iudicare  pofsit.Et 
ita  generale  illud  principiu  omnibus  mo 
dis  refpeftu  Pontificis  loeumhabet.  10, 

Addo  denique  non  folum  in  hoc  pri-  Nullfl  prii 
uilegio,  fed  etiam  in  omnibus  alijs  con- 
cefsis  Ecclefiae  non  tantum  ab  Impera-  mej  CW(j 
toribus,  vel  Regibus,  fed  etiam  a qui-  /om.prft. 
bufeunque  Principibus,  vel  donjinis,  calaje po« 
habere  locum  principium  illud  fub  ter-  fta,t‘T,re“ 
minis vniuerfaiioribuspropofitu, quod  ^ ^ 

^ nullum  priuilegium  per  quancunque 
poteftatem  temporalem , etiam  non  fu- 
premam conceuum  Ecclefiae,  & ab  ipla 
acceptatum, poteft  per  ciuilem  potefta- 
tem , etiam  fupremam , reuocari.  Ra- 
tio eft  fundata  in  alio  iure  diuino,  quo 
omnia  bona  Ecdefiaftiea  a jurisdictio- 
ne, omnique  poteftate  feculariumPrin- 
cipum  exempta  funt,  vt  fupra  oftefum 
eft.  Ex  quo  principio  ita  colligimus, 
priuilegium  Ecclefiaecoceftum  eo  ipfo, 
quod  incipit  efte  in  poftefsione , & vfu 
Ecclefiae,  inter  bona  Ecclcfiaftica com- 
putatur, vt  per  fe  conftat ; fed  Princeps 
fecularis,  quantunuis  fupremus  nullam 
habet  poteftatem  fuperEcclef  aftica  bo- 
na;ergo  nec  poteft  quidqua  circa  priui- 
legiaEcclefiafticadifponere;crgomult6 
minus  illa  reuocare,aut  auferre  poterit. 

Et  declaratur  per  comparationem  ad  fj, 
alia  bona  magis  fenfibilia,  & corporalia: 
na  fi  Imperator  fundu,caftru,aut  duita- 
te Ecclefiae  donauit,  non  potcft-amplius 
illa  auferre, ficut  no  potuit  Coftatin9  d® 
natione  Vrbis,&  alioru  bonoru,qua  Ec 
clefiae  Romanae  fecit, rcuocare,  aut  circa 

bona 


D 


C'jo>An priuilegiu immunitatis cleric.pofsit  remeari.  523 


bona  illa  quidquam  difponere , quia  iam  A 
Ecclefiaftica  fafta  funt;ergo  fimiliter  no 
potuit  iurifdidionem  , quam  femel  in 
Ecclefiam  tranftulit,reuocare,  autiteru 
vfurpare.  Atque  hoc  exeplo  vtitur  Ko- 
ftieniis  in  hac  materia,  optimeque  rem 
declarat : nam  licet  iurifdnftio,  etiam  tc- 
poralis  magis  incorporea  fit.,  quam  prae- 
dium v.  g.  nihilominus  inter  bona  hu- 
mana , & temporalia  computatur  , ficut 
etiam  aiix  aftiones , vel  iura  , quae  a Iu- 
rifperitis  bona  incorporalia  nominan- 
turi  ergopoftquamhsec-tranfeuntin  do 
minium  Eccleliae, omnia  fiunt  Ecclefia-  g 
ftica  boiia  , ac  proinde  eandem  immuni- 
tatem iure  diuino  induunt.  Vndeidem 
exemplum, & argumentum  fumi  poteft 
ex  bonis  a quocunque  inferiori,feu  pri- 
uato  dominoEcclefie  donatis:nam  poft- 
quam  donatio  habuit  fuum  effeftu , nec 
donator  , nec  Rex  temporalis  poteft  illa 
contingere  , nifi  quantum  iura  canonica 
difponunt,  vel  hquid  fuerit  in  donatio- 
ne ipfaper  aliquod  iuflum  paftum  ex- 
ceptum ; ergo  idem  eft  de  quocunque 
priuilegio  intemporalibus  Ecclefiae  da- 
to apoteftate  ciuili,  nam  cuiufcunque 
gradnSj  vel  ordinis  fit,  reuocari  non  po-  q 
teftper  quancuquepoteftatem  ciuilem, 
licet  fuperior,vel  etiam  fuprema  fit. 

I2,  Ampliatur  praeterea  quoad  hanc  par- 
Pnuiiegiu  t recula  pofita  , quia  non  folumnon 
immunita  - n f r ■ i ■ r • „ n. 

tis  ne  lirai-  poteft  hoc  pnuilegium  tori  per  potefta- 

t»ri quidem  tem  ciuile  integre  reuocari , verum  etia 
p«  ciuilem  nCque  ex  parte  diminui,  vel  limitari, aut 
poteftaiem  refj-rjngi  ■ imo  nec  reftri&e  declarari  cu 
legis  authoritate  poteft  virtute  folius  ci- 
uilis  poteftatis.Hoc  totum  fequitur  eui- 
denter  ex  rationibus,  & difeurfibusfa- 
ftis,quia  circa  bona,  & iura  Ecclefiaftica 
nulla  eft  laicis  tributa  poteftas  ; ergo  fi- 
militer  circa  priuilegium  Ecclefiafticu,  D 
vel  iurifdictionem  femel  in  Ecclefiam 
traflatam  nihil  poteft  fecularispoteftasj 
ergo  nec  diminuere, nec  reftringere,nec 
legem  aliquam , quae  in  praeiudicium  il- 
lius cedat , ferre  poteft.  Et  fimiliter  po- 
teft hic  illud  principium  applicari,  quod 
nullus,  etiam  fi  fit  Rex  fupremus, poteft 
minuere,  vel  aliquid  difponere  de  priui- 
legijs , vel  iuribus  alterius  Regis,  vel  cu- 
iufcunque perfonar  non  fubditae,  a quo- 
cunque , vel  quocunque  iufto  titulo  illa 
habuerit,ac  pofsideat;ergo  maiori  ratio- 


ne non  poliunt  Principes  tcpcralcs  cir- 
ca priuilegium  fori  aliquid  difponere, 
quod  in  illius  praeiudicium  cedat.  Talis 
autem  eft  cuiufcunque  legis  editio , pri- 
uilegij  concefsio , iurifdittionis  delega- 
tio, feu  commifsio,aut  exeeutionis  luf- 
fio,  quibus  Ecclefiaftica  libertas  minua- 
tur,aut  reftringatur , & ideo  omnes  hu- 
iulmodi  adtiones , vel  difpofitiones  non 
folum  illicitae , fed  etiam  irritae  funt,  & 
inanes,  quia  fine  legitima  poteftate  fiut. 

Et  ideo  vt  tales  declarantur  in  A uthen- 
tica  Ca^djC.deSacrofand.Ecclef.&cap.  Authent. 
Nouertt,  & cap .Grauem,  de  Sentent.ex-  Cajja. 
communicat.  & ali js  multis  iub  titulis  Cap.  A/io- 
de  Immunit.  Ecclefiar.  de  Foro  comp.  uerit. 
&deludicijs.  C.  Grane* 

Dices.  Pollet  Rex  temporalis  in  fuo  1 3 . 
regno  Ecclefiafticam  libertatem  augere,  Obicttio* 
concedendo  v.g.vt  clerici  non  folum  vt 
rei,  fed  etiam  vt  adores  pofsint  laicos  ad 
tribunal  Ecclefiafticum  vocare  5 vel  etia 
concedendo , vt  temporales  caufae  inter 
laicos  pofsint  ad  tribunal  Ecclefiafticu 
deferri, fi  rei  velint ,vt Conftantinum 
concefsifte  legimus  in  cap.  Omnes.  11.  q. 
i.Ergo  poterit  etiam  quando  fibi  expe-  £ 
diens  videbitur , immunitatem  reftrin-  }ie$ 
gere,  vt  aequitas  feruetuv  . Refpondetur  g0iUIio. 
primo , negando  confequentiam , nulla 
enim  aequitas  hoc  poftulat.  I um  quia 
Rex  temporalis  poteft  priuilegium  fa- 
uorabile  Ecclefi  js  concedere, non  tamen 
legem  condere  onerofam,autnociuam 
Ecclefi  js,  vel  Ecclefiafticis  perfonis,quc 
illas  obligetgum  etiam  quia  quilibet  po- 
teft donationem  a fe  fadtam  augcre,non 
vero  minuere, quia  prius  liberalitatis  eft 
& non  tollit  ius  alterius, fed  confertjpo- 
fterius  autem  repugnat  iuri  scquifito,& 
confequenter  eft  contra  iuftitiam.  Atq; 
ita  in  prefenti  augere  immunitatem  Ec- 
clefiafticam de  fe  opus  eft  liberalitatis,& 
non  repugnat  iuftitic, aut  religioni, quia 
non  eftdifpofitio  de  iuribus  lam  Eccle- 
fiafticis, fed  de  iure  proprio,vt  Ecclefia- 
fticum  fiat,  quod  de  fe  potius  eft  opus 
religionis.  At  vero  immunitate  reftrin- 
gere,aut  limitare  liberalitatis  non  eft, 
religioniq;  derogat, &iniuftitiam  inuol- 
uit,quia  eft  falcem  mittere  in  alienam 
fegetem.  Deinde  circa  antecedens  ad- 
uertimus , licet  pofsint  Principes  tem- 
porales per  noua  priuilegia  clericorum 

exemp- 


S 28  Lib.^SDe  Immunitate  Ecclejiaflica. 


exemptionem. aut iurifdiftionetn  Epif- 
Pr.uilegta  toporum  in  temporalibus  augere  , mhi- 
per  lominus  haec  priuilegia  non  cogere  Ec- 

e,  perfonis  c‘clia-’  Praelatos , vt  illa  obleruent,  ied 
cor.cdla  ao  neceflarium  elTe  eorum  liberum  cofen- 
te  Praelato-  fum,vt  effertum  habeant, quia  in  tali  ma 
,ut“  SCCSP'  terianec  vim  coartiuam,  nec  dirertiuam 
fe dum 'non  habere  poliunt,  vtfiipra  eft  oftenfum. 
habent.  Etprarterea  vt  talia  priuilegia  a clericis 
acceptari  valeant , ncceffe  ell,  vt  legibus 
canonicis  non  fint  contraria, quia  contra 
illas  nulla  difpofitio  ciuilis  valida  elle 
potefi:. 

Neque  rationes  dubitandi  in  princi- 
• 14.  pio  huius  purti  politae  alTertioni  obflat. 
Soluuocur  Ad  primam  enim  dicimus,  licet  hoc  pri- 
rsiiones  rlu  uilegium  vtab  Imperatore  manauit,ius 
bitandi  con  cjujie  pofsit,  tamen  poftquam  per 
tern  propo-  Ecclefiam  eft  approbatum, elTe,  vt  Iuri 


Prima. 


Felin. 


ftae  loquuntur , canonizatum,  id  eff,  ius 
canonicum  effertum,  materiamque  eius 
elTe  ad  altiorem  ordinem  Ecclefiafticaru 
rerum  eleuatam  , & ideo  line  confenfu 
Pontificis  reuocari  nonpoffe.  Quod  de 
omni  lege  ciuili  canonizata  docuerunt 
Gloffie,  Innocent.  Dominicus, & alij 
apud  Felinum  cap.i.de  Conftitut.num. 
1 ^.«ScPanormit.  in  cap.  Nouit,  de  Iudi- 
Panormt.  cijs.  nu.  27.  Ad  fecundam  refpondetur. 
Secunda,  principium  illud,  Rem  per  quas  caufas 
nafcitur ,pofle  dilTolui, tantum  habere 
locum  in  his,quae  pendent  in  fieri,&  co- 
feruari  a caufa  : in  prxfenti  autem  licet 
exemptio , prout  nunc  confideratur , in 
fieri  pendcat  a voluntate  concedentis, 
pofiquam  vero  data  eft,  iam  non  pen- 
det , quia,  vt  dixi , ad  altiorem  ordinem 
rerum  eft  euerta.  Accedit, quod  effertus 
ille  per  potentioremvoluntatem  confir- 
matus eft,«Sc  ideo  per  fola  fecularis  Prin- 
cipis voluntatem  retrartari  non  potefi. 
Ideoq;  non  eft  eadem  ratio  dehocpri- 
uilcgio,&  alijs,quae  fubditis  conferutur. 

Ad  tertium  in  primis  dicimus;  narra- 
ri facta, non  tame  oftendi  iure  e fle  farta. 
Et  ita  Felinus  in  czp.Ecclefut,  de  Confti- 
tut.  refpondet  addirtam  legem  , Sicjnis 
curialis, quod  licet  de  farto  quoddam  pri 
uilegium  reuocaucrit , iure  tamen  non 
potuit.  Idcmq;refponderi  potefi  ad  alias 
leges,  praefertim  antiquas, quia  Impera- 
tores in  principio  non  fatis  perfpertam 
habebat  vim  Ecclefiafticae  immunitatis. 
Deinde  vero  dicitur , aliqua  forte  fuilTe 


1 T 

Tertia. 

Felin. 


A priuilegia , quae  vel  nunquam  fuerunt  a 
Pontificibus  acceptata , fed  ad  fummum 
permilla,vt  fortaffe  fuit  priuilegium  da- 
tum a Conftantino , quod  laici  polfcnt 
ad  Ecclefiaflicos  iudices  appellare.  Et  fi 
que  talia  fuerunt, per  contrariam  volun- 
tatem,vel  vfum  reuocari  potuerat , quia 
nec  proprie  pertinebant  ad  immunitate, 
neque  inter  iura , feu  bona  Ecclefiallica 
computabantur , «Sc  ita  celfant  in  illis  ra- 
tiones factae  . At  vero  priuilegia  a Pon- 
tifice acceptata , & probata  fine  confen- 
fu Pontificis  reuocari  non  potuerunt, & 
g ideo  leges  contrariae , vel  effertum  non 
habuerunt, vel  non  nifi  Pontifice  annue 
te  tacite , vel  expreffe  , illum  confequi 
potuerunt . Quod  videtur  recognouilfe 
Rex  Hifpaniae  Alphonfus in  1. 54.  tit.6". 
part.  1 .dicens,  licet  clerici  ob  clericatum 
in  multis  exempti  fint, quadam  vero  ef-  " 

fe,in  quibus  Ecclefite  placuit, vt  non  exi 
mantur,  Hifpane  por  bien  la  fanCii 
/g/e/hr,quafi  diceret,  fe  non  polTe  exem- 
ptionem tollere,  aut  minuere,  fed  folurn 
declarare,  quid  in  eo  genere  Ecdefia  ad- 
miferit. 

Ad  quartum  refpondetur,  Reges, qui  *7* 

nuncviuunt, comparari  polle  veladpre- 

1 . -i  , 1 fi  . . rr"  cio folamir 

q cedentes  quibus  hacreditario  iure  lucee- 

dunt,vel  ad  Imperatores, quorum  regna 
ex  parte  aliqua  occuparunt , «Sc  iufto  ti- 
tulo cum  fuprema  poteftate  ciuiJipof- 
fidet.  De  prioribus  dico,fuccederevnu- 
quenque  in  regno  eo  modo, quo  antecef 
fores  illud  habuerunt , fi  ergo  ab  aliquo 
antecelfore  priuilegium  hoc  valide  con- 
cellum  efc,  eo  ipfo  fuit  illaiurifdirtioab 
illo  throno  Regio  feparata,  idedquc  fuc- 
celTor  non  potefi:  cum  ampliori  iurifdi- 
rtione  illud  h2ercditare,necfcparationc 
prius  fartam  reuocare , quia  nullam  po- 
D tefiatem  confequitur  refpertu  nonfub- 
ditorum.  Et  fere  eadem  ratio  efi  de  Re- 
gibus fupremis , qui  nunc  funtin  terris, 
quae  olim  erant  imperij : nam  etiam  ob- 
tinuerunt illa  regna  in  eo  flatu, inquo 
fub  Imperatore  antea  erant,  «Scita non 
potuerunt  iuri  Ecclefiae  derogare. 

Quod  fi  quis  dicat, exemptioni? hanc,  I7> 
vt  eflab  Imperatoribus,  a temporibus  j,ua(;0, 
Friderici  II.  incepilTe,quo  tempore  lam 
multi  erant  fupremi  Principes, «Sc  Reges 
Chriftiani,qui  conflitutioncm  Friderici 
acceptare  non  tenebantur,  Relpondetur 

in 


CaP‘3  0 Triiiilegjmmuhit.Cleric.pofsit  revocari. 


J*9 


Diffoluitur  in  primis(quidquid  fit  de  antiquitate  iu-  A 
ri-S  & excellentia  vniufcuiufque  regni, 
quod  nunc  examinare  nobis  nccellariu 
non  efl)  Fridericum  non  dedifle  , fed 
innoualle , ad  priflinum , ac  debituin 
ftatuinEcclehafticam  exemptionem  re- 
duxilfc,  prout  ab  antiquis  Imperatori- 
bus concefla  iam  fuerat,  vtin  fuperiori- 
bus  vifumeft.  Deinde  negari  non  po- 
td>,  quin  omnia  regna  Romani  orbis  le- 
gem illam  acceptauerint , & vfu,  ac  mo- 
ribus obferuauerint , imo  & in  fuis  reg- 
nis proprijs  legibus  cofirmauerint,quod 
fatis  ell , vt  hoc  fpeciali  titulo  fuerit  Eo  g 
clefia:  ius  acquifitum.  Cuius  etiam  fuf- 
ficiens  indicium  efl,  quia  vt  in  aliquibus 
cafibus  pofsint  contra  exemptionem 
agere , priuilegia  ab  Apoftolica  fede  ob- 
tinuerunt , vt  refpondcndo  Barclaio, 
eVusque  argumentum  in  ipfum  retor  ^ 
BdUrm.  quendo , Bellarminus  notauit , ex  Iulio 
Mp.jy-  Clarolib.)  .§.vltim.quteft.35.nuit^i(J. 
lui,  CUr.  in  fine  , & Aufrerio  in  Clementin.  Vt 
■dnftiri.  clericorum , de  Olfic.  Iudicis  ordinari)  li- 
mitatio.  15.  Et  de  republica  Veneta  fi- 
milia  priuilegia  refert  Gigas  in  tractat, 
de  Crimine  laefae  Maieflatis  fub  Rubri- 
catis de  illo  cogwo/oif.num.zo.Signurn  _ 
ergo  efl, hoc  ius  exemptionis  in  toto  or- 
be Chriftiano  receptum  eiTe  , & in  eo- 
dem orbe  elTe  quali  ius  gentium , ideoq; 
temporales  Reges  non  pofieauthoritate 
fua  illud  reuocare.  De  Regibus  vero  fu- 
premis,qui  fortalTe  de  nouo  conuertun- 
tur  ad  fidem,iam  fupra  didtum  ell,  poffe 
abEcclefia  cogi  ad  hanc  exemptionem 
admittendam  , & quafi  cum  illis  contra- 
here ,neq;  aliter  illis  miniftros  Ecclefia- 
flicos  tribuere,  nifi  eos  ab  ipforum  tem- 
porali iurifdictione  exemptos  admittat. 
Quae conditio, licet  non  exprefie  pro- 
ponatur , in  ipfa  profefsione  obedientiae  £) 
ad  Pontificem  Romanum  includitur , 
ideoque  hoc  etiam  titulo  non  poliunt 
huiufmodi  Reges  hoc  priuilegium  re- 
uocare,aut  infringere. 

Tg  Tertio  dicendum  de  SummoPonti- 
Etisra\.er  6ce>an  pofsit  hoc  priuilegium  reuocare, 
'(ummuP6.  in  quo  eaedem  fere  rationes  dubitandi 
tificem  aon  pollent  proponi . Illis  tamen  non  obfta- 
tilf Sm  ^kusbreuiter  dico, etiam  SumumPon- 
plicuer^re!  Gficem  non  polfe  priuilegium  hoc  fim- 
uocari.  pliciterySc  abfolute  reuocare.  Ita  dicunt 
communiter  Canoniflae  incap.  Ecckjia > 


de  Conftitut.vbi  precipue  Panofinitan. 

Decius, & Felin.6c  in  cap.2.deMaiorit.  Eanormit. 
& obedien.  Cardinalis  in  Repetit,  cap.  Decius. 
Perpendimus,  de  Sentent.  excomunicat. 
oppofit.7.  Rebuff.  in  Concordat,  traft,  Cardinal. 
vlt.  vbi  alios  refert,  & lacobatius  lib.  1.  R*bujf. 
de  Concil.ar.d. Probatur  autem  haec  ai-  fdwbtiwt 
fertio,difcurrendo  breuiter  per  tria  iura, 
a quibus  haec  exemptio  originem  duce- 
re potuit . Et  in  primis  cum  dixerimus 
eile  immediate  a iure  diuino  naturali, 
vel  pofitiuojclaru  ell,  non  polle  per  Po- 
tificc  reuocari , &in  hoc  principio  difti 
auctores  fundantur. Quo  fuppofito,eui- 
dens  ell  confecutio , quia  Pontifex  non 
potell  diuinum  jus  abrogare  j ergo  nec 
potefl  reuocare  priuilegium  iure  diuino 
immediate  collatum,  & inftitutum,quia 
per  hoc  iusquoddam  diuinu  abrogaret. 

Et  hac  ratione  diximus  fupra,  non  polfe 
Pontificem  fe  ipfum  hoc  priuilegio  pri- 
uare,quia  iure  diuino  efl  luae  dignitati 
annexum,  neq;  potefl  ab  illa  fine  eiufde 
dignitatis  diminutione  diuellqergo  eade 
ratione  non  potefl:  vniuerfale  priuilegiu 
cleri  reuocare,  quaten9  a iure  diuino  efl.  ^ 

V eruntamen  etia  ex  liypothefi,quod 
hoc  priuilegiu  non  eiTet  immediate  coi-  ^ 
latum  a Chriflo  ceteris  clericis  infra  Su- 
mum  Pontificem , vera  elfet  afTertio  de 
eodem  priuilegio  vt  ell  ab  hominibus. 

Et  primo  de  iure  ciuili,  quia  res  cft  faci- 
lior..Non  potell  enim  Pontifex  renun- 
tiare huic  priuilegio  eo  modo,  quo  ab 
Imperatoribus,  & Regibus  conferri  po- 
tuit, Sc  de  faiffo  collatum  efl, nifi  abdica- 
do  a fede  fua  omne  direftam  iurifdi&io- 
nem  temporalem  ipfi  collatam  ii  Princi- 
pibus feculij  eamq,  illis  reniiciando,hoc 
autem  non  potefl  facere  Pontifex)  ergo 
vel  ex  hoc  capite  non  potefl  Pontifex 
hoc  priuilegium  reuocare.  Maior  fatis  in 
fuperioribus  declarata  eft.Minor  proba- 
tur quia  Pontifex  non  ell  Dominus  ab- 
folutus  bonorum , & iurium  fuse  Sedis, , 
etiam  illorum, quae  ab  hominibus  illi  do- 
nata funt,  quia  principaliter  funt  data 
C hrifto , ipfi  autem  tantum  vt  Vicario 
eius,  «5c  ideo  non  perfonae,  fed  Sedi  data* 
funtjergo  folum  ell  illorum  difpenfator 
fidelis , <Sc  prudens ; ergo  non  potefl  fuo 
arbitrio  illa  donare,  alienare  , vel  difsipa- 
re.Et  ob  hac  caufam  nopoffet  nucVrbc, 
aut  reliquum  Patrimonium  Petri  Impe 
fy  rato- 


. j j,o  Liber  De  Imrmmildie  'EccleJiaJfira. 


tatori  reddere  , aut  alteri  libere  donare. 
Eadem  autem,v,d  maior  ratio  eLV  de  prae 
dicta  iurifdictipne ,poftquam  femel  in 
poieftatcm,  & dominium  Ecclefiae  tras- 
lata  eft : nam  inter  temporalia  bona eft 
res  magnjcandimationisjik  Ecclefie  ma- 
gis necefiftria  ad  eius  decorem , & bo- 
num regimen , quam  temporale  regnu, 
velfimilia  qpna  temporalia } ergo  multo 
minus  potefl  iuritdictionem  illam  , <Sc 
poteftatem  relinquere  fedem  fuam 


20. 

Expavee  cie 
ricorumfua 
decur  afler- 
tio. 


Euafio  qu^ 
dam  reijci- 
rur. 


2 T . 

Non 

Potifex  ora 
nia  iura  im- 
munitatem 
cocedentia 
abrogare. 


illapriuare.  ■ 

Deinde  ex  parte  clericorum  non  mi- 
mis euidenter  hoc  oftendi,tur : nam  per 
hoc  priuilegium  etiam  illis  eft  ius  acqui- 
fitum  5 per  quod  fpecialem  libertatem  a 
temporali  iugo  confequuti  funt,  & illius 
libertatis  facti  funt  domini}  ergo  non  po 
tcft  Pontifex  pro  fuo  arbitrio  cos  pri- 
uare  hoc  iure  acquifito, feu  libertate,  cu- 
iusfunt  domini}  ergo  nec  potefl  reuo- 
carc  priuilegium  illud  vt  ab  Imperato- 
re datum,  quia  pertalem  reuocationem 
divito  iure,  & libertate  clerici  priuaren- 
tur,  iterumque  poteflati  feculari  fubij- 
cerentur»  Dices,  hoc  argumento  recte 
probari,  non  polle  Pontificem  fine  cau- 
fa  priuare  clericos  illo  iurc  acquifito , ex 
catifa  tamen  polle.  Refpondetur  ,tam 
ncoeffuiam  effe  exemptionem  hanc  fla 
tui  clericali , vt  nulla  caufa  iufta  excogi- 
tari pofsit , “propter  quam  totus  Eccle- 
fiafticus  flatus  iuftc  , aut  valide  pofsit 
tanto  beneficio  priuari.  Itaque  vt  aliquis 
clericus  in  particulari  interdum  hac  li- 
bertate priuetur , poterit  interdum  ex 
parte  illius  fufficiens  caufa interuenire, 
vtexfupra  dictis  intelligi  potell , quo- 
niam clerici  in  poenam  criminum,  vel 
quia  flatum  clericorum  non  feruant,in- 
terdum  hoc  priuilegio,  vel  omnino,  vel 
ex  parte  priuantur.  Refpettu  vero  to- 
tius Ecclefiae  , & flatus  clericalis  nulla 
ratio,  vel  caula  fufficere  potefl  ad  talem 
mutationem, feu  reuocationem  iufte  fa- 
ciendam,& ideo  neque  valide  in  tali  ma- 
teria fieri  potefl. 

Atque  hinc  tandem  idem  facile  pro- 
batur de  eodem  priuilegio. vt  per  ius  ca- 
nonicum eft  flabilitum , quia  non  pollet 
nunc  Potifex  totum  ius  canonicum  co- 
cedens,  vel  confirmans  hoc  priuilegium 
abrogare . Quia  non  eft  illi  data  poteftas 
in  deftruftionem,  fed  in  aedificationemj 


A 


B 


C 


D 


talis  autem  abrogatio  nullum  commo- 
dum pollet  Ecclehae  afferre , fed  potius 
.perturbationem,  & alia  noemneta.  Quia 
eo  ipfo  vellent  Chriftiani  Principes  po- 
teilatem  in.clericosvfurpare.Nam  etiam 
liante  iure  canonico  vix  poffunt  in  offi- 
cio contineii,quid  ergo  futurum  efl'et,fi 
ius  canonicum  in  hac  parte  abrogaretur?  Obie&o, 
DiceSjlicet  male  faciat  Princeps, feu  Po- 
tifex  abrogando  fine  caufa , vel  ratione 
legem  a fe  , vel  a fuis  praedecefforibus 
conftitutam,  nihilominus  fi  id  faciat,  fa- 
ctum tenere , quia  valor  talis  legis  ex  le- 
g'  slatoris  voluntate  abfolute  pendet}er- 
go  fimiliter  in  prefenti  illa  abrogatio  vel 
reuocatio  valida  elfet,  quanuis  iniulla.  22. 

llefpondeo  in  primis , talem  reuoca-  Solutio, 
tionem  non  folum  fore  iniullam  ex  illa 
generali  ratione,quod  eft  contra  iullitia 
legalem  , fed  etiam  alia  fpeciali , fcilicet, 
quia  non  obflante  dicta  luppofitione,  ad 
huc  effet  contra  ius  diuinum  faltem  pr$- 
cipiens , vt  talis  exemptio  fit  in  Ecdeiia 
quoad  commode  fieri  potefl,  & ex  hac 
parte  effet  fortaffe  talis  reuocatio  non 
folum  iniufta,fed  etiam  inualida.quia 
iuridiuino  contraria.  Secundo  dicitur, 
quando  lex  femel  pofita  contulit  ius, 

6c  mutationem  iniplis  rebus  fecit, non 
poffe  fine  caufa  boni  communis  ita  ab- 
rogari, vt  fubditi  priuentur  rebus, vel iu- 
ribus  iam  acquifitis,quia  ergo  flatus  cle- 
ricalis perpetuum  ius  immunitatis  per 
hanc  legem  canonicam  acquifiuit  ,non 
poteft  per  reuocationem  fine  caufa, & 
temere  faffam  valide  illo  iure  priuari. 

D enique  dico,  quidquid  fit  de  hypo- 
thetica quaeftione,  an  fi  talis  reuocatio 
fieret,  valida  effet,  non  effe  timendum, 
quod  talis  reuocatio  aliquando  fiat,  quia 
cum  non  poffet  fieri  fine  magno  difpen- 
dio , & perturbatione  vniuerfaiis  Ecde- 
fiae,  non  permittet  Spiritus  Saiuftus, cu- 
ius fpeciali  prouidentia  Ecclefia regitur, 
vt  Pontifex  in  Ciix  poteftatrs  vfu  tam 
grauiter  erret.  Et  ita  confiderando  illam 
poteflatem , non  vt  pure  fubftat  volun- 
tati humanae  , fed  praecipue  vt  a Spiritu 
Sancio  regitur, dicimus, non  poffe  Pon- 
tificem talem  reuocationem  tacere,  quia 
effet  intolerabilis  error  moralis  contra  ^ 

vniuerfale  bonum  Ecclehae  ,vt alibi  Reiig*rrac- 
inpr^cepto  decimarum  t3tu . * 

declaraui.  cm+.d,  <p< 

CAP. 


t. 

pff  vehi  n* 
tjriiiB  renu 

ciaf.oncrn 

hoc  piiuil^ 
giunumit- 
ii  ooq  po  * 
«ft.  • 


Ime. 'i- 


Corii, Car- 

% 


Csp.  Con- 
tingit. 
Prioilegiu 
fori  rcfpe  - 
&u  priuile- 
giacorii  io- 
dacit  prae 
cepium.. 


C.j  i.Vtr.friuil.  immunitatis  pofsit  per  renudat,  amitti,  fjt 


C A P V T.  XXXI.  A 

Ftrum  priuilegium  clericorum  pof sit  per 
renunciationem  amitti ,yel 
diminui  f 

R ESO  LVTIO  eft,  hanc Ec- 
defiafticam  immunitatem  , per 
renunciationem  eorum , quibus 
concella  eft, propria  voluntate, & autho- 
ritate  faciam  amitti  non  poffe,quia  a nui 
lo  poteft  valide,  & efficaciter  renuncia- 
ri.  Hzc  affertio  quatenus  peculiari  ra- 
tione ad  Summum  Pontificem  pertine-  B 
re  poteft, in  cap. 7. huius  libri  tractata 
eft . Quoad  czteros  vero  intelligi  poteft: 
vel  de  hrtgulis  perfonis,vel  de  toto  cle- 
ro, feuftatu  clericali.  De  lingulis  ergo 
perfonis  traditur  exprefleab  Innocent. 

III.  in  cap.  Si  diligenti,  de  Foro  compet. 
redditque  rationem  his  verbis : Cum  non 
fit  beneficium  boc  perfonale , cui  venundari 
yaleat,fed  potius  toti  collegio  Ecclefiatfico 
publice  fit  indultum , cui  priuatorum  patiio 
derogare  non potefl.  V nde  concludit,  tale 
renunciationem  etiam  iurameto  firma* 
tamvalidam  non  efTe,nec  tale  iuramentu 
obligare , quia  eft  contra  bonos  mores.  £ 
Talis  enim  renunciacio  eft  iniufta,  & fa- 
crilega,  quia  eft  iniuriofa  ftatui  clericali. 
Atque  hocius  ante  Innocentium  tradi- 
tum erat , vt  ipfe  notat, in  Concilio  Car- 
thaginef.$.cap.<ncap..P/rf««f.2. 11.  q.i. 
vbi  peculiari  poena  puniutur  clerici  huic 
priuilegiorenunciantes  tam  in  crimina- 
li,quam  in  ciuiii  caufa.  Idemq;  de priui- 
legio  canonis  ftatuitur  in  cap.  Contingit . 
i.de  Sentent.  excommunic.  Ex  quibus 
iuribus  colligitur  notanda  differentia 
inter  hoc  priuilegium,  & alia,  quae  in  fa- 
uorem  priuatorum  conceduntur : nam 
hzc,quar  priuata  iura  dicuntur,  non  ha-  £) 
bent  vim  legis,  & praecepti  refpe&u  eo- 
rum .quibus  coceduntur,  fed  potius  funt 
quafi  pcrmifsiones , feu  difpenfationes, 
feu  fauores, quibus  vti  pofsint,  fi  velint. 
Hoc  vero  priuilegium, quia  continet  pu 
blicum  ius, habet  vim  przcepti,  non  fo- 
lum  refpeftu  alioru , fed  etiam  refpe&u 
pviuilegiatorum,  quia  non  foliim  ektri- 
huit  fauorem,  fed  etiam  praecipit,  vt  illo 
Vtantur,feu  prohibet, ne  illud  renun- 
cientj  ali  js  autem  iubet,  ne  illud  violent, 
etiam  fi  clerici  confcntiant. 


Vnde  quoad  vtranq;  partem  per  hoc 
ius  canonicum  no  folum  reuocatum,  fed 
etiam  emendatum  eft  ius  ciuile  Iuftinia- 
ni  in  1.  Siluis  in  conjcnbendo.  C.de  Epifc, 
&cleric.in  qua  ftatuebatur  >Si  clericus 
promiferit  ,nonyti  fuo  priuilegio  fori,  non 
pvjfe  aduerjus  fua  pafia  yenirc , & m Innili 
i.5>(pm.C.de  Paftis,vbi  pr^cipitur  iudi* 
cibus  laicis , vt  eam  legem  obleruari  fa- 
ciant. Et  ratio  in  vtroque  loco  redditur, 
quia  ejl  regula  iuris  antium, omnes  licentiam 
habere  his, qua  pro  fe  introdutiafunt,renun~ 
ciare.  Veruntamen  lex  illa  femper  nulla 
fuit , & in  ea  condenda  grauiter  excefsit 
Imperator  (fovtafteper  ignorantiam)tu 
quiadifpofuitin  materia  non  fua,  & cir- 
ca perfonas  fibi  non  fubiectas , tum  etia, 
quia  nititur  falfo  fundamento,  quia  vel 
non  intellexit  vim,&  naturam  huius  pri 
uilegij,  quod  non  propter  priuata  com- 
moda perfonalia,  fed  propter  commune 
bonum  religionis  principaliter  inftitutu 
cftjvel  fi  hoc  intellexit , male  applicauit 
iuris  antiqui  generalem  regulam , nam 
illa  intelligenda  eft  de  ijs,quz  pro  priua- 
to  vniufcuiufque  commodo  introdu&a 
funt,  vt  refte  Pontifex  intellexit, ad 
quem,&  non  ad  Imperatorem  pertinet, 
quale  fit  priuilegium  clericale  , & quo- 
modo a clericis  obferuandum  fit , decla- 
rare. j. 

Sed  qu^ri  non  immerito  poteft.an  de  Anae  !iced 
licentia  Epifcopi  pofsit  quilibet  clericus  lJ.a  - 
huic  priuilegio  renunciare.  Et  ratio  du- 
bitandi  eft,  quia  multa  iura  antiqua  pro-  Cus  huic  pti 
hibentia , ne  clerici  in  iudicio  fiftant  fe-  uilegio  re  - 
culari , addunt  hanc  limitationem  fine  li - nunc'are. 
centia,  yel finepermifiu  Epifcopi , vt  patet 
in  epift.a.Marcellini  Papz,  & ex  Con-  Marcelli 
cilio Agathenfi,cap.32. Aurelianenfi.3.  prf,irf 
can.  3 1 . & habetur  in  cap.Clericnm.i.  2. 

& 3.  ir.quzft.  1.  Venetico  fub  Leone  tjJen  * 6 
I.cap.p.Epaunenfi canon. it. Denique  £oe’  ^ 
idem  fumitur  ex  capite  2.  de  Forocom-  [Jaft 
petenti, vbi  dicitur  : A Tullus  iudicum,&c.  C .Clericu 
fine  permifiu  Pontificis  demum  perfedi-  qQ)H  y ’ 
flringere , aut  condemnare  pr a fumat  ergo  £ * 

haec  omnia  iura  fignificant,  de  licentia  m 
Epifcopi  poffe,  & clericum  renunciare  £,  ’ , 
iuri  fuo,&  laicum  illum  iudicare.  For  comp 

Nihilominus  dicendum  eft,  quoad  i 
propriam  fori  renunciationem  non  pof-  Vera  refol 
fe  Epifcopum  talem  licentia  concedere,  rio. 

Ita  docet  Gloffa  in  cap  .Qualiter, & quati - Cloffa. 

X y * 


jj2  Lib.^SDe  Immunitate  EcclefiaBica . 


do,  dc  Iudici  js  , verb . Prohibemus.  Item 
Gloffa  in  cap.  Signijicafli , deForocom- 
pet.verb.  Clerici  in  fine,  & colligitur  ex 
Gloffa.  illo  textu  ibi : Clerici  vn  iudicem  nonfuum 
(tri fi  forte  fit  perfona  Ecclefiaflica , zsr  Epis- 
copi dia  ce  Jam  'voluntas  accedat ) confentire 
non  pojfunt.  Duas  ergo  .conditiones  re- 
quirit ibi  C regorius  I X.  ad  talem  con- 
fenfum,vel  renunciationem  5 ergo  fi  de- 
fit prima  conditio,  & iudex  fit  laicus,  no 
fuflicit  Epifcopi  licentia . Et  ita  etiam 
. fentiunt  Panormitan.  & alij  expofitores 
Panormit.  ^js iocjs,Glofla item,&Do<ftoresin  cap. 

2.  de  Foro  compet.  Ratio  vero  eft , pri- 
Ratio  huius  mo,  quia  non  foliim  inferior  clericus, 
refolutionis  f»d  etiam  quilibet  particularis  Epifco- 
pus  eft  priuata  perfona  rcfpeftu  totius 
Ecclefiaftici  flatus, & ideo  non  poteft 
ipfemet  Epifcopus  refpeftufuaeperfo- 
nae  renunciareiuri  fuo,<5ciudicio  fecula- 
ri  fe  committere  i ergo  nec  poteft  dare 
fuis  clericis  licentiam, vt  id  faciant ; nam 
efl:  eadem  ratio, per  vtrunque  enim  fit 
contrapriuilegium  in  fauore  totius  fla- 
tus conceffum. 

Secundo  id  amplius  declaratur , quia 
hocius,  vt  dixi,  non  tantum  efl  priuile- 
gium  concedens,  fed  etiam  efl  prohibes, 
feu  prae>  ipiens , & efl  ius  fuperioris  ge- 
nerale, ckgrauifsimum;  ergo  non  poteft 
inferior, qualis  efl  quilibet  priuatus  Epif 
copus,  in  eo  difpenfare.  T ertio  in  priui- 
legio  canonis  non  poteft  Epifcopus  li- 
centiam concedere  clerico, vt  permittat, 
feab  alio  verberari,  nec  poteft  facere, 
quin  laicus  verberans  etiam  de  licentia 
fua  cxcomunicationem  incurrat,  vtre- 
Glojft.  &c  dixit  Gloffa  in  di  (flo  cap.  Signijicafli, 

Cap .Vni-  & colligitur  ex  capitulo  V niuerfitatis,  de 
uerfitatis . Sententia  excomunic.  ergo  nec  poteft 
clerico  dare  licentiam , vt  renunciet  pri- 
uilegio  fori, nec  iudici  feculari  permitte- 
re,vt  tali  renuaciatione  vtatur.  Dixi  au- 
tem , hoc  intelligi  quoad  propriam  fori 
renunciationem , vtaduerterem , in  tri- 
butorum folutione  poffe  admitti  alique 
medum  exceptionis.  Quanquam  fiat- 
tenteres  confideretur  .proprie  non  efl 
exceptio  3 tum  quia  fecundu  nouum  ius 
cap .riAduerfus,  de  Immunitat.  Ecclefiar. 
etiam  in  tributorum  folutione  non  fuf- 
ficit licentia  Epifcopi , fed  confidendus 
efl  Papa;  tum  etiam  quia  licet  in  cafu  in- 
flantis nccefsitatis  videatur  admittenda 


Secunda  ra 

CIO, 


Tertijfi 


A exceptio  per  epijkiam  , nihilominus  at- 
tento modo , dc  ratione  contributionis 
non  efl  propria  exceptio , quiaillaeon- 
tributio  non  fit,  nec  permittitur  tanqua 
debita  in  ratione  tributi,  id  efl,  in  fionu 
fubieflionis,  vel  ex  vi  legis  ciuilis , fed 
quia  ex  charitate , vel  ex  legali  iuftitia, 
velaho  modo  ex  vi  rationis  ipfimetPre- 
lati  Eccldiae  iudicant, expedire,  vt  a cle- 
ricis fiat,vt  fupra  declaratum  efl  . Vnde 
non  eflrenunciatio,  fedveluti  naturalis 
iuris prudens  interpretatio. 

Ad  iura  vero  antiqua  in  contrarium 
£ allegata  vario  modo  refpondentGloife.  *>• 
Quaedam  enim  in  dido  cap.  Significajli,  S;luu0: ; 
dicit, in  illis  textibus  fupplendam  elfe  J^30- 
particulam  maxime, ita.  vt  fenfus  fit,  feiri-  ietfi  ° 
per  e fle  illicitum  clerico  renunciare  huic 
priuilegio , maxime  vero,  id  efl , maiori 
culpa , fine  licentia  Epifcopi,  quiapecu- 
liarem  illi  facit iniuriam.  Sed,vt  luridae 
aiunt , mifera.  efl:  interpretatio,  qus  fit, 
addendo  legi  verba  in  illa  non  contenta. 
Praefertim  quia  aliquado  illi  canonesga  ‘JDlt5' 
loquuntur,  vtnon  nili  violenter,  &de- 
flruendofenfum  particula  illaaddioolfe 
videatur, vt  in  Concilio  Epaunenfi,ver- 
ba  funt:  Clerici  fine  ordinatione  Epifcopi  fui 
^ adire  publicum  iudiciu  non  pr  a fumant,  c 'rc. 
certe  ex  vi  horum  verborum, qui  ex  or- 
dinatione Epifcopi  id  faceret,  legem  illa 
non  violaret , <3c  euidentiora  funt  verba 
Concilij  Venetici : Clericinifiexpermijfn 
Epifcopi,  &c.  ibi  enim  particula  maximi 
accomodari  non  poteft. Alia  igitur  glof- 
fain  diiflo  cap.  2. de  Foro  compet. refpo-  Alia gloiTa» 
detvno  verbo:  Hicyacat  argumentum  a 
contrario  fenfu , id  efl,  illi  canones  fpecia- 
liter  prohibent , ne  talis  renunciatio  nat 
fine  licentia  Epifcopi , non  tamen  prop- 
terea  concedunt,  vt  cum  illa  fieri  pofsit: 

D nam  hoc  efl  argumentu  a contrario  fen- 
fu, quod  argumentum  non  etf  efficax, 
quado  ali  js  iuribus  repugnat.  Eftq;  pro- 
babilis refponfio , fed  dura  fatis,  Si  quali 
violenta,  fi  verba  tot  canonum  {implici- 
ter expendantur.  Et  fimiles  funt  aliae  fo- 
lutiones,  quas  multiplicat  Panormit.  in 
di<flo  cap.  2.11. 12.  Mihi  ergo  verior,  & 
fimplicior  videtur  refponuo  GlolTf  in  d.  Vera  [(f j,$. 
cap  .Clericus.  1 .dicentis:  Hodie  nec  cum  co-  fio. 
fenfuEpifcopipotefl; quibus  verbis  (ignih- 
cat,olim  fecundu  ius  antiquu  id  licui ifl, 
nunc  vero  no  licere.  EtidefenlitGJoiia 

in 


j C.j  i .Vtr.priuiL  immunit  alis  pofitt  per  renudat. amitti,  j j j 

«n  Aa  nn  Ou  ^ /4  1 - 1-  T 1"  ~ 1 t 1 . ^ 


7' 


in  dicio  cap.J Qualiter,  & quando  A e Iudi- 
cijs, dicens, hoc  non  licere,  licet  tura  anti- 
qua contrarium  innuere  "Videantur . 

Ad  cap. autem  i.de  Foro  comp.quod 
magis  modernum  eff , non  videtur  illa 


lifartco-  rerponfio  accomodari  poffe , & ideo  co- 


ftt, 


Cap  Vtft 
m, 


fidero,  canonem  illum  non  loqui  ad  cie- 
ricos,prohibendo,vt  non  renuncient  fo- 
ro, fed  loqui  ad  iudices  feculares,  prohi- 
bedo  fub  cefura  ipfo  fatto , ne  clericos  per 
fe  etiftringere , aut  condemnare  praftmant. 
£t  rcfpeoffu  illorum  redlc  additur  parti- 
cula fine  per  mi ffu  Epifcopi,  quia  interdum 
poffimt  de  licentia  Epifcopi  diffringere 
clericos, quia  verbum  diflnngere  ,u\  rigo- 
re non  fignificat  iudicare,autiurifdi<ffio- 
nern  exercere,  fedcoa&ionem  aliquam 
aut  poenam  exequi , capiendo , incarce- 
rando,&  torquendo;haec  autem,  & fimi- 
lia  poffimt  interdum  facere  iudices  fecu- 
lares iuflfu  Epifcopi,  iuxti  cap.  Vtfamts. 
de  Sctcnt. excomun. quia, vt  ibi  dicitur, 
tunc  fecularis  iudex  non  fua  authorita- 
te,fed  Epifcopi  illaexequitur ,&  quia 
fepe  Praelati  indigent  potetia,  <St  autho- 
ritate  talium  miniffrorum.  Addi  etiam 
poteff  alia  ratio , quia  fi  Epifcopus iurif- 
dnftionis  a dium  feculari  indici  in  clericu 
committat, videtur  ei  luam  iurifdiclione 
delegare , & iudex  fecularis  poteff  prar- 
fumece,  Epifcopuin  polfe  talem  delega- 
tionem facere.  Ha?c  vero  poff  erior  ratio 
tolerari  poffet,  li  iudex  fecularis  alias 
clTet  clericus,  faltem  in  minoribus,  & 
committeretur  illi  caufa,  iure  canonico, 
&Ecclefiaffico  more  clericisaccommo- 
dato  tractanda,  alias  non  poteff  habere 
locum,  quia  Epifcopus  non  poteff  iurif- 
diftionem  in  clericum  puro  laico  com- 
mittere, neque  etiam  laicorum  more,  & 
per  leges  ciuiles  clericum  indicari per- 
mittere,iuxtacap.  2.  de  Iudicijs.  Ideoq; 
refpedtu  SummiPontificis poffet 
Kmin  cis-  intelleftus  illius  textus  quoad  hanc 
rcimiliico  partem  habere  locum.  Neque  efteon- 
oal!»  ordi-  temnenda  expolitio,  qua?  textum  illum 
wbajioGg*  ad  Summum  Pontificem  reffringit;non 
°Comi{  enim  dicit  fine  permiffu  Epifcopi, fed 


Rre  ne^ii. 


finepermiffii  Pontificis , quae  vox  folet 
per  antonomafiam  pro  Summo  Ponti- 
fice fdmfpraefertim  quando  per  literam 
maiufculam.  P.  feribitur , vt  ibi  habetur 
in  collcft.  1 , Antonij  Auguff.  cap.  3 . il- 
lius tituli. 


Vnde  manifeftum  eff  , polfe  quelibet 
clericum  de  licentia  Pontificis  fumi  iiuic 
priuilegio  renunciarc,  prout  in  lilo  tex- 
tu tradunt  Panormitan.  ibi  numer.  12, 
inducens  textum  illum  in  eodem  fenfu, 
& uloffam  in  dido  cap.  Clericum.fccun- 
do,  11.  quarftion.  3.  verb.  Sccularem . 
Indeque  argumentum  luinic,  quia  Pa- 
pa poteff  delegare  laico  caulam  fpiritua- 
lem  iuxta  cap.  Jllud.10.  qu^ffion.  3 . & 
depurgatione  Epifcopi  in  Caufa  crimi- 
nali: idem  furnitur ex  cap.Mennam.z.eq. 
5 . Et  ratio  eff , quia  Summus  Pontifex 
£ habet  poteftatem  difpenfandi  in  quoli- 
bet iure  canonico  etiam  praecipiente,  <$C 
determinare,  vel  ex  parte  mutare  priui- 
legium  iure  diuino  conceffum,  quod  re», 
fpeclu  Pontificis  non  includit  praecep- 
tum , vt  nunquam  mutetur.  Item  quia 
Pontifex  poteff  fuam  iurildidionem  co 
mittere  laico , praefertim  in  caufis  tem- 
poralibus, etiam  fi  ad  perfonas  clcricorix 
pertineant.  Hoc  tamen  raufsimc  facit 
Pontifex,  quia  per  fenon  decet  flatum 
clericalem. Vnde  etiam  conftat,neceffa- 
riam  effe  caufarn,  & fatis  grauem,vt  Pa- 
pa facultatem  hanc  rect e,&  legitime  co- 
(3  cedat : nam  ad  omnem  difpenfationem 
communis  iuris , vt  licite  fiat , neceflaria 
eff  caufa;  ergo  multo  magis  in  hoc  iure, 
quod  grauifsimum  eff , & ffatum  ipfurn 
clericalem  vniuerfe  refpicit,  & ad  ius  di- 
uinum  pertinet , vel  illi  eff  coniundifsi- 
mum. 

Aduertendum  autem  eff,  duobus  mo 
dis  poffe  facultatem  hanG  a Pontifice 
concedi . Primo  per  fe  ac  dired£  ipfi 
clerico  intuitu  fua?  perfona? , & in  fauo- 
rem  eius,  & tunc  datur  proprie  facul- 
tas ad  renuntiandum priuilegio,  ideoq; 
non  datur  poteftas  iud;ci  feculari  ad  co- 
D gendum  clericum,  fed  licentia  adiudi- 
candum  caufarn  eius,  fi  ipfe  illi  fefub- 
mittere  voluerit.  Et  ex  hac  parte  minor 
fit  derogatio  priuilegij , ac  fubinde  mi- 
nor etiam  caufa  fufhciet  ex  hoc  capite, 
vt  facultas  ha?c  licite  concedatur , ex  alia 
vero  parte  difficilius  honeffari  poteff, 
prsrfertiin  in  caufis  criminalibus, quia  fo 
lum  poteff  ad  priuatu,&perfonale  Com- 
modia ordinari , & ideo  vix  poteff  fuffi- 
ciete  habere  caufa, ideoq;raro,vt  opinor, 
talis  facultas  conceditur.  Alio  modo  fit 
fcaec  cocefsio  dire&e  iudici , feu  Principi 
Yy  3 fecula- 


8. 

Oe  licenti* 
Potifvus  po 
tca  cl.r  ctu 
huic  prmlc 

rcQja- 

ciarc. 

Fanormit . 
GlojJa . 

Ca.  Illud . 
Cap  .Men 
nam% 


9* 


io. 

Ad  flatus 
Ecclefiafti» 
cus  huic  pri 
uilcgio  re- 
nunciare  va 
le>«. 

Kario  dubi- 
sandi. 


J34- 


Lib‘4-.  De  Immunitate  Ecclefiaflica . 


feculari, dando  illi  potcftatem,& iurifdi-  A 
£tionem,eius  intuitu,&  in  fauorem  cius. 

Et  tunc  magis  quidem  derogatur  priui- 
legio,  quia  tunc  non  foliim  volentem, 
fed  etiam  inuitum  clericu  poteft  iudex 
fecularis  cogere,  &indicare,  ideoqj  gra- 
uior  requiritur  caufa.  Ideoq;  frequen- 
tius fit  vel  in  lingularibus  occationibus 
occurrentibus , vel  in  aliquibus  priuile- 
gijs  circa  aliqua  grauiora  crimina,  vt  la> 
fx  maielf  atis , quia  tales  concefsiones  ad 
commune  bonum,  & pacem  reipublicae 
ordinantur,  vel  ad  defenlionem,  & con- 
gructem  fauorem  aliquorum  Principu,  B 
quae  quidem  caufae  frequentius  occur- 
runt. Hic  autem  pofterior  modus  con- 
cefsionisnon  pertinet  ad  renunciatione 
priuilegij , cum  in  illo  voluntas  priuile- 
giarij  non  concurrat,fed  pertinet  adabla 
tionem  priuilegij  in  aliquo  cafu,vel  cau- 
fa,quae  vt  fuperiori  capite  dixi,  fieri  po- 
teft a Pontifice  in  poenam,  vel  odium 
alicuius  culpae  , & fecundum  potentiam 
ordinariam  aliter  non  fit, quia  vix  poteft 
alia  caufa  necelTaria,vel  fufficiens  occur*. 
rere. 

Tande  quaeri  poteft  circa  hanc  alfer- 
tionem,  an  communitas  aliqua  Ecclefia-  £ 
fiica , vel  faltem  totus  Ecclefiafiicus  fta- 
tuspofsit  huic  priuilegio  renunciarc.  Et 
ratio  dubitandi  elle  potefi,  quia  tunc  cef 
fat  ratio  textus  in  dicto  cap.  Si  diligenti, 

Sc  procedit  regula  generalis, quod  vnuf- 
quifque  potefi  renunciare  iuri  libi  con- 
cefib.  Haec  enim  regula  generaliter,  & 
fine  limitatione  procedit  in  quacunque 
perfona  vera, vel  fifta,  cui  per  fe  primo, 

& quafi  adaequate  priuilegiumconcefsu 
efi , vt  ex  materia  de  Legibus  fuppono. 

Hoc  autem  priuilegium  concefium  efi 
ftatui  clericali , vt  dicitur  in  difio  cap. Si 
diligenti; ergo  totum  corpus  cleri  per  mo  Q 
dumvnius  perfonae  poterit  huic  priui- 
legio renunciare. Hxc  autem  ratio  in  pri 
mis  non  procedit  de  quacunque  priuata 
communitate  Ecclefiafiica,fiue  fit  vnius 
Ecclefiae , fiue  vnius  dioecefis,  fiue  vnius 
Metropolis , fiue  vnius  prouinciae, aut 
regni , quia  nulla  iftarum  comunitatum 
efi  fubiectum  adaequatum  (vt  fic  dicam) 
ifiius  priuilegij , fed  ad  totu  corpus  cleri 
tanquam  pars , ac  proinde  tanquam  par- 
ticularis perfona  infuo  ordine  compa- 
ratur. De  quacunque  igitur  huiufmodi 


conimunitate  certum  efi,non  po(Te  huic 
priuilegio  renunciare,  quia  in  ea  proce- 
dit ratio  capituli  Si  diligenti,  & confeque 
ter  etiam  dccifio. 

De  toto  vero  corpore  ftatus  clerica- 
lis procedit  difficultas  pofita  , quae  ad 
quaeftionem  hanc  reducenda  videtur, an 
Concilium  generale  pofsit  huic  priuile- 
gio renunciare , quia  non  videtur  polfc 
morali  modo  cogitari  alia  via,  qua  pofsit 
vniuerfus  Eccleli^  clerus  ad  confentie- 
dumin  huiufmodi  renunciatione  cogre- 
gari,aut  conuenire.  De  Concilio  ergo 
generali  dicobreuiter  duo.  Vnumell, 
Conciliu  generale  fine  Pontifice , id  efi, 
fine  illius  facultate, & approbatione  non 
polTe  huic  priuilegio  renunciare.  Hoc 
certum  efi  multis  de  caulis.  Primo  quia 
Corfcilium  generale  nihil  poteft  facere 
fine  approbatione  Pontificis , cuius  au- 
thoritate  congregari  debet, & continua- 
ri. Quod  fi  contingat,  Sede  Apoftolica 
vacante , congregari  Concilium  ( quod 
fieri  non  debet,  nifi  quando  ratione  fchif 
matis  non  pofsit  eleftio  veri,  3c  certi  Po 
tificis  aliter  fieri ) tale  Conciliu  non  po- 
teft aliquid  de  ftatu  vniuerfalis  Ecdefix 
immutare,  & ideo  multo  minus  polfet 
huic  priuilegio  renudare, ideoq,ta!isre- 
nunciatio  non  foliim  a futuro  Pontifice 
facile  reuocari  polfet, fed  etiam  a princi- 
pio elTet  inualidatanqua  fine  poteftate 
fafta. 

Secundo  quia  talis  renunciatio  eft  co- 
traria  iuri  Pontificis  duplici  modo.Nam 
&eft  contra  ius  canonicum  latum,  vel 
approbatum  a Pontificibus,  cui  nulluni 
Concilium  fine  Papa  poteft  derogare. 
Et  praeterea  eft:  contra  iurifdiftionem 
Pape,p,riuaretur  enim  per  talem  renun- 
ciationem  illa  lingulari,  & fuprenia  dire- 
ffa  iurifdictione,  quam  fuper  totum  cle- 
rum etiam  in  caulis  temporalibus  habet. 
T ertia,  & optima  conlideratio , quae  ra- 
tionem dubitandi  foluit, eft, quia  hoc  pri 
uilegium  eft  cocelfum  ftatui  clericali  ab 
ipfo  Chrifto,non  abfolute  ratione  talis 
communitatis,  fed  quatenus  efi  fpccialis 
familia  Chrifti  filij  Dei  naturalis,  vtfu- 
pra  vifum  eft.Eftq;  omnino  verum, fiue 
hfc  exemptio  dicatur  elTe  immediate  de 
iurediuino  ,fiue  mediante  iurecanoni- 
cornam  vtrunque  ius,  imo  etii; iusciuilc 
iioc  praecipue  in  toto  collegi ; Lcclelia- 


pini 
culafis  eo® 


uilegioliiiic 

renunciare 

valet, 


II, 


Concilium 
gentraleab 
Popij. 
fice  huic  pri 
uilcgio  te. 
n uncia* « 
quit. 


U. 


llico 


Op.  Sanci 
ms. 

Ux.Gene 

uliter. 


rh 

Conciliuge 
neiale  et  i a 
cu  Fonti  fi- 
et huic  pri 
uiicgio  re- 
nudare mi 
aimepoteft 


Cdp.j2.j4npnuileg,immunit.per  confuet .amitti queat,  j j j 


ftico  confiderauit,  vt  priuilegium  hoc  \ 

ei  concederet,  atque  ita  magis  in  Chrifti 
Dei  honorem,quam  in  ipforum  hominu 
comodum  hoc ius introductum  eft.  Pro 
pterea  enim  dixit  Imperator  in  1.  Sanci - 
mus. Cod.de  Sacrofanti.  Ecclef.  Cur  non 
facimus  dijcrimen  inter  res  dminas huma 
nas  i & quare  non  copetens preerogatiua  cce - 
lejhfauon  conferuetur ? Et  in  1 .Generaliter 
Cod.de  Epifcop.&  Cleric .propter  hoc  eis 
beneficium  indulgemus}vt  omnibus  altjs  de- 
relittis , Det  omnipotentis  miniftenjs  inhee - 
reant. Quia,  ergo  totum  Collegium  Eccle 
fiafticum  , (eu  Concilium  generale  non  g 
potefl:  iuribus  ipfiusmet  Chrifti  deroga- 
re,neque  illa,  quae  in  Dei  cultum,  & ho- 
norem inducta  funtjtollere, ideo  nonpo 
teft  huiepriuilegio  renunciare. Sicut  etia 
inter  homines  nonpoffet  familia  Princi- 
pis , Cardinalis,  aut  Epifcopi  renunciare 
fine-  cSfenfu  eius  priuilegio  in  peculiare 
honorem, vel  decentiamDomini,ipfi  fa- 
miliae conceffo. 

Atque  hinc  vltcrius  addimus , etiam 
Concilium  cum  Pontifice,  id  eft,  cum 
eius  confetifu,&  approbatione, non  pol- 
fe  huic  prinilegio  renunciare.  Hoc  mihi 
fatis  probat  ratio  proxime  fatia  quia  pri  Q 
uilegiurn  familis  Chrifti , qua  talis  eft  a 
neminepoteft  line  cofenfu  ipfi9metChri 
fti  renudari. Neq;fatisfaciet  qui  dixerit, 
confentiente  Papa,  confentireChriftum 
per  V icarium  fuum,  quia  non  eft  veriii- 
mile,  poteftatem  Papae  extendi  ad  huiuf 
modi  confenfum  loco  Chrifti  preftandii 
quia  non  eft  data  ei  poteftas  in  deftruc- 
tionc,fedin  edificatione;  talis  aute  renu 
ciatioprorfus  in  deftru  tiionem  eftet.V  n 
de  confirmatur : nam  fupra  dicebamus, 
non  pofte  Papam  reuocare  hocpriuile- 
gium,quia  non  poteft  habere  iuftam  cau 
fam,  vel  rationem, & quia  eftet  cotra  pr£-  ^ 
ceptum  diuinum  faltem  in  generali , & 
ideo  femper  eftet  in  deftrutiionem;ergo 
neque  cum  Concilio  poteft  facere  vali- 
dam talem  renunciationem, neque  inter 
pretari,Chriftum  in  eam  cofentire : nam 
eadem  eft  ratio,  & quoad  effetium  eode 
reuoluitur,&quiaconfenfus  ipfius  cleri 
paru in  hoc  operari  poteft, cum  ad  Chri- 
fti honorem, &Dei  cultum  praecipue  in- 
tendatur. Ac  deniq;  quia  quid  poteft  in 
Ecclefia  facere  Papa  cum  Concilio  gene 
ralbpoteft  etiam  facere  fe  folo , quia  non 


eft  minoris  potcftatis;  ergo  fi  non  poteft 
folus  c medio  tollere  hoc  priuilegiu  per- 
niodurn  abrogationis , neque  etiam  cum 
Concilio  poteft  illud  tollere  per  modum 
renunciationis.Hoc  aute  de  integra,  feu 
totali  renuntiatione  intelligendum  eft: 
nam  in  aliqua  particulari  caufa , vel  ma- 
teria , conlentiente  Pontifice,  fieri  pof- 
fet,  quia  poteft  ad  hoc  interdum  fufrici- 
ens  ratio, & caufa  interuenire.  Ideo  naq; 
etiam  diximus , pofte  hoc  priuilegiu  rc- 
ftringi,aut  in  particulari  minui  per  foli- 
us  Pontificis  poteftatem  ; facilius  ergo 
fieri  poterit  per  modum  renuntiationis, 
quando  pars  ipfa,  quae  laedi  videtur , luri 
fuo  cedit  i imo  propter  hoc  verifimiie 
eft,  tunc  minore  caufam  pofte  fufficere. 

C A P V T XXXII. 

Vtrum priuilegium  clericorum  confuetudine 
amitti . vel  minui  pof sit* 

REfpondeo,  exemptionem  cleri-  HoCpf'iuiI< 
eorum  nulla  confuetudine  amitti,  gjuiri  nuu, 
vel  diminui  pofte.  V t difficultate  confue»ud» 
huius  afte itionis  attingamus, diftinguen  ne  aromf, 
da  eft  piopria  confuetudo  priuilegio  co- 
traria,  a non  vfu  priuilegij,  vtrumque  * probatur 
enim  folet  fub  confuetudine  late  fumpta  primo  affer 
comprehendi.  In  praefenti  autem  certu  de  OOR 

eft,  hoc  priuilegium  non  amitti,  vel  di-  v "* 
minui  per  purum  non  vfum,qui  contra- 
rium vfum  non  includat,  Probatur,quia 
priuilegium  non  amittitur  per  no  vfum, 
nifi  in  vi  tacitae  renunciationis,vel  ratio- 
ne praeferiptionis  alterius  contra  priuile 
giatum , fed  neuter  modus  hic  habet  lo- 
cum. De  priori  probatur  ex  ditiis , quia 
in  hoc  priuilegio  non  habet  locum  ex- 
prefta  rcnunciatio ; ergo  multo  minus 
tacita;  ergo  non  vfus  nihil  operari  poteft 
contra  hoc  priuilegium  in  vi  tacitae  re- 
nuntiationis. Altera  pars  probatur, quia 
fi  no  vfus  fit  mere  negatiuus,  fine  aliquo 
vfu  contrario  iuri  alterius  partis, cui  pri- 
uilegium videtur  praeiudicium  afferre, 
non  poteft  induci  praeferiptio,  vt  in  tra- 
tiat.de  Legibus  probaui,quia  eft  contra  JJb.  8.  ca. 
rationem,  & definitionem  praeferiptio-  34. 
nis ; ergo  neque  hoc  modo  poteft  in 
praefenti  fufficere  non  vfus  fine  contra- 
rio vfu.  Eo  vel  maxime,  quod  ftatim  ge 
neraliter  oftendimus , nullam  praeferip- 

tionem 


jjt  Liber  De  Immunitate  EccleftaBisa. 


Ahlas . 

Decius. 

Ripa. 

Probus 

Rota. 

Bartb. 

R ochus. 
Creg.  Lo- 
$e\- 

Aufdaai. 

Nauar. 

•Auferri. 


3* 

Probatur  (c 
cuu  io  dsp 
pria  confue 
suJiac, 


Cap.  Cum 
terra. 


Cap.  Ad 

noflram. 

Cap.  Cum 

inter. 

Cloffa. 

Authenti. 

Cajja. 

Honor.  4. 


tionem  humanam  contra  hoc  priuile- 
gium  preualcrepolfe. 

Ailertio  ergo  etiam  de  propria  con- 
fuetudine  huic  priuilegio  cotraria  intelli 
genda  ell.  Et  ita  ell  communiter  recep- 
ta per  Canoniltas  in  cap.C7wci,de  Iudi- 
cijs,vbi  Abbas,  11. 5 . Decius, n.  14. Ripa  in 
Decernimus  de  Iudicijs,n.i  f.  Prob* 
in  cap.  2.  de  Probat.  vbialTertionem  ad 
immemorialem  confuctudinem  exten- 
dit. Tradit  etiam  Rota  tit.de  Confuetud. 
in  Antiquic.  decif.  3.  & io.  alias  123.& 
840.  Idem  Barth.in  1.  De  quibus,  ff. de  Le 
gibusn.  j.Rochus  Curtius  in  cap. vlt.  de 
Confuet.ck  Gregor.Lopezin  1.2.tit.,2. 

• part.i  .nu.6.  Nauarr.in  cap.  Cumcontin - 
g4f.,deRefcrip,Remed.primo,&Stepba 
nus  Aufreri.in  trad.de  Poteft.ciuil.  fu- 
pra  Ecclefiafficam  regul.  1.  & 2.  Addit 
vero  ibi  plures  limitationes , leu  excep- 
tiones,quas  omitto, quia  nullam  propria 
exceptionem  cenfeo  elTe  admittendam, 
vt  ex  difcurfu  huius  capitis,&vltimi  co- 
flabit. 

Probatur  autem  affertio  ex  dido  capite 
Clerici, de  Iudici)s,vbi  dicitur, ciimCano 
nes  generaliter  tradant,  Vt  de  omni  eximi 
ne  clericus  debeat  coram  Ecclejiajlico  iudice 
conuemri , non  debet  in  hac  parte  canonibus 
ex  aliqua  conjuetudme  praiudicinm  genera - 
n.Vbi  licet  videatur  fermo  effe  tantu  de 
priuilegio  fori  in  criminalibus,  nihilomi 
nus  ab  omnibus  de  tota  immunitate  Ec- 
clefiallicaintelligitur:  tu  quia  ratio  tex- 
tus in  quacumque  materia  huius  exem- 
ptionis aeque  procedit, vt  Panormita.  <3c 
Decius  notarunt:  tum  etiam  quia  alijca 
nonesabfolutc  de  libertate  Ecdefiaffica 
loquutur,vt  cap  .Cum  terra,  de  Eled.  vbi 
damnatur  quidam  confuetudo , quia  in 
gr  auamen, & perniciem  Ecclejiajiicte  liber  - 
tatis  redundabat.  Idcmque  fu  mi  potefl  ex 
cap.  Adtio$tram,8c  cap  .Cum  inter  ,de  Co- 
fuctud.  & notat  Gloffa  vlt.  in  dido  cap. 
Clerici.  Denique  aperte  probatur  aiTer- 
tio  ex  Authentica  Cajja,  Cod.  de  Sacro- 
fand.Ecclef.  vbi  omnis  confuetudo  co- 
tra libertatem  Ecclefiaflicam  caRa,& ir- 
rita denunciatur,qu£  Authentica  fump- 
taefl  ex  conffitutioneFriderici , quam 
tanquam  in  ceternum^  alituram  Honorius 
III.  confirmauit.  Vndeidem  Honorius 
in  cap.  Nouerit , de  Sentent.  excornuni- 
cat.  excommunicat  omnes,  qui  confiie». 


B 


D 


Pri 

tio. 


ma 


tudines  introdudas  contra  .EcelefiaRica 
libertatem  feruari  fecerint. 

jRatio  autem  huius  atfertionis  in  pri- 
mis reddi  potell  ex  ilio  fundamento, 
quod  haec  exemptio  ell  de  lurediuino, 
contra  quod  non  potelf  confuetudo  hu- 
mana prarualere.Quia  vel  illud  diuinum 
ius, ell  naturale, & lic  confuetudo  illi  co- 
traria eff  iniqua, vt  pote  rationi  cotraria, 

& ideo  non  potelf  ius  inducere  , vel  au- 
ferre, iuxta  cap.vlt.de  Confuetud.Si  au- 
tem ius  illud  ell  diuinum  pofitiuum  , no 
polTunt  voluntates  humana:  ,veladio- 
nes  earum,  quantocumque  tempore,  vel 
numero  multiplicentur  contra  ChriRi 
voluntatem  praeualcre, aut  quodipfafla- 
tuit  mutare.  Sed  licet  hic  ratio  vera  fit, 
noneff  illi  foli  infillendu:Tu  vt  exvarijs 
capitibus  magis  fiat  certa,  & indubitata 
probatio:T  um  etiam  quia  citati  canones 
aliam  ratione  indicant,  qui  in  dido  cap. 

Ad  nojlram, his  verbis  explicatur,  Atten* 
dentes, quod  confuetudo, quee  canonicis  obui- 
atinfiitutis,u:illius  debeat  effe  mometi , &“c. 
Eademque  infinuatur  in  dido  cap.  Cle- 
rici-, cum  in  eius  principio  praemittitur  in 
canonibus  gener  aliter  tradi.&c. 

Eft  ergo  fecuda  ratio  principalis,  quia  ^ 

talis  confuetudo  ell  iuri  canonico  valde  Secanda  ra 

contraria,& ideo  non  potell  contra  illud  tio. 

priualere , quia  inferior  nonpoteRius  ''Dc01l(uc’ 

Y ...  1 c . 1 , . r ludo  cuira 

lupenoris abrogare.  Statim  veroinfur-  ius  cjnoni 

git  difficultas , quia  confuetudo  potens  cupraruale 
ell  ad  derogandum  iuri  humano , vt  eR  re  valeai. 
conflans  in  materia  deLegibus;  fed ca-  K,slio  u<11' 
nones  tantum  confiituunt  ius  humanu;  ‘ 
ergo  non  fatis  ell , confuctudinem  hanc 
elle  contra  canones,vt  non  pofsit  contra 
canones  praeualere,  8c  ius  per  illos  indu- 
dum  auferre.  Nam  fi  in  alijs  materijs  iu- 
re  canonico  prohibitis  id  potelf  facere  CoDprrtl. 
confuetudo,  cur  non  in  illa?  Etconfir-  tj0# 
matur , quia  confuetudo  fufficit  ad  obti- 
nendam iurifdidionem.&confequenter 
etiam  ad  amittedam , vel  ad  inducendam 
etiam  fubiedione , quia  hic  inter  fc  co- 
haeret; ergo  hoc  modo  poterit  etiam  in 
pr^fenti  haec  confuetudo  tollere, vel  mi-  6* 

nuere  exemptionem  clericorum.  Preraimn 

Ad  explicandam  ergo  vim  huius  ra-  di  quibs-po 
tionis,cportet  ex  materia  de  legibus  fup  tcft  aiiqus 
ponere, duos dTe  modos, quibus legihu-  jex  co*fm- 
manae , vel  priuilegio poteR  per  contra-  tadincabw 
riam  confuctudinem  derogari,  feilicet»  San‘ 

e vel 


Cap.j  2. An  priuileg  immunit  «per  confuet. amitti  queat,  j /7 


vel  per  modum  abrogationis , feu  retra- 
ftatiouis  legis,  vei  per  medum  preferip- 
tionis  contra  lege  , vel  contra  ius  per  illa 
contelTum.  Inter  quos  modos  varis  co- 
ffitui  foient  differentiae  ,duae  verofunt, 
qusprsfentiinflituto  deferuiunt.  Vna 
eff, quod  derogatio  per  modum  reuoca- 
tionis  legis  inchoari  poteff:  , Sc  paulatim 
fieri  per  a dus  malos , & mala  fide  contra 
legem  fadfos;  pr^feriptio  autem  requirit 
bonam  fident  eff:  notum  , prsfertim  fe- 
cundum ius  canonicum.  Altera  diflferen 
tia  eft, quod  derogatio  legis  quado  priori 
modo  per  conluetudinem  fit, innititur 
volutati  legislatoris, quam,  vel  tacite  vel 
exprefsc  confentiendo  cofuetudini, mu- 
tat, Sc  fuam  legem  reuocat:  quando  vero 
derogatio  fit  per  modum  pr^feriptionis, 
non  fundatur  in  peculiari  voluntate  le- 
gislatoris, neque  expreffa,  neque  tacita, 
fed  in  aliquo  alio  iure  pofitiuo , quo  talis 
praeferiptio  conceiTa  eft , vt  late  in  lib.7. 
de  Legibus  declaratum  eft. 

7*  Prius  ergo  probatur  affertio  de  priori 
datio1  e0°*  genere  derogationis,  varijs modis.  Pri- 
mo ex  hac  fecunda  differentia, feu  condi 
tione  requifita,  vt  confuetudo  deroget 
legi.  Nam  in  pr^feti  materia  neceflarius 
eft  confenfus  Pontificis;  fed  ipfemetPo- 
tifex  non  poteff  voluntate  fua  huic  pri- 
uilegio  derogare  fine  alia  caufa , vt  fupra. 
oftenfumeft;  ergo  multo  minus  id  po- 
terit facere  conluetudo,2Ccipiendo  vim, 
Sc  efficaciam  a voluntate  Potificis , quia 
talis  voluntas  nec  prsfumi  poteff,  nec  li 
daretur , fufficeret.  At  haec  ratio  habet 
quidem  virnquoad  abrogation  em  totius 
priuilegij , etiam  fi  non  liat  pro  tota  Ec- 
clelia,fed  in  aliqua  prouincia,aut  di^cefi, 
in  qua  talis  cofuetudo  cogitetur,  quia  re 
ucra  etiam  fimilis  abrogatio  totius  immu 
ni  tatis  in  aliquo  loco  Ecdefiae  effet  valde 
iniuriofa  toti  ftatui  clericali,  Sc  fcandalo- 
faEcclefiae,  & non  poffet  effe  inaadifica 
tionem ,fed  in  deff  ru<ff ionem,&ideo  ve- 
rifimillimu  eft,  etiam  hoc  modo  no  pof- 
fe  a Pontifice  fieri , certiusque  credimus 
non  permiffurum  Deum  , vt  id  faciat 
8.’  Pontifex. 

Addimus  vero, licet,  fingatur  cafus,  in 
quoad  vitanda  maiora  mala  hoc  pofsit 
Pontifex  in  aliqua  prouincia  permitte- 
re, nihilominus  nunquam  poffe  per  fola 
confuetudinem  id  fieri,  quia  talis  cofue- 


A tudo  de  fe  valde  irrationabilis  eft,<!x  mul 
tum  derogans  imi  diuino  , Sc  nunquam 
poteff  praefumi,  tacitam  voluntatem  Po 
tificis illi afsift ere,  quia  in  re  tam  ardua, 
&c  que  vix,aut  ne  vix  quidem  poteff  ho 
neffari , non  poteff  prefunn  confenfus 
Pontifius,nifi  procedente  caulo  cogni- 
tione ,magnaque  deliberatione,  Sc  ideo 
necclTarius  femper  erit  expreffus  cofen- 
fus,  Sc  tunc  ratione  illius  fiet  ab  rogatio 
pro  tali  loco,  nemratione  confuetudinis. 
Verumtamen  non  ita  vrget  ha’c  ratio  in 
derogatione  immunitatis  partiali , feu  in 
g aliqua  parte  materie, vt  in  aliquo  abtu  iu- 
rifdidfionis,  vel  in  aliquo  tributo,  Sc  caet. 
quia  haec  derogatio  litri  poteff  interdii 
per  Pontificis  priuilegium,qnod  eff  pri- 
uata  lex  , quidquid  autc  fieri  poteff  per 
legehumana,introduci  confuetudine  po 
teff , Sc  vbi  voluntas  expreffa poteff  effe 
honeffa,  Sc  efficax , etiam  tacita  effe  po- 
terit. 

Nihilominus  tame  affertio  pofita  etia 
de  propria  derogatione  in  particulari  raa 
teria  procedit : nam  in  hoc  fenfu  fiue  du- 
bio loquutur  iura,&  Doctores,&  ideo  in 
hoc  alia’  rationes  reddedae  funt.  Vna  eff, 
quia  ius  canonicum  propter  rei  grauita- 
q tem,&  maiorem  immunitatis  incoiumi- 
tatem  , non  foliim  prohibet  quemlibet 
adum  illi  contrarium,  fed  etiam  abrogat 
omnem  confuetudinem  libertati  Eccle- 
fiafticac  contrariam,  vtconffatex  citatis 
decretis , Sc  ex  multis  alijs  fub  titulis  de 
immuntate  Ecclefiar.  Qnoties  aute  Lex 
non  folum  prohibet  a<ftum,fed  etiam  ab- 
rogat confuetudine,non  poteff  per  con- 
fuetudinem derogari,  quia  lex  ipfa  prae- 
uenit  ( vt  fic  dicam  ) Sc  vires  abffulit  co- 
fuetudini  ad  derogandum  fe, alias  inutilis 
effet  illa  claufula, quod  dicendum  no  eff, 
D cum  fepifsime  addatur  in  legibus  tam  ci- 
uihbus,  quam  canonicis,  non  folu  de  pr£ 
terita  confuetudine,  fed  etiam  de  futura. 
Propter  quam  rationem  videtur  effe  il- 
lud principium  communiter  receptum 
in  materia  de  Legibus. 

Sed  fieri  poteff  communis  replica, 
quia  dlaniet  lex  abrogans  futuram  con- 
fuetudinem contrariam, eff  humana;  er- 
go poteff  per  pofteriorem  eonfuettidi- 
nem  abrogari , ficut  poteff  per  aliam  po- 
fferiorem  legem  feriptam  tolli : nam  vo- 
lutas Principis  mutabilis  eff  ,&  ideo  ficut 


9 • 

Etiam  quo 
ad  ysrceper 
confumidi- 
ne  ha?c  un- 
munisas  ab- 
rogari ne- 
quit. 


IO. 

Obieflio. 


fjS  Lib'4-,  De  Immunitate  Ecclefiajtica , 


per  exprcflam , ita  & per  tacitam  pofte- 
riorem  voluntatem  mutari  poteft.  Ne- 
que propterea  erit  illa  claufula  fuper- 
uacanea,  quia  faltem  operabitur,  vt  con- 
fuetudo non  pofsit  pr^ualcrc  contra  tale 
legem, fine  certa  fcicntia,&  patictia  Prin 
cipis,  nihilominus  tamen  valere  poterit 
illa  interueniente, quia  illa  fcientia,  & pa 
tientia  Principis  mutationem  voluntatis 
ciusindicat.  Ergo  in  praefenti  etia  mate- 
ria poterit  confuetudo  praeualere  contra 
t T canones, non  obftantc  illa  claufula. 

lUfponfio.  Refpondemusin  primis  ,admilTa  illa 
generali  dofhina,  obicctioncm  tantum 
procedere  de  pofsibili  ; de  fa&o  vero  no 
recte  applicari, quia  ccrtifsimum  eft,nu- 
quatn  interuenire  in  hac  materia  tacitum 
confenfum  Apoftolicae Sedis,  cuius au- 
thoritate  talis  cofuetudo  iure  communi 
prohibita  eft.  AfTumptu  probatur,quia 
femper  Apoftolica  fedes  per  fententias, 
^ vel  per  exprefla  cdi&ahiscofuctudini- 

Cofuetodi  j3US  contra  libertatem  Eccleliafticam  re- 
E^clefiafU*  fpecialiter  in  Bulla  Ccenar  fingu 

ese  concra-  lis  annis  eas  reuocat,vel  potius  irritas  elTe 
rifperBulIa  declarat;  ergo  nunquam  poteftpracfu- 
ccr oa-  reuo  mj  tacitus  confenfus  Pontificis.  Nam  li- 
* cetfortalTe  interdum  non  ignoret,  mul- 
ta per  confuetudinem  fieri  in  aliquibus 
locis  contra  libertatem  Eccleliafticam, 
qua?  non  punit , fed  quodamodo  tolerat, 
non  ideo  eft , quia  confentiat , fed  quia 
fine  periculo  maioris  mali  non  poteft  ef- 
ficacius rcfiftere , & ideo  non  confentit , 
fed  permittit. 

^ Accedit  pr$terea  alia  ratio, quia  ius  ca 

nonicum  non  folum  prohibet  confuetu- 
dines  contra  exemptionem  Ecdefiafti- 
cam,fed  etiam  reprobat  illas, quod  maius 
eft.  Nam  potelt  lex  prohibere  confuetu 
dinem , non  quia  per  fe  irrationabilis  fit, 
fed  quia  ,ppter  aliasrationes  expedit  illa 
non  permittere,  & tunc  dici  potelt  con- 
fuetudo irrationabilis, quia  prohibita;no 
autem  prohibita, quia  irrationabilis : ali- 
quando vero  lex  prohibet  confuetudi- 
nem.quia  fupponit,  illam  efTe  irrationa- 
bilem,quod  cenfetur  facere, quoties  pro 
hibendo  cofuetudinem  declarat,effeirra 
tionabilem, addendo  ejfe  corruptelam,  vel 
contra  neruum  difeiplirue , aut  cfife  abufum, 
vel  quid  fimile,  vt  conflat  ex  toto  titulo 
de  confuetudine  . Hoc  ergo  pofteriori 
modo  prohibet  ius  canonicum  confuetu 


A dines  contra  libertatem  Ecclefiafticani, 
v t omnes  fumunt  ex  cap.  i.deConfue- 


tud.vbiGregor.ait,  CoJuctudines}qu<eEc~ 


clefijs grauamen  inducere dignofeuntur,  »e-  ca:t  - , 
Jlra  nos  decet  cofideratione  remttercjd  eft,  nncju^ 


non  permittere, feu  dilToluere,aut  irrita-  ra,io®ibi:Ci 
re,vtiq;taquam  irrationabiles,  hoc  enim 
indicat  verbum  decet,  quia  illas  tolerare  ^ 
effet  indecens.  Et  c.  lAdnojlram  eod.tj- 
tulo  dicitur  talis  confuetudo  minus  ratio - 
nabliis ,&  canonicis  obuiansinftitutis , 
inde  nullam  habere  firmitatem.  Item  le-  y, 
ges  omnes  contrariae  immunitati  Eccle-  ■ ' ™rt' 
g fiaftica:  tanquam  irrationabiles  reproba-  a-jP 
tur,vtcoftatcx  pluribus  decretis  delm- 
munit.  Ecclefiar.  eadem  autem  ratio  e(l  'f 
de  confuetudine : nam  a?quiparatur  legi.  • "0’u 

At  vero  iuxtadoftrinam  recepta  cofue-  c ' 'U(x 
tudo  reprobata  per  legem  nunquam  po-  • * 
teft  contra  legem  praeualere.  Quiavtco  ' 
fuctudo  legi  deroget,  rationabilis eile de  ^ 
bct,iuxta  cap.vlt.de  Confuet.omnisau-  ^ 
tem  cofuetudo,  quam  lex  prxfertim  ca-  / ‘ 
nonica  vt  irrationabilem  reprobat , vere  J 'n' 
irrationabilis  habenda  efi , quia  luris  de-  T'  ^ 
daratio  authentica  eft-.ergo. 

Sed  in  hac  ratione, quae  in  hac  materia 
Q ex  pricipuis  eft , occurrit  difficultas, 
quia  licet  refpeftu  confuetudinis  totam 
exemptione  abrogatis  efficacifsimafit, 
quia  talis  confuetudo  ftatimpre  fefert 
abfurditatem  , & indecentiam , propter 
quam  diximus , etiam  per  legem  feripta 
talem  abrogationem  fieri  no  poffe;  nihi- 
lominus non  videtur  vniuerfe  procede- 
re dc  omni  oonfuetudine particulari iu  Anfirtico- 
vna  materia,vel  caufa,  ha?c  enim  non  fe-  larcsconfoe 
per  irrationabilis  eft.  Quod  probatur,  *Uiil:iev  !«* 

1 . , r • t r • n OCrtJd  tc- 

quia  per  lege  fcriptam  laepe  neu  poteft  tW;  B 
iuflc , & prudenter  talis  derogatio;  ergo  gn,Ke5 
fignum  eft,  derogationem  ipfamnodTe  probeturin 
^ irrationabilem;  ergo  nec  confuetudo  illa  . 

introducens  erit  irrationabilis , quia  e*  0fp!,j  3Vir 
ipfa  materia,  & fingulis  aftibus  habet  lc. 
confuetudo  quod  rationabilis , vel  irra- 
tionabilis fit.  Vnde  tali  confuetudini  no 
poterit  obefTc  ius  pofitiuum  declarans, 
feu  reprobans  confuetudinem  contraria 
libertati  Ecclefiaftice,vt  irrationale, quia 
illud  ius  non  facit  cofuetudinem  elfe  ir- 
rationabilem, fed  fupponit  talem  effe,  Sc 
ideo  illam  reprobat, vt  diximus;  ergo  no 
cadit  nifi  in  cam  confuetudinem,  qu£  re 
vera  omni  ratione  deftituitur.  Vndc  fie- 


ri 


Cap.ji.  An priuilegammunit.per  confuet .amitti queat*  yjp 


ttfKK. 


i i poteft,  vt  aliqua  confuetudo,  quat  in 
vno  tepore  irrationabilis  eft,  in  alio  mu- 
taris rebus  ratione  fufficienti  honeftari 
pofsit.  Et  fimiliter  confuetudo  aliqua, 
que  refpetlu  Ecclefi^  regulariter  irratio 
nabilis  eft, in  aliqua  prouincia  poteft  ha- 
bere peculiarem , ik  fufficientem  ratio- 
ne;ergo  pro  tali  tepore , vel  pro  tali  loco 
non  cenlebitur  talis  confuetudo  repro- 
bata per  legem  abfolutc,&  generatim  lo- 
quentemj  ergo  idem  contingere  poteft 
in  hac  materia  exemptionis . Atque  ita 
fentire  videntur  multi  authores appio- 
bantes,^:  defendentes  aliquas  conluetu- 
dines  contrarias  immunitati , praffiertim 
\0H*Y'  . Couar.inPraaic.q.31.  & IuliusClar. 

lib.  vlt.q. 3 A . nu.  5.  loarines  Garfia 
J."“  A)  de  Nob1lit.glolT.9m. 44. <Sc  fequentibus, 
& multi  alij , qui  in  hanc  partem  potifsi- 
me  indinat,vt  particulares  quafdam  co- 
fuetudines  diuerforu  regnoru  tueantur. 
t Nihilomiuus dicendum  cenfeo,om- 

AuSmes  (i  nem  con^uetlldinem , fiue  generale,  fiue 
particularem  contrariam  libertati  Ecde 
fiafticx  effc  irrationabilem, & in  iure  re- 
probatam , ac  fubinde  non  poffe  priuile- 
gio  immunitatis  aliqua  ex  parte  deroga- 
re. Ha?ceft  fententia  communiter  rece- 
RcfertU-  pta  a Theologis , & lurifperitis  in  locis 
te  > allegatis,  & aperte  colligitur  ex  decretis 
tm.idib.  citatis.  Non  enim  loquuntur  de  confue- 
Ff,I2T  tudine  abrogante  totam  immunitatem 
l.boeMH  clericorum  , vel  m tota  materia  eius,  vel 
bitmpoj-  f n omnibus  criminibus, vel  omnibus  cau 
iisciuilibus,  vel  alia  llmili  magna  parte 
exemptionis , quia  nunquam  tales  con- 
fuetudines  fuerunt  in  regnis  catholicis  a 
multis  annis  introduftte,  vel  etiam  inten 
tat£,neq;hoc  authores  canonum  ignora- 
. bant.  Loquuntur  ergo  de  particularibus 
vt  attente  legenti  textus  ipfos  conflabit. 
InCollec-  Etfpecialiter  notari potefl lectio  integra 
tiou.  Dc - ^ifti  cap.  Clerici,  fic  enim  habet:  Clerici 
trtul.lib.  mAxmcin  criminalibus  catifis  in  nullo  cafu 
uit.  1 . c.  P°ffunt  ab  “liquo  > quam  ab  Ecclefiaflico  iu - 
8.  dice  condemnari , etiam  fi  confuetudo  Regia 
Et  in  cor • ^“bcat,  vt  fures  d indicibus  fecularibus  iudt- 
Pore  turis  centur-  Vbi  conflat, particularem  cofue- 
cmniciiuf  tl,d  nem  non  potuifle  vniuerfalipriuile- 
fa  Gregor.  g*o  exparte  derogare  j eadem  autem  eft 
edito.'  rat'°de  ali  js  fimi!  ibus,  quia  etiam  in  illa 
particulari  confuetudinepoflet  ratio  ali- 
qua honeflatis  confiderari.Et  hoc  maxi- 
me confirmant  variae  prohibitiones, quae 


A in  Bulla  coenx  quotannis  fiuntOmnium 
fere  aftuum,  per  quos  huiufmodi  parti- 
culares cofuetudines  introduci  poliunt, 

& renouantur  iura  tales  adus , & coufiic 
tudines  reprobantia.  Rationem  autem 
huius  veritatis, d;  didoru  iuriu,rcfp6de- 
do  ad  difficultatem  politam, reddem usi 
Ad  obiedionem  ergo  in  primis  relpo  1 
deri  pofset  iuxta  aliquorum  opinionem,  Sacisfii  ra- 
confuetudinem  fernel  per  legem  repro-  lioDi  Pro 
batam  norrpotTe  amplius  praeualere, aut 
rationabilem  reputari  propter  quamcu- 
que  materiae  mutationem, vel  nouarn  cir 
g cunftantiam  fucceilu  temporis,  aut  in  di 
uerfo  loco  exorta.  Sententia  tamen  harc 
generatim  fumpta  rigorofa  eft,&  no  ne- 
cellaria.  Nihilominus  vero  in  prarfenti 
materia  eft  valde  probabilis,  tu  quia  vix 
potefl  mutatio  elle  tanta  velit  conueni- 
ens  Ecclefigfieri  talem  exeptionis  dimi- 
nutione, vel  derogatione  ,tu  etiaquia  li- 
cet fortalle  in  aliquo  loco  expediat, non 
indeflatim  fequitur,ibi  eflecofuetudine 
rationabileminam  cu  hoc  priuilegiu  toti 
Collegio  Clericorum  conceffum  lit,  fie- 
ri potefl: , vt  illi  non  expediat , & vt  pars 
fecundum  redam  rationem  propter  bo- 
q num  totius  aliquid  incommodi  fuflinere 
teneatur.  T um  praeterea  qui  a harc  mate- 
ria odiofa  eft  laicis,&  ideo  eft  morale  pe- 
riculum ne  huiufmodi  mutationes,  vel 
noure  rationes  ad  honeftandam  talem  co 
fuetudinem  fine  fufficienti  caufa exeo- 
gitentur,vel exaggerentur.  Imo  vt  ex- 
perientia docet  in  omnibus  confuetudi- 
nibus,  quas  iuriftae  defendere  conantur, 
re  vera  non  inueniuntur  nouar  rationes, 
preter  eas , quar  vel  funt  intrinfece  tali 
materi^, vel  facile  potuerunt  aPontifici- 
bus  confiderari , quibus  non  obftatibus, 
proptergrauiores  rationes  ad  bonum  re- 
D ligionis,&  ad  vitanda  maiora  incommo- 
da  clericatus  pertinentes^talesconfuetu- 
dines  irrationabiles  iudicaruntj  ergo  nu- 
quam  poteft  aliqua  talis  confuetudo  in 
particulari  rationabilis  cenferi. 

Poteftque  hoc  amplius  declarari,  di-  j ^ 
ftinguendo  inter  derogationem  aliqua, 
feu  diminutionem  exemptionis,  Sc  mo- 
dum introducendi  illam  per  confuetudi 
nem.  Fieri  enim  poteft,vt  aliqua  dimimi 
tio  exemptionis  expediat , Sc  nihilomi- 
nus modusintroducendi  illam  per  folam 
confuetudinem  non  expediat  , propter 

mora- 


j^o  Lik^SDe  Immunitate  Ecclejiafttca. 


mctralia  pericula,  qux  modo  dicebamus. 
Sicut  interdum  expedit, clericos  contri- 
bueread  aliquos  fumptus  communes  ci- 
ui  uin  , & nihilominus  propter  exceiTus 
vitandos  ftatuerunt  Pontiiices , ne  iph-s 
inconfu Itis  id  fieret,vnde  fi  aliter  fiat,  no 
rationabiliter  fit , etia  fi  contributio  ipla 
rationabilis  elle  videatur.  Sic  ergo,  licet 
diminutio  exemptionis  in  aliquo  cafu, 
vel  loco  fit  rationabilis,  cofuctudo  nihilo 
minus  erit  irrationabilis,  quia  modus  ille 
introducendi  derogatione  priuilegij  eft 
periculis  expolitus,  & ( v t ita  dicam)  te- 
merarius,meritoque  vt  talis  reprobatus. 
Vnde  facile  foluitur  quaedam  obie&io 
fiipra  facla  ex  xquiparatione  legis,  feu 
priuilegij, & cofuetudinis, fieri  enim  po- 
teft , vt  fuperior  in  aliqua  materia  pofsit 
communi  iuri  per  priuilegium , feu  fpc- 
cialem  legem  derogare,  & quod  per  con 
fuetudinem  folam  lieri  conuenienter  no 
pofsit, quia  nimirum  , vt  derogatio  con- 
uenienter  fiat, maior  confideratio,-<5c  de- 
liberatio necelfaria  eft, , quam  in  fola  con- 
fuetudine  elle  folcat.  Et  propterea  in 
7 Bulla  C$nx  poftulatur  in  hac  materia  ex 

‘preflus  & fpecialis  cofenf9P6tihcis,quia 
'regulariter  datur  cum  maiori  caufx  cog- 
nitione, aut  deliberatione, quam  tacitus. 

17.  V ltima  ratio  pro  haeparte  addi  poteft, 
quia  omnis  confuetudo  quae  contra  im- 
munitatem introduci  folet,  eft  confuetu 
do  laicorum,vtique  Principum,vcliudi 
cum  excerccntium  aftus  iurifdiclionis 
in  clericos.  At  confuetudo  laicorum,  li- 
cet pofsit  iuri  ciuili  derogare , non  tame 
juri  canonico  , n eque  etiam  poteft  Cle- 
ricis aliquod  detrimentum  inferre:  ergo 
neque  poteft  huic  priuilegio  derogare. 
Minor  certa  eft, quia  non  pluspoteft  co- 
fnetudo  , quam  lex,  exteris  paribus,  fed 
lexciuilis  no  poteft  derogare  iuri  cano-  . 
nico,nec  poteft  clericis  grauamen  impo- 
nere, vel  prxludicium  atferre  ; ergo  ncc 
confuetudo  laicorum  hec  poteft. Proba- 
tur confequentia,  quia  confuetudo  laico 
rum  eft  mere  ciuilis,&  in  fala  authorita- 
teciuili,  & temporali  nititur.  Vnde  eft 
eomunisdo&rinalurifperitorurn , con- 
fuetudinem laicorum  non  polle  clericos 
JfidOC.  obligare , vt  videre  licet  in  Innoccntio 
Panormit.  in  Rubric.  de  Confuetudin.  numero 
Telm.  & Panormitano  cap.  Quod  Clerici , de 
Foro  Competent,  aum.  fecundo,  Fclin. 


^ in  cap.EcclefiaSanfta  A/<rn<e,deCon(li- 
tut. numero  xoo.  Koftienf.  in  Suin.tit, 
de  ConfuetucL  §.Etde  "virtute , veif. Std 
pone,6i  alijs,  quos  refert  Azor  tom.i.  A^r' 
lib.  j.  cap.  18.  quxft,  1 2.  Qui  varia  lura 
allegant,  qux  magis  loquuntur  de  lege, 
vel  llatuto  ciuili , fed  per  xquiparatione 
inducuntur,  vt  cap. i.diftin.i o.  & dictu 
cap.Etclefia.de  Conflit. 

Adduntprxterea  ,hoc  maxime  pro-  - j 
cedere,  quando  talis  confuetudo  laicoru 
derogat  Ecdefix  libertati.  Quod  etiam 
notauitBartholus  in  i.  1.  Cod.de  Sum-  Bank, 
ma  Trinit.  & 1.  2.  Cod.de Legibus &1. 

® De  quibus. ff.de  Legibus,  & per  argume- 
tu  ab  fpeciali  probari  poteft  ex  cap.  vlt, 
de  Vita,&  honeft.  Cleric.  vbi  in  fpeciali 
cafujin  quo  clerici  abutuntur  priuilegio 

cxeptionisj&negptiationibusfecularib9 
ad  lucrandum  implicantur, permittit  Po 
tifex » Vt  de  juis  facultatibus  flatatis &1  cou 
fuetudinibus  patrice [ubtaceant^um  fatio(in 
quit ) priuilegium  abijeiant  clericale-:  ergo 
extra  huiulmodi  cafum  non  poteft  con- 
fuetudo clericos  grauare.  Imo  aduerto, 
etiam  in  iUocafuneceffariam  fuifte  Po- 
tificiam  declarationem,  & prohibitione, 
Conhdero  etiam  , quoad  hunc  effeftnm 
£ confuetudinem,  dc  legem,  ftue  ftatutum 
ciuile  ibi  xquiparari. 

Dices,  interdum  fieri  pofte,vt  confuc  I?; 
tudo  non  tantum  laicorum  fit , fed  etiam 
clericorum,  vt  ii  no  coadle,  led  volunta- 
rie laicorum  confuetudinem  obferuent, 
eorum  adeundo  judicia,  vel  tributa fol- 
uendo , vel  in  alijs  fimilibus  cooperan- 
do , tunc  enim  confuetudo  erit  mifta, 
feu  communis  laicis  , & clericis , qua: 
etiam  in  Ecclefiafticos  vim  habet.  Ad 
hoc  Couarru.  in  di&o  capite.  3 1,  conce-  pr.-mi  rtf. 
ditjin  eo  cafu  confuetudinem , quantum  ponlio. 

) eft  ex  hoc-capite , pofte  derogare  Ecclc-  Contr, 
fiaftice  libertati, fi  alioqui  rationabilis  fit. 

Sed  in  primis  exiftimo, talem  confuetu- 
dinem vix  poffe  moraUter  inueniri,quia 
licet  vnus, vel  alius  clericus  interdum  vo- 
luntarie confentiat  huiufmodi  violentijs 
laicorum  , rarifsime  cotingit,  & nunqua 
dici  poteft  per  modu  confuetudinis  fieri. 

Addo  vero, etiam  fi  talis  confuetudo  fin- 
gatur, fententiam  Couarruui£  fallam  cf- 
fe  in  hac  parte . Primo,  quia  confenfus  f,,cltur‘ 
clericorum  nihil  poteft  ibi  operari : nam 
eft  quxdam  priuata  renunciatiopnuile- 


Padus  is 

OJiro. 


io. 

Contra  i.m- 
ciuniratera 
coiuetudi- 
dine  prsf- 
cribinopof 
leofteditur 


Prima  ratio 


Secunda. 


Cap.j  2 . An  frmkgJmmmit.fer  cofuetd.amtti  queat,  f 


gij,qu.T,vt  diximus,  nulla  eft,  & nullius  \ 
efficaciae, idcoqjad  introducendam  con- 
iuetudinem  valere  non  potell,  vt  recle 
notauitFelinus  fupra  cu  Paulo  deCaftro 
conf.  x>p.  Secundo,  quia  tali  confenfui 
Clericoru  nunquam  alsiftit  voluntas  cx 
prelis,  vel  tacita  Pontificis,  fine  qua  non 
potell  voluntas  clericorum, quantocuq; 
tempore  operetur,  iuri  Pontificio  dero- 
gare: ergo  neque  illa  confuetudo  milia 
potell  habere  hunc  effefliim.  Antecedes 
quoad  vtramque  partem  infuperioribus 
declaratum, & probatum  eft.Confeque- 
tia  vero  ell  euides,quia  id,  quod  additur  g 
ex  parte  clericorum  illi  cofuetudini  mi- 
lia:,nullii.  valorem, vel  efficaciam  eide  ad 
dere  potell.  Quocirca  cum  dicitur  con- 
fuetudo  milia  polle  operari  in  rebus,  vel 
perfonis  Ecclefiaflicis,  intelhgedum  eft 
de  confuetudine,  quae  non  prsiudicat  fa 
eris  canonibus , vel  fi  preiudicat,in  illam 
Pontifex  confentit,  falcem  tacite, in  prae 
fenti  aute  materia  necellarius  effiet ex- 
preffius  confcnfus,vt  fupra  dixi.Tu  quia 
ipfi  Pontifices  ita  voluerunt,  & declara- 
runt, tu  etia  quia  in  hac  materia  non  po- 
teft  prefumi  tacitus  cofenfus , quia  <Sc  eft 
valde  odiofa  Pontificibus,  & quia  vix  Q 
poffet  talis  confenfus  tacitus  fine  maiori 
cognitione  caufe  prudenter,  & licite  da- 
ri, quoties  autem  cofenfus  non  effetjpru 
dens,  & honePus  in  Principe,  non  pr£- 
fumitur. 

Qd  ia  vero  hic  confenfus  neceffiarius 
no  ell  in  abrogatione  legis  qu£  fit  per  mo 
dum  prsfcriptionis,  ideo  probandum  fu 
pereft  aliud  membrum , quod  fupra  po- 
fuimus,nimirum, etiam  per  viam  preferi 
ptionis  non  poffie  confuetudincm  iramu 
nitati  Ecclefiafticae  praeiudicium  affer- 
re. Probatur  autem  primo,  quia  nulla 
confuetudine  prxfcribitur , nifi  interce-  ^ 
dat  bona  fides,  vt  nunc  fuppono  ; hic  au- 
tem non  potell  bona  fides  intercedere ; 
ergo  neqj  potell  prarferibi.  Probatur  mi 
nor,  quia  talis  confuetudo  irrationabilis 
eft  , & iure  Canonico  reprobata  , quod 
adeo  notu  eft,  vt  non  pofsint  Principes, 
vel  iudiccs  feculares  prstextu  ignoran- 
tiae probabilis  cx  cufari ; ergo  femper  ac- 
tus talis  confuetudinis  funt  illiciti, ac  pro 
inde  mala  fide  falli;  ergo  nonpoffiunt 
prafficriptionem  inducere  . Secundo, 
quia  no  potell  exemptio  aliqua  ex  parte 


ne  acquire- 
re nequeuc» 


diminui , nifi  acquiratur  indici  laico  iu- 
rildidfio  aliqua  in  clericum,  quam  an- 
tea non  habebat , quia  ficut  exemptio 
eft  liberatio  a iurifdictionc  , <Sc  confe- 
quenter  eft  diminutio  iurildielionis  in 
alio;  ita  e conuerfo  non  potell  exemptio 
diminui  ex  parte  clerici,  quin  exparte 
magillratus  fecularis  iurifdictio  augea-  Lafcj  Jurif- 
tur.  Sedlaicinon  poffiuntfolaprxlcrip-  diftioue  in 
tione  iurifdiclionem  fupra  clericos  ac-  cicricu  fola 
quirerejergo  nec  clerici  poliunt prop- 
ter  prarlciiptionem  laicorum  aliquid  de 
fiio  priuilegio  amittere . Maior  proba- 
tur primo  ex  communi  fenteniia  lurif- 
tarum  dicentium , laicos  non  polle  pre- 
feribere  fpiritualia,  vel  quae  fpiritualia 
concernunt , quatenus  illis  annexa  funt, 
vt  non  potell  laicus  praeferibere  ius  con- 
ferendi beneficium  , & fimilia  ,quae  no- 
tant Panormitanus  in  cap. Nouit  de  ludi 
cijs.nu.i2.&ibi Decius. nu.i2.& Ioan.  Pwormt, 
Andr.in  cap.z.de  Prebend.  in  6.  Et  ali j 
incap.z.dePoenitent.  &remiff.in6.Qui  loa.And* 
textus  folet  adhoc  induci, quatenusdicit, 
facultate  eligendi  confeffore  non  poffie 
pr$fcriptione  acquiri : nam  videtur  effie 
eadem  ratio  de  cf  teris  rebus  fpiritualib9, 

& in  pr^fenti  de  iurildiftione  fupra  cle- 
ricum , quae  licet  in  fe  temporalis  videa- 
tur, quatenus  cadit  in  clericum, fpiritua- 
lia concernit. 

Ratio  autem  reddi  potell  vel  eadem, 
quae  talla  eft,  quia  alius  procedentes  ad 
talem  praeferiptionem  nunquam  pof- 
funt  bona  fide  fieri , vel, quia  pr^fci  iptio 
requirit  perfonam  capacem  illius  rei , 
quam  debet  preferibere  , laicus  autem 
non  eft  capax  adminiftrationis  rerum, 
vel  perfonarum  fpiritualium , & ideo  no 
potell  ius  in  illas  pr^feriptione  acquire- 
re. Quam  rationem  attingit  Panormi- 
tanus fupra. Intelligi  autem  debet  de  ca- 
pacitate non  abfolutc,  fed  fecundum  or- 
dinarium ius : nam  laicus  non  eft  omni- 
no, & abfolutc  incapax  alicuius  Ecclc- 
fiaftica?  adminiftrationis  , vel  potefta- 
tis  in  Clericum.  Iureautem communi, 

& poteftate  ordinaria  laicus  cenfetur  in- 
capax , quia  ex  fe  nullam  habet  propor- 
tionem , & omnia  iura  illum  excludunt, 
ideoq;  fola  pr^feriptio  no  fufficit  fine  ex 
preffia  voluntate,  & confefsione  Summi 
pontificis.  Et  in  his  cafibus  velle  dicunt 
Iuriftae, multa  pofle  priuilegio  concedi, 

Zz  quar 


21, 


jsr2  Lib.^SDe  Immunitate  Ecclefiaffica. 


qii£  confuetudinepr$fcribi  non  pofllint, 
argumento  capitis  Quanto  de  Confuctu- 
dine. 

22>  Vnde  etiam  potefi  addi  tertia  ratio, 
Tertia  ra  - quia  omnis  priferiptio  requirit  iuris  ad- 
e>o,  miniculum,  per  quod  aliquo  modo  Prin 

ceps  concedat, vel  dominium  rei  prifcri 
bendi,vel  iurifdidione,fi  illa  efl  prilcri 
benda , quia  mutatio  illa , feu  acquibtio, 
quae  fit  in  priferiptione  non  potefi  fieri 
fine  authoritate,6c  voluntate  alicuius  fu- 
perioris.  In  prefenti  autem' nullu  cft  ius 
quod  tali  prifcriptioni  adminiculu  pr£- 
beat : nam  ius  ciuile  nihil  in  hoc  potell, 
ius  autem  canonicu  omnino  refillit,  & 
voluntas  Potificis  omnibus  modis  ei  op- 
ponitur; ergo  non  habet  locum  prifcri- 
ptio  in  priienti  materia.  Ex  didis  ergo 
fatis  conllat, nullam  confuetudinem,etia 
fi  immemorialis  fit,vllo  modo  contra  im 
munitate  Ecclefiatlicam  priualere  pof- 
fe.  Ita  enim  authores  citati  condulione 
interpretantur,  & rationes  & iura  addu- 
da  in  eodem  fenfu  illam  confirmant, & 
difficultates , qui  contra  illam  occurre- 
re poliunt , probando  allertionem , ex- 
pediti funt.  Solum  obijei  folent  qui- 
dam  peculiares  confuctudines  aliquoru 
regnorum,  qui  licet  fint  contra  immu- 
nitatem Ecdefiafticam , fine  fcrupulo  a 
Magiftratibus  laicis  obferuantur  . Ad 
illas  vero  pollemus  vno  verbo  rcfpon- 
derc , illas  confuetudines  non  ad  ius , fed 
ad  fada  hominu  pertinere,  propter  qui 
veritatem  negare  non  pollumus,  neque 
illorum  rationem, aut  excufationem  da- 
re tenemur, fed  ad  illos  hoc  fpedat,  qui 
confuetudines  illas  obferuant  , fortalTc 
tamen  in  capite  vltimo,  pauca  de  illis  ad- 
edemus. 


CAPVT.  XXXIII. 


i. 


Quibus  modis  pof 'sit  immunitas  Ecclt- 
fiajlicaviolari. 

HA.  C T E N V S illa  omnia , qu® 
ad  explicandam, & tuendam  im- 
munitatem Ecdefiafticam,  cleri- 
corumq;  exemptionem  opportuna  vila 
funt  pro  viribus  explicare  conati  fumus, 
nunc  duo  tantum  tradanda  fuperfunt. 
Ynum  eft  , quod  propofuimus,  qui- 


B 


D 


bus  modis  immunitas  haec  violari  fo-  Immonici. 
leat  : aliud  quibus  modis  excufari  hoc  ns  vtolitlo 
cnmen  foleat . Circa  primum  fupponi-  ,ex  8ct,cr: 
mus , huiulmodi  violationem  ex  le  ma- 


grau{ 

, o ^ «it 

lam , oc  ex  genere  graue  peccatum  elfe,  &facrneg,Q 
quia  vel  ell  immediate  contra  ius  diui- 
miin,  vel  faltem  contra  ius  canonicum 
fub  grauifsimis  lenfurii,  & poenis  hanc 
violationem  prohibens.  Et  illo  iure  po- 
fito  ell  etiam  contra  iuflitiam,quia  & ell 
vfurpatio  iurifdidionis  non  habitae,  & 
ell  coactio  aliqua  , vel  exactio  fub  titu- 
lo poteflatis  legitimi,  fine  vera iurilcli- 
dione , ac  poteftate  fada.  Denique  in- 
cludit etiam  culpam  facrilegij , quia  in- 
iuria  illa  circa  perfonas,  vel  materiam  fa- 
eram  ver  fatur,  &.  quia  prohibitio  illa  in- 
tuitu Religionis , & diuini  cultus  fada 
cft.  De  hac  ergo  culpa  quoad  fpeciem 
& grauitatem  eius  nihil  fuperefl  dicen- 
dum : nam  fuppofitis , que  de  iure  huius 
immunitatis  hadenus  dida  funt , graui- 
tas , & fpecies  culpi  clara  ell , fi  de  vio- 
latione immmunitatis  confiet.  Quia  ve- 
ro hic  violatio  vari  js  modis  fi  eri  potefi, 

& in  aliquibus  obfcura  eilc  potefi  tranf- 
grefsio,  feu  violationis  ratio  , ideo  dc 
hac  varietate,  qui  in  modis  violandi  li- 
bertatem effe  potefi,pauca  dicemus.  Et 
quia  interdum  adio,qui  contra  liberta- 
tem Ecclefiafiicain  effe  videtur,  excufa- 
tionem aliquam,  veram , vel  pritenfam 
habere  folet , ideo  de  his  excufationibus 
non  nulla  in  fequenti  capite  expedemus. 
Videbatur  aute  confequens , vt  p^nas  & 
cenfuras,queper  hanc  tranfgrefsionein- 
curruntur,  explicaremus , quia  veroin 
libro  de  Cenfuris  fufficienter  de  illis  di- 
ximus, ab  earum  tradatione  in  prifenti 
abfiinemus. 

Primo  ergo  pofiumus  duos  modos  2< 
difiinguere , quibus  immunitas  clerico-  Propoounf 
rum  violari  folet, fcilicct,  vel  legibus,  ^uo  n1015'  , 
vel  adionibus  : hos  enim  duos  modos 
multa  iura  indicant,  & poenis  diuerlis 
puniunt.  Prior  efi, quando  Principes, 
vel  Magi  liratus  ciuiles  leges , vel  fiatuta 
condunt  contraria  Ecdefiaftice  liberta- 
ti. Quod  duobus  etiam  modis  contin- 
gere potefi.  Primo,  quia  lex  fpecialiter 
dirigitur  ad  perfonas, vel  res  Ecclefialli- 
cas,vel  licet  lex  generalior  fit,  ad  eas  pe- 
culiariter extenditur.  Talis  enim  le* 
eoiplo  repugnat  libertati  Ecdebaftici, 

etiam 


te  violadi. 


«Is 

tt 


Ca  3 £'QjtlvMs  modis pofsit Ecclepmnmn^iolari.  3 


etiam  fi  id, quod  difponit,  non  fit  contra  \ 
Ecclefiar  comoda;  imo  etiam  fi  alioqui 
cllet  rationabilis  difpofitio  talis  legis  , <Sc 
Cap-2-^  Ecdefiar  coueniens,  fi  debita  potedate 
Jtitcijs.  lata  fuillet. Ita  fumitur  ex  cap.  z.  de  Iu- 
Cap.iff le  dicijs,&  cap .Eccle/ta  Satiet  Mana,  & ca. 
j U fati*  Qua  inEcclefiarti, de  Conti.  & cap.  Bene 
Mu#-  qutde, cum  alijs.  y6.  did.  & ed  comunis 

Cap-  OlLa  refolutio , vt  fupra  tadu  ed,  & latius  in 
k h(lt fa  niateria  de  legibus.  Et  ratio  cd  , quia 
Princeps  laicus  ferens  talem  legem,  per 
Cap. Bc«e  ipfam  fe exhibet  fuperiorem,  Sclegisla* 
fwtw*  torem  in  rebus  Ecclefiadicis,-  ergo  eo 

ipfo  per  talem  adu  contra  exeptionem  g 
agit.  Et  quia  haec  contrarietas  non  ta  in 
cbiedo  legis,qua  in  ipfo  adu  praecipien 
di  confidit , ideo  vocari  potcd  hic  mo- 
dus formaliter  contrarius  libertati  Ec- 
clefiafticar.Et  ob  eandem  caufam  no  ha- 
bet locum  hic  modus  laefior.is  quando 
laicus  priuilegiu  concedit  clericis, quia 
tale  priuilegiu  non  includit  praeceptum 
refpedu  priuilegiati,neq;per  fe  edadus 
iurisdidionis,vt  fupra  diximus. 

Aliae  vero  funt  leges, quae  dici  pofsut 
contraria  libertati  Ecclefiadicae  obiec- 
tiuc,quia  praecipiunt  aliquid  fieri , quod 
cd  cotra  datu  Ecclefiadicu,vel  eius  cxc  C 
ptione,fiuc  praeceptu  dirigatur  adlaicos 
refpedu  clericoru,  vt  v.  g.  praecipiendo 
» illiSjVt  a clericis  exigat  tributa,  aut  quid 

fimile;fiue  dirigantur  ad  ipfos  clericos, 
i prarcipiendo  eis,vt  foluant  vedigal,  vel 

coram  iudicelaico  comparcant,  & tunc 
i lex  dici  poted  habere  vtranq;  repugna- 

> tiam,&  formalem,  &obiediua.  Ethu- 

u iusmodi  leges,  quae  obicdiuc  funt  cetra 

• libertate  Ecclefiadica , praecipue  in  iurc 

:i  Cap.  prohibentur,&puniutur , praefertimin 
cap.Ao«e«V,dc  Sentent.  cxcSmunicat. 

>■  Jttlm.  & in  Authentica  Cafia&irrtU.C.dsSz- 
Ctjfi&a  crofand.  Ecclef.  quanuis  illa , & fimilia  D 
Wj,  iura  non  immerito  pofsint  ad  omnes  le- 
ges quomodocunque  cotrarias  libertati 
extedi,  quia  verba  eoru  generalia  funt. 

Circa  aliud  vero  mebrum  deviolatio- 
<«,  ne  immunitatis  per  fada  hominu  folum 
(Jsi<!optr  occurrit  adnotandu,  fub  illo  nuc  non  co 
cie«i  prehendi  percuftiones,feuviolentas  ma- 
sfiUotp.  nusinclericu:  na  licet  adiones  illae  fint 
5»fcii.  contra  immunitate  generatim  iumpta, 
non  funt  cotra  pruilegium  fori,  de  quo 
nunc  tradamus,  fed  contra  priuilegium 
canonis.  Quod  tamen  intelligedum  eft 


de  illis  adionibus,  quatenus  in  fola  vio- 
lentia^ priuata  iniuria  confidunt,  nam 
fi  fiant  fub  titulo  iurisdidionis,&pote- 
datis  publicae, erunt  contra  priuilegium 
fori,&  habebunt  ytranq;  malitiam,  vt  fi 
iudex  fccularis,  aut  minidri  et9  per  vim 

clericum  detineant,&  vinculis,  aut  car-  _ 

ceritradant.Idemqjiudiciumed  (ferua 
ta  proportione  ) de  adionibus  contra  alicuius  clo 
immunitatem  Ecclefiarum  , quatenus  cofacropri 
funt  loca  refugij,  feu  quatenus  funt  loca  u|lcSi5  *or! 
Iaera, quae  per  iniuria,  vel  indecentes  ac-  viol6*“r® 
tiones  violari  no  debentmam  fi  tales  ac- 
tiones fiant,no  iurisdidionis  titulo,  fcd 
per  priuatam  iniuria, feu  malitia,  quauis 
latomodo  fint  cotra  immunitate, nihilo- 
minus funt  facrilegiaalteriusrationis,vt 
in  principio  hui9  materi^  diximus.Om- 
nia  ergo  fada , quibus  libertas  Ecclefia- 
dica proprie  leditur,ad  duo  capita  redu- 
cuntur, nimiru,  ad  adiones  forenfes,  Sc 
iudicioru  tam  ciuiliu , quam  criminaliu, 
quar  circa  clericos  tanqua  reos  exercen- 
tur, & ad  exadiones  tributorii,  vel  coa- 
diones,quaeeisdcperfonis  fiunt  in  ali- 
quibus oneribus  publicis  eis  imponedis. 

Et  ita  haec  duo  genera  adionu  fpeciali- 
bus  poenis, 3c  ccfuris  prohiberi  folent  in 
iure  in  titulis  de  Immun.  Eccl. maxime 
vero  in  Bulla  caenar  clauf.  i f.  1 8.  & 19, 

Sccudo  didinguedi  funt  alij  duo  modi 
violandi  Ecclefiadica  libertate,  qui  ta  in 
legibus, qua  in  fadis  pofsut  contingere,  f- 

maxime  vet  o infereais  legibus  ciuilibus  Modi  hoc 
libertati Ecclefiadice  cotrarijs  obferuari 
folct.Prior  modus  ed,  quando  direde,  legibus  quS 
Sc  manifede  aliquid  fit , vel  difponitur  faftis  homi 
contra  clericorum  exemptionem  , & de  num  c0m2 
hoc  modo  nihil  addere  oportet , quia  & 
per  fe  facile  cognofci  poted , & ille  ma- 
xime in  iure  reprobatur.  Committitur 
enim  quafi  per  expreffam  contradidio- 
nem,vel  contrarietatem  ad  lege, quae  iu« 
bet  tale  exemptionem  feritari.  Vt  fi  lex 
ciuilis  direde pr^cipiat  clericis,  vel  fi  iu 
beat, eos  fub  tributis  coprehedi,vcl  fi  iu- 
dex laicus  cleticu  ad  coparendu  coram 
fe  citari  iubeat,  & fic  de  eseteris.  Ahus 
modus  ed  violationis  indiredi , qui  & 
difficilius  cognofcicur  , & eius  malitia 
obfcurior  ed.  Habet  tame  fundamentu 
iniurcincap.vlt.de  Immun.  Ecdefiar.  Cap.  Vlt 
in  6.vbi  dicitur,excomunicationc  incur  dcJmmua. 
rere  illos  fccularesMagi dratus,qui  laicis  Eulcfiafi 
Zz  z fub- 


Ca  .Qu^dto. 


6. 

Quando  li- 
bertas Ec- 
«lcfiaftica 
incUre&e 
violetur. 


Lc  x.Con- 
tra  legem. 
Lex.  Non 
dubiam. 


Lib.4-.de  Immunit  At  e EccleftaBica, 


fubditis  fuis  praecipiunt, ne  clericis  ven- 
dant, aut  ab  illis  emant,  vel  ne  eorum 
triticum  molant,  aut  aliqua  fimiliaob- 
fequia  eis  exhibeant , & ratio  redditur, 
quia  talia  in  derogationem  Ecclefafica  li- 
bertatis prafumuntur.  Per  quae  verba  de- 
claratur , illam  elfc  indirectam  violatio- 
nem libertatis  Ecdefiafticae,  quia  licet 
talia  ftatuta,vcl  praecepta  direCte  no  or- 
dinarentur ad  clericos  quoad  verba, 
quoad  intentionem  vcr6jr&  eftedu  frau 
dulenter, vt  ait  ibi  GlolTa , tranfitum  fa- 
ciebant de  pcrfona,ad  perfonam,  loque- 
do  cum  laico,&  grauando  clericum.  Si- 
milis decilio  eft  in  cap.  Quanto  de  Priui- 
leg.vbi  de  quibusdam,  qui  cum  non  pof 
fent  excommunicare  Monachos,  exeo 
municabant  eos,  qui  cum  Monachis  co- 
municarent, dicitur:  Priuilcgiomno  yim, 
& potetfatem  ,fed  yerba  feruantes,  mona- 
chos quodammodo  excommunicant , quando 
alijsprobibent,ne  cum  ipfis  comunicent.  Et 
ita  dicuntur  ibi  fimilia  fieri  in  fraudem 
priuilegiorum,  vbi  non  tantum  elt  fer- 
mo  de  proprio  priuilegio  immunitatis 
Ecclefiaftica:, fed  latius  de  quocuq;  pri- 
uilegio,a  fortiori  tamen  in  praefenti  de- 
finitio illa  locum  habSt. 

Hanc  ergo  fraudulentam,  & latente 
laefioncmEcclefiafticz  libertatis  indire- 
ctam vocamus,  poteftq;  deferibi,  vtfit 
illa, quae  fit  per  vcrba,vel  a&iones , quas 
licet  verfentur  directe  circa  perfonas  lai 
cas,nihilonimus  ordinantur  adgrauan- 
du  clericos,  vel  vniuerfalius  dici  poteft, 
indirede  fieri  violationem,quando  ver- 
bis non  apparet,  tamen  re  ipfa  fit.  Sicut 
dicitur  quis  violare  legem  indirede, qui 
legis  verba  complectens,  cotra  legis  ni- 
titur voluntate,  vt  dicitur  in  regula  vlt. 
deRegul.iur.in  6.tk'm\.Contralegcm.&. 
de  Legibus, & in  1. Non  dubium. C.de  Le 
gibus,quia  vis,&poteftas  legis  magis  in 
voluntate  iubentis,  quam  in  verbis  poli- 
ta eft.Haec  autem  fraus,  fcu  indiredum 
grauamen  multis  modis  fieri  poteft,  qui 
non  videntur  pofte  fub  numero  certo 
comprehendi , quia  per  humanam  faga- 
citatem,&  malitiam  pofiunt  facile  mul- 
tiplicari, ideoqj  prudenti  iudicio , confi- 
deratis  circunftantijs  difeernendum  eft, 
an  moraliter  aequiualeat  diredis  graua- 
minibus.Et  quoad  foru  confcientiae  pe- 
dere hoc  multum  potefl  ex  intentione 


N operantis,  feu  praecipietis:  na  fi  id  faciat, 
vt  quod  fibi  eft  direde  prohibitu  facere 
circa  perfona  clerici,  per  illura  circuitu, 
etiam  inuito  clerico, confequatur,  mag- 
num fignum  eft  indiredae  violationis, 

Vt  autem  violatio  haec  indireda,& 
malitia  eius  magis  explicetur,  interroga 
x\  poteft,an  haec  fit  vcra,&  in  re  ipfa  fub  Aa  iodirec. 
fiftcns  violatio  libertatis  Ecclcfiafticae, 
malitia  eiusde  rationis,  & fpecicipartici-  Eccl‘,l,i5i* 
pans;an  vero  fit  tantu  praefumpta,  quia  «riTt*00 
<x  circunftantijs  externis  talis  apparet,  Prini* 
quanuis  fi  animus, vel  intentio  praua  de-  D'°; 
fit,talis  in  re  ipfa  no  fit. Hac  enim  poflc- 
D riorc  partem  videtur  docere  Caietanus 
in  fuma  verb.  Excbmunicattoczy.  31.  ait 
enim,  tunc  lege  ciuileeffc  cotra  liberta- 
tem Ecclefiaftica,  quado  per  fe,  & inte- 
tionc  fua  cotra  illam  tendit,  quia  volun- 
tas^ intetio  diftinguit  maleficia, &quae 
funt  per  accides  fub  arte  non  cadunt.  Ad 
explicandu  autem,  quado  lex  ciuilis  ta- 
lis iit,adiungit,  id  no  cfTe  difficile  fcicti- 
bus,ide  cjjeper  fe , quod  ex  propria  natura, 

& intetione,  quod  cxcplis  declarat  dices: 

Sicut  detrahito  cotra  fama,  contumelia  citra 
honore }hcmictdju  contra  humanam  yitam, 
ita  ftatuere  quod  deruis  non  detur  decima, 

^ aut  eleemofyna,  qubdnopofsint  indicaret* 

«tufis  Ecclefaflicis,  quod Joluat  yefttgalia 
de  rebus futs  absq ; negotiatione , & fimtlia, 
efl  cotra  libertate  Ecclefafica.  Qui  om- 
nia exepla,fiquis  ea  rede  confideret, ad 
direda  oppofitione,&  viclationCEccle- 
fiafticae  libertatis  pertinent,  atq;  ita  in- 
dicat Caietanus  , fola  illam  lege  efTc  per 
fe,&  natura  fua  cotra  libertate  Ecclefia- 
ftica,quae  direde  cotra  illa  difponit.  Vn 
deineode  verbo  ca.37.ait,adionespro- 
hibitas  in  dido  ca.vlt.de  Irrmun.Ecde- 
fiar.in5.no  effe  proprie  corra  libertati 
P Ecclefiaftica,  fed  cotra  humana  focicta- 
te,quia  vero  in  odiu  Ecclefii  fiut , prar- 
fumi  contra  libertate  Ecclefiaftica  fieri. 

Et  hanc  opinione  fequitur  Nauar.  in  8. 
fum.ca. 27.11. 1 1 p.8c  120. Fundatur pri-  AaMf> 
mo,quiadidu  ca.  vlt.  vtitur  yerboprar- 
fumendi, dicens,  Cn  talia  in  derogationem 
Ecclefafica  libertatis  prajumantur.Sccu- 
do  quia  cu  adio  ipfa , feu  verba  legis  di- 
recte non  laedant  libertate,  transgrefsio, 

& derogatio  pendet  ex  intentione  facie 
tis:fi  enim  id  faciat  animo  grauadi  cleri- 
cos , erit  violatio  libertatis;  fi  autem  id 

faciat 


C.j  3.  Quibus  modis pofsit  libertas  Ecckfiaftica  violari.  34.3 


9> 

Contraria 

btcniiaeli 

gitur. 

Glojji . 

Burth. 


Probatur 

primo. 

Of,  Quti 

10. 


10. 

Secundo. 


Birtho. 

Gloff«. 


Ii 


Tertio^ 


faciat  propter  fuum  comodu  permittens 
grauamen  alioru,non  erit  cotra  libertate, 
quauis  interdum  effe  pofsit  contra  chari 
tatem,  vel  contra  humana  focietate.  Cii 
ergo  dc  intentione  non  pofsit  conflare, 
neq,  ctia  certo  iudicari  poteft,  fed  ad  fq- 
idu  prarfumi  violatio  libertatis  Ecclefia- 
fties,  quatenus  talis  intentio  excircun- 
Aantijs  externis  pr^fumipotucrit.V  ndc 
iuxta  hanc  fententiam,  fi  cotingat,  veri- 
tatem non  fubefic  pr^fumptionijin  con- 
ferentia non  erit  violatio  libertatis. 

Nihilominus  contrariam  fententiam 
veram  cenlco,qua  aperte  tenet  Glofla  in 
illo  cap.vit.ibi  communiter  probata  , & 
in  dido  cap.j<{«d?jrci,vbi  bene  Panormita 
nus. Sumitur  etiam  ex  comunifcntentia 
Bartho.in  A uthentica  CaJJa.C.de  Sacro- 
fand.Ecdef.&  aliorum  dicentium,  om 
nem  legis  ciuilis  difpolitionem , per  qua 
clerici  redduntur  timidiores,  cife con- 
tra libertatem  Ecclefiafiicain,  non  pra> 
fumptiue  tantu , fed  vere  , & proprie,vt 
infuperioribus  explicauimus. Probatur 
aute  priino  ex  dido  cap.J Quanto  d Priui- 
leg.vbi  non  dicitur,fimiles  fentetias , aut 
difpofitiones  legum  prarfumi,  fed  effe  in 
fraudem  priuilegij , & per  illas  obferuan 
verba.non  vnn,8c  poteflatem  ptiuilegij; 
ergo  fi  non  feruatur, violatur  vis , & po- 
teltas  priuilegij,  h^c  autem  cfl  vera  non 
prefumpta  violatio. 

Vndeargumetor  fecudocx  generali 
principio  legis, No  dubium  quo  Potifex 
in  illo  textu  fundatur. Nondubiu  eft>in  le 
ge  comittere  eu }c[ui  verba  legis  amplexus  co 
tra  legis  nititur  voluntate , vbi  non  dicitur 
praefumi,comittere  in  lege, fed  certu  effe 
comittere,vt  dicitur  etia  in  vltima  regu- 
la iuris  in  6.at  comittere  in  legc,cft  cotra 
lege  peccare, aut  agere,  vt  coflat  ex  pro- 
prietate verbi  Latini, & ex  glofsis,<5c  co- 
rnum expolitione  in  citatis  iuribus,  pv$- 
fertiin  ex  Bart.indida.l.ATe«drt£i«.Imd 
addit  GlolT.in  c .Sipojlqua  dc  Eled.in  6. 
vcrb.d/c«te,eadcp$na  puniri, qui  in  lege 
comittit  per  fraude , <3c  fub  verboru  cor- 
tice, ac  illa,  qui  aperte,  & directe  contra 
lege  agit  ; ergo  eode  modo  vere,& pro- 
prie violat  lege,feu  priuilegiu  immunita 
tis,qui  indirede  illa  violat,  quia  in  frau- 
dem priuilegij  agit,vt  in  did.  cap.  Quato 
dicitur.  Tertio  cft  propria  ratio , quia  in 
moralibus  voluntas  indireda  ad  direda 


B 


D 


reuocatur,  eandeqj  fpeciem  malitiae  par- 
ticipat,vt  ell  primum  principiu  in  mate- 
riamorali:  nam  vohmtariu  directum,  & 
indiredum  ad  idem  i educuntur,  yt  n°n 
impedire  nocumentum , ciim  polsis , & 
debeas,  perinde  clt,  ac  direde  nocere,  6c 
fic  de  alijs.  Sic  ergo  in  praeienti  paru  re- 
fert, quod  violatio  Iit  indireda,  fi  in  re 
eundem  habeat  effedum.  Etconfiima- 
tur,  quia  alias  vel  inutile  eflet  priuilegiu, 
vel  faltem  multum  minueretur , li  per 
vnam  viam  quali  obliquam  ( vt  fic  dica) 
liceret , quod  direde , & fimpliciter  eit 
per  priuilegium  prohibitum. 

Ad  fundamentum  contrariae  fenten-  ii. 
tie  de  verbo, Pr<c/«>»4wf«r,quo  vtitur  di-  Satisfir  fun 
dum  cap.vlt.relpoderi  poteff  primo,  in 
terdum  vocari  prarfumptionem  illam  , tercja.. 
qu£  fub  aliqua  fraude, vel  fimulatione  primo, 
fit, etiam  fi  vere  fiat , & non  tantum  fieri 
praefumatur.  Secundo  vero , & melius 
dicitur, ibi  verbum  pr^fumendi  nonfig- 
nificareiudicium,  vel  fufpicione, quae  de 
talifadoex  conieduriseius  defumitur,  ^ 
fedfignificarc  modu  operandi  ex  certa 
fcicntia,&  deliberatione, vel  ex  quadam 
animi  arrogantia  , ac  temeritate.  Nam 
vfus huius  verbi  in  hacfignificationeval 
de  comunis  efl  in  iure  canonico,  & ita  fu 
mitur  in  illo  textu, ihro  bis  in  eadem  fig- 
nificatione  ibi  ponitur, primo  in  narratio 
ne  fadi,  ibi,  aut  alia  obfequia  eximere  pue- 
fumant,8c  iterum  in  reddenda  ratione  iu- 
ris,feu  excomunicationis  lata?  ibi ; Cum 
talia  in  derogationem  Ecdcfiajliue  liberta- 
tis pr x fumantur],  vtique  non  a iure,  fed  ab 
illis, qui  talia  facere, vel  praecipere  prefu- 
munt,  ficut  prius  didum  fuerat.  Vnde 
ille  textus  fic  expofitus  potius  confir- 
mat,quod  diximus,  nam  talia  puniutur 
vtvere,&  ex  praefumptione  contra  li- 
bertatem Ecclefia:  fada.  Addi  etiam  pp- 
teffiquod  licet  illa  de  fe  no  eflet  vera  vio 
latio  libertatis  Ecclefiaftic^ , ex  vi  illius 
textus  prohibetis  illa,iam  eflet  vera  vic- 
latio  libertatis. Sed  licet  hoc  ex  hypothe 
fi. vere  didu  fit,  fimpliciter  no  ccnleo,  fi- 
miles  adiones  e fle  contra  libertate  Eccle 
fiaflica,quia  ibi  prohibentur  propter  pe- 
riculu,&  pra?fumptione,fed  potius  e con 
trario , ibi  prohiberi  fub  cenfnra  fpeciali, 
quia  re  vera  de  fe  funt  violationes  liberta 
tis  ecclefiafl  iceina  hec  ratio  ibi  redefif.  Si 
fupponitur  in  re  fubfifliffe  ante  illa  lege. 

Z 7-  3 Ad 


11. 

$ccunio. 


*b 


L.  a pa- 
ter. 


J4*  6 Lib-zf.  De  Immunitate  Ecclefiaflica. 


Ad  fecundum  refpondeo,  ficutre&c 
Caietan. citato  loco  de  violatione  direifta 
dixit, non  pendere  ex  intentione  opera- 
tis,fed  operis, ata  etiam  dicendum  eife  de 
violatione  iudire&a.  Nam  fi  legislator 
ciuilis  ferat  legem, quas  re  vera  fit  contra 
libertatem  Eccletiatticam,  faltemindirc 
<ftc,quamuis  non  intendat  clericoru  no- 
cumentum, fed  fuum,velfuorum  ciuiu 
commodum, contra  libertatem  Ecclefia- 
ftica  peccat,  quia,vt  dixi, in  materia  mo- 
rali eadem  efi  ratio  de  diretto,  & indire- 
cto. Si  autem  legislator  ciuilis  dire&c  ta- 
lem  grauamen  imponeret , contra  liber- 
tatem Ecclefiafticam  ageret;  ergo  idem 
eft  licet  indire&e  id  faciat.  Quapropter 
non  poteft  illa  dici  tantu  permifsio,  quia 
magiftratus  ciuilis  tenetur  fimpliciter 
vitare  tale  grauamen  clericoru.  Alioqui 
fi  in  cafu  dnfti  cap.  vlt.  laici  illas  attiones 
prohiberent , non  intendentes  graua- 
naen clericorum,  fed  fuum  commodum, 
non  agerent  contra  libertatem, nec  illam 
cen furam  incurrerent,  quod  ablurdum 
eft. 

Ad  melius  aute  intelligadam  hanc  in- 
direCtam  violationeimmunitatis , opor- 
tet aduerterc,no  differre  a directa  in  ma- 
teria; imo  neccftariu  efte,vt  in  eade  ma- 
teria verfetur,vtiq;prohibitaper  immu- 
nitate , ita  vt  differentia  folu  fit  in  modo, 
nam  invna  violatione  aCtio, vel  lex  recta 
tendit  ad  perfona  clerici , in  altera  vero, 
fcilicet, indireCta, folii  per  circuitum.  Si- 
quistame attente  confideret,  femperilla 
attingit,faltem  in  obliquo, vt  cu  lex  pro- 
hibet laico , ne  vendat  neceffaria  clerico, 
&c.Imo  licet  quoad  obligationelegisno 
diredfcmiponatur  clcrico,quoad  effectu 
ita  in  illu  redundat,  vt  vel  talem  effe&u 
direCte  efficiat, fi  onero fus  fit, vel  indebi- 
te impediat , fi  fit  fauorabilis,  <3c  debitus. 
Sicut  qui  impedit  alium, ne  mecumco- 
municet,  m:  directe  priuat  cornu  nicatio 
ne  illius, vel  faltem  inique  illam  impedit, 
&qui  prohibet, vel  detinet  notarium, nc 
adfitteftamento  Clerici, fatis  directe  im- 
pedit clericum,  ne teftamentum facere 
pofsit,&multa  fimilia  in  Glofsis,&  legi- 
bus traftatis  videri  poffunt , qux  fub  illa 
generali  regula  comprehenduntur,  Non 
refert  cum  quo  lex  loquatur , fed  in  quem  in- 
tentio legis  dirigatur , Lex.  Cumpaier.i- 
Z>c«4no«i;.  fif.  delegat. 


C A P V T XXXIII1, 


B 


Quibus  modis  attiones  contra  libertatem  Ef. 
clcfiajlicam  excujanjoleant,  & quid 
de  illis  indicandum  [it . 

CV  M laici  Magiftratus , k iudices  j, 
frequenterEcclefiafiicam  immu- 
nitatem inuadere  foleant,  varias  ra 
tiones  excogitarut,  quibus aftiones  luas 
honcftare,&  a facrilegij,&  iniuftitiae  cri 
mine  excufarevalcatit,quas in  finehuiui 
libri  proponere, <Sc  examinare necefTariu  ${I(t|04l 
duxi.  Sex  aute  huiufmodi  excufationes  quibus im. 
excogitatas inuenio,  que  funt  ignoratia, 
necefsitasjconfuctudo,  pa<ftum,fcu  con-  ^1° *** 
cordia,  priuilegium,&iuftadefenfio,d« 
quibus  figillatim  dicendum  eft. 


■Ignorantia. 

E prima  ignorantiae  excufation* 

pauca  dicere  nccelfarium  eft , quia  U 
proprie  loquendo  non  eft  ex  his,  quas 
nunc  inquirimus.  Duobus  enim  modis 
poteft  cogitari  excufatio  in  huiufmodi 
actionibus,  qu^  videntur  libertatem  Ec- 
Q defiafticamhcdere.  Primo  vttalisfit ex 

cufatio,qu £ reddat  aCtionem  in  re  ipfa  li-  h r« 

citam, & validam,  fitquetanquam  exce-du 
ptio  quaedam  a generali  priuilegio  cxc- 
ptionis,  alio  modo  poteft  excufatio  talis 
efTc  , quae  fufficiat  excufarc  perfonama 
culpa , licet  aftio  ipfa  per  fc  fpeftata  pra- 
ua  fit,  quatenus  eft  priuilegio  contraria. 

Hic  ergo  praefertim  inquirimus  prioris 
generis  excufatione,  & fic  excluditur  ig 
noratia , quia  licet  interdii  fortaffc  pofsit 
operantem  a culpa  liberare,  nihilominus 
no  dat  iurifdittione,&ita  nec  reddit  aftu 
fecundum  fe , aut  licitum  , aut  validum. 

Illo  autem  modo,  quo  ignorantia  poteft 
culpam  impedire,  excufatio  illa  genera- 
lis eft  omnibus  deli  Ctis , & fere  nihil  fpe- 
ciale  de  illa  in  praefenti  dicendu  relinqui 
tur.  Duplex  enim  ignorantia  hic  inter- 
ucnire  poteft, vna  faCti,  altera  iuris-Prior 
duobus  modis  accidere  poteft, primo  ex 

ignorationeperfon£,circaquaa&ioverfa 

tur,vtfilaicus  clericu  capiat, aut iudicet, 
putas  effe  laicu.Et  hoc  gen9  ignoratis  m 

terdu  excufarepotcftaculpa,quiapotelc 

effe  inuincibilis , an  vero  in  particulari 
talis  fit , in  foro  confcientiae  ftandu  erit 

confcfsi« 


C.s^^l^omodoadiQnxotiraEcclefiajlMert.exctisetUTr^j^y 


confefsioni  partis,  fcu  pcenitentis,&  ex  A 
circunftantijs  ab  eo  propofitis  ferendu 
erit  iudicium,  in  foro  autem  externo  ex 
legitimis  indicijs,  & probationibus.  In 
caiu  autem  dubio, an  talis  perlona  pro 
Ecclefiaftica  habenda  Iit , nec  ne,  vel  an 
gaudeat  priuilcgio  clericali,  ad  quem  iu- 
dice,laicum,vel  Ecclefiafticu  talis  caufae 
cognitio  pertineat , tra&ant  Iurifperiti, 
ad  quos  illa  materia  pertinet,  V era  tame 
refolutio  eft , pertinere  ad  iudiccm  Ec- 
clefiafticum  , quia  materia  illius  iudicij 
Ecclefiaftica  eft , vt  definitur  in  cap.  Si 
index,  de  Sentent.  excom.  in  6.  vbi  fere  B 
Cap.5ii«-  omnia,  quae  in  fimili  dubitatione  fieri 
dcx.  debent , ftatuuntur,  & videri  pofifunt, 

Conar r.  quae  late  tradat  Couar . in  lib.Pradicar. 

quaeftion.cap.3  3. 

j.  Alius  modus  ignorantiae  efife  poteft 
circa  materiam  ipfam,  circa  quam  adio, 
vel  iudicium  verfatur , quia  non  exifti- 
matur  Ecclefiaftica,  vel  fpiritualis,vel  no 
creditur  ad  exemptione  pertinere.  Haec 
tamen  ignorantia  interdum  nafei  poteft 
ex  folo  defedu  cognitionis  ipfius  mate- 
riae,de  qua  tradatur , & tunc  eft  propria 
ignorantia  fadi,  idemq;  iudicium  de  illa 
ferendum  eft , quod  de  ignorantia  per-  £ 
fonar : nam  eft  eadem  ratio.  Aliquando 
vero  illa  ignorantia, vel  dubitatio  occur- 
rit ex  varietate  opinionum  circa  iusip- 
fum , quomodo  fepe  eft  inter  Dodores 
controuerfia,an  haec, vel  illa  adio  fiteo- 
traEcckfiafticam  immunitatem, nec  ne, 
vt  an  tollere  arma  nodu  a clerico,fit  co- 
tra  libertatem  Ecclefiafticam,vel an  cog 
nofcerc  de  culpa  periurij  commifsi  a cle- 
rico teftimonium  ferente  in  iudiciofe- 
culari,  fit  eiufdcm  fecularis  fori,  vel  Ec- 
clefiaftici , & fimilia , quorum  dubitatio 
ad  ignorantiam  iuris  reuocatur . 

4 Circa  ignorantiam  ergo  iuris  aduer-  J) 

Ignorantia  tendum  eft  , aliquando  oriri  tantum  ex 
iuris  vnde  defedu  perfonar,  vt  quando  in  re  ipfa  fa- 
yroueniat.  tis  conftat  aliquid  contineri  fub  iure  ex- 
emptionis, qui  vero  in  contrarium  ope- 
ratur illud  ius  nefeit , & ideo  ignoranter 
exemptionem  violat.  Aliquando  vero 
ignorantia,  vel  incertitudo  oritur  ex  re 
ipfa,  quia  videlicet,  ius  ipfum  occultum 
eft,  ita  vt  etiam  apud  peritos,  8c  poft  di- 
ligentem inquifitionem  ius  dubium  fit, 
vel  fab  opinione  conftitutum.  Quando 
ergo  ignorantia  iuris  eft  prioris  modi. 


vix  reputari  poteft  inuincibilis,faltera 
in  ipfis  Principibus , vel  iudicibus  laicis, 
tum  quia  ex  vi  fui  muneris  tenentur  vel 
ius  fcire,  vel  ab  his  adionibus  abftinere, 
tum  etiam  quia  fupponitur  tale  ius  etle 
fatis  publicum,  &maniteltum,  ideoquc 
vix  credi  poteft , huiufmodi  perfonas  il- 
lud inumcibiliter  ignorare,  led  vel  ex 
neghgentia  valde  lupina,  vel,  quod  fre- 
quentius fortafle  contingit,  ex  affedata 
nelcientia, vt  exercere  polsint  iurifdi- 
dioncm,quam  valde  affectant. Dico  au- 
tem yix  v 'opter  cofcientiae  forum,  nam 
in  externo, & Ecclcfiaftico  foro  talis  ex 
cufatio  (vt  opinor  ) nunquam  reputabi- 
tur fufficiensjtamen  in  foro  confcientiae 
aliquando  poterit  iuxta  operantis  inten 
tionem  , & occurrentes  circunftantias 
admitti.Dixi  etiam  hoc  praecipue  habe- 
re locum  in  ipfis  Principibus , eorumve 
Conftliarijs , & iudicibus,  qui  ius  feire 
poflunt,&  debent, quia  inferiores  mini* 
ftri  facilius  pclTunt  per  ignoratiamex- 
cufari,  iuxta  vulgarem  regulam  cap  .Qui 
culpatur. 2$.  q.  1.  At  vero  quandoigno- 
rantia,vel  dubitatio  circa  ius  proucnit 
ex  rei  ipfius  difficultate , & opinionum 
varietatc,tunc  fi  nihil  certum,  & explo- 
ratum pofsit  ex  facris  canonibus  colligi, 
feruandae  funt  generales  regulae  de  opi- 
nionum delcdfu , & in  hac  materia  eft 
valde  obferuandum,  vt  in  fauorem  Reli- 
gionis, &cofequenter  in  fauorem  exep- 
tionis  amplietur  potius, quam  reftringa- 
tur  Ecclefiaftica  immunitas . Et  iuxta 
hzc  iudicandum  eft  de  multis  lingula- 
ribus cafibus , quos  congerit  Azor  tom, 
i.lib.j.cap.13.  &14. 


Cap. Qui 
culpatur. 


zfgor. 


Necefsitas . 

C Ecunda  excufatio  ok  necefsitatem, val- 
^ de  ordinaria  eft  in  hac  materia,  fun- 
daturque  in  illo  principio , quod  necef- 
fitas  caret  lege. Contingere  enim  poteft, 
Vtad  commune  bonum  reipublicae  ne- 
ccftarium  fit,aliquid agere  contra  immu 
nitatem  clericorumjergo  tunc  ius  immu 
nitatis  no  obligabit.  Et  cofirmatur,  quia 
hoc  ius,  faltem  vt  applicatum  , & deter- 
minatum ad  talem  materiam  , vel  aiftio- 
nem,  no  eft  diuinum,fed  humanum , fed 
omne  ius  humanum, etiam  fi  canonicum 
fit , poteft  in  particulari  cafu  cellare  per 
epijkiam  propter  occurrentem  necefsi- 
Zz  4 tatem. 


y^S  Liber  4 ..  Ve  Immunitate  Ecclefiaftka. 


tatem, propter  quam  contingere  poteft, 
vt  leruare  ius  humanum  in  tali  cafti  fit 
Cap  Per-  contra^us.natura^e3crg0  &inpraefenti. 

Exemplum  optimum  eft  in  cap.  Perne- 
vit, de  Immunit.  Ecdeiiar.  vbi  dicitur, 
tempore  magnae  nccefsitatisnonexcu- 
fari  clericos  a vigilijs  in  muris  ciuitatis. 
Et  fiinile  eft  in  materia  tributorii,  quan- 
do ad  fubleuandam  communem  necef- 
fitatem  laici  non  fufficiunt, nili  clerici 
contribuant.  In  materia  etiam  foriiudi- 
cialis  foleteflecomune  exemplum, qua- 
do  deell  iudex  Ecclefiaftic5  muneri  fuo, 
& laici , vel  clerici  magnum  detrimentu 
patiuntur , tunc  enim  propter  necefsita- 
tem  poterit  iudex  laicus  caufas  expedi- 
re, etiam  fi  in  eis  clerici  rei  fint,  vt  multi 
iuris  canonici  interpretes  affirmarunt  cu 
Glofla  in  cap.  Filijs,  vel  nepotibus.  1 6.  q. 
7*vt  latius  ibi,&  in  cap  .Qualiter  ,& quan- 
do, de  Iudicijs  tradari  folet.  Et  maxime 
vrgere  poteft  haec  necefsitas  fiEcclefia- 
fticus  iudex  omnino  non  inuematur  le- 
gitimus, vtin  terris  haereticoruj&fchif. 
maticorum  faepe  poteft  accidere. 

Nihilominustameexiftimo,non  efie 
Quid  d^  hanc  excufationem,  moraliter loquedo, 
hac  excufa-  nece{Tariam,faltem  intra  catholicam  Ee- 
tione feirne  clefia.Probatur  haec  aflertio  primo  quafi 
ura  lt?  indudione  quadam  difeurrendo per  ca- 
fusinfinuatos,ad  quos  omnes  alifiqui  ex 
cogitari  poliunt,  reducuntur.  Aut  enim 
necefsitas  efl: in  materia  tributorum,  vel 
in  materia , feu  caufis  fori  iudiciarij.  In 
priori  materia  fupra  oftenfum  efl:, nun- 
quam propter  necefsitate  polle  clericos 
cogi  a laicis  ad  tributa  foluenda.  Nam  fi 
aliquando  tenentur  cotribuere,vel  opus 
aliquod  comunis  oneris  fuftinerc,no  efl: 
ex  vi  legis  imponentis  tributa, fed  ex  ali 
qua  obligatione  charitatis , aut  comunis 
iiiftitiae,  ckiuxta  canonum  difpofitionc. 
Vndcin  huiufmodi  cafibus  non  poliunt 
clerici  per  indices  feculares  ad  fatisfacie- 
duinhuic  obligationi  compelli , fed  per 
fu  os  Praelatos,  & fecunda  canonicu  ius. 
Quod  fi  ipfi  Praelati  fuo  muneri  fatisfa- 
cere  nolint,ad  Pontificem  recurrendum 
efl,vt  cos  compellat. Quod  fi  fit  periculu 
in  mora, quia  extrema,  vel  granis  neccf- 
fitasboni  comunis  auxilium  clericorum 
fhtim  requirit , tuc  non  per  modum  iu- 
rifdidionis,  fed per  modum  defenfionis 
licere  poterit,quod  reda  ratio  ad  lubue- 


uewt. 


Clojfa. 


A 


B 


C 


D 


niendum  comuni  bono, vel  impedienda 
damnum  inmnncns,neceifariumdledi- 
dauerit.Et  itain  eocalu  excufatioredu 
citurad  altera, quae  fub  nomine  iuft^dc- 
fefionis  ponitur, &.  intra  trattabitur,de- 
clarabiturq;  non  cotinere  propriam  ex- 
cufationem,feu  exceptionem  a generali 
priuilegio , fed  efie  aliam  fpeciem  adio- 
nis  ad  priuilegium  non  pertinentem. 

Eadem  fere  ratio  ell  de  cafibus  in  ma- 
teria iudiciali  occurrentibusmam  in  pri- 
mis in  cap.  1 3 . oftenfum  efl , non  polle 
iudicem  laicum  propter  negligentia  ju- 
dicis Ecdefiaflici  in  caufis  clericorum  fe 
intromittere, quia  manifefte  repugnat 
iuri  Canonico . Nec  ex  illa  negligentia 
fufficies  necefsitas  infurgit,nam  li  iudex 
Ecclefiaflicus  fuerit  negligens,  fuperio- 
rem  habet,  a quo  emendari  pofsit,&  de« 
beat.  Quod  fi  proximus  fuperior  etiam 
neglexerit , ad  aliquem  eiufdem  ordinis 
magis  remotum  recurrendum  erit, & ita 
vfquc  ad  Romanum  Pontificem,  in  quo 
tanquam  in  fupremo  capite  fiftenda  ell: 
nam  fi  ipfc  neglexerit,  non  efl  per  Rege 
cogendus , fed  rogandus,  vel  cum  debita 
fubmifsione  monendus , vtin  principio 
libri  precedentis  diftii  eft.Sicutinrepu- 
blica  mere  tepcrali,ac  ethnica, vel  nuc  in 
Anglia,  fi  iudices  Regij  in  vna  prouincia 
negligentes  eflent  in adminiflrandaiu- 
flitia,  non  pollent  Magiflratus  alterius 
prouincia:  ad  fupplendam  horu  negli- 
gentiam  in  eoru  territorijsiudiciavfur- 
pare  : multoq,  minus  polTent  inferiores 
iudices  eiufdc  prouinci^  de  fuperioribus 
fuis  ius  dicere , aut  eoru  tribunalia  titulo 
necefsitatis  vfurpare,  quia  efletfumma 
confufioj&iniuriarum  occafio.Ergonc- 
ceflarium  tunc  eft , aliquem  fuperiorem 
Magiflratu,  vel  fenatum  adire, vel  fi  non 
fufficiat , vfque  ad  Regem  procedere. 
Quod  fi  Rex  ipfe  negligens  fit.profecfo 
nollet  Reges, vt  inferiores  fibi  fubditi  iu- 
dicia  fua  emendent,  aut  vfurpet.  Cur  er- 
go volent , vt  feculares  iudices  Ecclelia- 
flicas  caufas  fibi  arrogent  fub  praetextu 
neglio-entiae  Ecclefiafticorum  judicum? 
aut  cur  potius  negligeda,vel  iniquitas  in 

Ecclefiafticis  indicibus,  quam  in  fecula- 

ribus  timetur  ? Imo  vero  quia  contraria 
potius  praefumendu  efl, & quia  in  Chri- 
ftiana,  & catholica  republica  Prelati  Ec- 
clefiaflici  sut  fuperiores  laicis  indicibus, 
r feu 


7* 


C.s^Qaomodo4ftion.cotraEcclefiafl.liber.excufetur.j49 


8. 

Cltncu,  fi 
'usi  aliquo 
(up«ior< 
luo  conue* 
Biri  polsir, 
boo  poiTe  i 
laico  iu^ica 

riconciudx- 

tor. 


?• 

Quomodo’ 
Ii  agidum 
tnm  clerico 
uter  Paga- 
BW  dege  te. 


feuMagiRratibus , ideo  juxta  canones  A 
poliunt  Praelati  fupplere  negligentiam 
laicorum,  non  autem  e conuerfo,  vt  in 
eodem  cap.i  3 .declaratum  e 11. 

Atq,  hinc  polTumus  vniuerfaliter  col- 
ligere, nunquam  polle  fecularem  iudi- 
cemvfurpare  iurisdi£tionem  in  clericu 
praetextu  necefsitatis,  quandiu  aliquis 
prxlatus  EcclefiaRicus,  fiue  proximus, 
flue  remotus  adiri  potuerit.  Ratio  gene- 
ralis elRquia  fola  necefsitas  non  datiu- 
risdiftionem  ■,  fine  iurisdictione  autem 
non  potell  vfurpari  iudiciutn ; ergo  nec 
fub  praetextu  necefsitatis  potell  aliquid  g 
fieri  contra  priuilegium  fori  clericoru. 
Patet  confequentia,  quia  no  celfat  exe- 
ptio  in  aliquo  cafu  exparte  clerici,  nili 
jurisdictio  laiciin  eodem  cafu  augeatur. 
Antecedens  autem  quoad  poReriorem 
partem  per  fe  notum  eft , quoad  priore 
vero, probatur,  quia  iurisdiftio  requirit 
poteRatem,&  voluntatem  fuperiorem, 
aqua proueniat : nam  licet  vnushomo 
indigeat  correptione, aut  poena  , & defit 
fuperior,quipofsit illum  coercere,  non 
ideo  potell  alius  priuatus  iurisdiftione 
in  illum  vfurpare,fed  ad  fummutn  tunc 
ea  licent,quaeadiuRam,  <5c  moderatam  Q 
defenfionem  fuerint  neceRaria,  alias  no 
polTet  paXj&iuRitiain  humana  focicta- 
tc  feruari.  Sola  ergo  necefsitas  vt  fic,nu- 
quamdatiurisdiftionem , ideoq;  neque 
ad  cxcufandam  violationem  immunita- 
tis fufficit.  Quomodo  autem  adiuRa  de 
fenfionem  lufficiat, infra  videbimus. 

Solum  fupereR  cafus  ille  vltimo  loco 
propofitus, quando  clericus  verfatur  in- 
ter paganos,vel  haereticos, vbi  nulli  funt 
Praelati,  vel  iudices  veram  EcclefiaRica 
iurisdi&ionem  exercentes.  Et  tunc  in 
primis  dicendum  efl,fi  flatus  ille  fit  du- 
rabilis, & valde  generalis  in  aliqua  pro-  D 
uincia,  confulendum  elfe  fummum  Po- 
tificem,fi  fieri  pofsit.vt  remedium  adhi- 
beat , quia  ipfejeR  fupremus  iudex,  & 
ibi  alius  propinquior  decR.  Si  vero  aut 
cafus  eft  particularis, & extraordinarius 
aut  non  datur  locus  confulendi  Ponti- 
ficem,aut  exequendi  mandata  eius, tunc 
cafus  reducitur  ad  terminos  ifiris  natu- 
ralis, vel  gentium,  &ideo  licebit  vti  re- 
medio quocunque  honefto  fecundum 
reftam  rationem.  V el  dici  etiam  potell, 
tunc  polfe  conuenin  clericum  coram 


e 

iudice  laico  iure  defenfionis , quia  ille 
tunc  eft  modus  fuauior  fe  defendendi; 
vel  ius  fuum  conferuandi,aut  recupera- 
di, aut  etiam  comuni  bono  confulendi. 

Confuetudo. 

^ Ertia  cxcufatio  erat  confuetudo,  de 
qua  multa  in  fuperioribus  diximus, 
quibus  non  obftantibus  ,Do<Rores  fre- 
quenter hoc  folo  nomine  varias  aftio- 
nes  exemptioni  repugnantes , quae  in 
varijs  locis  funt  in  vfu,excufare  conan- 
tur. Quales  funt  punire  clericum  ob  cri- 
men larfae  MaicRatis , de  qua  confuetu- 
dine  teflatur  lulius  clarus,  & iliam  dicit 
pofie  excufari  per  cap.  Perpendimus , de 
fentent.excomunicat. fupra  allegatum. 
Vnde  videtur  illam  confuetudinem  ad 
iuftam  defenfionem  reuocarc,quia  cum 
crimen  illud  mortem  Principis  intetet, 
iure  defenfionis  videtur  Princeps,  pofTe 
traditore  per  fuos  miniltros , vel  iudices 
interficere.  Alia  confuetudo  referri  fo- 
let  de  clerico,  qui  coram  iudice  fcculari 
teftimonium  dicens, de  periurio  couinci 
tur,vtpofsit  ab  eodem  iudice  laico  pu- 
niri , quando  cognitionem  de  tali  crimi- 
ne ipfe  praeuenit,  quam  confuetudinem 
in  Gallia  feruari, refert  Couarr.inPraft. 
cap.18.num.  8. 

Alia  dicitur  effe  in  Gallia  Confuetu- 
do,nimirum,  vt  clerici  in  aftionibus  rea 
libus  coram  iudice  feculari  conucnian- 
tur,  quam  defendit  Ioannes  Garfia  de 
N obilit.gloff.cj.num.  49.  cum  Fabro,& 
alijs  quos  refert.  Et  fimiliter  eft  ibi  con- 
fuetudo, vt  de  quibusdam  delictis  graui 
bus  iudices  laici  contra  clericos  cognofi. 
eant.  Item  vt  clerici  portantes  arma  pro 
hibita  , vel  tempore  prohibito,  illis  per 
MagiRratum  ciuilem  priuentur,  cofue- 
tudine  receptum  eR , 6c  defenditur , vt 
videre  licet  in  Couarruuia  di<R.  lib.Pra- 
«Ric.c.  3 3 .circa  fin.  & lib.z.Var.  c.vlt.in 
fin. Iui. clar. fupra  n.26.Salced.in  Prac- 
tic.ca.  j ? .In  Hifpania  etiam  folent  cle- 
rici miniRri  Regis,  qui  funta  confilijs 
eius  de  delictis, vel  defetRibus  in  fuis  of* 
ficijs  comifsis  vifitari, inquiri , ac  puniri. 
Et  in  multis  dubijs , & controuerfijs  in- 
ter iudices  EcclefiaRicos,  & laicos, vel 
in  caulis, in  quibus  fubditi  , feu  vafallia 
Praelatis,vel  iudicibusEcclefiaRicis  gra- 


to. 


Ltb.  $.  §<> 
vlt.q.tf, 
HH.  27. 


CoHArr* 

it. 

Ioau.Gau 

fu. 


Couarr. 
lui . CUr ; 
Salifde, 


uarr 


Coum. 

Netum. 

Azgr. 


12. 

Coiuetudo 
nonexcufas 
aftu  coacra 
ini  munita  - 
se'faSum. 


RoU. 


jj  o Lib.fde  Immunit at  eEcclefiaflicd. 


uari  conqueruntur.  Regia  tribunaliaiu-  A 
dicant. Haec  autem, &multa  fimilia,qua: 
authores  referunt,  folacofuetudinc  der 
fenduntur,vt  videre  licet  in  Couarr.fu- 
pra  a cap.  3 1 . vfq;  ad  3 j.  & Nauarr.in 
cap.±Vd««de  Iudicijsnotab.  3»n.  31.& 
Azor.tom.i .lib.j.  cap.  1 3. & 14. 

Nihilominus  dicendum  eft,hanc  ex- 
cufationem  confuetudinismunquam  cf- 
fe  polle  fufficientcm,  fi  adus  vere  fiteo 
tralibertatcmEcclefiafticam,&confue- 
tudo  per  fimiles  adus  introduda  fit. 
Hoc  cuidcnter  fcquitur  exhis  qua:  cap. 
32.diftaiunt,  & ita  communiter  tradi-  £ 
tur  ab  omnibus  authoribus  fupra  alle- 
gatis. Nam  cSfuctudo  nunquam  poteft 
derogare  , vel  minuere  priuilegium  im- 
munitatis,nec  poteft  dare  iurisdidionc 
laicoin  clericum^  ergo  omnis  adus  iu- 
risdidionis,  quem  laicus  exercet  in  cle- 
ricum folo  titulo  cofuctudinis,  eft  adui 
fine  iurisdidionc  fadus;  ergo  eft  viole- 
tia  contra  immunitatem  Ecclefiaftica; 
ergo  folaconfuetudo  nunquam  fufficit 
ad  culpam,  fcu  libertatis  Ecclefiafticae 
violationem  excufanda.Qua:  ratio fup- 
pofito  dicio  principio,  eft  moralis  de- 
inonftratio,  illud  autem  principium , vt 
opinor, fatis  demonftratum  eft.  Vn-  ^ 
dc  omnia  iura  canonica , qua:  confue- 
tudinem  illam  dicunt  effe  corruptelam, 

Sc  tanquam  damnabilem  reprobant,  hac 
etiam  affertionem  aperte  confirmant. 
Nam  corruptela,  Sc  damnabilis  confue- 
tudo,noneft  aliud,  nifi  frequentia  pec- 
candi; peccatum  autem  fubfequens  non 
cxcufatur  propter  frequentiam  praece- 
detium,fed  quodamodo  augetur.  Quo- 
circa confuetudines, quae  allegantur,  vel 
alijs  titulis  a confuetudinc  diftindis  cx- 
cufanda:  funt,vcl  (impliciter  reproban- 
dae, nam  propter  fada  hominu  non  funt 
iura diuina,vel  canonica  negada, vel  fal-  ^ 
fis  interpretationibus  corrumpenda.  Et 
ita  Rota  decifion.  804.  quae  eft.  10.  de 
Confuctud.in  antiquis  damnat  confuc- 
tudinem  quadam, quae  etiam  ante  fchis- 
niainAnglia  vigebat,  fcilicet, vtRex, 
vel  eius  miniftri  clericos  iudicarcnt  in 
adionibus  ciuilibus, etiam  perfonalibus, 

Sc  in  criminalibus , quando  agitur  ciui- 
liter.Etidem  profeclo  etiam  dicendum 
erit  de  Gallicana  confuetudinc,  vt  cleri- 
ciiudicenturalaicis  in  asionibus  reali- 


bus,nifi  alia  via  excufetur.  Idemque  dc 
fimihbus  dicendum  eft , vt  latius profe- 
quitur  Azor  loco  citato. 

Duo  autem  funt  tituli , quibus  fimi- 
les  cor.fuetudines  excufari  folent.Vnus 
eft, quia  fada,feu  adiones,quibusintro- 
ducuntur,  &poftea  defenduntur, non 
funt  adus  contra  libertatem  Ecdefiafti- 
cam,  quia  non  funt  adus  iurisdidionis 
laicaein  clericum, fed  funtadusiuftaedc 
lenfionis , vel  reipublicae , vel  innoccn- 
tum,  quae  defenfionon  eft  contra  liber- 
tatem Ecclefiafticam.  luxta  quam  doc- 
trinam adio  re  vera  no  excufaturpro- 
pter  confuetudinem,fcd  potius  con(uc- 
tudoexcufatur  propter  modum,  & ti- 
tulum a&ionisjipfavero  cofuetudopofl: 
quam  introduda  eft,  & a viris  pruden- 
tibus, ac  timoratis  feruata  creditur,  ad 
fummum  indicat , & eft  argumentum, 
adiones  illas  nonfuifte  vfurpatac  iuris- 
didioms,  ac  proinde  per  modum  defen- 
fionis  fieri  confueuifle.  Atque  hoc  mo- 
do excufatio  haec  reducitur  advltimam 
infra  tradandam,ideoq;  nunc  illa  gene- 
rali dodrina  fuppofita  folu  aduertimus, 
neceflarium  effe,  vt  ad  talem  materiam, 
feu  adionem  vere,  & conucnienter ap- 
plicetur,alioqui  fi  materia  non  fit  capax 
defenfionis,quia  ibi  non  fiebat  violctia, 
nec  morale  periculu  eius, erit  fida  excu 
fatio,&  de  folo  titulo , non  vera , nec  de 
re,oportet  ergo,  vt  & caufa , & necefsi- 
tasdefenfionis  fupponatur , &vtinipfa 
defenfione  debita  moderatio  feructur, 
vt  infra  explicabitur. 

Atque  hoc  titulo  poteft  aliquomo- 
do  excufari  confuetudo  illa  auferendi  a 
clericis  arma  prohibita.  Nam  certe  fi  id  exculennr, 
fiat  per  vfum  iurisdidionis,velaliqualis  Pr*M 
punitionis, non  video , quomodo  excu- 
faripofsit,  quidquid  Couarr.  &ali)fcn-  lfll5 
tiant. Quod  ex  parte  fenfit  Nauarr.con- 
fil.27.  alias  44.  deExcomunicat.nu.  f. 
quatenus  excufat  huiusmodi  fadum,eo 
quod  crdinatur  ad  impediendum  ali- 
quod delidum , additque  interdum  fie- 
ri per  modum  padi , Sc  conuention is 
inter  clericum, & mimftros  iuftitiae , fo- 
lent  enim  clerici  arma  offerre, ne  ad  fuos 
fupcriores,&  Praelatos  deferantur,  vel 
denuncientur.Quod  fi  ita  eft,ce(fat  vio- 
latio EccJefiafticze  libertatis,  quidquid 
fit  de  iniuftitia,  vel  turpitudine  padi* 

Quan* 


'!?• 

Quopado 
e*cu(etur 
eoafuccudo 
rompithcn 
deoJi cleri- 
cos iodcli- 
tta  comper 
tot. 

Cap.  Cum 
non  tb  ho- 
mini. 

Cap  .Sive 

ro. 

Capiir/e 

riins.de  Fo 

mm(>. 

Gp.Sicle 

ritus  de  Se 

tent . exeo. 

Pmrmit. 

Decius. 

Felin.  ’ 

Nutar. 

hl.CUr. 


•'fyiu 

Hcnriq. 


C.3£>QttGmodoaffion.cotraEcckfiffl.libert>exciisetur>jj  / 


Quando  vero  arma  tolluntur  folum  per  A 
inodum  defenfionisad  tollendam  occa- 
lionem  rixar,  vel  periculum  perturba- 
tionis ciuitatis , tunc  non  auferuntur  in 
poenam, & ideo  non  videtur  licere  ex  vi 
talis  fatfti  omnino  fpoliare  clericum  ar- 
mis, priuado  illum  dominio  eorum, quia 
nullus  apparet  iulfus  titulus,  quo  id  fieri 
pofsit;  ergo  tantum  debent  pro  illa  occa- 
fione  auferri , vt  pofl ea  reddantur , nili 
clerici  voluntarie  confentiant  donationi 
eorum, vt  dici um  efh 

Sic  etiam  honeliari  folet  confuetudo, 
qua  folent  miniflri  fecularis  iuftitiae  cie-  ^ 
ricos  in  delicio  inuentos , vel  quos  pro- 
babiliter  praefumunt  ad  delinquendum 
incedere,  detinere,  & comprehendere,vt 
fuis  Praelatis  eos  praefentent, nullo  enim 
modo  id  facere  pofsut  t tulo  iurifdiftio- 
nis,vt  conliat  ex  cap.  Cum  non  ab  homine , 
de  Iudicijs,  & cap. Si  Vero, de  Setent.ex- 
comun.&  cap.5i  clericus,  de  Foro  comp. 

& cap.  Si  ciemus,  de  Sentent.cxcomun. 
in  6.Vnde  nulla  confuetudinc  introduci 
poteli,  vt  eo  modo  tale  fa&um  liceat. 
Solet  autem  iuliiHeari  per  modum  de~ 
fenfionis,quia  expedit  valde  rcipublic^, 
vt  impediantur  delicia, & hoc  munus  vi-  — 
detur  maxime  commillum  miniflrisiu- 
liitiae  fecularis.  Et  ita  docent  Panormit. 
in  c^.Vtfamce,Az  Sentent.excomunic. 
n.6:&  in  cap.  Cum  non  ab  homine, de,  ludi- 
cijs,  vbi  etiam  Decius  nu.  xo.  <3c  Felinus 
ibi,  (Scincap.  Sivero,  i.  de  Sentent.  ex- 
com.n.2.  & Nauarr.  in  dicio  conf.  6c  in 
Sum. cap. 27.  11.83.  <Sc  Iulius  Clar.  dicio 
§.vlt.  q.  28.  n .6.  Cenfetur  etiam  ibi  in— 
teruenire  tacita  voluntas  Praelatorum, 
quam  etiam  poteli  interpretari  confue- 
tudo,8c  poteli  ibi  fufticere,  quia  ibi  non 
interuenit  commifsioiurifdiftionis,  fed 
tantum  quidam  vfus  fa£ii,quo  P radatus  £) 
vtitur  miniliro  iuliitiae  ad  comprehen- 
dendum fubditum  fuum  delinquentem, 
quod  optime  per  feculare  brachium  fa- 
cere poteli.  Denique  ad  hunc  modum 
fub  hac  fpecie  defelionis  excufantur  ali£ 
confuetudines,  vt  excludendi  clericum 
a curia  Regis,  vel  etiam  a regno , vel  aliae 
fimiles,quas  nunc  examinare , non eli 
noliri  inliituti , fed  videri  polfunt  Do- 
flores  allegati.  Praefertim  Azorfupra, 

& Flenriq.  lib.14.  de  Irregular.cap.i  2. 
n.tf.litera  P.&fequentib. 


Alius  modus  defendendi  hanc  con- 
fuetudinem  elfjfundando  illam  in  priui- 
legio  Pontificio. Non  eli  emin  dubium, 
quin  pofsit  Pontifex  concedere  alicui 
Regi,  vel  regno  fpccialc  pnuilegium  de- 
rogans aliqua  ex  parte  pnuilegio  exem- 
ptionis , de  quo  infra  dicetur.  Hoc  ergo 
priuilegio  fuppofito  , actus, qui  exilio 
fiunt , honclii  funt,  & ita  etiam  co.nfue- 
tudo  illorum  elt  honelta.  Tunc  autem 
cofuetudonon  derogat  immunitati,  fed 
derogatam  fupponit,  & ideo  non  elt  co- 
fuetudo  , quat  excufat,  fed  priuilegium, 
de  quo  flati m dicam.  Vnde  non  probo, 
quod  Nauarr.  in  difto  conf.  27.  de  Sen- 
tent. excommun.  n.i. dicit, conluetudi- 
nem  immemorialem  Galli£,quodiudex 
fecularis  pofsit  punire  clericum,  habere 
vim  priuilegi j,  citans  Aufredum  in  Cle- 
mentin.i.de  Offic.ordinar.regul.i  .fal- 
lentia.10.  Infinuat  enim,  talem  confue- 
tudinepolFe  inducere  priuilegiu',  quod 
injhac  materia  non  cenfeo  elTe  verum, 
quia  fi  confuetudo  fit  turpis, & reproba- 
ta , etiam  fi  immemorialis  fit,  non  poteli 
inducere  priuilegium, Stideo  cum  in  hac 
materia  confuetudo  fit  reprobata , vt  di- 
ximus,etiam  fi  immemorialis  fit, non  po 
teli  vi  fua  priuilegium  introducere , vc 
retfte  dixit  Probus  in  cap.  2.  de  Probat. 
& fentiunt  ali;  authores fupra  citati.  Er- 
go oportct,quod  priuilegium  praecedat, 
vtconfuetudinem  honeifet. 

Quam  autem  poteli,  an  immemoria- 
lis  confuetudo  fit  fufficiens  indicium  , 
feu  teflimonium,qu6d  ex  legitimo  pri- 
uilegio inchoata  fuerit,videtur  enim  val 
de  probabile,  ita  elTe  praTumedum,quia 
immemorialis  confuetudo  praefumitur 
honella,vt  multilurifperiti  tradiderunt, 
quiacuin  non  pofsit  probari  mala  pra;- 
fumitur  bona.  Nihilominus  cenfeo,  fo- 
lam,  Sc  nudam  confuetudinem  etiam  im 
memorialem  non  fufficerein  hac  mate- 
ria ad  probandum  priuilegiu.  T um  quia 
illa  regula  non  procedit  in  confuetuaine 
reprobata  per  lege , vt  Rocbus  Curtius, 
&alij  traftantes  de  confuetudine  tradi- 
derunt ; tum  etiam  quia  valde  odiofum 
cfl  priuilegium  hoc,  & difficile,  ac  raro 
conceditur , & ideo  nifi  legitimeprobe- 
tur,non  praefumitur  ; folus  ergo  vfus 
quantunuis  antiquus,  cum  in  facio  con- 
fillat,non  probat  fufficienter  ius,  feu 

priui- 


16. 

Alius  mod? 
ditfam  ccn 
fueeudinetn 
defsnded/. 


Confuctui 
do  ouquaoi 
lrducic  pri- 
uilegiu COQ 
tra  libertati 
fcclefiafti- 


Probus . 


}7> 

f"  R Imem< 
risi  is  colu 
tudo  fit  fi 
ficiens  fij 
num  prii 
gij  a Poni 
fice  cone* 
fi. 


R«chg  Cur 
tius  trati . 
deConfuet. 
fcci.y.nu. 
24. 

SancJib.y 
de  Matri . 
dijp.  4.  nu. 
X4.circafi. 
Vide  etiam 
tnft.JsLe- 
gib. 


ss* 


Lib'4-*  De  Immunitate  Ecclefiajlica , 


Confuecu- 
do  in  priui» 
legio  funda 
ta  poreft  a 
Pontifice  re 
vocari, 


priuilegium.  Loquor  autem  de  nuda,  & A 
pura  confuetudine , quia  fi  cum  illa  con- 
iungatur  conflans  fama,&  traditio  fque 
antiqua,  feu  immcmorialis,qu6dpr£cef- 
ferit  priuilegium,  & talis  traditio  inte- 
gre probetur,videtur  fufficiens , vt  talis 
conluetudo  pro  priuilegio  reputetur. 

In  tali  vero  cafu  addendum  cft , non 
obllante  illa  traditione  ,&  probatione, 
poffe  talcin  confuetudinem  per  Ponti- 
ficem reuocari.  Tum  quia  illa  confuetu- 
do  non  accipit  vires  a prasferiptione,  fed 
a priuilegio , priuilegium  autem  a fupe- 
riori  datum  femper  potell  rcuocari,pr£-  B 
ferti m ex  iulla  caufa.  Tum  etiam  quia 
licet  admitteretur  ibi  aliqua  praeferiptio, 
non  pollet  obftarc,  quominus  Pontifex 
pollet  reuocareiurifdi&ionem  recepta 
per  illud  priuilegium, & quali  praeferip- 
tam  illa  confuetudine , quia  femper  illa 
lurifdi&io  ell  quali  delegata  a Pontifice, 

& confequenter  ab  eius  voluntate  pen- 
dens . Item  quia  contra  Papam  nemo 
prxfcribere  potell  in  his , quae  ad  fupre- 
raara  eius  poteflatem  pertinent . Nam, 
Innocent.  vt  rc^  ^Xlt  Innocentius  in  cap. ».  de 
Pollu latio. Praelator. n.z.quia  Papa  cir- 
ca fpiritualem  potejlatem  omnia  potejl , & £ 
plenitudinem  poteflatis  habet,  nullus  potejl 
quarere  pojfefsionem,qua  eipraiudicet,cum 
Glojfa . illam  habeat  a Domino  tantum.  Idemque 

Panomit.  docuit  GlolTa  in  cap.  Cum  nobis,  de  Prar- 
feri pt. vbi  Panormit.n.  i .&  i z.  eam  val- 
de commendat, & in  cap. Si  diligenti , co- 
demtit.n.  ii. Pontifex  autem  ex  vi  po- 
teflatis  fpiritualis,  quam  a Chrifto  acce- 
pit, potell  exemptionem  clericorum, 
vel  conferuare,vel  redintegrare, fi  aliqua 
cx  parte  fuerit  diminuta,&  ideo  femper 
potell  quancunque  confuetudinem  illi 
contrariam  quomodocunq;  introdu&a 
fit,reuocare,  quiailla  potellas,quae  a Do 
mino  conceffa  ell,per  nullam  confuetu- 
dinem diminui  potell,  neque ipfc  Pon- 
tifex illam  potell  a fe  abdicare. 

Concordia, 

Varta  excufatio  erat  concordia, 
paftum.  Solent  enim  iudices 
laici  nonnullas  afliones  fuas  contra  im- 
munitatem defendere  titulo  alicuius  an- 
tiquas concordis  inter  Reges,  & Praela- 
tos,feu  clerum  tranfa£l$,per  quam  con- 


celTum  fuerit  fecularibus  Judicibus, vt  in 
talibus  caulis , vel  occafionibus  pofsint 
cuca  materiam  Eccleiiaflicaiurildictio- 
nera  luam  exercere.  Atque  hunc  tituiu 
video  in  hoc  regno  farpius  allegari , & in 
regno  Galliz  fcimus , facta  efie  fimilia 
concordata  tempore  Leonis  X.  & Regis 
Francifci , quae  Rebuffus  commentatur, 

& in  regno  iiifpaniz  , <Sc  alijs  dciiderari 
fcimus,  propter  vitandas  perturbatio- 
nes , quae  inter  iudices  feculares , & Ec- 
clefiallicos  oriri  folent. 

Circa  hanc  autem  excufationem  in  2 
primis  aduertendum  ell,quotiefcunque  Cosccriij 
huiufmodi  concordia  inter  Epilcopos  ioitr  fiule 
etiam  in  Concilio  prouinciali,  vel  natio- 
nali  congregatos,  & Reges , aut  Senatus 
fit,  nihil  polle  contra  priuilegium  immu  fic1s  s. 
nitatis  operari  ,nifi  authoritate  Summi  riuttUli, 
Pontificis  fafta  fit , velconfirmetur.  Ita  ircmticitsa 
notauit  Rebufif.  in  Concordat,  titul.de 
Approbat.  Couentor.  vevb .Firmitatem. 

Ratio  autem  cfl  manifelta  ex  fuperiils 
didlis,quia  Epifcoporum  confenfusnon 
ell  fufficiens  ad  difpenfandum,  vel  pri- 
uilegium concedendum,  quo  exemptio 
clericorum  minuatur , quia  non  potell 
inferior  difpenfare,  nec  priuilegium  co- 
cedere  in  iure  fuperioris,pr£fertim,qua- 
do  ell  tam  graue,&  tam  difficilem, ac  ra- 
ram habet  difpenfationem,  vtdehocpri 
uilegio  fupra  ollcdimus;  ergo  foliim  po- 
tell conlenfus  Praelatorum  operari  per 
modum  renunciationis,per  quam  aliqua 
ex  parte  cedant  iuri  fuo;  at  vero  talis ie- 
nunciatio  propria  authoritate  faclanon 
valet, vt  fupra  etiam  ell  probatum;  ergo 
neque  illa  concordia  potell  elfe  valida 
fola  authoritate  Praslatorum  etiam  cum 
inferiori  clero  fafta. 

N cc  refert,quod  illa  non  videatur  clfc  ^ 
fimplex  renunciatio,  fed  quali  commu- 
tatio per  modumtrafa&ionisfa&a,  tum 
quia  per  illam  tranfa&ion em  nunquam 
fupplctur  in  ipfa  exemptione  diminu- 
tio,quf  in  aliqua  parte  materia:  illius  ht, 
neque  nouum  aliquod  ius  Ecclcfialtico 
flatui  conceditur  , fed  Grdinaric  folet  ab 
Ecclefialticis  fieri  ad  fugiendam  vexa- 
tionem , vel  maius  malum  vitandum,  vt 
feculares  illa  parte  contenti, maiorem  no 
vfurpent . Quod  certe  fieri  non  debet 
contra  commune  bonum , fi  autem  bnt, 
fiue  cum  culpa,  ex  humano  timore,  Lie 

fine 


ii 

L: 


11. 

Concordia 
ptt  Pootifi- 
c:m  confir- 
mati valido 
cit.&lufii- 
cifos. 


Concordia 
p:r  Pontifi . 
*cm  confir- 
mata ab  eo- 
«n  reuoca 
« valet. 


Obis&io, 


C.J4*  Quomodo  attton.cotraEcclefaftdibtr.  excuf et  (tr.jjj 


fine  culpa  obnccefsitatem  ad  vitandum 
maius  malum,erit  potilis  tolerantia  que- 
dam , vel  pennilsio  , quam  concordia, 
etiamfi  fortafiehoc  nomine  appelletur, 
&ideo  non  reddet  tutos  in  confcientia 
iudices  feculares,  donec  confenfiis  Pon- 
tificis legitime  informati  accedat.  Tum 
etiam  quia  licet  lingamus , aliquid  iuris, 
vel  commodi  tribui  Clero  a Principibus 
fecularibus,  vc  in  aliqua  parte  exemp- 
tionis cedant  iuri  fuo , etiam  hoc  modo 
non  poteft  priuatus  Praelatus,  feu  parti- 
cularis clerus  in  aliquo  renunciareexe- 
ptioni , quali  alienando  partem  eius  per 
modum  commutationis , tum  quia  hoc 
etiam  eft  contra  commune  bonum  fla- 
tus clericalis,  in  cuius  fauorem  exemp- 
tio eft  introdudaj  tum  etiam  quia  illa 
eft  quaedam  alienatio  iurifdidionis  £c- 
clefiafticae,  quae  inter  bona  Ecclefiaflica 
merito  computatur,  ideoq;  fub  prohibi- 
tione alienandi  bona  Ecdefialtica  meri- 
to comprehenditur. 

Accedente  autem  Summi  Pontificis 
confcnfu,non  efl  dubium,  quin  talis  co- 
cordia  valida  fit , &confequcnter  fuffi- 
cientein  excubationem  inducat.  Eli  au- 
tem confidei anauni , hanc  Papae  appro- 
bationem habere  viincuiufdam  priuile- 
gij, vt  in  fimili  notauit  RebuffusinCo- 
cordatis  tit.  de  Approbatione  Conuen- 
tor.verb.  Priuilegijs , & eft  per  fe  inani- 
feflum, quia  etiam  fi  fiat  per  modum  co- 
traCtus , eft  peculiaris  fauor  permanens, 
& ftabilis  cum  aliqua  iuris  communis 
derogatione.  Quocirca  excufatiohcec  ad 
fequentem  de  primlegio  rcuocatur , vn- 
deficut  ibi  dicemus,  priuilegium  reuo- 
cari  polTe  per  Pontificem,  ita  de  quali- 
bet fimili  cocordia  ab  eodem  confirma- 
ta dicendum  eft.  Nam  licet  poft  confir- 
mationem Praelati  non  pofsint  a con- 
cordia recedere  fua  authoritate , faltem 
inuitis  Principibus  fecularibus, nihilo- 
minus Pontifex  femper  poteft  concor- 
diam reuocare,quia  vt  dixi,  confirmatio 
illa  fuit  quafi  priuilegij  cuiufdam  con- 
cefsio,quod  reuocariiemper  pofte  infra 
oftendam. 

Contra  hoc  vero  allegari  poteft  Re- 
buftiis  inConcordatis  tit.deCollationib. 
qui  in  praefatione  quaeftionem  propo- 
nit in  § . Infuper  ([uxro  , an  altera  pars  va- 
ieai  derogare  his  concordatis.  Etrcfpodet, 


A non  poftcdoquiturq;  de  concordatis  in- 
ter Regem, <5c  Papam.  Et  licet  plura  ar- 
gumenta multiplicet,  \ nicmn  tamen  eft 
fundamentum , fcilicet , quia  concordia 
illa  tranfit  in  contractu  m, contractus  au- 
tem obligat  partes,  etia  li  fupremi  Prin- 
cipes fiat. Sed  in  primis  cafus,in  quo  ver 
famur,videtur  elie  diuerfus,  quia  quan- 
do concordia  fit  inter  Epifcopos,  vel  cie 
rum  alicuius  regni,&Regem,i!li  tantum 
funt  partes  contrahentes.  Pontifex  aute 
conlirmando  padum , folum  le  gerit  vt 
fuprcnuis  difpenfator,  fauorein  , 6c  gra- 
B [ :am  concedens  vtrique  parti  eontrahen 
ti  tanquam  libi  Tubditce , & inferiori , & 
ideo  illam  reuocare  poteft.  Quia  vero 
inflari  poteft,  quod  Papa  in  illo  cafu  co- 
iungitur  clero  tanquam  caput  eiuscon- 
fenfuin  confummando,ideoqj  etiam  co- 
fiderari  tanquam  partem  contrahentem, 
propterea  vlterius  addo , refolutionem 
illam  Rebuffi  aliqua  declaratione,  vel  li- 
mitatione indigere. Nam  cx  parte  Regis 
fimpliciter  verum  eft,  non  pofte  recede- 
re a concordatis  cum  Papa,  tum  propter 
dictam  rationem  contractus  ,tum  etiam 
quia  fi  aliquicl  priuilegij  ,vcl  fauorisex 
£ parte  Regis  ibi  intercedit, conceffum  eft 
a fubdito  fuo  fuperiori , & ideo  eft  lrre- 
uocabile. 

At  vero  ex  parte  Pontificis  diftin- 
dione  opus  eft,  quia  per  nulluin  contra- 
dunt poteft  Pontifex  a fe  abdicare  fu- 
prentam  poteftatem  fpiritualem  , quam 
habet  ad  difponendum  ea , quae  ad  con- 
uenientem  Ecciefiae  gubernationem  per 
tinent,  8c  ideo  licet  line  caufa  non  pofsit 
a concordata  recedere  , fi  tamen  poftea 
mutatis  rebus, vel  melius  perfpedis  con- 
cordatam Ecclehae  nociuam  , aut  non 
conuenientem  elTe  intellexerit,  poteft, 
D reuocando  illam  ab  ea  recedere,  ccm- 
penfando  alteri  parti  damnu,li  quod  for 
tafte  ratione  padi  praecedetis  patiatur  . 
Sic  enim  Rex  temporalis  poteft  priui- 
legium  fubdito  fuo  concelTum , etiam  fi 
in  vim  padi  tranfierit,  reuocare,  dumo- 
do,&  ad  commune  bonum  regni  ex- 
pediat, & fubdito  reftituat , vel  recom- 
penfet,quod  ille  in  pado  praecedente 
ex  parte  lua  contulerat , vt  in  materia 
de Priuilegijs latius  traditum  eft.  Quae 
generalis  dodrina  fpeciali  ratione  lo- 
cum habet  in  hac  materia  exemptionis, 
A a a tum 


Solutio. 


24. 


SS4 


Lib-4-.  De  Immunitate  Ecclefiafiica . 


tum  quia,vt  dicebam , quidquid  in  ea 
remittitur  ex  parte  Ecclefiae , ordinarie 
liberaliter  fine  compenfatione  concedi- 
turjtum  maxime  quia  in  hac  exemptio- 
ne magis  eft  attendendum  bonum  com- 
mune ftatus  clericali  sequam  vlla  conue- 
tiocum  temporali  Principe  fa<fta,quia 
necetTe  eft , vt  femper  habeat  illam  con- 
ditionem tacite  incluiam  , dummodo  in 
praeiudicium,  aut  vexationem  , vel  vili- 
pendium  ftatus  clericalis  non  cedat , aut 
aliquando fequatur  ex  cocordia.  Inter- 
cedente ergo  finnli  caufa poterit  reuoca- 
ri,  fine  illa  vero  no  poterit,faltem  licite, 
fi  tamen  fiat  , exiftimo  faftum  tenere 
propter  fupremam  fpiritualem  potefta- 
tem  Paps  , qu£  in  fe  minui  non  poteft, 
Vt  de  priuilegio  ftatim  dicam. 

2).  Oportet  autem  aduertere  haec  omnia 
Co cordis  in  dicta  efte  , quando  per  concordiam  con- 
ierioris  Pra;  ceditur ‘laicis  iurifdiftio  aliqua  incleri- 
“5“«  cos  contra  priuilegium  clericale : nam  fi 
rifdiftionis  non  concedatur  lurifdictio , fed  tantum 
concefsiene  exeeutio  aliqua , vel  minifterium  facti, 
valida  non  repugnat  fieri  per  concordiam 'in- 
ter Praelatum  , &iudicem  fecularem,  vt 
hiepofiittanquam  organum, &minifter 
Epifcopi  aftiones  aliquas  circa  clericos 
exercere, qus  ad  impedienda  peccata, 
vel  perturbationes  publicas  conuenien- 
tesiudiccntur,  & fine  indecentia  clerica- 
lis ftatus  fieri  pof$int,vt  funt, eripere  ar- 
ma clericis  noftu  illa  portantibus,  vel  co 
prehendere  clericum  in  graui  delicto  in- 
uentum,& fimiles.  Hoc  fupponunt  om- 
nes authores  fupra  allegati,  approbantes 
huius  modi  confuetudines,qu£  maxime 
ex  hoc  pafto  faltem  implicite  honeftan- 
tur.  Sumitur  etiam  ex  iuribus , quae  de- 
clarant > efte  in  Epifcopis  poteftatem  ad 
vtendum  hoc  modo  auxilio  brachij  fe- 
cularis,  cap.5V  vero,  de  Sentent.  excom. 
cumalijs  fupra  allegatis . Non  enim  eft 
necefte,  vtid  femper  faciant  per  fpeciale 
mandatum. Cur  enim  non  poterunt  etia 
id  efficere  per  aliquam  generalem  com- 
mifsionem  ,feu  concordiam  , quatenus 
necefsitas  fine  dioecefis  iuxta  fuum  pru- 
dens arbitrium  poftulauerit?  Intelligert- 
dum  autem  eft,huiufinodi  licentiam, feu 
concord’ain  femper  elTc  debere  ab  arbi- 
trio Praelatorum  Ecclefiae  dependente, 
nonenitn  poliunt  ius  aliquod  in  haepar 
te  tribuere  fecularibus  iudicibus,  fed  ta» 


Cap.Si^e 
ro , 


A 


G 


D 


tum  illis  vt  inftrumentis  vtfiinftrumen- 
tum  aute  femper  pendet  a motione  ptin 
ci palis  agentis.  Et  ideo  lemper  eftmte- 
grum  Praelatis  prohibere  iudicibus  fe- 
cularibus, ne  tales  actiones  exequantur, 
non  obftante  quacunque  licentia  , vel 
prstenfa  concordia,etiam  confuetudine 
firmata , ita  enim  expeditad  bonum  re- 
gimen ftatus  clericalis  , Sc  oppolitum 
exemptioni  clericorum  multum  dero- 
garet. 

Vltiino  poliunt  ad  hoc  caput  reduci 
nonnulli  aftus  iurifdi<ftionis,quosPrin- 
cipcs  feculares  interdum  circa  Ecclefia- 
fticos  exercent,  non  vt  Ecclefiaftici  sut, 
fed  vt  funt  feudatarij , vel  miniflri  ciui- 
les  talium  Principum  . Sic  diximus  fu- 
pra, caufas  feudales  tra&ari  debere  co- 
ram domino  fcudi , etiam  fi  fupra  Ec- 
clefiaftica  bona,  & contra  clericos  mo-  Btiltta. 
ueantur . Sic  etiam  Cardinalis  Bellarmi- 
nus  contra  Barclaium  cap.  3?.  defendit 
factum  Imperatoris Carcli  V.qui  Hcr» 
manumColonicnfem  Epifcopum  ad  fuU 
tribunal  vocauit.  Quod  factum  obijeie- 
bat  Barclaius , Cardinalis  autem  recon- 
det, verum  quidem  id  efte , fed  vocalTe 
illum  vt  Principem  imperij.  Sic  etiam 
folent  Reges  vifitare mmiftros  fuos,& 
Confiliarios,  etiam  fi  clerici  fint , eosque 
temporalibus  pcenis  pecuniarijs,  vel  de- 
politione ab  officio  feculari,  Scalijsfi- 
milibus  clericis  non  indecentibus, puni- 
re. Quam  confuetudinem  defendunt  Aufrer. 
Aufrerius  in  Clementin.  Paff oralis , de  Cajjmni' 
Officio  Ordinari)  regul.  1 .fallent,  zj. 
6czS.Sc  Caftaneus  in  Confuetudinib. 
Burgundiae,  verb.  lujlitice.  Videtur  au- 
tem  in  hoc  maxime  fundari,  quod  tunc 
non  confiderantur,nifi  fub  refpeftu  me- 
re ciuili , Sc  maxime , quia  fub  ea  condi- 
tione, Sc  pacto  ad  ea  minifteria,&  officia 
Regia  acceptantur  , quod  paftum  nec 
contra  exemptionem  Ecclefiaftica,  nec 
contra  decentiamEcclefiaftici  ftatus, aut 
bonos  mores  elle  videtur, & ita  eft  com* 
muni  vfu  receptum,  Sc  approbatum» 

Priuilegium » 

Vinta  excufatio  erat  priuilegiu,  ^ 

de  quo  in  iure , vt  fic  dicam,  nulla  7 
eft  difficultas , in  facto  autem  eft  maxi- 
ma. Duo  enim,  quae  ad  ius  pertinent, 

certa 


Cj^-Q^omadoaUion.cotraEcclefidJUiliert.exctisetur.  fj j 


certa  funt,  vnum  ed  ,poffe  hoc  priuilc-  \ 
gium  concedi  faltem  a fummo  Ponti- 
ficc,quod  fupra  probatum  cd,&  ex  vfu 
fatis  condat.  Alterum  cd,  hoc  priuile- 
gium  polle  a Pontifice  reuocari,  ac  pro- 
inde, vt  ad  legitima  cxcufationem  pro- 
fit,no  fatis  efle , quod  femel  concefsum, 
feu  obtentum  fit  , fed  oportere  , vt 
perfeueret  non  reuocatum.  Atque  hoc 
etiam  ex  vfu  Pontificum  condat,  fre- 
quenter enim  huiufmodi  priuilegia  re- 
uocant  per  illa  verba  : A7on  objlantibus 
Cap, Clm  quibufcmqtiepmilegifs , vt  patet  ex  ca- 
jjf  pit.  Clericis.  §.  vltim.  de  Immunitat.  „ 

,Cap Bcdcfiar.  in  6.  vbiid  notat  Glolfa,  &. 
jjfjic,  excap.%7<i/rf|?cdeEledion.in6.  cum 

fimilibus,  & lingulis  annis  fit  talis  reuo- 
catio  in  Bulla  cama?  Domini.  Ratio  ve- 
ro cd,  quia  priuilegium  concelfum  fub- 
ditoreuocaripoted  ab  eodem  fuperio- 
re,  vel  eius  fuccefTorc,  vtin  libr.  8.  de 
Legibus  cum  communi  fententiapro- 
batumed.  Hoc  autem  priuilegium  cd 
huiufmodi, etiam  li  Imperatori, aut  Re- 
gibus fit  concelfum  , quia  datur  a Papa, 
qui  ed  fuperior  illis,  & ideo  femper  po- 
ted  illud  reuocare. 

tS.  Inquoedconfidcrandum.qubdPa-  C 
a , quando  hoc  priuilegium  concedit 
mperatori,  verbi  gratia,non  folum  re- 
mittit aliquid  de  priuilegio,  quod for- 
tafleabipfo  Imperatore  acceperat , feu 
committit  illi  aliquam  partem  iurifdi- 
dionis  temporalis  direda:,  quam  ipfc 
Imperator  Ecclefiae  prius  donaucrat,- 
fed  etiam  exparte  aufert  priuilegium  a 
Chrifto  ipfo  concelfum  , & derogat  iu- 
ri  canonico,  «Scin  illo  difpenfatpcrfuam 
fpiritualem  potedatem  . Quia  ergo 
ha:c  potedas  femper  in  Pontifice  manet 
integra  , ( quia  per  nullum  priuile- 
ium  poted  fupremam  iurifdidtio-  D 
j nem  a fe  abdicare  , vt  cum  Arctino, 
felim.  Baldo,  & alijs  rede  notauit  Felinus  in 
Gp.Ao-  (-ap^  pjouit  Iudicijs.  numer.  8. ) ideo 
m‘  femper  poted  Papa  priuilegium  fuum 
reuocare,  prohibendo  feculari  Principi 
vfum  temporalis  potedatiscirca  clericu, 
feu  reducendo  ius  diuinum,  & canoni- 
cum ad  fuum  integrum  datum,  ablata 
. difpenfatione.Imo  etiam  poted  iurifdi- 
dionem  temporalem  diredam , quam 
perdium  priuilegium  Principi  feculari 
coramiferat,  ab  illo  auferre  ad  fe  rc* 


uocare,feu  in  fe  folo  retinere. Quia  veri- 
fimiliused,non  illam  a feabduliffie,  fed 
quafi  delegade,  & comifide  depedenter 
femper  a voluntate  fua,quia  no  amplius 
neccllariued  ad  fine  priuilegij , nec  ex 
verbis  eius  plus  colligi  poted.  Hocaute 
priuilegium,  quod  minuit  immunitate, 
odiofum  ed,&  ideo  redringedu,  vt  illo 
modo  intelligatur  concefsu,quo  immu- 
nitati minus  prafiudicet , ideoq;  femper 
ed  reuocabile , & per  potedatem  fpi- 
ritualem,per  qua  Pontifex  poted  cleri- 
cos eximere , 8c  per  fupremam  poteda- 
tem ciuilcm,  quam  Pontifex  nunc  ha- 
bet in  perfonas,&  bona  clericoru,  quam 
nunqua  a fe  abdicat,  etiam  fi  talia  priui- 
legia concedat. 

Difficultas  autem  ed , an  defado  in-  27. 
tegra  fint  aliqua  huiufmodi  priuilegia,  Ao  «liqui 
vel  potius  omnia,  quaxunq;  fuerat  co-  priuilegia 
ceda,nunc  fint  reuocata,ideoq;  talis  ex-  contl;a  Im" 
cufatio,licet  depofsibiliiudaedepofsit, 
de  fadolocu  non  habet.  Ratio  dubitan-  fubfiftanr. 
difumitur  ex  Bulla  cama:  Domini,  (in  Ratiodubi* 
alijs  enim  antiquis  iuribus,  vel  Bullis  no  taatib 
inuenitur  generalis  reuocatio)na  in  clau 
fula  ip.  pod  prohibitas  adiones  contra 
immunitate addutur  in  Bulla  Gregori j. 
xiij.harc  vetba:  Et  i a pratextu qucruncHq, 
priuilegioru  d Sede  ^Apoflolica  :x  qutbufuis 
caxfis,ac jub  quifcunq-,  tenoribus,  & formis , 
in  genere }yel  injpecie  coecfioru  qHibuftuj; 

Regibus , &c.  qua  nolumus  illis  in  aliquo 
fuffrag  ari,illaonia  ex  nite  in  irritiiyocando. 

Per  qua:  verba  aperte  jreuocantur  pri- 
uilegia omnia,  8c  tot  particulis  additis 
augetur  reuocatio , vt  omnia  priuilegia, 

& omnes  modos  , feu  fpecies  illorum, 
omnemque  materiam , & omnem  for- 
mam, & quafcunquc  perfonas  compre- 
hendere videatur.  Et  quanuis  in  pode- 
rioribus Bullis  vfque  ad  nouifsima  mu- 
tata fint  illa  verba,  nihilominus  eundem 
fenfum  referre  videntur,  na  pod  prohi- 
bitione fub  cenfura  additur  haec  Lola  li— 
mitatio:5we fpeciali,fpecifica , & expref- 
fa  huius  [antice  Sedis  Jdpojlolica  licentia. 

Quz  exceptio  extedit  prohibitione  ad 
omnes  alios  cafus,  non  obdantibus  qui- 
bufeunque  alijs  priuilcgijs,  nam  licentia 
adualis,&  particularis  in  cafu  fpccifico 
non  ed  proprie  priuilegium  , fed  po- 
tius difpenfatio  qua:da,qua:  a priuilegio 
differt  , vt  in  libro  de  Priuilcgijs  dixi. 

Ana  i Vndc 


XtlUAYY. 


Salifdo. 


28. 

SentScia  ne 
gans. 

Bane\. 

Metioch. 

%Aufrer. 

lui.  CUr. 
Gigas. 


Z9. 

Sententia 

«doris. 


j Lib.^M  Immunitate  Ecclefiaftica « 


Vnde  Nauarr.in  fum.cap.27,  num.  72. 
verba  vtriusq,  Bullae  referens,  ingenue 
fatetur, ibi  effe  reuocata  omnia  priuile- 
gia, dubitat  aute,  anpofsint  excipi  pri- 
uilegia  remuncratiua , vel  quae  funt  im- 
mcmorali  confuetudine  firmata,  &fe- 
quitur  Salzedoin  ScholijSad  pra&icam 
criminalem  Bernardi  Diaz,cap.  > ).  §. 
Apud  Gallos.  .De  qua  exceptione  ffatim 
dicam. 

Nihilominus  multi  authores  nonfo- 
lum  antiqui, fed  etiam  moderni  vtuntur 
hac  excuiatione  priuilegij  ad  ahquoru 
regaorum  confuetudines  defendendas. 
VcdeHifpaniaalfirmat  Banez.2.2.  q. 
£>7.nrt.i.dub.2.  conci.  6.  «ScMenochius 
deKetinend.potletr.remed.^.n.j  54. 6c 
de  Gallia  Aufreriusin  Clementin.  i.dc 
Offic. ordinarii, limitat. 1 3. & Iui.  Clar, 
lib.  5'.§.vlt.q.35.num.26'.&  de  republi- 
ca  Veneta  Gigas  in  tracl.de  Crimin.  lae— 
faeMaieff.  quoad  illud  crimen  in  par- 
ticulari. Difficiie  autem  eff  folidu  funda 
mentum  huius  fentetiae  atferre,aut  pro- 
babili modo  explicare  illa  verba  reuo- 
catoria,vt  praedictum  effectum  in  om- 
nibus priuilegijs  , circa  talem  materiam 
non  confequantur.  Fortaffe  autem  illi 
authores  exiftimarunt,  talia  priuilegia 
effe  remuneratoria,  velim  memoriali  co 
fuetudine  firmata , quae  etiam  Nauarr. 
excepit.  Sed  re  vera  immerito  excipiu- 
tur  ab  ijs  verbis  (przfertim  vt  habentur 
in  Bulla  Gregorij.xiij.  )priuilegia,  quae 
funt  in  antiquo  vfu  etiam  immefnoriali, 
quia  vt  fupra  dixi,cofuetudo  in  hac  ma- 
teria non  addit  firmitatem  priuilegio, 
ciiminviconfuetudinis  nullum  iusin- 
ducat,ideoque  immemoriale  priuilegia 
nihil  fpecialc,& proprium  habet, ratio- 
ne cuius  fub  generali  reuocatione,&.ap» 
pdlationepriuilegiorum  non  compre- 
hendatur. Quod  etiam  dicitur  de  priui- 
legio remuneratorio,non  fatisfacit , tum 
quia, fine  probatione  dicitur , omnia  ta- 
lia priuilegia  effe  remuneratoria , tu  etia 
quia  illa  reuocari  pofsunt,vt  fupra  dixi, 
& videntur  fatis  comprehenfa  fub  illis 
verbis , Ex  quibusuis  cautis , ac Jub  quibuf- 
cunque  formis,  ac  tenoribus  concejjorum. 

Qua  propter  mihi  valde  probabile  eff, 
ex  vi  illorum  verborum  effe  reuocata 
priuilegia  quoad  caufas criminales,  nam 
de  illis  tantum  in  illa  claufula  ferino  eff. 


A ideoque  in  alijs  materijs  pertinentibus 
ad  immunitatem  clericorum  habere  po- 
terit locum  excufatio  priuilegij , vbi de 
illo  fatis  conffiterit.In  criminalibus  au- 
tem caufis,  & praffertim  in  capitalibus 
(ita  enim  loquitur  exprefse  Grcgorius, 
xiij.in  fua  Bulla)  videntur, vtdixi,priui- 
legia  reuocata.  Quia  vero  Sixtus.  V.  & 
pofferiores  Pontifices  non  ita  exprefse 
illam  reuocationem  pofuerunt,  & veri- 
fimile  eff , non  fine  caufailla  veibamu- 
taffe, ideo  non  audeo  damnare  vfum  ta- 
lium priuilegiorum,  fed  hocApoftoli- 
g cx  fedi  remitto.  Nam  etiam  Cardinalis 

Bellarminuscap,  3 j.  contra  Barclaium,  BtlUrm, 
cum  ille  diceret , effe  in  Gallia  qu*dam 
delicta  grauia,quae  priuilegiata  dicutur, 
ipfe  refpodet,ideo  dici  priuilegiata,  quia 
priuilegio  Sedis  Apoftolicae  indultum 
eff  Regibus  Francorum  , vt  ca  deliffa 
cognolccre  pofsint.  Quibus  verbis  vi- 
detur, illam  excufaticnem non  impro- 
bare, ficut  illam  non  improbant  lulius 
Clarus,&  Au  frerius,quos  allegat. 


Defenfio  infla. 

C Exta  , & vltima  excufatio  eff  iuffa 
defenfio  regni,aut  innocentum  ,vcl 
propria,  &h^ceff  valde  vifitata  in  Re- 
gi js  tribunalibus,quia  perfe , & gencra- 
tim  fpeffata  habet  magnam  quanda  fpe- 
ciem  illius  naturalis  aequitatis , quaviw 
yi  repellere  licet. Nam  defenfio  ex  fuoge 
nere  omnibus  licita  eff  , fi  neceffaria  fit, 

& debito  modo  fiat;  vnde  etiam  contra 
Papam  licitam  effe  Regibus, vel  Ecclc- 
fiaein  tertio  libro  notatum  eff  cuCaie-  CdittM» 
tan.  in  Opufc.  de  Poteft.  Papae  cap.27. 

Idemq;  in  hac  materia  de  Exemptione 
notat VifforiaReleff.i. de Potefta.Ec- 
clefiae.n. S.feu  propofit.S.Couarruuias,  tiouarr- 
& multi  alij  moderni  feriptores,  Hifpa-  Didat. Pf 
ni  praffertim , & Galli, ex  quibus  videri  rc\- 
poffunt  DidacusPerez  in  legem.  J.  tit.  Dtitt&q 
1.  libri.  2.  Ordinamenti  , & Didacus  tuj°’ 
Caftillo  ini.  49.  Tauri,  numer.  3.  & " 

Matthaeus  deAfflift.in  decifionib.Nca-  •Affiut» 
politan.  decif.  2.24.  85.  & 3<£3.Etcx  # 

antiquis  Dcciusin  1. /Aw.ff  de  Iuffit.  DectuS. 

<3c  iur.  num. 2 j.  & Platea  in  1.  Frchibi - Flatea. 
tum.  C.  de  iure  fifoi  lib.  10.  Fundamen- 
tum autem  eff , quia  illud  principium, 

Vimyi  repellere  /icer,eft  depnn<$uo  iure 

natu- 


C.j<f  Quomodo afiionxotrd Ecclefiaft. libcrt. excusetur.  jJ7 


JfiAor. 

V.  Thw 


31, 


jnaturalijtcfte  Ifidoroin  f.lib.Etyfnolo- 
giar.  cap.4.  & refertur  in  cap.  Ius  natu- 
rale. difhi.  occonfirmatD.Thom.  2.2. 
q.pS. art.4.  Et  ita  illo  vtuntur  iura  cano- 
nica in  czp.Significatti.z.  de  Homicid.c. 
Si  vero.  x. de  Sent.excom.ergo  etialicet 
laicisvti  illadefeniione  contra  clericos. 

I11  hac  autem  materia  videtur  hicvfus 
maxime  neceffarius,  quia  nifi  haec  defen 
fio  interdum  adhibeatur, faepius  innocc- 
tes  grauifsime  opprimentur  a fuispro- 
ximis  iuaicibus , vel  Praelatis  Ecclefia- 
fiicis,quia  vel  omnino  non  polfunt  , vel 
non  fine  magno  aifpendio  ad  fuperiores 
Prslatos  recurrere, & praefertim  ad  Ro- 
manam curiam  longe  diflantem.  Et  ad- 
dit Couarru.  fignum  huius  necefsitatis 
efie  , quod  fere  omnia  catholica  regna 
hac  vtuntur  defenfione,  quod  videant, 
fine  illa  non  polle  innocentes  fuos  defe-‘ 
dere,  cum  tamen  hoc  adfuam  conferua- 
tionem,  & cofequenter  ad  officium  fuu 
pertineat . Sicut  enim  vnusquifq;  homo 
ius  habet  vim  vi  repellendi, non  folum 
quando  fit  toti  corpori , fed  etiam  fi  cui- 
libet membro  fiat,  ita  refpublica habet 
poteflatem  ad  propulfandam  vim  cui- 
cunquc  membro  fuo  fadtam.  Refpublica 
autem  tranftulit  fuairi  poteflatem, & cu- 
ram in  Regem,  ideoq;  defenfio  hxcRe- 
Hicwi.  gibus  fpecialiter  comcdata  efl,tefle  Hic- 
Ijiior.  ronymo  Ierem.aa.&Ifidorolib.^.Sen- 
Cap.  Re-  tentiarjca.jj.  <Sc  habetur  in  cap. Regum, 
giij n.  &cap.  Principes.  23  .q.  5".  & Augullino 

Cap.  ?rin  epifl.fo.&  habetur  in  cap.  Maximianus, 
tipes.  23. q. 3.  Et  idem  tradit  Concilium  Pari- 

ju pjl.  fienfe.i.  fub Ludouicop.2.  cap.  2.  & 3. 
Cap. Ma-  Rex  autem  perfua  tribunalia  Regia,  & 
xwnunus.  alios  miniftros,  illa  pote  date  vtitur.  Er— 
Cone.  Pa - g°  efl  iufla  haec  excufatio , quia  & adf  io 


A 


nf. 


32. 


B 


fit  legitima  potefiate,  & non  efl  contra 
exemptionem , quia  non  efl  adf  us  iurif- 
dictionis,  fcu  fuperioris,fcd  dctenforis,a 
defenfione  autem  nullus  efl  exemptus. 

Quanuis  autem  haec  defenfio  habeat, 
vt  dixi, hanc  fpeciem  naturalis  equitatis, 
nihilominus  illam  applicare  ad  praxim, 
& adcxcufanda  plurima  fadla iudicum 
fccularium  , difficillimum  profedlo  eft. 
Vt  autem  punitum  difficultatis  expli- 
cemus , fuppono , fermonem  effc de  de- 
fenfionc,qua:  fit, non  titulo,  vel  potefia- 
te iurifdidlionis  circa  aggrelfiorem  , fed 
quae  fit  propria  authoritate,  viribus,  fcu 


D 


potentia,fuppofito  iuflo  titulo  domini), 
vel  adminiltrationis  eius  rei,quae  defen- 
ditur,ne  per  violentiam  auferatur.  Quia 
cum  fecularisiudex  non  habeat  1 uri idi- 
dfionem  in  clericum, non  potell  propter 
defenfioncm,vti  iurifdidfionc  impium; 
ergo  folum  facio  potell  aduerfus  ciericu 
fc  vel  alios  defendere.  In  quo  potell  no- 
tari differentia  inter  Praelatum  Ecclefia- 
fticum,&  Magiflratum  ciuilem : nam  fi 
Magiflratus  inferat  vim  Prarlato,potefl 
Prolatus  fc  defendere  per  potefiate  iu- 
rifdidfionis  fpiritualis , in  qua  femper  efl 
fuperior  praecipiendo , interdicendo,  3c 
excommunicando , imo  hic  modus  de- 
fenfionis  efl  illi  magis  proprius, quia  per 
fenon  vtitur  gladio  materiali , quanuis 
per  laicos pofiit  interdum  illo  iuuari,pro 
vtneceffarium,  vel  opportunum  fuerit. 

At  vero  iudex  laicus  non  potell  fe  de- 
fendere a vi  per  clericum  immiffa, exer- 
cendo iurifdidtionem  in  illum, quia  illam 
non  habet , oportet  ergo , vt  fit  defenfio 
fadli , qualis  a priuata  perfona  fieri  po- 
tefl,fi  impetatur, etiam  vfque^d  occifio- 
nem  aggrefforis,fi  neceffaria  fuerit. 

Deinde  vt  habeat  locum  hxc  excufa-  Du^’on- 
tioneceffariifuntduaeillaevulgaresco-  ^ 

ditiones  requifitae  adlicitum  vmm illius  i,an6  extll. 
principi).  Vim  ‘virepellere  licet.  Vna  efl,  iauorc  ora 
vt  aditialis  vis  ab  altera  parte  inferatur,  niuoie^ui- 
nam  hoc  ipfum  in  primis  fupponitur  in  1 
illismet  verbis.  V nde  in  praffenti  opor- 
tet,vt  vis  fit  clara, Scmanifefla.quia  con- 
tentio efl  inter  fubditum,&fupcriorem, 
de  quo  fubditus  coqucri  folet , quod  fibi 
vim  inferat, <3c  ideo  neceffe  ell,  vt  fit  cla- 
ra^ manifellamarn  fi  res  fit  dubia,  fem- 
per pro  fuperiori  praffumedu  efl, ideoq; 
tunc  nulla  poteflas  laica  vim  facere  po- 
tefl  contra  iudicem  , vel  Praelatum  Ec- 
clefiaflicum,  vtfuum  fubditum  defen- 
dat, quia  iniuflam  vim  inferret  Praelato, 
priuando  illum  iure  fuo , quod  habet  in 
cafu  dubio.  Neque  fatis  erit,  quod  pote- 
flas fecularis  probabili  iudicio,aut  fufpi- 
cione  ducatur , nifi  certo  fciat,  nulla  effc 
opinionem  contrariam  probabile,  iuxta 
quam  pofsit  Ecclefiallicus  Prelatus  pra- 
ddice  iufle  praecipere,  vel  coadlionem  ali 
qua  fubdito  inferre  , quia  fi  ita  procedat 
re  vera,  praefice  nulla  vim  facit :nam  fpc 
culatiue  tantu  res  efl  dubia . Altera  codi- 
tio  eft,vt  defefiofit  moderatae  tiltclae,  vt 
Aaa  3 


Liher  4.,  T)z  Immunit  die  EcclejiaBka. 


iura,&  omnes  Do&ores  declarant, vt  ali 
To  y.difp.  bi  latius declaraui.  AdHacergocoditio- 
4«ftc&.i.  pe  fpeftat,vt  defenfio  per  potcftatSlai- 
cam  neceffamfit:  nam  h is, qui  conque- 
ritur de  fuo  Praelato , vel  de  alia  perfona 
Eccleliaftica  coram  poteftate  laica  , pof- 
fit  fine  graui  incommodo  , vel  periculo 
aqualis , vel  maioris  nocumenti,  a fupe- 
riori  Praelato  Ecclefiaftico  defenfionem 
poftulare,  profecto  non  inculpate  fe  de- 
fendit a clerico  per  laicum.nec  laicus  ip- 
feiufte  fe  intromittit , neque  inculpate 
vtitur  pote  ftatefuadefenfiua,  quia  fine 
ratione  ,aut  iufto  titulo  ius  alterius , & 
munus  vfurpat.  Et  ita  canones  non  per- 
mittunt , poftulare  auxilium  fecularis 
poteftatis  contra  infolentias  clericorum, 
nifi  vbi  per  fuperiores  Prolatos  reme- 
dium adhiberi  nonpoteft,  vel  ab  eis  nc- 

Cclal  Pa  §liSittir*  ^ c aPcrt^  docet  Gelafius  Papa 
'*  in  cap.  Quo&uju,  8c  Concilium  Antioch. 

Concil  An  ,ncaP'^z^Zi^fz/cofw5-23*ft*v&Conci- 
tiochen  ^lllin  Toletan.p.  in  capite  Filtjs.  16.  q.7. 

Concil  To  Supp°faaautemnecefatate>  etiam  per- 
letan  9 tinetadhanccoditione,vta<ftionesipfar, 
quibus  fit  defenfio,no  excedant  modum 
aebitum.ac  prudenti  arbitrio  moderatu. 

Ex  his  ergoprincipijs  oritur,vt  dice- 
34.  ba,  non  parua  difficultas  in  applicatione 
iufta  iftius  cxcufationis  ad  cafusinhac 
materia  occurretes.  Primo  quidem  quia 
hzc  potcftas,quam  vfurpant  laici  in  £c- 
clefiafticas  perfonas,vel  caufas,fere  fem- 
per  eft  per  vfum  iurifdi&ionis,  quia  ex- 
ercendo illius  actiones , dicunt,  eum  de- 
Hanc  defen  indere, qui  vim  patitur.  Nam  frequen- 
fionem  le> n tiiis  fit  hec  defenfio  deferendo  caufas  cie 
per  fere  per  ricorum , vel  Ecclefiafticas  ad  tribunalia 
di&io  'Ur*'"  RegIaJvtiki  examinetur, «Sciudicetur, an 
laicis  exer*  1U(^CX  Ecclefiafticus  vim  inferat, necne. 
ccrj.  Hoc  autem  faciunt  iudices  feculares  cau 
fam  ad  fe  aduocando  , & a£ta  caufae  cum 
proceffu  in  Ecclefiaftico  tribunali  for- 
mato ad  fe  afferri  praecipiendo,& poftea 
caufam  iuridice  examinando, ac  tandem 
fententiam  de  appellatione  iniuifte  ne- 
gata, vel  cenfura  male  impolita , v el  alia 
vi  fimili  iniufte  illata,profercndo;  hi  au- 
tem omncssuta£tusiurifdidionis.  Ref- 
Cuitla  eva-  pondent  authores,  qui  hunc  morem  de- 
jooio  uia-  fendtint , tunc  iudicem  fecularem  non 
iudicialiter  , fedextraiudicialiter  proce- 
dere.Sed  videntur  proiectb  verbis  illu- 
dere. Quid  enim  ^ft  iudicialiter  proce- 


tur. 


A derc  > nifi  aduocata  caufa , illam  publicS 
examinare, 5c  fententiam  in  illa  cumau- 
thoritate  ferre  ? haec  autem  facit iudex 
fecularis  in  illo  articulo,  in  quo  defen- 
fionem praebere  dicit.  Refpondentalij, 
non  efte  inconueniens,quod  iurifdi&io- 
nc  vtatur  in  folo  articulo  , quem  iudica- 
dum  aflumit , dummodo  de  principali 
caufa  , quae  eft  fundamentum  contro- 
uerfiaenon  iudicct.  Sed  hoc  ctiara  nihil  Refellimt 
ad  excufationem  confert,  fatis  eft  enim,  aliaeiuiio, 
quod  ille  etiam  articulus  ad  materiam 
Ecclcfiafticam  pertineat, & quod  Eccle- 
_ fiaftica  perfonaad  iudicium  fccularc  tan- 
quam  rea  in  eodem  articulo  deferatur. 

Ergo  in  omnibus  huiufmodi  cafibus  110 
fer  uatur  prima  conditio  ad  defenfionem 
neceltaria. 

Vnde  etiam  deficit  alia,quia non  pr$-  ?)• 
cedit  certa, & manifefta  vioientia.Etin- 
dc  fit,vt  fine  fufficienti  caufa , vel  occa- 
fionefub  nomine  defenfionis  vfurpen- 
tur  aftiones  j quae  rc  vera  non  pertinent 
ad  defenfionem  fa£ti,  vt  fic  dicam, fed ad 
defenfionc  iuridicam,quam  poteft  prae- 
ftare  iudex  legitimus  fua  iurifdiftionc 
vtendo.  Vndevlterius  efficitur,  vt  illa 
r non  pofsit  dici  defenfio  moderata? tutc- 
^ lae,  neque  pofsit  fundari  in  folo  illo  prin 
cipio  naturali  yim  yi  repellere  licet , tum 
quia  non  fit  per  a&ionenr  licitam, fed 
per  vfurpatam  iurifdi<ftionem,vtoften- 
fum  e ft,  tum  etiam  quia  fit  antequam  co 
fteteertovim  inferri  innocenti.  Quod 
ex  ipfo  fafto  manifeftum  eft,  quia  ad 
hoc  ipfum  fuam  operam  adhibet,  &fe 
interponit  iudex  fecularis , vt  iuridice 
examinet , an  fiat  vis,  nec  ne  j ergo  non 
fupponit  certam , & euidentem  violen- 
tiam 1 ergo  non  fupponitur  talis  flatus 
caufi,feu  iniuriae,in  quo  pofsit  iufteper 
£)  folam  defenfionem  fafti  vis  vi  repelli. 

Quae  ratio  locum  habet , quotiefeunque 
iuridice  cognofcendum  eft  de  iuftitia, 
vel  iniuftitia  alicuius  fa£li  Ecclefiaftici 

iudicisjvel  cuiufcunque  clerici. Et  decla- 
ratur a contrario, nam  fi  laicus  de  fuo  iu- 
dice  feculari  conqueratur , quod  illi  in- 
ferat vim  , negando  appellationem, vel 
quid  fimile  , non  patienter  feret  iudex 
fecularis,vt  Ecclefiafticus  fe  intromittat, 
&authoritatem  fuam  interponat,  acia 
caufa?  poftulando  fub  praecepto,  vel cen 

fura  ad  examinandum,  &iudicandu,an 

IU- 


C.j  4-.  Quomodo  aftionxofiraEcclefiaft.libert,  excusetur. j / 9 


iudex  fccularis  vim  faciat,  nccnc.  Neq; 
feculares  iudices  illa  vocabunt  defenfio- 
ne in  iudice  Ecclefiaftico , led  iu£  iurifdi 
itionis  vfurpatione;  ergo  eode  iure  ipli 
iudices  feculares  refpettu  Ecclefiafhco- 
ru  cenfcri  debent,vel  certe  maiori.  Quia 
maiore  poteftate  habetEccleiiafticus  iu- 
dex fupra  laicu,quame  contrario,vtfae- 
C.Nonit.  Pe  4l”a  Erelatus  Ecclefiafticus 

Ctf.Exte  potelfiudicare  de  peccatis  omniu  fuaru 
mC'  oniu  iuxta  cap.A7a«B,de  Iudici>s,5c  cap. 
Cs.Stquis  E*  *enore,dc  foro  compt.&  cap.Siquisde 
hPotenti  Potentibus.  24.  q.  3.  Et  (imiiiter  munus 
fruS'  detendendi  innocetes  magis  incubit  Pr£ 

Qlofa,  lucis  Ecclefiafticis,quam  lecularibus  Ma 

giftratibus,  vt  notauit  GlofTa  in  cap.  Fe- 
g«w,z3  .q.  j.&  fumi  poteft  ex  multis  de- 
cretis. 87.  di  11. 

38.  Quapropter  difficile  videtur  huc  mo- 
Detcnfio-  du  defenfionis  admittere , aut  approbare 
icti  fyiri-  tanqua  iuftu  ex  vi  folius  legis  naturalis, 
ftjtis  viurV  ftua  v>m  vi  repellere  licet, quoties  no  fup 
pationein-  ponitur  euides,<5c  manifeftavioletia  folo 
«ludentem  facto  impedienda  , no  iure  examinanda, 
Sin^cfle  aut  vindicanda. Hfc  enim  duo  in  haema 
0 J teria  difeernenda  maxime  funt,  ne  iurif- 
di ftio  pro  defenfione  vfurpetur.  Pote- 
riitqftacilc  illaduo  hoc  excplo  diftingui: 
nam  Ilex  Gallit^  fi  videat  manifeftavim, 
& iniuriam  inferri  innoceti  a fubdito  al- 
terius Regis, v.g.  A ngli^qui  ad  innocen 
te  fubditu fuum  occidenda  aggreditur, 
poteft  illi  facto  refiftere,  & innocentem 
defendere, vim  vi  repellendo.  Si  tamen 
vis  no  fit  manifefta,  8c  euidens,  neq;  per 
aftione  exterius  violenta  inferatur,  fed 
in  iudicio  fibi  fieri  fubdit9  alterius  Regis 
cdqueratur,  opufq;  fit  iudiciario  exami- 
na ad  cognofcendum  de  violentia,  no  po 
terit  profecto  RexGalliae  fub  fpccie  de- 
fenfionis,& ex  vi  illius  principi) , vimyi 
repellere  licet,  a&acauf?  poftularc,  vtde 
querela  cognofcere,  & iudicare  valeat, 
vt  eft  per  fe  minifeftu  , tum  ex  vfu,  & 
cornum  iure  gentiu,tum  ctia  quia  fi  con 
trarium  permitteretur,  plurimaru  per- 
turbationi! , & dilTenfionum  feminariu 
cftet.Ergo  fignum  eft,  hac  pofteriore  no 
e(Te  defenfione , nec  ex  vi  naturalis  iuris 
37*  ei  licere,  quiiurifdictionem  non  habet. 
^ r®-*!’  Hinc  erq-o  non  nulli  authores  viden- 
j,;r  iJ5  ca_  tesfortaue,  illam  non  efte  legitimam  ex 
i>°oicuin  li  cufationem  pro  omnibus  fimilibus  cau- 
lcar<  ' fis,  vel  actionibus,  addiderunt  ,excutari 


Prima  opi» 
nio. 


Couarr. 
Nauarr, 
Rebuf \ 


Ambedo. 


A iudices  feculares  fimilia  facientes , quia 
hoc  eft  illis  iure  canonico  conceftu,ideo- 
quenon  line  debita  lunfdi&ione  proce- 
dere. V nde  in  Bulla  coene  cum  damnan- 
tur iudices  fimiles  actus  exercentes, ad- 
ditur: Nifi  m cafibus  iure  concejsis. Ita  len 
tit  Couar.in  Pract.c.3  j.n.4.$.C eeteru  in 
bac Regia,  vbi  alios  authores  refert.  Ide 
Nauarr. in  cap.C«w  contingat, de  Refcrip. 
remed .i.§.:Secudo  infertur,  Rebuft.in  co 
mentarijsadConftitutio.Galhc.  tom.3. 
tit.  de  Appellationib.tanquamababufu. 
nu.  14.  &in  Concordat,  tit.  vlt.  de  Pro- 
g tedtionc  concordator.  Azebedo  in  jib.i. 

Noue  recopilat.  leguiri  Hifpaniae  tit.  6. 

1.  2.  Quod  autem  ms  canonicum  hanc 
poteftate  Principibus  fecularibus,velco 
rum  Magiftratibus tribuerit , colligunt 
dicti  authores  ex  cap.  1 ilijs,6r  nepotibus 
1 £>.qua:ft.7.quia  in  eo  dicitur.  Si  Metro- 
politanus talia  gerat, Regis  hac  auribus  inti- 
mare non  differat.  Et  fimili  modo  allegant 
cap.  Principes, Sc  cap.  Regum, c ap.  t Admi- 
tiiftratores. 23-qu^ft.  j.&cap.  Chrifttanis , 

&cap  .Petimus.  1 1 .qu^ft.  1 .Item  cap  .Qui 
dam  Monachi, Sc  cap.Probinum.i  d.qu^ft. 
i.&  cap.  Non  licuit,  dift.17.6c  cap.  Ma- 
Q x unimanus  2 3.queft.3.&cap.  Boni  Prin- 
cipis. 9<?.dift. 

Circa  hac  autem  fententiam  duo  mi- 
hi dicenda  videntur,  vnum  eft,  fententia 
illam  nullii  in  iure  canonico  habere  fun- 
damentum. Nam  illa  omnia,  que  aftei  u- 
tur,funt  antiqui  iuris,&ideo  licet  aliquid 
fimile i n eis  effet  conceffum  , per  nouio- 
ra  iura  Decretalium, & Bullarum  Ponti- 
ficum effet  reuocatum.  Sic  enim  ad  cap. 

Filijs,&  nepotibus,  Refpondet  Panormi- 
tan.in  cap.  Qualiter,  quando,  de  ludi- 
cijs,vbi  ctiamGlofTa  idem  fentit,&  idem 
habet  Stephanus  Aufrerius  in  T ract.  de 
D poteft. feculariu  in  Ecclefiaftic.Sc  Azor 
tom.i.lib.).cap.i4.qu9ft.2.in  fine.  No 
exiftimo  tamen  neceftarium,ad  reuoca- 
tionem  antiquorum  canonum  recurre- 
re,quiain  nullo  eorum  , que  allegantur,  Satisfit  iuri 
fermo  eft  de  poteftate  iurifdidtionis  in  in  °PP° 
res, vel  perfonas  Ecclefiafticas,  que  laicis  ‘,Jdu 
tribuatur. Et  prxfertim  in  cap.F;/fii,folu 
dicitur, vt  patronus  Ecclefiae , fi  viderit, 
bona  Ecdeii£  ab  inferioribus  clericis  de 
fraudari, moneatEpifcopurfi  ab  ipfoEpif 
copo, moneat  Metropolitanum^fi  a Me- 
tropolitano , Rcgijs  auribus  intimare  non 
Aaa  4 dijfe- 


28. 

PrxJidfa 
fenter.tia  io 
iuie  canoni 
co  fudamd 
tum  no  ha 
bctT 


Panormit. 
Giofja. 
Mu  fertus. 
Az^r. 


jtio  Ltb. 4 SD e Immunitate  Ec cie fiaftica. 


I/idor. 

Hierony. 


differat , quod  non  oportet  intelligi,  vt  A 
Rex  iurifdidione  vtatur  in  Metropolita 
num,  fed  vtauthoritate  (ua  illum  mone- 
at, vel  li  non  fatis  fit,  implorato  Pdtihce, 
illius  authoritatc  illum  cohibeat,interim 
vero  fado,<St  potentia  impediat , ne  Ec- 
cleliain  bonis  fuis  iniuriam  aliquam,  vel 
danmu  patiatur. Qui  fenfus  & eft:  c5i'or- 
mis intentioni  ConcilijToletani. 9.  cu- 
ius eft  illud  caput , vt  indicant  illa  verba, 
xAut  commonitionis  honefta  conuentione  co- 
pefcant,qux  licet  deipfis  Patronis  dida 
fint,  nihilominus  Regi  accomodari  pofi* 
funt,quatenus  indicant, mentem  Cocilij  g 
fuille,vt  vnaquaeq;  perfona  ibi  nomina- 
ta iuxta  modii  ftatui,&  coditioni  fus  ac- 
coTnodatu,remcdium adhibeat.  Nam  fi 
Concilium  voluififet  nouam  iurifdidkio- 
nem  Regi  in  Metropolitanum  tribuere, 
protcdo  clarioribus  verbis  id  facere  de- 
builTet.rte  alias  potuilfet  tunc  Rex  Me- 
tropolitanum in  ius  vocare,  in  carcerem 
mittere,  & punire,  quod  eft  incredibile. 
Imocenfco  folius  Concilij  prouincialis 
authoritatc  line  approbatione  Pontificis 
fieri  non  potuille. Denique, cu  Conciliu 
aliud  non  dcclarauerit , fecundum  regu- 
las iurisloquutum  fuiile  intelligendum 
eft,  regula  autem  iuris  etiam  antiquioris  £ 
illo  Concilio  cft,vt  quiiudicium  ab  Im- 
perato r epetierit^ioaore  proprio  priuetur: 
fi  autem  Episcopale  indicium  ab  Imperatore 
pojlulauerit, nihil  eiobfit.  Ex  ConcilioMi 
leuitano  cap.i  9.  c*p. Placuit. 1 i.qujftio. 
prima.  Atque  hic  etiam  fenfus  non  difi- 
plicuit  Panormitano, &infinuatur  etiam 
in  marginali  nota  quae  in  C.Gregoriano 
habetur, & ex  Archidiacono  furnpta  eft. 

Et  iuxta  hunc  fenfum  facillime,  & 
omnino  vere  intelliguntur  reliqua  iura 
allegata, in  nullo  enim  illoru  cfl  fermode 
iurifdidione , nec  de  adu,  qui  illa  requi  D 
rat,fed  de  defenfione,  tuitione, aut  au  xi- 
lio,quod<Sc  Principes  feculares  Ecclefic 
debent,  & Ecclefiaftici  Praelati  ab  illis 
poCTunt  exigere.  Sic  Ifidorusin  dido  c. 
Principes,  dixit,  ipfos  rationem  cfife  red- 
dituros Deo  propter  Ecclefiam,  quam  a 
Chrifto  tuendam  fufeipiut, Hieronymus 
vero  in  dici.  cap.7?eg«w,duo  de  Regibus 
dicit, fcilicct,officiu  eoru  effe  facere  iudi 
cium,&  iufiitia  : <Sc  hberare  dc  manu  ca- 
lumniatorum vi  opprefios  , &miferis, 
qui  fa  cilius  opprimuntur  apotentibu  s. 


prsbere  auxilium  , vbi  nihil  in  fpcciali 
dicit  de  clericis.  Vnde  prior  pars  infuo 
fcio,&  refpedu  fubditoium  intelligen- 
da  ell , fub  pofteriori  vero  poifunt  cle- 
rici in  legitimo  fenfu  coprehendi.  loan- 
nes  autem  Papa  in  dido  ca. «. Adminijha- 
tore r,folu  monet  Magiflratus  feculares, 
vt  PradatisEcclcfiafticis  eos  monetibus, 
vt  adEcdefiarum  tuitionem,  pupillorum, 
ac  viduarum  ^iOtedic«ew,rapaciumq;re- 
frxnationem  inuigilent,obediant,  Gela- 
fius  autc  Papa  incap.  Chrijlianis,  potius 
dicit, coeleftem  militem-, id  e(i,clericum,  no 
nifi  forum  Juu  debere  feftari, occafione  quo 
rundam  dericoru,qui  per  Regiam  pote- 
ftatem  opprimebantur,  vt  in  feruitutem 
redigerentur.Et  ideo  fiatim  in  capite  fe- 
quenti  duabusEcclefiafiicisperfonis  cau 
fam  delegat , commendat  tamen  cuidam 
Comiti,  .yt  fi  ad  delegatorum  iudicium  eo- 
rum aduerfarij  ycnire  contempferint  fublimi 
tatis  cius  tuitione  "Vallentur , nequid  illis  aut 
fubreptio , aut  inimica  legis  'violentia  necefsi 
tatis  imponat.  Vbi  imploratur  brachium 
feculare  ad  refiftendum  alteri  laico  ,non 
adiudicandum  clericum. 

Et  hoc  iplu  cofirmat  Cocil.  Carthag. 
j.ind.  cap.  Petimus,  & ex  tendit  ad  pete 
duauxiliu  a brachio  feculari,ad  refiften- 
dum Prarlatointrufo,&  tyranno, quod- 
his  verbis  moderatur, & declarat ,Jeruat4 
forma  difeiphna  non  xfiwabitnr  appetitus , 
fi  dyeflracharitate  modefte  couentus recede 
re  de  trabi  au  erit  ,c  ii  fuerit, fu  a cotum  acia  faci 
ente,etta  authoritatc  iudiciaria,id  eft  fecu- 
\ax\, couentus.  Similiter  Cocil.  Chalcedo- 
nenfe  in  dido  cap .Quidam  monachi,d icit, 
monachos  effe  cogendos  per  bracilium 
feculare  ( vtique  imploratu  ab  Ecclefia- 
flico)  vt  e curia  exeant.Idemqj  facit  Ge 
lafius  Papa  in  di£k.cap.Probinum,8cin<ii 
do  cop.IVon  licuit  i Similiterqj  Auguft. 
in  did.cap.  Maximi  anus, (o\um  dicit,  efte 
laudabile  in  Epifcopo  petere  ab  Impera 
tore  auxilium  contra  iioftes  Ecclefiat. 
Denique  Marcellus  Papa  in  dido  cap. 
Boni  Principis, quod  ad  rem  pertineat, fo- 
lu  dicit,  Bcm  Principis  effe,  Jacerdotcs  Dei 
honorare, at-j,  tueri, tueri  aute  no  eft  iudica 
re,&  multo  minus  eft:  honorare, quin po 
tius  contra  honorem  facerdotum  eft, 
quod  a laicis  indicentur.  Eftergo  euides 
in  illis  iuribus,  nihil  iurifdidionis in  Ec- 
clefiafticos  laicis  tribui. 

Vnde 


4°. 

Conctlm 

Carlhtgi, 


C*3£'Qj?omodo  aBionxotraEcclefiaftMer.excufetur.  j 6 / 


Vnde  vltcrius  concludo, verifimilem 
^oni  non  effefupra  didam  cxcufatione,  ni- 
« diflu  de  mirum, haec  fieri  a laicis  licentia , feu  iu- 
fifioms  mo  risdidione  eis  iure  communi  concelTa, 
du nonap-  Probatur,  quia  iura  antiqua  illamnon 
probare.  conCedunt, vtprobaui  , nulla enimalia 

referuntur;  iura  autem  nouiora  non  fo- 
lum non  concedunt,  fed omnino  prohi- 
lm  , <f  bent,\t  cap. Qualiter, & quando,  de  Iudi- 
qiwido.  cijs,cum  fimilibus , maxime  vero  hoc 
Unc.Lat.  conuincnnt  verba  Concili)  Latcranen. 
fubLeon.X.felT.r>.in  reformatione  cu- 
ria?; Cum  a iure  tam  diuino , quam  humano 
laicis  potefias  nulla  in  Ecclejiajlicasperfo - 
(it.  Trid.  nas  attributa  fit, innouamus  omnes  conftitu - 
tiones,  Scc.  Vnde  Concilium  Trident. 
feff.2  j .cap.  3 .nefas  dicit  cjfie  cuilibet  Ma- 
gifiratui Jeculari, prohibere  Ectlefiafiico  in- 
dui, nequem  excommunicet , aut  mandare, 
yt  latam  excommunicationem  reuocet,6cc. 
Et  rationem  hanc  reddit : Cum  non  ad fe~ 
culares  ,fed  ad  Ecclefiafiicos  hac  cognitio 
^mfijear.Huiufmodi  autem  funt  omnes 
actiones , de  quibus  tradamus  , adquas 
feculares  iudices  iurisdidionem  no  ha-* 
bere, Concilium  aperte  tradit. 

Denique  efimanifefia  ratio,  quia  iu» 
41.  dices  feculares  etia  in  materijs  fpiritua- 
libus  hanc  vim  (vt  ipfi  loquuntur)  per 
easdem  adiones  auferre  volunt , in  illis 
autem  materijs  neceiTaria  eft  iurisdidio 
fpiritualis,  qux  nullo  iure  diuino,  aut 
naturali  competit  laicis , 8c  iure  canoni- 
co femper  a principio  fuit  denegata  lai- 
cis talis  iurisdidio,  vt  fupra  probatum 
eft , & conflat  ex  decretis  diftin.  96.  Et 
quanuis  Papa  de  abfoluta  potefiate  earn 
pofsit  illis  delegare , ordinarie  id  non  fa- 
cit; ergo  non  efi  verifimile  ,iure  corau- 
nielTc  datam  fecularibus  totam  iurifdi- 
dionem  Ecclefiafiica,quaead  honcftan- 
das  omnes  illas  adiones , quas  ipfi  vfur- 
pant,necefiaria  efi.Imo  inde  etiam  con- 
cluditur,nullam  omnino  communicari, 
tumqufa  eadem  eft  ratiototius,  &fin- 
gularum  partium,tum  etiam  quia  fiquis 
rede  confideret, femper  caufa,quam  illi 
iudices  ad  fe  aduocant,  & de  qua  volunt 
cognofcere , Ecclefiaftica  cfi,  nimirum, 
fententia  a iudice  Ecdefiaflico  lata, vel 
aliquid  fimile. 

43.  Quapropter  alij  authores  fentientes 

^liora  tua-  CUJT1  prnecedetibus,  neceffariam  efTe  iu- 
risdidionem ab  Ecdefiaflico  Pradato 


A manantem , vt  tales  adiones  iufic  fiant, 
ad  priuilegium  Apoflolicum  recurrut, 
afhrmantq;  in  regnis  catholicis , in  qui- 
bus hae  adiones  in  praxi  tolerantur , ef- 
fc priuilegium  a Pontificibus  concefsii 
ob  caufas  iuftas,  praefertim  ad  reprime- 
dos  Vicarios  Epifcoporum  abinfolen- 
tijs  (vt  ait  Bariez  ffatim  citandus)  & vt 
pauperes,<Sc  minus  potentes,  qui  fxpius 
hanc  vim  patiuntur,  facilius,  vel  fine 
magno  difpedio  remedium  aliquod  ha- 
bere pofsint.  Atque  ita  de  regno  Gallia: 
tellatur Menochius  de  Retmena.  pof-  Menocfa 
fefr.remed.3.  num.  3 J4.  & indicat  larpc 
Rebuff.in  locis  allegatis , & de  Hifpania  Rebujf. 
idem  affirmat  Dominicus  Banez.  2.  2.  Bane?. 
q.(?7.art.i  .dub.  2.  concluf;6.  Et  in  hoc 
rcgno,fcimus, fieri  multa  fimilia,  & prae 
textu  fimilis priuilegij  defendi,  vel  ra- 
tione cuiufdam  concordiae  per  Pontifi- 
cem approbatae, vel  concelTa:, donec  per 
fedem  Apofiolica  aliud  ordinetur, quod 
perinde  efl.  Et  re  vera  ego  etiam  aliam 
viam  non  inuenio  , qua  pofsint  fimiles 
adiones  a violatione  exemptionis  ex- 
cufari.Quia  vero  pendet  haec  excufatio 
ex  fado,id  efl,  an  talia  priuilegiafint  re 
vera  his  regnis , vel  eorum  Principibus 
^ conceffa,&anin  fua  viperfeuerent,  fuc 
rint  ve  perpetua,  de  quibus  circunfian- 
tijs  mihi  non  confiat,ideo  neque  appro- 
bare poffum,  nec  reprobare  huiusmodi 
fada,fedillud  Apofiolicx fedi  remitto. 
Solumque  affero, vt  Principes,  velMa- 
gifiratus  ciuiles  tuta  confcicntia  pofsint 
hoc  genus  iurisdidionis  exercere,  necef 
farni  cfie,vt  de  priuilcgio,quod  efl  illius 
fundamentum  , fufficientem , fatifque 
probabilem  notitiam  habeant,  & quod 
a Pontificibus  reuocatum  non  fit,  hac 
autem  notitia  fuppofita , extera  quae  ad 
P hanc  materiam  fpedant,  fufficienter  ex 
principijs  pofitis  definiri  poffe  exifti- 
mo. 


* 

Superioris  libri  fumma* 

QVanuis  in  hoc  opere  fidei  catho 
licae  caufarn , &defenfione  po- 
tius, quam  mores  infi ruendi  mu 
nus  a fsupferim, nihilominus  in  hoc  quar 
to libro  vtrunque  officium  pro  viribus 

explere 


$62  Superioribus  Libri  Summa* 


explere  neccffarium  duxi.  Tum  vt  la- 
bor nofter  catholicis , quibus  maxime 
debitores  fumus , vfui  magis  effe  poffet; 
tum  etiam  vt  non  folum  haereticorum 
errores  refellendo  , argumentaque  fol- 
u endo,  fed  etiam  morum  honeflatem,& 
aequitatem,  quae  in  vtaiufque  fori  Ecclc 
fiallici,  & ciuilis  diftinfhone , ac  fepara- 
tione  cernitur, explicando, plenius  Regi 
Angliae,eiusqj  Proteflantibus , alijsquc 
libertatis  Ecclefiafiicae  inimicis , quantii 
in  nobis  eft,  fatis  faceremus.  Cum  ergo 
in  tra elatu  de  Clericorum  exemptione, 
feu  Ecclefiaflica  immunitate  duas  con- 
trouerfias  efle  confpiceic,ad  fidem  vna, 
alteram  ad  mores  fpeclantem,  ita  vtraqj 
percraftare  curaui,  vt  & illius  , qua;  in 
nobis  eff, fidelis  dodrin^  rationem  red- 
derem^ quomodo  in  vfu,&  praxi  f$r- 
uanda  fit, docerem.  Quam  ob  caufam 
prius  exemptionam  ipfam  ex  fidei  prin 
cipijs,ac  fundamentis, hoc  eff,  ex  verbo 
Deifcripto, &non  feripto,  fedantiqua 
Patrum, & Ecclefiae  traditione  firmato, 
ffabilire  ffudui.  Deinde  immunitatem 
hanc  Ecclcfiafticam  non  folum  iurc  Po 
tificio,ac  Cxfareointroduftain  etTc,vc- 
rum  etiam  ipfi  diuinoiuri,  tam  veteri, 
quam  nouofimo  etiam  naturali  valde  co 
fentaueam  effe  demonftraui.Quia reve- 
ra neque  indiuino  cultu  reuerentia  de- 
bita, ac  decentia , neque  in  Ecclefiaflicis 
moribus  honeffas,  neque  in  Ecclcfiafti- 
caHierarchia  decor, ordo,  & pulchritu- 
do fine  hoc  immunitatis  iure,  ac  priuile- 
gio  fubfiffere  pofTet.  Quod  vt  euiden- 
tius  conflaret, rationem, & modum, quo 
vfu,&  moribus  talis  exemptio  feruanda 
eff,  luculentius  dcclaraui. 

Quae  omnia,  fi  Rex  fcrcnifsimus  An- 
gliar,  attente,  ac  fyncere , depofitoq;  ni- 
mio dominandi, ac  imperandi  affeftu,  . 
confiderare  voluerit , futurum  fpero,  vt  ■* 
non  tam  grauate  ferat, quam  in  fua  Prae- 
fatione fignificat,  tantam  hominum,  & 
fundorum  partem  Regum  poteffati , & 
iurifdi&ioni  fubdu&am  e(Te:quia  neque 
Maieflas  Regia  inde obfcuratur , fed  iL 
. luflrior  fit , nec  minuitur  potentia , fed 

fi/  ad  auSctur-NihilenimChriffianurn,&ca- 
Theodof.  tbolicum  Regem  ita  illuffrat , clarumq; 

ac  celebrem  reddit , ficut  integra  in  Deu 
pietas,&  religionis  cultus;  nam(vt opti- 
me dixit  Cyrillus)  adThcodofiurafcri* 


A ben s,Cloriof i in  Deum ptetasRegijshow* 
ribns  immobile  fundamentum  eff,  vndefu- 
biungit, Principes  pietatis  cultores  fine  ia- 
lore  yincere  , & aduerfarijs  praualtre.  Lib.ij.Uj. 
Ideoq;(vt  Nizephor.  refert)  ideTheo-  fi°r*e*P» 
dofius  nihil  ahud  filijs  Arcadio, ScHono 
riomoriens  mandauit,quam  vt  vera  pie 
tatem  integran  feruarent,  per  qua  & pa- 
cem habitui  os, & vittoria  a Deo  confe- 
quuturos  cflefpcrabat.  Fili)  autem  Pa- 
renti fidem,  & obedientiam  exhibentes 
(eodem  N icephoro  tcff  e)£to<tf uiuf  decef 
fores  curti  pij  Imperatores  pro  Ecclefijs  fi  a - 
B tuerant3ey  ipfi  confirmarunt , eaque  firmiter 
feruarunt, aliaque  infuper  Deo  grata  addide 
runt  .Intelligebant  quippe  religiofiPrin 
cipes,praerogatiuas , & immunitates  re- 
bus diuinis  conceffas,non  hominibus  da 
tas  efTc,fedDeo,  a quo  regnorum  om- 
nium felicitas, & conferuatio  pendet,  ac 
proinde, tunc  Chrifii  dextera  imperium  de- 
fendi, quando  Ecclefue  flatus  incocuffusfer - Lpifi, 
natur, vt  Leo  Papa  dixit.  Exquo  intulit  D.Thim» 
D.Thomaslib  z.deRegim.Princip.fub 
finem, Regem,&  Principem  toto  cona- 
tu follicitudine  diuino  cultui  teneri 
incumbercmon  folum  quia  homo, fed 
etiam  quia  Dominus, & Rex  eff,  <ScDci 
^ vices  gerit, a quo  maxime  pendet.  V n- 
de  fubdit  inferius. Omnes  Reges, qui  ad  di - 
uina  reuerentitia  fuerunt  foliati,  feliciter 
futi  curjum  confnmmafe:qui  yero  e cetra  in 
felice  confcquutos  exitu  fuifie.  Abfitigitur 
d ChriflianoRege,vt  Ecclefiaflica  liber- 
tate propter  diuinu  cultu  introduftam, 

& ta  diuina,qua  humana  lege  fancita , & 
diuturna  Ecclefiae  catholicae  cofuctudi- 
ne  ffabilita,&  antiquoruPatrum,poflc- 
riorumq;  fideliu  feriptoru  authoritate 
probatam  , paucorum  Nouantium  fua- 
fu,  velfludio,ac  defiderio  temporalem 
dominationem  amplificandi , euertere 
* moliatur.  Id  enim  non  gloria , fed  igno- 
miniam ci  afferet,  & terrenum  regnum 
non  augebit,  fed  auferet  fempiternum< 

Quod  ne  Iacobo  Regi  contingat,  toto 
corde  optamus , & obnixepetimusab 
illo, in  cuius  manu  cor  Regis  efl,&  infa- 
niorem  partem  illud  vertere  potcfl , 8c 
veritatis  radijs  ita  illuflrare,  vt  amplius 
ab  ipfo  non  aucrtatur. 

* Finis  Libri  Quarti»  * 

UBBR 


y. 


S6  3 


L I B 


R 


DE  ANTICHRISTO, 

CVIYS  N O M E N} 

ET  PERSONAM  PER 

CALVMNIAM,  ET  INIVRIAM 
falfo  Proteftantes  Pontifici 
attribuunt. 


y O NTAM  do-  A 

ftifsimi  noftri  tem- 
poris, catholicicp  feri 
ptores  ( vt  interim 
antiquiores  omitta) 
totam  dqAntichrifto 
materia  accurate  dif- 
putaru  nt,eandemqj 
nos  iain  alibi  pro  nofha  tenuitate  profe- 
quuti  fumus, liber  hic  parum  neccfiarius 
alicui  videri  poteft,  pra?fertim  quia  fupe 
rioribus  non  ita  connefritur , vt  propter 
dodtrina?  confequutionem  poflulari  vi- 
deatur. Verumtamen  Rex  Anglise , cui 
initio  huius  operis  refpodere  propofui- 
muSj  nos  vclinuitos  laborem  hunc  iteru  B 
fubirScompellit.Ille  enim  in  fuaPraefa- 
tioncpofl:  fua?  fidei  profefsionem,  ad  dif- 
putationem  de  Antichrifto  repente  di- 
greditur,& peculiarem  eorum,  quse  pro 
fua  opinione  protulit, refponfionem  po- 
ftulat , dicens : Id  mibi  maxime  'in  yotis 
etf,vt  fi  cui  hanc  meam  de  tAntichritto  con- 
iefiurim  libebit  refellere,  fwgulis  difputttio 
ttis  mete  0 artibus  ordine  refoondeat  : ideoq; 
neeeflariurn  ducimus , Sc  cum  illo  digre- 
di, Sc  fmgulis  eiiis  coniefturis  peculiare 
tribuere  refponfum.  Neque  enim  illud 
praetermittendum  cenfuimus,  eo  quod 
Rex  folii  coiefturis  fe  niti  fateatur:  quia 


in  re  adeo  abfurda,  & plane  incredibili, & 
Ecclefia?  Catholica?  nimis  odiofa,&  per- 
niciofa,  nec  conie&urf  permittenda  fut 
fed  penitus  extirpanda?.  Quam  ob  caufa 
iterum  deAntichriflo  difputatione  texe 
re,  imo  etiam  fi  necefiTe  fit  eadem  iterum 
repetere  non  furn  veritus,  dumodo  qua- 
tumin  meeft,omnibus  tam  lapientibus, 
quam  infipientibus  fatisfaciam,  vtrifque 
enim  (tefie  Apofioloj  debitores  fumus. 

Ne  tamen  lectori  molefti  fimus,  no  om- 
nia,  qua?  de  Antichrifto  traftarifolent, 
fed  ea  folum,qu£  cauf$  , Sc  peculiari  ref* 
ponfioni , quam  Rex  pofiulat,inferuire 
queant, attingemus.  Et  fingula membra* 
queRex  difiinguit,fingulatim  etiam  ex 
pendemus, non  tamen  eodem  ordine, fed 
ea  femper  premittemus,quar  vel  euiden- 
tiora  funt,  &in  Scripturis  clariora,  vel 
quorum  cognitio  ad  ea,  quae  minus  nota 
funt,vel  a prioribus  pendcnt,aliquid  co- 
ferre  pofife  cenfebimus. 

C A P V T 1. 

De  Antichrifli  nomine, eiufque  Varid 
fignificattone 

Riusquam  de  re  ipfa  dicamus,  vi-  i, 
fumeftdenomineAntichriftipau- 
ca  prgmittere,vt  omnes  Protefia- 

tium 


Lib.  V.  De  nomine  Antichrift. 


Neminis  tium  tegnas,  vel  potius  in  Chridi  Vica-  ^ 
etjm an.  rjum  contumelias  detegamus.  Nomen 
igitur  Anticbrifius, grxcu  ede,feu  a Gr$- 
cis  defumptu  nemo  ed,qui  nefeiat.  Co- 
ponitur  autem  ab  o,kt  i,  &Xg*5oj,Anti, 
&Chriftus.  In  qua  compofitione  certd 
ed,  Chridi  nomen, vt cft  proprium  Iefu 
Saluatoris  notlri,  vfurpari.  Quamuis 
enim  hoc  nomen, vt  ab  vnctionc  deriua- 
tum  generalius  iit, & quofeumque  horni 
nes  per  faciam  aliquam  Vndione  in  di- 
gnitate aiTumptos  iignificare  foleatjiux- 
Pfal,  104.  ta  illud: Nolite  tangere  Cbrifos  meos, Pfal. 

1 04.nihilominus  Mefsiam  ,fcuChridu  g 
Dominum,praefertimpodeiusaduentu 
per  antonomafiam  fignificat,  ficut  etiam 
locin  4 *n  ,ege  veter*  ^uerat  praefignificatum , vt 
Ioanescap.4.indicauit : Scio  quia  Mefsias 
yeniet,qut  dicitur  Cbrifius , & expofuit 
D.Aug.  Aug.trad.li  j.&  3 in  Ioan.  & optime 
Cyni.  Cyrill.catechef.4.  mydag.  Eufeb.lib.i. 

Eufeb.  Hi  flor,  cap.3.  & lib.  4.  de  Demondrat. 
Lallant.  cap.io.Sc  Ladan. lib. 4.  c.7.  & alij,  quos 
late  retuli  in  tom.  1.3.  partis  difput.  1 8. 
Sedi.  2. 

2*  Particulam  vero  Anti  contendunt  h$ 
a.  a harre  rctjcj  non  Qppofitionem,fed  vicem  ,feu 

hoc  nomi  loco  alterius  lubrogationcm  in  ilia  com-  q 
ne  etymo-  pofitione  Iignificare,  & ita  Antichridu 
logia.  eum  efTc,qui  fe  Chrifti  vicariu  appellat. 

Sed  ducuntur  profedo  fpiritu  decipien- 
di fimpliceSjfaltem  per  nominis  ineptam 
accommodationem.  Et  ideo  oniifTa  qu£- 
flionc  de  illa  duplici  fignificatione  di- 
dionis  Anti  fecundum  fe,  & generali 
vfu  Gr^corum  fpedatae,  anobisfolum 
confideranda  efl,  prout  in  illius  nominis 
compofitionem  fecundum  Scriptur  e,  Ec 
defiam ,«Sc  Patrum  vfum  adumpta  efl. Sic 
ergo  certum  ed,cotrarietatem,&  oppo- 
fitionem  fignificare,nomenq;  Anticbri- 
_/?Ginfignem  Chrifli  hodem  defignare.  ^ 
■Antichrif-  Sumpfit  enim  Ecclelia  vocem  hanc  ex 
tus  figmR  - Scriptura, in  qua  nullum  aliu  habet  fig- 
aduerlaiiu.1  uideatum.  Nullibi  enim  reperitur  haec 
Probaturex  ipfavox  inScripturanifi  in epifhi.&  2. 
Scriptura.  loannis,  ibi  autem  aperte  fignificat  ho- 
ffem  Chrifli.  Nam  cum  cap.2.  dixifTet, 
l.loan.z.  Audiflis , quia  Antichridus  "venit,  fubdit 
inferius : Quis  ejl  mendax, ni  fi  is,quinegaty 
quia  Jejusejl  Cbrifius  ? Hic  ejl  Anticbri - 
fins,qumcgat  Patrem  A?  Lilium.  Ex  qui- 
bus verbis  euidenter  condat,  Antichrif- 
tum  opponi  Chrido , negado  Iefum  efle 


Chridum, illum  vtique  fingulariter  pro 
milTum,ex  duplici  natura  invnaperfc- 
na  diuina  com politum , & ipfamet  diui- 
nitate,6c  Spiritu  Sancto  fingulariter  vn- 
<du,3C  proinde  per  antonomafiam  Chri- 
dum. V nde  cap.4.repetit:0wnb  fpiritus, 
qui  foluit  Iefum  , ex  Deo  non  efl,  &■  hic  ejl 
Antichriflus.  Soluere  autem  Iefum , nihil 
aliud  ed,quam  negare, Iefum  cfleditiini- 
tate  vndum  per  fingularemvtique  vnio- 
nem  humanitatis  ad  Verbum:  &haecefl 
fumma  ad  Chridum  oppofitio,  vt  idem 
Apodolus  iterum  epift. 2. explicauit, di- 
cens: Multi feditli ores  exierunt  m mulum, 
qui  non  confitentur,  Iefum  Chrifiumyenife 
iu  carne , hic  ejl  [edulior , & Antichrif  us. 

In  Scriptura  ergo  no  habet  nomen  illud 
alium  vfum.  Inalijsvero  Scripturi  lo- 
cis, in  quibus  non  nominatur,  feddeferi- 
bitur  Antichridus,  fummus  aduerfarius 
Chridi  depingitur.  Nam  Daniel.  9.  & Bhan.^. 
Matth.24.per  abominationemdefolationis , MatUi^ 
Antichridum  prodici  creditur, & de  illo 
dicitur,fedem,&  nomen  Chridi  vfurpa- 
turum,maximamqueperfecuuone  con- 
tra Chridum  in  Ecclelia  fuaefle  excita- 
turum. Et  de  eodem  intelliguntur  verba 
Chridi  Ioan.  j.£go  yeni  in  nomine  Patris 
mei,&nonaccepiflis  me,  fi  alius  "venerit  in 
nomine  fuo, Mu  accipietis.  De  eodem  etia  2 <j 
loquitur  Paul. 2. adThedal. 2. vbi  his  no- 
minibus  illum  onerat  -.Homopeccati, filius 
perditionis, qui  aduerfatur,  & cxtelliturfu- 
pra  omne, quod  dicitur  Deus , aut  quod  coli- 
tur,ita  "vt  in  templo  fedeat,ofendeus  je  tan - 
quam  fit  Deus.  Et  tande  vt  odendat  Pau- 
lus fummam  oppofitionein  Antichrifti 
cum  Chrido,  adiungit.  Tuncreuelabitur 
ille  iniquus,  quem  Dominus  Iefus  interficiet 
fpiritu  oris fui , & defiruet  illuflratione  ad- 
uentusfui,  Apud  Danielem  itern,&  in 
Apocalypfi  deferibitur  Antichridus tH- 


3- 


quam  indgnis  Chridi  aduerfarius,  vtii* 
fra  videbimus. 

Atque  in  hunc  modum  dc  Antichri-  probatar 
flo, St  nomine  eius  fenferunt  SandiPa-  ex  Patribw 
tres  exponentes  h^c  loca,Chr)’foif.Ho-  (-  Mjty’ 
mil.4.in  Ioan.Cyrill.lib.3.  inloan.cap.  CyrJ- 
ibi Theophyl.Euth  .&Beda,&fatc  Thtopty 
Irem  .lib.  y.contr.heref.cap^y. Ambr.  Eudy.a.. 
in  Pfal. 43. Et  lib.  1.  de  Spivit.Sand.cap.  Be.lt. 

14.  Nazianz.eratio.47. quae  inferibitur  Ireu...  ^ 

Significatio, in  Ezech.Sz  in  Iambico  inferi . Aa.Mf 
pto  Definitionis  minus  exalta  , in  fine,  I\ax-  v 

Kuffin. 


£./.  Dmomine  $AnuhriJ}i,e'wfque  varia  fignifcatione.j  6j 


w«> 

Jhltr, 


1 )m[ 


Ruffin.incxpofit.Syrnbol.Hilar.lib.de 

V nit.Pat,  & Fil.  fatis  a principio,  li  cius 
elt  opus. Melius, & certius  lib.contr.  Au 
xent. in  principio  : Nominis  Antichrifti 
DMitrO'  prQrrl£Us  (inquit)  eJt3Cbnfio  efie contra- 
rium.Et  Hieronym.epiE.i  ji  .ad  Algaf. 
q.i  i.Jpje  eji  emmvniuer forum perditio  3qtii 
aducrjatur  Chrifto3& ' ideo  vocatur  Anttchri 
y?«r.£thac  ratione  lib.2.contr.Iouinian, 
in  pnncip.  Quomodo  dies,  tVncxmifceri 
uonpojjuntfita  nec  iullitta,& iniquitas. pe c- 
catum,&-bonaopera,Chrijtus,&Autichri- 
^•^«r.Augu^.tracl.j.incpift.i.Ioan.Lrf- 
jttnc  ,z\t,Anuhrifins  contrarius  eji  Chnjio, 
tk  poEea  reprehendit  eos  , qui  interpre- 
tabantur nomen  AntichriEi , id  eE,antc 
Chriflu,&  inquit:  Non  fic  dicitur, non  fie 
fcribiturfted  Antichrifius , ii  eft,  contrarius 
Chrifio.Et  optime  Damaf.hb.4.c.27.A?£> 
nobis y fcd  ludens  Veniet, non  pro  Chrifio,fed 
aduerfes  Chnjlum.qua  etiam  de  caufeAnti- 
cbrijhis  dicitur.  Et  in  tom.5).  operu  Augu 
ftini,  author  tra<E.  de  AntichriEo  fic  in- 
choat. De  Antichrijlo [cire  Voletcs , primo 
notabitis,quare  fic  Vocatus  fit , ideo  fcilicet , 
quia  Cbnfio  in  omnibus  contrarius  erit  5 & 
Cbritfo  contrariaf aciet.  Et  licet  ille  trafta- 
tus  no  cenfeatur  ellc  Auguftini,  authori 
tatem  habet,  dcRabani  elfe  creditur.  Et 
Hugo  Eterian.  lib.  de  Regref.  animar. 
cap.  z^.Erit(  inquit  de  AntichriEo  ) ho- 
mo,non  Angtlusiqui  aduerfabitur  Chrtfio, 
& membris  eius, inde  Antichrifius  appellan 
dus.  Plurefque  alios  in  fequenti  capite 
referemus. 

Cum  ergo  haeretici  nec  etymologiam 
hanc,nec  fignificationem  negarepolsint, 
quid  eis  prodeE,  mutata  vocis  etymolo-. 
gia,&  noua  fignificatione  ex  proprio  ce- 
rebro illi  attributa, falte  nomine  Vicariu 
ChriEi  AntichriEum  appellare  ? Nam  fi 
de  folo  nomine  in  hoc  contendere  fludet 
contemnendi  funt,&  ad  fchoias  gramma 
ticoru  remittendi. Si  vero  fub  illa  fpecie, 
& vmbra  vocis  fuadere  contendunt, illa 
eEe  veru  AntichriEum  fub  hac  propria 
vocis  fignificatione,  & tanquam  illi  ad— 
Herbarius,  quia  fe  Vicarium  ChriEi,atqj 
adeo  AncichriEum  in  alia  ab  eis  cogitata 
fignificatione  ,appellat,ita  vt  intelligant, 
non  quemlibet  hoEem  ChriEi,  fedillu, 
qui  fub  nomine  Vicari)  eius  illi  opponi- 
tur clTe  AntichriEum.  Refpondemusin 
primis , eum , qui  non  per  rapinam , vel 


A vfurpationem  fc  ChriEi  Vicarium  no* 
minat,fed  quia  ab  iplo  ChnEo  conflitu- 
tus  cE,  nd  elie  ChriEi  hoEem, & ex  hac 
parte  non  poEe  efle  AntichriEum.  De- 
inde dicimus,  illud fignujn  Antichrilli 
non  inucniri  inScripturis, nec  m illis,vei 
a Patribus  traditum  eile,nimirum  , Anti 
chriEum  cfle  oppugnaturum  Chrifluui 
fub  fpecic  Vicarij  cius,lcd  aperte  vfuipa 
do  ipfum  ChriEi  nomen  , & dignita- 
tem. Et  ideo  hac  vana  cogitatione , & 
nouitate  omilla  per  figna  Antichrifti  ia 
Scriptura  fundata  dilcurrendum  eE. 

Non  polium  autem  omittere,  quin 
prius  aauertam  ex  hac  nominis  huius  Nomini#, 
etymologia,  & ex  di&isteEimonijsdu- 
plicem  huius  vocis  acceptionem  diEin-  mficaiW  " 
guenda  eEe.  V nam  propriam,aha  comu 
nermfeu  translatam  appellare  poflumus. 

Nam  quia  nomen  AntichriEi  hominem 
ChriEi  cofitrariu  fignificat,per  Antono 
mafiam  accipitur  vt  nome  propriu  fingu 
laris  cuiufda  hominis  maximi  ChriEi, & 

Ecclefig  aduerfari);  generali  aute  modo, 
etia  dealijs  ChriEi  hoEibus  dicitur.  Hac 
duplici  eius  nominis  acceptione  vfus  eE 
loanncs  di£ta  epiE.i . cap. z.  cum  dixit,  i.loatt.i . 

Q Audi  fi  is,  quia  Antichrifius  venit, & nunc 
Antichrifti  multifaliifunt.  Et  rationem 
huius  poEerioris  fignificationjs  inferius 
infinuans,  dicit.  Qin  negat , quoniam  Jcjus 
eji  ChrifiuSj  hic  eji  antichrifius.  I dem  q;  fere 
repetit  cap. 4.60  in  epiE.2.  Et  ita  ex  hoc 
loco  duplicem  hanc  illius  nominis  2ccep 
tationcmadnotaruntPacres  ibi,&Matt.  .. 

24.&  2.TheEal.2.  vbiHierony.Chryf.  4 ’z^' 
Oecumeni.  &alij.  Et  optime  Cyprian.  * 

epiE.  76.  in  principio  dicens,  Ioannem,  ■w?cro* 
yniuerfos,qui  de  Ecclefia e xijfent, quique  co  Z.e,CU^\ 
tra  Ecclefiam  facerent,  Antichrifios  appella  • 

re.  Et  infra .J^nde  apparet,  aduerfarios  Do.  Cyprian. 

D mini  Antichrifios  omnes  cj]e,Sc  fimilia  te- 
re habet  epiE.7.Et  AuguE.lib.2.  contra  D.Augu, 
Aducfarium  legis,  & Prophetarum  cap, 
vltimo  de  illo  ait,  Deusverus  eft  ,tn  cuius 
templufalfes  ille  (id  eE  AntichriEus  ) [ef- 
ferus efi , ad  quempertinet  etiam  ifie, (\tic\j 
legis  aduerfarius)  qui feb  nomine  Chrifii, 
quod  eft  nomen  Dei,  hoc  eft,  Christianum  [e 
Videri  voles,  femper  extollitur  contra  Chri- 
fiutn  , [eque  oftendit  Antichriftum  , non 
ytium  illum  maiorem  cccttris , fed  exhis  ali- 
quem, de  quibus  dicit  loannes  Euangelifta,  i.Joart.: 
uuuc  antichrifti  multifacit  fent.  Eos  enim 
Bbb  dicebat 


.2. 


j6 6 Lib*V . De  nomine  Antichri ftt 


dicebat  hareticos,  qui  teporibus  Apofloloru 
Hieroit'  ejfe  iam  caperant.ldcmhb.  20.de  Ciuita. 
i.Petr.f’  1 9.Vnde  etiam Hierony.Naum.2. 

tractans  iilud.i.Petr.  5.  lAduerjariusve)- 
ter  diabolus  t an  quam /eo,^c.fubiungit:C* 
talus  leonis  Antichriftus , & omnes  dottri* 
n<e peruerfec&c.  Et  infra.  Audiflis , inquit 
Jodnes,quia  Anticbrifli  multi  funt, tot  enim 
•Anticbrifli  funt , quot  dogmata  falfa.  Et 
Matt.7.in  fine, omnes,  qui  contra  Chriflu 
jdpiwjfjAntichri  flos  vocat.  Qua?  omnia 
cofirmant  quod  diximus,  Antichriflum 
ex  fummaad  Chriflum  oppofitione  ita 
efle  appellatum  , & inde  deriuatum  ellc 
nomen  ad  alios  infigniores  Chrifli  aduer 
farios  denotandos.  Sicut  etiam  comuni 
vfu , homine  valde  crudelem  Neronem 
efle  dicimus, & firnile  fyrannu  effe  Dio- 
cletianu,&  magnu  Philofophu  efle  Ari- 
ftotele,&  fle  de  alijs.  De  hac  ergo  trasla- 
ta  flgnihcatione  nulla  cfl  dubfhtio,  de  al 
tera  vero  fupcreft  cu  hereticis  cotrouer- 
fia,quam  fequenti  capite  profequemur. 

C A P V T II. 


1. 

Opinio  htB 
retkorum. 


Vuicleph. 

Luth. 


Gualter. 


Be\a. 


Vuum  'Antichriflus  proprie  diffus  fit  homo 
aliquis  ftngularis>vel  fedes  aliqua 
jeu  imperium. 

Hyfretici  contendunt, no  efle  fingu 
larem  perfonam/ed  ferie,  vel  ge- 
nus perfonaru  in  aliqua  fede,  vel 
imperio  fucccdentium:quem  errore  ex- 
cogitarunt, vt  Papam  Antichrifluefle 
fuaderent.  Hunc  errore  inflnuarut  V ui- 
cieph.ar.  30.  6cI0an.Huf.art.  19.  danati 
in  Concilio. Conflant. felT.8.  & iy.Cla- 
riusLuther.  in  cap.  49.Genef.  vbi  hac 
ratione  rcijcitcomunem  fententiam  afle 
rentem  , Antichriftum  futurum  eiTe  de 
tribu  Dan  , quam  fuifle  dicit  diaboli  in- 
uentum.  Et  quidam  RodoiphusGualte- 
rus  in  Homilijs  de  Antichrifto  irridet 
eos, qui  aflerunt  Antichriflu  fore  certu 
Angulare  hominem.  Sic  etiam  Bezain  2. 
Theflal.2.  dicit, licet  Paulus  loquatur  de 
Antichri  Ao,vt  de  quodfihomine,fub  illo 
nihilominus  intelligeretotu  corpus  Ec- 
cleflaflice  tyrannidis, ita  vero,vtpeculia- 
re  tvranide  declaret,nimiruRomana.Vn 
de  cocludit,  manifefle  hallucinatos  efle, 
quicunq;  Paula  de  vno  quopia  homine 
efle  loquutu  intellexerunt,  nifl  dent  que 


A piam  , qui  a Pauli  feculo  ad  die  vfq;  Judi- 
ci) fuperftes  maneat.  Denique  Caluinus 
etia  in  eodem  loco,&lib.4.de  luftit.c.7. 
idc  fupponit,  cuPapadicit  efle  Antichri  j D 
fl u.Et  haec  fententia  placuit  lacobodle-  ” • 
giquifolis  coiecturis  duci  fatetur,  qua- 
les  autem  i\\x  fintpofl ea  videbimus. 

Vreritas  catholica  , & in  fide  certa  2 
efl,  Antichriflum  proprie,  feuantoro. 
maflicc  fumptum,  futurum  elfe lingula-  «holic» 
rc  quendam homine infigne,acpecuiiate  51et,nn  : 
Chrifli aduerfariu. Ita doceir  fapretes,5c  'ul:D?  ! 

i » • • • • • » . i*  honji, 

catholici  viri.qui  hac  aetate  ijfc- ^ I rriti-  Mtmm 
g cos  dece rtaru nt, & hocpunCu  ma^na  <|y 
ligentia,8c  eruditione tra<ftarunt  Fftpvo 
batur  breuiter  ex  facra  Scriptura, & P 
tribus.  Et  in  primis  expendo  locu.  2.  ^ 

Thdlal.2.vbi  licet  Antichriflus  hocno  ScrW 
mine  no  exprimatur, de  illo  nihilominus 
loquiPauIu,fancti  omnes, & catholici  do 

cent,  nec hiretici negant;  imo eundein  Bdlatp  \ 
locu  in  contrarium  inducunt,  vtpoftea 
vidcbim9.In  illo  igitur  loco  inflruitPau 
lus  Theflalonicefes,vt  non  perturbentur  Cander.H, 
cogitatis  diem  Domini, id  efl,  vltimi  iu-  ^dtbfl, 
dicij,iam  eiTe  propinquum,  quia  necelfe  ^fttur. 
efl,  vt  Antichrifti  aduentus,  & perfecu-  Tht.Md' 
(g  tio  antecedat.  Vnde  ait,  Ne/fa  Vos  [educat  utd.mfi 
vllo  >yodo , quonu  nifl  'Venerit  diflefsiopri - ttitMti 
mum,&  reuelatus  fuerit  homo  peccati, filius  dinjl.h- 
perditionis,qui  aduerjatur,  & extollitur  )n-  fcfhAuf. 
pra  omne, quod  diciturDeus, aut  quod  colitur  Vl  o/xrcir 
itayt  in  teplo  Dei  fe  de  at  ,t  unquam  fitDeus.  Temporit. 
Et  infra.  Et  tunc  re  udabitur  ille  iniquus,  mtf 
quem  Dominus  lefus  interficiet. &c. 

Profecto  fi  verba  fingula  attente  p5«  E 
deretur,  no poflunt proprie, ac fyncere 
intelligi,nifi  de  fmgulari,ac  definita  per- 
fona.  Qiiis  enim  thronum  alique,  vel  fe-  ba. 
dem  regni,/io^/«e»; peccati^ut^liu  perdi 
tio>m,appellare  fokt  ? Similia  enim  ver- 
^ ba  no  collectionem  , vel  fuccefsione,  fed 
determinatam  perfonam  in  rigore  figni- 
ficant,  neque  a fua  propria  fignificatione 
violenter, & fine  caufa  ex  trahenda  funt. 
Praefertim  quia  tot circunflantijs, mo- 
ribus, & conditionibus  ille  homo  vefti- 
tur,  & a Paulo,  ac  prophetis  defcribitur, 
vt  neceflario  vni  tantum  perfon^  conue 
nire  debeant.  Vt  cum  Paulus  ait : Cuius  ^ 

efl  aduentus  fecundum  operationem  Satana 

in  omni  'virtute , & flgnis,ar  prodigijs  men- 
dacibus, & fimilia,  quia  vcrihmilenoefl, 

in  omnibus fuccefloribus,  leu  Regibus 

alicu- 


Q 2‘Futtirufne fit  Anticbrifl.vna  tantum perfo/?*.  jt? 


U*h' 

rjSX’l' 


alicuius  regni  omnes  illas  proprietates,  j 
& moru  qualitates  c(Te  futuras.  Accedit 
Paulu  no  abfolute  homine,  fed  cu  articu- 
lo grxeo, illu  homine  peccati  dixilfe,  Yt  e- 
tia  latincAmbrofi9  legit,& Vatablus  ver 
tit,articul9  aute  grec9  vim  habet  indicadi 
fmgulare  perfona , vt  inlra  ex  Patribus 
oftenda.Imo  notatione  dignu  eft,Paulu 
quater  repetere  illuarticuiu  dic es, ille  ko 
m peccati, ille  fiiius  perditionis,  ille, qui  ad 
Herjatur,Scc.  Et  infra:  Tue  reuelabiturillt 
w;^»«J.Po(itus  ergo  eftad  delignadafm 
gulare  perfona, qua  etia  dcmolfrat  rcla- 
tim,CMius  eflaductus,Scc.Et  adhucapcr- 
tiuspronome.  J//e  iniquus,  cu  fubfequeti 
relatiuo,<j«c>»  Diius  lefus  interficiet,  &c. 
Atque  ita  hunc  locum  Patres  inte- 
>b»«R  llcxerunt  , Diuus  Chryfoffomusorat. 
J.&4.  in  illum  locum,  qui  per  com- 
parationem ad  Chriflum  , perfonae  An- 
tichriffi  fingularitatem  declarat.  Nam 
ficut  Chriftus  prajdidus  fuerat  tanqua 
fingularis  homo,  & datafunt  certa  eius 
indicia, vtique  perfigna  , Sc  prodigia, 
quae  erat  fadurus,itailli  opponitur  An- 
tichriftus  , eiufque  adueutus  tanquam 
cuiufdam  particularis  hominis  praedici- 
tur,  & per  figna , & prodigia  falfa , quae 
operaturus  elt  indicatur.Ergo  ita  eff  fu- 
turus Antichriffus  determinata  perfo- 
na,ficut  fuit  Chriff  us.  Sic  etiam  i heo- 
phylad.  illa  verba  expones  interrogat; 
Quis  autem  ille  efllnunquid  Satanas?  nequa 
quam, fed  homo  qitifpiam  omnem  Satana:  o- 
pcrationemrecipiens.  Idemque  fere  habet 
Theodoret.  qui antithefim  inter Chrif- 
tum,&  Antichriftu  magis  expendit, di- 
cens, daemonem  imitari  confiliumDei, 
Nam  jicut  Deus  humana  fufeepta  natura, 
noflram  procurauit  falutem , ita  ille , cum 
eliget  hominem, qui  pofsit  omnem  eius  juni- 
pere operationem , per  eum  omnes  homines 
decipere  conabitur  ,fe  ipfum  Chriflum , & 
Deum  & hominem  nominans:  Vbi  folum 
notamus  aequiparationem  in  hoc , quod 
vterque  eft  certa  , Sc  particularis  perfo- 
na,nam  in  modo  eft  diuerfitas.  No  enim 
ficutChriffus  eft  verbum  in  humanita- 
‘as 4*mon  teafTumpta,itacrit  Antichriffus  perfo- 
°°n cru"  naDaemonisin affumpta  n^turahypof- 
taticc  , ficut  quidam  falfo  finxerunt, 
quos  alibi  impugnauimus ; folum  ergo 
fit  in  hoc  comparatio,  quod  ficut  Chrif- 
tus  fuit  indiuiduus  homo  ? ita  etiam  erit 


Tmfkjl. 


Awicbrif. 


B 


D 


Antichriffus.  Vnde  etiam  ipfeTheodo- 
retusdode  mutauit  loquendi  modum, 
nam  de  Chriffo  dixit,  jicut  Deus  humana 
natura  fufeepta , &c.  de  dsmone  autem 
ait , ita  ille  cum  eliget  hominem,  quipojsit 
omnem  cius  fujctpere  operationem ; fenties 
futurum  no  folum  fpecialem  naturam, 
fed  etiam  particularem  perfonain  inter 
alias  eledam  a daemone  tanquam  aptam 
ad  omnem  fuam  prauam  operationem. 

Deniq;  in  eifde  vcrbisTheodoreti  ra- 
tiojlia  ponderari  poteft.Nam  przcipua 
intentio  Anticnnlti  maximacn  ad  Chrif  rbeodort- 
tu  oppofitio  erit , quia  perfuaoere  cona-  to. 
bitur,fe^lTeChriffu,(Sc  veru  Mefsia,  & 
olfedere  tanqua  fit  Deus,  vt  ibide  aitPau- 
lus.  Hoc  aute  no  potefl  fingi  dc  throno 
aliquo , aut  fedentiu  in  illo  fu  ccefsione. 

Na  ficut  Chrilfus  nyn  efipraHicfus,  ni- 
fivt  particularis  homo , ira  nemo  fefiiv 
get  Chriffu.nifi  in  fua  particulari  perfo- 
na. Et  licet  multi  fe  finxerintChriffum, 
nullus  aute  ni  fi  in  fua,  & pro  fua  propria 
perfona:  & inter  eos,  qui  in  (Ignis  , pro- 
digijs,mendacijs,  ac  potentia  praecellet, 
per  antonomafia  erit  Antichriilus.Vn-  n £ 
deAmbrofius  ibide  ait,  Antichriftu  fu-  * 
turu  effe  primum  ^Ju m m uprauo ru  h c m i- 
nu,quijeyt  Deos  coli  voluerut.Rc&.c  etia  ^ » 

Tertul.lib.  5'.cot.Marc.c.x<5.^ie/?(ait)  * 

homo  delifti,  filius  perditionis , que  reuelari 
prius  oportet  ante  Dniaduentu,Scc.Secnn- 
du  nos  qtude<Antichnfius  ,yt  docet  y e teres, 

& noua  Prophetia. 

Atq; hinc Ambr.Chryf.  &alij Patres  ^ 
cu  citatis  verbis  Pauli  coiugut  alia  Chri-  j-y 
ffi  verba Ioan.  Ego  vem  in  nomine  Pa-  jfi  ^prvf 
tris  mei, &no  accipitis  me, fi  alius  yenerit  in  jQ\)}  j * 
nomine  fuo,illu  accipietis.ln  quibus  mani  Expendunt 
fede  cofht,  Chritfu  loqui  de  aliqua  de-  t r verba 
terminata  perfona,  qua  Indcei  vt  Mefsia  D.  loanis.' 
fufcipiet.E  ita  didi  Patres, & ali)  prxee- 
deti  capite  allegati  verba  illa  Chrifti  de 
Antichrilfo interpretatur.  Et  Auguff.  D.xAug » 
trad.  29. in  Ioan. expones  verba  illa  c.7. 

Qtnad  fcmetipfo  loquitur , gloria  propriam 
qnarit,  dicit,  tale  futurii  etleAntichriffu, 

Jpsti  quippe  annu  eia sDhus, gloria  fua  qua - 
fituru,  non  gloria  P atris  ,ait  ad  Inda  os,  ego 
ycni, Scc.dc  Amb.in  Pfal.4^.  ait.fignifi-  ry  * t 
caffeChriflu  illis  verbis  J uda  osm  Anti-  ' # 

chriflu  credituros, qui  in  illu  credere  nolue- 
r««t.Etide  habet  li.i  .de  Spir.sad.c.14. 

Quauis  enim  multi  futuri  efsct  Pfeudo 
Bbb  2 Chrif- 


j68 


Lib.  V.  T>e  Antichrijlo. 


Matt.  24. 
Jleior.  j. 
Eufeb. 


Chrifti>&  Pfeudo  Prophetae  , (vtipfe 
etiam  pra:dixit  Matt h.  24.)  quos  aliqui 
ludii  pro  Mefsia  fufeepturi  eflent , (vt 
ex  parte  impletum  legimus  Ador.  y. 
& poftea  apud  Eufeb. Ii. 8 . Hift.  cap.  6 .) 
N lhilominus  nemine  ludii  ita  pro  Mcf 
fia  fufcipient,ficut  Antichriftu , Sc  ideo 


Cy  nilus. 


illuni  lingulariter  Chriftum  verbis  luis 
delignalleintdligimus.  Et  fic  etiam  di- 
xit CyrillusHierofolymit.catcches.12. 
ludaorum  Uberiyenientem  reiecerunt,ma- 


le  autem  "venturum  expeblant, y erum  Chrif 
tum  negauerunt,falfum  autem  ipfierrames 
reccipient.  Qua  de  re  etiam  Saluator  "vere 


Io  an.  y. 
D.Cyril. 


dixit, ego  y ent,  «Scc.  Quod  autcmilie  fal- 


B 


7* 

1.  loan. 2. 

Alia  ciufde 
verba  pon- 
derantur. 


fus  Chriftus  futurus  fit  lingularis  qui- 
dam homo,&  Antichriftus , declarat  la- 
te idem  Cyrill.catcchcs.  1 y . 

Praeterea  hoc  aperte  confirmat  mo- 
dus loquendi  Ioannis  epifl.  r .Et  fient  au- 
dtjlis,quia  Anticbriflus  yenit,&‘  nunc  %An~ 
ticbrifli  multi  [abii  funt.  Nam  in  his  ver- 
bis difiinguic  quendam  Antichrifium 
lingulariter  pndicatum,&  praedictum, 
a multis,per  auandam  eius  participatio- 
nem, «Sc  translationem  fic  nominatis. Er- 
go aperte  fupponit , illum  priorem  e(Te 
particularem  perfonam.Prifertim  quia 
illi  multi  Antichrifti , quos  Ioannes  di- 
cebatiam  fados , no  erant  multa  regna, 
aut  imperia  tyrannica, fed  vel  multi,  qui 
ex  ludiis  contra  Chriflum  iaminfur- 
gebatjvel  plures  haeretici, vt  Ebion,Che 
rintus,  Simon  Magus , vel  plures  etiam 
Imperatores  Romani  Chrifiianoru  per- 
fecutores,vt  Ncro,Domitianus,vt  San- 
di  pafsim  exponunt;crgo  etiam  illefin- 
gularis  Anticbriflus  cft  vna  certa, ac  de- 
finita perfona.  Accedit,  in  didis  verbis, 
«Sc  Paulo  inferius, & in  cap.4-«Sc  cpift.2. 
vbicunq;  ponitur  in  lingulari  nome^« 
tichriftus,  poni  cum  articulo  ,0, id  cffijV/e, 
qui  articulus  vim  habet  defignandi  cer- 
tam perfonam,  «Sc  cum  quadam  fingula- 
ritate,iuxta  generalem  Patrum  regula, 
D.  Epipb.  quam  tradunt  Epiphanius  lib.  1 . contra 


Probatur 
ideex  arti- 
culo graeco 


D 


Chryf 

ljai.7. 


D.  Cyril. 


haeref.  Seda.  9.  «Sc  libr.  2.  haeref.  $6.  Sc 
Chryfofl. enarrat. in  cap-7.Ifai.  Ponde- 
raris,non  dixiffe  Prophetam:  Ecceyirga 
concipiet,  fedaddidifie  articulum  ad  de- 
fignandam  lingulare,  «Se  excellente  vir- 
gine,5c  Cyrill.lib.i.in  Ioan.cap.4.circa 
fine,ponderans,addidilTe  Ioannearticu- 
Ki,  cusn  dixit.  In  principio  eratyerbum. 


Et  orig.tom.  7.  in  loan.  circa  illa  verba,  h. 
Propheta  es  tu?  qJ1,  r* 

Ad  hanc  etia  veritate  confirmandam 
multa  argumeta  defumi  pofsut  cx  locis  ExDa  u, 
Daniel.  Sc  Apocalyps.  in  quibus  Anti- 
chrifitupridici,<5c Patres  docet,  & haere  Dan.y 
tici  no  negant. ltaq;  Dan.ca.  7.  pollqua 
explicnit,quarta  beftia  efle  regnu  quar- 
tu,vtiq3  Romanoru,pofieaper  dece  Re- 
ges diuidendu,fubiugit.  Et  alius  cofurget 
pojt  ew,per  que  omnes  Patres  Antichrii 
tum  inteliigutjVt  ibi  Hieronymus  tcfta-  D-Hw. 
tur,«Sc  fequitur  Augufl.20.  de  Ciuit.ca. 

23.6C  D.Greg.li.32.Moral.  cap.  12.  vbi  AGrq, 
particula  d/s»;  fatis  demoftrat  lingulare 
perfona,  cuius adiones  flatim  deferibit 
Propheta  latis  cofentanee  ad  Paula.  Et 
certe  negari  falte  non  potelfiin  throno, 

Sc  imperio  illius,  qui  contra  dece  Reges 
pugnaturus  eft,  quiq;  tres  defiruet,  & 
fepte  alios  libi  fubijciet,  futuru  efleali- 
que  primuRege,  qui  contra  alios  infur- 
gctrneccHariu  ergo  elRilhielfe certa, ac 
determinata  perfona,  ille  aute  erit  Anti 
chriftus.  Tu  quia  in  illu  fpccialiter  cou- 
uenmt  omnia,quijibi  fubijciuntfir,  iS*er- 
moms  contra  excelfum  lcquetnr,fanttos  al- 
tifsimi  conteret , «Scc.  Tu  maxime  quia  te- 
pus  regni  illius  ta  erit  breuc,vt  in  eo  non 
Iit  habiturus  fucceftbre,fed  in  illo,  & cu 
illo  fit  thronus  cius  extinguedus,  vtex 
eod£  loco  Danielis,  «Sc  ex  c.  1 i.&  12.  & 
ex  Apoc.c.i  r.&  fequetibus,  «Sc  ex  ver- 
bis Pauli, Que  interficiet  Dnus  Iefusfpiritu 
oris  fui, Sc  ex  alijs  infra  offendemus. 

Hoc  argumenta  etia  couincit,illu  vl- 
timuRege  per  cornu  paruu  fignilicatu  muiipud 
non  fuifte  Mahometu,(vt  aliqui  voluc-  Diokii.n* 
rut)neqjaliufimiletyrannu.  Vndectia  ftl' 
potelthxc  veritas  confirmari  exetreu-  iyt(a. 
ftatijs  teporis, loci, originis,  bellorum,«Sc  nas. 
alijs  fimilibus,cu  quibus  defcribiturAn- 
tichrifi us  venturus  in  allegatis  Scriptu- 
ri locis, quaepofiea  tradaturi  fumus, no 
enim  poteft  lingularis  perfona  euidetius 
defignari,  qua  per  circunftantiashuiuf- 
modi,vel  (vt  cum  dialedicis  loquamur) 
per  colledione  proprietatu,  quz  no  nili 
in  vnu,<Sc particulare  indiuiduu  coucni- 
re  pofsint;  ita  aute  Antichriftus  deferibi 
tur  in  Scriptura  negari, ergo  non  poteffi 
quinparticularis  perfona  futurus  fir. 

Denique  de  Antichrifto  fingu— 
laritcr  pridido  a Danielc  , Paulo,  «Sc 

Ioan- 


2.7hf.u 


E.e»  tIii* 


Caf  .^.Antichriflu  unam  ejfepcrfcnam defenditur,  jtfp 


[Kram  ve- 
tius »atho 
liuubuu 

fOU^UIE. 


'**+■■■ 

V.lrtn. 

D.  fyhrt 

V.tyil. 

J).Amb‘ 


Udant. 


Hug.Etcr 
, D.Proff . 


DHiem. 


, Tinnior  e, 


; im 


D.Cjpr, 

fo.14. 


B 


: n* 

5 


IoanncEuangeliflaomnes  antiquifsimi  A 
Patres, qui  dc  illo  fcripferunt,vbiq,  fup- 
ponunt,elle  futurum  lingularem  homi- 
nem,cuius  genus,mores,&  alias  proprias 
circunlbntras  defcribunt.Vt  conflat  ex 
his, quae  traduntlrenxus  lib.y.cont.hae- 
ref.  a cap. 2 J.Hypolit.orat.  de  Confum- 
mat. mundi.  Ephre  tradi,  de  Antichrifl. 
intom.i.Cyrii.  Hierofolymitan.  Cate- 
chef.r  j.Ambr.lib.io.in  cap.  21.  Luta:, 
vbi  tres  numerat  Antichriflos.Diabolu, 
Arium,  & omnes  ha:reticos  fimiles,  Sc 
lingularem  , <jc  fanrofum  Antichrifliim, 
qui  perfequuturus  ell  Ecclcfiam  in  fine  g 
mundi.  Sic  etiam  depingit  Antichriflu 
Laclanti.lib.y.diuin.iufl.  cap.1d.17.18. 

& 19. concludit : Hic  cfl  autem  qui  voca- 
tur ALniichriftns  ,fed fe  ipfe  Christum  metie- 
tur,& con'ra  verum  dimicabit.  Similiaque 
repetit  inEpitom.lnflitution.cap.i  i.& 
eode  iiiodo  loquitur  Hug.Eterian.  didi, 
lib.  de  Regref.animar.  cap.  23.  Profper 
in  Dimidio  tempor.a  cap. 6.  vfq;  ad  16. 
pr^fertim  vero  Hieronym.Daniel.y.di- 
cens.  Putamus  Anticbriftum  vnum  ejfede 
hominibus,  in  ojio  totus  Satanas  habitaturus 
yij.Idemfupponit  epifl.i  jr  .adAlgall.q. 
i.vbi  late  ita  exponit  locum  Pauli  ad 
Theffaloiiicenf.  Ideq, habet  Theodoret.  q 
in  eifdem  locis.  Daniel.&Paul.Etfimi- 
liter  Chryf.orat.j.in  2.adTheffalon.ait, 
Antichriflu m non  elTe f uturu ipfum  Sa- 
tanam,5Vd  hominem  quendam  fufeipientem 
omnem  eius  operationem, \ bi  eadem  verba 
habet  Theophyl.  dicens : Non  erit  Sata - 
nasffed  homoquifpia,  Cypria,  etiam  lib.3. 
ad  Quirin.  cap.  1 18.de  Antichrifto ex- 
ponit Illud  ifai.14.  Hic  homo,  qui  conci- 
tat terram,  fupponens  prolecto  futurum 
effe  particularem  hominem.  * 

Augull  .20  de  Ciuit.cap.19.  Nullifn 
quit ) Dubium  e fi,  cum  de  «. Antichrifto  ijht  D 
dixifje,  diequeitidicij.  Hunc  enim  appellat 
diem  Domini, & ait, non  effe  venturum, mfi 
ille  prior  venerit,  que  refugam  vocat,  Vtifd 
Dho  Deo.  Quod  fi  de  omnibus  impijs  merito 
dici poteji, quanto  magis  dciflo. Et  infra  tra 
dtans  loeu  Ioannis.ait:  Sicut  ante  fine  exie 
runt  multi  haretici  de  medio  Ecclefia , quos 
multos  dicit  ^ 4,ntichrijlos,ita  omnes  tunc  in- 
de exibut,qyi  non  ad.  Chrijlu,fedadillu  no- 
uifsimii  ^ intichrijlum pertinebut.  Et  c.23. 
itactia  exponens  Daniele,ait,<^«t;cl»7- 
fii  aduerfus  Ecclefta  f uturu  fceuifsunu  reg- 


num,licet  exiguo  ffiatio  temporis  fufiinendu, 
donec  Dei  Vltimo  uiduio  regni*  Jancu  acci- 
piant femptternum  , qui  non  dormitatis  hac 
legit, dubitare  non  finitur.  Praeterea  idc  do- 
cet Gregor.  hb.i4.Moral.  capit. x i.vbi 
Antichriflu  dicit,  f uturu  efle  caput  oin- 
niu  iniquorum, qua:  in  cap. 9.  Iob  di- 
cuntur,ita  intclligi  de  vnoquoqjinicjuo, 
Vt  referri  quoq,  debeant  ad  ipjum  jpecialiter 
caput  miquoru.Et  lib.3 * *cap.  1 2 . Antiquus 
hojhs, ait,  illu perditu  hominem  ingredietur, 
qui  jpecialiter  Antichrijlus  nuncupatur.  Ac 
deniq,  Damafcen.lib.4.  delide  eap.  27. 
Omnis, ait, qui  Chrifln  non  confitetur }ALnti- 
chrijlnsefl.  Cceterum  peculiari,  ac  prcccipuo 
modo  Antichrijlus  ille  dicitur,  quijub  mun- 
di  catafiropbcn  Venturus  e fi . 

•»* 

CAPVT,  IIT. 

Duabus  Protejlantiu  obiettiomlus  ex  Dani- 
ele, & Paulo  fumptis  contra  doctrinam 
j 'uperioris  capitis, jatisjit. 

QVoniam  fi  Antichriflus  vna  lin- 
gularis perfona  futura  efl,euane- 
fcit  haereticoru  phatafia,quddin 
throno  ApoColicae  fedisAntichnllus  fe 
deat,conantur  veritate  ex  Scripturis  de- 
mo{lrata,eifde  Scripturis  impugnare. Et 
primo  obijeit  Bcza  loeu  Dani.7.  vbi  per 
quatuor  bellias  quatuor  regna  fignifica- 
talut,fingula aute illoru  regnoru  multo 
tepore  durarunt,&  plures  Reges  habue- 
runt, qui  per  lingulas  bellias  fignificati 
fuerat, <3c  eode  modo  dicutur  ibide  dece 
cornua  quarta:  beflie  effe  decem  Reges, 
quos  non  oportet  efle  fingulas  perfonas, 
fed  pluriu  ferie  in  vnius  regni  fede;  ergo 
eade  ratione  dicendu  eft  de  regno  Anti- 
chrifli,quod  per  cornu  paruu  fignifica- 
tur,non  efle  vnum  tamen  hominem,  led 
vnum  thronfi,in  quo  multi  per  fuccefsio 
nem  fedebunt;  quorucolle&io  vocatura 
Paulo  homo  peccati,  quia  erit  velut  vnum 
corpus  fibi  fuccedentium  tyrannorum* 
Refpodeo  in  primis, difsirnile  elfe  ra- 
tione de  verboru  fignihcatione,&dere- 
pr^fentatione  per  figuras,  vel  imagines 
apparentia  reru  , vtbefliaru,  velanima- 
liii. Nam  verba  habent  propriam  fignifi- 
cationem  quafi  permanente,  & commu- 
ne,a qua  extrahenda  no  funt,niil  vbi  ne- 
cefsitas  , vel  fufficiens  authoritas  coe- 
gerit, & maxime  cauendus  ell  feiifus 
Bbb  3 . impro- 


D.Creg . 


D. Dani  a. 


1. 

Ssniftra  B« 
z§  iuterprtf 
tstio  m U» 
mei  ena 


Dan.j, 


2. 

Refponfio 
ad  illam.  - 


J7° 


Lib.j.  T)e  nomine  aAnticbrifli. 


improprius, &metaphoricus, quando  ex 
alijs  verbis,& circunftantijsinipfo  con- 
textu , & ferm-oneadiunctis  proprietas 
fcrmonis  conflare  poteft , At  vero  res, 
vel  imagines  apparentes  non  habent  per 
fe  (habilem  fignificationem, fed  illam  tan 
tum,  ad  quam  tunc,  cum  apparent,  affu- 
muntur,  feu  imponuntur, qux  mctapho 
rica, (eu  quafianaloga  eft,penactque  ex 
voluntate  ,feu  intentione  Dei  reuelan- 
tis , &ideo  eft  obcurifsima,&  intelligi 
non  poteft , nifi  ab  eodem  Propheta  per 
verba  declaretur , vel  cx  alijs  Scripturae 
locis  fignificatio  colligatur, vel  certe  po- 
ftea  tandf  m ex  effe&u  cognofcatur.Pau 
lus  ergo  non  per  vifiones  imaginum,fed 
per  verba  loquutuseft  de  Antihrifto,  & 
talibus  verbis  eu  indicat,  vt  plane  de  illo 
tanquam  de  vna  lingulari  perfonaloqua 
tur,  & mores  eius,  accircunflantias  ita 
defcribit,vt  vni  tantum,  & non  omni- 
bus, qui  in  aliquo  throno  fuccedunt,co- 
ucnire  foleant. 

QuiJ^Dani  At  vero  Daniel  narrat  futura  (ibi  re- 
elTob  bcf-  tielata,non  verbis,i'edfub imaginibusbe- 
tiaru  nomi  fharum  . Vnde  vtitur  quidem  verbis, 
ne  intellc.  quae  immediate  fignifteant  beflias  , & vt 
xent.  indicet , non  die  veras , fed  apparentes, 
nonabfolute  dicit,  prima  erat  leena , fed 
qua/i  le^ud,  fecunda  fimilisyrfo,  tertia  qua/i 
pardus,  ipfae  autem  beftiae  id  fignificabat, 
ad  quod  repraefentandum  per  quandam 
analogiam  fuerant  impolita  , & oftenfa, 
& aliam  fignificationem  impropriam, 
feu  translatam  non  habebant.  Ideoque 
potuerunt  facile  repraefentare  regna,  8c 
non  certas  perfonas,&  e couerfo,pro  ar- 
bitrio reuclatis.  Hinc  ergo  fit,  vt  per  be- 
flias interdum  fignificcntur  regna,  inter- 
Ddtt.y.  dum  cert£  perfonae.  Narti  Daniel. 7. per 
1 camam  alas  aquilae  habentem  fignifica- 
• tur  regnum  Chaldeorumjper  vrfum,re- 

gnu  Perfarum,&  Medorum  5 per  pardu 
regnum  Graecoru,  &pdV quarta  bcftia, 
JJan.d.  Romanoruregnu.At  vero  in  cap.  8.  per 
Arietem  fignificatur  Darius  Rex  5 per 
Hircum,  Alexander , vt  ipfemet  Daniel 
expofuit.  Igitur  ex  repraefentatione  per 
vifionem  befliarum  nullum  fieri  poteft 
argumentum  ad  fignificationem  verbo- 
ru,  nam  illa  variatur,  vel  imponitur  pro 
. arbitrio  reuelatis,hcc  vero  de  fe  fixa  c(t, 
& certa, nili  aliundecoflet,  ad  metapho- 
ricum  fenfum  transferri. 


A Addo  praeterea,  licet  per  beflias figni  4. 
licentur  regna  apud  Danielem  caponi-  Primiie;c 
hilominus  per  fingulas  principaliter  fio-.  i 

ni  (icar i primos  vniufcuiufque  regni  co-  ®lBc 
ditorcs,&  amplificatores, in  quibus  prg- 

cipueinueniuntur  proprietates,  qu^  per 

tales  imagines , & viliones  reprefentan- 
tur.  Etiic  leena  alata  praecipue  reprs- 
fentabat  Nabuchodonofor  regni  Chal- 
deorum  fundatorem, hominem  ferocifsi 
mum,&  libidini  deditu,  vt  notat  Hiero-  D.Him 
nymus,  qui  etiam  ait,vrfum,Cyrumma 
ioremlmperij  Perfarum  conditorem  ob 
g eius  duritiam  , & ferocitatem  repraffeu- 
taffe.  Pardus  vero  alatus  fignificabat  Ale 
xandrum  imperij  Gr^corum  caput,  qui 
magna  fortitudine,  ac  velocitate  orbem 
domuit.  Ita  ergo  per  quarta  befiiam  fig- 
nificafi  potuit  lulius,vel  AuguftusCae- 
far , licet  probabilius  videatur, non  fuifle 
fignificatam  particulare  perfonam  > quia 
imperium  illud  in  principio  non  mouar- 
chicum,fed  ariftocraticum  fuit. 

Per  decem  autem  cornua  illius  bediae  f* 
cxprelfe  dicuntur  fignificari  decem  Re-  LO_rni,i0;' 
ges,vtiquc  illi , qui  decem  regna,  in  quz 
imperium  Romanum  diuident, debella-  femaes.  * 

Q turi  funt.  Ita  ergo  per  cornu  paruulum 
Rex  quidem  noui  imperij  inchoator  re- 
prefentatus  eft,  qui  non  eft  alius,  nili 
Antichriftus,  vt  Hieronymus, Theodo-  D.Hkti. 
retus , Sc  omnes  Patres  intellexerunt,  TMcr, 
Eft  autem  differentia, quia  de  ceteris  im- 
perijs,  vel  de  decem  Regibus  non  dici- 
tur , quantum  throni  eorum  duraturi 
fuerint , vel  fint , & ideo  tam  ipfi  funda- 
tores , quam  eorum  fucceffores  pote- 
runt per  illasinet  imagines  beftiarum, 
aut  per  decem  connua  repr^fentari:  dc 
imperio  autem  Antichrifti  fatis  fignifi- 
catur,tum  ibi , tum  alijslocis  inlratrafta 
D dis,breui  tempore  effe  duraturum,  & cu 
fuo  met  fundatore  effe  extinguendum, 

& ideo  per  illud  cornu  paruulum  ita  fig- 
nificatur Antichrifli  imperium, vt  etiam 
vna  tantum,  & lingularis  perfonarepr^* 
fentetur. 

Secundo  obijeiunt  Proteftantes  loeu  6. 

Pauli.2.adTheffal.2.dicuntq;(vtfupra  Alia  Bna 

ex  Beza  retuli)nifi  vn9  homo  detur, qui 
a teporibus  Pauli  vfq^ad  die  iudicij  fuper  paujum> 
eftes  maneat,  no  poffe  Antichridu  effe 
certu  alique  lingulare  homine : na  Paul4 
citato  lococuTheffalonicefes  docuiffet. 

Viem 


Cap.  j.  Antichriflum  vnam  perfonam  e/7o. 


57i 


B 


Diem  Domni(y tiq;ad  iudicandu)nondu  A 
inflare  , quia  tufi  venerit  difcef sio  primum, 
er  reuelatusfuerit  homo  peccati, non  Demet 
dies  illa, fubiungit:  Aawc  <|/«d  detineat  fci 
tis.Vt  uuelcturin  fuo  tempore. Nam  myjle- 
numiam  operatur  iniquitatis , tantum  vt 
qui  tenet  nunc  teneat , donec  e medio  fiat ,& 
tuncreuelabitur  ille  iniquus , quem  Domi- 
m s Iefus  interjiciet  jpiritu  oris  fui.D uo  er- 
go docet  Paulus , fcilicet,  Antichriflum 
iam  tunc  incepifTe  operari  luam  iniqui- 
tatem , <5c  apollafiam  a Chriflo  in  fine 
mundi  e(Te  ab  Antichriffo  confumman- 
danr , ipfumque  eiTe  interficiendum , & 
tunc  diem  Domini  elTe  venturum.  Harc 
autem  non  polTunt  de  eadem  perfona  in- 
telligbquia  non  poteff  vnus,&  idem  ho- 
mo operari  iniquitatem  tempore  Pauli, 

& durare  perlequendo  Ecclefiam  vfquc 
ad  finem  feculi,&  tunc  reuclari,3caChri 
flo  interfici. 

^ Prqpter  hoc  teftimonium  quidam  di 
Duplicem  xerunt,  Neronem  fuifife  Antichriflum, 
notione  no  quorum  fententiam  infra  cap.  4.  trafta- 
moi!  Anti-  gjmus } qUja  ilfj  n0n  negabant  Antichri- 
Dcleire  h*.  ^um  e^c  particularem  perfonam.  Illa 
lenci finju-  crg°  opinione  omifTa , Proteftantes  vel 
lui.  ignorant, vel  ignorare  fe  fimulant  dupli- 

cem fi£nificationem  nominis  Antichri- 
1 Im  2 ^ccun^°  capite  pohtam,  nam  ex  illius 
* ignoratione  obieftio  fafta  procedit.  Si- 
cut enim  dixit  Ioannes,  Antichrifusve- 
nit,&‘  nue  Antichrifli  multi  fatiifunt, quia. 
vnus  eft , qui  fingularitcr  praediftus  eft, 

& multi,  qui  eius  iniquitatem  participa- 
do,  illum  quafi  pra?figurant , 5c  ideo  no- 
men etiam  eius  participant:  ita  etiam  di- 
xit Paulus  , Antichriflum,  ftio tempore 
iam  inchoaffe  operari  iniquitatem,  licet 
id  in  fine  mundi  fit  confummandum  . 
Errant  ergo  haeretici  non  diftinguentes 
Aoiichrift?  inter  Antichriflum  coir<Vnuniter,& pro 
Intypomul  prie  diftum  , feu  { quod  idem  eft ) inter 
eft,  Antichriflum  in  typo  ,&  in  perfona. 
im.S  Antichriftus  enim  in  typo  non  eft  vna 
perfona, fed  corpus„vcl  fuccefsio  pluriu 
tyrannorum  nomen  Chrifti  perfequen- 
tium.  Proprius  .autem  Antichriftus  in 
perfona , Sc  qui  per  antonomafiam  pro- 
phetatus eft  , vnica  eft,  & fingularis  per-^ 
fona.  De  vtroque  autem  loquutus  eft 
Paulus  in  citato  loco. Nam  cum  ait ,Ny- 
flcrium  iam  operatur  iniquitatis , loquitur 
deAntichrifto  typico. Quem  tunc  fuiffe 


Neronem  multi  Patres  intellexerunt, 
praftertim  Chryfoftom.ibi,& Theophy 
laft.Et  idemChryfoft.fcrm.de  Eleemo- 
fyn.6ccollat.& Homil.de  PrfimjsSan-  T).  Chryf. 
ttor.  Ambrof.  ibi , & Hieronym.  epift.  Thecph. 

1 S 1 • ad  Algafi.  q.9.  Attigit  1 ertullian . D.tAmbr. 
hb.de Ilefurrett.carn. cap. 24.  & Augu-  T). Hiero. 
ftin.20.de  Ciuitat.  cap.19.vbi  incertam  Ter  tui. 
quidem  dicit  elfe  expolitionem  propter  T).  Aug. 
loci  ambiguitatem  , r.on  tamen  illam  re-  Theod. 
prehendit.  Addit  vero  alia, quam  7 heo-  Sedul. 
dor.  & Sedulius  inPaulum  fequuntur, 
fcihcet,qu(dibetHa?refiarchain,&Chri- 
ftihoftem  fubil \o , qui  myfterium  opera-  ci)JC*r^atj" 
tur  iniquitatis,  comprehendi.  Quodparu  chnftidicu 
ad  prarfens  refert : omnes  enim  in  hoc  ter. 
conueniunt,quod  ille,qui  tunc  operaba- 
tur myfterium  iniquitatis,  non  erat  An- 
tichriftus, fed  typus,  imago,  prxeurfor, 
autinfignemembru  Anticlmfti . Quod  . 
vt  fignihcaret  Paulus  non  dixit  funpli-  2‘ 
citer,  operatur  iniquitatem,  fed  myflenu 
operatur  iniquitatis , vel  fpfiim  Neronem 
vocando  myfterium  iniquitatis,  fi  nom<? 
myfterium  fit  fuppofitum  illius  propo- 
fitionis,  & in  cafunominadi  pofitum  fit, 

& vocetur  myfterium , -quia  figura  erat 
Antichrifli;  vel  certe  ipfamniet  perfe- 
quutionem  Neronis  vocando  myfteriu 
iniquitatis  in  cafu  accufandi , quia  N ero 
perfequendo  Chriftianos  , operabatur 
myfterium  iniquitatis;id  eft;  tyrannide, 
qua?  erat  imago  per  fecutionis  Antichri- 
fti futura?, 

Vnde  tantum  abeft , vt  ex  illo  loco 
probetur,  Antichriflum  proprium  non 
efTe  vnam  certam  perfonam  , vt  oppofi-  bj* 
tum  potius  inde  conuincatur.  Nam  Pau  za,  iuterpre 
luseuidenter  diflinguit  myfterium  ini-  taiio  impn- 
quitatis,  feu  illum , qui  tunc  operabatur  Sn*ftLr- 
myfteriu  iniquitatis  ab  illo  iniquo , quem  zAbejf.i, 
, Dominus  Iefus  interficiet  fyiritu  oris  fui . 

Imo  inde  docet Thcffalonicenfes, non 
dum  inflare  diem  iudicij,  quia  nondum 
reuelatus  fuerat  homo  peccati, id  eft, verus, 
&propri\is  Antichriftus.De  quo  etiam 
fubiungit : Quid  detine  at, f citis, &c.  nimi- 
rum, ne  ille  Antichriftus  veniat.  Non 
declarat  autem  aperte  Paulus , quidnam 
effet,  quodaduentum  Antichrifti  deti- 
neret,fed  fignificat,Theffalonicefesiam 
illud  fciffe,  quia  cum  effet  cum  illis,  eos 
iam  inftruxerat  (vt  ftatim  fubiungit) 
Antichriflum  non  effeventurunndonec 

Bbb  4 Koma- 


S72 


Libet  V . De  nemine  n^nttchr  i sii. 


Romanum  imperium  e medio  tollere- 
tur , vel  ad  eum  Ratu  perucniret,  in  quo 
per  AntichriRu  pollet  omnino  dcftrui, 
vt  Patres  exponunt.  Ergo  femper  Pau- 
lus fuppomt,  proprium  AntichriRum 
efie  alium  diRinchim  ab  eo, qui  tuc  ope- 
rabatur rny  Rerium  iniquitatis,  & de  illo 
* femper  tanquam  de  fingulari  homine  lo 
quitur,  vt  capite  praecedenti  ponderaui. 

- Vnde  etiam  Rex  Angliae  in  Prsfat. 

Regis  An-  Pag/  ^7'  itetur  ex  illo  loco  potius  pro- 
glis  featen  bari, tempus, quo  yenturus  cfLAntichnJluSy 
tia.  & yniuerfalis  dijee [sio  futura  ejl , non  nift 

longo pofi  tempore ,quo  Paulusjcripfit  illam 
epiftolam  futurum  fuijfe.  Nam  hoc  ipfum 
eR,quod  PaulusT  hdfalonicenfibus  tra- 
dere, & perfuadere  Rudebat  ex  illo  prin 
cipio,quod  AntichriRus  non  folum  non 
dum  venerat,fed  neque  tam  cito  ventu- 
rus erat , alioqui  non  redte  conclufiflet, 
diem  Domini  nondum  inftarc.  Nihilo- 
minus  tamen  idem  Rex  negat,  Anti- 
chriflum  efie  particularem  perfonam , 
quanuis  non  ex  illo  loco , fed  ex  alio  id 
fuadere  nitatur,  vt  capite  fequenti  vide- 
bimus. 


• CAPVT  I III. 

.Alteri  obiectioni  ex  cap.  17.  A pocalypjis 
fumpta  contra  eandem  refolntionem 
capitis  fecundi  jatisft. 

t.  r I 1 E RT  I O obijeit Rex  Angliaein 
Obie£Ho  re  1 Praefat.  pagin. 98.  vbi  fic  inquit : 
Scorto  Babylonio , quod  bellia  ine- 
pti. ^ Cr'  ^ quitatfedem  alicuius  impcriji&fuccefsione 
continuatam  aliquorum  hominum  feriem  il- 
lipr  ce fident  em,  non  ynum  aliquem  defigna - 
riyperfpicuum  etf, ex  forma, qua  diuerfis  libri 
locis  Antichrijlus  ipfe  dejeribitur,  vtique 
in  Apocalypfi,  & inducit  cap.  17.  eiufde 
libri, in  quo  refert  Ioannes  ofienfam  libi 
elTe  mulierem  meretricem  fedentem  fuper 
befliam  coccineam , plenam  nominibus  blas- 
phemue, habentem  capita  feptem,  & cornua 
decem.  De  qua  muliere  concludit  in  fine 
capitis : Et  mulier,  quam  yidijli,efl  duitas 
magna , qua  habet  regnum  fuper  Reges  ter- 
ra. Ex  quo  Rex  concludit, mulierem  il- 
lam non  poffe  fignif.care  certamynius  homi- 
nis perfenam  , fed  plures  homines  fibi  conti- 
nenter fucce dentes 3 quorum f edes  efl  magna 
illa  duitas.  . 


A Refpondeo , etiamfi Regi  demus, ci-  2* 
uitatem  illam  per  mulierem  fignificata,  ^f00^ 
eile  Romam  (vt  ipfe intendit)&  feptem 
Reges  per  feptem  cornua  lignificatos  ef- 
fe  feptem  formas  regiminis  illius  ciuita- 
tis , cc  octauum  futurum  elTe  Antichri- 
fiurn,  \t  idem  Rex  arbitrio  fuo  comme- 
tatur : licet  ( inquam  ) ha:c  omnia  gratis 
demus , non  video  , vnde  inferre  pofsit 
cum  fundamento  in  ilio  textu, Antichri 
Rumnon  cllevnam  certam  pctfonam. 

Nam  licet  mulier  fignificet  ciuitatem, 
in  qua  eR  aliquod  imperium  per  befliam 
B repraefentatum , cum  fuccefsionc  pluriu 
Regumfieu  pluriurn  formarum  regimi- 
nis: nihilominus  befiia, quae  etiam  ligni— 
ficare  dicitur  AntichriRum  vnum  tyra- 
num,  vnumcp  hominem  fignificave  po- 
terit. N eque  ex  textu  aliquid  induci  po 
teR,quod  vel  apparenter  aliud  indicet. 

Nam  fi  forte  fiat  argumentum  afimili, 
quia  fi  mulier  fignificat  ciuitatem, & be- 
Ria  imperium  cum  fuccefsione  pr^li- 
dentiumin  illa, etiam  beflia,vtreprtefen 
tat  AntichriRum  jfimili  modo  (ignifica- 
bit  feriem  tyrannorum, &c.  proledoco 
fequentia  nullius  momenti  eR.  Nam  ha: 

£ imaginaria:  rcprxfentationes,  feu  a?nig- 
matica:  figura  non  femper  ofiendun- 
tur , feu  proponuntur  ad  fignificandum 
idem, vel  eodem  modo,  vt  per  fecofiat. 

Addo , in  illa  expolitione  Regis, in 
quafuam  obieftionem  fundat,  elTe  qui-  3* 
dem  aliqua, in  quibus  cum  nonnuliisCa- 
tholicis  conuenit , qua:  probabilia  funt,  ^frffrlcls 
led  incerta, aha  vero  eile  Regis  propria,  R 3 s 
quae  vix,  aut  nullo  modo  po  fiunt  fubfi-  nica,auc  mii 
Rere.  Nar*  in  primis  licet  probabile  Iit,  dus  iatelii- 
meretriccm  illam  Romam  repraefentaf-  S‘tur>  j 
fCjVtexponit  Hieron.epiR.i  ji.  ad  Al- 
gufi  .q.  1 1 . <5cTertull.lib.  3 .contr.Marci. 
j)  & contra  Iudae*.qui  non  intelligunt  Ro- 
mam ChriRianam , fedethnicam,tainen 
etiam  eR  valde  probabile,  non  repraefen 
tafie  ciuitatem  aliquam  particulare, fed 
ciuitatem  diaboli,  ^ut  muudi,  ficut  illam 
AuguRinus diRinxit  a ciuitateDei,id 
efi.totum  coetum  impiorum. Quomodo 
etiam  dixit  Hieron.  Pfalm.  ?4*  duasci-  HUm* 
uitates  efie  in  mundo , Babylonem  ,& 
Hierufalem.  Per  Babyloniainfinquityn* 
telliguntnr  mali.  Et  hsec  folet  Scriptura 
mundum  appellare.  In  illum  enim  con- 
ueniunt  omnia , qua:  dc  illa  muliere  di- 
cuntur. 


Ca,  4-a  Idem  defendit ur,(tf locus  slpocdlyp fis  exponitur. 


S7S 


4- 

Mi»,  qua 

meretrix  ve 
bebatur.  Ao 
lichrifii  fi. 
gura  erat, 
SoAnrichri 
fius, 


Imperato- 

f«  etiam 

Criftranoiu 

ferfecuto- 

Ui,  inb»e(- 

•lacocernea 

Cgnificati. 


cuntur,nam  cum  illa  fornicati  funt  om- 
nes Reges  terrae,&  ab  ea  inebriantur  om 
nes, qui  inhabitant  terram,  vtiqj  tanqua 
terreni,&  animales  homines.  Et  caetera 
fimili  modo.  Hac  autem  polita  mulieris 
interpretatione , non  oportet , befiiam, 
cui  infidere  vifa  eR , ellc  AntichriRum, 
fedfatanam,  vt  multi  Scriptores  docue- 
runt, diabolus  enim  quali  fuRinet  totu 
impioru  corpus , & ideo  illi  infidere  di- 
citur: & caetera, quae  ibi  dicuntur,  facile 
diabolo  accomodantur.  Cum  ergo  dia- 
bolus,vel  fatanas  non  fit  colletRio  perfo- 
narum  fibi  in  aliquo  imperio  fucceden- 
tium,  fed  vna  certa  fingularis  perfona, 
non  eft  necelfarium, beRia  illam  reprae- 
fentalTe,vt  Rex  vult , continuatam  per- 
fonarum  feriem , fed  vnum  Principem 
daemoniorum , qui  ad  ChriRum ciufq; 
Ecclefiaim  impugnanda  fatcllitibus  fuis 
tam  malis  angelis,  quam  prauis  homini- 
bus, muldlq;  tyrannis  per  teporum  fuc» 
cefsionem  vtitur. 

Praeterea  licet  demus^corfw  illud  Ba- 
bylonium (vt  Rex  loquitur)  efieRoma, 
<5c  befliam,cui  infidet,  elfe  AntichriRu, 
non  eR  ncceiTc  , illum  elfe  folum  Anti- 
chriRum  in  perfona,  feu  verum,  <5e  pro- 
priu.Sed  potius  dicendum  cR,illa  beRia 
prius  fuilfe  AntichriRum in  figura,  feu 
myRerio,  tandem  vero  in  proprium,  ac 
verum  AntichriRu  dcfetRura.  Ac  proin 
de  licet  demus  AntichriRum  per  beRia 
repraefentatum  non  vnum  tantu  homi- 
nem,fcd  plurium  fuccefsioncpoflularej 
nihilominus  dicimus , illam  fucccfsione 
in  Imperatoribus, qui  malitia  fua,  & ty- 
rannide AntichriRu  praefignarunt , im- 
pleri : cum  autem  in  vero  AntichriRo 
luccefsio  confummabitur,illum  tantum 
elfe  futurum  vnam  lingularem  perfo- 
nam. Quam  vero  refponfio  haec  fit  con- 
fentanca  EuangeliRae , facile  intelliget, 
qui  attente  confiderauerit,  quam  appo- 
fite  Imperatores  Romani  tyrannidem 
exercentes  in  ChriRianos  fignificentur 
per  beftiam  coccineam , & plenam  nomini- 
bus  blasphemia-,  haec  enim  epitheta  non 
foerainae,  fed  befiiar  attribui  , & omnes 
interpretes  docent,  & ex  gracco  textu 
manifeRum  cR.DiciCur  autem  coccinea , 
quia  erat  circundatapurpura,&  coccino,  vt 
infra  dicitur , per  purpuram  autem  im- 
perium fignificari  folet , quia  erat  quali 


B 


proprium  illius  dignitatis  infigne,  & ad 
id  magis  explicandum  dicitur  etiam  bcf 
tia  illa  circundata  inaurato  auro , & lapide 
pretio[o,& margaritis.  PoteR  etiam  dici 
coccinea  propter  fanguinem  Martyrum, 
de  quo  infra  dicitur,  & vidi  muliere  ebria 
de  [anguine  [an  florum  de  [anguine'  mar- 

tyrum. Quanuis  enim  beRia  fanguine  ef- 
funderet, & inde  coccinea  denominari 
pofsit,mulier  tamen , id  eRciuitas illum 
bibebat, eo  quod  inebriabatur,  odioper- 
fequens ChriRianos,  & idola  colendo, 
propter  quod  etiam  mater  fornicationu , 
abominationum  terra  ibide  appellatur. 

• Quod  aute  beRia  illa  non  folum  An- 
tichriRum in  perfona, fed  etiam  in  figu-  y. 

ra  in  fua  reprarfentationccomple<Ratur,  Nero,bef- 
illo  verbo  myjlerium  a Ioanne  interpoli-  * 

to  fatis  lignificatum  eR,  & explicatur 
optime  per  verba  Pauli,  i.  Thcflal.  i.  iafigur». 
Myflerium  iam  operatur  iniquitatis , vtiq; 

N ero,  qui  ctepit  in  ChriRianorum  per- 
fecutionc  AntichriRum  adumbrare , vt 
omnes  Patres  exponunt.  Idemq;  opti- 
me declarant  alia  verba  ibi  fubiunfta,  3c 
fic  intelleRa :Beftia,quam  Viditfijuit, 
non  eft ,&  a[cen[ura  ejl  de  Abyj[o,[nit,  vti- 
que  in  myRerio,  & figura,  quia  prius 
quam  Ioannes  id  feriberet,  ia  N ero  my- 
Rerium  operabatur  iniquitatis , quem 
multi  Imperatores  poRca  imitati  funt: 

Non  eft , autem  in  perfona  , fed  afeendet 
de  alyf[o,8c  in  interitum  ibit}\t  cap.  i i.dc 
13.  de  AntichriRi  perfona praeditRum 
fuerat.  Denique  fic  etiam  intelligi  non 
incongrue  pofifunt  alia  verba  poRea  fub 
iun  fta  ,&  beftia,qua  erat  (vtique  in  figu- 
ra^ non  eft, id  eR,  nondu  venit,  ey  ip[a 
oflaua  ef?,quia  eRdifiintta  perfona  a fc- 
ptem  Imperatoribus , qui  tyrannide  fua 
illam  infignius  repraefentarunt , & ideo 
de  feptem  e/?, quia  eorum  imperium  vfur 
pabit,&  crudelitatem  augebit, & cofura 
mabit,ipfa  tamen , in  interitum  yadit: quia 
breui  tempore  regnabit,  & flatim  con- 
demnabitur. Ex  hac  ergo  interpretatio- 
ne,quae  valde  probabilis  eR  , potius  col- 
ligitur, quod  ncut  Imperatores  feptem, 
qui  myRcrium  iniquitatis  AntichriRi 
operati  funt,perfona:  fuerunt  certae , & 
fingulares,ita  & proprius  AntichriRus, 
qui  poR  illos  veniet, erit  certa,  & fingu- 
laris perfona.  Iuio  licet  priora  feptem 
capita  pofsint  ita  intelligi,  ac  exponi,  vt 


S74- 


Lih.V.De  nomine  Anticbrifii. 


cutorss  ia 
ffpie  inudi 


in  lingulis  non  tantuni  per  fons  vnicae,  A 
fedahqirc  fuccefsi©  perfonarumintclli- 
gaturinihilominus  octaua,^«<e  erat,  & 
non  eji, exit -Angularis  perfona  vnica,quia 
brcuifsimo  tempore  durabit,  & Ratim 
fmc  fucccfsionc  in  interitum  ibit , vt  ibi- 
dem fignificatur. 

6.  Quapropter  ad  obie&ionem  diflblue 

ter  Leptem  dani, non  multum  refert  exponere,  qui 
Reges  ah-  |jnt  feptem  lleges,  quos  perfeptem 
gun,  bono  capita  beihas  figmhcari  Angelus  mter- 
ram  pcrfe-  pretatus  eR  j Quomodocunque  enim 
illi  Reges  intelligatur,  AntichriRus,qui 
poR  illos  futurus  eR, perfona  erit  vnica,  ^ 
6c  lingularis,quod  breuiter  declaro  iux*- 
ta  duas  magis  receptas  expofitiones. 
VnacR  multorum, qui  ad  explicandos 
feptem  illos  Reges , difiingUunt  feptem 
mundi  States,  primam  ab  Adam  vfque 
ad  diluuium  ; fecundam  a dilnuio  ad 
Abraham , tertiam  ab  Abraham  vfque 
sd  Dauid  j quartani  a Dauid  vfque  ad 
Babylonicam  captiuitatem  , & finem 
eius;  quintam  «a  fine , feu  exitu  populi  a 
captiuitatc  vfque  ad  ChriRum;  fextam 
a ChriRo  vfque  ad  Antichrilfuin  ; <5c 
feptimam  tribuunt  temporibus  Anti- 
chriRi.  Vnde  in  prioribus  fex  aetatibus  C 
per  fingulos  Reges  intelligi  dicunt  om- 
nes  KegescrudeieSjOc  tyrannos*  qui  per 
fngulas  aetates  fan£tos  perfcquuti  funt. 

Ex  quibus  Regibus  quinque  praecefle- 
runt,feu  ceciderunt, \tz\t  Ioannes,  ynus, 
ideft,fextus  eft  ,cr  alius, id  cRfcptimus, 
nondumyenit , vtique  AntichriRus.  De 
quo  addit  idem  Ioannes:  Et  cumyenerit, 
opertet  illum  breui  tempore  manere,  vt  fig- 
ficet, licet  priores  Reges  non  in  vna  per- 
fona,fed  in  plurium  fuccefsionedurauc- 
rint,  quia  aetates  illar  diuturnae  fuerunt, 
vltimam  vero  futuram  efle  breuifsima, 

<3c  ideo  Regein  in  ea  pugunaturum,  v-  D 


In  ea  opi» 
nionediabo 


nam  tantuni,  Sc  lingularem  futuram  ef- 


fe pcrfonam.Iuxta  hanc  tamen  expofi- 
lus  beflij  il  tionembeRia,  quae  ftatim  oftaua  eflc 
laeft.  dicitur, non intelligitur  effe  Antichrif- 
tus,fed  diabolus, quidicitur//«jje,in  prio 
ribus,quia  folutus  erat, nunc  vero  in  fex 
ta  itate  dicitur  nonejje,  quia  ligatus  per 
Chriftu  elf,  & polfea  dicitur  etfcefurus  de 
abyjo,  quia foluetur  tepore  AntichriRi, 
& in  ipfo  veniet, & cum  ipfo  regnabit. 
j.  Altera  expolitio  fupponit, per bcf- 
tiamnon  daemonem,  fed  AntichriRum 


intelligi,  vel  potius  imperium  Romanft 
non  abfolute,&  in  tota  fua  amplitudine,  AUj  Amj. 

fedvt  operans  myflerium iniquitatis, id  «j5»*!»,  $ 
eft  pcrfccutionis  ChriRianorum  inpr*  |lu’  PM‘« 
dirioribus  Antichrifli,  vfque  ad  Anti- 
chriRum verum, qui  cmneminiquita-  1 
tem  effundet.  Et  ficbcRia  illa  in  Nero- 
ne incepifle  optime  , & confentancc  ad 
Paulum  intelligitur.  Dicitur  autem  ha- 
bere capita  feptem  propter  Imperato- 
res fuccefforcs  eius ; Subquibus  aliqui 
putant,  comprehendi  omnes,  qui  in  illo 
imperio  pcrfequuti  funt  ChriRianos, 
flue  plurcs,  fiuc  pauciores  fuerint , fum- 
pto numero  certo  pro  incerto,  feu  pro 
vniuerfali.  Sed  difficile  hoc  creditu  eft, 
cum  Ioannes  diRimffe  numeret  quinq;  Septe» esi 
qui  praeceffcrunt , & vnum , qui  eR,  & P|M  06  H’ 

alium,qui  futurus  eR,  haec  enim  tam  dif 

_ r . . nieru  ta«t 

tincta  coputatio  nonnt  in  numero  in-  Eliro; 

certo.  Et  ideo  alij  proprie  verba  intelli- 
gunt  de  feptem  tantum  Imperatoribus, 
qui  poR  Neronem  vfque  ad  Neruam 
fuerunt.  Illo  enim  tempore  Ioannes  vi- 
xit^ prophetauit,&  ideo  tantum  myf- 
terium  iniquitatis,  quod  in  eo  tempore, 
in  quo  fcribebat,partini  priceflerat,par 
tim  agebatur  , partim  duraturum  pro- 
xime erat, corumcmorauit,'inde  vero  ad 
AntichriRuni  tranfitum  fecit.  Quod 
etiam  difficile  videtur.  Cur  enim  ali)  ibi 
non  numerantur , prifertim  T raianus, 
qui  eodem  fere  tempore, <3c  viuete  Ioan- 
ne,acerbifsimeChriRianos  vexauit.?Va 
de  addi  poteR , per  fepte  Reges  intelligi 
poffe  aliquos  inligniores  ChriRiperfc- 
cutores,qui  inter  ethnicos  Imperatores 
Romanos  fuerut,  & typi  fuerunt  Anti,- 
chriRi.Quanuis  enim  Ecdcfii  pcrfecu- 
tiones  varijs  modis  numeretur, nihilo- 
minus fub  aliqua  no  contcnenda  cofide- 
ratione  ad  eu  numeru  reduci  pofsut,  qui 
illi  vifioni  accommodari  pofsit.  Scuerus 
enim  Sulpitius  lib.2.facr.hiR.nouetan-  - 
tu  numerat  Ecclefii  perfequutioncs,il- 
las  a Nerone  inchoado.  Alij  vero  ab  co-  ^ ^ 

de  principio  numerat  dece,  teReAuguf  * l' 

tino  li.18.de  Ciuit. c.f  2.  Vnde  aliquam 
ponit  Sulpiti9,  qui  in  narratione  Augu  perffCBlio. 
Rini  omittitur  , & cconuerfo:  quare  uet  oauefe 
facile  pofTcmus  nos  illa  ad  feptem,  vel  cundujlioi 
odoreducere.  Augu  Rinus  autem  non  «eoa*® 
putat  effe  inchoandum  a Nerone,  nec  * 105,P  0 
fiRendum  i»  Diocletiane , vt  ali;  faciut, 

&idc* 


8. 

Nero  pri- 
jnui  Chri  - 
ftuooruin 
pcrfesuEor. 


M Nero- 
nem ali|  Ec 
defiam  per 
ittuti. 
Op.it. 


o > 

*,t*o  dubi 
1 »ndiiQc5. 
trvium. 

J 


te 


$ 

M 

^Wponfia. 


Cdp.af*}dcm  aefenditur3(jf  locus  jdpocaljpjis  exponitur. 


& ideo  in  multo  maiori  numero  effe  pu  A 
tat,eumq;  elle  incertum,&  pro  varieta- 
te temporum  multiplicari. 

Sed  quidquid  lit  de  re  ipfa  in  fe,&nu- 
dc  fpectata:  in  ordine  ad  locum  Ioannis, 
quem  tractamus , non  line  caufa  dicitur, 
Neronem  fu  ille  primum  Chnfti  perfe- 
cutorem,  quia  loannes  non  de  omnibus 
Chri  ili  hoRibus , fedde  Antichriiio,  & 
praecurloribus  eius  loquitur,  & fortaifc 
non abfolute,<Sc  {impliciter  de  ommbusj 
fed  de  his , fuper  quos  Romanum  impe- 
rium, vel  Romana  duitas  infidebat.  In- 
ter hos  autem  Nero  fuit  primus, qui  poR 
Chrillum  publico  edicto  contra  Chri-  ^ 
flum  bellum  mouit,  propter  quod  de  il- 
lo fingulariter  dixit  Pauliis,  myfterium 
iam  operatur  iniquitatis,  de  quo  myftcrio 
etiam  loannes  loqui  videtur,  vt  dixi, 
ideoq;  merito  ille  reputatur  initium , & 
quafi  fundamentum  AntichriRianifmi 
myliici  in  Romano  imperio.  PoR  illum 
vero  numerat  loannes  alios  feptem,  in 
quibus  eos  numerare, & intelligere  pro- 
babile efl,  qui  nouarum  perfecutionum 
ChriRianorum  capita  fuerunt.  Nam  vt 
dixit  Optat.lib. 3 . aduerfusParmenian. 
Tunc  nouapcrfrcutio  Chrijlianorum  in  Ro~  _ 
mano  imperio  fabia  ejfe  cenfetur,cum  publi - 
ce  Imperatorum  editio  nona  aliqua  ratione 
Chrijliani  diuexati  funt  ; idcoqs  non  om- 
nes , qui  perfecutionem  ab  vno incepta 
continuarunt, inter  perfecutores,&  An- 
tichriRos  myRicos  diRinde  numeran- 
tur , fed  illi  foli , qui  vel  nouis  modis,  & 
edidis  perfecutioncinnouarunt,velqui 
eam, quae  iam  cellauerat,  redintegrarut. 

Sic  poR  Neronem  inter  perfecutores 
numeratur  Domitianus , & poR  hunc 
Traianus,  licet  inter  eos  ali  j intercede - 
rint,<Sc  fic  poffuntalij  numerari, vtMar- 
cus  AureliuSjDecius,  Diocletianus,  Iu-  J) 
lianus  ApoRata,v el  alius  fimilis. 

ObRant  vero  maxime  huic  expoli- 
tioni verba  Ioannis , vbi  de  illis  feptem 
Regibus  ait : Quinque  ceciderunt, vnus  esi, 

& alius  non  dum  venit-,  fignificat  enim 
loannes  hisverbis, quando  illa  feribebat, 
quinque  ex  feptem  illis  praecefsiffc,  & 
fextum  adu  imperalfe , quod  RitacR, 
non  poterunt  in  illo  numero  computari 
Imperatores , qui  poR  Ioannem  fuerut, 
vt  Decius,  Diocletianus,  &alij.  PoRet 
tamen  quis  dicere  Ioannem  loqftutum 


J7S 

elfe  prophetico  more  de  re  futura,  par- 
tim  vt  praeterita, vel  prafenti,  partnn  vt 
futura  diucrlis  relpectibus  in  ordine  ad 
imperium  Chriffianum.  Ita  vt  cecidiRe 
dicat  loannes. illos  quinque  prarcjpuos 
Chrilti  hoRes,qui  ante  ChriRianos  im- 
peratores,!^ eR,ante  ConRantinumEc- 
cleliam  perfecuti  funt, quales  probabili- 
ter exiltimari  poliunt  primi  quinque, 
illi,  qui  proxime  poR  Neronem  impe- 
rarunt, Icilicet  Galba,  Yelpahanus , T i- 
tus,  Domitianus,  & Nerua.  Prartermif- 
fis  Othone , & V itellio , quorum  prop- 
ter temporis  breuitatem  nonhabecurra 
tio:<Sc  non  computato  Nerone,  quia  ne- 
ceRe  non.eR,  vt  in  illo  numero  compre- 
hendatur. Sextus  vero,  qui  additur  tan- 
quam  praeiens,  non  maleintelligi  poteR 
Licinius,qui  Ratim  in  principio  imperij 
ChriRiani  tempore ConRantini grauif- 
fime  ChriRianos  peif.-cutus  eR,teReEu  v.rr 
febio  in  vita  ConRantini  lib.  1 . cap.4.Sc 
lib.2.cap.i . <St  in  HiRor.lib.io.cap.p. 

Alter  vero  qui  venturus  poRea  dici-  I0 
tur,  non  immerito  Iulianus  ApoRata  Toliani 
intelligi  poteR, in  quem  rede  conuenit  feeucio 
illud, quod  loannes  fubiungit : Oportet  uilsima 
illum  breue  tempus  manere ,&  fuit  vltimus 
Imperator  Romanus , qui  ChriRum  ip- 
fum , <St  ChriRianum  nomen  perfequu- 
tus  eR.Nam  licet  multi  alij  Imperatores 
haeretici  Ecclefiam  Catholicam  impug- 
nauerint,  vt  ConRans,  & Valens,  Con- 
Rantinus  Copronymus,  Stlimiles,  illi 
tamen  non  contra  ChriRum  apertum 
bellum  moueruntjfed  fub  nomine  Chri- 
Riano  verosChriRianosinfequebantur. 
Aliorum  vero  perfecutorum  Ecclehae, 

( licet  plurimi  in  varijs  regpis , <Sc  fedis 
fuerint)  hic  ratio  non  habetur,  quia  (Vt 
dixi)  folum  de  Romano  imperio  Ioan- 
nes  loquebatur.  Veruntamen  haec  om- 
nia incerta  elfe  fatemur , quia  non  certa 
verborum  expolitione, fed  fola  conie- 
dura,&  humana  accommodatione  ni- 
tuntur ; ea  tamen  folunvproponimus,vt 
offendamus , quocunque  modo  proba- 
bili locus  ille  exponatur,  ex  illo  non  coi 
ligi  odauum  illum  Regem , per  quem 
AntichriRus  defignatur,  effe  corpusali- 
quod  tyranoru,aut  ferieRegu  fibi  fucce- 
dentium,  fed  futuru  effe  ccrtu  <Sc  lingu- 
lare homine, ficut  fuit  Nero, vel  Diocle- 
tianus, &alij  Imperatores  ibi  delignati. 

At 


jy6  Lib.j . T>e  nomini  <aAntichrifti. 


ii. 


Roirue  in » 


At  vero  Rex  Angliar  hiscxpofitio-  A 
RsxAn  r nibus  non  contentus, nouam  vel  muenic 
per  iepteno  vc^  fuis  Protellantibus  didicit , ad  hoc 
cipica,fep.  folum  inuentam,  vtad  Apoilolicam  fe- 
tem formas  dem  reueladoncm  illam  loannisaccom- 
regimiois  rnodent . Ait  enim , fcptem  Reges  non 
effe  perfonas  certas  , nec  Imperatores 
Romanos , fed  varias  formas  regiminis, 
quae  in  duitate  Romana  a principio  eius 
vfque  ad  eius  deflrudionem  erunt, quas 
dicit  efle  feptem,  & illas  intelligi  per  fep 
tem  capita  beRiar/eu  per  feptem  Reges, 
quos  per  feptem  capita  fignificari , Eua- 
gelifta  declarauit : Nam  Roma  (inquit)  g 
Reges  primo  fuerunt,  deinde  exaftts  Regi- 
bus , Confuies,  Ditfatores,  Decem  viri,  Tri- 
buni mHitum. Sexta  er  at, quo  tempore  Ioan - 
nes  confcnpfit  Apocalypfim , Cajarum  Im- 
peratorum ,feptima , qua  nondum  y ener  at, 

& exiguo  tempore  erat  duratura , Ecclefia- 
jlica  ejl  Epifcoporum , qua  tranjlatione  lm - ■ 
perij  Roma  Coftantinopohmfubfequutaejl. 
Licet  illorum  regimen  (ait)  Imperatoribus 
quodammodo  fuit  fubordmatum.  Et  infra 
addit,Odauam  eileAntichrifturmquocl 
multis  verbis  declarat,  dicens,  illum  efie 
regimen  eorundem  Epifcoporum  Ro- 
manorum, quod  poftannos  276. in  cade 
fede  fubfequutum  efRvtique  a tempore  ^ 
Bomfacij  terti) , vt inferius  exprefle  di- 
cit. Quae  omnia  fine  vlla  probatione,  fo- 
la  dicendi  authoritate  producit. 

12.  Prius  quam  de  hac  interpretatione  iu 

OKenditar  dicium  proteram, Tertulliani  animad- 

jne  unja.  uerfionem praemittendam cenfui, in lib. 
roenro  hsec  , n r . ~ 

effingi.  °e  Piadcriptio.cap.  17. dicentis,  I antum 

yentati  objlrepit  adulter fenfus, quantum  & 
corruptor  flylus.  Varia  pr a fumptiones  ne- 
ce j]  ano  nolunt  agnofeere  ea , per  qua  reum- 
cuntur,& htrnitnntur , qua  exfalfocompo - 
fuerunt , & qua  de  ambiguitate  coeperunt. 
Hoc  igitur  in  tota  hac  caufa  deAntichri-  j) 
flo  Protellantibus  accidifie  vel  ex  hac 
ipfa  interpretatione  , quam  tradamus, 
manifeftum  eflr.  Nam  in  primis  in  tota 
illa  audoritatem  aliquam  fide  dignam, 
vel  probationem  requirimus,  nam  fi  hec 
omnia  tanquam  didata  prophetico  fpi- 
ritu  vendicantur , oportet , vt  talis  pro- 
pheticus fpiritus  aliquo  figno,  vel  modo 
fufficiente  nobis  offendatur,  fi  autem  (b 
la  humana coniedura.vel  potius  accom- 
modatione inuenta  funt.qua  facilitate 
dicuntur,  contemnuntur.  Non  folum 


quia  humana  conicdura  plerumque  fal- 
litur , fcd  etiam  quia  illa  nullum  habetin 
textu  fundamentum  , neque  in  verbis. 

Imo  Rex  illa  detorquet  ad  peregrinam, 
ik  mufitatani  figniUcationem.Qualis  elfc 
quod  per  quinque  Reges , qui  prarcelfe- 
runtjfeu  ceciderunt,  intelligatur  Reges, 
Confules,Didatores,Decemuiri,&  firi 
buni  Romanae  ciuitatis : &ideo  nullus  peculiV.cm 
ante  Nouatores , illos  Reges  ita  intelle-  formam «. 
xit.  Deinde  immerito  illa  quinque  me-  £la'lniic- 
bra  numerantur  vt  quinque  regimina  ii-  ^u"°niliu' 
lius  ciuitatis  inter  fe  diffinda,dcfibi  fuc- 
cedentia.  Nam  Confuies,  ex  quo  incce- 
peruntfemper  durarunt,  & ordinarium  LimtBt 
regimen  tenuerunt,  vfque  ad  Impera-  cal'ylil, 
tores. Nunquam  enim  ante  IuliumCar-  ].cir(4iit 
faremfuit  in  illa  Republica  ordinarium  di, 
regimen  per  Didatorem,  fed  folum  per 
occafionem  interdum  ad  breue  tempus 
creabatur.  Ideoq;  Confuies, StDidato- 
res  dici  non  potiunt  multiplicalTe  Re- 
ges, vel  ordi  nai  ia  regimina  in  illa  Ciuita- 
te.Nam  Confuies  femper  durabant, ctia 
fi  fuborta  graui  occafione,Didator  crea 
retur , qui  poft  fex  menfes,  vel  celfante 
occafione,ceirabat.  Vnde  folu  erat  quali 
extraordinarium  fubfidium , non  regi- 
minis mutatio. 

Eademq;  vel  maior  ratio  in  decem  vi-  15. 
ris  militat , quia  decem  viri  non  ad  mu-  Pem 
tandum  reipublicae  regimen, fed  tantum 
legum  ferendarum  caufa  creati  funt,  & 
interimpoteftatem  regendi  Rempubli- 
cam  acceperunt. Intra  trienniumautem 
celTarunt,  & partem  illius  temporis  non 
tam  reipublicae  authoritate, quam  vi  ob- 
tinuerunt . Hoc  autem  non  fatis  ell,  vt 
illa  cenfeatur  peculiaris  regni , feu  reg> 
minis  mutatio , alioqui  eciam  numeran- 
da eflet  mutatio  regni  in  interregnum, 
in  quo  centum  gubernabant,  vnustarac 
caeteris  praeerat, cuius  imperium  tantum 
per  quinque  durabat  dies,  & itavicifim 
inter  fe  per  anni  circuitum  fortiebantur. 

Nam  haec  ratio  gubernandi  non  minus  a 
regno  didat, quam  decemuiratusaCon- 
fulatu  , nec  minori  tempore  interregnu, 
quam  decemuiratus  durauit.  Tandem 
eadem  fere  ratio  in  tribunis  militum  vr- 
get.  Quia  propter  tribunorum  militum 
adiedionem , nihil  de  regimine, vel  de 
Confulibus  immutatum  ell,  fedilli  funt 
adiundi  dc  plebe  tribuni  militum , W0 


Cap»j.  De  tempore  perfecutionis.o  mortis  dmtichriftL  jyy 


14- 

Pooiificum 
rrgimeo  no 

Sgoificauir 
ilojunc  psr 


fere  nomine  a Confulibus  diftindi . Eft  A 
ergo  illadiftindio,&.numeratio  non  fc- 
him  voluntaria , fed  etiam  in  rigore  fal- 
fa,&  contra  veritatem  hiftoria?  confi- 
da.  Nam  omnes  hiftoviae  tantum  tria 
tempora  Romanae  gubernationis  vfque 
adConftantinum  diftinguunt,  Regum, 
Confulum  , N Imperatui um  : nam  car- 
terae  dignitates  tantum  fuerunt  quafi  co 
luitantes  tempora  Confulum, eosque  in 
diuerfis  occafionibus,  vel  minifterijs  ad- 
iuuantes. 

Prxtcreaincredibile  cft,  & intolera- 
bile, quod  feptimus  Rex  effe  dicatur,  g 
regimen  Sandorum  Pontificum  a Syl- 
ueftro  vfque  adBonifacium  tertium. Eo 
Regem  qui  enjm  tempore  non  fuit  Roma  meretrix 

tpttmusdi  r . . 1 ...  . • 

iiur.  fornicaria  /per  idolorum  cuitunj,nec 
habebat  in  manu  fua  populum  plenum 
abominatione,fed  dodrma?  fidei, & fan- 
ditatis.  Nam  licet  fortafle  plures  idolo- 
rum cultores  in  eainuenirentur,  ciuitas 
ipfa  in  Chriftum  credebat  , & verum 
D eum  adorabat,  & quatenus  talis  erat 
Pontificum  humeris  infidebat.Ideoque 
Pontificum  regimen,  quod  eo  tempo- 
re fuit,  dici  non  poteft  effe  vnum  ex  il- 
lis feptem  capitibus  . Praefertim  cum  r 
Ioannes  dicat , befliam  illam  coccineam 
plen  am  effe  nominibus  blaspherone,  cui 
meretrix  magna  infidebat.  Impium 
ergo  elt  cogitare  , befliam  illam , vt  for- 
nicationum fundamentum,  fcu  fulci- 
mentum , effe  in  illo  capite  rcpraefenta- 
tam  aliqua  ex  parte  , feu  , quoad  vnum 
caput  fuille  Sandorum  Pontificum  re- 
gimen,vel  (quod  perinde  efl)  hoc  Pon- 
tificium regnum  vnu  ex  illis  feptc  capi- 
tibus beflia?  fui  fle.  Praeter  qua  quodim- 
Cotrariu  re  merito  diceretur  de  illo  feptimo  Rege, 
pugoaEver-  Qp0rcere  illum  breui  tepore  munere , fi  iyo. 

annis durauit,  nam  licet coparatione fe-  J) 
quentiu  illud  regimen  fit  minus  diutur- 
nu,abfolutc,  <Sc  in  fe  non  potefl  dici  bre- 
ue.  Et  prxfertim  quia  coparatione  pra:- 
cedetium,  fuit  diuturnius,quam  primo- 
rum Regum  Romanorum  , qui  feptem 
tantu  fuerunt , & iuxta  receptam  fente- 
tiam  adfummum  annis  z4<5.  durarunt, 

# ab  initio  Confulum  vfque  ad  initium 
imperij  Augufti  fblum 478. anni tran- 
fierunt , iuxta  communiorem  compu- 
tationem. V ude  fi  ille  numerus  anno- 
rum in  tria  regna  diuidatur,vt  Rexvult, 


ir. 

A tempore 


bis  Apocaly 
plii. 


quodlibet  eorum  longe  breuiori  tem- 
pore durauit , quam  regnum  illud  ban- 
dorum  Pontificum,  quod  Rex  fepti- 
mum  facit:  cur  ergo  de  illo  potius,quam 
de  omnibus  praecedentibus  didum  fuif- 
fet,  oportere  illud  breui  tempore  ma- 
nerer Neque  omittam  aduer tere, falfum 
omnino  effe , quod  Rex  obiter,  & quafi 
aliud  agens,interponit, regimen  illorum 
Pontificum  Imperatoribus  fuille  fub- 
ovdinatum,  contrarium  enim  in  fupe-* 
rioribus  oftenfum  efl. 

Denique  quod fupponit, regimen  Po 
tificium,feu  RomanorumEpifcoporum 
a tempore  Bonifacij  tertij  adeo  fuifte  di-  BomUci)  ni 
uerfum  a regimine  fuperiorum  Pontifi-  cx  anti- 
cum, vt  ex  Chriftiano  fadumfit  An- 
tichriftianum , dogma  hsreticum  cft,  5 

& impia  Proteftantium  , ac  mera  im  - 
poftura,  contra  omnem  hiftoriam ; imo 
contra  experientiam  vfque  ad  hodier- 
num diem, Nam  eade  fides, qua?  in  prio- 
ribus fuit,  in  Bonifacio  tertio,  & fuccefi. 
foribus  eius  perfeucrauit , & Primatus, 
quem  idem  Bonifacius  habere  voluit,& 
profeftus  eft,  no  per  rapinam  vfurpauit, 
fed  a fuis  pratdecefToribus  (vt fic  dicam) 
haereditauit,  eundem  enim  illi  exercue- 
runt,& tutati  funtjvt  in  fuperioribus  de 
monflraturn  eft , necp  in  vlla  realiafub- 
ftantiale  diferime  regiminis  Ecclefiaftici 
oftendi  poteft . Eft  ergo  vana  illa  diitin- 
dio  regiminum  in  Remana  fede  > & co- 
fequenter  tota  expofitio  ^.egis,  totaque 
calumniaAntichriftianifmi  Romanis  E- 
pifeopis  impofitaeuanefeit.  Actanderu 
euidenter  couincitur,ex  dido  loco  Ioa- 
nis  non  colligi , Antichriftumefle  feric 
plurium  hominum  in  eodem  regno,  fed 
potius  contrarium  indicari, nimirum, il- 
lum futurum  eife  aliquem  lingulare  ho- 
minem , licet  ex  alijs  Scriptura?  locis  fd 
euidentius  comprobetur. 

C A P V T V? 

De  tempore  persecutionis , & mortis 
lAnticbrifli. 

QV  A N V I S ex  fola  proprieta- 
te nominis  Antichrifti,&  certi-  x\ 
tudine,  ac  fingularitate  perfona?  sedeo - 
eius,  euidentifsimum  fit , ineptifsime  ad  dum. 
thronum  Roman^  Cedis  applicari  ea, que 
de  Anticliriftoprsdida  funt,nihiiomi- 
Ccc  nus 


J7* 


Lib . V.  DeJntichrifto* 


iius,  quia  Rex  Anglia^contrarium  niti- 
tur faltem  conie&uns  oftendcre,difcur- 
rendo  per  tria  capita,  ad  quae  reuelatio- 
nesde  Antichriflo  fattas  reducit,  fcili- 
cet,ad  tempus  aduentus  eius,redem  eius, 
& deferiptionem  perfonae  eius,  operae - 
pretium  exiftimamus  fingula  pondera- 
re, & in  omnibus  oltendere , non  folum 
coniecturam  probabilem  ad  id, quod  in- 
tenditur , inde  non  fumi , verum  potius 
♦oppofitumex  fingulis  conuinci.  Incipi- 
mus autem  a temporis  circuflantia,  quia 
'notior,  Sc  cuidentior  eft. 

De  Antichriflo  autem  quatuor  nobis 
z#  praeditfla  funt,  fcilicet,  venturum  in  huc 
DeAotichri  mundum,  regnaturum  in  eo,  perfequu- 
fto  quatuor  turum  Ecdciiam,ac tandem  interficien- 
pr^di&a,  or  cjum  c(fc  ^ Chrifto.  Haec  omnia  patent: 

us.  regou  • iiarn  qe  aduentu  eius  dicitur  Daniel.  7. 
perlecucio:  , ni' 

Mors.  Ecce  alma,  cornu paruulum  ortum  ejt  de  me- 

Datj.y.  dio  eorum , de  regno  fubditur  : Porro  cor- 

nua decem  ipfius  regni , Reges  decem  erunt , 
& alius  confurget  pofi  eos,&"  ipfe potentior 
prioribus, &1  tres  Reges  bumiUabit.Dc  per- 
fecutione  vero  dicitur  ibidem:  Sermones 
contra  excelfum  loquetur ,& janffos  <Altif- 
fimi  conteret.  Denique  de  illius  line  fub- 
ditur : Indicium  fedebit  ,yt  auferatur  po- 
tentia , & conteratur,  & differ  eat  yfque  m 
finem.  Ecclarius  Paul.  2.ThefTal.2.  Et 
i.lheJJ.i.  tuncreuelabitur  ille  iniquus , quem  Domi- 
nus Iefus  interficiet  fpiritu  oris  fui , & illu - 
Jlratione  aduentus  fui . Iuxta  haec  igitur 
quatuor , totidem  puncta  de  tempo- 
re aduentus  inquiri  poliunt  , primum 
quo  tempore  orietur  in  hoc  mundo,  fc»- 
cudum  quando  regnare  incipiet, & qua- 
to  tempore  regnabit , antequam  aperto 
marte  contra  Ecclefia  pugnare  incipiat, 
tertium  quando  incipiet  perfequi  Chri- 
ftianos,quantumvc  temporis  in  haeper- 
fecutione  durabit  j quartum  quando  in- 
terficietur, id  eft , quanto  tempore  ante 
iudicij  diem  . Et  quanuis  ordine  tempo- 
ris ortus , & regnum  eius  priora  futura 
fint , nobis  tamen  notiora  effe  poliunt 
tempora  perfecutionis , 8c  mortis  cius, 
quia  clarius  funt  in  Scriptura  reuclata, 
& ideo  de  illis  prius  in  capite  praefertti 
dicemus , de  alijs  vero  duobus  tempori- 
bus in  fequentibus. 

Proteflantes  ergo  varie  de  perfccu- 
3.  tione  , & hne  Antichrifli  loquuntur: 
nam  de  initio  eius  quidam  dicunt, ab  ini* 


A tio  Ecclefiar  fuilTe , vt  duobus  capitibus 
praecedentibus  vifum  eft . Alij  in  qua- 
dringenteiimum  Chrifti  annum  illud 
initium  referunt  , alij  in fcxcentelimum  d'  re.: 
fex  age  fimum  fex  tu'm, vel  circaj  alij  cir-  4dut!u>V 
cafeptingentefimum  ; alij  circa  nnllefi- 
mum.ducentelimum,vt  latetraflatBel- 
larminus  libro  3 . de  Romano  Pontifice 
cap. 3 .Rex  vero  Anglif  eam fententiam 
eligere  videtur, quae  mitium  Antichrifli 
ponit  anno  circicer  fexcentelimo.  Di- 
cit enim  in  Praefatione  pagina  98.  in-  RfxAr 
coepilTe  Antichrifli  regnum  ducentis  orciur  a». 
^ feptuaginta  fex  annis  poft  translatio  - “ura  Chn. 
**  nem  imperij  Roma  Conflantinopo-  Jjj^***0**- 
lim  per  Conflantinum  faciam , quae,  vt 
probabjlius  creditur,  anno  trecentefi- Araidnii 
motuigefimo  Chrilli  faftaefl,  ex  qui- 
bus, additis  ducentis  feptuaginta  fex, 
efficiuntur  fexcenti  fex , quo  tempore 
Bomfacius  tertius  fedit  , a quo  Anti- 
chriflum  inccepilTe  Rex  affirmat.  Neqj 
ipfe  inter  perfecutionem  , & regnum 
diftinguere  videtur, quia  fub  eodem  Bo- 
nifacio  vtrunque  ipcoepiffe  autumat. 

Imo  fentit  , non  aliter  incoepiffe  reg- 
num Antichrifli,  quam  inchoando  per- 
^ fecutioneni,  noua  dogmata  cudendo , & 

^ ipfius  Chrifti  poteflatem  in  terris  vfur- 
pando  . De  tempore  autem  durationis 
eiufdem  perfecutionis  fentit, non  elfe  de 
finitum  , fed  effe  totum  tepus  futurum 
ab  eiufdem  perfecutionis  initio  vfque 
ad  finem  mundi,  vel  prope  illum.  De 
tempore  namque  mortis  ipfius  Anti- 
chrifli , feu  fine  perfecutionis , & regni 
eius  nihil  etiam  Rex  definit , fed  igno- 
rari ait  , quanto  tempore  ante  diem  iu- 
dicij fit  futurum  , vt  patebit  ex  funda- 
mentis cius,qu2  capite  fequenti  expen- 
demus. 

£)  Nos  autem  in  primis  (latuimus,  id, 

quod  fortalTe  neqlie  Rex  , neque  alij  Aacichniti 
Proteflantes  negabunt , perfecutionem  iudicijdi?m 
Antichrifli  prope  iudicij  diem  finienda  noi.  multi 
effc,fcu(quod  perinde  eft)iudicium  non  pr*ced,t 
multo  poft  confu m matam , & finitam 
Antichrifli  perfecutionem , fed  proxi- 
me , & quafi  immediate  poft  illam , fu- 
turum effe  . Ita  videtur  aperte  praedi-* 
cere  Chriflus  Dominus  Matthae.  cap. 

24.  Statim  autem  po/}  tribulationem  il-  Matt.u, . 
lorum  dierum  Sol  obfcurabitur,  & luna  non 
dabit  lumen  faum*  e?  JlelU  cadent  de  ccelo, 

yim - 


Cap./ . De  tempore  perfecutionis}& mortis  Jntichrilih 


J79 


probatur  ex 
Ijiithso. 


W' 

k 

Obiecliol 


virtutes  c cetorum  commonebuntur , & tunc 
parebit  figmim  filij  hominis  m coelo  , & 
tunc  pungent  omnes  tribus  terra  vide- 
bunt filium  hominis  venientem  in  nubibus 
coeli  cum  virtute  multa, & maiefiate.  Qua: 
verba  euidenter  defcribunt  fecundum 
Chrifti  aduentum  ad  iudicium , ncc  de 
hoc  fuit  vnquam  nec  poteft  e fle  con- 
trouerfia.Atvero  tribulatio  illorum  die- 
rum,de  qua  in  eifdein  verbis  fit  mentio, 
plane  elf  tribulatio  fub  Antichriflo  fu- 
tura, de  qua  paulo  antea  dixerat  Domi- 
nus : Erit  enim  tunc  tribulatio  magna,  qua- 
lis non  fuit  ab  initio  mundi , vfque  modo , 
neque  fiet.  Dices , multos  Patres,  deex- 
pofitores  intelligere  harc  verba  de  tribu- 
latione Iudatorum  in  deftrudfione  Hie- 
rufalem  per  Titum,  dc  Vefpafianum. 
Nam  hanc  prodixerat  Daniel.cap.p.vbi 
praedicit  futuram  abominationem  defo- 
lationis in  templo , cuius  Chriftus  in  eo- 
dem loco  meminit,  dicens : Cum  ergo  vi- 
deritis abominationem  defolationis , qua  di- 
tia ed  d Datiiele  Propheta , flantem  in  loco 
fantio, qui  legit  inteliigat,tunc  qui  in  ludaa 
funt, fugiant  ad  montes.  Refpondeo,  licet 
probabile  fit , Chritium  hanc  etiam  tri- 
Rcfponfio.  bulationem  volui  fle  comprehendere,ta 
men  negari  no  pofle,quin  fimul,&  pr£- 
cipue  loquatur  de  tribulatione  fub  An- 
tichriflo futura. Tum  quia  hoc  confonat 
antecedentibus,  & fubfequentibus  ver- 
bis.Difcipuii  enim  fimui  de  tempore  de- 
fhucucnis  templi , dc  confummationis 
feculfidc  aduentus  Domini  ad  iudicandii 
interrogarunt, quia  forte  putabant  fimui 
effie  futura,5c  ita  Chriftus  refpondet  ver 
bis,  qure  ad  vtracp  tribulationem  pofsut 
applicari, dc  poftea  tande  de  indicio  aper 
te  fermonern  inftituit . Tum  etia  quia  in 
rigore  fola  tribulatio  Antichrifti  erit  ita 
magna , vt  nulla fimilis  antea  fuerit , vel 
futura  fit  poftea. Et  ideo  de  illa  maxime 
loquutus  eft  Chriftus , eademq;  merito 
dici  poteft  defolatio  abominationis , id  eft, 
Antichrifti . Nam  vt  Irenarus  refte  ex- 
pofuitlib.)*  c.2j.  ipfemet  Antichriftus 
“«io.&eius  abominatio  defolationis  merito  vocatur, 
psrfecutio,  Abominatio  quide , quia  erit  homo  fum- 
me  abominabilis,  dc  cognominatur  defo- 
lationis, quia  in  fanftis,  dc  Chriftianis  in- 
credibilem defolationem  efficiet.  Ergo 
ex  verbis  Chrifti  fatis  colligitur  , fta- 
tim  poft:  finitam, & cofummatam  tribu- 


Anrichriff  9 

redj  dici  - 
tur  aoomi 


uibalaiio. 

D.Ircnx. 


B 


D 


lationem  ab  Antichriflo  Ecclefiae  Chri- 
fti faciendam , incoeptura  efle  fignadiei 
iudicij , dc  paulo  poit , Chriftuin  die  ad 
iudicandum  venturum. Quod  ex  feque- 
tibus  magis  confirmabitur. 

Addimus  ergo  fecundo , tribulatione 
illam  cum  morte,  dc  per  morteinciufde  S* 
Antichrifti,  dc  non  antea  elle  terminan- 
dam:  nam  licet  Chriftus  ibi  hoc  non  ex-  acuti  'moc 
preflerit,in  alijs  Scriptura;  locis  euiden-  rem  1.6  ter*, 
ter  dedaratur,p2ulus  enim  z.adThciTa-  «unabitur. 
Ion.  2.  iic  inquit : Et  tunc  ( id  elf  fublato  ^.ThejJaL 
Romano  imperio )reuelabttur  ille  iniquus , 2% 
quem  Dominus  lejus  interficiet  fpirituoris 
fui,&  defiruet  illujlratione  aduentus Jui, cu- 
ius eft  aduentus  fecundum  operationem  Sa- 
tana in  omni  virtute , cr  [ignis,  & prodigijs 
mendacibus,  & in  omnijeduffione  iniquita- 
tis. Ex  quibus  verbis  aperte  colligitur, 
non  dediturum  Antichriftum  a perfe- 
cutioncfua,  donec  ab  ipfomctChrifto, 
ciusque  iulTu , dc  imperio  interficiatur. 

Nam  tribulatio  illa  maxime  conliftet  in 

coaftione  per  tormenta , in  indudfione  T. 

X.  , o ■ r Inquocoa 

per  promusioncs  temporales , dc  in  lc-  fifHtillacri 

dudione  per  portenta,  dc  faifa  prodigia;  bu!«io. 
ab  his  autem  non  defiftet  ille  iniquus, 
donec  a Chrifto  interficiatur , dc  poten- 
tia eius  dcftruaturiergo,tcfte  Pallio, tri- 
bulatio finitur  per  Antichrifti  mortem, 

<Sc  non  antea.  Et  hoc  ide  fignificauit  Da- 
niel  cap.7.  dicens,  per  tribulationem  illa  2)^,7. 
Sanci  os  tradendos  ej]e  in  manu  Antichrifti 
vjqucad  tempus , & tempora,  & dimidium 
temporis. Et  ftatim  fubdit:  Et  indicium  fe- 
debit , vt  auferatur  potentia, & conteratur , 

<y  di ff> areat  vfque  in  finem.  In  quo  loco 
de  Antichriflo  ad  literam  loqui , nSani* 
feftum  eft,  dc  omnes  Patres,  dc  expofi- 
torcsCatholici  vnanimi  confenfu  docet. 
VndeidemDanielin  cap.  8.  loquens  de 
Antiocho  dicit:  Contra  Principem  Pnnci-  ~ „ 

r / r 

pum  c on ) urget, cr  fine  manu  conteretur, que 
verba  dicta  etiam  efle  de  Antichriflo  in 
perfona  Antiochi  rcpraTentato , author 
eft  Diuus  Gregorius  libr.  30.  Morali.  D.Creg. 
cap.  12. 

Denique  Apocalyp.i  9.de  Antichri-  6. 
fto  , dc  quodam  pfeudopropiieta  eius,  perfecetio» 
qui  fectt figtu  corrm  ipjb,  quibus  [eduxit  ne  Antichri 
eos,  qui  acceperunt  chara  fierem  bejlia,di-  ‘VCg^ioi« 
citur  , Viui  mifsi  funt  ifli  duo  in  [agnum  jarn> 
;g?;E,additurquc  de  focijs  eorum.  Et  Apoc.i9 • 
exteri  occifi  funt  in  gladio  [edentis  fuper 
Ccc  2 equum, 


j!o 


Lib.j.Tte  <tAnUchri$ot 


equum,  nimirum,Chrifti,  quem  prius  fe 
vidi  ile  Ioanries  narrauerat.  Gonftat  igi- 
tur finem  tribulationis  fub  Antichrifto 
futurae, etiam  efife  futurum  finetn  impe- 
rij , Si  vits  eius  . Nam  licet  fit  di  lien  lio 
inter  Catholicos , an  in  hoc  mundo  in- 
terficiendus fit  prOpter  Pauli  verba,  vel 
viuus  in  infernum  tradendus , vt  Ioan- 
nes  fignificat,  vel  viuus  abforbedus  a ter- 
ra per  hiatum  eius , vt  intra  illam  con- 
clufusibi  moriatur, &fepeliatur,  & ani- 
ma in  infernum  defcendat,  vt  ita  facilius 
loca  concilientur  : haec  quaeftio  nihil  ad 
rem  praefentem  refert, quocunque  enim 
modo  ille  praefentem  vitam  in  hoc  mun- 
do inter  mortales  finiat,  fatis  nobis  eft, 
non  prius  amilTurum  regnum, v el  a per- 
• fecutione  celTaturum , quam  viuere  in 
hoc  mundo  dcfinat. 

7*  Tertio  dicendum  eft,  perfecutionem 

Perfecutio  jqam  fireui  tempore  effe  duraturam,  ni- 
/ntichnlti  1 r 

ires  jnnos  mirum,  tribus  annis  cum  dimidio, ac  iu- 

cim  femif-  binde  totidem  annis  ante  mortem  An- 
fe  durabit,  tichrifti  efte  inchoandam.  Ita  docent  Pa 
D.  Jren.  tresomnes,Irenae.  hbro  ^.cap.^o.  Hip- 
Laffant.  polit,  de  Cenfummat.  mundi,  Laftant. 

libr.7.  cap.  17.  Dabitur  (ait)  Antichrilto 
defolare  orbem  terra  menfibus  quadraginta, 
D.Cyril.  ^ ((,l0(;US  _ Idem  Cyrill.  catechef.  14. 
Cbryfofl.^  Q p j-y  fo  ft  om . H o m i 1 . 49 . i n Mat  t h eu  m , 
D.  Epbre.  jn  Imperfecto,  Ephrem  trad.  de  Anti- 
D. Hiero,  chrifto , Hieronym.  Danielis  17.  &12. 

dicens , Santios  permittendos  ejfe  poteflati 
Anthchrijli  per  tres  annos  ,&  dimidium  . 
Item  Auguftin.io.de  Ciuitale  cap.  1 8. 
& 2 3 . dicens , Antichrijli  adnerfus  Ecele - 
D iAu  regnum  exiguo  [patio  du~ 

D Pro fb’  VAt^ru}n  ef]'e  > qu^e^  dormitans h$c  legerit, 
Raban  ' dubitare  nonpojje . Et  ftatim  idem  tem- 
Theodore  PUS  ^eclarat>Idem  habet  ProfperinDi- 
Vitior  ' IT1^10  tempor.  cap.  17.  Sc  Raban. in  tra- 
Primas  ^atu  Antichrifto , qui  ferturmb  no- 
’ mine  Auguftini.  Et  eadem  eft  commu- 
j /.  nis  fententia  interpretum  Daniel.  7.  & 
p h 1 2*  vbi  prae  ferti  m Theodoret.  & in  A- 

t‘  pocalypfi.8.  &fequentib.  Vidori.  Pri- 
mafij,Bedae,  Anfelmi,  Ruperti,  Aret.  Si 
recentiorum. 

g Fundaturquc  haecfententiaprimb  in 

Probature*  vcr“)is  Daniel. 7 .Tradentur  in  manu  eius 
csp./.Dan.  T fque  ad  tempus , & tempora,  & dimidium 
Dan.j.  temperis.  In  quibus  verbis  nomine  tem- 
D.  Hiero,  poris  annus  fignificatus  eft , vt  notant  ibi 
The  odor.  Hieronymus,  Theodoret.  & omnes,  & 


A Auguftin.  20.  de  Ciuit.  cap.23.6c patet 

ex  Daniel.  4*  Donec  feptem  tempora  mu - D.Ap^. 
tentur  fuper  eum. Et  iterum  : Septem  quoq, 
tempora  mutabuntur Juper  fe.Idemquem-  Temporii 
ferius  repetitur.  Eft  ergo  ille  vfus  Seri- 


«Eur, 


pturar  maxime  in  illo  Propheta  , quem 
loannesin  Apocalyp. imitatus  eft.  Item 
-neceffeeft,  vtibi  tempus  fignificet  defi- 
nitam aliquam  temporis  mefuram , quia 
alias  non  polfet  numerari : non  poteft 
autem  ligmficare  horam,  diem , hebdo- 
madam , aut  menfem,  quia  ellet  nimis 
paruum  tempus , nec  fignificat  multitu- 
^ 'dinem  aliquam  annorum  , quia  ellet  ni- 
mia duratio  contra  alia  loca  Scripturs. 
Denique  tempus  in  motu  Solis  praeci- 
pue confpicitur,  cuiusintegrareuolutio 
annum  confummat , Sc  ideo  merito  no- 
mine temporis , vel  vnius  temporis  fig- 
nificatur,  cpiandoenim  incipit  altera  fo- 
lis  conucrlio , quali  nouum  tempus  in- 
choatur , in  nulla  vero  multitudine  an- 
norum poteft  tam  certa  ratio  metapho- 
xx  occurrere,  vt  nomine  temporis  infin 
gulari  fignificetur.  Vncfe  etiam intelli- 
gitur,  quando  dicitur  per  tempus,  perin- 
de pofitum  efte,  ac  fi  diceretur , per  vnu 
tempus  , maxime  cum  ftatim  additur, 

^ & tempora.  Hoc  auterq  plurale  de  duo- 
bus intelligendum  eft , & non  de  pluri- 
bus,tum  quia  illud  fufficit  ad  vim  vocis, 
cuius  amplitudo  coardanda  eft, ne  iniin 
menfum  crefcere , & fine  termino  am- 
pliari pofsit , quod  repugnat  intentioni 
prophetia? , & additioni  dimidij  tempo- 
ris, qua;  ftatim  fit , Si  plane  indicat, tem- 
pus illud  ftridc  fumi:  tum  etiam  quia  vt 
Hieronym.  & Auguftin.  fupra  notant, 
in  Hebra?o  ibi  eft  numerus  dualis, qui  D.Eier, 
Latinis  non  eft  in  vfu , Si  ideo  pluralis  D. 
pro  duali  potitus  eft.  Igitur  vox  tempo- 
33  ra , ibi  duos  annos  fignificat  5 funt  ergo 
tres  anni  cum  dimidio. 

Accedit  (vt  notat  Auguftinus  fupra) 
quod  hoc  tempus  per  dierum  numerum  prc^*atur |- 
ab  eodem  Propheta  explicaturjfic enim  dem  „ cl, 
ait,  cap.  n.Etd  tempore,  quo  oblatum fue-  , j.eiuldem 
rit  iuge  [acrificium , & pofita  fuerit  abomi-  Prophttr. 
natio  indefolationem,  dies  mille  ducenti  no-  Dan.n> 
naginta,  qui  efficiunt  tres  annos  cum  di- 
midio,& fuperfunt  duodecim  dies, quod 
non  refert , quia  non  oportet  dimidium 
annum  elfe  pvaecifum,  nam  communi, 
fermone  dicitur  annus  dimidius,  etiam 

fi  ali- 


Cap.j.  De  tempore  perfecutionisi  o mortis  Antichrifti  jfi 


fi  aliqui  dies  vitra  fex  menfes  fuperfint.  \ 
Probature.  Prsterea  Apocalypfis.  i z.  fimiliter  di- 
tiain  e*  A.  eitur  :Poj1qtiam  yidit  Draco , quod  proie- 
pmalypfi-  ffusejfct  m terram , perfequutus  ejl  multe- 
Jj^oc.12.  rem  }qua  pepmt  majculum  ,&  data:  funt 
mulieri  (id  eft  Ecclefiae)  alce  diueaquilce 
magna  , yt  y olant  tn  dejertum  in  locum 
fuum}ybi  alitur  per  tempus,  & tempora ,c3r 
dimidium  temporis  d facie ferpentis.  Qui 
locus  intelligitur  ab  omnibus  de  tem- 
pore pevfequutiouis  Antichrifti  in  ea- 
dem illarum  vocum  fignificatione.  Vn- 
de  paulo  antea  in  eodem  capite  per  dies 
idem  tempus  declaratur , dum  dicitur  : 
Mulier  fugit  in  jolitudinem  , ybi  habet  lo-  ® 
cum  paratum  d Deo,  yt  ibi  pafcat  ea  diebus 
mille  ducentis  fexaginta . Et  fimiliter  cap. 

JjjOC.  1 1 . ii -per  dies,  & menfes  idem  tempus  ex- 
plicatur,dum  dicitur : Ciuitatem  fanbiatn 
calcabunt  menfibus  quadraginta  duobus , Sc 
de  praedicatione  Eliae, <3e  Enoch  fubiun- 
gitur : Et  dabo  duobus  teflibus  meis,&pro~ 
pbetabunt  diebus  mille  ducentis  fexaginta 
amitti  faecis.  Qui  non  conficiunt  inte- 
gros annos  tres  cum  dimidio,  defunte- 
nim  1 8 .dies. 

I0,  Vndc  oritur  difficultas,  quia  fupra 
Difficultas,  didhun  eft:  , hoc  tempus  menfium , vel  r 
annorum  non  elTe  prccifum  quoad  dies,  ^ 
quia  nonnullis  diebus  pluribus  abun  - 
datjhic  autem  deficiunt  dies , fieri  tamen 
non  poteft: , vt  in  eodem  menfium  nu- 
mero fit  exccfius  , & defectus  dierum. 
Solutio.'  Dicendum  vero  eft: , hoc  ita  effe  in  or- 
dine ad  eundem  efifeftum , feu  ad  ean- 
dem rem , quae  narratur , fecus  vero  effe 
poffe  in  ordine  ad  res  diuerfas.  Quo- 
. circa  quoties  fit  numeratio  per  dies,  nu- 
merus dierum  fine  dubio  efi:  praecifus, 
quia  hoc  requirit  veritas  narrationis, 
licet  non  oporteat,  extremos  dies  effe 
completos, fed  fit  fatis  effe  inchoatos.  D 
Similiter  etiam  narratio  per  menfes  re- 
quirit praecifum  numerum  quoad  men- 
fes ,vltimus  tamen  poteft  efife  non  im- 
pletus, & ideo  in  numero  dierum  non 
requiritur  tanta  prarcifio.  Quod  fi  cer- 
to numero  menfium  addatur  dimidium, 
tunc  necefte  efi:,  reliquos  menfes  effe 
, integros  , quia  dimidij  menfis  additio 
hoc  requirit  ad  numeri  menfium  veri- 
tatem , & nihilominus  quoad  numerum 
dierum  non  requiritur  tanta  aequalitas, 
nam  dimidium  menfis  dicitur  menfis  no 


completus,  fiue  fit  praecife  dimidius, (iu  e 
plures,aut  pauciores  dies,quam  quinde- 
cim fuerint. 

Idem  ergo  efi:  cum  numerantur  tot 
anni,  verbi  gratia  tres , & additur  di- 
midium , nam  priores  anni  requirun  - 
tur  integri  , in  dimiuio  autem  poteff 
elle  varietas,  quia  non  femper  requiri- 
tur aut  completus , aut  praecifus  quoad 
numerum  dierum , & menfium  integri- 
tatem . In  praefenti  ergo  tempus  per- 
fetutionis  Antichrifti  fine  dubio  erit 
trium  annorum  cum  femifie.  Et  quia 
in  alia  numeratione  per  dies  adduntur 
aliqui  dies  vitra  praecifum  tempus  trium 
annorum  cum  dimidio  , ideo  necefiario 
funt  iritelligendi  illi  anni  quoad  prz- 
cifum  numerum  dierum,  etiam  fi  non 
oporteat,  vt  dixi , vltimum  diem  inte- 
grum effe.  Non  eft  autem  neccffe  prae- 
dicationem Elix , & Enoch  durare  toto 
tempore, & omnibus  diebus  perfecutio- 
nis  Antichrifti, poterunt  enim  mitti  ali- 
quot diebus  poft  inchoatam  perfecu  - 
tionem,vel  quod  verifimilius  eft, oc- 
cidi aliquot  diebus  ante  mortem  Anti- 
chrifth&confequenter  ante  finitam  eius 
perfecutionem,  & ideo  licet  praedicatu- 
ri dicantur  Elias , 6t  Enoch  per  tres  an- 
nos, Se  dimidium , vel  per  quadraginta 
& duos  menfes,  nihilominus  poflunt  no 
effe  integri  quoad  numerum  dierum, 
licet  in  perfecutione  non  folum  integri 
fint,  fed  etiam  aliquibus  diebus  abun- 
dent . Etfimili  modo  dicitur  Ecdeliain 
perfecutione  illa  indefertuni  fugere,  & 
ibi  manere  per  idem  tempus  annorum, 
& menfium, quia  Sanfti  eo  tempore  fu- 
gient in  montes,  &feabfcondent  mfo- 
litudinem,&  ibi  manebunt.  Fieri  tamen 
poteft,  vt  non  ftatinr  a principio  fe  re- 
cipiant in  folitudinem , fed  poft  aliquot 
dies  ab  inchoata  perfecutione , & ideo 
quoad  numerum  dierum  iiludmet  tem- 
pus annorum,  vel  menfium  minor  re- 
cenfetur. 

Quarto  dicendum  eft, finem  perfecu- 
tionis  Antichrifti, <5c  mortem  eius  per  fi 
los  quadraginta  quinque  diesantecefiu 
ram  effe  diem  iudicij , feu  die  indicii  eifi 
futurum  poft  menfem  cum  dimidio  a 
morte  Antichrifti.  Centra  hanc  affec- 
tionem tres  poffunt  referri  fententia* 
Prima  eft  antiqua  Chiliafi  arum  , qui  dr 
Ccc  3 xe 


ir» 

Tres  anni 
erunt  inte- 
gri ; io  me- 
dio vero  po 
teft  ede  va- 
rietas. 


12. 

Mors  Anti- 
chrifti ante 
cefiura  eft 
diem  indi  - 
cij  diebus 
quadragia* 
ta  qui»  q;. 


j 8 2 Liber  V.  De  nomine  a/intichritti. 


Primus  er- 
ror Chilia- 
ftaruin. 


Secunda  se' 
tffotia. 

1 liber. 
Perer. 
E^cb.^S. 
9- 


_ J3- 

Tertia  Re- 
gis Anglii 
diceoris  id 
certo  tciri 
aon  pofle. 


14. 

Probatur  a f 
ferno  pofl- 
ta  au&ortta 
te  Patrum. 
TJieron. 
The  odor. 
Seda. 
iAftfelm. 


xerunt,  poft  Antichriftum  debellatum  A 
regnaturum  Chriftum  cum  Sanctis  in 
hoc  inferiori  mundo  infummapace,  & 
gloria  terrena  per  mille  annos. Hanc  ve- 
ro fenten  tiam  omitto,quia  iam  eft  ab  Ec 
clefiareiefta  tanquam  herefismanifefta, 

<3c  quia  nihil  ad  praTentem  caufam  re- 
fert , <5c  in  alijs  locis  ex  profelfo  trada- 
tur a Theologis  in  4.d.43.&abexpofi- 
toribus  Ap0calvp.cap.20.vb1  videri  po- 
teft Ribera,&  Perer. lib.  8.  in  Damel.  in 
. fine.  Hac  ergo  omiffa  fententia  , altefa 
eft , dicentium  moram  illam  elfe  futura 
per  tempus  feptem  annorum.  Quia  Eze  g 
chiel.cap.3  8.  & 3 9.  deferibens  perfecu- 
tionem  Antichrifli  fub  nominibus  Gog, 

& Magog  (vt  eft  probabilior  expolitio) 
dicit,  fuperato  Gog,  id  efl: , Antichrifto, 

& deftruclo  Magog, id  efl, eius  exercitu, 
tantam  cfle  futuram  flragem  inimico- 
rum , tantamque  pacem  in  populo  Dei, 
vt  poft  luftratam,&  purgatam  terram 
per  feptem  menfes  mortuos  fepeliendo, 
habitatores  eius  per  feptem  annos  non 
indigeant  lignis  de  faltu  ad  fuccendendu. 
ignem, quia  fpolia  ex  armis  inimicorum 
ad  illum  vfum  fufticient. 

Tertia  vero  fententia  negat,  pofle  cer 
to  fciri  quanta  temporis  mora  inter  An-  q 
tichrifli  mortem , & diem  iudicij  inter- 
ceflura  flt.  Quam  tanta  exaggeratione 
tradit  Rex  xAngliae  in  Praefat.  pag.74.vt 
dicat,  Sententiam,  quam  Pontificijjequun - 
tur  tempus  illud  trium  annorum  cum  dimi- 
dio , &“  tot  dierum , proprie  , & ad  amufsim 
intelligendo ,toti  nouo  tejlamento  repugnare . 
Nimirum  quia  in  illo  dies  iudicij  igno- 
ratus ab  omnibus,  & repentinus  futurus 
praedicatur. Et  alioqui  fi  quae  funt  hac  de 
re  prophetiae, tam  funt  obfcurae  propter 
verborum  lignificationem  variam  , & 
faepius  metaphoricam , vt  nihil  certum  D 
ex  eis  colligi  pofsit.  Vnde  concludit, in 
loco  citato  fumi  diem  pro  anno , & nu- 
merum definitum  pro  incerto , feu  pro 
duratione  diuturna. 

Nihilominus  aflertiopoflta  commu- 
nis efl  Patrum.  Eam  docet  Hieronym. 
Daniel.14.  Theodoret.  orat.  10.  in  Da- 
niel.Beda  Apocalyp.8.  Anfelm.2.Thef 
falon.2.&  frequentius  moderni,  Bellar- 
min.lib.3.  de  Rom.Pontif.  cap.  17.  Ri- 
bera,  8e  Perei.fupra,  Probatur  ex  loco 
citato  Daniei.i  2.  vbipoflquam  diflum 


fuerat,  perfequutionem  Antichrifli  du-  Bellam 
raturam  diebus  mille  ducentis  nonagin-  ^cr 
ta,thitim  additur  : Beatus ,qmexpe flat, & pem‘ 
pernevit  yfque  ad  dies  mille  trecentos  trigin  , , 
ta  quinque.  In  quo  numero  quadraginta 
quinque  dies  adduntur  priori  numero, 
quod  non  alia  ratione  facium  intclligi- 
tur , nili  quia  tot  diebus,  & non  pluribus 
diflerendum  eft  iudicium  poft  finitam 
perfecutionenj.  Nam  quia  in  illis  diebus 
peccare  poteft, & damnari  etiam  ille, qui 
in  tentatione  Antichrifli  firmus  perma- 
ferit,  non  poteft  proclamari  beatus  intra 
illum  dierum  numerum;  qui  autem  per- 
uenerit  vfque  ad  finem  illorum  dierum 
conflans  in  eadem  viua  fide,  pronun- 
tiatur beatus,quia  iam  erit  finita  via, poft 
quam  peccari  non  poterit.  Atque  ita  lo- 
cum illum  intellexerunt  authores  allc- 

Quidam  vero  ali j recentiores,  dicunt,  1 j. 
ex  illo  quidem  loco  colligi, quadraginta  Opimo  <*• 
quinque  dies  futuros  ante  iudicium  poft 
nece  Antichrifli,  non  tamen  ftatim  poft  ^ f c Vf 
illos  futuru  efle  iudiciu,quiaibi  hoc  non  Ribcr.Apo- 
dicitur. V eruntame  fi  attente  poderetur 
vis  illius  bcatificationis, Beatus, qui  expe-  lmPr0k' 
ei  at,  & perucnitvfcji  ad  <fier,vtnosillaex- 
pedimus,  valde  probabiliter  vtruq;  inde 
colligitur. Quia  nifi  finitis  illis  dieb9  mil 
le  trecctis  triginta  quinq;  ftatim  eflet  fu 
turus  finis  mundi , <5c  iudiciu,  non  effet, 
cur  abfolute  beatificaretur  perfeuerates 
vfque  ad  illum  numeru  dierum,quia  ad- 
huc in  periculis  verfarentur.  Et  eade ra- 
tione pofset  dici  beati , qui  perfeuerafsct 
vfqjad  dies  miileducetos  nonaginta, quia 
iam  vicerunt  Antichrifli  tribulationem, 

& e conuerfo  dici  poflent  beatiores , qui 
vfque  ad  dies  quatuor  mille  perfeuera- 
rent . Non  ergo  fine  myfterio  illeprz- 
cifus  numerus  dierum  pofitus  eft,fed 
quia  in  illo  finienda  ‘funt  bella  ^peri- 
cula Sandlorumin  terris. Habetquehoc 
argumentum,  vt  ftatim  dicanqmagnam 
vim, quando  tam  accurate  futuVum  tem- 
pus per  dies,6c  numeros  magnos, &par- 
uos,perfe£Ios,&  imperfeftos  computa- 
turynam  tunc  denotatur  magna  prateiflo 
narrationis, & quod  in  illo  pumfto  myfte 
rium  aliquod  fit  implendum  , hic  autem 
nullum  aliud  cogitari  poteft,  nifi  qu°d 
ille  flt  finis  mundi  futurus, feu  (quodide 

eft)  iudicij  dies. 


Cap.f.  Detemf>oreper{ecutionisa& mnis  Jntichrifii.  jFj 


5j  1 6.  Dicunt  aliqui  fignificari  potuiffe,  non  A 
& Oiopinio  omnes  Chrifti hoftes , & Antichrifti  mi- 

F a lotu‘u'  «iftros  cum  illo  fimul  efte  occidendos, & 
ideo  perfecutione  non  elle  omni  ex  par- 
te (nuendam  m termino  illorum  milliu 
nongentorum  dierum, fed  per  alios  qua- 
dragintaquinque  occidendos  elle hoftes 
Sandforuin  , 6c  ideo  ex  tunc  beatos  ap- 
pellari,quia  in  maiori  tranquillitate,  ex- 
tincfis  hoftibus,  Chriftoferuirepoterut 
etiam  fi  iudicium  tam  cito  futurum  non 
fit.  Sed  hic  eft  voluntaria  conicftura,& 
non  multum  probabilis.  T um  quia  tem- 
pus perfecutionis  fatis  pricife  numera-  B 
Din.j,&  tur  Dan.7.  & 1 2.  T um  etia  quia  non  eft 
12.  verifimile  , extinclo  mirabiliter  Anti- 
chrifto , & pfeudopropheta  eius,  futuru. 
elle  timorem  hoftiq  in  fanftis  Ecclefiae, 
aut  futurum  efte  aliquem  miniftrumAn 
Eych.jy.  tichrifti,  qui  eos  perfequi  audeat.  Tum 
praeterea  quia  Ezechiel.39.  fubnomini- 
Cura  Anti-  bus  Gog,8c  Magog,\ ta  defcribitur  Vi&o- 
chtiftoom  ria  contra  Antichrillum,omncsque  fau- 

Dfseius mi-  £0res  eius,Gog,  & Magog,  vtfimul  ipfc 
mftn  occi*  « .c  ■ -°r  ■ 1 

dtndi.  ^ omnes  eius  miniltri  lint  occiden- 

dijfic  enim  dicitur : Super  montes  Ifrael 
cades  tu,*?  omnia  agmina  tua ,& populi  tui, 
qui  funt  tecum.  Et  infra:  Super  faciem  agri  q 
cades , & immittam  ignem  in  Magog,  & in ' 
his, qui  habitat  in  infulis  cojidentcr. H^c  er- 
go narratio  illas  moras  no  admittit,  neqj 
erunt  neceffaria^cum  non  humano  bra- 
chio,fed  diuina  virtute,&prodigijs  occi- 
dendus fit,non  tantum  AntichriftuSjfed 
omnis  etiam  exercitus,  omnefque  fauto 
res  eius.  Ergo  ratione  vidforiae,  & quie- 
tis a perfecutione  Antichrifti,  beati  dici 
pollent  omnes , qui  vfque  ad  millefimu 
trecetefimu  nongentefimu  die  perfeue- 
rarunt;  ergo  alia  altiori , & veriori  ratio- 
ne dicutur  beati,  qui  vfque  ad  millefimu 
trecentefimum  trigefimuquintumdiem  p) 
coftantes  fuerunt,  vtique  quonia  ad  fine 
omnium  periculorum  peruenerunt,  & 
flabunt  in  forte  jua  in  finem  dierum  Sicut  fta 
tim  ibidem  dicitur  a Daniele.  Hatc  ergo 
. expolitio  fimplicior  eft,  & verbis  ipfis 
magis  confona. 

Neque  obftant  verba  Ezechiel.39.de 
T7*  feptem  menfibus  pro  fepeliendi.s  mor- 
^{ech.yg.  tujSj  & feptem  annis  pro  armis  hoftium 
iocus °Eze"  a<^  ignem  confumendis,quia  non  funt  po 
chidij.  fita  praedicendum  futurum,  fed  ad  ex 
aggeranda  praefente  ftragem.  Itaqj  fen- 


fus  noeft  aftertiuusfuturaru  adionu,fed 
potentiahs,  id  eft,  tot  erunt  cadauera,  vt 
pro  fepeliendis  illis  feptem  menfeslint 
necellai  ij,  totarmoru  Ipolia  ad  iouen- 
du  igne,  vt  pro  fepte  annis  fufiicere  pof- 
fint.  V bi  etiam  feptem  anni,  vel  menies 
non  certum,  ied  indefinitum  tempus,  id 
eft,  longam,  Sc longiorem  moram  ligni-  Bellarm . 
ficare poliunt , vtBellarminus  notauit.  Ribcra. 
Eundemque  fenlum  vidit  Ribcra.  num.  In  tzechiel 
71 . & alijs  teftimonijs  illum  confirmat,  fefrc  3fini 
nefeio  autem  cur  paulo  poft  illi  difpli-  TdefitC* 
CUClit.  ponuntur. 

Aduerto  etiam , intelligendo locum  18. 
illum  iuxta  corticem,  &proprietatem  li« 
teri,adfummum  inferri,  futurum  tem- 
pus feptem  annorum  a morteAntichri- 
ftivlque  ad  iudicium,  vt  eodem  num. 

23 . Kibera  tradit, 
tioninoftri  nihilo 
ue  eft  tempus  illud  ad  concludendu  non  ficareDt.ni- 
'dum  venille  Antichriftum.Verumtanie  M olficio 
fuppofito  illo  fenfu,  nullum  relinquitur  verieltncc" 
fundamentum  illius  exclufiui,  nimirii, 
folum  per  feptem  illos  annos  difterendu 
elle  iudicium, faltem  ex  vi  illius  prophe- 
tia;.Quia  Ezechiel  tantum  dicit,  ignem 
per  feptem  annos  fouendumeiTeex  fpo 
lijs  armorum, non  vero  dicit  poftea  non 
efte  futurum  mundum  hunc  inferiorem 
ad. humanum  vfum  ignis , & lignorum, 
ficut  eft.  Neque  hoc  pofterius  ex  priori 
colligitur  , fed  folum  poft  illud  fepten- 
nium,  confumptis  iani  armis,  neceftariu 
fore  colligere  ligna , vel  fcindere  arbores 
ex  faltu ; ergo  nihil  certum  inde  colligi- 
tur , licet  breuitas  teporis  in  confufo  ali- 
unde habeatur, vt  ftatim  dicam. 

Vndetandcaddo,licetobfcuritaspro 
phetiaru , & varietas  expofitionufuffi-  re  ftlujcfjrj 
ciat,  vt  ante  Ecclefii  definitione  non  fit  Ai  'ad  iudi- 
certa  fentetia  hec  de  quadraginta  quinq;  cium  multi 
diebus,  nihilominus  hoc  non  obftare, 
quominus  probabilior,vel  etiam  fimpli- 
citer  vera  cenfenda  fit.  In  quo  etiam  ani- 
maduerto,  licet  non  fit  certum  de  fide, 
tot  dies  , tantum  ve  temppris  pricife 
fumptum  interponendum  elTe  inter  fine 
Antichrifti, & diem  iudicij, nihilominus 
certifsimumeffe,  illud  tempus  efte  fatis 
breue,nec  poffe  per  plures  annos  differ- 
ri.Nam  Chriftus  Dominus  dixit  Matt. 

24 .Statim  autem  poft  tribulationem  illorum 
dierum  Sol  obj curabitur , non  poteft  autem 

# Ccc  4 cum 


Quod  quidem  inten-  P r , 
bftaret,  quia  fatis  bre  V.SH? 


jU 


Lib • V.  De  Antichrifto. 


I. 


cum  proprietate  dici, ftatim  poft  tale  te- 
pus  fieri , quod  fit  per  plures  annos  poft 
finitum  illud  tempusjimo  valde  credibi- 
le fit  ex  bis  verbis, (igna  illa,  qua:  dic  iu- 
dicij  praecedent , & mortem  Antichrifti 
fequentur,  inceptura  efie  ante  tranfactos 
illos  quadraginta  quinque  dies,  quiaboc 
indicat  verbum  Statim, a Chriflo  politu; 
&per  fc  eflr  neceftarium,  vt  dies  iudicij 
in  fincilloru , <Sc  poft  praedidafigna,  vel 
paulo  poft  efte  pofsit. 

C A P V T VI. 

Prima  obieHioni  Regis  ^4.nglia  con- 
tra dotfrinam  fuperioris  ca- 
pitis fatis  fit. 

TRiapodfsimumargumcta  exPrf 
fatione  Regis  colligo , quibus  pro 
Rexftrglij  bare  nititur,  Antichriftu  longiori 

coteodu  re  tempore  elTe  duraturum , ipfe  autem  ni- 
goum  Anti  hil  diftinguit  inter  perfecutioncm,&  re- 

C ius  duratu  8num  Antichrifti,  quia  vel  aequalis  dura 
rura.  Ur3tU  tionis  illa  facit,  vel  faltem  vtrumqueeen 
fet  longo  tempore  efte  duraturum  , & 
ideo  etiam  nos  in  hoc  capite  de  illis  tan- 
quam  de  vno  loquemur , nam  poftea illa 
accuratius  diftinguemus. 
r.  Primum  ergo  argumentum  fumit  ex 

Fundamen  caP’  T3:  Apocalyp.  iumfto.17.  Inprio- 
to  caret  rl  en,m  ait  Ioannes,  vidifte  beftiam  afee- 
dentem  de  mari  habetem  capita  feptem. 
Et  de  eadem  poftea  fubiungit.  Et  yidi 
vnum  de  capitibus  fuis  quafi  occifum  in  mor - 
tem,<&  plaga  mortis  eius  curata  cfl.  Sentit 
ergo  Rex, beftiam  illam  efte  Romam,  & 
vuln9  illud  lethale, quod  accepit,  efte  vaf 
tationem , & quafi  deftru&ioncm  eius  a 
Gotthisj  & Vandalis  fa<ftam,&  hoc  vul- 
nus curabitur, ait,  in  capite, fiue  in  Rege  An 
tichrifto}qui  deinde  exurget, atque  addiutur 
num  tempus  regno  potietur.  Quod  non  ali- 
ter confirmare  videtur,nifi  ex  confonan 
tia  alterius  capitis.  17.  Tn  quo  etiam  Ioa- 
nes  narrat  vidifte  beftiam  habente  capita 
feptem  , qu^  capita  declarat  efte  Reges, 
quibus  poftea  orftauum  addit,  qui  ex  fep- 
tem etiam  eft,Sc  qui  erat,& non  efi.Qui  (vt 
Rex  exponit)  efl  AntichriUus,quiregna- 
re  incipiet  Roma  ‘.pojlquam  per  operationem 
iniquitatis  Chrifliana  Roma  plane  corrupta 
fuerit , & (interit atem  religionis  amiferit. 
Vnde  quia  ipfe  ian»hoc  efte  completum 


A.  exiftimat,  & lethale  vulnus  Roma  a Got- 
tlns  infiitlumjam  dtidum  curatum  eft,&  ad 
huc  idem  thronus  Roma  durat , infert  ipfe, 

A ntichriftum,&  regnum  cius  multo  16- 
giori  tempore,quam  per  triennium  cum 
dimidio  efte  duraturum. 

I n toto  hoc  argumentandi  modo  nul- 
lam vim  rationis , vel  authoritatis inue-  b 

nio,quia  pro  libito  afteritur,  & fine  pro- 
batione fumitur,  quodpropri?  opinioni 
deferuit, nihilominus  tamen  illud  propo 
nimus , ne  aliquid  praetermittere  videa- 
mur,& vt  dum  per  occafionem  hanc  vi- 
jg  fionem  loannis  explicuerimus,  veritate 

catholicam  magis  confirmemus.  Devi-  ^ ^ 

fione  igitur  capitis  1 3 . breuiter  refpon- 
demus , probabile  valde  efte  beftiam  illa  Roroa^ua 
Antichriftum  reprefentafte.  Nam  om-  Aodchriflu 
nia,  quae  ftatim  de  illa  beftia  dicuntur,  bfigDJF, 
propria  funt  Antichrifti  opera,  & ligna, 

& quia  ftatim  introducitur  alia  beftia, 
quae  priorem  praedicat,  & nome  eius  ad-  heu, 
umbrat , quod  omnes  intelligunt  de  no-  D.Hyjtoi 
mine  Antichrifti.  Et  ita  huc  loeu  expo-  DJictho, 
fuerunt  Patres  antiqui  Irenae.lib. $.  cap.  Ephrm. 
28.&  30.Hyp0lit.0rat.de  Confummat.  E.Grnc. 
mundi , Method.  in  fimili  orat.Bphrem  D.  Air.!/. 
Q tracl.  de  Antichrifto , Gregor.  33.  Mo-  Rufat. 
ral.  cap.  26,  Ambrof.  Rupert.Andreas,  Aidr. 
Aret. Anfelmus,<3calij Apocalypfimex  Aret, 
ponentes.  D.Anfcl. 

De  feptem  autem  capitibus  eius , licet  4. 
varia  fit  cxpofitio,tamen  fimplicior.ma-  Septem bc- 
gisq,-  recepta  cft,illafeptefignificareRe-  “p'“ 
gcs,ex  illis  decem, qui  temporeAntichri  A(;tI . 
fti  erunt, & per  decem  cornuaapudDa-  chiiftifoci) 
nielem,&  Ioannem  fignificantur.  Nam 
quia  ex  illis  decem  tres  interficientur, & 
deftruentur  ab  Antichrifto,  alij  vero  fe- 
ptem illi  fubijcientur,& fodabuntur,  & 
cum  illo  fimul  regnabunt, fafces  illi  fub- 
^ mittendo,  ideo  Antichriftus  dicitur  ha- 
bere capita  feptem.  Vnde  quod  additur, 

Vnum  ex  his  capitibus  ftiiffe  [quafi  occi\um 
in  mortem, non  oportet  de  propria  perfo- 
na  Antichrifti  inte!ligi,hoc  enim  ibi  non 
dicitur, fcd  quod  in  vno  ex  capitibus  fuis 
grauiter  vulnerabitur,  & curabitur.  Er- 
go non  beftia , fed  vnu  ex  capitibus  eius 
plagarq  accipiet , ipfa  autem  beftia  cura- 
bit plagam  illam, fpecie  quidem  exter- 
na,mirabili  quodam  modo, ita  vtadmira- 
tafueritvmuerfa  terra  poft  beftiam, &(A$l 
tur  fenfus  eft , vnuffi  ex  illis  feptem  Re- 
gibus 


r\  i 


Cap.  $ . GbkBloni  ex  cap.  t j.Apocaljpfis  fatisft.  j Sj 


, ?* 

Ali^  ciufdc 
loci  expoli 

liODCI. 


TsTon  bene 
coiugucur 
vifiones  ca 
picum  1 7 . 
i.Apoc. 


gibus,qui  AntichriRo  feruient , forcle- 
thaliter  vulnerandum,  fortalle  in  aliquo 
bello, vel  proprie , 6c  ad  liccra  in  luo  cor- 
pore vulnus  lethale  re^ipiedo , & potlea 
lubito  elle  ab  AntichriRo  docnionis  arte 
tam  mirabili  modo  fanandum,  vt  omnes 
rapiantur  in  admirationem>&  Antichri- 
flum  adorent,  Velcerteintelligitur  ma- 
gis metaphorice  de  vulnere  inllatu,& 
regno, quia  aliquis  exiliis  Regibus  vin- 
cetur ab  hoRibus,itavt  videatur  omnino 
deftructus,&  luo  regno  priuatus,  & fubi 
to ab  AntichriRo  fumma  potentia  cura- 
bitur,id  elRreihtuetur  in  priflinum  Ra- 
tum,  & regnum  , hoRibus  fuperatis,  ita 
vt  omnes  dicat,  j Quis fmilis  bejli<e,&  quis 
poterit  pugnare  cum  ea ? V el  fortalle  vtru- 
que  fimul  continget, & fignificatur. 

Vndeiuxta  hanc  expolitionem  cum 
infra  eodem  capiteAntichriRus  vocatur 
Prior  beftia  cuius  curata  efl  plaga  mortis , in 
telligendum  eR,non  in  fe , fed  in  vno  ex 
fuis  capitibus. Et  eodem  modo, quod  in- 
fra dicitur,  qua  habet  plagam  gladij  yi - 

xit , intelligcndum  eR  habere  in  vno  ex 
fuis  focijs , qui  erunt  quali  membra  eius. 
Nili  forte  ipfemct  AntichriRus  habitu- 
rus lit  feptem  regna, & in  vno  eorum  re- 
cepturus fit  plagam  illam,  quam  fubito 
reRauret,  <3c  curet . Quocunque  autem 
cx  his  modis  inteliigatur,  inde  non  colli 
gitur  diuturnitas  magna  in  regno  Anti- 
chriRi,  tum  quia  hoc  totum  poterit  vno 
menfe  fieri,  tum  etiam  quia  accidere  po- 
terit , antequam  AntichriRi  perfecutio 
incipiat,  in  progreRu  regni  eius , iuxta 
dicenda  capite  nono.  Et  iuxta  hanc  ex- 
politionem conRat,  immerito  coniungi 
vilionem  capitis  17.  cum  hac  capitis  13. 
tum  quiafortalTcbeRiarin  vtraqucvifae 
diuerlas  res  ligni ficant  ,vtex  fupradi- 
£lis  patet ; tum  etiam  quia  licet  eundem 
AntichriRu  lignilicent,  non  tamen  eof- 
dem  Reges, nam  in  cap.17.  fignificantur 
feptem  Reges , qui  fuccefsiue  erant,  ibi 
enim  exprelTe  diciturquinqueprtecef- 
fiiTe,&aliueffc , aliumque  futurum  clTe. 
In  capite  autem  12.  lignificari  videntur 
feptem  Reges, qui  limul  erunt  cum  An- 
tichriRo , & ita  non  refte  inter  fe  coniu- 
guntur.  Tum  denique  quia  licet  ex  cap. 
17.  collio-atur  diuturnitas  nccetTariaad 
illam  fuccefsionem  , non  tamen  m pro- 
prio AntichriRo,  & regno  eius,  fed  in 


B 


D 


fuccefsione  tyrannorum  , qui  eum  prae- 
cedent , eumque  adumbrabunt,  & quali 
praecunent,vtcap.j.declaraui. 

Addo  vero  no  deelle  catholicos  fcri- 
ptores^qui  in  cap.i  3 .beiliam  illam  inter 
pretantur  elTe  Romanum  imperium,  & 
leptem  illos  Reges  elle  fortalle  eofdem 
feptem, qui  cap.  1 7.per  feptem  etiam  ca- 
pita beftiae  reprxfentantur.  Qus  certe 
non  elt  improbabilis  fententia  ,cutn  in 
dicio  cap.  17.  probabilifsimum  fit , bef- 
tia m illam  elfe  Romanum  imperium,  vt 
dixi  cap.4.&  verifmnle  fit,  in  vtroq,  lo- 
co eandem  beRiam  lignificari^  intellige- 
dum  autem  hoc  puto  de  Romano  impe- 
rio ethnico , & tyrannico  in  illis  feptem 
capitibus  repraefentato.  N eque  ideo  ex 
eluditur  communis  expofitio , quod  illa 
bcRia  fit  AntichriRus  > intelligitur  enim 
non  adaequate  ( vt  fic  dicam  ) fed  quia 
erit  praecipuum  caput  illius  beRiae.Nam 
Romanum  imperium  ( eius  deleto  nomi 
ne  ) occupabit , & predecefforum  fuoru 
tyraniiidem  augebit, & columabit.  Qua 
expofitione  pofita  , caput  illud  plagam 
mortis  accipiens  eritipfemet  Antichri- 
flus,  qui  fe  ipfum  cum  omnium  admira- 
tione fubito  curabit , fiue  plaga  illa  tantu 
fuerit  verum  laetbaie  vulnus , proprie  cu 
ratum,  antequam  mors  confummaretur: 
fiue  plaga  illa  fuerit  ipfamet  mors,n5ve- 
ra,  fed  titia , & curatio  fuerit  etiam  fuRa 
refulreclio , vt  ibi  voluntPrimafi.Beda. 
Anfelmus,«5c  non  nulli  alij,  & fentit  Gre 
gor.lib.  1 1 .epiR, 3 . dicens,  qued  veniens 
AntichriRus  mori  fe,  & refurgere  fimu- 
lat.  Nam  hoc  etiam  verifimileeR,  vtfe 
ChriRum  fingat , & ab  illis  verbis  no  efl 
alienum. Ex  quo  etiam  fenfu  nihil  habet 
Rex  Angliae,  quo  diuturnam  duratione 
AntichriRianiimperij  oRedat,quia  bre- 
ui  tempore  poterit  fadum  illud  contin- 
gere, neq;  in  eo  capite  dicit  Sanflus  Ioa- 
nes  regnaturam  elTe  beRiam  multo  tem- 
pore poRquam  a plaga  curata  fuerit. 

Ad  hanc  vero  expolitionem  vide- 
tur magna  ex  parte  accedere  Iacobus 
Rex,quod  attinet  ad  beflia?  fignificatio- 
nem.Nam  ficut  cenfuit,  in  cap.  17.  bef- 
tiam  elTe  regimen, feu  imperium  Roma- 
na? duitatis , ita  fentire  videtur, beRiam 
capitis  13.  idem  imperium,  feu  regimen 
fignificare.  Vnde  cofequenter  ait,  befiia 
in  vno  ex  fuis  capitibus  vulneratam  eiTe 

Rcma- 


6. 

Aliqui  Ca- 
tholici bef- 
ritE  nomine 
InnperiuR.o 
nia.ictelli- 
gunc. 
Bellarm  II. 
?.de  Kom. 
Potif.c.i  j. 


Ineo  f ofix 
Ansichrift  9 
erii  capus 
illud  beftis 
vulneratu. 


7- 

Diftisfauej 

exparte  rex 
Iacobus. 


Liber  V \ De  & AntichriBo . 


8. 

Vuln9  illud 
non  poceft 
futnipropri 
ma  Gouho 
ru  obfidio* 
ne  fub  Ala- 


tiso. 


Orof. 


Sogom, 


Nicepbor. 


Romam ,qux  d Gotthislethale  yttlnns  acce- 
pit , & pojlea  .curata  eji , & deinceps  in  ea 
mulio  tempore  regnat  iAntichrijhiS .1) equa 
interpretatione,feu  accomodationc,  qua 
tenus beftiam  e fle  Vrbem, vel  eius  impe 
rium,aut  regimen  exponit,non  contro- 
uertimus,quaais  enim  minus  probabilis 
iit,  non  continet  errorem  contra  fidem, 
& ideo  id  permittimus . Quod  vero  de- 
inde addit  Rex,  vulnus  illatum  beftix  in 
vnoex  capitibus fuis , effe  illud,  quod  a 
Gotthi$,&  Vandalis  Roma  accepit,con- 
fufe  di&um  efl,  nam  fxpius  Roma  ab  il- 
lis hoflibus  vulnerata  el t : & non  expli- 
catur,quando  illud  vulnus  acceperit,6c  a 
quo  per  Antichrifium , feu  Antichrifti 
tempore  fanata  fuerit.  Quod,  fi  per  lin- 
gula breuiter  difcurramus , manifeftum 
fiet, quocunque  modo  idRex  intellexe- 
rit, non  potfe  apphcari-expofitionem. 

P rima  eniinGotthorumRomana  ob- 
fefsio  ab  Alarico  fada  efl: , anno  Domini 
41  o.  & tunc  quidem  non  negamus , per 
conuementem  metaphoram  dici  polle, 
Romana  vrbem  lcthalevulnusaccepifle. 
Nihilominus  tamen  immerito  dicitur, 
loannem  de  illo  fuille  loquutu,quia  v ul 
nus  illud  non  fuit  illatum  befliae  in  vno 
ex  capitibus  fuis , vt  ait  Ioannes , fed  in 
jpfo  corpore  befliae,  vtique  in  ipfa  ciuita 
te,caput  enim , quod  tunc  beflia  illa  ha- 
bebat ( vt  Rex  ipfe  vult)  Romana  fedes, 
feu  Pontifex  Romanus  erat . At  Roma 
na  fedes  nihil  mali  per  Alaricupaffa  efl. 
Na  in  primis  Innocetius,qui  Romae  prae 
fidebat, quado  Alaricus  illa  pene  deflru- 
xit,ad  pace  inter  Alaricu,&  Imperatore 
coponendaldifcelferat : & Rauen^lubfli 
terat:Dco  ita  prouidente  3neyrbisyideret  ex 
cidiu,v t ait  Orofi.li.7.c.3  9.  & attigit  So 
zom.lib.9.cap.7.<Se  Nicephor.lib.i  3.  c. 
3 5".  vbi  fubiungit,  Alaricum  fuis  concef- 
filTe,vt  domos  expilarent , & opes  diri- 
perent, iufsifle  autem,  vt  vni  templo,  in 
quo  tumulus  Apofloli  Petri  efl , parce- 
rent. Qtix  res ( inquit ) in  caufafuit3ne  Ri- 
ma omnis  funditus  interiret . Cum  enim  pro- 
pter timorem  plurimi  confluxi  jfent,ob  <Apo- 
Jloli reuerentiam Jeruati,  yrbem  denuo  adi- 
ficijs  reflaurarunt.  Igitur  neque  Petri  fe- 
des,neque  perfonaPotificis,qui  tuc  fede 
bat  vulnus  accepit,  fed  ciuitas  ipfa  , quar 
propter  vitiorum  multitudine,  & profer 
tiin  propter  reliquias  idololatrix  cladem 


B 


D 


illam  accepifle  creditur,  vt  ijdcm  autho- 
ies,dc  multi  alij  tradunt.  Ergo  non  refle 
accomodantur  ad  illud  excidium  verba 
1 cannis  dicentis:  Vidi  unum  de  capitibus 
fmsquafi  occifum  in  mortem . 

• Vndc  multo  minus  potefl  altera  pars 
illius  prophetiae  huic  in  terpretatiom  ad- 
aptari,ait  enim  Ioannes.  Plagam  morus, 
quam  ynum  caput  beftia  acceperat 3curatam 
ejjc3&‘  admiratam  efjfe  ymuerfam  terra  pojl 
bejliam,  nimirum  poft  Antichriflmn,  de 
quo  fubditur:  Et  adorauerunt  dracone , qui 
dederat pot e flatem  befliae adorauerut  bef- 
tiam dicentes , quis  fimilis bejlue  ? Vtique 
quia  modo  quodam  extraordinario,  <Sc 
mirabili  plagam  mortis  curauit , vt  om- 
nes exponut.A  qua  interpretatione  non 
difcrepatRex  cum  fubdit:  lAiqueitail- 
lud  letbale  yulnus,quod  d Gottbis , & Van- 
dalis acceperat , curabitur  in  illo  capite  }fiue 
Rege  Anticbriflo}qui deinde  exurget.  Hoc 
autem  fubliflere  no  potefl, fi  ea, quae  hi- 
florix tradunt,  cum  his,  qus  Rex  ipfe 
alibi  fupponit,conferantur.  Nam  vulnus 
Romae  illatum  a Gotthis , duce  Alarico, 
ftatim  curatum  efl,  non  extraordinario 
modo,  aut  virtute  doemonis,  fed  fpeciali 
Dei  prouidentia  cooperantibushomini- 
bu  s communi,  & ordinario  modo.  Ait 


P. 

Regii  erp* 

inio  aiilaj 
ci  «lijtvct. 
verbis  <iii(. 
denj  cavuti 


enim  Auguflinus  in  traclat.feu  ferrnone 


de  excidio  vrbis , Deum  fpeciali  proui- 
dentia noluifle  tunc  Romam  deftruere, 
fed  cafligare,  & ideo  multos  ciues  faluos 
feruaffe,  a quibus  poflea  ciuitas  inftaura 
retur.Quod  amplius  declarauitNicepho 
rus  loco,&  verbis  fupra  citatis,dicens,c« 
ad  D.  Petri  templum  plurimi  confluxiffeiit, 
ob  Apofloli  reuerentiam  feriiatossV rbem  de- 
nuo adiftcijsinjlaurafie.  Quae  inflauratio 
per  paucos  annos  fere  ad  perfectionem 
perduci  potuit. 

Pofl  annos  vero  quadraginta  quinq; 
Genfericus  Rex  Vandalorum  Vrbem 
obfedit,  & incendere,  ac  demoliri  inca> 
pit,&  ita  Romae, iam  a priori  plaga  cura- 
t2,nouam  intulit.  Illa  autem  plaga  ntm 
folum  caput  V rbis  no  attigit,verum  etia 
interuentu  eiufdem  capitis  faflum  efl, 
vt  V rbs  ipfa  a lethali  vulnere , non  tam 
curata  fuerit, quam  diuina  prouidentia 
preferuata.  Vnde  Saucius  Leo  Papain 
lermo.de  Oflau.Apoflofij^fi^wf (in- 
quit) yrbem  refvrmauk  faluti  ? quis  d capti 
uitate  eruit  2 quis  d cade  defendit  * Ludus 

Circen - 


10. 

RofflU* 

VaJalcfu® 

ulnus  io  c»* 
pic  c oa  W' 
eep«* 


D.U*- 


tttl.  Dia 

m 


ii. 

Odoaccer 

Romanaoc 

CopauitjDo 

umeo  vaf. 

taoic. 

hnyi. 

mfhor, 

bfiitdoh 


■ 12. 

Totila  Ro- 
mani gra 
°«er  afflxit 
Itdnon  le- 
,^*U  vulne 

it. 


Cap.  6 . Chie  Bioni  ex  tap.  i j.Jpocaljpfis  fatisft.  j /7 


Circenfium , an  cura  S an  Horum  ? quorum  \ 
Vttque  precibus  diuina  cenfura  flexa fenten 
tiaejl , vt  qui  merebamur  iremftruaremur 
ad  Venum. Et  infra:  Ubertatem  nojlram,no 
fuut  opinatur  mpijjfie  Harum  effetiibusjed 
ineff  abilis  omnipotentis  Deimijericordia  de 
putantes, qui  corda  furentium  barbaroru  mi- 
tigare dignatus  eft.Eioc  autem  fecilleDeu 
intercefsione  eiufdcm  Sancli  Leonis, re- 
fert Paul.  Diaconus  lib.  x 5.  dicens : Oc- 
curfu  Leonis  Papa  mitigatus  eflGenfericus, 
ab  incendio, cadibus,  atquefupphcijs  vrbem 
immunem feruauit . Addit  vero,  omnibus 
opibus  ablatis, pluresChriftianos  inAfri  g 
cam  adduxi  fle.  Illud  autem  nec  dici  po- 
teft  lethale  vulnus,  & facile  reparari  po- 
tuit, vt  per  fe  notum  eft. 

Vlterius  vero  poft  viginti  fere  annos 
iam  vrbe  inftaurata , iterum  illam  obfe- 
dit,  & occupauit  Odoacer  Rex  Eduloru 
anno  476'.  vt  Euagri.bb.z.  Hillor.  cap. 
16.&  Nicephor.lib.i  6.  c.  1 1 .&  Cafsio- 
dor.in  Chron. referunt, qui  tamen  no  ci- 
uitatem  ineedifte,aut  delIruxilTe,fed  ta- 
tum  occupafte  dicut.Imo  deilloaitCaf- 
fiodorus.C«>«  extinttisaduerfarijs,  Italice  li 
here  dominaretur, modefle,ac  temperate  tan - 
tavfum  ejfe felicitate. Nullum  ergo  letha  £ 
le  vulnus  tunc  infliftum  eft  Romanae  ci 
iiitati, nec  proprio  imperio,quo  tunc  re- 
gebatur, id  eft, Pontificio;  Nam  Sim- 
plicius,qui  tunc  praefidebat,ncc  dignita- 
te,nec  ciuitate  fua  priuatus  eft, aut  immi- 
nutus,fed  ciuitas  in  eodem  ftatu , in  quo 
antea  erat,  in  Simplicio,&  fuccelToribus 
►eius, Felice. 3.  & Gclafiototo tempore > 
quo  Odoacer  vixit,  perfeuerauit. 

Denique  anno  D-omini  , J47.  Sc  5 ?o. 
Totila  Gotthorum  Rex  Romani  vexa- 
uit,&  occupauit, & ex  parte  diripuit , ac 
diruit, non  tamen  lethale  vulnus  inflixit^ 

& illud  qualecumque  fuit,  ftatim  repara 
tum  eft,  fcu  curatum. Nam  in  primo  in- 
greftu  interuentu  Pelagi)  tunc  Diaconi, 

& poftea Papae  eius  nominis  primi,  & 
Belifarij  Ducis, tam  cumRomanis,quarn 
cu ipfa ciuicate  benigne  fegefsit,  & qua- 
uis  partem  muroru  euerteritj  paulo  poft 
per  eundem  Belifarium  inftaurati  funt. 

Xn  fecundo  vero  ingrelTu  licet  Xotila  in 
principio  vrbem  demoliri , Sc  deftruere: 
tentauerit,  tandem  vero  , Sc  habitatoies 
eius  reuocauit  j & ipfam  nouis  aedificijs 
muniuit,&  illuftrauit.  Ergo  multo  mi- 


nus eo  tempore  recepit  Roma  lethalera 
plagam,  aut  expectaie  illa  oportuit  An- 
tichiiftom,  qui  eam  ii  fua  plaga  curaret. 

Accedit, poft  has  omnes plagas,feu 
perfccutionesjbeftiam  illam,  leu  Roma- 
nam vrbem  per  quinquaginta  fex  annos 
fanam,  & integram  in  pace  fub  eode  im- 
perio Pontificio , & in  eadem  fide  perfe- 
uerafte  (etiam  ex  fententiaRegis,&  Pro 
teftantium  ) prius  quam  inceperit  Anti- 
chriftus,  queipfi  confingunt.  Rex  enim 
ait,  EccleiiamRomanam  caepifle  elFe  An 
tichriftianam  anno  606.  vltima  veroRo 
mana  irruptio  anno  > >o,pra:cefsit,vt  di- 
xfiergo  quando  venit  illud  tepus,iam  no 
habebat  beftia  plagam,  qii£  fub  Antichri 
fto  fanaretur.  Multoque  minus  accom- 
modari poteft,quod  Ioannes  addit,  admi 
ratam  ejfe  vniuerfam  terram  poft  beiliam, 
vtique  propter  curatiogem  vulneris  le- 
thalis.  Neque  etiam  ex  eo  tempore , vel 
ob illud  factum  potentia  Romanae  ciui- 
tatis,aut  Romani  Potificis  maior  vifa  eft 
mundo , vt  propterea  omnes  beftia  ado- 
rarent,dicetes:  Quisfimihs  beftia  ? & quis 
pugnare  poterit  cum  ea  5 Nec  denique  ex 
eo,  quod  excidium  Romanum  in  qua- 
cumque ex  diftis  obfidionibus  fadlu  po- 
ftea inftauratum  eft  , nec  ex  modo,  quo 
plaga  illa  curata  eft,  colligi  poteft , quod 
Ioannes  ait , Draconem  dedijfe  poteftatcm 
beftia.* Nemo  enim  vnquam cogitauit, 
inftaurationem  illam  factam  elle  virtu- 
te dee/nonis, fed  diuina  virtute, & proui- 
denti'a,<^u£  voluit  populum  fuum  corri- 
pere , non  perdere,  vt  recfte  dixit  Augu- 
ftinus  in  difto  traft.deExcidio  vrbis , & 
lib.  i.deCiuitat.cap,  1.  vnde nullus nifi 
amens,  vel  ethnicus  inde  potuit  ad  draco 
nem  adorandum,  fed  potius.ad  Deu  lau- 
dandum , Sc  glorificandum  excitari  5 er- 
go nihil  eoru,quae  Ioannes  eo  loco  prae- 
dicit, poteft  fecundum  illam  fruftra  co- 
gitatam expolitionem  accommodari. 

Ex  quibus  tandem  maniteftum  q/I,- 
vltima  verba,  qua:  ad  fuam  interpretatio 
nem  Rex  adiecit, dicens, Plaga  mortis  cu- 
rabitur m fuo  capite yfiue  Rege  .Antichitfo, 
qui  deinde  ex  urget, at  que  ad  diuturnum  tent 
pus  regno  potietur.  Haec  (inquam)  verba 
vltima  ( qu£  ad  prefentem  caufam  felum 
pertinebant)  fine  vllofundametoin  illa 
vifione  feti  prophetia  I Gannis,  a Rege  ad 
dita  cite.  Nam  ibi  nihil  docet  Ioannes  de 

dura* 


Jb 

Argumgto 
ad  horpicS 
Kegis  An* 
glise  afler- 
tio  rafcllx  - 
tur. 


c Augufl-. 


i 4«  . 

Male  verba 
cjujeda  ioa 
nis  texiui 
dduntur. 


jSS 


Lib.j.Dc  a^ntichrifo. 


duratione  diuturna  regni  Antichriili; 
imo  de  bellia dia, qui  in  vno  dc  fuis  ca- 
pitibus vulnus,  acceperat , & farmta  lue- 
rat,dicit:  Jbtdataejteipotefias  facere mcn- 
fes  quadraginta  d«oj,lacere  ( inquit  ) ea 
omnia, qui  ibi  declaramur, fcihcet^o^«i 
blafpbemas  contra  Deum  ,&  contra  et s,  qui 
in  ccelo  habitant,  8c  facere  bellum  cum  San- 
fiis,&c.  quibus  perfecutio  , & impietas 
Antichriili  defcribitur.  Ergo  illa  diutur 
na  duratio  Antichriili  non  folum  line 
fundamento  in  illo  textu , fed  etiam  con 
tra  eius  verba  excogitata  efl. 

C A P V T.  vri. 

«/ Uteri  c •lieVuoni  Regis  tAnglia  ex  cap.  i S. 

. Apocalypfis  dejumpta  fatis  fit. 


Ecundo,ac|pricipue  colligit  Rex 


SecundaRe  'X  Anglii  hanc  diuturnitatem  regni 
ex  Apocaf  Antichriili  ex  loco  alio  Apocalyp. 
obiedho.  ' 1 8.  vbi  prius  defcribitur  ingens  calus, 

interitus  ciuitatis  magni  Babyloniae  , 
quam  Rex  Romanam  elle  fupponit , & 
deinde  praedicicurmaximus  planctusRe 
gum , <5c  mercatorum  terrae  fuper  illam, 
& timor  ex  admiratione  defolationis 
cius.  Vnde  Rex  Angliae  fic concludit: 
Ex  illo  grattif  simo  planttu  plamjsime  ccnf- 
tat, regnum  ^intichrifii  longius  triennio, & 
femefiri J patio , aut  vnius  hominis  amte  du- 
raturum . Hoc  autem  probat,  quia  Reges 
qui  cum  ea  fornicati  funt,&  in  delidjfyixe- 
runt, tempus  habuifje  diuturnius  ad  ^ agnam 
illam  necefsitudinem  contrahedam,  oportuit. 
Mercatores  autem  terra  fic  cius , dumfietit , 
prolixe  copias,&f 'duitatem  o flent ant,qua fi 
finarum  futfjet  emporium  duntiarum ,q:ue  tl 
exiguo  temporf  non  poterat, ac  ne  vno  quide 
fieculo  coaceruari.  Ex  his  ergo  duabus  co- 
iecturis  concluditRex^ffenecefFarium, 
vt  regnum  Antichriili  non  trium  anno- 
rum, nec  tantu  vnius  hominis  vitae, imo 
ncjp  vnius  fcculi,fcd  plurium  futurum 
fit:  quomodo  autem  ex  illis  coniedturis 
hoc  lequatur , non  declarat, cum  tamen 
inter  fe  nullam  connexionem  habere  vi- 
deantur,vta  me  breuiter  explicabitur. 

Prius  vero  neceffe  efl  exponere, que 
Babylon  q]n Babylon, de  qua  Ioannes  ta  in  hoc 

caP,T^’  clua,TI  'n  pricedctibus  loquitur. 
ca*  Duplex  enim  ab  hominibus  diflingui- 
tur  Babylon , vna  materialis , 3c  propria 


A in  Chald^a  lita, qui  initium  impcrijChal 
deorum  fuit, alia  myfhca,  Et  licet  An- 
dreas. capit.  5:3.  de  vtraqueccnicatpolfe 
loanncm  intelligi , citeri  tamen  omnes  j “*rrsti 
pro  certo  fupponunt,non  loqui  Ioanem  lo^uii ' 
de  propria  Babylone , quod  & ipfe  fatis 
indicauit  cap.  iy.dicens,  fuille  in  fronte 
ciuitatis  feriptum.  Myfienum , Babylon 
magna , illique  multa  attribuit,  qui  non 
redle  veri  Babylonii  accommodantur. 
Loquitur  ergo  loanes  de  Babylone  my- 
• flica,qui  autem  illa  lit  inquiro.  In  quo 
folum  inuenio  Aretam,aui  cap. 53. illam 
g Babylone , de  qua  Ioannes  loquitur  cap. 

16. in  fine,  Conflantinopolim  elfe, inter 
pretatus  fuerit,  fed  line  fundamento  in 
Scriptura, vel  ratione. 

Dui  igitur  funt  probabiles  expo-  h 
fitiones,  vna  efl,  hanc  Babylonem  e(Te 

_ , •;  cuurvDisif 

vmuerlum  mundum  quoad  prauorum  ^ m^aii 
congregaticncm,quam  Auguflinus  Dia 
boli  cfuitatem  appellauit  in  libris  de  Ci- 
uit.  prifertim  in  1 8.  a principio.  Vnde 
enarrat.  2.inPfalm.26.ficait  lEfiqucd* 
duitas, quae  Ballionia  dicitur.  Ciuitasifiafo 
cietas  efl  omnium  impiorum  ab  oriente,  vfy 
ad  occidente, ipfam  habet  regnu  terrenti, &c. 

q Et  enarrat,  in  Pfalm. 6 1. Omnes ( inquit) 
qui  terrena  fapiunt,  omnes,  qui  felicitati  ter- 
renam Deo  praf 'erunt , omnes, qui  fua  quarut 
non  quee  lefu  Chrifii,ad  eam  duitatem  perti- 
nentium dicitur  Babylonia  myfiice,  & ha- 
bet Regem  diabolum.  Ideq;  repetit  Enar- 
rat.in  Pfa.  28.  circa  id:  Memor  eroRaab, 

& Babylonis  [cientium  me , Babylon  (ait)  ■ 
duitas  dicitur  fecundum  feculum,vnacm - » 
tas  iniqua  Babylon, omnes  imqui  ad  Babylo- 
nempertinent&c.  De  hac  ergo  Babylo- 
ne exponunt  ditium  locum  Apocalyp- 
fisgraucs,  & antiqui  expofitores.Beda,  Belt.  ^ 
Viclori.Tyconi.Homil.16.  in  Apocal.  / iclor. 

D Anfelmus, Primas. Necnon etiamAm  Tjcon, 
brof.ac  Auguflinus  in  comentarijs,  qui  D.  A«\’— 

fub  nomine  illorum  inter  illorum  opera  D.  An:- 
feruntur , pr^ter  alios  modernos  expo- 
fitores  in  eum  locum . Et  idem  docuit  JLretin 
Aretas  fuo  capite  41. 42. 
cet  alijs  locis  aliter  interpretari  videatur.  D . Ptojf 
Nec  diffentit  Andre,  licet  ad  alias  etiam 

Babylones  verba  accommodet.Exprel- 

fc  , & optime  Profper  in  Dimidio 

temporis  capite  feptimo  vbi  ita  expo- 
nit illud  Pfa! m i , filia  Babylonis  my- 


rA,drc. 


Poliunt 


Caf.  7.  Obietfioni  ex  cap,  1 $.  Jpccalyp  fis  fatis  fit.  jfp 


4* 


putius 

tlidoMi 

fyicily- 

?sm. 


Jfo  f,i8. 


Mjfri. 


Aut, 


D,  Hiero. 


Poffunt  etiam  pro  hac  expofitione  A 
referri  Petrus  Damianus  Epiltola  ter- 
tia ad  Blancam,  capite  decimo  fecundo, 
quatenus  ait,  omnem  animam  iniquam 
nomine  Babylonis  comprehendi  . Et 
dc  penis  interni  verba  illa  ex  ponit 
tmglonjkauit  Je,&  m deluijsfuit, tantum 
date  illi  tormentorum . Et  hoc  etiam  ha- 
bet Pacianus  Parames.  de  Penitentia 
in  fine.  Ethmiliter  Diuus  Auguftinus, 
Pfalm.  149.  exponit  illa  verba  capitis, 
decimi  octaui  Apocalyp.  Duplicate  dupli 
da  fecundum  opera  eius  ,in  poculo , quo  mif- 
cuity  mijcete  illi  duplicia  : intelligitque  B 
difta  efle  de  mundo, qui  nomine  Babylo 
nis  fignincatur, licet  pracdi&a  verba  non 
ad  literam  referat,fea  Sic, ait, feriptum  ejl, 
reddite  illi  duplum  ,ad  quod  fecit  Atque  ex 
hismet  verbis,feu  locis  ht  probabilis  hec 
expolitio. Et  praeterea  cx  illis,  labia  ejl 
habitatio  d«moniorum,&' cuftodia  omnis fifii 
ritus  immundi.  Biaec  enim  propnjfsimc 
de  ciuitate  impiorum  dicuntur,&  vix  in 
aliquam  particularem  ciuitate  conuenire 
poliunt.  Item  ilia, Exi  de  ea  populus  meus , 
ne  particeps  fis  delitiorum  eius,  qui  fic  ex- 
ponit Cyprianus  lib.de  Lapfis. Sicut  etia 
illa  , Vce  ya  duitas  illa  magna  in  quadiui - q 
tesfatti  funt  omnes.Itcm  illa.Quia  in  ycne - 
jicijs  tuis  errauextmt  omnes  gentes  ,&  m ea 
j anguis  Prophetarum , Cr  Sanfforu  innemus 
eft,  & omnium  ,qui  intcrfetH  funt  in  terra. 
Haec  enim  non  videtur  polle  nili  duita- 
ti vniuerfum  orbem  occupantiadaptari, 
haec  autem  eft  ciuitas  impioru  : bene  er- 
go illa  per  Babylonem  intelligitur.Ideq; 
confirmat  Aretasfuo  capite  41.  ex  illo 
adie&iuo,  quo  faepe  illa  ciuitas  magna  \ o 
catur, putat  enim  non  poni  ad  diftinftio- 
nem  ciuitatis  paruae  ( fic  enim  paru  era- 
phafis  haberet,  & nihil  magnum  fignifi- 
caret)fedad  denotandam  abfolutam  ma-  D 
gnitudinem,id  eft,vniuerfalitatem  illiu$ 
ciuitatis:  nam  omnia  loca,<5c  omnia  tem- 
pora occupauit,  quod  videtur  etiam  fig- 
nificare  Hieronymus epift.  xy.adMar- 
cel.  non  hoc  caput , fed  1 3 . Apocalypfis 
explicando. 

Neqj  eft  difficile  ad  hanc  fignificatio- 
nemBabylonis  cetera  omrfia  que  in  c.  17 
de  illa  dicuntur,  accomodare:  nam  Baby 
lcninhac  fignificatione  fumptanon  eft 
aliud,  quam  mundus  in  malam  partem 
acceptus,prout  eft  frequens  in  facra  Seri 


ptura,vt  1.  loan.? . Mundus  totus  in  mali- 
sgno pofitus  eft,  <zy  htec  eft  y{ciona,qiue  y vi- 
cit mundum  fides  nojira,  & Chriftus  loan, 
* J.  Si  mundus  yos  odit, Icitote,  quia  me pno 
rem  yobis odio  habuit.  X nde  inter  tres  pi  c 
cipuos  falutis  animarum  inimicos  mun- 
dus numeratur,  & intellectus  creditur  a 
Ioanne.i.canomc.cap.2.per  juperbia.yi - 
tee,  de  qua  ftatim  fubiungit , qua  exmudo 
ejl.  Eiac  ergo  ratione  recte  dicitur  de  hac 
Babylone  mundi, Sedere fupvr  aquas  mul- 
tas, fuper populos, gentes ,ik  linguas.  Vt  in- 
fra idem  loannesdcclar.it.  Vocatur  etni 
meretrix  magna , quia  re  vera  Dc  yino  for- 
nicationis eius  biberunt  omnes  gentes,  ey  Re 
ges  cum  iliatornicatifuntjCy  mercatores  ter- 
ree de  yirtute  deliciarum  em  diuttes  fafli 
funt,  & finiijja, quibus  vanitas,  & mundi 
malitia  optime  deferibitur . Ac  tandem 
merito  dc  illa  dicitur, cf ItEbria  de  faguvie 
Sauciorum,  &-  dc [anguine  Martyrum  Jefu, 
quia  omnes  impij  Sa&ospedecuti  funt, 
& Maryres  in  vniuerfis  mundi  prouin- 
cijs,  fanguinem  fuumpro  Iefu  Chrifto 
fuderunt. 

Sicut  autem  haec  Babylon  non  eft  de 
lapidibus  faCta, fed  ex  hominibus  pra- 
uiscoalefcit , vt  dixit  Tyconi.  dicta  Ho 
milia  decima  fexta,  ita  cius  excidium 
non  confiftet  in  murorum  , 8l  aedificio- 
rum demolitione,  aut  incendio, fed  in 
vltima  impiorum  omnium  perditione. 
Et  ita  haec  Babylon  non  per  Antichri- 
ftum,  nec  ante  diem  iudicij  deftruetur, 
fed  ipfo  iudicij  dic  , & per  Chriftum , 
& Angelos  eius  iuftitiaeminiflros.  Vn- 
dc  dicitur,  Apocalypfis  decimo  oclauo, 
Jn  yno  die  ycnient  plaga;  eius,  mors , & lu- 
dus, & fames  ,&  igne  comburetur , quia 
fortis  eft  Deus , qui  indicabit  illam. 

Dices:  quomodo  ergo  Reges  terra, 
& mercatores  flebunt  illam , ey  longe  fient 
propter  timerem  tormentorum  eius , tum 
ipfi  membra  fint  illius  ciuitatis , & tor- 
menta eius  vitare  non  pofsint.  Refpon- 
deo,  imo  hac  ratione  merito  ploratu- 
ros, quia  plangent  fe  fuper  illam  , vt  ibi- 
dem dicitur,  & quia  valde  horrebunt  illa 
tormenta,  dicuntur, longe  ftare , vtique 
non  corpore  , fed  aflfechi , ita  vt  quan- 
tum in  fe  eft  , fugere  cupiant,  fed  non 
pofsint  . Denique  iuxta  hanc  expo- 
litionem verum  quidem  eft  , quod 
Rex  Anglia:  ailumit,  Reges,&  merca- 
v Ddd  tores 


1 .Joan.s 

loan.  i) 

1. loan. 2. 

v4poc.i%. 


6. 

Babylo  hfe 
deftruetur, 
eum  impij 
pericrenr. 


7* 

~4pcc.  1 8, 

QbitCtio, 


Solutio. 


JfiO 


Libfj*T)e  oAnlichripo. 


. 8. 

Babylonis 
nomine  eti 
sin  Rama 
fignificacur 

D.  Augu. 


D.  Hiero. 
x.Petr.  j. 


Orofi. 
Tertul. 
Pamel. 
Lorin.  i. 
Pety.  re- 
fert.quam 
plures. 

Id  de  Ro- 
ma Eihni  * 
ca,  no  reli- 
giefi»  dicen 
dum. 

Vitior. 

ylndr, 

~4.retas. 

Riber. 

Vieg. 

Bellarm. 

Sani. 


B 


toresterrar  non  nifi  diuturno  tempore  A 
amicitiam,  & 'negotiationem  habuiiie 
cum  illa  ciuitate , inde  autem  non  fequi- 
tur,  Antichriftum  longo  tempore  regna 
turum,  fed  duitatem  maloru  per  inulta 
fecula  durare , prius  quam  a Deo  iudice- 
tur , & puniatur. 

■ Secunda  expofitio  efl,  vt  Babylonis 
nomine  ibi  Roma  fignificetur  : ita  vt  ibi 
praedicetur , deftructionem  , & ftupen- 
dam  Vrbis  vltionem  diuinamante  fine 
mundi  futuram  etle.  Quod  enim  Ba- 
bylonis no  ini  ne  Roma  interdum  figni- 
ficetur , dare  tradit  Auguflinus  libro 
1 8. deCiuitat. capite  lecundo  dicens,  Ve- 
ram Babylonem  fuijfe  primam  Romam  , eV 
Veram  Romam  fuijfe  fecundam  Babylonem. 

Et  Hieronymus  deScriptor.  Ecclef.in 
Marco,  Petrum  ,ait,  cum  prima  epifl. 
cap.  quinto, inquit,  Salutat  vos  Ecclefia , 
qua  e ft  in  Babylone  collecta,  figuraliter  Ro 
mam  fignificafie  , idemque  habet  lfaig. 

47.  in  principio,  ita  etiam  exponens  lo- 
ca Apocalyp.  Et  in  epiftol.  17  adMar- 
cellam,deRoma  exponit  locum  huncA- 
ppcalypfis  17.  & 1 8.  ldeir»  Ifa.  24.  Ro- 
mam e(Te  fentit,fpi  ritualem  Babylonem, 
de  qua  Ioannes  loquitur.  Idem  habet 
Orofi. libro  feptimo  contra  Paganos  ca- 
pite fecundo.  Et  Tertullianus  libro  ter- 
tio contra  Marcionem  capite  decimoter 
tio,vbi  Pamel.  aduertit  ,hoc  intelligen- 
dum  elle  de  Roma  ethnica , feu  munda- 
na, non  de  Sanda  Ecclefia  ibi  congrega- 
ta. Satis  enim  aperte  illas  diffinxit  Pe- 
trus , dicens:  Salutat  vos  Ecclefia , quxeft 
m Babylone  colletia.  Denique  quod  in 
hac  fignificatione  in  Apocalypfi  fuma- 
tur Babylon, fatis  communis  interpreta- 
tio eff  inter  antiquos, & modernos  Apo- 
calypfim  exponentes , tam  hoc  cap.  18. 
quam  alijs,vtfunt  Vidorin.  Andre.  Are 
thas,  Riber.  Viegas.item  Bellarminus 
libro  tertio  de  Summo  Pontif. cap.Q. 
Sandcr  lib.8.  de  Vifib.  monar.  cap. 8.  <5c 
alij  complures . Eflque  probabilis  expo 
fitio,  quia  Ioannes  cap.  17.  (fi  proprie- 
tas verborum  teneatur  ) de  fpeciali  ciui- 
tate loquitur, & in  cap. 1 8 . non  loquitur 
tantum  de  populo, fed  etiam  de  materiali 
ciuitate,  vt  ex  domibus,  & ali j s aedi ficijs 
conflante,  & particulari  loco  terra?  fita, 
qu^ab  alijs  terrae  locis  difiare,  vel  pro- 
pinqua elfe  potefl,  vt  indicant  illa  verba: 


D 


Longe  flante  proptertimorem  toymworum 
eius , & illa  : Omnis , qui  m latum  na- 
vigat,& nauta,  & omnes  , quiwman  o/?c- 
rantur  > longe  tieterunt , ey  cUmauerunt 
xidentes  locum  incendii  eius.  Si  autem  illa 
Babylon  eflciuitas  aliqua  particularis, 
non  potefl  certe  efie  , nili  Roma  , vt 
ex  didis  fatis  conflat,  6c  ex  luperiori- 
bus  capitibus  eiufdem  Apocalypfis  cft 
mamtellum. 

Hac  ergo  admiflfa  expofitione,  ex  illa 
ad  fuminu  Colligitur,  Romanam  ciuitate 
ante  finem  mundi  delendam  efft,6cpror 
fus  euertendam  etiam  quoad  materialia 
aedificia  , & igmtradendam.  Quod  mul- 
ti Catholici  non  folumfine  rubore,  fed 
etiam  conflantcr  docent , ac  defendunt; 
quos  refert  , eorumque  fententias  late 
dcfcribitThomas  Maluenda  lib-4.de  An 
tichriflo  C.4.&  ?.&  quamuis  ipfe  timeat 
in  eorq  defeendere  fententia,ideoq;alijs 
modis  conetur  loca  Apoca  lypfis  inter- 
pretari ( quos  nunc  examinare , probare 
au»-  improbare  no  cfl  nccefTe)Nihilomi- 
nus  negari  non  potefl , fententiam  illam 
probabilifsimam  effis, multumque, & lo- 
cis Apocalypfis , <5c  Antiquis  Patribus 
con  fentanea,pncferti  m Hieron  ymo,cu- 
lus  hacc  funt  verba  Ifai.  24.  mitteretur ci- 
uitas  Vanitatis  ,fiue  omnis  duitas , Vel  fpiri- 
tualis  Babylon , quafedet  infeptem  monti- 
bus purpurata , cuius Jupplicia  in  Apocaly- 
pfi  Joanms  legimus.  Nec  ab  ea  fententia 
diferepat  libro  fecundo  contra  louinian. 
licet  indicet,  prophetiam  non  effe  ablo- 
lutam , fed  comminatojiam,  dicens : Ad 
te  loquor  , qua  feriptam  in  fronte  blaspbe- 
miam  Chrijli  cotifefsione  delejli,  & cat.ma - 
leditiionem,quam  tibt  Saluator  in  Apoca- 
lypji  comminatus  e fi,  potes  effugere  per  poe- 
nitentiam, babens  exemplum  N intuitarum. 
Accedit  Ladanti.  lib .7 . cap.  25".  quite- 
Rimonio  Sibyllte  confirmat  , cafuram, 
& incendendam  effe  vrbem  caput  Orbis: 
Et  tunc  ( ait ) quis  dubitet  venijje  iam  fine 
rebus  humanis,  orbique  terrarum.  Et  certe 
fuppofita  deuaflatione  orbis  praTertim 
Chrifliani  futura  in  fine  mundianteiu- 
dicium  ,partim  per  decem  Reges, qui 
Antichriilurn' procedent  , partim  per 
ipfnm  Antichriflum  , qui  maiori  po- 
tentia, N acerbitate  , ac  odio  Chrifhim, 
& eius  Ecclefiam  perfequetur  , per  fe 
probabilifsimum  efl,  aliquem, vel  plures 

eorum 


P* 

Rotoam  aa 
t!  dit  d ia. 
dicii  Jflfn. 
di.pfobij 
le  cft. 


Mil 


Mi 


Hiem, 
Jjau  1 4. 


C*tp'7 . Obie Bioni  ex  c ap.  1 8 . zApocalyp^atisfit. 


89  r 


10. 

Tcuposil- 
liai  tuerfio 
tiiinccrtif» 
Cilii  (it. 


DoSoris 
fu  'iiic  Ca- 
iliohci  opi- 
no. 


II. 


eorum  irruituros  in  vrbem,  eamque  pe- 
nitus euerfuros,  vt  Romanum  nomen, 
imo  & Chriftianum,fi  pofsint,  Roma  dc 
leta,prorfus  extinguant. 

Modus  autem, ordo,  & tempus  huius 
euerfionis,  licet  futuram  eiTe  fuppona- 
mus,  longe  incertiora  funt,  quamipfa 
cuerfiomam  de  ipfa  euerfione  habemus 
fundamentum  in  Scriptura , iuxta  pro- 
babilem fenfum  eius, de  exteris  autem 
circunftantijs  fere  nihil.  Vnde  modus 
ille,  quo  vir  eruditus  Thom.  Maluenda 
vltimum  excidium  Romanum  deferi- 
bit  iuxta  eorum  fententiam,  qui  de  Ro- 
mana vrbe  prophetias  Apocalypfisin- 
telligunt,ncque  ab  omnibus,  qui  illum 
fenfum  approbant, afleritur:  nec  mihi  vi 
detur  ncceir2rius,aut  cogente  fundame- 
to  fultus. Ait  enim,  Romam  circa  finem 
mundi  ad  plura, & maiora  fcelera,  & fla- 
gitia  redituram,  quam  prius,  cum  effet 
ethnica, comiferit , nam  & fidem  nega- 
bit,& Pontificem  a fe  abi; ciet,  & Ecclc- 
fiafticos  ordines  trucidabit,  & ad  idolo- 
latriam redibitrNam  antiquam  tempora 
lem  potentiam  iterum  recuperabit  cum 
maiori  amplitudine,&  imperij  maicfta- 
te,quam  antea  habuerit, dccemq;  Reges 
potctifsimos  fibi  fubiefros  habebit, quo- 
rum opera  fan&osperfequctur  acerbius, 
& martyrijs  crudelioribus  afficiet , qua 
fub  Imperatorib9  ethnicis  pafsi  fuerint. 
Pofiea  vero  intra  breue  tempus  (ait)  Re 
ges  illos  a Roma  defe&uros,  & aduerfus 
illa  infurreduros , ac  penitus  deleturos, 
Deo  id  permittente, in  vindi&am  fccle- 
rum  eius , tam  praeteritorum,  quam  illo 
tempore  praefentium.  Hoc  enim  vide- 
tur indicaffe  Ioannes  Euangelifta  ,cum 
eodem  cap.i  8. dixit:  Quoniam  peruene- 
runt  peccata  eius  yfque  ad  calum,  & recor- 
datus ejl  Dominus  iniquitatum  eius.  Cre- 
dendum enim  eft,Deum  non  permiflii- 
rum  tam  graue  Romae  fu pplicium, nili 
ipfa  prius  antiquis  peccatis  noua  fuper 
adderet,  & ita  iram  Dei  in  fe  excitaret. 
Atque  ad  hunc  modum  accomodat  ex- 
tera , quae  in  hoc  capite , & praecedenti 
Ioannes  praedicit.  A c tandem  pofl  def- 
tructionem  Romx  a decem  Regibus 
factam  , venturum  die  dicit  Antichri- 
ftum  iuxta  alias  prophetias  fupra  tra- 
ftatas. 

Hxc  vero  omnia , licet  impofsibilia 


B 


D 


nonfint,  neque  cum  aliqua  prophetia, 
aut  promifsione  Romx  facta,  quam  ego 
fciam,  repugnent,  non  videntur  inihi  ne 
ceffaria, nec  fatis  fundata. Nam  (fuppofi- 
ta  expolitione  Babylonis,  quamprofe- 
quimurjex  hoc  loco  Ioanmslblumha- 
bemus  elTe  euertendam,  ac  penitus  def- 
truendam,ita  vt  yltra  iam  no  inueniatur , 
vt  ait  IoanneSjid  eff,  non  amplius  inltau 
rabitur,nec  habitabitur,  idcoq;  nec  tibia 
canentium, nec  artifex , nec  yox  moU , nec 
luxjucernec  ,nec  yox  fponfi , <2r  fponfa:  am- 
plius audientur, aut  inuenientur  in  ea,  vt  ibi 
dicitur.  Erit  ergo  defolatio  fempiterna, 
idcoq;  certum,  & exploratum  videtur, 
oraculum  illud  de  Roma  intdlcdum,in 
nullo  procedentium  excidiorum  Roma 
hx  vrbis, impletum  cfic,vt  facile  conie- 
dtabit  lector, (i  attete  ea , quae  de  illis  ex- 
cidijsin capite  prxcedenti  diximus,  cu 
verbis  adnotatis  prxfentis  prophetix 
contulerit. Imoinde  valde  probabile  fit, 
tal  cexcidiu  Romanum,  fi  futurum efi, 
non  nifi  prope  finem  mundi  effefutpru, 
quanuishocin  dido  capite  iS.nonaf- 
feratur,nequc  alibi  fit  prophetatum , & 
ideo  minus  certum  fit.  Inde  tamen  ali- 
quomodo  fiiadctur , quia  veri f mile  clt, 
tam  mirabilem  vrbis  deftnnftionem , <5c 
iinmanem  ledis  Apoltolicx  pcrfecutio- 
nem  no  nifi  temporibus  Antichrifti,  vel 
prope  illa  eflfe  futuram, quia  illa  fore  vi- 
debitur tribulatio  maxima  Ecclefix,  & 
in  ea  implebitur  quod  Daniel  pradi— 
xit  celTaturum  iuge  facrificium,  &fi- 
milia. 

Quod  vero  Ante  illam  deftruftio- 
nem  reditura  fit  Roma  ad  priflinam  po- 
tentiam , & temporale  imperium  ,non 
video,  vnde  probari  pofsit , quia  non 
omnia,  qux  hoc  capite  de  Roma  dicun- 
tur,necelfe  eft  in  ea  inueniri  in  illo  vlti- 
mo  tempore , in  quo  deftruetur , fed  in 
toto  difcurfu  temporis  ex  quo  fuit  con- 
dita vfq;  ad  finem  :Quia  (vt  ibi  dicitur) 
perueneruntpeccataeius  yfq.  adcalu,  & 
recordatus  ejl  Dominus  iniquitatum  eiusy 
vtique  omnium,  qux  in  ea  quouis  tem- 
pore faftx  funt.  Qua  propter  etiam 
non  video , vnde  fatis  pr&betur , reddi- 
turam Romam  ad  idololatriam,  vel  ad 
fimilia  fcelera  , qux  ex  veri  Dei  igno- 
ratione prodeunt , tum  quia  vt  dican- 
tur peccata  perucnire  vfque  ad  coelum, 
Ddd  * fatis 


Impugaa- 
tur  quoad 
primaropai; 
tum. 


12; 

Impugna- 
tur quoad 
fecunda 

tcm. 


S92 


Lib.  V \ T>e  j4ntichriflo. 


fatis  efl,quod  prioribus  flagitijs  impio-  A 
rura  fcmper  addantur  noua,  & grauifsi- 
ma  peccataChriflianorum,quibusDeus 
magis  quodammodo  ad  iram  mouetur, 
quam  delictishominum  cajteroru  igno- 
rantium verum  Deum.  Et  fieri  poterit, 
vt  in  illo  tempore  peccata , Sc  flagitia  in 
illa  vrbe  multiplicentur  cum  maiori  lu- 
xu, Sc  corruptione,  quain  in  proteritis 
Chrillianitatis  temporibus,  tum  etiam 
quia  licet  illud  excidium  futurum  fit 
infupplicium  multitudinis  prauae,  cre- 
dibile eff,  futurum  etiam  etle  in  proba- 
tionem bonorum  , & in  purgationem,  g 
Sc  meritum  praedeffinatorum,  vt  de  per 
fecutione  Antichriffi*Chriffus  fignifi- 
cat,&  Patres  vbique  docent.  N on  erit 
ergonecelTariiim,  Romam  ad  idolola- 
triam redire  , vt  illius  defiruefionem 
D eus  permittat. 

j , ^ Quod  denique  additur , decem  Re- 
Impugna-  ges  prius  futuros  effc  fubiettos  tempo- 
tur  quoad  rali  imperio  Vrbis,  Sc  polfea  efic  contra 
tertiam.  illam  infurrecturos,non  video, quo  fun 
damento  afferatur  : Nam  qued  hic  ait 
Apec.siS.  Joannes, Reges  terra  fornicatos  ejje  cum 
illa , & plancturos  fe  fuper  illam , ad  fum- 
mum  indicat , illos  futuros  efleRoraa-  C 
nx  ciuitatis  amicos,  vel  forte  prius  illius 
fcelera  imitatos  fuiife  , polfea  vero  na- 
turali affectu  eius  perditionem  doluiffe. 
Addo  etiam  non  videri  neceffarium  , vt 
illi  Reges,qui  prius  fornicati  erunt  cum 
Babylonia, &poffea  plangent  cum  illa, 
fint  illimet  decem,  qui  proxime  ante 
aduentum  Antichriffi  regnabunt  , fed  « 
ali)  Reges  terra: , qui  non  deerunt  ex- 
tra imperium  Romanum, vt  in  Perfla, 
in  Africa,India,&  alijs  regionibus,  qui 
fortafTe  vfque  ad  mundi  finem  perma- 
nebunt.Denique  non  oportet , per  Re- 
ges terne  intelligcre  folos  fupremos,  & D 
principales  Reges  terrae,fed  etiam  mag- 
nos Principes,  & quafi  regulos,  vt 
funt  nunc  multi  Duces,  & Potenta- 
tus Italiae,  Sc  Germaniae , <Sc  fimiles,  qui 
vitta  decem  illos  famofiores  Reges  elTe 
poterunt  tempore  deffruftionis  vrbis 
Romae, Sc  cum  illa  prius  fornicari , non 
tantum  per  idololatriam  , fed  per  alia 
vitia  fedtando  mundi  vanitate,  Sc  poffea 
de  illius  perditione  dolere , ac  plangere. 

14.  Quocirca  ex  illo  loco,  fupponendo 
per  Babyloniam  Romam  intelligi,  fo- 


Ium  poteft  certo  colligi , Romam  tan- 
dem aliquando  effe  omnino, & irrepara-  Ex  omni, 
biliter  euertendam,  vnde  fit  verilimi-  b.us  >■ : . 
lius,id  futurum  eile  prope  diem  mdicii, lu 
oc  tempore  Antichrnu  , vel  circa.  In  pr0p{ ,,, 
quo  vero  flatu  erit  Roma  proxime  an-  iodici) p«(i. 
tequam  deflruatur , tam  in  temporali 
imperio , quam  in  fpirituali,&  infide, 
non  video  efie  reuelatum,nec  cum  fun- 
damento definiri  pofle.  Nullum  vero 
eff  inconueniens  , quod  perfeuerando 
in  fide,  religione,  Sc  reginnne  tam  tem- 
porali , quam  fpirituali  per  Apofloli- 
cam  fedem,  ficut  nunc  eff, in  fine  mun- 
di definiatur  per  aliquem  tyrannum 
infidelem, liue  paganum,  fiue  apofia- 
tam.  Sicut  enim  hoc  magna  ex  parte 
contigit  in  tempore  Alarici  , ita  po- 
terit acerbius , & omni  ex  parte  in  fi- 
ne mundf  confummari.  Neque  hoc 
eff  contra  fan&itatem  illius  vrbis,  tum 
quia  non  obff  ante  fide,&  praefentia  Vi- 
carij  Chriif  i,  poterunt  in  illa  ita  multi- 
plicari peccata,  vtconiu fla  praecedenti- 
bus, Dei  iudiciura,iuxta  occulta  conii- 
lia  prouidentii  ipfius,  contra  iplamex- 
citent.  T um  etiam,  quia  licet  ciuitas , & 
capita  eius  in  fide  permaneant , fieri  po- 
terit,vt  multitudo  populi,  Sc  praecipuo- 
rum ciuinm  exemplo,&  minis, vel  pro» 
mifsionibus  tyrannorum  infidelium  cor 
rumpantur, & deficiant.  Tum  denique, 
quia(vt  dicebam)  illud  excidium  non 
erit  tantum  propter  vindiftam , fed  etia 
ad  probationem , & multorum  Marty- 
rum perfedliorem  confummationem. 
Ideoque  non  eff  etiam  contra  promif- 
fiones  fa&as  Ecclefia?  , Sc  fedi  Apoftoli- 
cx  de  perfeuerantia  in  fide , &in  cathe- 
dra Petri, quod  Roma  illomodo  definia- 
tur,quia  cathedra  nunquam  deficiet, nec 
fides  eius , fiue  in  hoc , fiue  in  illo  loco 
confilfat,vbique  enim  eadem  erit,  fem- 
perque  Ecclefia  vifibilis  durabit,  etiam 
fi  vi  perfecutionis  cogatur  ad  montes 
fugere,  vel  in  locis  occultis  magna  ex 
parte  fe  abfeondere.  1 fi  „ 

Deinde  neque  ex  illo  loco,  neque  ex 
alio(quod  ego  fciam) fatis  colligi  potefi,  “ 
anhtec  vltima  Pvomae  -dcftruftioabiplo  f,c ab  Arti- 


met  Antichrifio  perficienda  fit,  Sc  con-  chrifto,  vel 
fummanda,vel  ante  illum, per  aliquem,  ^ j1®  ” 
vel  aliquos  ex  illis  decem  Regibus, qui 
in  Romano  orbe  tunc  regnabunt.  Nain 


Cap.? . Obietfioni  ex  c ap.  i <?.  Jpocdlypfts  fatisyt.  j Sj 


quod  altero  cx  his  modis  futurum  id  fit, 
polita  dicta  expofitibne,fit  valde  proba- 
bile,quia  vt  dixi,tam  generale  excidium 
vrbis  capitis  mundi,tantaq;Eccleliae  ca- 
lamitas,<3cperfecu  tio  non  potefta  tcpo- 
ribus Antichriif i multum  diftarc,&  ideo 
vel  ab  illo  erit, vel  ab  his, qui  proxime  li- 
lii antecedent.  Itcq;  ex  alio  principio  id 
fit  multu  credibile  , quia  vel  ante  deletu 
prorfus  Romanum  imperium  Antichri- 
ftus  non  veniet,  vel  per  illum  deftrucho 
Romani  imperij  confummabitur , tunc 
vero  maxime  delebitur  Romanu  impe- 
riu,quando  Roma  prorfus  extin&a  fue- 
rit, & e conuerfo  du  illa  in  fuo  ftatu  per- 
feuerauerit, adhuc  reliquis  Romani  im- 
perij durabunt.  Ergo  ficut  imperiu  Ro- 
manu, ita  & vrbs  eodem  tempore, & fub 
ei  fde  tyrannis  deflruetur.  Quod  aute  al- 
terutro ex  dictis  modis  cotingere  pofsit, 
& neuter  ilioru  vel  reuelatus  fit, vel  repu 
gnet  reuelatis,  patet,  qui3  nullibi  reuela- 
tu  eft , Romanam  vrbem  efle  duraturam 
vfquc  ad  tempora  Antichrifti  inclufiue, 
feu  iiitrinfece,vt  lic  rem  exp!iceni,pote- 
rit  ergo  antea  per  decem  Reges  deft rui. 
Ite  non  folu  probabile  eft,  fed  etiam  ali- 
qui contendunt  etle  certum  ,ante  adue- 
tuin  Antichrilli  imperium  Romanum 
elle  omnino  per  decem  Reges  delendu; 
ergo  probabile  eft , ab  eifdem  efle  Roma 
euertendam.  Quod  in  capite  etiam  17. 
A pocalypfis  infinuatur. 

*<>•  E contrario  vero  nullibi  etiam  eft  re- 

Pfobabile  uc]at;urn } Antichriftum  non  efle  ventu- 
vlfuront  tum,  donec  Romana  vrbs  lit  deftru&a: 
,1’untichri  ergo  fi  per  ipfum  deftruatur,  fatis  imple- 
fisconluin  biturprophetia  huius  capitis,quod  tracta 
nuadaar.  rnus  deflruflione  Babylonis. Item  fu- 
pra  diximus, efle  valde  probabile, & Pa- 
tribus confentaneu,  Romanum  imperiu, 
licet  per  decem  Reges  Antichri  fti  proxi 
mos  praecurfores  ita  iit  diuidendum  , & 
extenuandum,vt  prope  deleatur, per  ip- 
fum nihilominus  Antichriftu  efle  con- 
fummandam  deftrucflonc  eius;  ergo  per 
ipfum  etiam  potent  Roma  deftrui,atque 
extingui.  Cum  auem  dico,  per  ipfum, no 
intelligo  efle  nece  flarium  , vtipfe  Anti- 
chriftus  praefens  fit  in  tali  bello,  fatis  eft 
enim, quod  per  fe,vel  duces  fuos,vel  Re- 
ges fibi  fubieflos  id  faciat.  Itaque  vtro- 
aue  modo  poteft  intelligi , quod  de  mu- 
liere formicaria  dicitur  Apocalypfis  17, 


Sc  de  dece  cornibu  s beftiae,feu  de  decem 
Regibus , quod  odient  fornicariam , & dc~ 
jolatam  (acient  illam, &c.  Ii  per  fornica- 
riam Romam , per  beiliam  autem  Anci- 
chriftum  intelligamus , vt  eft  probabile, 
fed  incertum, vt  fupra  dixi,  & 2.tom.3, 
part.  difp.  56.  Se<ft.2.  Vbi  nihil  aliud  de 
vltimo  Romae  excidio  docui;  imo  dc  illo 
tanqua  de  re  incerta  loquutus  fum.Ncq; 
aliter  loquiturBcllarm. qui  potius ientit, 

Romam  abipfo  Antichriftoefledelen- 
dam.  Nam lib.3 .cap.i  3 .lic ait: Antichri-  * 

JIhs  odio  habebit  Romam,  & cum  ea  pugna-,  ^ aCl  ant' 
bit,eamque  dejolabit,^  incendet.  Idemq;  v n‘- 
fentit  lib.4:cap.4.in  fine.Eundeq;  dice- 
di  modufequitur  Boziushb.  24.  cap.  6. 

Sc  citat  Tertullianum , Lactant.  Cyril-  Lliicicn, 
Ium,  Chryfoft. Ambrof.Hicronymum, 

& Auguftinum. 

Vltimo  tandem  ( vt  Regi  Iacobo  r ef-  * 7r. 
pondeamus)  dicimus,  ex  toto  hoc  cap.  exXpcc!?s 
i8.Apocalypfis,vclexdeftru<ftioneVr-  r0n  colli-, 
bis  in  illo  prodicta,  vel  ex  circunftantijs,  g«  perfesu. 
cu  quibus  deferibitur , colligi  non  poffc, 
perfecutionc  Antichrifti  longiori  tepo-  _ „twT 

r A O l &res  aunos 

re, quam  per  triennium,  & femiflem  efle  Cu  feaiitfc. 
duraturam.  Nam  fi  dece  Reges  V rbe  de>  duraturam, 
molituri  funt,  licet  bellum  illud  per  plu- 
res  annos  duret,  vel  poft  illud  Roma  per 
plures  annos  deftruftaiaceat,nihilomin* 
Antichriftus  pofteaveniens, poterit  bre- 
ui  tempore  durare.  Si  vero  ipfemet  Anti 
chriftus  Roma  debellaturus  eft  , poterit 
id  facere  antequam  fpirituale(  vt  ita  di- 
ca ) perfecutionem  Ecclefia;  incipiat,  au 
teporale  imperiu  acquiiit,quodpluribuS 
annis  durare  poterit,  prout  perfecutione 
antecedet,vt  capite  nono  dica.  Et  tuc  po 
terit  ocrfecutio  durare  tantu  breui  tepo- 
re difto,vt  per  fe  manifeftu  eft.  Vel  cer- 
te licet  denius,  ipfam  Vrbis  deftruftione 
futura  efle  parte  Antichriftianae  perfccu 
donis, adhuc  poterit  triennio, imo  bienio 
copleri  quidquid  de  illa  deftruftione  loa 
nes  prelignilicat.  Quia  no  folu  intra  an- 
nu,  Yed  etia  intra  mefes  paucos  circudari 
poterit, & expugnari, & inccdio  tradi, & 
alia  pati, qua?  ibi  deferibuntur.  Et  Paulo 
poft  fequi  poterit  grauifsim9  dleplaftus 
Regum,  & mercatorum,queloannesco 
memorat , nam  fi  plachis  ille  futurus  eft 

in  prouincijsj&infulisRome  vicinis, in- 
tra paucos  dies  poterit  notitia  incendij 
ad  eas  peruenire,  ad  remotiores  autem 
Ddd  3 intra 


i8. 

Regis  oH« 
ftio  diffol. 
uitu/. 


1. 


Contendi» 
i.Re*  Ao- 
gliar  a loan 
ne  potitum 
tempus  cer 
tum  pto  in 
ccrco. 


Ap§ca,  7. 

&■  9. 


Apoc.  14. 
& 20.  & 


j Libet  V \ Ve  <*dntichriffo. 


intra  plures,  vel  intra  annum , plan&us  A 
autem  ipfe  breuiori  tempore  poterit  co- 
fum  mari. 

Quod  autem  Rex  obijcit , quia  & 

. Reges  ad  contrahendam  necefsitudi- 
nem  magnam  cum  iila  Babylonia, &mer 
catores  ad  congerendas  diuitias, longiori 
tempore  indigebunt:hoc  (inquam  ) pro 
bat  quidem,  & Reges , & mercatores,  & 
Babyloniam  ipfam  longo, &diuturno  te 
pore  effe  duratura,  prius  quam  Antichri 
Rus  veniat, vel  Babyloniam  deff  ruat,  no 
vero  porbat  deffrudionemiphusvrbis, 
vel  planctum  poftea  fubfequutum  futu-  B 
rura  effe  diuturnum.  Tum  quia  harc  di- 
iierfa  funt:  tu  etia  quia  frequeter  illa;qu£ 
multo  tempore  durarunt  , vno  rao- 
mento  extingui  folent.  Eo  vel  maxime, 
quod  in  toto  illo  capite,  nullu  eft  verbu 
deAntichriflo,  vnde  licet  ea, que  ibi  nar- 
ratur,diuturnius  tempus  poftularent, fa- 
cile relponderemus,  illa  c5fu  manda  elfe 
ante  ortum  Antichriflum  ( vt  declaraui 
poffe  eucnire)  ipfum  vero  Antichrifiu 
pofiea  effe  venturum , & breui  effe  con- 
furnmandum. 

CAPVT.  VIII.  c 

Tertia  obieffioniRegis  Anglia  ex  yarijsno - 
«;  tejlamenti  yerbis  defumpta 
jatisfit . 

TErtio  impugnat  RexAnglis  fun- 
damentum, quo  nitimur  ad  affere 
dum,  Antichriffi  perfecutione  tam 
breui  tempore  duraturam.  Contra  quod 
duo  obijcit. V nura  cfi,n6  effeneceffariu 
Ioannis  de  illo  tempore  loquentis  verba 
in  proprio  fenfu  interpretari, quia  infpe- 
<fto  more  loquendi  Prophetaru, fatis  co- 
mode  poteft  metaphorice  intelligi.  Du-  £) 
plicem  autem  in  illis  verbis  ipfe  medita- 
tus efl  allegoriam  ,Vna  eff,  vt  numerus 
certus  pro  incertoponatur.Quia  certum 
eff  , Ioannem  id  facere  confueuiffe,  vt 
cap.7.  cum  duodecim  millia  Saluandoru 
ex  lingulis  tribubus  numerat , & cap.  9. 

Cu  ait:  Et  numerus  equeflris  exercitus  vi- 
cies milhesdena  millia, &c.  idemqj  habet 
ali js  in  locis  prarfertim  cap.T4.cu  nume- 
rat: Centu  quadraginta  quatuor  mille  yirgt 
nes, Si  cap.20.  cum  fepius  dicit , Chriftu 
regnaturum  cum  fuis  fanftis  mille  annis» 


& c.21  .cu  varios  numeros  menfurarum 
defcribit.Accedit,quod  loanesinhis  nu 
merationibus  antiquos  Prophetas  imita 
tur,pr^Tertim  Daniele,Ezechiele,&  Za- 
chariam,apud  quos  ffpe futuitur  nume- 
rus certus  pro  incerto, vt  Daniel.  7.  De- 
cies millies  cetena millia  mimjirabant  ei,  6 c 
alibi  fepe. 

Altera  Regis  allegoria  eff , vt  illa  tria 
tepora,  & diimdiu  temporis  neq,  annos, 
neq;certu  tepus  fignificetffed  dimidiafpi 
rituale  hebdomada : Nam  qui  recordatur 
(ait)  Ioannem  in  yifiombus  morem  Prophe- 
iarti  imitari , admodum  yerifimile  ejje  com- 
periet,in  illis  tribus  diebus , <y  dimidio  eum 
imitari  Danielis  hebdomadas,  hebdomadam 
ynam  accipiendo  totumilludtempus,  quod 
inter  aduentu  Chrijti  prmu , & fecundu  in- 
ter cejferit, cuius  temporis, flue  jpmtualisheb 
dtmada  dimidio  triumphante  inducit  tAnti- 
chnftu. '9otc(\ q;  interpretatio  haec  iuuari 
fententia  Lyram,qui  Daniel  1 2.  incertu 
putat  elle , an  dies  ibi  ,pprie  fumatur  pro 
naturali  die  , vel  metaphorice  pro  anno 
ifxcut  hedomada  apud  eunde  Danielem 
lumitur.  Idem  ergo  dici  poterit  de  locis 
Ioannis  in  Apocalypfi,&  ita  critprobabi 
lis  hec  expolitio. 

Altera  obieffio  principalis  eff,  no  poffe 
Verba  Ioanis  in  fenfu  proprio  intelligi, 
quia  talis  fenfusalijs  Scripturae  locis,  & 
cuidam  fidei  dogmati  repugnat.  Argu- 
mentatur ergo  , quia  fi  Antichriffus  cer- 
to numero  dieru  regnaturus  eft , &poft 
mortem  eius  intra  quadraginta  quinque 
dies  iudicium  futurum  eff,ftatim  ac  An- 
tichriffus regnare, ac  perfequi  Ecdcfiam 
caeperit, certo  fciet  fideles  homines,  quo 
die  futurum  fit  iudicium.  Hoc  autem  eft 
contra  ChriPti  verba  multis  in  locis.  Na 
in  primis  Matth.  24.  dixit  : De  die  au- 
tem illa.&r  hora  nemofcit,ne ^ Angeli  calo- 
rum,nifijolus  Pater . Deinde  fimilitudine 
diluuij  declarat,  quam  repente  venturus 
fit  dies  ille,  dicens:  Sicut  autemindiebus 
Noe  ,ita  erit  aduentus filijs  hominis.  Sicut 
enim  erant  in  diebus  ante  diluuium  come- 
dentes, & bibentes, nubentes,  & nuptui  tra- 
dentes yfque  ad  eum  diem, quo  intrauit  A oe 
in  arcam , & non  cognouerunt , donec  yenit 
diluuium , & tulit  omnes , ita  erit  aduentus 
filij  hominis . Tunc  duo  erunt  in  agro,  ytius 
af[umetur,&  ynus  relinquetur,  duce  molen- 
tes in  mola  3 yna  atfumetur , & ^na  relin- 

qnetn 


Dati.  7. 


2. 

Contendit. 

‘tempuij 

losnetliig 

iigDiii 

care  dimidi 
{pin- 
nulis beb* 
doniade. 


Lyrax, 


E 

j.Argunif 
tatur ab  in- 
cerenudiot 
dici  iudicij. 


A' 

Multa  con- 
gerit tefti- 
rnonia  exS- 
Cfiptura, 

Mi. 


i.Pefy.  j. 


tAfoca.  3 . 
&16. 

Mfs- 


y* 

^fgis  fun- 
damenta e- 
usrtuntur. 


Cdp.£tVarijs  chieftionibus  exnouoieftamentefatisft.  jg  j 


Ruetur. Vigil  at  e ergo, quia  nefcitis,qua  hora  A 
Dominus  yefler  yenturus fit.  Quibus  omni- 
bus (ait  Rex)  figmjic  at  ur  iliorum  temporii 
fumma  fecuritas , juturos  ejje  homines  yarijs 
negotijs,&'  curis  humanis  implicatos , cum 
hora  nouij sima  eos  repente ,nec  opinatos  oc- 
cupet . Sicut  Chrifius  in  dido  loco  con- 
cludit. Jiiud  autem  Jcitote, quoniam  fi  fciret 
pater  familias,  qiu  nor  a fur  ycmret,yigila- 
retytique , &1  non  fineret  perfodi  domum 
fuamuta  &yos  eftote  parati, quia  qua  nej ci- 
tis hora  filius  hominis  yenturus  ejl. 

Secundo  Matth.  2?.  ad  declarandam 
illius  diei  incertitudinem  adducit  Chri-  g 
flus  parabolam  decem  virginum,.#  co- 
dudit.  Vigilate  itaque  quia  ne f citis  diem , 
neque  horam.  Tertio  addere  pofiumus 
verba  Chriiti  Adcr.  2.  A Ton  ejl  yetfrum 
nojfe  tempora, yel  momenta , qua  Pater  po- 
futtin  juapotejlate. Quarto  addit  Rex  ver 
ba  Petri,  j .canonic.csp).^ .Sobrq  ejlote,d‘ 
yigilate.  Petrus  (ait)  iubet  nos  yigilare,  & 
fobrios  ejfe,ad  excipiendum  illum  diem  fem- 
per  wtentos.Qunrto(aii)Ioannes  in  CApo- 
calypfi  bis  nos  admonet,  yt  furem  nofturnu, 
ftc  Chrijlum  ejje  yenturum . Veniam  ( dicit 
Spiritus  Sandus  in  Apocalypfi.3.)<<rf  te 
tanquamfur , &■  nefeies , qua  hora  yeniam 
adte,8ccap.i6.Ecce  yenio  ficutfur . Sex-  q 
to  addere  polTumus,hoc  dixiiTe  Paulu. 

1 .ad  Theffal.y.  De  temporibus  autem,  c '<r 
momentis  fratres  non  indigetis, yt feribamus 
yobis.  Jpfi  enim  diligenter  f citis , quia  dies 
Domini  fient  fur  in  notie  ita  yeniet.  Cum 
enim  dixerint  pax,  & fecuritas,  tunc  repen- 
tinus eis fuperueniet  intentus.  D enique  id 
etiam  dixit  Petrus  epift.2.cap.  ? . 

Ad  priorem  partem  refpondeo  , lite- 
ralcm  expolitionem  verborumloannis, 
quam  Pontificij,id  eft,Catholici  fcquu- 
tur,  fundatam  eflfe  in  primis  in  proprie- 
tate verborum  Scriptura, qua  praferc-  D 
daeft.  Cauendum  enim  omnino  efl:  pe- 
riculum deferendi  verum  Spiritus  San- 
di  fenfum,  Quem,v t lib.  de  Pudicit.cap. 

9. Tertullianus  dixit, omnino  obferuare  de 
bemus,ceque  acpneceptuiquia  non  lenior  ejl 
transgrefsio  in  interpretatione, quam  in  con- 
uerfatione.  Magnum  autem  eftperitulu 
aberrandi  a vero  fenfu,  quando  proprie- 
tas verborum  fine  audoritate,vel  necef- 
fitate  relinquitur, neutra  autem  ratio  hic 
inuenitur  ad  proprium  verborum  fen- 
fum relinquendam,  vt  infra  oltedemus. 


Imo  e contrario  didus  fenfus  proprius 
fundamentum  habet  in  confonantia , Sc 
concordia  diucrforum  locorum  Scrip- 
turae , # in  varijs  modis  explicandi  ean- 
dem rem  per  tempora,menfes,&:  dies,#: 
in  veteri , & in  nouo  tellamento,  vt  cre- 
dibile non  iit , omnia  eile  per  metapho- 
ram,# improprietatem  dida.  Fundatur 
pratereain  communi  ccnlenfuPatrum, 
per  quos  DeusEcclefiam  verum  fensu 
Scripturarum  docet,quod  autem  Patres 
ita  fentiant, latis  confrat  ex  his,quos  cap« 
6.  attulimus.  Denique  fundari  poteft, 
quia  nulla  metaphora  ibi  quadrare  po- 
teft,  neque  habet  probabile  fundamen- 
tum,vt  facile  conllabit  per  ea  difeurren- 
do,qua  Rex  adducit. 

Ad  priorem  ergo  metaphorici  fenfus 
partem,in  qua  dicitur,  accipi  numerum 
certum  pro  incerto,# ad  indicandum 
longum,  autbreue  tempus , magnumq; 
aut  paruum  numerum  indefinitum, ref- 
pondemus , regulam  in  generali  fumpta 
veram  elfe , & hoc  modo  ex  teflimonijs 
ibi  relatis, & alijs  multis,  qti£  afterri  pof- 
funt,  rede  probari , male  tamen  ad  pra- 
fentem  expofitionem  applicari.  Nam  in 
primis,vt  dode  notauitBellarminus  lib. 
3. de  Roman.Pontif.  c.8.  tunc  in  Scrip- 
tura numerus  definitus  pro  indefinito 
tempore  fumitur,  quando  elt  perfedus, 
& in  aliquo  ordine  conlummatus,vt  sut 
decem, centum,mille.Quando  vero  nu- 
merus comprehendit  non  tantum  mag- 
num, fed  etiam  paruum  numerum,  tunc 
elfqfigmim  propriae , # pracifa  nume- 
rationis. Et  ratio  elt  in  promptu  , quia 
fimplex,  & abfoluta  exprefsio  vnius  nu 
meri  confummati  facile  potefl:  efie ca- 
pax talis  metaphora,  vel  propter  ali- 
quam numeri  perfedionem,  vel  per  ali- 
quod myfterium , vt  folet  confiderari  in 
feptennario  numero  propter  mudi  crea- 
tionem ,vel  in  millenario  propter  eius 
perfedionem  aptam  ad  fignificandam 
quandam  temporis  plenitudinem,  vt  di- 
xit Auguftinus  20.  de  Ciuit.  cap.  7.  vbi 
etiam  ita  exponit  illud  centuplum, de  quo 
Dominus  loquitur  Matt.  ip.vtcopio- 
fum  pramium  fignificet.  Et  alia  exem- 
pla profert  in  lib. 2.  de  Dodrin.  Chrifh 
cap.  x 6.  At  vero  quando  minute , # di- 
ftinde  additur  numerus  minor  maiori, 
# dimidius  integro , fignu  eft  definita, 
Ddd  4 ac 


6.  ■ 

In  Scriptu- 
ra tepe  nu- 
merus per- 
fedtus  pro 
incerto  po- 
nitur. 


Bellam , 


D.  VLug. 

Matt.  19. 

Ptr  nume- 
rum jirper 
feftu  deter- 
minata du- 
ratio  figui- 
ficatur. 


S9 6 


Lib'V. DeJnticfoifto. * 


ac  propria?  numerationis, quia  alias  nun- 
quam haberemus  certum  aliquem  Scri- 
ptura numerum  . Item  quia  nec  in  illa 
imperfectione  numeroru  perfectio  ali- 
qua , vel  diuturnitas  durationis  cogitari 
pocefi,nec  ratio  probabilis  reddi, cur  ta- 
lis additio,  & multiplicatio  numerorum 
fiat . Efiq;  optimum  exemplum  ad  hoc 
confirmandum  Daniel.8.  vbi  deHiero- 
folyraitana  vaftatione  per  Antiochum 
facta  dicitur,  duraturam  elTe  per  dies  dito 
millia  trecentos. Quem  numerum  omnes 
intelligunt,  praecife,  Si  cum  proprietate 
effe  intclligendum, propter  fpcciale  mo- 
D.fiier.  dum, quo  prsefcribicur.Et  itaD.Hicro- 
Theodoret.  nymus  ibi  ex  libris  jMachab.  Si  Iofepho 
Glofia.  illum  comprobare,  Si  declarare ftu det. 
Lyran.  Idem  tradit  Theodoret. orat. 8. Sc  Glof- 
Bened.Pe-  fa, Lyran. & accurate  Benedift.  Pereira. 
nir.  Quocirca  partem  hanc  ita  cenfeo  vc- 

7.  ram,  vt  in  ea  nullam  declarationem , aut 
Lo.cus  Ille  limitationem  credam  efie  neceffariam, 

Ioaynis  me  tum  qUjapCr  fc  fundata ell  in  verifsima 

taphoncum  j- c • ^ - 1 r 

fenf  m ad-  exPoncndi  Scriptura  regula. I.  rctinen- 
njiutere  no  dum  elfe proprium  fenfum,  quado nihil 
po«ft.  ell,quod  metaphoram  indicet , vel  ad  il- 

lam excogitadam  cogat, tum  etiam  quia 
nulla  particularis  exceptio  illius  partis 
occurrit.Nam  fiquis  obijeiat  exemplum 
PrimumRe  de  cetum  quadraginta  quatuor  millibus 
gis  fudame  lignatis  ad  falute  Apoc.7.  Si  aliud  de  ce- 
tum euerti-  tum  quadraginta  quatuor  millibus  Vir- 
*“T'  ^ ginibus  flantibus  cum  Agno  Apoc.  14. 

Voc'  / ■ Aefpondet  ibi  Ribera,per  illos  numeros 
poc.  1 4.  -gj  Jefinitam,ac  prccifam  multitudinem 
fignificari.  Sed  quia  hoc  difficile  creditu 
clRrefpodeo, numerum  illum  fic  multi- 
plicatum myflerium  continere  , & ideo 
pro  indefinita  multitudine  ponima  duo- 
denarius numerus  cft  numerus  vniucr- 
falis,  Si  per  fe  ipfum  multiplicatus  iuxta 
numeru  duodecim  tribuum  illu  nume- 
rum efficit  i vt  Beda , Rupert.  & alij  in- 
terpretati funt. 

8.  At  vero  in  alia  parte  de  fenfu  meta- 
Perfe&us  phorico,quia  non  gratis, &vbiq;  cofin- 

etia  r.ume-  gendus  eft , necefiario  addenda  efi  limi- 
fUp J10nUl,r  tatio.Quia  fepifsime  numerus  perfeftus 
redecermi-  ^Snifica!:  in  Scriptura  definitum  tepus, 
nato,  certamq;  durationcm.vt  quando  dicitur 
creatus  mundus  fex  diebus , vel  quando 
dicitur  Dan. 4.  Septem  tepora  mutabuntur 
An'  fuper  te } vbi  licet  in vevbo  tepora  fit  aliqua 

metaphora,  quam  fupra  explicui, in  nu- 


A mero  feptennario  nulla  efie  intelligitur. 

Item  in  prophetia  Danielis  de  yo.hebdo 
madibusDamel.^.&lspealias.  ldeoqj 
illa  pars  permifsiuc  tantum,  feupotetia-  * 'Cj‘ 
liter  intelligcnda  eft,  id  ell , polle  in  illo 
fenfu  tales  numeros  accipi.  Si  metapho- 
ram illam  efie  vfitatam  inScriptu  ra.Ni- 
hiiominus  tamen  in  vfu,  Sc  applicatione 
eius  ad  hunc,  vel  illu  locum , necefiariu 
efi,circunftantias  confiderare,ita  vt  illis 
quadret  metaphora,nulloque  modo  illis 
aduerfetur.Item  etia  obferuada?  funteo 
munes  Ecclefiae,&  Patrii  interpretatio- 
nes.  Qua?  duo(vt  dixi)  perfuaaet,etia  in 
**  diclis  locis  Apocal.no  habere  loeu  meta- 
phora,quia  neq,  verbis,neq;  circunftan- 
tijs  locoru  accomodatacfi,nequePatres ’ 
ibi  illam  inuenerunt,  fed  certum , ac  de- 
finitum tempus  ibi  predici  intellexerut. 

Altera  vero  pars  metaphora?  ,quam  ^ 
cxcogitauitRex,plane  improbabilis  efi.  Secunda® 
Primo  quia  nec  Ioannesin  Apocalypfi,  Regis  fuo. 
neque  Daniel  c.  1 2. nominarunt  hehdo- 
madam,  fed  tempora,  menfes.  Si  dies,& 
multo  minus  loquuti  sut  de  dimidia  heb 
domada,  fed  per  alios  numeros  melium, 
&dierum  proprietatem  fui  fermonisde- 
clararunt.  Et  confirmari  hoc  potefi,quia 
^ vbi  Daniel  voluit  tres  annos,  & dimi- 
diu,per  dimidiam  hebdomadam  figni- 
ficare,id  fecit  aperte  cap. 9. dicens : Etm  Dany. 
dimidio  hebdomadis  deficiet  hofiia , & fa-  AliterO», 
crifrcium , id  c'fl  tranfa&is  tribus  annis  cu 
dimidio  hebdomada?  feptuagefima?.  Se-  jetiibus^n 
eundo, nunquam  per  hebdomadam  (ig-  nis  loquut» 
nificatur  in  Scriptura  omnino  indefini-  eft- 
tum  tepus , fed  quoties  vox  illa  per  me- 
taphoram fumitur,  faltem  feruatur  pro- 
portio adfeptennarium  numerum,  me- 
taphora vero  in  eo  ponitur, quod  ad  nu- 
meru mannorum  extenditur, vt  in  d;fio 
J)  locoDanieh's,&Genef.2  9./;Kjt>/e/;fM>-  Gen.i9’ 
madam  dierum , id  efi,  feptem  annos.  At 
vero  in  tempore  toto.quod  inter  primu 
Si  fecundum  Chrifii  aduentum  decur- 
rit, nulla  ratio  feptennarij  numeri  cogi- 
tari potefi,nec  probabilis  caufa  talis  me- 
taphora? afferri  ,nec  authoritas,  nec  exe- 
plum : qua?  efi  ergo  haec  licentia  ad  li- 
bitum interpretandi, vel  potius  corrum-* 
pendi  Scripturam?  Tertio  licet  meta- 
phora dimidia?  hebdomadae  pofietac- 
comodari  verbis  illis , Per  tempora,  tem- 
pus ,&  dimidium  temboris;  nullo  tamen 

modo 


M:ofm , & 
d;;fii  nume 
(itio  hcodo 
mii3f  ac- 
cwnodari 
1'oapotftft» 


ro. 


TI. 

1 yraot  Ju- 
bifatio  rcij  • 
Cltuv. 


4 Varijs  obi  e ct  ionibns  ex  notto  tctfawento  ftttisjit.  j p/ 

modopoteft  accommodari  numeratio-  ^ efte  naturales  dies,  quod  intentioni  nof- 
ni  quadraginta  duorum  menfium,vel  trx maxime deferuit,&c.  Ideoque bre- 
mille  ducentorum  nonaginta  dierum:  uiter  oftenditfireffe  certum.  Nafidies 

quae  enim  ratio, v el  proportio , feu  ana-  ibi  annu.  fignificareqergo  cu  diciturper-  ill°  lo 

logia  ad  lingendam  talem  metaphoram  fccutioAntichrifti  duratura  permilledu  /°  pr0.5fto 

excogitari  potellr1  Quin  potius,  vt  larpe  cetos  noaginta  dies,  inteliigetur  de  toti » tefh  U°  ^ ° 

dixijille  modus  explicandi  tempora  per  dem  annis.  Quomodo  ergo  verum  erit  Matt.  24. 

menfes,£c  numerum  menfium  per  nu—  verbum  Chrifti : Nifi breuiati  ejjent  dies 

merum  dierum,  excludit  omnem  huiuf  illi}non  juijfet jalua  omnis  cato  }Jed propter 

modi  metaphoram  , & proprium  efte  elettos  humabuntur  dies  illi.  Quomodo 

fenfumoftendit.  enim  breuiabuntur  fi  tot  fere  futuri  fint 

Quarto  li tres  illi  anni  cum  dimidio,  quot  ha&enus  tempus  legis  gratia:  du- 

qui  de  aduentu,&  duratione  Antichrifti  rauit?  Similique  ratione  coniiftere  non  ^tpoc.si. 

prodicti  funt,  dimidiam  fpiritualc  heb-  poterit,quod  ioannesait  Apocalyp.12. 

domadam  illo  modo  intellectam  fignifi-  E yx  terra  & mari  > ^uut  dt&endit  diabolus 
carent,  faltem  non  excederent  dimi-  advos,  habens  iram  magnam, fiiens  , quia 

dium  temporis  illius, quod  inter  primu,  modicum  tempus  habet.  Et  cap.  20.  dicit,  *Apoc.z o. 

& fecundum  Chrilli  aduentum  inter-  Satanam  ligatum  fore  per  annos  mille, 

cedit; at iuxta  Regis  fententiarn  Anti-  «Scpoftea  (oluendum  modico  tempore; 

chriftianifmus  incepit  5ilo  Chrilli  606.  at  vero  tempus  mille  ducentorum , ac 

& ita  ili  durauit  mille  fepte  annis  ,&  ad  plurium  annorum  non  poteft  dici  abfo- 

huc  durat, & durabit  quatum  fcit  Deus;  lute  modicum  , neque  comparate  ad  tc- 

ergo  incredibile  eft,totum  illud  tempus  pus,quo'Satanas  eft  ligatus.  Ergoimpof 

per  trium  annorum  cum  dimidio  fpatiu  iibile  eft , ibi  accipi  diem  pro  anno,  fed 

propter  allegoriam  dimidiae  hebdoma-  pro  vero  die. 

dae  fignificari.  Denique  iuxta  hanc  in-  Confirmatur  primo,  quia  numerus  I2> 

terpretationem  inutilis  ell  omnis  illa  nu  ille  dierum  poftea  per  numerum  men- 

meratio temporum, dierum,  & menfiu,  fium  explicatur,quis autem  dicat,men- 

qua:  tam  accurate  a Ioanne  fit : quia  ex  C fem  ibi  hgnificarc  triginta  annosfNun- 
illa  nihil  certum, vel  probabile  de  initio,  quam  enim  in  Scriptura  talis  xaetapho- 

velduratione  temporis  Antichrifti  co-  ramerifium  , ficut  hebdomadarum in- 

iedari  poteft,  fed  vnufquifque  fingere  uenitur.  Confirmatur  fecundo,  quia  fi 

poteft,quod  voluerit  initium, Sctcrupo  detur  licentia,  diem  pro  anno  explica- 
ris fpatium,& aflerere  illud  efte  dimidii  di,eandem  alius  fumet  ad  intelligcndum 

fpintualem  hebdomadam.  At  vero  Seri  mille  annos, quia  feriptum  ctt: Mille  an- 

pturx  verba  , licet  interdum  fint  meta-  ni  ante  oculos  tuos  t a qua  dies  heflerna , qux 

phorica,non  tamen  inutilia,  nec  fruftra  preeterijt.  Et  confequenter  fequitur , du- 

prolata;  ergo  quado  metaphora  talis  eft,  raturum  Antichriftum  plus  qua  per  mil 

vt  peruertat  prophetis  vfum , intentio-  le  annorum  millia,  quod  ridiculum  eft. 

nem,& fructum,  abijeiendaprorfus  eft.  Denique  confirmatur  ex  Iuftinocon- 

& vitanda.  tra  Tryphonem,  qui  hac  ratione  irridet 

Quapropter  deponenda-eft  etia,  feu  eius  interpretationem.  Putabat  enim  ll- 

reijcienda  dubitatio  Lyrani,  an  in  illis  lo  U le,per  tempus  ibi  intelligendos  effe cen- 
■ cis  dies  metaphorice  pro  anno  fumatur.  tum  annos . Quod Ji ita  cjt  ,fceieflum  illuni 

Et  pro  certo  ftatuendum  eft,  ibi  proprie  hominem  Vt  minimum  tenontum  quinqua - 

fumi  & naturalem  diem  fignificare.  Eft  ginta  annos  regnare  oportet. Quod  tanqua 

autem  aduertendum  hoc  intelligi  pof-  abfurdum,&  ridiculum  omittit : praeter 

fe,vel  de  illis  locis  , in  quibus  eftfermo  quam  quod  nulla  probabilis  ratio,  vel  fu 

de  mille  ducetis  nonaginta  duob9  perfe-  damentum  in  Sciiptura  talis.fignifica- 

onutionis  Antichrifti, vel  vbi  eft  fermo  tionis,aut  metaphorae  poteft  afferri.  x 
de  quadraginta  quinq,  diebus  poftmor-  Ex  quo  vlrerms  eadem  certitudine  d^-.q 

tem  eius.  Lyranus  enim  non  de  priori-  concluditur, etiam  mvltimisquadragm-  prov,hetia 

bus  fed  de  his  pofterioribus-  loquitur.  ta  quinque  diebus, de  naturalibus  diebus  eod*feniu. 

De  prioribus  autem  non  negat , futuros  fermonem  eftc.Primo  quidem, quia  fin- 


fpS 


Lib.V.De  Antichrijio. 


gi  non  potcft , in  eadem  fupputationc, 
refpeftu  temporis  perfecutionis  Anti- 
chriiii  diem  accipi  proprie,  rcfpeftu  ve- 
ro temporis  poltea  futuri,  fumi  meta- 
phorice pro  anno,  quia  vno,dc  eodem 
verbo  dicitur  de  vtroque  tempore , fcu 
dc  toto  illo  duraturum  efle, duobus  milli- 
bus triginta  quinque  diebus , ridiculum  au- 
tem efiet  dicere,idem  nomen , in  eadem 
oratione  femel  politum, partem  tempo- 
ris fignificare  proprie , dc  partem  meta- 
phorice. Secundo  quia  rationes  fafta: 
de  illis  etiam  diebus  procedunt , & prae- 
fertim  quia  etiam  dixit  Chriftus  Matt. 
%4 .Satim pojl  tribulationem  illorum  dieru 
fol  obfcurabitur,  ergo  inter  finem  Anti- 
chrifii,dc  initium  lignorum iudicij  non 
intercedent  quadraginta  quinque  mille 
anni, imo  nec  quadragintaquinquc,quia 
quod  poft  quadragintaquinque  annos 
fit, non  ftatim  fit.  Denique  metaphora 
Cofirmatur  Lyrani  non  habet  fundamentum  in  Seri 
ex  loco  Eze  ptura,vt  ipfc  putat.Non  enim  poteft  ex 
«kulis,  Script  uris  oftendi , diem  interdum  fig- 
nificare metaphorice  annum.  Nam  in 
loco  , quem  Lyra  adducit,  Ezechicl. 
4.  vbi  dicitur  , Diem  pro  anno  deditu 
hi, dies  non  fignificat  metaphorice  an- 
num, fed  vtraque  vox  in  fua'  proprieta- 
te fumitur,diciturquc  annus  pro  dic  co- 
putari,quia  quot  diebus  Ezechiel  vinc- 
tus, atque  conftriftus  fub  finiftro , vel 
dextro  latere  dormiturus  erat,  tot  annis 
Ifracl,&  Iuda  captiui  erant  futuri. Sicut 
Hicronym.  dc  omnes  exponunt , vcluti 
cum  dicitur  .in  Pfal.  85.  Mille  anni  ante 
oculos  tuos  tanquam dies  , dies  proprie  fu- 
mitur  pro  die  naturali,comparantur  au- 
tem milleanni cum  naturali  diejimecu 
momento  refpe&u  diuinae  yfternitatis. 
Temu  Re-  Ad pofteriorem  partem  obic&ionis, 
gis  funda-  in  primis  generatim  dico,  totam  illam 
nicnru  vera  obie&ionem  non  procedere  cotra  prae- 
fcoreniiam  cipuum  dogma, quod  docemus, nimiru, 

! lmfuS  perfecutionem  Antichrifti  breuitempo 
re  efie  duraturam, & teftimonia  Danic- 
lis,  dc  Ioannis , quae  de  illo  tempore  lo- 
quuntur.proprie,  & ad  litcram  efie  in- 
telligcnda.  Nam  ad  fummum  procedit 
obieftio  contra  illam  vltimam  partem 
dc  quadraginta  quinque  diebus  a morte 
Antichrifti  vfq;  ad  diem  iudicij  interpo 
nendis.  Etenim  fi  dixerimus,  illos  qua- 
draginta quinque  dies  non  efie  prarcife 


non 

nir 


A definitos,  vt  illis  confummatis  certo  fu- 
turus fit  iudicij  dies,omnino  cefiabit  ob- 
icdio, etiam  fi  caetera  dc  tribus  annis  cu 
dimidio,  quibus  perfecutio  Antichrifti 
tantum  durabit, certifsima  fint , dc  con- 
flantcr  teneantur.  Quia  fi  poli:  mortem 
Antichrifti  non  cft  certum, futurum  in- 
dicium finitis  quadragintaquinque  dic 
bus, ex  morte  Antichrifti  nunqua  prarf 
cietur, quando  futura  fit  dies  , vel  hora 
iudicij;ergoceflatobieftio.  Parsautem  N®®  «t ii 
illa  de  quadragintaquinque  diebus,  poft  po^’ 
quos  fit  futurum  iudicium,non  cft  dog-  dragiau 
B m a fidei, nec  de  illo  pertinaciter  contcn- 

dendumeft,  dc  ideo  tota  obieefio  non  . “ia$ 
multum  ad  caufam  refert.  Dummodo c!ui8s 
non  negetur  , illos  etiam  quadraginta 
quinque  dies  proprie  efie  intclligcndoj, 
tam  quoad  numerum,  quam  quoad  na- 
turales diesihocenim  neceflario  coniu- 
dura  eft  cum  alia  certa  fent£tia  de  breui 
tempore  Antichrifti,  vt  declaratum  cft. 

Quia  hoc  non  obftante  multi  catholici 
ccnfent,exScriptura  quide  colligi, poft 
mortem  Antichrifti  non  efie  venturum 
die  iudicij  intra  quadragihtaquinqjdies, 
non  tamen  inde  colligi,  finitis  illis  dic- 
buSjftatim  efie  futurum,  dc  hoc  fatis  ef- 
C fe,vt  fit  incertus,dc  confequenter  vt  cef 
fet  obieftio. 

Nos  vero  addere  pofiumus , verum 
quidem  efie , Scripturam  non  dicere  a-  t0Dicaurjj 
perte,immediate  poft  illos  quadraginta  cogaofcip* 
quinque  dies  futurum  efie  iudicium,in-  tcft  w/crip 
firmare  tamen  illud,  fatifque  probabili-  wr*suPa& 
ter  ex  illa  colligi ,vtfupra  oftendi.  Hoc 
autem  non  fatis  efic,vt  certo  praeficiatur 
dies  iudicij,fedfiolumvt  conicftari  pof- 
fit  cum  magna  probabilitate,  quod  nul- 
lum eft  inconueniens , quia  non  repug- 
nat teftimoni js  adduftis,cu  in  illis  dc  cer 
ta  praecognitione , dc  prcefcientia  fermo 
^ fit. Denique  addimus, etiam  ficonieftu- 
ra  illa  de  quadraginta  quinque  diebus 
incerta  fit,nihilominus  vifa  morte  An- 
tichrifti poft  fufficicntem  cognitionem 
perfonae  eius,  certum  efie  polTe  fcienti- 
bus  Scripturas,  prope  efie  diem  iudicij, 
neq;  longe  diftare, etiam  fi  dies,  dc  hora 
certo  non  cognofcatur.  Illudautcmno 
folum  verbis  Chrifti  non  repugnat  , fed 
potius  in  eis  continetur , cum  ipfe  dixe- 
rit:  jlatm  autem  pofl  tribulationem  illotum  Mdtt>  24 • 
dierum [qI  obdurabitur,  dcc,  Ijlud  autem 


Cap.$*Varijs  obiettionibus  ex  nono  t efl  ament  9 fatis  fj.  jp  9 


jlatim  erit  proxime  poft  mortem  Anti- 
chrifti,  vtex  Scripturis  oflenfum  elt; 
ergo  qui  nouerint  Scripturas,  euidenter 
intelligent,  propinquilsimum  efle  diem 
iudicij,nam  illud  Jutim  hanc  propinqui- 
tatem aperte  indicat.  Vnde  fubiungit  ide 
Dominus.-^/’  a rbore  autem  jiet  dijate pa- 
rabolam, cum  iam  ramus  eius  tener  fuerit 
folda  nata,  [citis,  quia  prope  ejl  tejlas , ita  ey 
yos  cumyideritis  hac  omnia , Jcitote , quia 
prope  ejl  in  ianuis.  Ergo  talis  prxeognitio 
diei  iudicij , vel  certa  quoad  propinqui- 
tatem eius , & non  quoad  definitum  die, 
vel  probabilis  , & conieifluralis  quoad  g 
ipfum  diem, non  repugnat, fed  potius  efl: 
maxime  confentanea  Scripturis.Neque 
contra  hoc  aliquid  probant  teftimonia 
addu<fla,vt  difcurrendo  per  fingula  faci- 
le conflabit. 

!*>•  Ad  locum  Matt.24.refpondeo,prio- 
M»tt.  24.  ra  verba  Chrifli,  De  die  illa  nemo  j at, \n- 
telligi  de  certa,  & infallibili  prxfcientia, 
non  de  probabili  conieiflura.  Dico  prae- 
terea,conie£furam  etiam  haberi  non  pof 
fe,nifi  ex  reuelatis,quia  determinatio  il- 
lius diei  pendet  ex  Dei  voluntate , quae 
nonpotefl  niii  ex  effectibus , vel  fignis 
reuelatis  cognofci.  Pofita  autem  reuela-  _ 
tione  fignorum  praecedentium  diem  iu- 
dicij, exiliis  conieiflari  poteft  tempus 
illius  diei , maiori  quidem , vel  minori 
probabilitate  ,iuxta  modum  reuelatio- 
nif,&  fignorum. Et  Ius  coniecfluris  firpe 
Sancti  Patres  vfi  funt  ad  iudicium  ali- 
quod faciendum  de  appropinquante  die 
iudicij ; imo  ad  hunc  finem  reuelata  efle 
a Deo  illa  figna,ex  allegatis  verbis  Chri- 
fli aperte  colligitur.  Ad  caetera  autem 
verba  , quibus  docet  Dominus , horam 
nouifsimam  diei  iudicij  repente  occupa- 
turam efTe  homines,  refpondeo,  eandem 
obie/lione  fieri  polTe  contra  verba  Chri  £) 
[i\:Scitote,quU  prope  ejl  m w«««:nam  hec 
praecognitio  fatis  efle  potefl , vt  dies  iu- 
dicij non  repente  praeoccupet  eos,  qui 
verba  Chrifli  crediderint , & euentum 
illorum  obfcruauerint  , & confiderarc 
voluerint. 

17.  Dico  ergo  in  primis , hos  futuros  efle 
Paocifsimi  rarifsimos,  quia  pauci  erunt , qui  praedi- 
«flas  prophetias  perfpectas habeant, easq; 
toris  ai„t  intelligant,  ac  recogitent.  Ideoque  licet 
trantur.  pauci  aliqui  intelligentes , & in  fide  fa- 
pi entes  pofsint  ex  illa  expe&atione  pa- 


J/<K. 


14, 


t8. 


rati  efle  ad  Dommi  a du  en  tum,  hoc  non 
obitat , quominus  totus  iere  mundus  ni- 
hil minus, quam  iliius  fine  cogitet, 
atque  ita  totum  iere  orbem  repente  oc- 
cupet Chrifli  aduentus.  Quod  lecte  de- 
claratur exemplo  diluuij , quo  Chriflus 
vtitur  , aliqui  enim  fuerunt  tunc  homi- 
nes, quos  non  repente  pluuiar  praeoccu- 
parunt, vtique  Noe , & familia  eius 
nihilominus abfolutc  ait  Chriflus , dilu- 
uium  venifle,  <5c  imparatos  homines  in- 
uenifle , omnesque  opprcfsifle  ; ita  ergo 
erit  in  aduentu  adiudicium.  Aliud  fimi- 
lc  efle  potefl  de  tempore  primi  aduentus 
Chrifli , nam  Ampli  citer  repente  venit, 
re  ijlfcclu  orbis , licet  pauci  lapientes  po- 
tuerint intelligere,  iam  prope  inflaile  ad 
uentum  eius. 

Deinde  aduerto,  illam  incertitudine 
diei  iudicij  pofle  confiderari , vel  refpe-  f'’<hci)u>cer 
&unoflri,& omnium,  qui  luturi  funt  c,i'a 

ante  reuelatum  Antichriflum,&  inchoa  J dcran  oo« 
tam  perfecutionem  eius.  Vel  refpeiflu  teft. 
eorum,  qui  eo  tempore  futuri  funt,  quo 
perfecutio  Antichrifli  iam  graflabitur, 
nondum  vero  finem  eius  viderunt ; vel 
refpeiflu  eorum  , qui  viuent  pollAnti- 
chrifti  mortem  , & antequam  inchoen- 
tur proxima  figna  iudicij,  fcilicet , Sol 
objcurabitur,6<  fimiliajvel  refpeiflu  eoru , 
qui  talia  figna  iam  profpexerint.  In  pri- 
mis igitur  temporibus  dies  iudicij  eft 
omnino  incertus, imo  vix  potefl  per  co- 
ietturam  aliquid  de  illius  mora,  vel  pro- 
pinquitate indicari, vtAuguflinus  epifl. 

80.  late  oftendit,  <Sc  experimento  fatis  D.Aug* 
cognitum  efl  in  Patribus,qui  ante  mille 
annos  diem  iudicij  propinquare  exifli- 
marunt.  Neque  in  hoc  efl  controuerfia. 

De  fecundo  tempore  dicimus,  fapientes 
quide  magna  fide,  intelligentia,  & atte- 
tione  tuc  res  confiderantes  coieflare  pof 
fe,  diem  iudic  j , non  longe  abefle  , quia 
certo  credent , tribulationem  illam  bre- 
uem  efle  futuram,&illafinita,ftat!min- 
coeptura  efle  figna  iudicij,  vtrunqj  enim 
Chriflus  praedixit.  Vnde  Gregor.  34. 

Moral.  cap.ic.  in  fine, alias  1 j.  ylppro- 
ptnquante  (ait)  die  iudicij , yelprtecvrforis 
yocibus , yel  quibufdam  erumpetibus  fignis, 
ipfa  eis  iam  aliquo  modo  advenientis  Dymi- 
ni ‘virtus  interlucet.  Erit  tamen  illa  conie- 
«flura  & confufa  refpeiflu  definiti  tem- 
poris, & rara  refpeclu  totius  mundi , & 

incer- 


<^0  0 


Libet  V \ De  oAnUchriBo* 


Refponfio, 


incerta, refpeftu  plurium, quia  cum  mul  A 
tae  futurae  fint  tribulationes,  & multi 
Matt.  24.  pfeudochriRi , telfe  ipl'0  Chrifio , diffi- 
cillimum erit  mteliigere , an  illa  fit  viti— 
ma,&  maxima,  &an  ille  fit  proprius 
Antichriftus. 

1 p.  Sed  ait  Rexr^t  Pontifici}  dicunt,  mun- 

Regis  obie  dus  non  ignorabit,  illum  ejje  Mntichrifum , 
duorum  t e Hium  do  lirina.  Rcfpodeo,duos 
illos  tefies  praedicaturos  breui  tempore, 
&fortafle  in  paucis  orbis  locis,  & pro- 
li in  cijs.’6c  ita  non  fufficiet,vt  totus  orbis 
fciat,  illum  effe  Antichrifium.  Imo  etia 
vbi  praedicabunt,  multi  erunt  increduli,  g 
ficut  fuerunt  in  diebus  N oe,vel  ficut  fue 
runt  Iudaei, quando  Ioannes  tefiinfSniu 
praebuit  Chrifio,  ideoq;  licet  aliqui  cre- 
dant, & pofsint  eandem  conie&uram  ap 
propinquantis  iudicij  facere, nullum  efi: 
inconueniens,quia  ceteri  omnes,&  rau- 
dus , fimpliciter  loquendo,  nihil  tale  co- 
gitabit. Vnde  Ambrof.  i.Theffalon.  j. 
in  principio  de  illo  tempore  intellexifiTe 
videtur  multa  ex  diftis  teftimonijs:Di>s 
'*  **etr'  3 * Domini  ytfur veniet. ZkVigilate  .quia  nefi- 
atis,qua  hora  Dominus  yefier 1 venturus  fit . 

Et  illud, Siquisyobis  dixerit,  Ecce  hic  Chri 
fius,aut  ecce  illic , nolite  credere.  Suhto  e- 

ex  injperato  apparebit,  ficut  co-  q 
rujcatto  apparet  ab  Occidente  in  Orientem, 
habens  fecum  militiam  exercitus  DeiP  atris 
ad  perditionem  .Antichrifli , eSr  fatellitum 
eius. "Cum  enim  Jecuri  fuerint  perfidi  de  reg- 
no diaboli , interficitis  Sanlfis , id  eft  Enoch , 
tsr  Eha,&  Ictide  yilioriaflnuicem  fibi  mit 
tentes  munera,  ficut  dicit  A pocalypfls , tunc 
illis fubito  yemet  repentinus  interitus . In 
vZpOC.i  1.  qUjgus  verbis  repentinum  Chrifli  aduc- 
tum  dicit  inchoari  ante  mortem  Anti- 
chrifii,&  ad  illum  interficiendum, &tuc 
maxime  futurum  repentinum  incredu- 
lismam  pauci  credentes  iam  peterunt  il-  D 
lum  expeftarciquanuis  illi  etiam  de  dic, 

& hora  etiam  fint  incerti  futuri. 

At  vero  in  tertio  tempore  pofi  mor- 
20.  tem Antichrifli,  Stante  figna  iudicij  ma 

ior  quidem  effe  poterit  conieftura  iudi- 
cij appropinquantis , tamen  illa  etiam  in 
paucis  erit.  Nam  in  primisbreuifsimum 
erit  tempus  illud  inter  Antichrifli  mor- 
tem, & figna  iudicij,  vt  faepe  probatum 
eff  ex  verbis  Chrifli  Domini  dicentis: 

Matt.  24  Statim  autem  pofl  tribulationem  illoru  die- 
* Yiim,Sol  objcur alitur.  Deinde  in  tam  bre- 


T.rheff.s. 

D.vdmbr. 


Matt.  24. 
Jfiai.  3. 


foru 


di  tempore  mors  Antichrifli  non  pote-  Antichrifli 
rit  nota  fieri  vniuerfo  mundo , neque  mc,£  Doti 
magnae  illius  parti,  quiaChrifius  defeen- 
dens  ad  Antichrifium  interficiendum,  cibur. 
non  reuelabitur  vniuerfo  mundo,  fed  in 
illo  tantum  loco  apparebit, vbi  Antichri 
Rus  adfuerit,  & inde  mors  eius  diuulga- 
da  erit  per  famam, vel  literas  per  tempo- 
ris decurfum,  prout  humano  modo  heri 
poteR.  Ergomterim  nihil  magis  folici- 
tus  erit  mundus  de  die  iudicij,  quam  fi 
Antichritfus  non  eflet  mortuus. Dcniq; 

, ...  . • a • 1 • MuItI  ™n 

apud  illos  etiam, qui  nouennt  Antichri-  qUjmon{ 
Rum , & mertem  eius  viderint , aut  cre-  Aotichrim 
diderint,  paucifsimi  erunt,  qui  legerint,  viderint, S- 

& intellexerint  prophetias  de  tempore  cr!f.arana 

1 l l ullieecf. 

aduentus  ChriRi  ad  iudicandum  poRoc 
cifum  Antichrifium.  Imo  illi  etiam  qui 
illas  intellexerint,  nunquam  erunt  fatis 
certi  de  fenfu  iliarum,dcnec  impletas  il- 
las videantfideoqi  licet  probabiliter  cre- 
dere pofsint, pofi  tot  dies  futurum  iudi- 
cium  , non  tamen  certo  fcient  diem  illu. 

Et  ita  nihil  fcquitur  contra  tefiimonia 
Scripturae  de  incertituaine  diei  iudicij, 
etiam  fi  in  rigore  de  toto  tempore,  & de 
omnibus  perfonis  intelligantur.  Eo  vel 
maxime,  quod  etiam  non  confiat, an  illi 
quadraginta  quinque  dies  terminum  ha 
bituri  fint  in  ipfo  die  iudicij, vel  in  die,in 
quo  omnium  hominum  mors  confum- 
mabitur,  poR  quam  diem,  non  efi  reue- 
latum  , an  Ratirn , vel  poR  aliquos  dies, 
futura  fit  refurrectiovniuerfalis,&iudi- 
cium.Et  ita  femper  manent  incerta  dies, 

& hora  iudicij. 

At  vero  de  vltimo  tempore pofiqua 
inchoata  fuerint  figna  iudicij,  de  quibus  vitjm0Km 
ChriRus  mt:Statim  pofi  tribulationem  die-  pereiud  oi| 
rum  illorum  Sol  obj curabitur : cx  eodem  dies  nota  c- 
Euangelio  confiat, notum  cfTe  futurum  1U 

vniuerfis  fidelibus , mundi  confunpna- 
tionem,  & iudicij  diem  effe  propinquif- 
fimas,  cum  ChriRus  dicat : Cumytderitit 
heee  omnia  ,ficitote , quia  prope  efi  inunitis. 

Infideles  autem  cum  talia  figna,  & fine, 
feu  fignificationem  eorum  , velprorfus 
ignorauerint,vel  non  crediderint, terre- 
buntur quidem,  & contremifeent,  nihil 
vero  de  futuro  euentu  i ntelliget, aut  co- 
gitabunt. Nihilominus  tamen refpefiu 
omniu  veru  femper  erit , quod  Chriffus 


proxime  fubi ungit: De  die aute ilU,&  ho 
ra  nemo  fcit , quia  infideles  penitus  itiam 


igno- 


Cap.f,  Varijs  obtettionibus  exnouo  teffamentofatisfa  6 o i 


n. 

Mttt.  ij. 
Explicacur 
jiuboU  de 
dtccm  vir- 
ginibus. de 
pdiciopar» 
licui  ari. 


Micij  de. 
nunciatio 
magis  re  . 
Pesina  erit, 
SUsm  eius’ 

•duetKus. 


ignorabunt,  fideles  autem  etiam  fapien-  A 
tes, licet  cognofeat  efle  propinquam, de- 
linite tamen  nefeient, tali  die,&  hora  ef- 
le futuram:  quia  ignorabunt  delimatum 
diem  ad  vnjuerfaiem  mortem  omnium 
hominum  , & alium  praefinitum  ad  re- 
furie&ionem,  alium  que  praeordinatum 
ad  iudiciurn  j imo  etiam  ignorabunt , an 
fint  futuri  diftintti  dies,  & quantum  in- 
ter fe  difiabunt.  Et  przterea  nefeient, 
quanto  tempore  duratura  fint  illa  lig- 
na antecedentia  iudiciurn  poff  mortem 
Anticnrifti , quia  licet  fapientiores  fide- 
les coniectare  pofsint , non  duratura  vl- 
tra  quadraginta  quinque  dies , nefeient 
nihilominus , an  totos  illos  dies  occupa- 
tura fint  nec  ne:&ccnfequenter  nefcict, 
quo  die  conflagrabit  mundus,  (Scita  de 
canteris , qua’  vfque  ad  diem  iudicij  funt 
futura.  Atque  ita  omnia  Chrifli  verba 
ad  literam,6c  in  omni  rigorc,ac  proprie- 
tate vera  funt , etiam  fi  verba  Ioannis  in 
proprio  etiam , <5c  rigorofo  fenfu  intelli- 
gantur,quod  in  fequentibus  telfimonijs 
amplius  declarabitur. 

Ad  fecundum  teflimonium  fumptu 
ex  parabola  de  Virginibus  Matth..2>, 
refpondetur , polfe  quidem  omnia,  qua 
in  illa  dicuntur  ad  priuatum  vniufcu- 
iufque  iudiciurn  accommodari, nam  eius 
etiam  dies , <5c  hora  incerta  eft  homini- 
bus, Sc  in  illud  iudiciurn  optime  quadrat 
totius  parabola:  conclufio : Vigilate  it 
quutnefcitis  diem.,  neque  horam.  Hac  aute 
ignorantia  diei , Sc  hora  mortis  non  tol- 
lit, quin  ante  illius  euentum  , <5cconfe- 
quenter  ante  iudicij  particularis  mome- 
tum  przfentiri  pofsit  mors,  Sc  iudiciurn 
illud  prope  efle  conieftari,  quanuis  de 
die,<3c  hora  certa,  & definita  cognitio  no 
comparetur , vel  praconcipiatur.  Et  ita 
duo  in  eadem  parabola  inopinate  eucn-  D 
tura  ante  hoc  iudiciurn  diftingucrene- 
celTe  eft . Vnum  eft , prius  pranunciari 
aduentum  fponfi,  aliud  eft,  ipfurn  fpon- 
fum  poftea  venire.  Primum  in  illis  ver- 
bis continetur : Mediatione  clamor fatius 
ejl,ecce  fponfus  venit , exite  obuiam  ei,  aliud 
ibi  fubiungitur  : Dum  autem  irent  emere , 
"venit  $J>onfus}&’  qua  paratee  erant,  intraue- 
runt  cum  eo,  &cxt.  Ex  quo  intelligi- 
mus,  magis  repentinam  efle  dcnuncia- 
tionem  aduentus  iudicij , quam  Iit  futu- 
rus eius  aduentus , nam  prior  dormitan- 


tantes,  vel  dormientes  inuenit  omnes 
Virgines  , id  eft  , nihil  de  appropjn  - 
quante  iudicio  cogitantes : aduentus  au- 
tem fponfi  prudentes  inuenit  paratas, 

&accenfis  lampadibus  ipfum,ex  pedan- 
tes, & italicct  diem,  Sc  horam  vtriuf- 
que,  fcilicet,  prznunciationis,  & aduen- 
tus ignorauerint,  non  tamen  tam  ino- 
pinatus illis  fuit  fponfi  aduentus , ficut 
illius  propria  dcnunciatio.  Vndc  in  par- 
ticulari iudicio  illa  duo  ita  diftingui  pof- 
funt , vt  momentum  mortis  fit  idem, 
quod  erit  aduentus  iudicij,  difpofitiones 
autem  praeuiz  proximz  ad  mortem  , 
praenuncient  iudicij  aduentum;  vt  aegri- 
tudines, & alia  frequentia  pericula  mor- 
tis. Et  ita  dixit  Gregorius Homil.  1 3.  ^ g 
in  Euangelia:  Venit  Dominus  cum  adiu-  ' 
dicium  properat  ,pulfat  vero  cum  iam  per 
agritudims  molejlias  mortem  vicinam  ejfe 
deftgnat.  Et  hanc  interpretationem  pro- 
fequitur  Origenes  Honulia  22.  in  Mat- 
thaeum , <3c  eam  cenfct  maxime  litera-  Origett. 
lem  Diuus  Thomas  ibi , nec  difplicet  D.  Tbom. 
Auguftino  EpiftolaSo.  Vnde  fi  illam  D.^tug. 
fequamur , nihil  ex  illa  parabola  ad  ma- 
teriam praefentem  conducere  poteft , 
quia  regnum  Antichrifti  non  ante  pri- 
uatum indicium,  fed  ante  vniuerfale  fu- 
turum eft.  Quod  fi  loqui  velimus  de  iu- 
dicio particulari  illorum  hominum,  qui 
poft  Antichrifti  mortem  futuri  funt,  illi 
etiam  ignorabunt  diem  , Sc  horam  fiias 
mortis , & confequenter  etiam  fui  par- 
ticularis iudicij,  praefentire autem  pote- 
runt,non  longe  di  flare  per  figna,&  pre- 
conia  appropinquantis  finis  mundi. 

Vndevlterius  dicimus,  licet  hic  fen- 
fus  probabilis  fit,  non  ita  efle  accipien-  p ^ 
dum  , vt  negemus,  pofie  etiam  illam  pa-  T*ioU\lul 
rabolam  de  vniuerfali  iudicio  intelligi,  ligi^oteft 
fine  prariudicio  eorum , quz  de  tempore  de  ludicro 
Antichrifti  diximus.  Nam  duobus  mo-  vniueilah. 
dis  poffunt  exponi  verba  illa : Media  au- 
tem notie  clamor  fatius  eft.  Primovtper  Matt.25, 
clamorem  illum  intclligamus tubam,  & 
vocem  magnam,  qua  Angeli  clamabunt 
ad  cleftos  congregandos,  ficut  Chriftus 
dixit  Matth.  24.  vt  exponunt  Hieron.  24. 

Chryfoftom.  «Scalij  Matth.  25 ' .Sc  Au-  j) 
guftin.epiftol.i 20. cap.34.Sed difficilis  Chrjfoft . 
eftexpofitio,  & aequiparatio : nam  tuba 
illa,  & vox  Angelorum  praeced“t  iu- 
diccmiam  venientem  poft  vniuerforum 
Eec  homi- 


Libet  V \ De  nAntichrifto., 


do  2 


hominum  mortem , eosque  vocabit , vt 
ad  vitam  rcfurgant , &in  iudicium  ve- 
niant ,iuxta illud  Pauli,  i.  adCorinth. 
i f . Canet  enim  tuba,  <?  mortui  refurgent 
r incorrupti. vero  clamor  hic,  qui  in  pa- 

**  9r,x5'  rabola  Virginum  antecefturus  dicitur, 
fiet  ante  mortem  hominum,  quando  ad- 
huc pofsint  praeparari, & difponi  ad  fpo- 
fum  recipiendum, ficut  prudentes  virgi- 
nes fecerunt ; ergo  per  hunc  clamorem 
non  poteft  vox  illa  Angelorum  lignifi- 
cari. 

Refpondet aurem  Auguftinus,  etiam 
_ clamorem  illum  , de  quo  in  parabola  de 

L>'  H1'  Virginibus  eftfermo,  futurum  elTe  poli: 

mortem  omnium  hominum,  quae  per 
Alia  expofi  fomnum  ibi  fignificatur  illis  verbis,  dor- 
tJ0*  mitaucrunt  omnes , &1  dormierunt,  & con- 

fequenter  ait,  illum  clamorem  non  clfe, 
vt  homines  praeparentur  ad  lumen  iu- 
ftitiae  recipiendum  de  nouo,  fed  vt  refur 
gant.  Tunc  autem  Virgines  prudentes 
ornare  lampades  fuas,fe  praeparando  per 
recogitationem  bonorum  operum  fuo- 
rum  ad  rationem  reddenda.  Atque  iux- 
ta  expofitionem  hanc,mhil  etiam  ex  illa 
parabola  ad  praefentem  controuerliam 
fumi  poteft:  nam  poft  vniuerfalem  mor 
tem  omnium  hominum,  certum  erit, 
diem.&horam  refurrectionis,&aduen- 
. tus  iudicij  prope  adeffe,  femper  tamen 
quae  futura  fit  ignorabitur,  donec  au- 
diatur vox  tubae , nili  forte  anima:  bea- 
tx  illam  iaminVerbo  videant, quod  non 
repugnat  verbis  Chrifti  , licet  fit  incer- 
tum. 

27.  Alia  vero  expolitio  elTe  poteft: , vt 

Tertia  sx-  clamor  ille  non  fit  vox  tubae, fed  fit  prte- 
p.ofisib.  dicatio  Enoch , & Eliae , & aliorum  fer- 
uorum  Dei,  qui  eo  tempore  viuent,  vel 
etiam  fint  ligna  iudicij , quae  praecedent, 
Vt  Sol  obfcurabitur&c.  illa  enim  fuo  mo- 
do clamabunt,  diem  Domini  appropin- 
quare . Et  fic  etiam  in  illo  aduentu  duo 
fupra  di&a  diflingucnda  erunt,  vnum 
eft  praeuia  denunciatio  aduentus  iudicij, 
quae  erit  non  tantum  antea  ignorata,  fed 
etiam  inexpe£tata,&  repentina, quia  an- 
te illam  non  praecedet  alia  publica  exci- 
tatio, feu  praemonitio  praeter  generales, 
quae  iam  facis  inScriptura  fa£Re  funt. 
Aliud  eft  aduentus  indicis,  & hic  non 
erit  ita  repentinus , quin  prxparatio , 8c 
«xpectatio  ad  illum  praecedere  pofsit* 


A femper  tamen  dies , & hera  eius  definite 
ignorabitur, donec  veniat.  Et  hoc  modo 
explicauit  hanc  incertitudinem  Oecu- 
menius.  i.  Thellal.j.fuo  cap.  6.  dicens,  OeCHMiu 
figna  propinquantis  aduentus  potTccer- 
to  cognofci  , aduentum  autem  ipfuin 
non  ita. 

Ad  tertium  teftimonium  exA&or.  F 
i .refpondeo  primo,  per  verba  illa : Non  locTcTu 
eftvcjlrum  nojfe  tempora,  vel  momenta,  ad  i.Afi, 
fummum  excludi  certam  praecognitio-  uitl.i, 
nem  definiti  diei,  & hora:  fecundi  adue- 
tus Domini , vt  notauitCyprian, lib.  3.  £,  r 
g ad  Quirin.cap.8p.  Deinde  dico,  voluif- 
fe  Chnlf um  reprehendere  curiofam  in* 
ueftigationcm  , & inutile  defiderimn 
fciendi  futura, maxime  quee a diuina po- 
teflate , & praefinitione  pendent,  vt  110- 
tauit  Iuflinus  quacft.  1x2, ad  Gentes, 
Auguftinus  autem  in  epift. 78. addit, per  j. 

illa  verba  etiam  excludi  numerum  qut- 
libet  annorum, intra  quem,  vel  poft  que 
immediate  futurus  fit  fecundus  Domini 
aduentus , quia  hoc  etiam  proprie  figni- 
ficat  vox  illa  tempora , & ideo  in  nullius 
hominis  cognitione  cadere  poteft  poft 
quot  annos  futurum  fit  iudicium. Quod 
adeo  confirmat , vt  dicat,  licet  ex  verbis 
Chri fti  Matth.  24.  colligatur , non  elfc 
futurum  iudicium,  nili  prius  Euangeliu 
in  vniuerfo  orbe  praedicetur  , dicente 
Domino  : Pradicabitur  hoc  Euangelium 
regni  in  vniuerfo  orbe  in  tefimonium  om~ 
mbus gentibus, & tuneveniet  confummatio. 
Nihilominus  etiam  impleto  illo  ligno, 
nunquam  polfe  cognofci  tempora  (id 
cft  annorum  numerum)  qua:  vfquead 
iudicij  diem  fuperfunt.  In  quofignifi- 
cat  duo , vnum  cD  , verba  Chrifti : Non 
tjl  Veflrumnofie,  &c.  non  folum  exclu- 
dere cognitionem  per  aftra  , aut  alia  hu- 
D mana  figna, fed  etiam  per  figna  reuela- 
ta,  & per  prophetias.  Aliud  eft,  non  fo- 
lum dicta  elTe  a Chrifto  pro  folis  illis  dif- 
cipulis,qui  tunc  aderant, & ipfuni  inter- 
rogabant, fed  etiam  pro  omnibus  homi- 
nibus quocuque  tempore  futuris. Quod 
latius  tradit  Epift.8o. 

Hinc  vero  fumi  poteft  obieftio  cotra  17. 
dicta. Nam  hinc  fieri  videtur,  nunquam  Obis^13, 
polTc  certum  elTe, quot  anni  refidui  erut 
vfq;  ad  iudicij  diem:  hocaute  repugnare 
videtur  his,quc  diximus  de  tribus  annis 

cum  dimidio  perfecutionis  Antichrilh.  Solutio.. 

Refpon- 


Caf.S . Vitrijs  obie  Itionibus  ex  nouo  testamento  fatisft.  603 


Refpondeo  in  primis,  verum  quidem  ef 
I verbaClirif  fe, verba  Chrilti  non  folum  ad  Apofto- 
! »ioo3Jfo-  los,&difcipulos,  qui  Chriftum  audie- 
bant,fed  ad  omnes  nos  etiam  pertinere, 

■ loscoartta*  omnjum  en{m  inordinatum  defiderium 

praefciendi  futura, quae  a Dei  difpofitio- 
ne  pendent,reprefsit  Chriftus,  docuitq; 
non  pertinere  ad  homines  ea  inuefliga- 
re , nec  velle  cognofcere,  nifi  quatenus 
eaDeus  voluerit  reuelare.  Ex  quo  re- 
fte  etiam  infertur, incerta  nobis  elle  te- 
pora aduentusDomini,quia  nihil  de  nu* 
mero  annorum  durationis mundi  nobis 
reuelatu  eft.Et  hoc  eft , quod  praecipue 
Auguftinus  in  iliis  locis  agit,  & intcdit. 
Sub  aduentu  autem  Domini  comprehe 
dit  etiam  ligna  proxima  aduentus  eius, 
D.u4g«/?.  <Sc  inter  ea  ponit  interdum  Antichrifti 
perfecutionem, vtinlib.  18.  de  Ciuit. 
cap.  j 3 .poftquam  dixit;  Illam  [ane  nouif - 
fimam  perfecutionem , quce  ab  Amichnjio 
futura  efi,prrefentia [na  ipfe  extinguet  Iefus 
&c.Subiiingit:EAc  queerifolet , quando  if~ 
tud  erit?  importune  omnino.  Et  ftatim  in- 
ducit verba  Chrifti,  Non  eft  yefirum  nof- 
fe  tempora, Scc, Et  in  dicta  Epift.8o. dicit, 
Paulum  tradidiffe  nobis , ^intichrifium 
manifejlum  futurum,  & interficiendum  ore 
Domitii  Iefu  CknUi.Sed  pott  quantum  tem- 
' Tempus  an  ?0WXmq'  Ait)hoc  fit  futurum,  nec  falte  obf- 
'•  ledntichril  cure  loquutus  eft.  Itaque  tempora  vfque 

■ rimanifefta  ad  Antichriftum  incognita eife  contcn- 
ti°:u  iacer-  Auguftinus,poit  manifeflatum  aute 

1 Antichriftum,  no  negat  Auguft.  ab  his, 

I gurtinu?.  " qui  illum  cognouerint,  & feripturas  in- 
tellexerint,& coliderauerint,  polle  cog 
nofei , quam  breui  tempore  fit  iam  tunc 
mundus  duraturus. 

28.  Vnde  quod  in  eadem  epifl.  80.  paulo 
pofl  fubiungit:  Quod  autem  de  fignis  Eua- 
g elicis, & propheticis,  qux  quotidie  feri  cer 
nimus, propinquum  Domini  aduentum  fpe- 
rare  debeamus, quis  negat?  Quotidie  quippe 
magis , magisque  fit  proximus.  Sed  quanto 
1 ‘ interuallo  propinquet, hoc  ditium  efi,  non  efi 

yefirum  fcire,  hoc  (inquam)  de  fignis  re- 
motis  fecundi  Domini  aduentus  intelli- 
endum  puto, non  de  proximis,  dequi- 
us  inferius  ait.  Puto , quod  non  erunt  fic, 
quando  erut,  qnce  in  Euageho  prceditta  funt 
figna  in  Jole,  & luna  , & fiellis,  & in  terris 
prajfurce  gentium,  quae  ipfe  allegoriccde 
perfecutione  Ecclefiae  tempore  Anti- 
chrifti  interpretatur.  Tunc  ergopote- 


A runt  lapientes  fidelium  breuitatem  refi- 
dui  temporis  vfque  ad  iudicium  praeco- 
gnofeere.  Neque  agent  contra  verbvm 
Chriiti:  efi  yefirum  nojfe  tepora,  quia 

non  per  humanas  coniefturas,  aut  natu- 
ralia hgna,nec  per  lingularem  reuelatio 
nem,  aut  inordinatam  curiofitatcmilla 
cognitionem  inquirent  5 fed  per  reuela- 
tionem  in  Scriptura  fadtam  videbunt 
impleri,qucdpraedi&u  elt.  Sicut  enim 
in  primo  fuo  aduentu  quaeda  fignaDeus 
dedit,quibus  a fapientibus  cognofci  po- 
terat,vel  iam  facium  e {Te, vel  breui  tem- 
pore  diltare, antequam  fieret, 5c  poft  cer 
k tum  annorum  numerum, faltem  per  beb 
domadas  Danielis,  licet  femper  dies , <8c 
hora  fuerint  ignorata  j ita  cum  propor- 
tione intelligendum  eft  in  fecundo. 

Ad  quartum  ex  verbis  Petri : Sobrij 
efiote, refpondeo  in  primis,  Petrum  ibi  Exphcinuf 
non  agere  de  incertitudine  mortis,  vel  locus  ex  t * 
iudicij,fed  de  certa, &quotidiana  dxmo-  Petr.  $. 
nis  perfecutione,  qua  homines  ad  pecca 
tum  trahere  conatur , circuit, queerens,  que 
deuoret, hanc  enim  caufam  adduxit  Pe- 
trus,obquam  fobrios  nos  efi~e,&  vigilare 
monebat.  Et  ad  hoc  pafsim  allegantur  a 
Patribus  illa  verba  , & res  efi:  adeo  per  VigihrdS 
^ fpicua  , vtfuperflua  fit  probatio.  Vnde  nobisobee 
licet  alicui  ellet  reuelata  hora  mortis,vel  ™01'£  ,nll‘ 
iudicij, nihilominusneceflarium  elTetilli  ^incerti* 
confiliumPetri,imo,fifaperet,quocer-  mdiDem. 
tius  appropinquare  diem  iudicij  agnof- 
ceret,eo  magis  vigilaret,&  fobrius  clfet, 
ne  a daemone  vinceretur.  Addo  vero  vl- 
terius, licet  illud  c onfilium  datum  elfet 
a Petro  propter  incertitudinem  mortis, 
vel  iudicij, nihil  nobis  obftare,  na  Chrif- 
tus  Dominus  licet  aliquado  nos  moneat 
yigilare,ne  intremus  intentationem,  Matt. 
atf.alibi  faepe  fimilem  vigilantiam  admo 
net  propter  mortis  incertitudinem , vt 
in  parabola  de  Virginibus,  & alibi  fre- 
quenter. Vnde  ficut  diximus  circa  dic- 
tam parabolam,  illam  incertitudine  non 
folum  a nobis  non  excludi  , verum  etia 
nec  ab  hominibus  futuris  tempore  An- 
tichriftianaeperfecutionis,ita  dicendum 
effetdehis  verbis  Petri , etiam  fi  in  illo 
fenfu  di&a  fuilTent:  quia  femper  homi- 
nes de  die  fuae  mortis,  & iudicij  incerti 
erant. 

Ad  caetera  teflimonia , quae  continet  3 9, 
fententiam  , & comparationem  illam, 

£ee  z quod 


604*  * ' Lib.V.De  \Antichrifto. 


quod  Dies  Domini  Veniet  Vtfur.  Dico  ia 
Eodetamo  primis,  illam  non  folum  ad  iudiciu  vni- 
do  alia  fcrip  uerfale,fed  etiam  ad  diem  mortis,&  pri- 
turae  loca  uati  vniuscuiufque  iudicij  referendam 
cxponutur.  e(fe^  vt  fapientei:  docuit  Auguftinus  di- 
x*  beJ'*9  tta  epift.  8o.  Vbi  etiam  ita  exponit  ver- 
ba Marci.  1 3 . vbi  poft  longum  fermone 
MaU.  13.  de  die  vniuerfalis  iudicij, concludit  Chri 
ftus.  Vigilate  ergo  (nefcitis  enim  quando 
Dominus  domus  veniet, fero, an  media  noffe 
aut  galli  cantu, aut  mane)ne  cum  venerit , re 
pente  inueniat  vos  dormientes.  Probatq; 
optime,  quia  Verba  illa  omnibus  nobis 
difta  funtjficut  Chriftus  fubiuxit,  1 Quod 
ante  vobis  dico, omnibus  dico, vigil  ate.Dks 
autem  vniuerfalis  iudicij  non  inueniet 
nos,  & omnes  homines  in  hac  vita, vt 
propter  illius  incertitudine  oporteat  nos 
omnes  vigilare;  ergo  vnicuique  hocdi- 
citur  propter  fuum  priuatum , ne  illivt 
TJ.xAiig.  fu  rj>Veniat,  Quodvnufquifq.^ aitAuguft.) 

veok  vVfur  ^et  et **  ^ ^ie  tiouifsimofor 

tuae  etiam  midare. Cur aute  hoc  monuerit  Chriftus, 
iudiciumve  cu  de vniuerfali  iudicio  fermone  feciftet, 
®ic*  hac  ratione , <Sc  verbis  expofuit  Auguft. 

In  quo  enim  quenc ^ inuenerit  fuus  nouifsi- 
musdies ,in  hoc  eum  comprehendet  mundi 
muifswus  dies  .quoniam  qualis  vnufquifq 3 
in  hoc  die  moritur , talis  in  illo  die  iudicabi- 
' ‘ tur. Et  infra : Tunc  ergo  vnicuique  veniet 

diesi//e,fcilicet,vniuerfalisiudicij,c«'Ve- 
1 ierit  ei  dies , in  quo  talis  hinc  exeat , qualis 
judicandus  ejl  illo  die.V  nde  re&e  colligi- 
tur, vnicuique  in  tantum  venire  die  iu- 
dicij vt  furem, in  quantu  dies  mortis  ve- 
nit, vt  furinam  vt  etiam  ait  Auguftinus, 
Illum  imparatum  inueniet  dies  ille, que  im- 
paratum inueniet  vitee  fua  vltimus  dies. Eo 
demq,  modo  de  priuato  iudicio  expli- 
cuit comparationem  illam  Oecumen.  1 . 
i.Tbef.$.  Thcf.y. 

31*  Non  dicitur  autem  mors  venire  vt  fur. 

Mors  ipfa  qUja  omnibus  fit  repentinarna  licet  dies, 
no  omnino  i , . V 0 

vi  fwrvenit.  <■*  hora  eius  incerta  lintjordmarie  inita- 
re praecognofcitur,  & procedunt  ligna, 
non  folu  generalia,fed  etia  fpecialia,quae 
nos  pofliint  ad  vigilandum  excitare  , ne 
mors  noctu, ideft,  dormientibus , & im- 
paratis nobis tanqua fur  veniat:  tamen 
quia  etiam  ipfa  fpecialia  figna  mortis  re- 
pente folenteuenire,  & tunc  vix  poteft 
homo  fead  morteprsparare.idco  mors, 
Vtpraeuijsfuis  prascurforibus  coniunc- 
ta  dicitur  venire  vt  fur.Hinc  ergo  etiam 


A dies  vniuerfalis  iudicij  dicifur  ventura 
vtfur,nobis  quidc  mediate  noftro  par- 
ticulari iudicio, vt  expofuit  Auguftinus 
illis  vero, qui  in  illis  vitimis  temporibus 
viuent,quia  dies  illa  cum  fuis  proximis 
fignis,repete  incipient,  vt  cum  Ambro- 
fio  fupra  dixi.  N ihilominus  tamen  non 
erit  tam  repentinus  ille  dics,quin  per  C- 
gna  antecedentia  lint  homines,  qui  tunc 
vixerint,excitandi,vt  vigilent;&fe  prae 
parent, nc  illos  imparatos  inueniat.  Vn- 
dc  Paulus  in  eode  loco. i.Thef.j.vt ibi- 
dem Oecumcn.  notat,  alio  exemplo  mu  Oecum. 
g lieris  praegnantis  hoc  dedarauit  dicens: 

Tunc  repentinus  eis  fuperucniet  interitus,  fi- 
ent dolor  in  Vtero  habentis , & non  effugiet. 
Partus  enim  in  fe  fpe&atusnon  cft  om- 
nino repentinus,  nam  praecedunt  dolo- 
res,quae  funt  illius  appropinquantis  fig- 
na,tamen  dolores  ipli  repente  veniunt, 

& ideo  antea  oportet  praeparari,alias  ma 
gnum  imminet  periculum,  &fic  partus 
fuis  doloribus  coniun&us  dici  poteftve- 
nire  vt  fur,quia  dies,&  hora  eius  femper 
funt incerta,&  dolores  eius  repentein- 
cipiunt;ita  ergo  de  die  iudicij  intelligc- 
dum  eft. 


D 


Addit  deniq;  Auguftinus  epift.  80.  32, 

diem  Domini  no  omnibus , fed  imparatis , D.  Mg 
ac  dormietibus,  vt  furem  efte  venturum.  Monimpi.’ 
Quod  egregie  colligit  ex  illis  Pauliver-  rJ,“  v*  % 
bis:^ os  autem  fratres  non  eflis  in  tenebris,  Kclf‘ 

Vt  vos  dies  illa  tanquam  fur  comprehendat. 

Omnes  enim  vos  fili)  lucis  eflis , & fili)  diei, 
non  fumus  filij  no  ffis,neq,  tenebraru . Igitur 
no  dormiamus  ficut  efrcceterifid  vigilemus , 

&1  fabri)  fimus.  Igitur  dormientibus, & 
rebus  huius  mundi  intemperate  vtenti- 
bus  dies  ille  veniet  vt  fur, non  autem  vi- 
gilantibus,& fe  praeparantibus.  Quia  li- 
cet ignorent  illius  iudicij  tempus,  diem, 

<5c  horam,non  ignorant  tamen  proxime 
inftare,vel  in  fe  , vel  in  particulari  iudi- 
cio vniufcuiufque  & ideo  vigilant, nc 
illos  dies  illa  tanqua  fur  comprehendat, 

Vnde  quod  ibidem  ait  Paulus : Cum  di- 
xerint pax,  &1  f e curitas,  tunc  repentinus  eis 
fuperucniet  interitus, c tia  de  illo  tempore, 
in  quo  Antichrifti  perfecutio  grafta-- 
bitur  , & proxima  iudicij  vniuerfalis 
figna  videri  incipient,  Auguftinus  in- 
telligit,  dicitque  illos , qui  fanftos  tri- 
bulabunt difturos  efte  , pax  jecuri- 
%as  , cifquc  tanquam  furem  venturum 

repen* 


Cap.  p.  De  initio, o progreftu  regni  dntichrifli.  6oj 


33- 

Quanuis  d? 
jiouum  fi  e 
tcpus  a raor 

tc  ADtichr! 
ili,  dies  iu  di 
ci|  reetc  di- 
citur Iguo- 
mi. 


repentinum  interitum : eos  autem  , qui 
perfecutionem  patientur, id  efl,fflios  Ec 
defis , partim  ede  timore  magno  affi- 
ciendos (iuxta  illud  : Arefcentibus homi- 
nibus pra  timore,  & cxpeciatione  eoru,qua 
Juperucnient  yniuerj o orbi.  Quod  maxi- 
me cotinget  fidelibus  peccatoribus , qui 
minus  paratos  eo  tepore  fe  fe  inucnient) 
partim  eile  fpe  fubleuandos,  iuxta  illud, 
Surgite  ,&  leuate  capita  yettra , quoniam 
appropinquat  redemptio  yeflra , quod  his 
eue.;.^.t,qui  famfle  vixerint,  & fobrij,ac 
vigilantes inuenti  fuerint. 

Hatc  autem  omnia  fic  intellecRa,  im- 
pleri optime  potiunt,  etiam  fi  tempus, 
quoAntichriftus  pcrfequuturus  efl  Ec- 
clefiam , & quod  inter  mortem  eius , <5c 
aduentum  Domini  intercedet , certum, 
ac  detinitum,  & in  Scripturis  rcuelatum 
Jit. Nam  hoc  non  obRantc  homines  ma- 
li,Sc  perfecutores  Ecclcfiae  dicent , pax, 
& fecuritas,  faltem  toto  tempore  ante 
mortem  AntichriRi,  quo  tempore  cis 
repentinus  veniet  interitus,  & dies  Do- 
mini, vt  fur , & adhuc  poR  diem  inter- 
fectionis AntichriRi,  multitudo  infide- 
lium in  fua  ignorantia,  <Sc  incogitantia 
permanebit , & plures  etiam  ex  creden- 
tibus nvyfierium  ignorabunt , Si  male 
antea  viuentes  in  eadem  confuetudine 
perfeuc rabunt,  donec  fignaiudicij inci- 
pient, quando  vehementer  timebunt, & 
licet  diem  certum  fua;  mortis , vel  iudi- 
cij  venturi  non  agnofeant,  nihilominus 
velinuiti  intelligcnt , diem  Domini  in- 
flare,quando  vix'  poterunt  fe  fe  ad  illum 
prarparare , & ideo  illis  etiam  dies  Do- 
mini veniet, vt  fur.  Electis  autem, & iu- 
Ris  non  ita  veniet , quia  Chrifli,  & Pro- 
phetarum verba  int  elligentes , Sc  prae  o- 
culis  habentes , diuinaque  gratia  excita- 
ti^ adiuti , fpe  gaudentes  iudicemex- 
peCtabunt, 


B 


D 


i. 

Antichriftu 
Dor>ilurn  ve 
vwifle. 


CAPVT.  IX. 

Alteri  difficultati  occurrendo , tempus  regni 
Antichrifii , & initium  eius  am- 
plius declaratur. 

EX  his,  qua;  praecedentibus  capiti- 
bus difputauimus , folum  conclu- 
ditur,neque  prfcefsifle, neque  in- 
choatam effie  AntichriRi  perfecutione, 
fi  enim  pnrcefsilfiet,iam  mundus  iudica- 
tus  fuifict,&fi  effiet  inchoata  intra  breuc 


tempus  confummandus  effiet , quod  eft 
incredibile, quia  neque  aliqua  perfecutio 
nunc  eR  acerbior,  quam  praeteritis  tem- 
poribus fuit,nec  iuge  facrifictum  publi- 
ce in  Ecclefia  celebrari  cefTauit,dc  alia  fig 
na  diciudicij  antecelfiira,  qua*  pradiCta 
funt,  partim  non  funt  completa,  partim 
nondum  apparere  inceperunt , & logius 
tempus  requirunt, vt  compleantur, vt 
prxdicationis  Euangelij  per  totum  cube 
confummatio,  diuilio  imperij  Romani 
in  dece  regna,  eiuscp  integra  defliudlio, 
aliaqj  fimilia,  qua;  intra  quatucrannoru 
tempus  expeCtari  non  poflunt.  Vndc 
omnia  bella , haerefes , & alia  oibis  mala, 
quae  haClenus  patimur,  noRriq;  maiores 
experti  funt, ad  illa  pertinent,  de  quibus 
ChriRus  dixit : Audituri  e fis  prcelia , & 
opinione  sprxlioru,  multiytnient  in  nomine  Matt,  24* 
meo ,&  multos  [educent, multi  pfeudoprophe 
tx f urgent, fcandaliTjbuntur  multi  , tradent 
yos  in  tribulationem  , & occident  yos,  C7V. 

Et  nihilominus  adiungit : Videte  ne  tur- 
bemini , oportet  enim  hac  fieri,fed  nondum 
ftatiw  finis.  Harc  enim  omnia  videmus, 

& effie  nunc,&:  fuiffie  olim  in  Ecclefia, & 
cum  eadem  rerum  vicifsitudine  diutur- 
no tempore.  Ipfe  ergo  reru  humanaru, 

& Ecclefie  flatus  cu  prophetijs  coiunCt9 
euidenter  ofledit,non  effie  fine  mudi  ita 
propinquu,vt  intra  tempus  pr^fimtum. 

Si  abbreuiatum  illius  vltimir  tribulatio- 
nis confummandus  fit;ergo  manifeRum 
eR  tempus  perfecutionis  AntichriRi  no 
dum  inchoatum  effie. 

Supcrefl  vero  difficultas, quia  ex  hoc 
principio  no  eR  demonflratu  nondum  pr0  -’Q:tur 
veniffie,&  regnare  cepiffie  Antichriflu,  difficultas 
quia  regnu  e us  diuturnius  futuru  efl,&  deioui  - re- 
no coflat,quantu  durabit,  nec  quanto  te  g"iAuciwhci 
pore  ante  die  iudicij  incipiet. Eo  vel  raa-  ill‘ 
xime,  quod  no  eR  etia  reuelatu,  an  reg- 
nu illud  x^ntichriflianum  vnius  tantum 
hominis, & Regis  futuru  fit,  an  pluriii  in 
eode  throno  fibi  fuccedentiu.  Nam  licet 
oflefum  fit, proprium  Antichriflum  fu- 
turum effie  vnicum  tantum  fingularem 
hominem, non  tame  inde  cocluditur  ne- 
ceffiario,  futuru  effie  vnicum  Rege  in  fuo 
regno, feu  throno, poterit  enim  effie vnus 
ex  multis  in  eodem  throno  fibi  fucrede- 
tibus,  atq;,  regnantibus,  Si  ab  illo  deno- 
minabitur illud  AntichriRi  regnum,  & 
fic  fieri  poterit , vt  thronus  AntichriRi, 

£ ee  <;  feu 


6o6 


Lib-  V.  DeJntichrifo. 


feu  regnum  Antichrifti  non  fitinchoa- 
tum,&  in  mundo  pratualeat , licet  in  illo 
non  dum  federit  vnicus  ille , & proprius 
Anrichrifius  At  vero  fi  hoc  totum  con- 
cedatur, eneruabitur  argumentum  con- 
tra haereticos, faltem  quoad  eam  partem, 
qua  contendunt.  Regnum  , <3c  thronum 
Antichrifti  iatn  incepiile. 

Huic  difficultati  duobus  modis  oc- 
Prim  *ref-  curri  poteft;vnus  eft,  afferendo, non  fo- 
ponfio,  reg  lum  perfecutionem  , fed  etiam  abfolute, 
runa  Anti-  & fimpliciter  regnum,  & imperium  An- 
chniti  intra  tichrifti  duraturum  effe  folum  perdiftu. 
fem  i (Te  ter  tcmPus  trium  annorum  cum  dinudio. 
minandum.  Fundariq,  poteft  refponfio,  quia  plures 
I).  Inn.  ex  Patribusallegatis  ita  loqui,  & fentirc 
D.Hypol.  videntur.  I renatus  enim,&  Hyppolitus 
abfolute  dicunt , regnaturum  Antichri- 
fturn  tribusannis  cum  dimidio.  Augu- 
llinus  etiam  ait, Antichrifti  faeuifsimum 
regnum  exiguo  tempore  duraturum. 
Eodemque  iere  modo  Viciorinus  lo- 
Vittor  quitur,  & multi  alij  prsfertim  exmo- 
BelUrm  demis,  vtBellarmin.lib.  3.  de  Romano 
Riber  Pontifice  cap.S.St  Riberain  cap.8. Apo 
calypfi.  Poteilqueex  Scriptura  deduci, 
quia  illa  indifferenter  loquitur  de  Anti- 
chrifto,  illique  folum  triennium, & mc- 
fes  aliquot  ad  regnandum  tribuit,  neque 
inter  eius  regnum  , & perfequutionem 
diftingmtjergo  nec  nos  diftinguere  pof- 
fumus,nec+iabemus  fundamentum, quo 
plus  temporis  ad  regnandum  , quam  ad 
pratliandum  contra  Chriftum  illi  tri- 
buamus. Pratfertim  quia  Scriptura  di- 
cit, doemonem  totam  fuam  virtutem  , & 
poteftatem  illi  communicaturum , doe- 
mon  autem  non  indiget  multis  tempo- 
rum moris  ad  regna  hominum  debellan- 
da,fi  a Deo  permittatur,  permittetur  au- 
tem illo  tempore, vt  libere  agat,  propter 
quod  dicitur  folui  muduo  tempore  Apo- 
calypf.2o.&  cap.i  2.dicitur’^<e  terra, & 
tAboe.zo.  mari,  quia  defeendit  diabolus  ad  vos  habens 
& 12.  iram  magnam, fciens,  quia  modicum  tempus 

habet.  Ergo  non  eft,  cur  regnum  Anti- 
chrifti , quod  veluti  regnum  diaboli  fu- 
turum eftjdiuturnius  cogitetur. 

Nihilominus  refponfio  haec  non  po- 
4-  teft  fatisfacerc,nam  vt  attigi  in  2.  tomo 
tcftia*  partis  difput.  5-4.  feff.  licet  dc 
batur^^ f°  rn0parcl1'a  Antichrifti  reffe  declarata 
vere  dici  pofsit , tantum  effe  duraturam 
illo  tempore  quadraginta  duorum  men- 


A funn,vtiqucab  eo  tempore, quo  extin- 
£tis  tribus  Regibus, & tuperatis  alijs  fep- 
temfieu  caeteris  totius  oi  bis  Romani, vel 
etiam  Chriftianis  Regibus,folus  incipiat 
dominari,  nihilominus  neccilafiumeft, 
vt  tempus  vitae, & regni  eius  futurum 
fit  diuturnius.  Et  de  tempore  quide  vit$ 
ideft  perfe  manifeftum  , quia  nafcetur 
infans  more  aliorum  hominum,  & pau- 
latim  crefcet , ckper  multos  annos  adae- 
tatem  adultam  perueniet, antequam, reg 
naturus  fit.  Maxime  quia  (vt  infgHicaj 
non  habebit  regnum  hsredicano  iure, 
fed  per  tyranmdem  , 5c  fraudem  illud 
D vfurpabit,quod  nifi  in  adulta  aetate  face- 


re non  potent. 


De  tempore  autem  regni  exprefsius, 
quam  alij  hoc  attigit  Benedict.  Pereira  g ^ 
lib.  1 y.in  Daniel.  non  longe  a medio,  §.  p 
Cxterum, Scc.  <Sc  ait, licet  de  tempore  quo 
eft  Antichrifti  perfecutio duratura, ex 
Scriptura  conftet , nihilominus  quandut  Tepumj. 
("ait) /impliciter  •Antichriftus  regnaturus  fit  niADcichu- 
d nullo , quod  ego  fetam  traditur,  & nulli  :I>1; 
opinor  mortalium  fuifj e compertum.  Etfta- 
tim  tacite  explicat  Patres  proximealte- 
gatoSjVt  loquantur  de  Antichrifti  dura- 
tione  ab  eo  tempore  ex  quo  incipiet  atro 
citer,  &1  crudeliter  infetfart  fandos , tpfistjj 
prceualebit.  Et  videtur  fententia  haecfuif 
fe  Lyrani  Daniel.  1 2.  nam  circa  illa  ver- 
ba , Et  'a  tempore  ex  quo  ablatum  fuerit  iuge  Yu'u 
facnftcium  ,<&  pofita  fuerit  abominatio  in  xJunAl‘ 
defolationem,&c. inquit:  Hic  Angelusin- 
Jh  uit  Danidem  de  termino,  d quo Junt  com- 
putandi tres  anni  cum  dimidio.  Et  infra: 

•Ab  illo  Junt  computandi  dies  mille  ducenti 
lionaginta.Y  ndc  inferius  colligit,  tres  an- 
nos perfecutiouis  Antichrifti  non  ef]e  com-  R'eSn 
putandos  ab  illo  tempore, quo  fc  incipiet  ofte-  ffS(  °°^a 
dere  ,cr  aliquos  ad  fe  attrahere , fed  ab  illo  te  pCrfecutw. 

J)  pore  , quo  iam  erit  tanta  pote  flatis , quodfe  dh. 
exhibebit  adorandum  hominibus , & quo  fi- 
deles non  audebunt  publice  celebrare  facnfi- 
cium.  Et  certe  fi  verba  aliquorum  Patru 
attente  expendantur , non  plus  fignifi- 
cant.  Ait  enim  Laffantius :Dabitureule- 
f olar  e orbem  menftbus  quadraginta  duobus.  ^ ^ 

Ephre  vero  ait,  Poftqtiam  tria  tempora  cu 
femi  impleta  fuerim  poteftatis,  & operatio- 
nis fcelelli  Antichrifti, & c<et.  Et  fimiliter 
Elieronym9  Daniel. 7. Tribus  antiis, &fx 
menftbus  S an  fli  pote  flati  Antichrifti  permit  ^ ^ 
tendi  J««f.Aug.item  lib.20.de  Ciuit.c.^* 


Cap.p . De  Initio pro < 

folum  dixit : tempus,  pro  quo  Solvendus  eji 
Satanas futurum  trium  Annorum  eum  dimi- 
dio, & cap.23 . non  abiolute  regnum , fed 
fcemj  simum  regnum  Antichridi  dixit  exi- 
guo tempore  duraturum. 

6.  Denique  ex  ipfa  Scriptura  videtur 

Ptobacurex  ha?c  lententia  latis  probari , primo  quia 
D;mk:le.  Daniel  cnp.  12.  exprelTe  deugnatinitiu 
Dm.iz.  illiustemporis  dierum  nnlie  ducentoru 
nonaginta, fcilicet,  >A  tempore, in  quo  abla 
tum  fuerit  luge  facnfiaum  , ejr  pofita  fuerit 
abominatis  in  defolationem.  At  non  ed  ve 
rifimile,  illud  iplurn  futuiu  effe  initium 
regni, & preliorum  Antichridi , quia  ta 
magna  acerbitas  perfecutionis,  qua?  a pu 
blico  facrificio  Chridianos  abdidere  co- 
gat,&  ingens  audacia  fedendi  in  templo, 
tanquam  fit  Deus,qute  eld abominatio 
defolationis , fupponunt  magnam  poten 
tiam,  & regnum  fatis  fuperbuni,& am- 
plum; ergo  duratio  regni  Antichridi  no 
poted  claudi  illa  breui  duratione . Con- 
Ex Apocal.  fonatque  ordo  narrationis  Ioannis  Apo 
calyp.  1 3 . vbi  prius  ait.  Vidi  de  mari  befiia 
accendentem,  quam  ede  Antichriftu  fere 
omnes  intelligut,&  fubiugit:  Et  dedit  ilii 
draco  virtutem  futim, &potejlatem  magnam 
Et  poitea. ^Admirata  e(l  vniuerfa terra pojl 
befuam,  vtiquepropter  victorias,  & lig- 
na miranda  : quae  omnia  perfecutionem 
praecedent. Nam  podeafubditur.fd  data 
eft  ei potejias  facere  menjes  quadraginta  du- 
os,&c. 

7.  Denique  idem  confirmat  narratio  Da 
Dan. 7.  nielis  capit.  7.  vbi  pod  vifionem  quarti 

licriiexDa  bediae  habentis  decem  cornua  initium 
mele.  regni  Antichridi  fic  deferibit  ,Ecce  cor- 
nu aliud  paruulum  ortum  ejl  de  medio  eoru, 
& tria  de  cornibus  primis  cuulja  funt  a facie 
eius,  & ecce  oculi,  quafi  oculi  hominis  erant 
in  cornu  iflo,&  os  loquens  ingentia.  Et  infra 
addit,  Et  maius  erat  atteris. Et  deinde  lub 
iungit.  aifyiciebam,  & ecce  cornu  illud  fa- 
ciebat bellum  aduerfus  Sdclos,&c.  Ex  quo 
dilcurfu  apparet,  cornu  illud, priusquam 
contra  Sandtos  bellum  inchoet, habituru 
paruum  initium  , & podea  bellaturum 
tria  regna , & fubiungaturum  alia,  & ita 
effe  augendum  ,vt  fiat  maius  alijs,  haec 
autem  non  poliunt  paruo  tempore  fieri: 
Et  tamen  pod  illa  fequetur  initium  per- 
fequutionis  ; ergo  necefie  ed,  vf  ini- 
tiu  m regni  Antichridi  per  multum  tem 
pus  antecedat  initii!  perfequutiouis  eius. 


Tn$u  regni  A ni  ich  nsiu  607 

\ Ac  proinde  fit, vt  tepus  totius  regni  An- 
tichridi longius  ht  quam  trium  annoru 
cu  dimidio;quibus  ( vt  ibiue ait  Damel.j 
Satli  tradetur  in  manu  e;«r,vtiq,  slntukn- 
jh.  Aperte  figniheans,  illud  breue  tepus 
futurum  ellc  lolius perfecutionis , tepus 
autem  regnandi  maius  elle  futurum. 

Quantum  aute  futurum  fit  tempus  re  $ 
gnifimpiiciter  Antichridi,  nulLbi  rene-  TQnsper- 
latum  inuemmus,  &.  ideo  nihil  cum  cer-  iecutiems 
titudine  affirmari  poted,  nili  futuiu  clle  ceream  eft. 
maius, quam  quadraginta  duorum  men-  monarchig 

r e-  ■ , mcenum. 

iium.  IS  eque  enim  latis  erit  auxilm  doe- 
g monis,vt  line  mota  temporis,  & aliquo- 
rum annorum  tot  pradia  efficiat,  torque 
regna  debellet , quia  modo  humano  htec 
facturus  ed,  quanquam  credibile  fit,  per 
daemonis  auxilium  breuius,&  facilius 
id  ede  confequuturum.  Vnde  etiam  fit, 
vt  regnum  Antichridi  aliquot  annis  an- 
tecetluru  ht  eius  monarchiam  cofumma 
tam,&  perfectam , quia  non  m momen- 
to, fed  difcurfu  temporis  illam  cofeque- 
tur,  ideoque  prius  erit  in  fieri , quam  ht 
perfecta.  Regnum  autem  incipiet,  fimul 
ac  per  tyrannidem  ditionem  aliquam  oc 
cupauerit,  fupremamque  vim  , & iursf- 
Q dictionem  in  aliqua  prouincia  obtine- 
re inceperit.  £t  ita  probabile  ed,  confu- 
matam  monarchiam  tantum  illo  breui  te 
pore  quadraginta  duorum  menfium  elTc 
duraturam , quia  Innui  atque  fuerit  po- 
titus regnisommbus, perfecutionem  inci 
piet.  Hoc  autem  non  edita  certum, quia 
etiam  pod  monarchiam  perfecte  obten- 
ta fieri  poted, vt  non  datim  perfic  udo- 
nem incipiat,  <Sc  ideo  de  fola  perfequutio 
ne  certum  ed  , duraturam  per  folos  illos 
mcnfes.De  monarchia  vero  ed  probabi- 
le, fed  incertum,  de  regno  vero  fimplici 
ter  certum  ed,  futurum  clle  diuturnius. 

Vt  autem  difficultati  tacta?  in  princi-  ye  us  ti 
pio  occurramus, addendum  cenfemus:  li  gniftmtchri 
cet  definire  non  pofsimus  certam  quan-  hi  homines 
titatem  duratioms  illius  regni , nihilomi 
nus  crededum  ede,  tempus  illud  no  effe  x 
diuturnius , nec longiusfuturum,  quam 
elle  pofsitjSc  regulariter  foleat  edevnius 
hominis  vita,  nimirum  feptuaginta,aut 
octoginta  annorum.  Et  inAntichrido 
credibile  ed  multo  breuius  futurum  efie 
tempus  durati onis  eius,  quia  non  per- 
mittetur viucre  toto  tepore,  quo  natura 
liter  poffet,  fed  diuinitus  occidetur , aut 
Eee  4 viuus 


d o 8 Lih.j . T)e  <*Anlichrtflo. 


viuus  in  infernum  mittetur,  fortaffe  in 
dimidio  dierum  fuorum,  quia  propter  ele 
Mdtt.  24.  biosbreuiabumurdies  illi. Ergo  merito  c5- 
iectare  poffumus , initiu  totius  vitae  A11- 
tichrifti  vix  nnteceflurum  initiu  perfecu 
tionis  per  quinquagintaannos , Sc  initiu 
regni  vix  per  triginta, & fortalle  erit  brc 
uius.  Nam  Alexander  Magnus  breuiori 
tepore  mundum  fubiugauit,  vtex  lib.i. 
i.Mach.i  Machab.cap. x.  fumitur,  verifimileaute 
eft , Antichriftu  velocius  occupaturum 
omnia  propter  d^monis  auxilium  , Sc  li- 
centia feu  permifsionemDei  amplam, vt 
iam  dixi. Quod  autem  totu  tempus  dura 
tionis  Antichrifti  non  fit  futuru  maius, 
quam  polsit  e fife  tempus  vnius  vitae  hu- 
raaig' , ex  alio  principio  cap.  2 pofitoco 
uincitur , nimirum  Antichriftum  futu- 
rum effe  vnum  fingularem  hominem 
tantu,vt  ftatim  amplius  explicabimus. 

Adhuc  enim  iupereft  inflantia  fupra 
Inftacia  ha?  fa(qa  } fcilicet,hoc  xefte  dici,<5c  concludi 
miLcrum.  pv0prjo  Antichrifto , vt  futurus  eft 
vna  lingularis  perfona  , Scconfequenter 
ctia  de  regno  eius  vt  futuro  fub  eius  per 
fonali  imperiojvt  fic  dicam,  non  probari 
tamen  fufricienter  ex  diftis  imperiu  An 
tichrifti  abipfomet  Antichrifto  elfe  in- 
choandu  : Cur  enim  non  poterit  ab  eius 
progenitoribus  inchoari,  & tande  ad  illu 
peruenire  ? Quod  fi  hoc  ita  contingere 
poteft , vnde  conflabit  nondum  venille, 
feu  inchoatum  effe  thronum  illu,&  re»- 
num,in  quo  Antichriftus  felluruseft,<Sc 
inde  proditurus  ad  alia  temporalia  regna 
occupanda  , ac  tandem  Ecclefiam  Chri- 
fti  pcrfequendam  . Fieri  ergo  poteft, 
vt  regnum  illud  iam  inceperit,  Sc  quod 
per  multa  annorum  fecula  duraturum 
fit : quia  illius  regni  non  eft  praefinitum 
aliquod  tempus  in  Scriptura,  nec  data 
funt  ligna  ad  cognofcendum  initium  D 
cius  , fed tantum  finem  . Quod  fi  hoc 
concedatur,  confurgit  difficultas  in  prin 
cipio  tacta  , quia  nihil  erit  contra  hae- 
reticos effectum:  illi  enim  folum  con- 
tendunt , thronum,  Sc  regnum  Anti- 
chriffi  iam  venille,  non  perfonam  ali- 
quam fingularem, quae  fit  Antichriftus. 

Refpondeo,in  primis, fugam  hanc  ni- 
IT>  hil  haereticis  huius  temporis  prodeffc, 
Refponfio.  illi  enim  contendunt,  proprium  Anti- 
chriftum  iam  veniffe , & fingularem  per 
fecutionem  fub  ipfo  praedictam  iam  effe 


A inchoatam , & duraffe  per  multos  annos 
vlque  ad  mille,  vel  plures , Sc fortaffe 
per  multos  adhuc  duraturam  . Hoc  au- 
tem effe  falfum  ex  allegatis  prophetijs 
aperte  conuincitur,  & alijscircunftan- 
tijs  planius  fiet.  Et  praeterea  errant  ifti 
haeretici  , quia  in  illo  diuturno  throno 
Antichriftiano,  quem  fingunt, non  cen- 
fent  folam  aliquam  perfonam  in  illo  fe- 
dentem  elle  propriu  Antichriftum , fed 
omnes  qui  in  illo  throno  fedent,  per  to- 
tum hoc  tempus , ex  quo  Antichriftia-  $ 
niffnus  fecundum  eorum  imaginatione  {jeAE^'“r' 
g caepit,  dicunt , effe  vere,  ac  proprie  An-  fto,  yCVfc 
tichriftum.  Quo  polito  explicare  non  M«um  |10 
poffunt,quis  illorum  fit , qui  tribus  tan-  u,‘l'e  !c  i ; 
tum  annis  cum  dimidio  perfequetur  Ec- 
clefiam, tribulatione  illa  magna  qualis  mn- 
qiumfuit:  quisve  fit  ille,  quem  Chriftus 
occidet  fpiritu  oris  fui,  non  enim  occidet 
omnes  fedentes  in  illo  throno,  nec  plu- 
res, de  vno  enim  tantum  id  eft  praedic- 
tum : quis  denique  fit  ille,  cui  doemon  a 
Deo  fpecialiter  folutus,&  permiffus,fu- 
am  totam  virtutem  communicabit,  & 
poteftatem  conferet , vt  figna  mendacia 
faciat , Sc  prodigia , nam  haec , & fimilia 
C hactenus  non  fiunt, & dc  vno  tantum  ho 
mine  praedicuntur.  Quod  fi  dicant, hunc 
effe  futurum  illum  , qui  poftremofede- 
rit  in  tali  throno , qui  in  illo  deftruendus 
eft  , <3 c prorfus  extinguendus  . Certe 
folum  illum  vocatScriptura  per  antono- 
mafiam  Antichriftum,  & folum  illum 
nobis  tribuit  inter  figna  certa  futuri  iu- 
dicij  5 fruftra  ergo  haeretici  plures  alios, 
qui  aequaliter  hoc  nomen  mereantur, 
fingunt,  cuminalijs  non  pofsint  illam 
proprietatem  Antichrifti  offendere.  Et 
prsterea  voluntarie,  Sc  ex  fola malitia  ■pj)r0nura 
confingunt  dari  iam  aliquem  thronum  Aotichnfti 
Regium  , in  quo  vltimus  Rex  futurus  ijminchu 
fit  ille  proprijfsimus  Antichriftus.  Qua;  tu  "n 

enim  funt  figna  talis  throni?  aut  vbnn  » 
Scriptura  indicatus  eft?  aut  cur  non  po- 
terit quis  voluntarie  dicere  , illum  effe 
thronum  regni  Angliae?  ficutipfimali- 
tiofe  dicut.efTe  fhronuApoftolicaeSedis, 

& alius  finget  effe  thronu Turea: , vel a- 
liufimilem.  Eft  ergo  vana  illa  cogitatio. 

Quin  potius  addo  , licet  non  fit  tam 
euidens  ex  Scripturis  , totum  tempus  uju$vl(,c. 
regni,  Sc  throni , quod  pofsidebit  Anti-  jus  foturo- 
chriftus, non  effe  futurum  diuturnius,  iura. 


Actichrif- 
tujrtgoum 
fraude  dod 
krcditate 
obiincbit. 

dm,  ii. 


D,Hm. 


T ludor. 
Dui.j, 


- H- 


Cap‘  9 • Dc  Initio  progrejfu  regni  Antichrifli  6 o<) 


quam  fuerit  duratio  vitae  Antichrifli,  A 
nihilominus  magna  probabilitate  polle 
ex  Scriptura  colligi,tninori  tempore  du 
raturum  regnum , quam  perfonam  Re- 
gis in  flatu  Regio.  Quod  ita  declaro, 
quia  in  primis  perfona  Antichrifli  nec 
nafcetur  ex  Regibus , nec  erit  legitimus 
haeres  alicuius  regni.  Vtrumque  colligo 
exDaniel.n.vbi  fic dicitur.  Etfiabititt 
loco  eius  dcfpeftus , &non  tribuetur  ei  ho- 
nor Regius  veniet  cUm,&  obtinebit  re- 
gnum in fraudulentia. Quae  verba  no  pof. 
funt  ad  aliquam  feriS  hominum  in  thro- 
no aliquo  (ibi  fuccedentium  accommo-  ^ 
dari,  fed  de  v na  aliqua  fmgulari  perfona 
praedicuntur,  nam  in  longa  fuccefsione 
Regum  in  eodem  throno , licet  fortaffc 
primus  fuerit  defpectus,  6c  clam  introic 
rit,per  fraudulentiam,  non  poliunt  hzc 
de  omnibus  fuccefforibus affirmari. Di- 
cuntur ergo  illa  omnia  fimul  de  vno  ali- 
quo tyranno  fundatore  (vt  fic  dicam) 
vel  inchoatore  alicuius  regni.  Praeterea 
illammet  perfonam  futuram  efTe  Anti- 
chriflum,teflatur  Hieronym.  ibi  contra 
Porphyriu , qui  de  Antiocho  locum  il- 
lum interpretabatur, dicens,  Nottri  ante 
& melius  interpretantur, & relitus , quod  in  C 
fine  mundi  hccc  fitfatturus  Antichrifius,  qui 
confurgere  habet  de  modica  gente  , id  e fi,  de 
populo  Indecorum,  & tam  humilis  erit , atq. 
defpeQus,yt  ei  non  detur  honor  Regius,  & 
per  infidius, & fraudulentiam  obtineat  prin- 
cipatum.Dum  vero  ait , A 'oftri  autem , a- 
perte  fignificat , hanc  fuilTe  tunc  Eccle- 
fiaflicorum  concordem  fententiam,qua 
etiam  fequitur  Theodoret.  ibi.  Confir- 
marique  potefl  exDaniel.y.vbi  dicitur. 
Etecce  cornu  aliud  paruulum  ortum  e fi  de 
medio  eorum,  quod  de  Antichriflo  om- 
nes Scriptores  Ecclefiaflici  intellexe- 
runt, vt  ibi  ait  Hieronymus. Dicitur  au-  h) 
tem  paruulum,  quia  erit  abiettus,  & in- 
fima: originis,  ac  fubinde  non  haeres  re- 
gni alicuius,  imo  nec  Regia:  flirpis , <3c 
ideo  dicitur  nafei , de  medio  eorum , vtiqj 
regum, non  exiliis.  Igitur  Antichrillus 
non  fuccedet  in  aliquo  regno , vel  thro- 
no,fed  erit  primus  Rex  in  fuo  throno, 
que  ipfe  inchoabit, eriget, feu  vfurpabit. 

His  addo,  Antichriflu  non  habituru 
in  fuo  regno  fuccelTorem , quia  ipfemet, 
qui  regnum  per  fraudulentiam  obtine- 
bit,illud  per  diaboli  potentiam  in  imme- 


fum  augebit, & fanclos  poflea  perfeque 
tur,  ac  tandem  a Chrillo  occidetur , & Antichrif- 
regnum  eius  deflrueturjergo  non  habe-  tu*  vt  pri* 
bitin  regno fuccefTorem,&  confcquen-  m.U5 
ter  non  plus,  imo  minus  durabit  regnu,  erir  ^rC- 
quam  Rex^quia  fimul  finientur , & tar-  n.u>. 
dius  incipiet  Antichrillus  regnare,  qua 
elfe. Qua:  omnia  ex  cisdelocisfcriptur? 
colhgutur.Nam  Ioan.diftoc2p.i 3. fub 
nomine  beflix  de vno,&eodem  homine 
loquitur , qui  confurget  de  terra,cui  dia 
bofus  dabit  fuam  virtutem, & poteflate, 
per  quam  vniuerfam  terram  fubiugabit, 

<k  poflea  bellum  faciet  fanftis  per  men- 
fes  quadraginta  duos.  Idem  fumitur  ex 
Daniel.  7.  vbi  fub  fpecie  cornu  paruuli 
deferibi  tur  idem  Antichrillus  cimieo- 
de  progreiTu  in  erciftione  throni,  & aug- 
mento teporalis  potentis,  & tranfitu  ad 
perfecutionem  fanctorum,  &blasphe-., 
mias  contra  Deum,  & Chriflum , yjque 
ad  tempus, & tempora, & dimidium  tempo- 
ris, quo  tempore  <Sc  ipfe,  & regnum  eius 
delimentur, «St  cofonant  huic  veritati  fal 
tcinfenfu  myflico  verbaIob.i8.A'oerif 
femen  eius,  neq, progenies  in  populo  fuo  , nec 
yllareliquiam  regionib9  ei9.Qusveibain 
terpretas  Greg.li.i4.Mor.c.n.pilla2. 

Thef.  2.  addit.  Que  Dhus  lejus  interficiet 
jpiritu  oris  fui. Dii  ergo  eius  iniquitas  cu  m» 
di fiatu  terminatur, progenies  eius  in  populo 
fuo  no  relinquetur. Slc  . At  nulla  eius  proge- 
nies in  mudo  re  manet  , quia  dtfiritfus  index 
iniquitates  illius, cuifio  mudifine  cocludei. 
Scc.Quodyere  luse  de  tAntichriflo  intelhgi 
debeat,  demoflratur,cu  fubditur.  Indiebut  • 
eius  fiupebut  nouifsmi , elr  prunos  inuadet 
horror, Scc.  Cocludimus  ergo  durationc 
regni  Antichrifli  no  elfe  futura  diutur- 
niore,qua  vita  vnius  hominis  eiTe  pofsit. 

Vnde  fit  euides,  Antichriflu  vfq,  ad  nof 
tra  tepora  no  veniffe,  neq;  regnu  eius  in 
choatu  el!e,no  folu  in  perfona  ei9,  q>  efl 
euidctius,veru  neq;  in  aliquo, vel  aliqui 
b9,quib9  ipfe  legitime  fuccederepofiit. 

Atqj  ad  hanc  veritatem  confirmanda 
addi  poliunt  duo  alia  figna  teporis  adue- 
tus  Antichrifli,  vnum  efl  prsdicatio  14. 
Euangelij  per  vniuersu  orhc,quae  debet  Signa  adu* 
praecedere  aduentu  Antichrifli, & nodu  tos . 
ell  facla, -aliud  cfl  dcflrutfio  omnimoda  fune* 
Ror&iniImperij;qus  vel praecedereetia  implet*, 
debet  Antichrifli  aduentu , vel  per  eius 
potentia,&  victorias  efl  confummanda. 

De 


Thoraas, 
Maluen.  Ii. 
».  da  Aaci- 
chrilio  cap. 
j.  & lib.  4. 
ca.14. 


Tuoc  Ro- 
manum im 
pcnumcuer 

lendum. 


Modujeuer 
fionis  iocer 

tus  eft. 


16. 

D.  Hier. 


610  Lib.  V.  T>e  Jntichnfio. 


De  his  vero  lignis  aliquid  in  fecundo  to-  A 
mo  tertiae  partis  difp.34.left.  2. breuiter 
attigi, & in  difp.  5 6.  feft.  1.  <k  2.  eadem 
late  , ac  diligenter  traftaui , ideoque  in 
praefenti  nihil  de  illis  addendum  exifti- 
maui.  Solum  circa  pofteriorem  de  Ro- 
mani Imperij  deflruftione  aduerto,  eru 
ditum  quendam  virum  me  reprehendif 
fe,quod  ibi  dixerim  fignum  hoc  de  euer 
fione  Romani  imperij, incertii  efle , nec 
fatis  conftanter  ex  Pauli,alijfquc  Scrip- 
turae vaticini  js  colligi  polTe.Si  tamen  at- 
tente legantur  quae  diximus,  non  fignu 
ipfum  in  dubiu  reuoCauimus,  quod  cer-  g 
tum,&  comuni  Patrum  traditione, quae 
nobis  etiam  Apoftolica  vifa  eff,conftare 
diximus.  Demodo  autem, quo  expone- 
aum,&  intelligendum  fit,  tantam  certi- 
tudinem elTe  negauimus,  quia  neque  Pa 
trum  traditio,&  confenlio  aeque  in  mo- 
dum ipfum  cadit , nec  ex  prophetijs  fa- 
tis definiri  poteft.  Quod  nunc  etiam  ve- 
rum effe  cenfemus , Sc  breuem  expoli- 
tionem adiungimus. 

Varijs  enim  modis  intelligi  poteft, 
extinguendum  eiTe  Romanum  imperiu 
ante  Antichrifti  aduentum , primo  quia 
diuidendum eft in  decem  , velplurare-  C 
gna Romani  Imperij  fub  Regibus, qui 
illud  inter  fe  diuifum  occupabunt,&  re- 
tinebunt,donec  Antichriftus  veniat,  Sc 
illa  omnia  vfurpet.  Et  hoc , fi  aliud  non 
addatur,  eft  ccrtifsimum,  oc  plane  colli- 
gitur ex  prophetijs  praefertimDanielis, 

& eft  concors  fentcntia  Patrum , vt  ibi 
diximns.Secundus  modus  addit  praece- 
denti,futurum  effe  ante  aduentum  An- 
tichriftijVt  per  illa  decem  regna  omni- 
no extinguatur  nomen,  8c  dignitas  im- 
perij,aut  Imperatoris, aut  Regis  Roma- 
norum, Sc  hunc  modum  diximus  no  ef- 
fe certum , neque  fatis  colligi  ex  prophe  D 
tijs,  neque  affirmari  ab  omnibus  Patri- 
bus. Quia  licet  in  aliquo,  vel  pluribus  il- 
lorum Regum  nomen , Sc  dignitas  Ro- 
mani Regis  perfeueret,  fieri  poterit , vt 
per  Antichriftum  ipfum  vincantur , & 
fpolientur.  Et fic  totalis  deftruftio  Ro- 
mani Imperij  non  omnino  antecedet 
Antichriftum, fed  per  illum  confumma 
bitur. 

Aqua  fententia,& explicatione  certe 
non  multum  diftat  Elieronymus  Da- 
niel.7*cum  ait:  Dicamus quod gmnes fc rif> 


teres  fcholaJHci  tradiderunt,  in  Confumma- 
tione  mundi , quando  regnum  dejlruendu  eft  Confirma.'. 
Rom  anorum, dtcem  futuros  Reges  , qui  er-  sur  ex  Patri 
lem  Romanum  inter  fe.  diuidant , &yndeci-  . 

mum  jurretturum  ej]'e  Regem  paruulum, 
qui  ires  Reges  de  decemfuperaturus  fit.  Et 
infra:  Quibus  interfettts etiam  alijfeptem 
yifton  colla  fubmittent.  Quae  verba  ad 
praediftum  fenfum  trahi  poliunt,  licet 
in  eis  non  declaret, an  in  illis  decem  Re- 
gibus,vel  in  aliquo  illorum  nomen  Ro- 
manum permanfurum  fit, donec  per  An  D.Cjril. 
tichriftum  extinguatur.  Cyrillus  aute 
catheches.i  >. licet  prius  dicat, venietAn 
tichriftus,c*w  impleta  fuerint  tempora  Im 
perij  Romani.  No  ex  plicat,  an  debeat  elfe 
irnpleta, ita  vtiam  omnino  extinftufit, 
vel  ita  vt  iam  fit  impletum  tempus,  in  Tertul, 
quo  fit  extinguendum. Vnde  infra  fub- 
iungit , decem  fimul  Reges  Romanorum  ex- 
citabuntur, pofiquos  Mntichrifius  Roma- 
norum potefiatem  rapiet.  T ertullian.  aute 
in  Apolog.cap.3  2 .Vim  maxima  orbi  im- 
minentem , Romani  imperij  comeatu  (dicit) 
retardari.  Ybi  fcholiaftes  ait:  Sicut  Medo- 
rum dominatum  Babjlonij  pejjundedere , 
Babyloniorum 'vero  Pcrfce ,Perfarum  rurfus 
Macedones, Macedonum  porro  Romani,  ita 
Romanorum  Imperium  Antichrifius,& An 
tichrijhpojhemo  Dominus  nofier.  Idemq; 
Tertulian.lib.ad  Scapul.  cap.  2.  dicit  de 
Romano  mvperio-.tandiu  durabit , quaditt 
fe  culum  fi  abit, quia  vfque  ad  Antichrifti 
perfecutionem  flabit. ImoAndr.Caefar. 
in  Apoc.cap.fuo.3  d.ait  Antichriftum  af 
fumpturum  nomen  , Sc'  titulum  Regis  ^ ^ 
Romanorum,  & totum  illum  principa- 
tum in  decem  regna  iam  diuifum,  fundi 
tus  euerfurum. Praeterea  Laftan.lib.7.  fjft, 
cap.i  j.  dicit,  Romanum  imperium  effe 
delendum, non  declarat  autem,  an  omni 
no  ante  Antichriftu,  vel  per  illum , cap. 
autem  2).  addit  , quandiu  Roma  incolu- 
mis fuerit, non  futurum  iudicium.lbtChry  . 

f0ft.H0mil.4dn  2.adThelfalon.^o»i4- 
num  imperium  ab  Antichrifto  extinguendu 
effe  dicit,  Sc  alia  multa  ex  Auguftino, 
Theodoret.&  alijs  in  difto  loco  adduxi 
mus, quibus  hac  partem  probabilem  ef- 
fe offendimus,  neq;  aliquid  denuo  alle- 
gatum video,  quo  pofterior  hic  modus 
improbabilis, prior  vero  certus  omnino 
clTe  offendatur. 

Quin  potius  addo  verifinfile  videri,  t?. 

faltem 


Cdip,  io . De  tempore  jittHchrifii  eiupjue  duritie  ne.  6 / / 


faltem  temporale  regnum  Pontificis  Ro  A 
mani  duraturum  efle  vfq;  ad  Antichri- 
fti tempora  inclufiue,  donec  per  illu  de- 
ftruatur,&  vfurpctur,vt  infra  videbim9; 
atque  hoc  fatis  mdicari  polle , vt  Roma- 
num imperium  no  cenfeatur  omnino  ex 
tinguedum  ante  aduentum  Antichrifti, 
fedper  eum  eile  tyrannidem  confumma 
dam.Dcniqua  ad  maiorem  explicatione 
diftingui  poiTunt  duo  tepora  Antichrifti 
vnu  teporaliu  prehoru, quibus  dece  Re- 
ges vincet, & omnia  vfurpabit,  aliudper 
fecutionis  Sandoru,  &apoftafi£  aCnri- 
ftq.  Quod  ergo  ante  hoc  pofterius  tepus  B 
Romanum  imperium  omnino  auferen- 
dum fit,certum  eft  ex  omnibus  didis, & 
ex  alijs.quae  dido  loco  adduxi,  & copio 
fius  didus  author  profequitur. De  priori 
autem  tempore  cenfeo  valde  probabile, 
in  illomet  tempore,  & per  Antichrifti 
pr^lia  deftrudione  Romani  imperij  con 
fummandam  effe,vt  fuadent  extera, quae 
infinuaui,&  ita  optime  intelligunturver 
ba Pauli.z.adThclTalon.2.  Tanttt  Vt  qui 
tenet  nunc , teneat , donec  dc  medio  fiat , 
tuere  udabitur  ille  ini quus.Vuquc  extol- 
lendo fe  fupra  om  ne,  quod  dicitur  Deus,  & 
ca?t.  Et  facile  etiam  omnia  Patrum  dida  q 
conciliatur.  In  hoc  ergo  fenfu  diximus* 
non  effe  certum,  an  imperium  Romanu 
omnino  fit  ante  inchoatum  regnum , & 
praelia  Antichrifti,  vel  per  illa  omnino 
extinguendum , quod  nuc  etiam  verum 
exiftimamus. 

C A P V T.  X. 

t Alijs  duobus  argumentis Jatisfit , & o bitet 
nonullx  Catholicorum  opiniones 
de  tempore  Antichrifti 
refelluntur. 

..  . D 

PRxter  ea,qu?  Rex  Anglix  obijeit, 
duo  alia  folent  ex  Sciptura  facra  co 
tra  ea,qu£  de  teporibus  Antichrifti 
diximus, aProteftantibus  opponi , qui- 
bus ad  huius  pundi  complementum  fa- 
tisfacere  neceftarium  vifum  eft  . Primu 
eft, quia  licet  finis  Antichrifti  in  fine  mu 
di  futurus  fit,  non  opus  eft,  vt  eius  initiu 
tanto  tempore  differatur:  <5c  confequen- 
ter  fieri  non  poteft , vteius  duratio  tam 
breuis  fit  quantum  a nobis  eft  deferipta. 

Ad  hoc  autem  fuadenduia  tria  loca  in- 


ducunt. Primus  eft  illud  Pauli. 2.  Thef-  i.Thef.i. 
falon.2.  fupra  tradatum iMyJkrium  lam 
operatur  iniquitatis  }&c.  Secundus  eft.  i. 
loan.2 .Antichrijlus  Venit,\ bi  de  proprio  1 ‘do an.  2. 
Antichrifto  loquitur , vt  indicat  articu- 
lus in  Grxco  additus  iuxta  fuperius  di- 
tta,Sc  tamen  de  prxfenti  dicit, yemt.T er 
tius  locus  eft.  1 . loan.  4.  vbi  eodem  mo-  I jQafJ 
do  de  Antichrifto  loquens  ait  : Dc  quo 
audiflis , <quoniam  yenit,  exnunc  iam  in  mu 
do  eji. 

Hxcveroex  fupra  didis  facilem  ha-  2* 
bent  folutionem,quia  vero  non  folu  ha?-  A_CE)chnftu 
retici.,  fed  etiam  aliqui  catholici  nobis  in 
hoc puado  negotium  faciunt , illaiteru  toloru1.  6c 
proponimus,  Vtopiniones  quafdam  Ca-  icerucn  vea 
tholicorum  attingamus,omnibufque  fa-  tl>rurn,  a!i- 
tisfaciamus.  Igitur  propter  hfc  teftimo-  ^Ul  dlxcrul 
nia  prxfertim  Pauli,  aliqui  ex  antiquis 
Scriptoribus  dixerunt,  Antichrifti  per- 
fonam  tempore  Apoftoloruru  veniffe, 
non  tamen  tunc  totam  fuam  iniquitatem 
cxcrcuiflc  j & confummaffe , fed  in  fine 
mundi  iterum  venturum , vt  fuum  cur- 
fum  expleat,  & omnia,  qu?  de  illo  ferip- 
ta  funt,  impleantur.  Hanc  opinione  vete 
rum  Scriptorum  fuiffe,Hieronymus,  & DHieron . 
Auguftinus  referunt,  ille  Danieh  11. hic  D.  Augu » 
lib.  20.de  Ciuit. cap. 29.  eamqnefeqim-  Vitior. 
tus  eft  Vidori.infuocdmentario  fuper 
Apocaply.  circa  medium, vbi  exponens 
t 3 .caput. Sic  de  Antichrifto  feribit:  Fu - 
ijfe  autem  eum  iam  in  regnoRomanorum ,& 
fuijfe  inter  Cajares, Paulus  contegatur  , di* 
cens,  Qui  nunc  tenet,  teneat,  donec  dc  medio 
fiat.  V nde  fentit,  eum,  qui  tunc  tenebat 
imperium, vti que  Neronem, fuiffe  Anti 
chriftum. Eundem  vero  putat,  effe  ini- 
quum illum,  qui  poftea  reuelandus  eft. 

Nec  tamen  exiftimauit  cum  viuere,  aut 
vfque  ad  fine  mundi  vidurum,fed  mor- 
tuum effe,&  refurredurum:  nonfua  (in- 
quit) virtute, nec  Patris  (vtique  carnalis, 
feu  per  humanam  generationem)  fedDei 
iujfu fufeitatus  ob  hominum  peccata^  vt 
poftea  profequitur. 

Sulpitius  etiam  Seuerus  lib.  2.  facr.  3. 
Hiftor.  circa  meditfm  refert , fuotem-  Seuer.  Sui 
por c, multorum  opinione  receptum  ejfe,ATe-  putus, 
ronem  Anticbriftum  venturumfuifie  , qua 
ipfe  ibi  nec  affirmat, neque  negat, fed  fo- 
lum  ait , Dignus  extitit , qui  persecutionem  curufn>  oyi 
in  Chriflianos  primus  inciperet, nefeio,  & nj0  ,iiqUo« 
pojlremus  explebit.  Inferius  vero  ait  :trnde  rum  fuic. 


6 1 2 Lib*V .De  Jutic  hriflo. 


creditur, etiam  fi  fegladioipfi  transfixerit  cu 
rato  vulnere  cius , Jernatus  fub  finemfeculi 
mittendus . Cui  fententie  adh^rere  vide- 
tur^ fecundum  illam  de  Nerone  intel- 
ligit  illud  Apocalyp.  1 3 . de  bellia , quae 
plagam  mortis  accepit, quae  poflea  cura'1 
ta  elt.  Vnde  ientit,  Neronem  nunc  non 
elle  mortuum, fed  referuatum,v  t ia  fine 
mundi  veniat, myflerium  iniquitatis  cd- 
pleturus.  Idem  vero  in  Dialog.2.  de  Vi 
ta  Sanfti  Martini  in  fine  ,licetaffirmet, 
rediturum  Neronem  in  fine  mundi,  <Sc 
* debellaturum  decem  Reges, & iteru  im- 

peraturum in  Occidente, <5c  acerbam  per 
fecutionem  in  Chriftianos  renouaturu, 
vteos  ad  idola  colenda  inducat:  non  ta- 
men dicit, illum  futurum  Antichriflum, 
fed  potius  eodem  tempore  excitandum 
in  Oriente  Antichriflum, qui  fe  Chriflu 
venditet,  & Chriffianos  a Chriflo  aucr- 
tere  conetur,  non  tamen  ad  idola , fed  ad 
fe  adorandum,  iudaifmumqueferuandu 
trahatjEdque  dicit  pugnaturum  effe  co- 
y tra  Neronem,  & illum  fuperaturum , ac 
orbem  fubiugaturum , donec  a Chriflo 
occidatur 

4*  Haec  vero  fententia , licet  anilem  fa- 

bulam contineat,  non  tamenexh^refi 
procefsit,ncc  illa  in  rigore  continet, neq; 
negat  receptam  traditionem,  proprium 
ve  Scripturae  fenfum,  quo  habemus  An- 
tichriflum elfe  vnam  certam  perfonam, 
& venturum  effie  in  fine  mundi, & paruo 
tempore  duraturum  . Sed  adiungit  alia, 
non  quidemScriptur$  contraria, fed  ma- 
le in  ea  fundata,<5cper  fe  vana,  & incredi- 
Cpioio  illa  bilia.Paulus  enim  licet(iuxta  probabilio 
in  1’aulo  ffj  rem, magifque  receptam  expolitionem) 
damentum  dixerit,  Neronem  fuo  tempore  operatu 
con  a es.  iniquitatem  Anichriffianam  (vtfic 
dicam)  no  tamen  eandem,  quam  poftea 
Antichriflus  operabitur,  fed  ad  imita- 
tionem eius,  vel  quafi  imagine  eius.  Vn- 
de licet  dixeritjNeronem  effe  Antichri- 
ffum  , addit, in  myfferio  , feu  effewy- 
ftenum  iniquitatis, id  cft  tyrpum  Antichri 
fli,vt  fupra  explicuimus.  Sine  fundame 
to  ergo  fingitur, Nefonis  perfonam  ean- 
dem futuram  effe  cum  perfona  Antichri 
ff  i : vancque,&  praeter  diuinam  confue- 
tudinemjirno  & contra  bonitatem  cogi- 
tatur, fufeitandum  effe  a Deo  Neronem 
iam mortuu,  vt iniquitatem  , quam  in- 
choauerat  in  priori  vita  , poflea  con- 


A fumet.  Refurrc&ionis  enim  opus,  quod 
proprium  Dei  eff  ,non  fit  propter  iniqui 
tatem  operandam  , fed  propter  altiores, 
&honelfiores  fines  Deo  dignos, &fuae 
■ diuinae  fapientiae  ,ac  prouidentiae  confen 
taneos.Prster  quam  quod  Scriptura  nu 
quam  fignificat,  Antichriflufupernatu- 
rali  modo  effe  a Deo  procreandum , vel 
reuocandum  in  mundum, fed  more  alio- 
rum hominum  generandum. 

V nde  non  minus  vana  fuit  cogitatio  fi' 
dicentium,  Nerone  conferuari  nunc  in 
vita  mortali, donec  iterum  appareat.  Na  modo 'v^, 

g hoc  ctiafine  miraculo  fieri  no  poteffim-  rc. 

eptu  autem  eff  talia  miracula  Deo  tribue 
re,  propter  tales  fines,feu  caufas.  Neque 
minus  friuolu  eff, locum  Apocalypfis  dc 
plaga  beffiae  curata,  fic  exponere,tu  quia 
longe  aliter  a Patribus  exponitur, vt  fu- 
pra vifum  eff  5 tum  etiam,  quia  ex  verbis 
cap.  1 3 .clare  colligitur,  tam  plagam,  qua 
curatione  eius  tempore  Antichrifli  efTe 
futura, quado  admirata  terra  poff  beffia, 
dracone  adorabit,tum  ctia  quia  ex  hilfo- 
rijs  coflat,  Neronem  fcipfumiugulatTe, 
ac  vere  interfeciffe.  Vt  enim  ait  Gregor.  Crt^.Tur. 
Turonen.hb.i  .Hilfor.Francor.  capa?. 
q excitata  fuperfef ? ditia  ne  fugere  tentas,  quar 

to  ab  vrbe  lapide  propria  fe  manu  interfecit.  p^/.Orof 
Idcmqjhabet  Paul9  Orof.  lib.7.  Hiflor. 
anno  abvrbecodita  88. additqdn  eo  om- 
ne C^farum  familiam  confumptam  effe. 

Ideq;  refert  Eufeb.inChroni.anno  Diii  Eufeb. 
7o.eodemq;modo  de  Neronis  mortelo- 
quitur.Nicephor.lib.2.  cap. 27.  5c  lib.4.  Niceph. 
cap.  1 .&  in  hifforijs  prophanis  eff  res  no 
tifsima.  Denique  fi  (vt  polle  ricri  loco 
dicebat  Sulpitius)  Neronon  eff  futurus 
Antichriff us,  cur,  vel  quo  fundamento 
fingitur  iterum  in  fini  mundi  venturus? 
haec  ergo  licet  haeretica  non  fint,  vtfa- 
•D  bulofa  1'unt  contemnenda.  ^ 

Locus  autem  Pauli  fatis  ex  diefisde-  Dt  An{j. 
claratus  eff, quia,  vt  fupra  dixi,Ncrone,  chrilio,  & 
vel  totum  imperium  Romanum  cthni-  Nerone  vi 
cum  Antichrifli  myfterium,  feu  typum 
apellauit  Paulus, illum  autem  euidenter 
a vero  Antichriffo  diffinxit  , dicens:  2.T/x/".2. 
Quid  detineat  fcitis, donec  c medio  fiat.&  tue 
reuelabitur  ille  iniquus . Ad  priora  autem 
Ioannis  verba rcfpondemus  primo  Au- 
guff  inu  lib.2a.de  Ciuitat.cap.29.  de  fu- 
turo allegare  verba  illa  : De  quoaudifiisi 
quoniam  venturus  efl,Cmc  quia  ita  legit  ex 

gr$co 


C*P- r °‘  temf  Antichrifti emfque  duratione . 


M* 


greco,fitie  quia  tacite  ita  interpretat9eft.  A 
Nocftcnin*  nouuin  Scriptura  praefens 
pro  futuro  accipi, vtloan.^dixitSamari 


7- 

Opiau  pa' 
jjjsouin  ali 
lacashrre- 

ftjrciuJjAQ 

.ii.jfiltum 

M, 


|Jw».  An. 
fturi. 

Di  Mabo- 
jMto  iJem 
iliqm  affir- 

QlDIi 


Mabometu 
nifaiffe  ve 
tau  Anti . 
tlirifta  o{. 
mtur. 


V erum  tamen  inc  nobis  occurrunt 
alij  Catholici , efto  verum  fit  Antichri- 
ftum  non  veniiTe  Apoftolorum  tempo- 
re, non  tamen  die  expedandum  circa 
finem  mundi:  nam  illemet  loquendi  mo 
duspropinquitate  maiore  indicatndeoqj 
non  efle  incredibile,  Antichriftum  iam 
vemffeinLuthero,  velalioh^refiarchafi  g 
mili.Prscipue  vero  notari  obiter  poteft 
opinio  IoannisAnnij  qui  fuperApoca- 
lypfim,Mahometum  ellc  Antichriilum 
libi  perfuafit,  que  nonnulli  fequuti  funt, 
quos  refert, & fequitur  Feuard.  lib.  > . in 
Iren£.c.30.Illi  vero  nonverbisloannis, 
aut  Pauli, nec  aliquo  Scripture  teflimo- 
nio,fed  folis  conicduris, quibus  ea,  quae 
de  Anticlirido  praedi  Aa  funt,Mahome- 
to  accommodant, nituntur. 

Noncenfeo  autem  neceffarium illas 
vel  referre,  vel  refellere,  tumquiaid 
diligenter  prxftitit  Benedid.  Pereir.in 
proprio  opufe. contra  Anniu,  quod  fuis  Q 
difputationib9  in  A.pocalypfim  adiuxit. 
Tum  etia  quia  licet  vnu,  velalteru  lignu 
Antichrifti  in  Mahometo  reperire  va- 
leat id  mirii  no  eft,  quia  nullus  efthoftis 
Chrifti,qui  aliqua  de  proprietatibus  An 
tichrifti  no  participet:  ideo  enim  omnes 
illi  generali  quada  appellatione Anticnri 
Ili  vocatur, vtfupra  vidimus. Neccflariu 
ergo  eft,  omniu  lignorum  Antichrifti  coi 
ledionemin  aliquo  oftendere,  vteum 
effe  proprium,  ac  verum  Antichriftum 
cocludatur. Hoc  aute  in  Mahometo  ofte 
dere  impofsibile  eft,nifi  negando  prandi- 
diones  multas  de  Antichriifo,prefertim  ^ 
eas,  qu£  funt  de  tepore  perfecutionis,  & 
mortis  eius,  in  illo  fefu  proprio, quo  a Pa 
tribus  intelledg  funt,eafq;ad  fenfus  me- 
taphoricos,  alienos  a proprietate  verbo- 
ru,  & a multis  circunftatijs,  quas  in  ipfis 
ypphetijs  poderauim9,dctorquedo : atqj 
etia  illas,  quae  funt  de  breui  tepore,  quo 
eft  perfecutio Antichrifti  duratura, & de 
morte  illius  prodigiofa,  per  qua  perlecu- 
tio  finietur,  & paulo  poft  fequetur  iudi- 
ciir.Accedut  etia, quae  de  imperij  Roma- 
ni defectione  traduntPatresitainterpre 


t ates  verbaPauli.2.7  hcf.z.Quid  detineat 
Jc  itis,  tanti!  vt  qui  tenet  ,tene at, donec  e me- 
dio fiat  ,&ti!c  regelabitur  illi  mutuus  .Anno 
enim  630.  quandoMahoniecus  apparuit, 
adhuc  vigebat  Romanum  imperium  fub 
Heraclio,  & pofica  etiam  lioruit,  ik  vf- 
que  adnoftra  tempora  durat,  licet  lem- 
per  iii  diminutionem  iuerit. 

Praeterea  omnia, que  in  fcquctibusde  5>. 

teftibus  cotra  Antichriftfi  mittfedis,&dc  Ben.Perei . 
fede,&Antichriftierroribus,varijsq  def-  Necinthio 
criptionibus  dicemus,  opinione  ilia  aper 
te  cotundunt.ldcoq;cogunturauthores  Amichri 
eius,quaedaadpcrfonam  Mahometi  re-  ftus. 
ferre,alia  ad  thronu  eius,fcu  imperiu  du- 
ratura vfq;  ad  mundi  fine  , & tunc  acer- 
bius in  Chriftianos  fa?uituru,ideoq;  qui 
fic  opinantur, in  multis  cu  Proceftatibus 
coueniunt.vcl  ad  metaphoras  v olutarias 
confugiendo, vel  etia  non  dc  vna,&  eade 
perfona  , qua?  de  Antichrifto  praedida 
lunt,interpretando,cbtraScriptur£  con- 
textu,ac  certitudine.  Et  ideo  licetopinio 
h?c  no  contineat  impietateProteftantiu, 
cauenda  eft ,ne  illis  maior  errandi  occafio 
detur  , & ne  prauis  inter  pretationibus 
res  per  fe  difficilis, &obfcura  magis  inuol 
uatur.  Vnde  merito  Damafcen.  lib.de 
Haerefib.in  fineMahometum  typum, & 
prateurforem  Antichrifti  vocat,non  ipfu 
veru  Antichriftum, idemqj  de  Luthero, 

& de  alijs  hterefiarchis,qui  hadenus  fue- 
runt, intelligendu  eft  : na  ex  eifdeprin- 
cipijs  de  illis  ferendum  eft  iudicium  nec 
circa  Ungulos  immorari  necefte  fit. 

Ad  obiedione  ergo  fadam  circa  ver-  p. 

ba  Ionnis  nego,  verbum  'venit  de  pr^fcn  Rffp6detat 
ti  accipi  pro  futuro  propter  propinqui-  locis  iniwo 
tate  effedus,  fcd  fiepe  propter  certitudi-  ad^0“is’ 
ne  prophetia?.  Quod  optime  comproba- 
tur Ezechiel. 3. vbipr.efenti  additur pre-  ^ y 
terit  um, cum  dicitur:  Ecce  yenit,  & fallit  ^ 
ey?,3c  tamefermoeft  dedieiudicjj.vtex  vlcr9 

ponit  Hieronymus, qui  & propter  certi- 
tudinem prophetia?,  & propter  exagge- 
rationem,vt  femper  cogitetur  quafi  pre- 
fens,&  iam  fadu , per  verba  de  praefenti, 

de  prarterito  fignificatur.  Ita  ergo  lo- 
quutuseft  Ioannes.  Quod  fatis  declara-  rj0it„,2. 
uit,adiungendo  : Et  nunc  AnttchrifU  mul- 
ti fafti  funt, perinde  enim  fuit, ac  fi  dice- 
r-e , licet  vnus  Antichriftus  lingularis,  ac 
ca?teroru  caput,  & exemplar  certifsime 
veniat, id  eft,venturus  fit : iaiu  vero  nuc 
Fff  in 


6 if 


Lib * V.DeJntichriflo. 


in  prefenti  tempore  multi  Antichrifti  fa 
£ti  lunt,id  eft,  multi  eius  mimftri,&  pi£ 
curfores,  quificut  fa&a,ita  &nomen 
eius  participant.  Dum  ergo  loannes  ait, 
hos  iam  venifte,  fati>  declarat , alterum 
nondum  venifte,  fed  dici  venire, quia 
certifsime  veniet, quia  dum  alij  quali  vi- 
as eius  praeparant, quodammodo  iam  ve- 
nire dicitur. 

• Et  fic  facile  etiam  intelliguntur  alia 

:n.  verba  capitis  quarti. Nam  in  primis  cum 

Explicatur  omnis  fpir  itus , q ui [oluit  Jefum  dicitur  ej]e 
locus,  i.ioa  tyiutlcjnijlt{S)  vel  intelligi  debet  de  Anti- 
chriflo  generaliter  fumpto,  quia  multi 
fuerunt  haeretici  foluentes  Iefum,&  ora 
nes  Iudaeifoluunt  illum,  negantque  elTe 
verumMefsiam  & verum  Deum:velin- 
tclligendum  eft  elle  Antichriftum  ,non 
perfuna,fed  fpiritu,ficut  loannes  dicitur 
effe  Elias , Matthaei  12.  & Luc.i.  V nde 
Matt.i  2.  gv^ce  legitur, Etbic  eSl *AntichrijUyxu<\i 
Luc.i.  fpiritus  Antichrifti,  ficut  legit  Cyprian. 
Cyprian . hb.  2>  acj  Quirinum  cap.  oftauo.  Seu  eji 
de  Antichrifli  ffiritu.  Et  fic  recte  ponitur 
ibi  Antichrift us  cum  articulo quia  om- 
nes, qui  foluunt  Iefumj  imo  omnes  hat- 
retici  habent  illius  fpiritum,  licet  non 
fint  iple  in  perfona  . Et  ita  etiam  conue- 
nienter  exponuntur  fequentia  verba,  de 
quo  audiftis , quoniam  venit , id  eft  ven- 
turus fit  , & iam  venire  incipiat  per 
fuos  praecurfores , per  quos  iam  in  mun- 
do eft  fecundum  fpiritum  fuum,  & mu- 
neris , ac  nominis  participationem,  quos 
propterea  pr^curfores  ipiritusAntichri- 
Tertul.  ^ refte  vocat  Tertullian.  lib.  f.  contra 
Marcion.cap.il?. 

Altera  principalis  obieftiohaeretico- 


12. 


Cbiciunth^  rum  e^j  quia  ea , qua-  facturus  eft  Anti- 
recici  faCta  chriftus,  ik  de  illo  praediifta  funt,  non 


Antichrifti  poterunt  breui  tempore  a nobis  praeferi- 
breui  rem-  1 „ r • 1 -r.  • ' 

por-  cjfln.  pto)Coniummari . ht  praecipue  exag- 


diuopoffe.  gerant  verba  illa  Pauli;  Nifivenerit  dij'- 
cejsio primum  reuelatus  fuerit  homopec - 

cati,&ccct.  Qui  difcefsio  ( vt  Caluinus 
dixit)  tam  vniuerfalem  Apoftafiam to- 
tius orbis  a Chrifto  fignificat,  vt  multo- 
rum annorum, imo  & multorum  tyran- 
Qmda  Pau  norumjHa?reticorum,authoftiumChri- 
lo  oo.Tine  ^ fuccefsione  opus  habeat  , quia  vnius 


dite  efsionis  Hominis  vel  vita  , vel  diligentia  ad  illam 


figoificetur  confummandam  non  fufficit.  Talem  au- 
tem futuram  effe  illam  apoftafiam,  eam- 
que  per  dtjcefsionem  a Paulo  fignificari. 


A Pontificiorum  omnium  fententiam  effe 
Rex  Anglii  in  fuaP illatione  tanquam  In  Pr?ta- 
rem  ceitam  fupponit,  6c  quadam  no- 
tanda  ratione  fuadet, dicens : Alioquieo- 
rumEcclefia  quotidie  ejfet  erroribus  obno - 
xia , quod  omnino  ipforum  doflrinx  repug- 
nat .Denique  initium,  & authorem  eiuf- 
dem  Apoftafiae  futurum  elle  Antichri- 
flum  , Se  per  eundem  elle  confiimman- 
dam,  fatis  mdicauit  Chriftiis,cum  dixit, 
tunc  futuram  effe  tribulationem , quahsntm- 


quam  fuit , & propter  eletf os  efie  cito  confti-  ^ f 


mandam  }v  tique  interfedto  ipfo  Antichr; 


g flo, vt  Paulus  declarauit. 

Refpondemus  in  primis,  non  eflene- 
ccftarium,  in  loco  Pauli  per  difcefsionem  j., 
intelligere  vniuerfalem  apoftafiam  ali-  «.  Sigciia 
de, fed  integram  deftruftionem  Roma-  riP°«it&o 
ni  imperij , feu  diuifionem  eius  in  decem  II,Wl®f{- 
regna,  vt  interpretatur  Tertullianus  lib, 
de  Refurre&ionc  carnis,  cap.  24.  &Hie 
ronym.di&a  queftion.  1 1 .ad  Algaf.Am 
brof.  &Primali.  ibi.  Deftrmftionemau-  ^ 
tem  Romani  imperij  fatemur, non  breui  nprm’ 
tepore  effe  peragenda , fed  paulatim  per 
plures  annos,  & Reges . Prius  enim  di- 
uidetur  Romanum  imperium  in  decem, 

£ fiue  plures  Reges  , poftea  vero  veniet 
Antichriftus,  qui  cum  illis  per  aliquos 
annos  certabit , & eos  tandem  fuperabit, 
vt  diximus . Ad  totam  ergo  difcefsio- 
nem, feu  defe&ionem  Romani  imperij 
non  fufficiet  vnius  hominis  vita,  ad  vlti- 
mam  vero  confummationcmper  Anti- 
chriftum  faciendam  vnius  hominis  vita 
fufficiet, vt  fatis  explicatum  eft. 

Secundo  dicimus  nomine  difcefsiortis 
fignificari  ibi  ipfum  Antichriftum,  fic  ftasipic dif 
enim  Auguftinus  20.de Ciuitat.cap.i<).  ce&io  voci 
refugam  legit,&  ait:  Illum  refugamvocat , tuf'  ^ . 
Vtique  d Domino  Deo  : quod  fi  de  omnibus  1 
impijs  merito  dici  potefl3multo  magis  deijh. 

Graece  vero  ibi  ponitur  nomen  apo- 
jlafia, quo  nomine  ipfu  Antichriftu  figni 
ficari , intellexerunt  ibi  Graeci,  indicat 
Chryfoftom.  Homil.j.  vt  illum  intelle- 
xit, & fequitur  Theophylaift.  Idemque 
traduntTheodoret.&Oecumen,&Hu- 
go  Eterian.lib.de  RegrefT.  animar.  capit. 

2 5. Poteft  autem  Antichriftus  ita  vocari, 
vel  ad  declarandum  , futurum  efte  fum- 
mum  apoftatam,  fic  enim  folent  abflra- 
ifta  pro  concretis  poni  ad  fignificandam 
excellentiam,  feu  exceftumin  tali  pro- 
prie- 


Ca . / o.De tempore  A 'ntich rifti, eiuftjtte  duratione  6 / j 


prietate,  vel  certe  per  inetonymiam  no-  A 
m£  effertus  authori,feu  caufae  tribuitur, 
nam  quia  Antichriftus  erit  caufa  maxi- 
ma; apoftatix  in  Ecclefia  futurx,  nomen 
apoftafix  illi  tribuitur. 

Ex  quibus  conftat,no  fubliftere,  nec 
■x,  verum  e fle , quod  Rex  Anglix  pagin. 
Difccfsio  64. Praefationis  dicit,  Potificios  omnes 
soa cEceffa  conftanter  affirmare, difcefsioms nomine 
rio  fignifi-  generale  apoftafiam  ibi  fignificari.  Nam 
licetaliqui,  in  meliori,  & faniori  fenfu 
- qua  Proteftates,ita  voce  illam  interpre- 

tentur, non  tamen  omnes  coftanter  hoc 
affirmant, vt  vifum  eft. Nec  fatis  intelli-  g 
go  rationem,  qua  Rex  fuaderc  conatur. 
Pontificios  omnes  neceftario  debere  ita 
fentire,  quia  (inquit)  alias  eorum  Ecclefia 
efiet  quotidie  erroribus  obnoxia.  Nam  quae 
eft  haec  illatio?  Nunquid  fi  per  difccfsio- 
nem  Romani  imperij  deftrurtio,vel  An 
tichriftus  ipfe  fignificetur,  ideo  Ecclefia 
Romana  erit  quqtidie  erroribus  obno- 
xia?Nulla  profecto  eft  connexio,  nulla 
illationis  verifimilitudo.  Fortafte  autem 
argumento  illo  foluni  probare  voluit, 
apoftafiam  illam  , quam  fignificari  vult 
nomine  dtfcefsionis, generaierneire  futu- 
ram,& non  particularem.  Veruntamen 
Apoftatae  neque  hoc  etiam  inde  probatur, necilla-  C 
bdiiiam  tio  edam  in  hoc  fenfu  habet  vllam  veri- 
womacu-  fimilitudinem.  Quia  licet  quotidie,  vel 
««ralhm  freclucnter  fiant  apoftafix  particulares 
fuot,  * ab  Ecclefia  Romana  , <Sc  catholica,  non 
ideo  illa  quotidie  fit  erroribus  obnoxia, 
quia&femper  damnat  errores  eorum, 
qui  ab  ipfa  difcedut,  & ipfi apoftatx  fta- 
tim  extra  illam  exeunt , & ita  ipfa , licet 
perfonis  interdu  minuatur,  femper  ira- 
■n‘ 2*  maculata  manet, iuxta  illud,  i . loan.  2. 

Et  nunc  Antichrifli  multi  fattifunt.  Et  in- 
fra. Ex  nobis  prodierunt, fed  no  erant  ex  no- 
bis,/i  enim  ejje :nt  ex  nobis, permdfijf :nt  yti - 
que nobifcum.Et  infra.  Vos  ynttienem  ha-  u 
betis  a Spiritu  Santo ,&  ttojlis  omnia.  Sem- 
per  ergo  Ecclefia  retinet  Spiritum  fan- 
1J0W.4.  rtum,&  veritatcm(vt addit cap.4.)  licet 
quotidie  multi  ab  ea  difcedat.  V nde  ctia 
in  vltima  apoftafia,qux  fub  Antichrifto 
futura  eft,  licet  fanomodo  generalis  dici 
pofsit,femper  Ecclefia  catholica,  & Ro- 
mana erit  ab  erroribus  immunis  ,vtfta- 
tim  dicetur. 

Tertio  ergo  addimus, «Scconcedimus, 
difcefsmewjibi  fignificarc  apoftafiam  ab 


Ecclefia  Romana,&  fide  Chrifti,  futura 

in  mundo, in  fine  eius,  retenta  nimirum  Tertio  nio- 
. r , mineuilcef 

vocegrxca  in  lua  lyncera  proprietate.  fioimuueU 

Quamexpofitionein  videtur  nnhima-  lig.turapof 
gis  indicare  Chryfoftomus, item  Anfel- 
mus, licet  expofitionem  de  defertionea  T).  Chnf. 
Romano  imperio  primo  loco  ponatcfta-  Ei.tAnJeL 
tim  addit : Sine  yt  multitudo  Ecclefiarum 
difcedat  d Pontifice  Romano  , aut  multitu- 
do hominum  dtj  cedat  d fide.  Diuus  autem 
Tliomas  intelligens,  illam  difccfsionem  p 

efte  futuram  defertione  a Romano  im-  

perio, addit,  intelligendam  efte  nonfo- 
lum  de  imperio  Romano  temporali,  fedj)  j^eQ 
etiam  de  fpirituali,/»  quod  tefie  Leone  Pa- 
patemporale  commutatum  efl.  Difcefsio- 
nem  autem  a ipi  rituali  imperio  Romano 
dicit  efte  dilcefsionem  a fide  catholica 
Romanae  Ecclefiae.  Fuitque  hec  antiqua 
expolitio,  vt  Auguftinus  fupra  refert,  jy 
quam  ipfe  non  improbat. 

Haec  autem  apoftafia  a fide  non  erit,  _ 
ficut  haeretici  fingut,ita  generalis , vtfi- 
des  veraatota  Chrilli  Ecclefia  peritura  illai.or. 
fitjhoccnim  , & fundamentum  nullum  geaeulh, 
habet,  & repugnat  promifsioni  Chrifti: 

EtportiC  inferi  non praualebut aduerfus  ea.  * 

Matth.  x 6.  <$c  alijs  verbis  eius  Matt.  24.  &u%  1 6’ 

Propter  de  ffos  breviabuntur  dies  illi , vtiq,- 
ne  illi  a charitate  excidant , nedu  a fide,  p ^ 

Et  Danielcap.  i2.  dixit.  In  tempore  illo  ' 
fatuabitur  omnis, qui  inuentus  fuerit  in  libro 
yitcs,8a  in  fine conclu dit, Beatus , qui ex- 
pettat,&perucnit  yfquc  ad  dies  mille  trece- 
tos  triginta  quinque  , quod  alijs  verbis  di- 
xit Chriftus  Matt.  24. Qui  autem perfeuc- 
rauerit  yfque  infine,hic faluus  erit.  N 6 de- 
erunt ergo  qui  perfeueret.  Quin  potius  MuJti  cu,[0 
tantum  abeft,  vt  omnes  antea  credetes,  fidem  fune 
tuc  fint  fidem  amilTuri,vt  multi  potius,  recepturi. 
& maxime  ex  ludaris  tunc  fint  conuer- 
tendi  ad  fidem  , vt  teftatur  ibi  Theodo-  The  odor. 
ret.& Gregor.  Homil.  12.  in  Ezechiel.  E).  Greg. 
& A11guft.20.de  Ciuit. cap.  29.  ait.  Per  D,<Aug. 
Eliam  Tbesbitem  yltimo  tempore  ante  in- 
dicium,Judceos  in  Cbriftum  yerurn , hoc  efl, 
in  Chriflum  nofirum  ejje  credituros, celeber- 
rimum effe  injermombus,  cordibujqite  fide- 
lium. 


V ndeidem  Auguftinus  codeli.ca.  8. 


18. 


ait/EccIefiam  a Deo  elertam,  & prxde-  p 
ftinatam  nunquam  efte  feducedam  , ne-  " * 

que  etiam  in  pcrfecutione  Antichrifti, 
tederit  (inquit)  hic  Ecclefia  illo  tempore, 

Eff  2 edant 


6i6 


» 

19. 

Apoftafia  it 
la  breui  te- 
pore contd 
rnabicur. 


Matt.  24. 


D.  tAug. 


2.  Tbef.2. 


Lib.V.^De  Antichrijlo. 


etiam  quo  [oluendus  tjl  diabolus  , ficut  ex 
quo  bic  ejl  mfiituta,hicfuit,&  erit  omni  te- 
pore.Et  infra  dicit , tunc c fle  foluendum 
fatanam ,vt  fidelif sima  patientia  clefiorum 
probetur, non  vt  vincatur,  tales  emm  erut, 
(inquit)  cum  quibus  ei  belligerandum  ejl, 

Vt  vinci  tanto  eius  impetu , mfidijsque  non 
pofsint.  Inferius  vero  in  eodem  capite  vl 
terius  dubitat, an  in  illo  apoftafiae  tempo 
re  non  folum  aliqui  ex  credentibus  per- 
manfuri  fint,fcd  etiam  aliqui,  qui  in  lide 
non  fuerant, ad  illam  accelTuri  hnt:&  ref 
pondet  in  primis , paruulos  multos  efte 
illis  tribus  annis  cum  dimidio  baptizan- 
dos a parentibus  fidelibus  ,<Sc  ita  illos  fal- 
tesn  denuoad  hdem  accelTuros.  Deinde 
generaliter  ait, Neque  qui  cadant  abEccle- 
Jia,nec  qui  accedant  ad  Eccle fiam  illo  tempo 
re  de  futuros,  quod  late  confirmat. Dicitur 
ergo  tempus  illud  difcefsionis,  feu  apof- 
taliae,non  quia  tota  Ecclcfia,  & omnes 
fideles  Chriftum  negaturi  lint,  fed  quia 
magna  erit  clades,  plurefque  fuperabit 
tentatio,  quam  viftores  permanebunt, 
vel  quam  vnquam  in  perfecutione  ali- 
qua victi  fuerint. Quanta  vero  futura  fit 
apoffatantium  multitudo,  incertum  efl, 
licet  enim  aliqui  dicant, duas  partes  fide- 
lium elTe  cafuras.  St  tertiam  permanfu- 
ram,  nullibi  efTc  rcuelatum,aut  facis  fun 
datum  inuenio. 

Non  erit  igitur  haec  apoftafia  adeo 
vniuerfalis , vt  no  pofsit  intra  illud  bre- 
ue  tempus,  vtique  Clium  annorum  cum 
dimidio  fieri, tum  quia  in  illis  poftremis 
temporibus,  prius  etiam,  quamAnti- 
chriftus  veniat, Eccle fia  erit  multis  per- 
fecutionibus.  St  contradiftionibus  agi- 
tata. Na  vt  prodixit  ChriftusMatt.24. 
Scandalizabuntur  multi, & imticem  tradet, 

& odio  habebunt  inuicem , c r multi  pfeudo 
prophetee [urgent, & [educent  multos, & quo  D 
niam  abundauit  iniquitas,  refrigefeet  chari- 
tas  multorum  .Et  ita  cum  Antichriftus  ve 
nerit,inueniet  hominesvalde  difpofitos, 
vt  breui  tempore  magnam  illorum  iac- 
turam  facere  pofsit.  V nde  Auguft.  20. 
de  Ciuit.cap.  19. refert,  multos  ex  anti- 
quis expohtoribus  intellexifte  verba  il- 
la Pauli, nunc-quid detineat, [citis, & my 
Jleriu  operatur  iniquitatis , non  de  Roma- 
no imperio:5edde  malis, & fi  ftis,  qui [unt 
inEclefia,  donec  perueniant  ad  tantum  nu- 
merum , qui  iAnti(hriJlo  magnum  populum 


A faciat  ,&>  hoc  ejfe  myfieriu  iniquitatis , quia 
videtur  occultum. Et  inferius  ait,  tuc  om- 
nes hos  malos,  vel  occultos  kereticos 
prodituros,  & coniungendos  Antichri- 
lfo,vt  illi  adhaereant , eumqj  adeaeteros 
euertedos  adiuuet.  Accedit,  vt  infra, ex 
Paulo,&  Apocalypli  dicit,  quod  praj  en- 
tia eius  futura  ejl  fecundum  operationem  Sa 
tance  in  omni  virtute , & [ignis, ac prodigijs 
mendacibus, & in  omni [educUone  iniquita- 
tis,tunc  enim  [cluetur  Satanas , & per  illum 
lAnttchnflus  mirabiliter  quide, fed  menda- 
citer operabitur.  Hinc  ergo  facile  intelli- 
g gitur,  non  elTe  necdftariam  fucccfsione 
multorum  feculorum  (vt  Caluinusdi- 
xit)ad  illam  generalem  apoftafiam,qu2 
tempore  Antichrifti  fiet,  vel  certe  ii  per 
mu  ita  fecula  ad  illam  generalem  difcef- 
fionem  mundus  difponetur.illa  difpofi- 
tio  non  fubv  Antichrifto  , nec  per  Anti- 
chriftum  fiet , fed  per  plures  haereticos, 

& prscurfores Antichrifti.  V trunque 
enim  fignificauit  Chriftus  Matt.  24.  & 
Ioannes.2.epift.c.  2.  &4.  &Paulus.2. 
adThcflalon.2. 

Quod  fi  quis  vrgeat,  hoc  refte  proce- 
dere,fi  apoftafia  Antichriftiana  aliquam 
C prouinciam  tantum  , vel  ad  fummum 
vnam  partem  mundi  occupatura  edet; 
non  fore  aute  ita,  fed  mundum  occupa- 
turam vniuerfum  , neque  videri  poflc 
in  tam  breui  temporis  mora  tam  late  ex 
tcndiiRefpondemus  in  primis,  non  co-  Solutio, 
ftarein  quot  regionibus  orbis  perfecu- 
tio  Antichrifti  propria  graffabitur:  & 
verifimile  elTe,  non  ita  efle  dilTeminan- 
dum  errorem  Antichrifti  pertotumun 
dum,ficut  euangelium  eft  ante  diem  iu-  0[i,(  occU. 
dicij  in  toto  orbe  praedi'candu,quia  illud  patur»  fit. 
prius  non  ita  pra-diftum  eft  in  Scrip- 
tura, ficut  hoc  pofterius.  Neque  etiam 
dicunt  vaticinia  Antichriftum  regnatu- 
rum in  toto  orbe  proprie,  & intotafua 
vniuerhtate  fumpto  , fed  dicunt , Anti- 
chriftum occupaturum  orbem  Roma- 
num in  decem  regna  prius  diuifum,  & 
poftea  bellum  contra  fanftos  elfe  mo- 
turum,vnde  verifimile  fit  in  eodem  or- 
be Romano  futuram  elTe  illam  fpiritua- 
lem  ftragem,<Sc  multorum  fidelium  apo 
ftafiam.  Ad  illam  autem  non  erit  necef- 
faria  multorum  Regum, aut  temporum 
fuccefsio.Nam  vnus  Antichriftus  quam 
plurimos  habere  poterit  fu»  iniquitatis 

mini- 


I 


I 

II 


» 


IU 


■ 


I 


Dcemoopo 
tilsimus  mi 
(iftcr  erit 
huius  apof. 
bii£. 


4w.I2. 


Cap.  1 1. Duo  st  eftesfut  uros  coi  ra  J nlich  ex  Jpoc.t  /.  6/7 


miniftros , qui  finiul  per  varias  eiufdem  A 
Orbis  partes  errores  eius  difleminabunt. 
fimulque  (permittente  Deo  ) Doernon 
totas  luas  vires  exeret , & partim  fignis, 

N portentis  mendacibus , partiin  pro- 
mifsionibus  temporalibus , partim  coa- 
dione  , & exquilitis  tormentis  breui 
efficiet,  vt  maior  fidelium  pars  Chrillo 
renunciet , & characterem  beftisfufci- 
piat . Et  ita  non  folum  multorum  fecu- 
lorum , V eruin  etiam  nec  vitae  vnius  ho 
minis  tempus  ad  praedictam  Apoflafia 
efficiendam  neceflarium  erit. 

Addo  denique  non  efle  neceflarium,  B 
vt  totum  orbem  Romanum  talis  perfe- 
cutio,  &difcefsioinuadat , quia  hoc  re- 
uelatum  noneft,  fed  folum  quod  futu- 
ra fit  ntaior , quam  vnquam  fuerit, quod 
efle  poterit,  &intenfiue  ( vt  fic  dicam) 
vbi  fleri  contigerit  ,<5cextenfiue  refpe- 
ftu  aliarum  perfecutionu  m , quod  habe- 
re poterit , etiam  fi  non  omnes prouin- 
cias,  & loca  totius  Monarchiae  , nedum 
omnes  mundi  partes  attingat.  Praefer- 
tim  quia  ficut  Chriftus  dixit,  propter 
ele&os  breuiandos  efle  dies  illos,ita  pro- 
pter eundem  finem  fieri  poterit  , vt  in- 
tra certos  orbis  terminos  concludatur  , q 
non  permittente  Deo  amplius  exten- 
dijpropter  eundem  finem,  aliaque fe- 
creta  fuge  prouidentiar  confilia . Vel  cer- 
te fi  fortaffe  tubulatio  illa  quoad  loca, 
feu  Regiones  ,&  Prouincias  Orbis  gene 
raiior  futura  eft , & in  omnibus  illis  ma- 
gnam illam  apoflafiain  eft  effectura, 
etiam  ad  illum  effectum  non  erit  necef- 
faria  diuturnior  temporis  duratio,  quia 
non  oportet , vt  fucceflu  temporum  in 
diuerfis  locis  fiat:  fimul  enim  per  varios 
miniffros  in  diuerfis  locis  fieri  poterit. 
Nam  foluendus  efl  Satanas , qui-vbique 
habet  inuifibiles  miniflros  paratifsimos,  £) 
<5c  vifibiles  non  deerunt  Antichrifto , ac 
breui  tempore  poterit  illos  vbique  tranf 
mittere,  cum  magna  vi,  & poteflate  hu- 
mana , doemonis  induftria , & potefta- 
te  adiutos  , illosque  ad  fummam  dili- 
gentiam , & celeritatem  inflabit : Sciens, 
quia  modicum  tempus  habet . Ergo  qua- 
cumque ratione  apoflafia  illa  in- 
tra tempus  a Deo  breuia- 
tum  confummari 
poterit. 


c A P V T.  xr. 

tAntic hrifti  tempore  Duos  yeros  homines  ad 
tefttmomum  contra  illum  ferendum  mitten- 
dos ejje  ex  cap.  1 1 . tApocalypfis,  con- 
tra duas  jalfas  Protejianttum  ex - 
poftiwies  oftenditur. 

C\  Voniam  deAntichrifli  tempo- 

£ re  dicere  incepimus,  priufquam  *• 
ad  ea  ter  a capita  a Rege  propo- 
fita  tranfeamus,necellarium  efl, cum  ilio 
digredi,&  de  teflibus  contraAntichi  iflu 
mittedis  difputare,  prsfertiin  quia  difpu 
tatio  hec  cu  ea,  quam  de  tepore  Antichri 
fliprofequuti  fumus,  valde  coi  11  infla  efl. 

Namvnu  ex  pr^cipuis  fignis,quibusof- 
tendere  poflumus  Antichriftu  nondum 
venille,  inde  funiitur,  quod  teli  es  cotra 
illu  mittendi  nondu  venerunt. Hoc  aute 
'fundamentum deduoruteflium  mifsio- 
ne  ex  cap.  11 . Apocalyp.  fumptumeft. 

Ideoq;  verus  illius  prophetiae  fenfus  in-  Apac,\i. 
quiredus,&  explicadus  eft.Cu  itaqjloa- 
nes  pr^dixiffet  Antichrifli  pcrfecutione 
verbis  illis:  duitatem fandam  conculcabut 
mcnftbus  quadraginta  duobus, ( iibiugit.  Et 
dabo  duobus  tejhbus  meis , & prophetabunt 
diebus  mille  ducentis  fexagwta  a mi  E i Jau  is 
Qui  dies  fere  totidem  menfes,vtiq;  qua- 
draginta duos  efficiunt. 

Circa  hac  igitur  prophetia  primo  in-  2. 
quiremus , an  illi  duo  tefles , quos  Deus 
promittit, fe  datui u tepore perfecutionis 
Antichrifli, futuri  fint  veri  homines,  vel 

quid  fint.Na  Rex  Angliar  totu  hunc  lo-  _ 

J-  . . . • 6 ' r • Duos  illos 

cu  metaphorice  interpretatur, tlualq, na-  tefi  ^ 

bet  expolitiones,  quas  in  hoc  cap.  & fe-  efic  telia- 
queti  expedcm9.Iuxta priore expofitio  ir.eota , ais 
ne  negat. illos  dues  tefles  futuros  eile  ho  ^CxA 
mines, fed  ait  efleduoteflarneta,vetus,6c 
nouu,quae  contra  Antichriftu, &monar- 
chid  Babylonica  ( vt  ipfe  loquitur)  conjlas 
& mamfejlu  teflimoniu  prabent,ideocj.tlla 
maxime  anticbrijlus  odio  profequetur,nthilq \ 
intafiti  relinquet  quo  illa  dedecoret, corrupat 
&.fupprimat.Htc  fere  Rex, qui  inuehitur 
hacoccafione  in  Sumos  Pontifices,  Ro- 
inanaq,  Ecclelia, fingens  ab  eis  efle  cotra 
diuinam  Scripturam  multa  di<fta,&facfta 
probri , & ignominia  plena  . Qualia  funt 
(ait)  illam  nafum  cereum , liter am  mor- 
tuam , & regulam  lesbiam  appellare,  cum 
illa  libros  apochryphos  mifcuijfe , eofque  illi 
FfF  3 aquipa 


3* 

Uhexpofi- 
tioni  facies 
alicui, 

lApOC.ll. 


TlCOU. 

D.  Augu. 


Beda. 


Feuard.li. 
5 '.in  Ioan. 
cap.jo. 


gig 


Lib.j.  De  cAntichrifto. 


cequiparare  tcntajfe : imo  traditiones  homi- 
num illiprafene , eadem  que  fupprimere  jub 
linguis  peregrinis , & ne  in  Vulgari  fer  mone 
legatur  prohibendo  , occultare  , ac  denique 
illam  dejlruxife,  &1  wterfetijfe , quando 
alias  translationes  latinas  praeter  vulga- 
tam Pontihcum  authoritate  corredlam, 
& emendatam  ijdem  Pontifices  fub  cen 
furis  prohibuerunt  . Hos  autem  telles 
ab  Antichrifto  interfectos , Deus  tan- 
dem per  Regem  Angliae , ciufque  mini- 
flros  excitauit,  feu  in  priftinam  lucem, 
& integritatem  reduxit  , vt  ipfe  vult. 
Sicque  concludit  impletam  cilc  prophe 
tiam  illam. 

Huic  interpretationi  metaphoricae 
quoad  eam  partem  , vt  duo  illi  tclfics  fint 
duo  te{lamenta,occafioncm  aliquam  de- 
derunt nonnulli  antiqui  Scriptores.  Na 
in  libro  fuper  Apocalypfim,  qui  inter  o- 
pera  Augullini  fiub  nomineillius poni- 
tur, in  Homilia  oclaua  fic  habetur , Dabi 
duobus  tejlibus  meis}id  ejl,  duobus  tcfl  amen- 
tis. Illud  autem  opus  fine  dubionon  efit 
Augullini, meiitoq; a Louanienfibusin 
appendicem  reicctum  ell.  Creditur  au- 
tem dfieTiconij,  cuius  opus  in  Apocaly 
pfim,  idem  Auguflin.  allegat  lib.  i ?.  de 
Trinitate  capite  tertio  ,vbi  etiam  dicit, 
Ticonium  illum  haereticum  Donatillam 
fui  (Te.  ldeoque  non  multum  curandum 
efl  de  illius  interpretatione  . Quanquam 
ille  non  omnino  negat, illos  telles  elTe 
homines,  infra  enim  ait,  illos  efie  Eccle- 
fiiam,  qua:  propter  duo  tellamcnta  bina- 
rio numero  ponitur.  Quam  expolitio- 
nem imitatusefl  Beda  lib. z. in  Apocaly. 
capit,  ii.  vbi  per  telles  etiam  intelligit, 
Ecclefiam  ex  duobus  populis  vnitam3&  duo 
rum  teflamentorum  lumine  radiatam.  Ve- 
runtamenBeda  &my  Ilice  loquutus  vi- 
detur , <Sc  in  ea  expolitione  non  inliflit, 
na  llatim  refert  aliam  de  Elia,&  Enoch, 
& non  reijcit,  fed  tacite  approbat.  Et  fi- 
quis  poftea  Scriptor  Catholicus  illam 
myfticam  expolitionem,  vel  probare, vel 
infinuare  vifus  elT  , ab  alio  litcrali  fenfu 
recedere  non  ell  aufus.  Itaque  metapho- 
ra illa  prout  a Rege  traditur  propria  eft 
Prote  lantiu,&  a quodam  Robcrto  Ab- 
bato  Caluinifla  inuenta  dicitur , & qua- 
tenus alium  fenfum  proprium,  & litcra- 
rale  excludit , improbabilis  omnino  ell, 
quatenus  vero  contra  Ecclefiam  Roma- 


A nam  applicattur , erroribus  fcatet , & h? 
relibus. 

Dico  ergo, telles  illos, de  quibusloanncs 
loquitur,  futuros  elTe  veros  homines, ad  Du0tl'iit 
teltimomum  proChrilto  contra  Anti-  tesjVeri[o 
chrilfum  reddendum , fpecialiter  mitte-  mines  fusu 
dos.  AlTertioneni  hanc  ita  certam  elle  n* 
cenfeo,vt  fine  temeritate  negari  no  pof- 
lit.  Probat  ur  primo  ex  verborum  pro- 
prietate,quam  relinquere  fine  fundame- 
to , magna  temeritas , & corruptio  Scri- 
pturarum ell.  Hic  autem  nullum  ell  fun 
damentum  , vel  in  ipfa  Scriptura, vt  ex 
g verbis  conflat, in  quibus  illa  metaphora 
nullum  fundamentum  habet, neque  in 
Patribus , quia  omnes  contradicunt , vt 
infra  videbimus  5 neque  in  aliqua  ratio- 
ne, vel  conie&ura , nullas  enim  Rex  ad- 
ducit, fed  folam  voluntariam  accommo- 
dationem,proprijs  opinionibus, & erro- 
ribus accomodatam,contumelijsq;  con- 
tra EcclefiamCathohcam  redundantem. 

Illa  ergo  non  efl  Scripturae  interpreta- 
tio,fed  corruptio. 

Pratcrea  fi  paulatim  fingula  expen- 
damus, 
facile  ii 
q verbis  i 

dare  duos  telles  tepore  aduentus>& per-  • 
fecutionis  Antichrifli,  vt  ex  contextu 
Ioannis  conflat,  ideo  enim  coniungit  il- 
la duo : duitatem  Sanblam  conculcabunt , 

& c cetera , & llatim : Et  dabo  duobus  tejli - 
bus  meis 3 &■  prophetabunt , id  ell,  dabo  illis 
fpiritum  prophetandi , feu  ad  prophetan 
dum  in  tempore  illius  calamitatis  mit- 
tam illos  . Non  poliunt  ergo  duo  illi  tcf- 
tespromifsi  ad  literam  elTe  duo  tellame- 
ta,nam  hxc  data  funt  Ecclefiae  a princi- 
pio , neque  tempore  Antichrifli  aliquid 
eis  addetur  ,aut  nouo  modo  dabuntur, 

D nifi  quatenus  mittetur  illi  propheta:, qui 
facram  doctrinam  maiori  fpiritu  propo- 
nat^ interpretetur.  Quin  potiiis,fi  iux- 
ta  Regis  fententiam,  Antichriflus  venit 
a fexcctefimo  fextoChrilli  anno, ab  eo- 
deq;(vt  Proteffates  etia  fingut)  ceperut 
Scripture  per  traditione  hominu  corru- 
pi,nullo  modo  tuc  dati  funt  duo  telles  ad 
prophetandu,fed  qui  multo  ia  antea  dati 
erat, tunc  interfici, feu  Corrupi  ceperunt. 

Deinde  in  eodem  loco  Apocalypfis  C. 
dicitur,  duos  illos  telles  prophetaturos 
dies  mille  ducentos  fexaginta,  id  effto- 

to 


, quam  fit  inepta  accommodatio,  proj^c 
ntelligemus.  Nam  in  primis  ex  vei bi  Vacri 
Ilis  colligimus,  promifille  Deum  cexcus. 


C.i  i. 


Vuos  teftes  contrasAntichr.futnros  ex  Ayoc . / / . 6 1 


to  fere  tempore , quo  AntichriRus  ciui- 
tatem  famRam,id  eR ,Ecclcfiam  calcabit, 
fiuod  tempus , luxta  expolitionem  Rc- 
Rfgis  ver-  gis  comprehendit  omnia  haec  tempora 
bis  defump  RomaniPotificatusafexcentcfimo  iex- 
lc'  toChdfti  annOjV  fque  adLutherum.v.g. 
Ergo  toto  noc  tempore  vtrunque  teRa- 
mentu m in  fua  virtute, <Sc integritate  co- 
leruatur  in  Eccleha,eorumque  doctrina 
Ecclefiae  maxime  innotefeit , & contra 
AntichriRum  pugnat,  nec  aliquis  aude- 
bit illam  corrumpere , quia  ibi  dicitur  de 
illis  teRibus  pro  illo  tempore.  Siquis  vo- 
luerit eis  nocere, ignis  exiet  de  o re  eorum, 
fiquis  y oluerit  eos  Uder  e,  fie  oportet , eum 
occidi.  EtRatim  illorum  magna  virtus, 
& potentia  deferibitur,  & tandem  addi- 
turrEf  cum  finierint  teftimouium  futim, be- 
flia,qua  afeendit  de  abjjfo,  faciet  contra  eos 
bellum. E rgo  AntichriRus  non  corrum- 
pet Scripturas  vfque  ad  finem  temporis 
«Scperfecutionis  fuae.At  verdiuxtafen- 
tentiam  Regis,Scripturae  patiuntur  bel- 
lum a Papa, ex  quo  coepit  in  PapatuAn- 
tichriRianifmus,&  toto  hoc  tempore  no 
prophetant  Scripturae  in  Ecclcfia,  fed 
traditiones  humante , quibus  Scripturae 
obfcurantur,  & corrumpuntur:  quae  eR 
ergo  accomodatio  talis  metaphorae  , aut 
concordia  prophetis  Ioannis  cum  ficta 
ifia  interpretatione  ? 

Praeterea  Ioanncs  ait, quod  poRquam 
7*  illi  duo  teRes  a beRia , feu  AntichriRo 
Alia varba  occjf[  fuerint , corpora  eorum  iacebunt  in 
«'T falle  tiuitatis  magna , ybi  Dominus  eoru 

doobmtel-  crucifixus  cf , per  tres  dies , & dimidium , 
tamcotis  ac  quod  Rex  didtum  declarat,  quia  addimi- 
«mmodan  dium  fpiritualis  hebdomada,  quod  int  er  pri- 
mum, & fecundum  Chrijh  aduentum  inter- 
cedit, Scriptura  tanquam  cadauera  iacebunt 
omnium  contemptui  expofita,  dedecorata, 
corrupta,  fupprej]  a,  &c.  In  quibus  verbis 
duo  notanda  funt.  Primum  eR,vt  iuxta 
fuum  metaphoricum  fenfum  haec  duo 
cadauera  Prophetarum  ad  duotefiame- 
ta  accommodet,  multa  fingere,  & exag- 
gerare , quae  nec  probare  poteR , neque 
vllam  verifimilitudinem  habent,  ideoq; 
per  errorem  a fuis  ProteRantibusacce- 
piflb  couincitur;  ac  fubinde  nihil  ad  me- 
taphoram explicandam  deferuire.  Ait 
enim, libros  Scripture  multis  retro  tem- 
poribus ad  flentium  ejfe  damnatos , quia 
laicis  eorum  lectio  interdicta  eff , ita  yt  pro 


A haretico  combureretur, qui  in  manus fumere 
auderet, aut  infficere.  Vtrunque  autem  ho 
rum  euidenter  falfum  eR,tum  quia  neqj 
lex, neque  exemplum  de  his  oRendi  po 
teR  ,tum  etiam  quia  contrarium  mani- 
fefte  conRat  ex  vfu , & praxi  Ecclefiae 
Catholics. 

Addit  vero  Rex  Scripturae  libros  in  8. 
ignota  lingua  abfconditosiacuilTe.  At  la  Lingua  la- 
tina lingua  non  eR  ignota  in  Ecclcfia  La-  nt,a  I?nofa 
tina,niii  rudibus,  Sc  idiotis,  quibus  vtile  T"  c * v* 
non  clt  per  le  iplos  velle  lcripturas  in- 
telligere , aut  interpretari,  fed  magis  ex- 
g pedit,  vt  que  illos  fcire,  Scintelligere  de 
Scripturis  conuenit,a  fuis  PaRonbu  ,8c 
Euagelfi  predicatoribus  addifcant.N eqj 
aliter  Scriptura  facra  in  catholica  Eccle- 
fiaconferuata  , &tra<Rata  eR.  Denique 
vt  interfe&ionem  illam  metaphoricam 
vtriufque  teRamenti  Rex  confingat, di- 
cit, deprauatam  effe  fcripturam,cum  ta- 
men in  fua  integritate, tam  librorum  om 
niurn  canonicorum , quam  omnium  eo- 
rum partium  perEcclefiam  fit  confer- 
uata  ,■  & legitima  authoritate  propolita. 

Item  ait  corruptam  efie : quodialfum 
plane  eR,  quia  per  Ecclefiam  vbi  opor- 
tuit,lectio,  quae  corrupta  erat,emendata 
^ eR  , vbi  vero  mutatio  facta  non  erat,  in 
fua  antiquitate  conferuata  eft.  Tandem 
vero  dicit  fuilTe  interfectam  anno  mil- 
lefimo  quingentefimo  fexagelimo  fecu- 
do,quia  prster  emendatam  editionem 
vulgatam  ab  Ecclefia  propolitain , alis 
ab  haereticis  fattae,&  corruptae  non  per- 
mittuntur. Quae  omnia  Sc  per  fe  friuola 
funt , &ad  explicandum  dictum  Scrip- 
turae locum  valde  aliena. 

Aliud  in  dictis  verbis  Regis  notandu 

, o „ Q 

eRjinhisfuamiteruminculcareexpoii-  ...  y*  , 

r .t.  T ii*  Nocflcauo 

tioncm  , lalicet  ^ loanncm  per  hos  dies,  rcftameDr* 

p)  & menfes  non  certum  tempus,  fed  dimi  ex  teroper, 

dium  totius  temporis  curfum  a primo  ‘•etermin  a 

vfque  ad  fecundum  ChriRi  aduentuin-  10  a ,oannc 

tellexifle,  quam  expolitione  latis  in  lu- 

perioribus refutauimus.  Nunc veroin- 

terrogo,  cum  dicit  ad  dimidium  illius  tem 

potis  Scripturae  teRamenta  taquam  cada- 

neraiacitura,  contemptui  expofita,  neglecta 

pene  ab  omnibus , nec  d pluribus  intelletfa  : 

interrogo  (inquam)  quid  intendat,  cum 

ait  ,Addimidium  temporis , aut  enim  vult 

toto  dimidio  tepore,  quod  inter  pritnu, 

&fecundu  ChriRi  aduetum intercedit, 

Fff  4 fcriP- 


625 


Libet  V \ De  tAnlhbritto* 


fc ripturarum  corpora  taquam  cadauera 
in  illo  llatu  iacitura  , vel  iolnm  in  dimi- 
dio tempOre  ellc  interficienda  line  delig 
natione  temporis,  pro  quo  mortua  iace- 
bunt.  Hocpofierius  repugnat  vaticinio 
loannis  dicentis , Corpora  eorum  iacebunt 
in  plateis  cimtatis . Et  infra:£j  videbunt  de 
tribubus , & gentibus  corpora  eorum  per  tres 
dics>er  dimidium.  Iacebunt  ergo  cadaue- 
ra  illa  per  totam  dimidiam  hebdomada, 
que  fi  fpiritualis  efi,vtvult  Rex, includit 
totam  dimidiam  partem  temporis  de- 
currentis mter  primum,  & Fecundum 
Chrilliaduentum. 

Si  autem  hoc  concedatur , <5c  priorem 
fenfum  fuorum  verborum  Rex  eligat, 
nobis  quifo  declaret,  qui  fieri  pofsit,vt 
per  illam  eandem  fpirituale  hebdomada 
duo  illi  tefies  teftimonium  fuum  daturi 
fint , quomodove  prophetabunt  diebus 
mille  ducentis  fexaginta, prout  Ioannes 
ait, per  quos  dies  etiam  dimidia  fpiritua- 
lem  hebdomadam  fignificariRex  docet. 
Maxime  quia  Ioannes  dicit,  tefies  illos 
effe  occidendos  poltquam  finierint  fuu 
tefiimoniu  dare,  quod  non  poteft  intel- 
ligi  de  priori  dimidia  parte  illius  hebdo- 
madae fpiritualis,  id  eit,  de  fexcentis  an- 
nis a primo  aduentu  Chrifii , in  quo  (vt 
Rex  vult)  fetiptura  vixit, nam  Ioannes 
aperte  loquitur  de  eodetempore,in  quo 
AntichriRus  Ecclefiam  perfequetur^er- 
goin  fine  illius  temporis  occidentur  te- 
Res, quomodo  ergo  poRea  per  integram 
dimidiam  hebdomadam  eadem  cadauera 
in  platea  iacebunt  ? Accedit , quod  pofi- 
quam  occifi  fuerint  illi  tefles , non  am- 
plius ferent  teRimonium  contra  Anti- 
chrifium,quia  iam  finierunt  fuum  teRi- 
monium , & quia  Ratim  , ac  reuixerint, 
vocabuntur  ad  coelum  , & quia  Ratim 
occidetur  AntichriRus.  At  vero  ex  fen- 
tentia  Regis  duo  teRamenta  poRquam 
per  fpiritum  Lutheri , vel  fimilem  reui- 
xerunt,  adhuc  perfeuerant,  tefiimoniu 
ferendo  contra  AntichriRum , St  inter 
homines  verfantur,  & quem  ipfe  vocat 
AntichriRum,  ipfe  adhuc  viuit,&  vfque 
ad  finem  feculi  viuet.  Nullo  ergo  modo 
fubfifiere  potcR  accommodatio  illa,  vel 
potius  fiftio. 

Priterea  fi  vanis  hulufmodi  interpre 
tationibus , aut  accommodationibusvti 
liceret , quid  elfet  facilius , quam  ofien- 


A dere,  metaphoras  illas  de  duobus  tefia-  Infurtcii- 
mentis  tanquam  duobus  teRibusabho-  co$  raor* 
ltibusChriRi  intei  feclis, &c.  multo  ve-  e 

rms  accommodari  huius  temporis  hi-  quaicoaftn 
rcticis,vel  ipfimet  Regi,  quam  Ecclefiam  gunt. 
Catholici.  T unc  enim  homo  interfici- 
tur,quando  fpiritu  , quo  viuit,  & loqui- 
tur, priuatur;  ergo  tunc  maxime  dici 
pollet  Scriptura  interfici, quando  fpi- 
ritu illo,  quo  fafta  efi,6c  interpretari 
debet , priuatur.  Scripturae  enim  veluti 
corpus  eR  feripta  litera , fpiritus  autem, 

&vita  eius  eR  illius  fenlusjtunc  ergo 
g vere  interficitur , quando  proprio  vni- 
ufcuiufque  fpiritu  humano,  vel  forte  dia 
bolico  declaratur,&ad  teRificandum  in- 
ducitur. Confiat  autem  a Rege, & Pro- 
teRantibus  non  aliter  Scripturam  tra-  Scriptura 
<Rari,  & exponi,  vt  in  hac  ipfa  prxfentis  i’u^'£"CIS 
loci  expolitione  Rex  ofiendit  , & fupe- 
rius  in  fiatuenda  regula  fuae  fidei  tefia- 
tus  eR.  Ergo  necefleeR , vt  apudhuiuf- 
modi  homines  Scriptura  tanquam  mor- 
tua jaceat , eiusque  corpus  tanquam  ca- 
dauer  in  manibus  eorum  feratur.  Qui- 
bus optime  etiam  illud  conuenit.  Quod 
inhabitantes  terram , gaudent fuper  illos , er 
ioc undantur , quia  (vt  Rex  addit)  carna- 
q les  fuce  libidines  non  amplius  comprimun- 
tur , nec  in  ordinem  rediguntur  gladio  Ver- 
bi Dei , quia  apud  illos  non  eR  viuum, 

& efficax , fed  mortuum , ac  fine  diuino  fpi- 
ritu. Nam' quocunque  modo  viuant, 
per  folain  fidem  , quod  illis  peccata  non 
imputantur , iufiitiam  , & gloriam  fibi 
promittunt,  6c  neque  mandatorum  ob- 
feruationern, neque  poenitentiam  dc  pec 
catis  fecundum  feripturas  nccclfariam 
cRe, praedicant.  Denique  dum  illi  iafti- 
tant,fe  folos  intelligere  nouum,  & vetus 
tefiamentnm  , certifsimum  ell  fine  vita, 

D & fpiritu  illa  pofsidere , atque  adeo  tan- 
quam mortua  corpora  apud  eosiacerc. 

Ad  hunc  denique  modum  potefiilla 
interpretatio  metaphorica  ex  difcurfu 
fere  totius  difti  cap.x  i.  refutari, <k con- 
fundi. Nam  fi  illi  duo  tefies  non  funt  ve- 
ri homines , fed  funt  tantum  verbu  Dei 
in  duobus  teRamentis  feriptum,  velirn- 
pofsibile  efi,ferie  totius  capitis  tenere, & j^etaphors 
comode  interpretari ; vel  infiniti  meta-  ;mperirae 
phorae  volutarie,  & fine  fudameto  finge  fynceritate 
sut,  quod  fynceritati  feripturz,  & co 
uenienti  rationi  ea  explicadi  repugnat.  w^raK 

Nam 


mw-  i 

C.i  j /Duos  teftes  contra  Antich  futuros  ex  Ayoc.  f /.  621 


Nam  (i  illi  teftesnon  funt  futuri  veri  ho 
mines, & propheta  , quid  eft,  quod  de 
illis  dicitur.#/  habent potetfatem clauden- 
di ccdu^ie  pluat  diebus  prophetice  ipsorum? 
Quomodo  enim  Scripturae  hanc  babet 
poteflatem  toto  tepore  prophetiae  ipfa- 
rum.Quod  vc  eft tempus  duorum  telfa- 
mentorum,nifi  vel  totum  tempus  , quo 
durat 'Ecclefia,  vel  illud  certe  maxime, 
in  quo  ipfam  feripturam  magis  integra, 
incorruptam,  & viuam  conieruatam  ef- 
fe,Protcftantcs  volunt?  Item  illud  : Po- 
testatem habent  fuper  aquas  conuertedi  eas 
in  [anguine  m,& percutere  terram  omni  pla- 
ga quottescunque  "voluerint , quo  probabi- 
li modo  poteftad  duo  te(Iamenta,vel  ad 
aliquid  aliud  praeter  duos  homines  ac- 
comodavi?  Idemque  argumetum  de  re- 
liqua  parte  capitis  heri  peteft,vt  iam  fa- 
tis declaratum  effi  neceiTe  eft  ergo , vt 
verba  illa  in  fenfu  proprio  dehominibus 
intelligantur.  Quam  fententiam  quoad 
hanc  partem , quod  illi  duo  teftes  futuri 
fintveri  hominescatholicamelle  cenfe- 
muSjtumquia  in  Scriptura  eft  fatis  ex- 
prefTa,nec  potell  ad  metaphoricum  fen- 
fum  nili  cum  magna  violentia  detorque 
rijtum  etiam, quia  Patres , & expohto- 
res  communiter  ita  verba  illa  intellexe- 
runt,vt  in  capite  fequenti  videbimus. 

Iam  vero  fequitur  examinanda  alia 
Alia  procef  interpretatio,  quam  Rex  frequetius  rc- 
taonu  me.  ceptam  efTe  dicit, vtique  inter  fuos  Pro- 
fjfhofica  tellantes.  Qui  vt  prophetiam  illam  fuis 
kfriirew-  noui  Euangehj  pixdicatoribusaccomo- 
dent, metaphoram  in  binario  illo  nume- 
ro ponunt,quos  (ait  Rex)  duos  teftes  ap 
peliari,quia  pauci  fuerunt , &in  cihcijs, 
Teu  faecis  apparui (Te}<juia poenitentia prx- 
dicaruntjOcdfos  vero  fu  i fle  , quia  multi 
crudeliter  interfefti,  & igne  combufti 
funt , refurrcxiiTe  aute  in  fuccefToribus 
fuis, quia  non  defuerunt , qui  verbi  Dei 
praedicatione  illorum  virtutem,  <5c  loeu 
tenerent: miracula  vero  illorum  fuiffe, 
quia  breui  tempore  virtute  fpiritus  mag 
nas  nationes , «Sc  multas  in  veram , fcili- 
cet,  fidei  viam  reduxerunt.  Haec  fere 
Rex  cx  fuo  fpiritu  proprio,  non  tamen 
ex  certa  fcientia , fed  (vt  ipfe ait)  ex  fua 
conie£tura,quam  neque  in  fanetis  Patri 
bus  fundare  potell, illos  enim  in  Apoca- 
lypfis  explicatione  erraffe  confitetur, 
neque  in  iplis  Scripturae  verbis , cu  pro 


# Ii  bito  ad  metaphoras  fibi  deferuientes  ci 
detorqueat, quae  fatis  quidem  ad  illam 
expolitionem  contemnendam  ede  pof- 
feut.  Ad  maiorem  tamen  erroris  eius  os 
tenlionem,  arhmaduerto:  quaedainac- 
comodatione  illa  inueniri  falfa,  alia  pra- 
ue  accommodata, & alia  omiffa , fortaiTe 
quia  nullum  locum  , vel  fenfum  coino- 
dum  in  illa  metaphora  recipere  poffunt. 

Primum  enim  falfum  e!t,  hospfcudo' 
prophetas  tam  paucos  fuifle,vt  duorum 
nomine  merito  hgnificari  credatur.  N a 
feetaj  haereticorum  huius  temporis  tot 
funt,vt  vix  pofsint  numerari:  & tot  funt 
capita , quot  fententiae ; imo  in  vnaqua- 
que plura  capita  ,plurefque  magiftri  in- 
ueniuntur.Eo  vclmaxime,quod  in  ilio 
duorum  numero  non  tantum  vult  Rex 

• 

primos  vniufcuiufque  haerefis  inuento- 
res, fed  etiam  eoru.  fucceffores,  qui  vfqj 
ad  hodiernum  diem  nouam  fidem  prae- 
dicant, comprehendi  ifti  autern  piures 
profsfto  funt,  quam  vt  duorum  nomi- 
ne apte fignificentur.  Deinde euidetius 
falfum  eftjlios  nouos  prsdicatorcs  prae- 
dicando  poenitentiam  apparuilfe, cum 
confletjVnum  expraecipuis  falfis  articu- 
lis eorum  e (Te,  poenitentiam  non  effe  ne- 
^ cellariam, fed  nonam  vitam, quam  jn  fo- 
la,noua , & inaudita  fide  propriae  iufti- 
tiae  conflituunt.  Praeter  qua  quod  Pro- 
phetae non  dicuntur  apparere  vcftici  fac 
cis,quia  poenitentiam  praedicat,  fed  quia 
vitam  afperam,  &pce.nitentem  prolate- 
tur, feu  quia  poenitentiam  agunt:  ifti  au- 
tem noui  Euangclij  praedicatores  quam 
quaefo  vitae  afperitatem  profitetur  , qua 
vc  poenitentiam  egerunt?  Certe  neque 
ipfe  Rex  id  dicere  elt  aufus,  ne  manifef- 
tum  mendacium  affirmaret.  Non  funt 
ergo  ifti  teftes  faccisamitti  ,quos  Deus 
contra  Antichriflum  mifiurus  eft. 

^ Praeterea, fi  per  duos  teftes  omnes  if- 
ti praedicatores  intelliguntur,  cum  loan 
nes  dicit,duos  illos  fuiffe  ab  Antichrifto 
interfeftos,  confequentcr  intelligendus 
eft, affirmare , omnes  illos  praedicatores 
ab  eadem  Beftia  fui  ile  interfeftos , nam 
eodem  modo  dicit,  duos  fuifTe  interfec- 
tos, ficut  duos  praedicafie.  At  hoc  falfum 
eft, pauci  enim  funt  ex  his  haerefiarchis, 
qui  ab  hominibus  interfecti  fuerint,  vel 
per  Ecclefiam  digna  mortis  poena  puni- 
ti, fed  piures  eorum  non  fine  prodigijs. 


14. 

Reftli.wri 


Harefiir- 
char  » fiCto 
illo  Anti— 
chrifto  oob 
fucsoccifi. 


Haeretici 
magis  ex  fe 
iptis  kirge- 
re,  quam  re 
furgsre  di- 
cedi  funi. 


l£. 

Falfit as  il- 
lius metap- 
foore  ofteo- 
dicura  cera 
pore. 

Oftenditur 
'ecia  a loco. 


62  2 Lib.V.De  Antichrijlo. 


Sz  [ignis  diuinar  iuRitiae  mortui  funt;er-  A 
go  vei  interpretatio  illa  falfurn  fuppo- 
nit,vcl.  metaphora  non  fubfiftit.  Multo 
vero  magis  incongruu  eft;  quod  in  fuis 
fuccelforibus  refurrexifle  dicantur.hacc 
enim  non  eft  refurreCtio  , fed  noua  pro- 
lis gcneratiojloannes  autem  loquitur  dc 
eorundem, qui  ceciderant , excitatione, 

& refurreftione.  Ait  enim:  Et  poji  dies 
tres,!?  dimidium  fpirttus  vitee  d D<o  intra- 
mt  meos, vi ique  in  illos  eoldem,  qui  in- 
terfecti iaccbant.  Et  fleterunt  fuper  pedes 
fuos.  Praeterea  quod  praui  praedicatores 
imitatores, & fuccelfores  habeant,  nouu.  ^ 
non  cflqideoq;  neque  admirationem,  nc 
que  ftuporem  eflicit,  at  ex  illorum  tef- 
tium  occi forum  refurreffionc,  timor  ma 
gnus  cecidit fuper  eos, qui  Viderunt  eos.  illa  ^ 
ergo  rcfiu  reclio  non  eft  alterius  perfo- 
nae  iimilis  fuccefsio,  fedeiufdcm  miracu 
lofa,feu  prodigiofa  excitatio.  Denique 
additur,  inimicos  illorum  prsdicatoru 
vidifie  iiios  afeendentes  in  coelum  , ad 
quod  {fatim  poft  refurre&ionem  fuam 
vocati  fuerant;  quando  autem  infuccel- 
foribus  Lutheri,  Caluini  ,aut  Henrici. 

8. aliquid  hmile  vidit, velaudunt  Eccle- 
fiarElt  ergo  fnuola  accommodatio.  C 
Atque  hinc  denique  conuincitur  ef- 
fe  etiam  infufficientem.  Nam  in  primis 
explicare  non  poliunt,  cur  ilii  fui  pro- 
phetae prophetare  dicantur  mille  duce- 
tis fexaginta  diebus  , cum  in  Scriptura 
non  foleat  tempus  tot  numeris, & parti- 
bus definitum  pro  indefinito  poni , nec 
ratio  talis  metaphora:, aut  exemplum  fi- 
milcafferri  pofsit. Multoque  minus  ex- 
plicare poliunt,  cur  dicatur , quod  cor- 
pora illorum  fu  orum  prophetarum  ia- 
cebunt  m plateis  duitatis  magna,  &c  ,vbi 
Dominus  eorum  crucifixus  eft.  Nam  cum 
ilfi  in  hac  parte  fateantur.  Termonem  ef-  D 
fc  proprium  de  vera  morte  fuoru  Pro- 
phetarum, etiam  hrec  verba  proprie  in- 
telligcnda  erunt  de  corporibus  eorum 
mortuis, quomodo  ergo  illa  iaccbuntin 
plateis  duitatis  per  tres  dies,  Sc  dimidiu, 
cum  fere  omnia,  qua:  poena  mortis  inte- 
ric re, (fatim  combufta  fuerint.  Deinde 
neque  locum  accommodare  polfunt,  na 
per  ciuitatem  magnam, in  quaDominus 
eorum  crucifixus  eft,  Romam  intelli- 
gunt , vt  infra  videbimus;  at  neque  Lu- 
therus, neque  C^luinus , vel  eorum  fuc* 


celToresRomafinterfedfi  funt.  Idemq; 
argumentum  procedit , etiam  fi  ciuitas 
illa,vt  veritas  habet,  Hierufalcni  intclli- 
gatur,  de  nullo  enim  P roteft  antium  le- 
gimus,ibi  elfe  propter  fuum  nouu  Euan 
gclium  interfectum.  Neque  etiam  pol- 
funt exponere,quifintilli  tres  dies  cum 
dimidio,  nih  recurrendo  ad  fpiritualem 
hebdomadam  , quae  iuxta  illorum  fen- 
fumplus  quam  mille  annos  comprchc- 
derepoteif.  Praeterea  vbi  eft  inuentain 
his  pfeudoprophetis , potejlas  claudendi 
coelum, ne  pluat  in  diebus  prophetiee  ipforu, 
aut  conuertendi  aquam  in  fanguinem , vel 
percutiendi  terram  0 mmpUga,  quvttefcunj, \ 
Voluerint, aut  laciendi  aliqua  alia  mirabi- 
lia opera,quae  per  illa  verba  metaphori- 
ce fignificata  fuerint.  Certe  nullum  mi- . 
raculofum  opiw  hos  falfos  prophetas  fe-  r„  pio[)[ic> 
cille  legimus. Et  peruerfio  potius, quam  t*-  rtgDiD» 
conucrlio  prouinciarum,  & regnorum,  couertunt, 
quae  per  illorum  falfam  doftrinam  fac-  fcd  Pcruw: 
taeft,nullum  lignum  eft  virtutis  verbi, 
aut  fpiritus  ipforum , cum  homines  non 
ad  poenitentiam,  & praeceptorum  obfer 
uantiam , aut  vitae  perfectionem  attra- 
xerint, fedlicentiam  viucndilineEccle- 
fiafrica  obedientia , imo  fine  iugo  legis 
dminae,per  folam  fidem  falutem  promit 
tendo , honfines  ad  fenfibilia  procliues 
facile  deceperint. 

Vera  ergo, & catholica  fent entia  eft,  ^ 
illos  Prophetas  a Ioanne  pri*di<ftosfii-  Veritas  ci- 
turos effc  duos  tantum  homines, morta-  tholica  ft*- 
les,diuina  virtute, ac  prouidentia  mitte-  biliiur. 
dos  in  mundum  tempore  aduentus  An- 
tichrifti,cum  gratia  , & virtute  Spiritus 
fanftiad  praedicandum  verum  Chriftu 
Dominum  noftrum,  contra  Antichrif- 
tum,eiufque  fidem  veris,  ac  nouis  mira- 
culis confirmandam, per  veros , ac  prae- 
cifos  mille  ducentos  faxaginta dies, id 
eft.fere  toto  tempore  perfecutionisAn- 
tichrifti , prout  verbis  Ioannis  in  pro- 
prietate intelleclis  afferitur , & fupra  ca. 

3. explicatum  eft.  Et  habet  conuenien- 
tifsimam  rationem  diuinae  prouidentiae, 
ne  in  tempore  tam  acerba  perfecutio- 
nis  videatur  Deus  Ecclefiam  fuam  fine 
externo  auxilio  fufficiente,&  propor- 
tionato  relinquere.  Cogruum  eft  enim, 
vt  Deus  hominibusper  homines  fubue- 
niat,  quod  in  omnibus  temporibus , & 
occafionibus  obferuatu  ab  ipfo  videmus; 

ergo 


/ / .Duus  tejlcs  contra  <&4ntichr,fitt uros  ex j4p 


Ciuicas  illa 
munda  fig- 
oiBcac,  leJ 
magis  pro- 
prie, ac  ve- 
re Hiqrula- 
lera. 


Spiritus  vi- 
ta non  po- 
teft  de  ani- 
marum glo 
ria,  fed  de 
rtfurre&io 
ne  duorum 
teftium  in- 
telligi. 


19. 


ergo  in  illis  etiam  diebus  fimileauxilifi 
pei  illos teftes  hominibus^ra:ftabit. 

In  fine  vero  illorum  dierum  occiden- 
tui  vere,  & proprie  illi  duo  propheta:  ab 
Antichrifto , vtique  vel  per  fe,  vel  per 
mjiiillros  eius , boc  enim  bcriptura  non 
declarat,  & vtroque  modo  veritas  ver- 
borum faluatur.  Item  poli  mortem  vere 
iacebunt  eorum  corpora  in  plateis  ciui- 
tatis  magna-  per  tres  dies  integros,  & 
partem  aiterius,  per  quam  duitatem  mu 
dum  aliqui  intelligunt , quatenus  prauis 
hominibus  abundat , nam  ibi  dicitur  ci- 
uitas  illa  fpiritualiter  vocaii Sodoma , & 
^eSj'Pttis  i quibus  nominibus  felet  hic 
mundus  in  Scriptura  vocari : fed  melius 
inteliigiturHierufalem,nam  additur  ibi, 
Vbie?  Dominus  eorum  crucifixus  efl.  De 
quibus  verbis  plura  inferius  dicemus. 
Illis  autem  diebus  mali , & Antichrifti 
fedatores  vere, ac  proprie  gaudebunt  de 
morte  illorum  Prophetarum,  & in  eoru 
ignominiam  non  linent,  eorum  cadaue- 
ra  fepeliri.Quod  etiam  confulto  permit- 
tet Deus , vt  mirabilior  fit  eorum  refur- 
redio , quae  poli  tres  dies , & dimidium 
vere,  ac  proprie  continget.  Iuxta  verba 
illa.  Etpojl  tres  dies , & dimidium  fpiritus 
'vites  intrauit  in  eos , qua:  non  poliunt  in- 
telligi  de  glorificatione  animarum  illo- 
rum Prophetarum,  vt  aliqui  hsretici 
finxerunt,  tum  quia  glorificatio  anima- 
rum illorum  Martyrum  non  differetur 
per  tres  dies,neque  per  mometum,  tum 
quia  1 fatim  additur.  Et  fteteruntfuper pe- 
des Juos,  vbi  euidenter  eft  fermo  de  refur 
redione  corporum  . Qus  pro  illis  duo- 
bus Prophetis  non  referuabitur  in  tem- 
pus generalis  refurredionis,  fed  ftatim 
fiet,  videntibus  ,&  mirantibus  alijs ho- 
minibus adhuc  invita  mortali  viuenti- 
bus,audientcp  vocem  illam  de  coelo  illos 
vocante,  Afcendite  huc, cui  voci  ipfi  obe- 
dient , afeendendo  in  coelos  mirantibus 
eorum  hoftibus.  Quorum  magna  pars 
ftatim,terra:  motu  magno  corruente  ci- 
uitate,oppreffa,&interfeda  e fi,  ali  j ve- 
ro,qui  permanferunt , terrore  perterriti 
gloriam  Deo  dederunt,  vt  Ioannes  con- 
cludit. 

Neque  oportet  aliter  ha:c  omnia  co- 
firmare , quam  ipfo  contextu,  5c  verbis 
Scripturae , nam  in  proprietate  fua  hoc 
fi £n ificant,  & nulla  fubeft  ratio,velnc- 

O 


OC 1 / / . 6 2 ^ 


Q.!  anui?  il- 
li ciu  tcAcs 
non  tlicDE 
Li-och  , & 


cefsitas,  imo  nec  commoditas  admeta- 
phoricos  fenfus  illa  trahendi, proprio  ar- 
bitrio^ foloafieduad  proprias  opinio- 
ncsilla  accommodandi,  vtre  vera  Rex 
Angbs,6calij  Procefiantes  faciunt.Ac- 
cedit,quod  omnes  Patres,  & interpretes 
verba  illius  prophetiae  proprie  intclli  - 
gunt : quanuis  enim  vel  in  perfonis  illo- 
rum tellium  delignandis , vel  in  aliqui- 
bus minutioribus  circuftantijs  differat, 

. vt  mox  videbimus:  in  hoc  vero  dogma- 
te, quod  vaticinium  illud  proprie,  &ad 
literamintelligendum  fit, omnes  conue-  h]l3S>  dhu« 
^ niunt,  vt  in  lequenti  capite  referemus,  ho  iT^incs1* 

Solum  hic  refero  Ladantium  lib.y.cap.  Laci*nt 
17.  vbi  tacito  nomine, dicit.  Prophetam 
magnum  venturum  tempore  Antichri- 
fti,de  quo  locum Apocalypfis  ad  literam 
interpretatur.  Non  video  tamen,  cur  in 
lingulari  de  Propheta  magno  loquatur, 

& non  de  duobus  Prophetis , ficut  ex- 
prelfe  Ioannes  loquitur. Ita  ergo  intelli- 
gendareseft.  Neque  contra  hunc  pro- 
prium fenfum  illius  contextus  aliquid 
Rex  affert,  pra:ter  ea,  qua:  de  Enoch,  & 

Elia  difputat , de  quibus  c.  pite  feqncnti 
videbimus.  Nunc  enim  plane  dicimus, 

£ licet  illi  duo  teftes  non  effent  futuri  E- 
noch,&  Elias,non  inde  fieri, non  effc  lu- 
turos homines,  verosque  Prophetas , ac 
prardicatores,  proprie  interficiendos  ab 
Antichrifto,  & a Chrifto  refufeitandos. 

Poffet  enim  Deus  ex  fandis  hominibus 
tunc  viuentibus  duos  ad  illud  minifte- 
riumfua  gratia  vocare,  eisque  fpiritum 
prophetis, & miraculorum  impertiri, & 
in  eis  poffent  omnia , qua:  ibi  pradicun- 
tur  proprie , ac  verifsime  impleri.  Hic 
ergo  fenfus,  & veritas  in  hoc  capite  de- 
monftrata  per  fe  poteft  fubfifiere,  quid- 
quid in  quafiione  alia  de  Enoch,  & Elia 
j)  fentiatur. 

Vnde  tandem  concludo, locum  hunc 
in  hac  proprietate, & generalitace  expli- 
catum fufficere  ad  demdftrandum,  An- 
tichriftum  nondum  veniffe , abftrahen- 
do  etiam  ab  fpeciali  difputatione  de  E- 
noch,&Elia.  Quia  non  folum  efteui- 
dens,non  veniffe  Eliam, & Enoch,  veru 
etiam  nec  aliquos  duos  Prophetas  con- 
tra aliquem  Chrifti  hoftem  ita  pra:dica- 
tes,  vt  in  eis  impleta  fuerint  omnia,qua:  rl^q;,V‘!is> 
ibi  Ioanrwes  de  illis  duobus  tefiibus,ac  ^rT1jjcs  a^. 
Prophetis  prodicit, hadenusapparuiffe,  huc  fueru*. 

vt 


Locus  idem 
Apoc.  oAcd 
ditAotidui 
ftum  cddu 
veniffe. 


Nec  duo  illi 


Teftes  illos 
non  fusuros 
Enoch , & 
Eliam  con» 
tendit-  Rex 
laeobus. 


Vide  Nazia 
ze.crar.  3 i, 
circa  medi. 


tf  24.  Lib.j.  De  sAntichriflo . 


Vteft  euidens , confiderando  cum  pro-  A 
prietate,  & veritate  circunfiantias  om- 
nes, quasnotauimus.  Nulli  enim  prxdi- 
catores  hactenus  fuerunt,  qui  per  mille 
ducentos  fcxaginta  diesprxdicauerint, 
cumpotedate  laciendi  mirabilia  in  coe- 
lo, aquis,  & terra  , quique  pod  illos  dies 
fuerint  publice  interfecti,  eorurnq;  cor- 
pora per  tres  dies  cum  dimidio  iacuerint 
in  plateis  alicuius  ciuitatis,  & pofl ea  pu- 
blice refurrexerint. Ergo  (dante  illo  pro 
prio,&  vero  fenfu,euidens  ed, illos  duos 
tedes  nondum  elTe  miflos , ac  proinde 
neque  Antichriflum  veni  fle.  Multoer-  g 
go  euidentius  eft , non  pofle  vaticinium 
hoc  ad  Papam  accommodari, 

C A P V T XIL 

Eliam,  & Enoch  effe  tejles  illos,c[ui  con* 
tra  Antichriflum  mittendi funt, 
offenditur, 

QVanquam,  vt  dixi,  ad  oftende- 
dum  quod  intendimus, necefla- 
rimn  non  fit  fcire , aut  definire. 


contra  Antichridum  daturus  edrquia  ^ 
dummodo  condet  illos  futuros  effe  ve- 
ros homines,  quicunque  illi  futuri  fint, 
procedit  demondratio,  vt  odendi:  nihi- 
lominus quoniam  in  hoc  pumdo  vehe- 
menter inuchuntur  Protedantes  contra 
Patres, contra  Catholicos,<$c  contraper- 
petuam  Eccleflx  traditionem,  & comu- 
nein  fenfum , fuoque  arbitrio,  & fpiritu 
Scripturas  eludunt , ideo  quxdionem 
hanc  praetermittere  non  potuimus.  In 
qua  ea  folum  addemus  , quae  ad  refpon- 
dendum  Regi,eiusq,  nouam  fententiam 
confutanda  neccflaria  videbuntur,  nam  D 
extera,  quae  hic  dici  poterant,  alio  in  lo- 
co a nobis  tradata  funt.  Contendit  igi- 
gitur  laeobus  Rex , fententiam  afferen- 
tem, Eliam  ,&  Enoch  venturos  in  fine 
mundi  in  fua  carne  mortali  ad  prxdican- 
dum  contra  Antichridum  falfam  elEe, 
eamcp  pro  confuetaP  rotedantiu  m lice— 
tia,ac  libertate,  futilem,  & anilem  fabula, 
imo  'vanitatem  fabula  Judaica , otiofumtf 
fommum  appellat.  Sic  enim  Proteftates, 
quod  rationibus, aut  tedimonijs  confir- 
mare non  podunt , folent  conuicijs,  & 


exaggerationibus , rudibus,  & indodis 
luaaeie.  Rex  igitur  nulla  tedimoma, 
nullasvc  rationes  adducit , quibus  fuam 
fententiam  perfuadeat,  fed  illa  tantum 
telHmonia , qux  Bellarminus  ad  confir- 
mandum vetus  dogma  adduxit,efficacia 
non  elfe  conuincere  conatur : idque  ad 
fux  fententix  confirmationem  fufiicere 
putauit , quianodram,  humanum  captu 
iuperare , lupponit , vt  datim  referam. 

Nos  vero  ptimum  omnium  errores, in 
quibus  ipfe  verfatur,detegemus,&  con- 
futabimus, deinde  Ecdefiadicam,&  ve- 
ram fententiam  confirmabimus,podre« 
mo  vero  illius  obiedionibus,  vel  potius 
euafionibus  fatisfaciemus. 

Principio  ergo  datuimus , Eliam  , & 

Enoch  vfque  nunc  viuere,  non  vita  coe-  Enoch  & 
ledi,&  gloriofa,fed  mortalfiid  ed,in  qua  Elias  adhuc 
nec  Deum  facie  ad  faciem  vident,  nec  * utlE  lc,vi« 
immortalitatem, vel  claritatem  gloiix in  <n0fU  ‘“ 
corporibus  aflequuti  funt. Priorem  par- 
tem,quod  Elias,&Enoch  viuant,vt  cer- 
tam Rex  admittit , in  exteris  vero  con- 
trarium dogma  fupponit,  & fundamen- 
tum fux  fententix  ponit  , cum  dicit: 

Qui  pofsit  hoc  cum  Theologia , "vel  ratione 
confiflere , Vt  hac  duo  glonflcata  corpora  de 
paradifo,cceloVe  def Cendant, pradicent,pug- 
nent  contra  Antichriflum, ese  interficiantur 
abeo  ? Hoc  autem  fundamentum  colli- 
gere in  primis  videtur  cxGenef.  j.vbi  )• 
de  Enoch  dicitur : Ambulauit  cum  Deo, 

& non  apparuit , oLuia  tulit  eum  Deus.  Vel  n 
ad fe( ait)  recepit.  Et  ex  4.  Regum. 2.  vbi  0 
Elias  dicitur  vifus  in  cadum  ferri.  Dein- 
de hoc  vtitur  dilemate.  Nunc  oportet  il- 
los , aut  in  coelo  ejfe,aut  in  paradifo,  fi  in  c ce- 
to ( quod  haud  dubie  verum  e fi)  glorificat* 
fint  corpora  eorum  oportet , cum  nihil  cor-  Aptu. 0. 
ruptibile  eo  pofsit  penetrare.  Apocaly.  20. 

Quod  fi  funt  in  terreflri  paradifo , primum 
fcire  aitenuts , vbi  fit  ille  paradifus,  & cat. 

Et  infra  fubiungit , Blaffhemum  effe  cre- 
dere , ex  quo  Adam  ab  illo  paradifo  eiefim 
e fi , aliquem  ex  Adami  pofleris  illuc  per- 
uer.ifle . Podeaque  addit , terredrem  il- 
lum paradifum  diluuio,fi  non  ante, dele- 
tum effe. 

Veruntamen  fundamentum  illud  no  3* 
folum  nouum,  & inauditum  eft,  fed  etia 
repugnat  vniuerfalibus  loquutiombus  >CI  1 
Scripturx,aquibus  nihil  licet  excipere, 
fine  authoritate,vcl  eiufdem  Scripturx, 

vel 


Cap,  i 2.  Duos  illos  te  fles  Enoch,  (f  Eliam  futuros. 


6 2 J 


vel  verbi  Dei  non  feripti  per  traditione  ^ 
Ecddue , & Patrum  mauifcftati , quod 
hicoftendi  non  poteft,fed  potius  con- 
trarium. Affumptum  duobus  modis  of- 
N-.;n0  gic-  tenditur.  Prior  fumitur  ex  vniucrfali 
jjj  siicqui-  regula  Scripturarum,  nullum  hominem 
:u:,;iilipti^  mortalem  transferri  ad  immortalem,  & 
nuimur,  beatam  vrtam , nili  intercedente  morte 
corporali, Scconlcqucnter  neminem  co 
fequi  corporis  gloriam, nifi  media  refur- 
reAione,  qua:  eft  ad  vitam.  Vtrunque 
docuit  fatis  aperte  Paulus,  i .Corint.  i >. 
j.tsMf.  jfcens.  per  hominem  mors,& per  hominem 

reftmettio  mortuorum  ,&  ficut  in  *Adam  « 
omnes  moriuntur, ita  &m  Chrjjlo  omnesyi- 
uificabuntur.Ht  infra. Inftpiens,tti  quod fe- 
minas ,nonyiuificAtnr  nifi prius  moriatur. 

Et  infra.  Seminatur  in  corruptione,  & re - 
[urget  in  incorruptione, feminatur  in  ignobi- 
litate,(urget ingloria, <&c.  Et  caetcra,  qui- 
bus apertifsimc  docet , hanc  elle  genera- 
lem regulam , a qua  neque  Chriitus  ex- 
cipi voluit,namip{um  etiam  mori  opor- 
tuit , & ita  intrare  in  gloriam  fuarn , <Sc 
ideo  primogenitus  mortuorum  primitix 
rejurgentiam  appellatur.  Nemo  ergo  il- 
lum ad  gloria  comitatur,  nili  prius  mor- 
Htk.y.  temguftauerit.  VndcadHebraeos.p.ait 

idem  Paulus.  Quemadmodum  j intutum ejl  q 
hominibus fcmel  mori  ,pojl  hoc  autem  indi- 
cium j \ficc V Chrifius  jemel  oblatus  ejl,zrc. 

RM'  Et  ad  Roman.  f . Sicut  ptrynum  hominem 
peccatum  in  hunc  mundum  intrauit,&' per 
peccatu  mors , &•  ita  in  omnes  homines  mors 
pertranfijt. 

4.  At  vero  Elias , Sc  Enoch  ha&cnus 
Eooeh,  & mortui  non  funt,vt  de  Enoch  docet  Pau 
Ilus  gloria  ilisac[  Ilebr.i  i .dicens.  Fide  Enoch  trans- 
n°  l*tus,  neyideret mortem,  Sc  de  Elia  colli- 
Hebr.ii.  gitur  ex  (Fart0  Regum.  2.vbi  narra- 
4<&g.  2.  tur,  vinum  fuilte  in  coelum  translatum , 

cum  [ermocinaretur  cum  Elifeo.  Et  ita  de  D 
vtroque  id  fatetur  Rex  cum  tanta  ex- 
aggeratione , vt  dicat , omnes  Patres  fu- 
per  boc  confentire , ytrunque  Enoch,  atif 
Eliam  adhuc  yiuere,  quod  (ait ) nemo  Chri - 
flianusynquam  opinor , negauerit.  Et  infra 
explicando,  quomodo  viuant , inquit. 
Dens  enim  y tuentium  e fi,  non  mortuorum 
Deus, quanto  magis  in  yiuis  Jiunt  Enoch, & 
Elias  , qui  nunquam  mortem  more  aliorum 
guflauernnt.  Ergo  cum  nondum  gufta- 
uerintmortem,  nondum  in  coelo  domi- 
cilium, Si  perfe&am  beatitudinem  ani" 


5. 
Eualio. 


ni£,  <5t  corporis  pofsident,  iuxta  praedi- 
ctam Scriptura  regulam. 

Refponderi  vero  poteft , nullam  efTe 
tam  generalem  regulam  , qua:  excep- 
tionem non  patiatur  , vel  priuilcgium 
admittat  •,  itaque  licet  dicta  regula  gene- 
rans lit,cx  priuilegio  potuerunt  iaciic 
Enoch,  Sc  Eiias excipi.  Nequelioc  nu- 
rum videri  debet,  cum  inultorum  Pa- 
trum fententia  fuerit,  illos  homines, qui 
prope  iudicium  viui  inuenientur  ,noa 
effe  morituros  , fcdimmutandos,  Si  ra- 
piendos in  gloriofum  flatum  , fi  iufli 
fuerint ; cur  ergo  non  poterunt  cum  il- 
lis excipi  Enoch, & Elias?  Prarfertim 
quia  generalis  lex  eft  ,vt  homines  pra> 
fentem  vitae  curfum  intra  paucos  annos 
abfoluant,  Sc  certum  fit , ab  hac  lege  ex- 
emptos elfe  Enoch  , Sc  Eliam  ,qui  per 
tot  annorum  millia  mortui  rion  funt . 
Vcruntamen  licet  fateamur,  non  elle 
tam  certum  , in  hac  pofteriori  regula  Refponfio. 
non  elfe  admittendam  exceptionem  fi- 
cut  in  priori , nihilominus  vera  fenten- 
tia, & a Theologis  rcccpta,  & magis  a 
Patribus  probata  , Sc  Scripturis  omni- 
no confentanea  eft  , etiam  hanc  regu- 
lam , nullam  admittere  exceptionem  . 

Nam  omnes  omnino  homines  , etiam 
illi  ,qui  in  fine  mundi  erunt,  prius  mo- 
rientur , quam  Dominus  ad  indican- 
dum veniat, iuxta  ordinem  a D.  Pau- 
lo  politum  in  verbis  proxime  allegatis:  ** e 
Statutum  e fi  hominibus  [e  mei  mori  , pofl 
hoc  autem  iudicium . De  qua  rc  alibi  la- 
tius difputaui  . Addimus  vero  , licet  j* 

illaexceptiodchominibusinfinemun-  s°l 

di  futuris  ab  errore,  vel  temeritate  ex- 
cufetur  , quia  cx  Scriptura  occafio  il- 
lius fumpta  eft , Sc  in  Patribus  habet  ali- 
quod fundamentum,  nihilominus  ex- 
ceptionem hanc  dc  Elia,  «Sc  Enoch  ex» 
cufari  nen  poffe  a temeritate  ex  vi  huius  Temerarifi 
fecunda:  regula:, propter nouitatemfua,  diccr^> 

& fine  fundamento  in  Patribus  i & quia  ’oca 

valde  repugnat  Scriptura,  cum  praxer  ixiorituros. 
citata  loca  DauidPfalm.  88.  cum  mag- 
na ponderatione  dicat , Quis  eft  homo,  qui  pfal,  S8. 
non  yidebit  mortem  ? Tanquain  certum 
fupponens , nullum  effe  , de  quo  id  pof- 
fit  affirmari.  Cum  ergo  Enoch,  & Elias 
nondum  viderint  mortem,  profefto  no 
dum  funt  immortales  effe&i,  iuxta  hanc 
Scriptura:  regulam. 

Ggg  Vt 


6 26 


Lib.j.Tte  sAntichrifto. 


Vt  autem  certius  conflet,fententiam 
aduetuti  ne  non  P°fk  linc  errore  defendi , ad- 
mogloriam  dainus alteram  generalem  Scripture  re- 
coafe^uucs»  gulam,  videlicet,  nullum  hominem  def- 
c^*  cendentem  ex  Adamo  fuitfe  coelelfem 

gloriam, vel  in  fola  anima, vel, quod  gra- 
uius  efl, in  corpore, & animo  confequu- 
tum  ante  Chrifli  Domini  aduenturrt,  & 
mortem.  Hanc  regulam  nobis  tradidit 
Paulus  ad  Hebraeos  p.  dicens,  In  fecun- 
dum tabernaculum  , feu  fanfta  fanfto- 
rum  folum  Pontificem  folitum  fuitTe 
cum  fanguine  ingredi, Hoc  fignificante 
Spiritu  Santto  non  ejfic  propalatam  S an  flo- 
rum viam,  adhuc  priori  tabernaculo  haben- 
te flatum . Quem  vtique  habuit  vfque 
ad  punffum  mortis  ChrifH , quando  ve- 
lum templi  fciflum  efl , &ianua  coele- 
flis  regni  fuit  aperta.  Vnde  in  Hymno 
Te  Deum  laudamus  canit  Ecclefia  : Tu 
deuicio  mortis  aculeo , aperuifli  credentibus 
Lmoc.  5 . Xegna  ccelorum.  Et  Innocent.III.  in  cap. 
Cap.  Ma-  ^/4Z;Wr,dcBaptifni.  dixit,  Regnum  cae- 
sores. lorum  yfquc  ad  mortem  Chrifli  fuijfe  omni- 
bus obfer&tum. 

_ !7'  Dicetur  forte, non  fuilTe quidem  eo 

CUrtliO»  . « 1 . 

tempore  ita  propalatam  viam,  vt  omni- 
bus i ullis  effet  peruia  , neque  ita  ianuam 
apertam , vt  omnibus  effet  obuia , nihi- 
lominus vni,vel  alteri,  cui  Deus  vo- 
Refpenfio.  luit  hoc  beneficium  conferre  , extraor- 
dinarie patuiffe.  Sed  contra, nam  hac 
ell  exceptio  a regula  data  ab  Spiritu  Sa- 
£lo,  quam  non  licet  ex  proprio  cerebro 
fingere.  Deinde  contra  illam  obflant 
3*  verba Chrilli  Ioannis.  3.  Nemo  afcendit 
in  coelum , nifi  qui  defcendit  de  coelo , filius 
hominis  ytpui  efl  in  coelo. Certe  qui  dicit  A^c- 
mo,  omnes  prater  fe  excludit,  & excep- 
Hebr  i i regulam  in  contrarium. 

Item  Paulus  adHebraeos.n.  cum  inter 
Enoch  & Patres  antiquos  Enochum  numeraflet, 
Eliam  g!o.  fubi  ungit . Et  hi  omnes  teflimonio  fidei 
ria  nonpo-  probati, non  acceperunt  repromifsionem,Deo 
tin  indicas  pro  nobis  aliquid  melius prouidente  ,ytnon 
fine  nobis  confummarentur . Ergo  neque 
Enoch  , neque  Elias  repromifsionem 
acceperunt , neque  confummati  funt,  id 
efl, nondum  corporis , & animi  beatitu- 
dinem  acceperunt.  Nam  Enoch  in  pro- 
prio n omine, «Scperfona  induxerat  Pau- 
lus,Eham  vero  fub  Prophetis  fine  dubio 
comprehenderat,  & illum  maxime  dc- 
fignat,  cum  infra  ait,  Ciuuierunt  in  me- 


Paulus, 


A lotis , & in  pellibus  caprinis , nam  de  Elia 
legimus,  quod  incedebat  ipna pellicea  ac- 
cinctus renibus. 4. Reg.  i .Et  circumibat  fu-  p 
giensperfecutionem  Iczabelis,ege«j,<w- 
gujliatus>&'  affliftus , errans  in  montibus, 
trinfpeluncalatens.i.Reg.ip.Exgohcut  , ; 

Enoch,  & Elias  comprehenduntur  fub  5 1 

omnibus , qui  fuerunt  teflimonio  fidei 
probati, ita  etiam  fub  his , qui  non  acce- 
perunt  repromifsionem,  nec  confum- 
mati fuerunt. 

Praterea  idem  Paulus  fic  ait,  in  cap.  8, 
xo.eiufdem  epiflola:  Habentes  itaque  fra  fidr.io. 
n tres  fiduciam  m introitu  Santtorumwjan- 
gutne  Chrifli,quam  initiauit  nobis  yiam  bo - 
nam.  Quam  i«fiw#fi(inquit)id  ell, cui  ip- 
fe  initium  dedit,  feu  per  quam  ipfe  pri- 
mus omnium  ingreffus  ell, vel  vt  Theo-  Tkmkl 
phylaft.  ait  ,nouam  yiam  fecit , per  quam  Tbtolore: 
primus  iuit.  Idem  latius  Theodoret.de  Cbryfol} 
eodem  modo  intellexeruntChryfofl,&  Otcmt 
Oecumen.  Vnde  fi  vel  vnus  homo  ante 
ipfum  Chriftum , viam  illam  perambu- 
lauit,&  beatitudinis  ianuam  ingreffus 
efl, non  initiauit  Chriflus  viam  illam  bo 
nam.  Et  fimilia  funt  verba  capitis  fexti, 
Confugimus  ad  tenendam  propofitamffem, 
incedentem  yfj3ad  interior ayelamims,ybi 
C pracurfor  pro  nobis  intrauit  Iefus.  Certe  fi 
prius  ingrefsi  funt  Enoch,  & Elias,  illi 
potius  intrarunt  pracurfores,  qua  Chri- 
flus. Vnde  quia  nemo  illuc  ingredi  po- 
terat ante  ipfum,  fic  loquutus  efl  Domi- 
nus ad  Apoflolosloan.  14.  Vadoparare  I4, 
yobis  locum, &fi  abiero, & pueparaueroyo* 
bis  locum , iterum  yeniam , & recipiam  yos 
ad  me  ipfum. Qua  teflimonia  aJio  in  loco 
latius  expendi , & Patrum  expolitioni- 
bus confirmaui , & veritatem  hanc  fufe 
probaui , ac  defendi , & ideo  nunc  a lon- 
giori confirmatione  abflineo. 
j)  His  Scriptura  documentis  accedunt  pacrf/ caa. 
teflimonia  Patrum  5 qui  vnanimi  con-  dCra  fcoceo 
fenfu  docent,  Enoch,  & Eliam  mortem  tiam  caca* 
no  guflaffe,fed  adhucviuere  in  corpore,  |ur» 

& animojnullus  autc  eoru  dicit, eos  viue 
re  in  corpore  immortali,  & gloriofo,  & 
multi  vel  indicant,  vel  aperte  docent,  in 
corporibus  mortalib9adhuc  viuere,qua- 
uis  diuina  virtute  conferuentur,  & ab 
omni  alteratione  corruptiua  vfq;  adprg-  Cardioalem 
finitum  tempus  prafieruentur . At  in-  BelUrm.im 
quit  Rex  Anglia,Bellarminumadfuam  e* 

fententiam  confirmandam, quinquePa- 


trum 


JlH. 


Cap.  / 2. Duos  illos  tefles  Enoch, Eliam  futuros.  6 27 


D.Jrtn, 

Tmll. 


trum  adduxiffc  teffiomnia,  Iremum, 
T ertullianii,  Epiphanium,Hieronymu, 
& Auguflinum , illos  vero  foludicere, 
Enoch,& Eliam  viuere,  eorum  autem 
corpora  elle  mortalia  no  afnrmare.Imd 
addit  contrarium  tradere  Iremum , & 
Tertullianum. Ille  enim  dixitJE«of/;,c7' 
Eliam  m Paradifo  remanfuros  yfque  ad  con 
fummationem  confpicantes  eetermtate.  Hic 
autem  ait:  Enoch  non  guflaffe  mortem , yt 
ttcrnitatis  candidatum.Sed  oportet,  dili- 
gentius expedere  fingulorum  teftimo- 
nia. 

Iremus  quidem  lib.  j . dicit,  Enoch, & 
DiuH tensi  Eliamjbi  manere  confficantcs  incorrupte - 
verba cx pe»  vbi  quxfo,manere  dicit  ’ certe. 


A 


B 


datur. 


in  paradifo  (ait)  ybi  primus  pofitusejlho • 
wo,id  eff, in  paradifo  terreffri,  at  ille  no 
eff  locus  corporum  beatorum;  ergo  con 
tradicit  Iremus  Regi  dicenti,  Enocbper 
multa  retro  tempora  ejfe  in  c celo  in  corpore 
gloriofo; Quin  potius  fubdit  Iremus Ibi, 
in  eodem  fcilicet  paradifo  terreflri,  ma- 
nere yfque  ad  confummationem,  ideff,  vf- 
qiiead  finem  mudi- Quomodo  vero  hoc 
intelligendum  (it, ex  eodem  Irenio  ac- 
cipimus I1b-4.cap.30.vbi  de  Enoch  ait. 
Translatus  efl,&  congruatur  yjque  nunc. 
Hic  enim  verba  non  figni (icant , ccrtc 
translatum e(Te  ad  immortalitatem, fed 
modo  extraordinario  a Deo  conferuari, 
yfque  w«wc,Scvfque  ad  finem  mundi,que 
nomine,  consummationis  in  alio  loco  (ig- 
^ificauit.V nde  quod  ait:  Confpicantes  in- 
corruptelam , non  fignificat , iam  induiile 
immortalitatem,  feu  incorruptibilitate, 
fed  actualem  incorruptionem,  quam  illi 
in  fe  experiuntur, <5e  vident,  idem  enim 
eft  conff>icantes,cqviodconCpicicntes,  &in- 
tuentes  fuam  incorruptionem.  P cr  qua 
etiam  dici  po(Tunt,quafi  in  figno,&  par- 
ticipatione quadam  confpicari  immorta 
litatem  , & fpem  illius  dare , eo  quod  fi 
Deus  homines  mortales  ita  conferuat, 
facile  credi  poteff, etiam  polle  mortuos 
ad  vitam  immortalem  refufcitare,hoc 
enim  ibi  perfuadere  Iremus  intende- 
bat. 

, PritereaT ertullian. libro  contra  Iu- 

T«nulHa  * da?.cap.2.fic  de  Enoch  feribit.  Enoch  iuf 
fsmentia  Tx  Eifsimum  non  circuncifum  de  hocmudo  trdf 
fcoditur.  tulit, quinecdum  mortem  guflauit  yt^cster- 
nitatis  candidatus, \ bi  efle  candidatu  non 
fignificat  iam  effe  in  iterniute  , fed  ciTe 


C 


D 


illi propinquum, & aci  illam  afpirare,  ta- 
quam  certum  fignum  illius  habens , hoc 
enim  vox  candidati  in  proprietate  fi  emi 
ficat. \ nde  idc  i ertullian. lib. deAnim. 
cap.  jo.  Translatus  ejl  (inquit)  Enoch , 

Elias, nec  mors  eorum  repertaejt,  dilatafi- 
licet.Catcrum  morituri  referiuntur,  yt  .An 
ticbrislum J anguine fuo  extinguant  Antpc- 
trando  nimirum  a Deo  fuo  martyrio,  vt 
Antichriflum interficiat  fpiritu  oris  fui. 

Quid  eff  ergo  quod  Rex  Anglii  dicit, 
i ertuUianum  plane  negare,  Enoch  efle 
moriturum,  cum  tam  cxprefsis  verbis 
hoc  loco  illud fateaturJ  Nec  Tertullia- 
nus (ibi  c(l  cotrarius,  quia  vocauit  Eno- 
ch ceternitatis candidatum,  quia  (vtdixi) 
elfe  candidatum  iternitatis  non  eff,eile 
traslatum  in  iternitatem , fed  etfeafpi- 
rantemad  iternitatem.  Vnde  friuolum 
eff  Regis  argumentum, cum  inquit,  Jam 
male  [ibi  firmatum  habet  ius  ceternitatis , fi 
iterum  moriturus  efi.  Nam  potefl  habere 
firmum  ius  iternitatis  fuo  tempore  ob- 
tinendi,licet  fit  moriturus,  fi cut habuit 
Chriifus  dum  in  vita  mortali  vixit,  & 
iufti  in  gratia  confirmati  dici  p offunt  ha 
bere  firmatum  ius  iternitatia,  ideft,ad 
iternitate,  licet  prius  morituri  (int.  Sic 
ergo  Enoch  habere  potefMirmatum  ius 
iternitatiSjlicet  moriturus, fit,  quia  fine 
dubio  in  gratia  eft  confirmatus , & prae- 
ordinatus, vt  per  martyrium  tranfeat  ad 
iternitatem  , vt  in  hoc  pofteriori  loco 
Tertullianus  dixit.  Etita  vtruq;  coniu-  Aiiaclaiiftt 
xitinlib.de  Refurrecf.carn.cap.  j8.  vbi  maeinldern 
de  Enoch, & Elia  dicit ,Ji'ondumrefurrec-  1 er'u^"n‘ 

• | r rf-  r Cl'  ' VCrD3# 

uone dijpuncti,quianec  morte  puncti , quia 
tamen  de  orbe  translati, ejr  hoc  ipfo  iam  ce  ter- 
nitatrs  candidati, ab  omniyitio,  & ab  omni 
iniuria,&  contumelia,  immunitatem  canus 
edifeunt. Cuius  fentetii  clarus  fenlus  eff, 
nondum  elle  refurrettione  difpun£tos, 
quia  nondum  ad  eam  perfectionem  glo 
rii  coi  porum  peruenerunt , quam  poff 
mortem,  & refurrectionem  obtinebat, 
fed  per  translationem  aliud  genus  im- 
munitatis sb  effectibus,  & iniurijs  mor- 
talitatis confequuti  funt , ratione  cuius 
dicuntur  candidati  iternitatis.  \ nde 
fubiungit,  Cui  nam  fidei  teftimcnium  fig- 
nant,nift  qua  credi  oportet  hac  futura  inte- 
gritatis documenta? 

Circa  Epiphanium  non  immoror, fed  it» 
ingenue  fateor,  vbicunquc  Enoch,  aut 

Gs;2  i Elii 


628 


Lib.  V.  T>e  Jrttichrifio. 


D.  Hieron. 
fencetu  c!a 
ricorclt. 


Elis  fermonem  attigit  , folu  dicere,  eos  A 
non  ede  mortuos,  & adhuc  viuere  tefli- 
monium  dantes  aeternitati, & corporum 
perpetuae  durationi  futur*e:an  veropo- 
ltea  venturi  fint,  vel  morituri , non  tra- 
dat,neque  alterutrum  definit , vt  videri 
poteft  contra  haeref.  p.  & contra  haeref. 

64.  proxime  poft  fragmctum  ex  Me- 
thodio in  Anchorato  verius  finem. 
Venio  ad  Hieronymum  , cuius  clarior 
eftin  hac  re  lententia,  nam  epift.  148. 
adMarcellam  tradans  locum  Pauli,  x. 
adTh.ehfal.4.  dehis,  qui  rapientur  obuiam 
Chnjlo  in  aera ,z\t:vis nojje , vtrum  fuoccur  g 
rant  in  corporibus , Vt  non  ante  moriantur , 
cu  & Dominus  nojter  mortuus  fit,&  Enoch, 
atque  Elias  J e eundum  lApocaljpfim  loan- 
nis  morituri  e ffe  dicantur , nejcilicet  ,vllus 
Jit, qui  non  guftauerit  mortem. Et  epift.  Ai . 
ad  Pammach.cotra  errores  Ioan.Hiero. 
verfus  finem  dicit.  Eliam  , & Enoch  nec 
dum  mortuos , paradifique  colonos , habere 
membra, cum  quibus  rapti Junt,  atque  tranf- 
lati,  &c.  Et  licet  non  declaret , quid  de 
illis  poftea  futurum  fit, fatis  indicat,  non 
eiEe  tranilatos  ad  caeleitem  gioriam  , fed 
in  paradifurn  eisdem  corporibus, <5c  eiuf- 
de  qualitatis  diuinitusconferuari.  Quod  C 
inferius  magis  declarat  , dicens:  Tanto 
tempore  in  eadem  permanent  retate , qua  ra- 
pti funt, & habent  dentes, & ventrem , & ta 
men  cibis  non  indigent. 

j , _ Denique etia  Auguftinus  difertefua 

D.  Augafti  in  hoc  pundo  lententia  aperuit,  Sc  vera 
nus  aperte  fidei  dodrina  tradidit  lib.  1.  de  Peccat, 
peo  nobis  merit.&  remid.cap.  3.  vbi  cum  dixidet, 
Adam  in  paradifo  fuide  mortale,licet  no 
edet  morituruSjfi  no  peccadec,adiungit: 
Talem  puto  habitudinem  adhuc  in  cCrpore 
animali, atque  mortali , etiam  illis , qui  fine 
morte  bine  translati Junt , fuijje  concejfam. 

A 7eque  enim  Enoch, & Elias  per  tam  longa  D 
retate m feneffute  marcuerunt,  nec  tame.  cre- 
do eosiam  in  illam  fpintuatim  qualitate  cor 
poris  cdmutatos,  qualis  in  refurreffiouc pro- 
mittitur, qua  in  Domino  prima  prcecefit. 
Latius  id  tradit  idem  Auguftinus  lib. p. 

. Genef.adlitteram.cap.tf.dicens.  Neque 
Auglocui!  arbitrandum  e(l,EliamVelfic  ejfeiam  ficut 
erunt  fantii, quando  peralto  operis  die, dena- 
rin  accepturi  funt. vel  fic  quemadmodu  funt 
homines,  qutnondu  ex  hac  vita  migrarunt, 
de  qua  tamen  ille  non  morte  ,fed  traslatione 
migrauit.Et  infra  dicit  idem  fentiendum 


ede  de  Enoch, & de  vtroque  concludit: 
Enoch,  & Elias  1 n tAdam  nurtui , aortiti 
propaginem  rn  carne  ge fi  antes , quod  deliti 
ytjoluant,  creduntur  otia  reddituri  ad  hanc 
Vitam  :ev  quod  undiu  dilatum  ejl,  mntu- 
n.Et  alia  loca  infra  releitn.m,qi  atpro- 
feoo  h Kex  M0ifiet,n6aflcri]ifici,hie- 
rom  mum,&  Auguftinum  negafletan- 
tu  Enoch, &.  Eliam  efle  mortuos , 116  ta- 
men affnroafleeiie  morituros,  vtrunqj 
enim  diiertifsimc  aifuniant,&  ex  gene- 
ralibus regulis  fidei  confirmant. 

His  Patribus  addi  poteft  A mbr.  nalib.  14. 
de  Paradif.cap-3  .m  primis  dicit , Enoch  D.Aab-cC 
mortem  nen  vidide , iceque  de  Elia  di-  ‘ncs(fc 
cit  in  lib.  1 . de  Abel.  cap.  2.  Tamen  fu- 

Eer.i  .adCorinth.cap.4.Exponensver-  ' - 

a illa:  Puto  , quod  Deus  nos  Jtpoflolos  no* 
uifsimos  ojlendit,  ait.  Hoc  ideo perfona fuce 
deputat,  quia  femper  in  netefsitate  f, uit.per - 
fecutiones,&r  prejfuras  vitra  c ceteros  pajfus, 
ficut pajjuri junt  Enoch,  & Elias, quiylti- 
mo  tepore  futuri  funt  Mpofloli.  Mitti  enim 
habent  ante  Cbrtftum  adpraparddum  popu- 
lum Da,  & muniendas  omnes  Ec clcfias  ai 
refiftendum  tAnticbritfo , quos  perfecutione 
pati,  & occidi  leftio  c/ ipocaljpfis  teflatur. 
Idemq;  fere  dixerat. i.Theflal.y. Quod 
fj quis  fortade  his  teftimonijs  noacquief 
cat,quia  no  eft  certu,cp9  efle  Ambrofij, 
in  prunis  dicim9negari  no  polle,quinlit 
alicuius  grauis,<3cfat]s  antiqui  expolito* 
ris.  Deindeaddimus  epus  indubitatum 
Ambrofij  tradat,  de  Symbol,  vbi  ca^ 

2 3 .dicit, Rejurn  tlionis  te  fies funt  Elias, & 

Enoch,  qui  per  tot  annorum  curricula, &yj- 
que  ad.  fecundum  Domini  aduentum  Cbrifti 
in  carne  pepetuo  manebunt.  Ac  denique  m 
lib. 4. de  Fide cap.r.exprede dicit .Traf- 
latus  erat  Enoch, raptus  Elias,  Jeinon ef  fit 
uus Jupra  Dominum, nullus  enim afcenditvt 
ttelum  ,nifi  qui  defeendit  de  coelo.  Nam& 

Mqyfem  licet  corpus  eius  non  apparutntm 
terris, nuf quam  tamen  in  gloria  cceletfi  lep- 
mus,nifi  poflea  quam  Dominus  refuneftio- 
nis  fuce  pignore  vincula ) oluit  inferni, & po 
rum  animas  eleuauit.Trdslatus  ergo  Enoch, 
raptus  Elias, ambo  famuli, ambo  cum  corpo- 
re,fed  non  cum  refurreffione,no  cum  manu- 
bijs  mortis, tk c,id  eft,  non  cum  gloria  ro 
furgentium, neque  cum  dotibus  gloris, 
qua  funt  quafi  fpolia  mortis,  & crucis 
Cbrifti.  rf 

Magnus  item  Qregor.  lib.  9>  M°ra  * 


Cf  3. Duos  illos  l e fles  Enoch.fiff  Eli  afuturos  alo  a. figaifi,  6 2 p 


D.  Gregor, 
idem  aperte 
ieocic  varits 
locis, 

JpQC.l  I. 


Mati.  17. 


cap,  3 . alias  4.  fic  de  Enoch , & Elia  lo-  \ 
quitur . Hinc  cjl,  quod  duo  illi  praedicato- 
res eximij  dilata  morte  fubtrach  funt , yt 
ad  praedicationis  yfttm  m fine  remeentur . 
Htfunt  duce  Qliuce,&  duo  candelabra. Quo- 
rum ynmn  in  Euangelio  per  femetipfumye- 
ritas pollicetur,  Eliasyenturus  eji , & refii- 
tuet  omnia.  Matth.  17.  & libro  decimo 
quarto  capite  vndecimo  in  fine  , alias 
duodecimo  in  principio  :Jlli  (ait)  qui  in 
prioribus  mundi  partibus  prcecejjernnt  Eno- 
ch, & Elias,  ad,  medium  reuocabuntur 
crudelitatis  eius  ( id  eft  Antichrif!:i)/««j- 
iwn  m fua  adhuc  mortali  carne  pajfun funt , 
vbi  noto  particulam,  lAdbuc  mortali  car-  ** 
ne,  quia  per  illara  in  ea  nunc  mortali  car 
ne  viuere  lignificat,&  lib.20.  cap. 2 Et 
fi  ad  coelum  raptus  efiEiias , mortem  diHu- 
lit , non  tuiifit.  Et  Homilia  29.  in  Euan- 
gel.  Eliam  (ait)  raptum  ejfe  in  coelum  ae- 
reum , yt  in  fecretam  qtundam  regionem 
terree  duceretur , ybi  in  magna  carnis,  & 
fpiritus  quiete  yiueret , quoufque  ad  finem 
mundi  redeat, & carnis  debitum  foluat.  Ille 
enim  mortem  diflulit,  non  euafiu  Denique 
Cyprianus  in  libro  de  Montibus  Syna, 
&Sion  contra  ludios, non  longe  abini- 
tio  dicit , Enoch  translatum  efie  viuum 
in  locum,  vbi  Deus  fcit,8e  in  fine  mundi 
ex  eo  loco  venturum  eiTe  ad  confun- 
dendum Antichriftum , vnde  euidenter 
fupponit  ,non  elfe  in  gloria,  fed  viuere 
potius  in  carne  mortali. 

k CAPVT  XIII. 

Joannem  per  duos  te  fies  Enoch,  & Eliam 
i/itellexijfe,  conieftura,*?  Pa- 
trum authoritate  ofiet- 
ditur. 


^ ^ X impugnatione  igitur  huius  ef-  j) 

quod  roris  ratio  valde  vrgens  colligitur 

raorouiuon  ad  perfuadendum , illos  duos  te- 

iuac,  vtueu  fl.cS  futuros  e{Te  Enoch,  & Eliam,  etiain 
Aotichrifto  fi  ad  ld  confirmandum,  nullum  aliud  no 
Significatur  bis  fuppeteret  Scripturae  tefinnonium. 

Nam  fi  Elias , & Enoch  non  viuunt  in 
gloria,  neque  habent  immortalia  corpo- 
ra, fed  diuinitus  confcruantur  tot  annis 
a morte, & a corruptione  preferuati,  cur 
qmefo  tam  infigne  miraculum , 8c  ex- 
traordinarium prouidentiar  genus  faftu 
eft,nifi  quia  illorum  virorum  via  non- 


D, Cypria. 


dum  confimimata  eft  , & in  Irae  vita  ali- 
quod infigne  opus  illis  agendum  fuper- 
elf,  propter  quod  a Deo  referuantur,  tx 
vtpro  lphus  honore  aliquid  m corpori- 
bus mortalibus  patiantur?  Ergo  quando 
alia  teflimonia  deeilent,  magnum  argu- 
mentum hinc  fumitur  ,eosieleruanad 
reiutendum  maximo  Chrifli  hoiti  A11- 
tichrillo , & ad  fubueniendum  ludiis, 

& gentibus  in  fummo  periculo,  & ma- 
xima: ncccfsitatis  tempore,  & ad fulii- 
nendam  pro  Chrifto  inJignem  mortem. 

Ergo  quanuis  Ioanncs  Euangelilta  eos  ^Apoc.xt* 
non  nominet, fatis  eos  indicat, dum  dicit: 

Dabo  duobus  tefiibus  meis,  fupple,  fpiritu,  Verba  Icao 
fcu  virtutem, 5c  prophetabunt. Ia  quomo  nhex^cau^ 
do  dicendi  innuit  illos  tcftcs  non  efle  £ux» 
denuo  creandos, feu  producendos , fed 
iam  exillere,&  tunc  mittendos elfe  cura 
fpiritu  prophetiae, &c.  Merito  ergoin- 
telligimus,  illos  tellcs  futuros  elfe  Eno- 
ch, oc  ELiarn. 

Cui  conie&urae  accedit  communis  «* 
Patrum  traditio . NamTertullian.  Cy-  Jr0^afur 
prian.Ambrof.Hieronymus,Auguftin. 
&Gregorius  in  locis  allegatis  ex prefle  ifaditiocc. 
id  tradunt.  Iternq;  Gregor.  Horrui,  x 2.  Tertull. 
in  Ezechiel.  & Ambrofius  Apocalyfim  D. Cypria. 
exponens,  AuguGdn.  tractat. 4. in  loan.  D.fiimbr, 
fpccialiter  de  Elia , & 20.  de  Ciult.  cap.  D.  Hiero. 
2<?.deeodcrn  traftans , habet  verba  no-  D.yJug. 
tanda dicens,  Eliam  venturum  anteiu-  D.Creg. 
dicium  , & per  illuni  ludios  in  verum 
Chriftum  credituros , Celeberrimum  efie 
in  cordi bus,  oribus </,  fidelium.  Idem  de  Elia 
tradit  Iuftinus  Martyr  Dialogo  .contra  £). 
Tryphon,  dicens  Eliam  inperfona  fu- 
turum praecurforem  fecundi  Chrilli  ad- 
ucntus,licut  fpiritualis  Elia»  fuit  prar- 
curfor  primi  aduetus.  Idem  Dorotheus  Dorotb • 
in  Synopfi  de  Elia  (inquit)  Contra  Anti - 
chriflum  Dux  belli  [eruatur, qui  fe  fe  illi  op- 
ponet, & feiuttionem  illius, ac  fuperbum 
redarguet, qui  id  d Deo  accepit , yt  fecundi , 

&illuttris  Domini  aduentus  prie  cur  for  fu- 
turus fit.  Idem  late  de  Elia  docet  luiian. 

Pomer.  libro  primo  de  ludaris  ante  me- 
dium, & Chryloftomus  Homilia  quar- 
ta in  2.  ThelTalon.  Veniet  (inquit)  Eius 
fideles  confirmans  , & alia  profequitur , 
qux  capite  fequenti  expendemus,  D. 

Profper.  in  Dimid.  temporis  cap.  it,.  D.  Profy. 
de  Enoch,  & Elia  exponit  locum  Apo-  D.  Damaf 
calypfis.  Optime  Damafcen.  libr.  4-  h-  cen. 


Iui  i an.  Po 
mer. 

D.Chryf, 


^00 


3 


dei 


6 jo  Libet  V « De  t/intichriBo. 


Theodoret. 

•And.  Qce- 
far. 


dei  cap.  27.  Mittentur  (odi)  Enoch, & Elias  A 
Thcshtes,  <sr  Patrum  corda  in  filios }hoc  efi, 
fynagogam  ad  Domnum  nohrnm  lejum 
ChriUum , & prcedicationem  Apoflolorum 
conuertent-,ab  eof  trucidabuntur.  Idem  tra 
dit  Theodoret.  Daniel.  iz.  6c  Malae.  4. 
Denique  idem  tradunt  communiter  ex- 
pofitores  Apocalypf.i  i.PrsfertimAn- 
dreas  CaTarien.fuo  cap»  30. qui  dicit,  ple 
rosque  Do&orum  per  illos  teEes  Elia, 

& Enoch  accepilTe , quos  ipfe  fequitur: 

& ait  eEe  ex  traditione  prarconu  Chri- 
Ei  inEcdefia  inuariabiliter  recepta.Co- 
fentiunt  denique  Beda,  &Anfelmus,  g 
& Thomas  Anglus,qui  nomine Diui 
Thomae  foletcircunferri.  Pluresq;  alios 
Patres  capite  fequenti  addemus. 

3 . Ad  illos  vero  omnes  vnico  verbo  la- 

Regiumref  tisamente  catholica  alieno  Rex  Anglitj 
poolurn.  refpondet,diccns:^«o»MM  in  hunc  de  Pa - 
rapat.pa  tn^HS  aNtiquis  fermonem  incidimus , finite* 

% tn ' 3*  quafo,bac  occafione  obiter  y os  moneam, mi- 

rum non  ejfe  fi  Japius  Patres  hic  errent,  is/ 
minus  refte  multa  c Apocalypfis  myjleriain - 
tcUigantypropterea  quod  Uber  ille  eorum  te- 
poribus adhuc  cbfignatus  fuit ; &1  licet  mj- 
jlerium  iniquitatis  tam  tunc  ageretur,  ille 
tamen  homo  peccati  nondum  erat  reuelatus. 

In  omnibus  enim  obf curis  propbetijs  certif-  ^ 
fima  eft  regula , nunquam  eas  fatis  intelligi 
poljeyfquc  dum  compleantur.  Et  inferius 
verba  fubiungitaccrbifsima.7W/1  abefir 
yt  huic  futili , <(£  anili  fabula  credam , yt 
contra, ifio  tam  erudito  fecuio, hoc  qui  credat 
( Deum  teBor)  non  modo  pro  magni  nominis 
theologo  ,fed  ne  pro  CbnBiano  quidem  ha- 
beam, quin  potius  fcribis,&  phanfeeisaccen- 
fea,  qui  fic  infamebant,  yt  quanuis  Chrifius 
contrarium  docuijjet  ,femper  tamen  yentu- 
lum  ejfe  Eliam  fomniarent.Teteribus  autem 
Theologis,  fi  qui  inhaeparte  errauerint , a- 
q utor  fum, propter  rationem, quam  fuprd  me-  D 
tnoraui.  Haec  funt  verba  Regis, a quo  iu- 
fte  expoEulare  polTumus;  vt  talium  ver 
borum  pondus,  rationem,conftantiam, 

& veritatem  expendamus. 

4>  In  primis  enim  quod  tot,&  tam  infig- 
Regis  di&a  nes  Patres  reprehendere  audet,  fponfio- 

e^iendun.1  ni  Pnu s 1 pf°  paru m eft  confen- 

taneum.  Deinde  quanuis  prophetia  non 
dum  impleta obfcura e(Te  foleat, quoad 
varias  circun  Eantias  , & quoad  ea  , quae 
folum  per  enigmata,&  metaphoras  pro- 
dicuntur,niliriominus  in  his, quo  ad  iub-‘ 


expendun 
tar. 


Eantiam  prophetiae  fpe<Eant,&  qixeper 
verba  propria  reuelantur,non  foletita 
elle  obfcura  , quin  faltem  toti  Ecclefis, 

& lapientibus  Docioribus  eius  nota  fit. 

Quis  enim  diceret , prophetias  de  Chri- 
Eo  ventu  ro, antequam  implerentur  non  Proph«iat 
fuiEe  a lapientibus  populi  Dei  intelle- 
das  faltem  quoad  fubEantiam  articuli  adcircuitl* 
de  Mefsia venturo , Scinfigni Propheta  «iasobfoi; 
futuro?  Et  quoad  alias  circunflantias  ex  funt>Hfl0 
prfelTe,^c  verbis  proprijs praedictas, vt 
quod  nafeiturus enet  in Bethlee  ex  V ir- 
gine,  & fimiles?  Sic  ergo  in  praefenti  di- 
cimus, eEo  liber  Apocalypfis  fit  obfig- 
natus,&  obfcurus  quoad  multa  in  eo  re- 
uelata,  dum  nonimplenturmihilominus 
aliqua  elle  fatis  clare  praedida  in  pro- 
prijs  verbis, in  quibusexponendis  com- 
munis Patrum  confenfus  non  errat. 

Alia  vero  licet  fint  obfcura  ex  confo- 
nantia,  & collatione  cum  alijsprophetijs 
clarioribus  illullrantur , & in  his  etiam 
exponendis  non  errant  Patres , quando 
communi  confenfu  eundem  fenfum,  vt 
certum  dogma  EcclefiaEicum  tradunt. 
Quadoenim  prophetia  adeoeEobfcura, 

& vnica,  vt  dici  pofsit  confignata,  etiam 
ipfi  Patres  non  tradunt  fuas  expolitio-  Prophftie 
nesvt  certas,  fedconieduris  vtuntur,  huius «x a- 
Sc  ideo  in  eis  regulariter  non  concor-  pocalyp.cir 
dant.  In  praefenti  autem  fatis  clara  eft 
prophetia  Apocalypfis  de  duebus  te-  p^guDi, 
Eibus  faltem  in  genere,  quod  fint  fu- 
turi homines , & Propheta,  vt  capite 
praecedenti  oftenfum  eEjex  alijsvero  * 
Scripturis , & omnium  concordia  con- 
cludunt Patres  fere  vnanimi  confenfu, 

<5c  magna  afteueratione , & certitudine, 
illos  teftesfuturos  elfe  Enoch, & Eliam; 
ergo  fine  ingenti  audacia  (nequid  gra- 
uius  dicam  ) dici  non  poteft , eos  in  hac 
parte  erraffe. 

Praeterea  ratio,  feu  excufatio  Regis  f. 
errorem  deteriore  fupponit , dicit  enim  Impletam 
latuiffe  Patres  intelligentiam  illius  pro-  e^e  f° 
phetiar,  quia  nondum  erat  impleta,  iup-  r^De  fon  l3> 
ponitur  autem  impleta  , quia  Papa  eft  meDro  fUp- 
AntichriEus,  & quia  vel  duo  teftamen-  ponit. 
taab  Ecclefia  Romana  corrupta, vel  quia 
Lutherus,Caluinus,  aut  fimiles  Apofta- 
taefunt  illi  duo  teftes  promifsi.  Quam 
fuppofitionem  neque  Rex  probat,  nec 
probare  poteE,  quia  neq;  veftigih  , vm- 
bram  non  veritatis  habct;fedPrateftatiu 

calum- 


6. 

h Prafat. 

p%-6  3-& 

U9- 


/ fide, 'vel 
/cientia  co- 
ieSnra:  es  * 
eluduntur. 


7* 


* 


C . t j.  Duos  illos  tefl.Enoch,&  EliafuturJ  loan.figniL 63  / 


calumniam, &impodura,vt  ex  haidenus  A 
didis  euidenter  condat,  &infequenti- 
bus  magis  illudrabitur,  & cofirmabitur. 

Adh^c , fi  Regi  iam  ed  liber  ille  rele- 
vatus , quomodo  in  conieduris  ferfiper 
verfatur,  dum  illum  conatur  exponere, 
totamque  de  Antichrido  difputationem 
ita  oblcuram,&  inuolutam  efie  tradit,  vt 
neminem  ad  credendu  cogat,  imo  «Sc  opi 
nionern  fuam  folum  conieduram  appel- 
lat ? Profcdo podquam  de  fenfu  prophe 
tiae  ex  cuentu,&quia  impleta  iam  ed, 
condat, non  ed  amplius  ambiguum,  vel 
coniedurale  quod  per  eam  Fuerat  predi-  B 
dum  , nec  fola  opinione  , 'led  certa  fide 
credendum  ed.  Qupd  fi  forte  dicat, fc  no 
certa  fide  credere  , prophetia  illam  Ioa- 
nis  de  Antichrido  ede  impletam, fed  hoc 
ipfum  folum  coniedura  quadam  opina- 
ri, ac  fubinde  totam  expolitionem  fuam 
elfe  tantum  conieduralem.  Profedo  fi 
ita  refpodeat , conuincitur  in  primis,im- 
merito  affirmare,  librum  illum  his  tem- 
poribusiam  effereferatum,velelTe  reue- 
latum  hominem  peccati , ac  prophetiam 
de  illo  ita  impletam , vt  latis  iam  intelli- 
gi  pofsit.  Nam  quod  humana  coniedura 
affirmatur , nec  reuelatum  ed,  nec  latis  £ 
intclledum  . Vnde  maiori  certe  ratione 
coniedare,imb  & confpicere,  ac  dicere 
polTumus,errareRegem,dum  putat,fe  in 
telligere  huius  libri  myderia,qug  Patres 
affequi  non  potucrunt,vt  ipfeait. 

Denique  interrogo,cur  pro  Chridia- 
no  non  habeat , eum  , qui  praedidam  de 
Enoch,& Elia fententiam  credit?  Nam 
fi  ipfe  in  tota  fua  difputatione  folis  conie 
duris  ducitur,  nunquid  Chridianus  non 
cd,qui  conieduris, & fomnijs  Proteda- 
tium  feducentium  Regem  Angtiae, non 
credit  ? Dicet,  ideo  non  efTe  illum  Chri- 
ftianum  habendu, quia  non  credit  Chri-  £) 
fto  dicenti, Eliam  iam  venilTc,  Sc  ideo  cu 
Tudeis  adhuc  fperat  venturum  :hoc  enim 
in  verbis  fuisRex  fignificat.  At  proiedo 
jam  Chridus  fuum  de  Eliatedimonium 
dederat  ab  initioEcclefie,&  nihilominus 
Patres  condanter  fententiam  illam  de 
Enoch, & Elia  docuerunt ; ergo  ficonfe- 
quenter  loquatur , necetTe  ed,  vt  omnes 
illos  Patres  pro  Chri dianis  non  habeat, 
quia  quamuis  ( vt  vult)  Apocalypfim 
non  in  teliigerent,  faltem  verbis  Chri  di 
fidem  adhibere  debuerunt.  Quod  fi  illis 


licuit  fine  amifsioneChridianitatis,  Chri 
di  verba  aliter  , quam  Rex  illa  interpre- 
tetur, intclligere,  cur  etiam  nobis  non  li- 
cebit, cum  Patribus  potius, quam  cu  Re- 
ge de  fenfu  verboruCliridi  fentire,eifq{ 
fidem  adhibere?  Concludimus  ergo, non  * 
folum  falua  Chridiamtate , verum  etiam 
fecundu  fanam  fidem  hominis  Chridia- 
ni,<3c  fecundum  veram,  Sc  grauem  T heo 
logiam  credendum, fperandumque  elfe, 

Eliam  etie  venturum  : quod  vt  planius 
fiat,verba  Cliridi,  Sc  prophetarum  in  ca 
pite  fequenti  diligentius  expendemus. 

Prius  vero  necede  edRegis  fundam?-  8. 
to  fatisfacerc,  quodfupponit  Enoch,  &•  Fomento 
Eliam  habere  iamglorificata  corpora, & 1*”$: 

ideo  ingenue  fatetur,  captum  fuum  fupera 
re,quipojsit  cum  Theologia, vel  ratione  con - 
flflere , vt  e ccelo  defeendant , prccdicent , & 
pugnent  , contra  •Antichriflum  : interfici- 
antur ab  eo,  poflea  quam  per  multa  annorum 
millia  exempti  fuerunt  d maledithone  mor- 
tis. Confirmat  hoc  dilemate  fupra  fafto 
quia  vel  funt  in  cocio,  vel  in  paradifo , & 
vtrumque  impugnat. Denique  addic , cti 
eorum  corpora  tandiu  fuerint  d peccato  libera 
non  indigere  maceratione , ac  fubinde  non  e fle 
cur  oporteat  faecis  apparere  induta.  Sed  in 
primis  nodra  parum  refert , quod  fente- 
tiam  catholicam  captum  fuum  fuperare 
affirmet,  id  enim  certe  non  tam  ex  my- 
derij  altitudine  , vel  rei  difficultate,  qua 
vel  ex  preconcepto  errore,  vel  ex  Theo 
logi?  defectu  nafeitur. Apprehedit  enim 
corpora  Eliz,&  Enoch,  elfe  iam  glorifi- 
cata,  Sc  ideo  non  capit,  quod  fint  iterum 
ad  praedicandum, pugnandu,  Sc  morien- 
dum ventura.  Deponat  igitur  errorem 
illu,& facile  caetera  capiet.  Addo  vero, 
etiam  glorificata  corpora  pcffeDeum  ad 
datu  mortalitatis  reuocarc,&  omnia  pr$ 
di  da  eis  agenda,  vel  patienda  committe- 
re: ficut  potuitPaulum  vfque  ad  tertium 
coelum  rapere,  vel(vtgraues  Doftores 
affirmant)  vfque  ad  vifionem  diuinae  ef- 
fentiae  eleuare,&  pedea  ad  communem 
datum  viatorum  reducere.  Verumtame 
non  ed  nunc  nobis  illud  miraculum  ne- 
ccfTarium,quia  certum  nobis  ed,illa  cor- 
pora non  elTe  glorificata.  Cur  enim  hoc 
rex  non  credit  ? ex  eo  forte,  quod  per 
multa  annorum  millia  exempti  fuerunt  E-  , 

nocb,&  Elias  d maledxttione  mortis,  cui  per 
naturam  omnes  fubiacent.  Sed  hoc  nullius 


6 33 


Lib-F.DeJniichtiflo. 


momenti  e fl,  facile  enim  efl  Deo  corpus 
mortale  a morte  piacfeucrave  quanto  vo 
luerit  tempore  Une  dotibus  glori?, ficut. 
Adamo  non  peccante,  omnibus  in  flatu 
Z).  Aug.  innocentiae  datum  ellet.  Quibus  Augu- 
llinus  locis  fupra  citatis  Enoch,&  Eliam 
comparat  , recle  diftinguens  inter  cor- 
pus immortale , quod  non  potell  mori, 
<$c  corpus  mortale , quod  licet  moripof- 
lit,per  fpecialem  Dei  prouidentiam  ,aut 
operatione  diu  non  moritur.  DeEnoch 
autem, &Elia  nunquam  Scriptura  dixit, 
non  polle  mori,  fcd  hattenus  non  elTe 
mortuos  j cur  ergo  Rex  non  capit  fieri 
•polle,  <Sc  futurum  elTe,  vt  aliquando  in 
ter  homines  redeant, & moriantur  ? 

51.  Cum  autem  interrogat , vbinam  fint, 
Curielu  raa  refpondemus  primo  cum  Patribus, qu?- 
vn!cft>  ^ ^^onem  eiTe curiofem  magis,qua necella 
vehe*  ibi  r’am  ad  caetera  fidei,vel  Theologi?  dog- 
fincEooch,  uiata  capienda, & defendenda.  Vbi  ennn 
& tliaj.  Deus  voluit,  illa  potuit  coferuare,  & vbi 
cumque  fint , inde  poterit  illa  huic  infe- 
D'*Aug.  riori  mundo  reflituere  . Sic  Auguflin. 

lib.  2.  de  Peccat,  origin.  capite  23.  inter 
quaefliones,  qu?  falua  fide  tractantur,  & 
in  quibus  vel  comechira  vtimur,veliudi 
cium  propter  ignorationem  fufpendi- 
mus,  ponit  hanc , Vbi  fint  nunc  Elias , & 
Enoch,quos  tamen  ( ait ) non  dubitamus , in 
Cyril.  quibus  nati fnnt  corporibus  yittere,  Chryfo. 

etiamH0mil.21.in  Gencf.dc  Enoch,ait, 
fiquts  curiofe  interroget , & dicat,  quo  ipjum 
tranfiulit  ? difeat , non  conuenire  humanis 
mentibus,  cunofius  ea,  qua  a Deo  fiunt,  ex- 
jglorare,&c.  Et  fimiliahabet  Homilia  22. 
ad  Hebraeas  in  fine  literae.  Deinde  di- 
cimus fortalTe  translatos  efife  in  aliquem 
coeleflem  locum,  vbi  ab  elementorum 
immutationibus,  & imprefsionibusim- 
munesfint,  etiam  fi  vfque  ad  empyrium 
coelum,  quod  glorificatorum  corporum 
propria  fedes  cenfetur , non  fint  perdu- 
ci. V erba  enim  Scripturae  ab  hoc  dicen- 
di modo  no  difibnant.neqj  res  ipfa  mag- 
nam difficultatem  , vel  admirationem 
habet.  Quod  enim  Rexquafi  irriden- 
do, &tanquamabfurdum infert,  quod 
fu  turi  fint , viridariorum  more  vitro,  ci- 
troque  coelum  inter,  catenam  curfitantes 
friuolurn  efl,  & rifu  dignum . Nam  fi 
Angeli  quotidie  afeendunt,  & defeen- 
dtimin  Coelum  propter  falutem  homi- 
num , fi  Criftus  ipfe  poli  quam  femel 


B 


D 


afeendit , iterum  defcenfurus  efl  adiu- 
dicandum,  & ruifusafcenfurusad  reg- 
nandum, quid  mirum,  quod  duo  ho- 
mines eleth  a Deo  ad  excraordinarium 
opdl,(3c  minillerium,  translati  fetncl  fuc 
rint,&iterum  rcuertaturad  luii  curium, 
ac  miniflerium  implendum , ac  tande  in 
Coelum  redeant  confummati. 

Denique  probabilius  cenfcmus , elTe  p , 
inparadifo  terrcllri,  in  quo  Adam  fuit 
conditus,  vt  dixit  Athanafi.  in  epiflola  terrcftn  f, 
pro  Synodo  Nyc?n.  circa  principium,  radlb  as>e- 
& de  Enoch  fignificatur  in  libro  fapien-  ri* 
tiae,  vt  in  capite  fequenti  videbimus,  vbi  * 
hoc  etiam  magis  confirmabimus.  Nec 
repugnat  quod  de  Elia  fetiptum  ell,  vi- 
fum  elTe  in  codum  lerri,nam  vt  redle  di- 
xit Gregor .homil.29.in  Euagcl  de  celo 
aereo,  non  de  arthereo  id  intclligendum 
efl.  Quod  autem  Rex  dicit , blasphemum 
ejje  credere,  ex  quo  Adam  ab  illo  paradiftt 
eiettus  efl,  aliquem  ex  ALdami  pofieris  illuc 
peruenijfe,  fi  intelligeretur  de  eo, qui  dice 
ret, alique  propria  virtute,  induflrria,  adt 
laborepolie  illuc  pertingere, aut  ingredi, 
re&ediclum  elTet.  Si  autem  intelligatur 
de  illo,  qui diuinae  virtuti,  ac  dono,  feu 
difpenfationi  hoc  tribuit, non  folura  fine 
fundamento  dictum  efl, verum  etiam  cq 
illa cenfura, non  difsimili  cenfura  dig- 
num efl , quia  efl  contra  Samitorum  Pa 
trum  fentetiam , cui  facra  Scriptura  mul 
tum  fauet,vt  flatim  dicam.  Quod  autem 
ad  hoc  impugnandum  vlterius  Rexin- 
terrogat,vbi  fit  ille  paradifus? ad  qu?ftio 
nes  adiaphoras  pertinet,  vt  fupra  etiam  * n 
dixit  Auguflinus,  & quidquid  in  ea fen-  ^ 
tiatur,  paru  ad  caufam  prae  fente  refert. 

Deniq;quodadiugit, Paradifum  terre • 
flre  haucfrdubie  deletu  e fi 'e,  fi  exaggeratione  tetfcftr«m 
iiiajuud  dubie  abfhuliffet;tolerabile  efiet,  eugium  06 
quia  no  defutgraues  authores,quiitafen  *u^pPr°' 

~ n 1 v babui» elt. 

tiut,  oc  quia  no  ell  illa  fentetia  d-anabilis, 
cu  no  fit  aperte  contraScripturas,vel  co- 
munem  traditionem,  aut  Ecclefi?fen- 
fum.  Quod  autem  haud  dubie  it  a fit , fine 
fundamento  dicitur,  quia  nullu  potell 
Rex  offendere  feripturae  loeu  , quodu^ 
bitationem  omne  illius  alfertionis aufe- 
rat. Quin  potius  longe  probabilius  efl, 
paradifum  non  effe  deletum  per  aquam 
diluuijjfed  vfque  nunc  in  fua  amenicate, 

& pulchritudine  conferuari,ibiq;Eliam, 

& Enoch  in  quadam  vitae  felicitate  vi- 

uerc 


n Hem  l,cre>vt  eam  re&e  defcribit  Bernard. 
n'  A ' Serm.3  .&6.de  Afcefio.Domini.Et  Au 
® * gud.dido  cap.23.de Peccat,  origin.  di- 
xit,curiofe  quidem  inquiri  , dualis,  yel 
vbifit  paradijus,ybiDeus  cofiituit  homine, 
quem  formauit ex  puluere.  Cum  tamen  e fi  e 
illum  paradifnm, fides  Cbrijliana  nondubi - 
tet. Vbi  non  tantum  dicit  fu  i (Te,  fcd  efii. 
Veruntame  de  hac  quaellione  , alibi  pro 
captu  meo  difputaui,&  ideo  illam  omit- 
to, &quia  praefens  controuerfia  ab  illa 
non  pendet.  Na  licet  paradifus  ille  fuif- 
let  per  diluuium  deletus,potuidet  Deus 
vel  alibi  locum  (latui  illorum  duorum 
prophetarum  conuenientem  praepara- 
re,vel  illummet  locum , aut  partem  eius 
adpriftinum  (latum,  vel  faltern  ad  amoe 
nitatem  illis  hominibus  conuenientem 
reflituere.  Ac  denique  quanuis  ibi  nunc 
illi  tellcs  feliciter,&  fine  peccato  viuat, 
venient  nihilominus  faecis  vediti,no  vt 
pro  praeteritis  peccatis  fatisfaciant,  neq; 
fortafle  quia  illa  maceratione  carnis  ad 
alia  vitanda  indigebunt, fed  propter  exe 
pium  hominum  tunc  viuentium,vt  luc- 
tum , <Sc  moeditiain  (vt  Athanafiusin- 
quitjodendant. 

C A P V T xmr. 

Vtmm  exalijs  Scriptura  locis  ofiendipof- 
fit, Eliam,  & Enoch  futuros  ejfe  fecundi 
Chrijli  aduenlus  pracurfores , & 
teftes  contra  tAnti- 
chnflum. 

REX  Iacobus  in  fua  Praefatione 
fidenter  affirmat,  Verbum  nullum 
' " in  Scripturis  repertri,quod  innuat,  yel  Eno - 
thum,&  Eliam  redituros  effe,  & cum  <An- 
tuhrifio  dimicaturos, in  eoqueeonflitfu  occi- 
dendos,aut  quidqua  fimile  pafuros.Vt  au- 
tem hoc  odendat,difcurrit  per  ea  Scrip- 
turae loca,  quibus  non  foltim  Bellarmi- 
nus,quem  lpfe  tantum  accufat , fed  etia 
antiquifsimi  Patres,  & catholici  omnes 
folent  dogma  illud  confirmare ; & om- 
nibus refpondcre  aggreditur,  imo  bkina- 
Multa  alia  la  fide  agere,  qui  di fta  loca  illo  modoin- 

Icriptur^ lo  teJ  retantur,conatur  euincere.Nos  ve- 
ro  catholicorum  fententiam  fequentes 
reftes  fore,  alTerimus,multa  elTe  in  Scriptura  tedi- 
linoch  > & monia , quibus  verum  illud  dogma  ita 
HUn1,  . confirmatur , vt  licet  per  fe  certam  fide 


diuina  non  faciant, nihilominus  ita  prae» 
didam  veritatem  comprcbant , vtfine 
formidine  prudenter  credi  pofsit , prae- 
fertim  accedente  confenfu  antiquorum 
Patrum,  & omnium  fere  expolitorum 
interpretatione. Et  quonia  de  loco  Apo 
calypfis  fatis  iam  diximus,nunc  per  cae- 
teradifeurremus.  Et  quia  illa,  quae  de 
de  Elia  loquuntur, clariora  funt,priusde 
Elia,podea  de  Enocho  dicemus. 

Dicimus  ergo  primo,  Eliam  venturu 
e(Te,vt  fit  praecurfor  fecundi  Chridi  ad- 
uentus,&vt  reliquias  Ifrael  ad  Chndu 
conuertat,  <Scab  Antichrido  auertat , & 
^ fic  contra  Antichridum  pugnet. Haec  af 
fertioin  primis  probatur  ex  verbis  Ma- 
lachiae  cap.4.  Ecce  ego  muta  y obis  Eliam 
prophetam  antequam  ycniat  dies  Domini 
magnus, & horribilis :&  ccnuertetiorpatru 
ad  filios, &1  cor  filiorum  ad  Patres  eorum, ne 
forte  yeniu,& percutiam  terram  anathema - 
fe  .Quae  verba  de  vero  Elia  in  perfona, 
& de  mifsione  illius  ante  diem  iudicij  fi- 
nalis, & prope  illum  fere  communi  con 
fcnfu  antiqui  Patres  intellexerut,Chry 
fod.Hom.  5 8 . i n Matt.6c4.in  2.adThef 
fal.  Theod.  orat.  10.  in  Dan.in  fine  cir- 
ca cap.i  a. Ambrof.  1.  Corinth.  4.  in  id, 
^ Puto  enim  quod  Deus, 8cc.  Augudin.  20. 
de  Ciuit.cap.ap.Gregor.^.Mo.al.  ca.4. 
Profper  in  Dimid.  temporis  cap.  13. 
Damafcen.lib.4.de  Fide  cap.  28.  Ilidor. 
lib.de  V ita,oc  morib.fandor.cap.3  f.  & 
Iulian.Pomer.lib.i . contra  Iudaros  an- 
te medi.  Item  expofitores  in  eunde  lo- 
cum,praefertimCyrillusj  i heodoret,  ce 
in  locaMatth.i  1 .&  iy.praefertim  Hie- 
ronymus, Euthym.Theophyl.  Anfclm. 
& D.Thomas,&  in  Apocalypf.  1 1 . prae 
fertim  Aretas  dicens  Et  certe  quod  Elias 
yenturus  fit,mamfefium  e fi,  quoniam  Scrip 
_ tura  hoc  puedixit,quce  per  Malachiamya- 
^ ticinatur.Ecce  ego  mittam  yobis  Eliam. 

His  vero  non  obllantibusRex  An- 
glisc  interpretationem  hanc  non  folum 
iudicateffcfalfam, fed  etiam  Iudaica  fa- 
bulam, ac  iubinde  haerefim  , quam  qui 
credit, Chriilianum  elTe  non  putat,  quia 
verbis  Chridi  contradicit.  Ait  ergo,  Ma 
lachiam  non  loqui  deEliain  perfona, fed 
in  fpiritu,  nec  de  fecundo  Chridi  aduc- 
tu,fed  de  primo,cuius  diem , magnum,  & 
horribilem,  vocat  propter  diempafsionis, 
di.  mortis  Domini,ac  proinde  prophetia 

illam 


Cap.  14..I dem  ojlenditur  ex  alijs  Scriptura  locis . 

A 


2. 

Id  in  primif 
cftendicur  j 
dc  £lia* 


D.  Jufiin . 
Origcn. 

D.  Chryf. 
Theodor. 
D.  Ambr * 
D.  Augu. 
D.  Grcg. 
D.  Projp. 
D.Dama. 
D.  Jfidor. 
lui.  Pom . 
D.Cyril . 
Theodor. 
D.Dier * 
Euthjm . 
Theophyt» 
D.  -Anj. 
D.Thom . 
<Aret» 


t- 

Rex  lacob? 
Malachiam 
de  primoaJ 
uetu,&|Ioa 
ne  Baptift* 
interpreta* 
cur. 


634- 


Lib.V.Dc  Antichriflo. 


Malee . 4. 


B 


illam  in  IoanneBaptifta  fuifte  comple- 
tam. Quod  totum  probat  teftimonio 
M*tt.  XI.  Chrifti  Matt.n  .vbi  cum  multa  de  Ioa- 
ne  dixi{fet,adiungit:Owm  Propheta,& 
lexvfque  ad  loannem  prophetanerunt , & 
fi  vultis  recipere  ipje  eft  Elias,  qui  venturus 
Mdtt.iy,  Quid  clarius?  Et  addit  cap.  17.  cum 

difcipuli  ipfum  intcrrogafTent  : Quid  er- 
go feribee  dicunt, quod  Eliam  opertet primu 
'pmYe.Refponucns  ait,  Elias  quidem  Ve- 
lurus  ejl,i y rejlituet  omnia\dico  autem  Vo- 
bis,quia  Elias  iam  venit, & non  cognouerut 
eum.  Et  fubdit  Euangelifta,T««c  intelle - 
Mare.  1 6.  xtrut  difcipuli,  quia  de  loanne  Bapttffa  di- 
xijjet  ew.Et  fimilia  fere  habet  Mare. cap. 
vlt.quxpoftea  ponderabimus.  Et  pro 
DHkron.  hac  fua  fententia  folum  quendam  Biblia 
drum  haereticum  allegat.  Poffet  vero 
Hieronymum  etiam  adducere  , qui  non 
folum  loannem  Baptifitam,  fed  omnem 
chorum  Prophetarum  Chrifto  teftimo- 
nium  perhibentium  nomine  Eliae  ibi  fig 
nificari  intelligit , & addit,  Chrillum  in 
Euangelio  inElia  loannem  intellexilTc, 

St  Rupertus  ibi  dubius  elTe  videtur  de 
fenfu  Malachias, quanuis  fimul  dicat,plu 
resDoftores , quibus  omnes  (ait) fer  e confen 
iimus, credere  Eliam  adiiteram  elTe  ven-  C 
turum,&  omnia  reftituturura. 

4.  Sed  aduerto,  aliud  elTe  loqui  de  pri- 

Malachia*  mario  fenfu  liter  ali,  & maxime  proprio 
in  fenlupro  Malachix, aliud  de  fenfu,  vel  fecii dario, 
pri°  de  fe-  velmyftico,  &fpirituali.Dico  cr°;o,ne- 
fti  adnenru  gannon  P°fte>  quin  Propheta  ad  litera, 
loquitur.  St  in  fenfu  maxime  proprio , St  nomini 
confentaneo  loquatur  de  fecundo  Chrif 
ti  aduentu,  St  de  propria  perfona  Elix. 
Probatur  primo,quia  a principio  capitis 
aperte  loquitur  Malachias  de  die  indi- 
ci;,de  illa  enim  ait:Ecce  diesvenietfuccen- 
fa  quaji  caminus, erunt  omnes  fuperbi,  & 
omnes  facientes  impietatem  fiipula , &irt-  D 
flammabit  eos  dies  veniens,  St  c.  Quae  ver- 
ba manifefle  indicant,  fermonem  elTe  de 
die  irx , oc  vindictae  diuinx , ante  quam 
prxcedet  ignis  omnia  comburens , qux 
proprijfsime  conueniunt  in  diem  indi- 
ci;,in  diem  autem,  vel  tepus  primi  adue- 
tus  Clirifli  nullo  modo.  Et  in  toto  con- 
textu fcquenti  idem  fenfus  comproba- 
tur.Et  ita  in  toto  contextu  fequentiidc 
fenfus  comprobatur.  Et  ita  in  hoc  nec 
Hebrxi,nec  catholici  expofitores , vel 
•Patres  difeordant.  Ergo  cum  poftea  di« 


cit,  Antequam  veniat  diesDmini  magnus, 

& horribilis, dc  eodem  die  iudicij  loqui- 

tur, <qui  erit  magnus  iufiis, St  horribilis pec- 
catoribu!(\ t ait  Hieron. ) nam  St  cotex- 

tus, &  literx  c onfccutio  hoc  poflulat.  St 
proprietas  verborum  id  fatis  indicat  :<5c  j j 
cofonant  verba.  Ioel.2.Namficut  dixit 
Malachias,  Mittam  Eliam  antequd  veniet 
dies  magnus,  & horribilis.  Ita  Ioel  poftqua 
late  depinxilfet  prxcedetia  ad  diem  iu— 
dicij, dicens, ^dnte  faciem  eius  ignis  volas, 
fol,tV  luna  obtenebrati  funt, Dominus  dedit 
vocem  fuam,StCim\\h, concludit:  Magnus 
enim  dies  Domini, & terribilis  Valde-,  ergo 
dies  illa  magna.  St  horribilis  in  vtroq;  lo 

co  eft  dies  iudicij.  Qua  etiam  magnam  ap 
pellat  Sophon,  cap.  i.  & horribilitatem  Sophon  i 
eius  egregie  defcribit,  dicens:  Vox  diei 
Domini  amara,  tribulabitur  ibi  fortis , dies 
ira  dies  tlU,dies  tribulationis , anguflia , 

&c.Similiter  eundem  diem  vocat 
num,Stirce  Ioannes  Apocalypf.  6.  Non  * ° * 
ergo  accommodantur  refte  verba  Ma- 
lachix diei  pafsionis  Chrilli,ncc  inuenie 
tur  antiquus expofitor,vel  Sanftus, qui 
ita  intellexerit.  Et  ipecialiter  notauit 
Chrylbft.Hom.jS.inMatt.  ponderans  D 
vltima  verba  Malachix:  Ne  forte  veniens 
percutu  terram  anathemate,  qux  no  pri- 
mo aduentui  Chrifti  ,fed  fecundo  re&c 
accommodantur. 

Secundo  hinc  fit , ibi  etiam  Malachia 
propric,&  ad  litera  loqui  de  Elia,  St  prx  Iheralictr 
dicere,illu  efte  futuru  fecundi  aduentus  loquiiurJc 
Chrifli  prxeurfore.  Quod  magis  confir  fecun- 
dant Septuaginta  interpretes : Ecceego 
mitto,  Eliam  Thesbitem,  vt  habetur  in  ver  DsHier. 
fione  Hieronymi, & in  Latina  nuper  cor  DXjrtl. 
re<fta,&  legunt  Cyrill.&Thcod.inMi-  Vertul. 
chea,&T  ert.lib.de  Anima  ca. 3 Aug. 
Euth.Arethasfupra;  &Chryf.  Homil. 

38 .St  fS.in  Matt. Qui  notat , addita  no-  Areth. 
mini  Elix  fuifte  circunftantiapatrix,vt  jy  Cbryf. 
tolleretur  ambiguitas, & notaretur,  fer- 
monc  efte  de  propria  perfona  Elix. 

Tertio  idem  comprobatur  ex  verbis  c. 
Ecclefiaft.  48.  vbi  a principio  capitis  de  Ecclef.4%. 
Elia  propheta  loquitur  Sapiens,  ciufque  Clarius  id  in 
inhgne{anclitate,ma£naprodi£ia5&  fi»;  fcouaturin 

0 ' # J o t J o t t Fccif* 

na  mirabilia^fingularcqj  translatione  ucf  ^ * ic. 
cribit,& poftea  fubiugit:/^;'jm|>twe<  in  p^ 
iudicijs  temporum, lenire  ira  Diti , cociliare  * 

cor  Patris  ad  fHiii,ej/r e ftitue.re  tribus  Iacob. 

Y bi  quapfojfcriptus  cft  in  hunc  modum 

Elia? 


Chrif. 


5* 

Malachias 


Cap.  14..  Idem  cftenditur  exalijs  Scriptura  locis.  6 j j 


0[ ». 


Hunc  loca 
Pioieftaces 
(u:n  ratione 
toapolsinc 
couict)S  dlf 
IvIuUDC. 


E(d(f.4  4. 


De  eodem 
Elia  omnia 
hecabeccle 
lialiiciauih 
oredi&alue 


.7* 

Regis  expo 
irio  confu- 
tatur. 


Elias, nifi  apudMalachiamfergo  de  eode 
Elia  Malachias  loquitur, de  quo  Sapiens, 
ac  fubindc  de  propria  perfona  Ehar.Ad 
quae  verba  refpondet  Rex  Angliae,  cum 
conftetEccleliafticum  alludere  ad  verba 
Malachiae,  Chriftum  interpretando  Ala 
lachiam,etiamIefumSidraciiexpofuifte: 

Neque  dedecori  efl  (ait)  huic  mortali  I e fu 
explicari  ab  immortali , yeroque  lefu , licet 
ad  pudorem ,&  confufionem  harefeos  Jefuita 
rum.  Similiaque  conuicia  libere  profe- 
runt Proteftantes,  quando  nec  probabi- 
lia,nec  verifimilia  facere  poliunt, que  di- 
cunt. Quis  enim  legens  caput  illud  Ec- 
clelfaftici  fibi  pcrfuadeat,  non  loqui  a 
principio  de  vero  Elia.  Sump  ferat  enim 
ille  Iefus  onus  laudandi  viros  gloriofos 
parentes  fuos , vt  dixerat  capite  4 4. 
6i  incipiens  ab  Enoch  , per  Noe  , A- 
braham,  Ifac,  Iacob,3c  csteros  Prophe- 
tas,peruenit  ad  Salomonem  in  fine  cap. 
47.&poilea  incipit  in  48 .EtfurrcxuEltas 
Propheta  quafi  ignis, & yerlum  ipjius  quafi 
facula  ardebat,  qui  induxit  in  illos  famem, 
ey  ccet.  Et  deiecit  de  coelo  ignem  ter,  & alia, 
qua:  hiftorice  aperte  refert  vfq;  ad  illud: 
Elias  quidem  in  turbine  teVtus  efl,  & in  Eli- 
feo  completus  ctt  ff  intus  eius.  Et  poflea  de 
Elifeo  fermonein  profequitur.In  medio 
autem  illius  enarrationis  de  Elia  interpo 
nic  illa  verba, Qui  fcriptus  es  in  iudicijs,&c. 
Qui  ergo  verifimile  efl,  relatiuum , Qui 
no  referre  perfonam  propria  illius  Elis, 
de  quo  in  antecedentibus,&  fequentibus 
fermo  texebatur  ? aut  quis  talem  inter- 
trepretationem  Chrifto  imponat  ? Pre- 
fertim  cum  eodem  loquutionis  genere 
illi  dicatur  : Qfi  fujlulifli  mortuum  ab  infe- 
ris, Qui  deiecifh  Reges, Qui  audis  inSina  ludi 
cium,Qui  yngis  Reges,  i Qui  receptus  es  in  tur 
bine  ignis,  & ftatim,Qr  * fcriptus  es. 

Sufpicor  fane,  fub  verbo  Explicadiin- 
tellexifle  Regem  verbum  emendandi, vel 
corrigendi, & ideo  dixiffe,non  fuifTe  dede 
cori  lefu  mortali  exponi,  id  cft,comgr,  & 
emendariii  lefu  immortali,  fentiens  lefu 
mortalem  nonre&e  intellexiffe  verba, 
Malachiae,&ideo  aliter, quam  ipfe  fcnfe- 
rit, explicatum  efi~e  alefu  immortali. Cu 
enim  Rex  fentiat,illum  librum  non  efte 
canonicu,  facile  in  illo  admittet  aliquid, 
quod  emendari  potuerit.  Sed  licet  hoc 
non  efTet  dedecori  homini  mortali  a fe 
loquenti,  fuiffet  tamen  dedecori  Spiri- 


B 


tui  San&o,  qui  per  illum  loquebatur : vt 
vera  fides  docet,  illum  librum  vt  canoni- 
cum nobis  proponens.  Talis  ergo  inter- 
pretatio Regia  non  poteft  I eluitis  effe 
pudori.  Rex  videat , an  ipfi  fit  honori. 

Neque  per  illam  aliqua  hsrefis  contuta- 
tur,que  per  Dei  gratiam  hactenus  in  le- 
fuitis  cum  veritate  notari  potuerit , fed 
potius  interpretatio  illa  hsrefim  inuolue 
re  conuincitur , quia  vel  male fentitdc 
libroEcdefiaflici,vcl  certe  non  interpre 
tationem  , fed  corruptionem  verborum 
eius  Chnfio  attribuit. 

Quarto  Alalachiam  de  perfona  E-  8. 

Ii?  fuifte  loquutum  , probamus  ex  ipfis 
Chrilfi  verbis  Matth.17.  vbi  interroga- 
tibus  difcipulis,  quid  effet,  quod  Scriba: 
dicebant, oportere,  Eliam  venire  primu, 
ideft,anteaduentumiMefsis,  relpondit  Matt.  17, 
Chriftus  dado  primum \Ehas quidemyen- 
turus  eft,  & rejlttuet  omnia.  Deinde  vero 
addit  fecundum, fcilicet : Vico  autem  yo - 
bis, quia  Elias  iam  yenit,&  non  cognoucrut 
eum.fedfecerunt  in  eum  quacumque  yolue- 
runt,  fu  &1  filius  hominis  pajfurus  ejl  ab  eis. 

Ex  quo  cotextu  in  primis  colligo, Chri-  Eddupliei 
itum  de  duplici  tha  elle  loquutum, nam  yer0j  a]tero 
de  vno  ait,  ejfeyenturum, de  alio  vero  di-  myfticoCh 
citi4>«^e;;i^e:  de  primo  item  dicit,  quod  nilus  loqui 
reflituet  omnia  , de  altero  vero  non  hoc  sur* 
dicit,  fed  potius  effe  male  tra<ftatum,& 
quafi  contemptum  a ludatis , quia  illi  no 
crediderunt,  fed  fecerunt  in  eum  qtuecumcj, 
y oluerunt.  Denique  tacite  indicat  dupli- 
cem fuum  aduentum,  vnum  in  quo  paf- 
furus  fuit  a ludiis , ante  quem  venit  fpi- 
ritualis  Elias , de  quo  proximo  loco  Ter- 
monem fecerat:  alium,  in  quo  non  ad  pa 
tiendum,fed  ad  complendum  omnia  ve- 
niet,ante  que  veturus  eft  proprius  Elias, 
de  quo  propterea  praedixit , quod  retfi- 
tuet  omnia.  luxta  quem  fenfum  fumma, 
feu  paraphrafis  reiponfionisChrifti  eft: 

Verum  quidem  eft, Eliam  veru,  & pro- 
prium clTe  venturum, non  tamen  modo, 
fed  eo  tempore,  quo  reftituenda  funt,& 
complenda  omnia : Dico  autem  vobis, 
effe  alium  fpiritualem  Eliam,  qui  iam  ve 
nittanquam  praecurfor iftius mei aduen 
tus, in  quo  veni  ad  patiendum  pro  homi- 
nibus, a quibus  ipfe  etiam  male , & infi- 
deliter traiftatus  eft. 

Hunc  autem  elTe  verum,  & literalem 
fenfum  verborum  Chrifti,  oftendo  pri- 
mo. 


6j6 


Liber  V.  De  sAnUchntto. 


mo,  quia  efi  fimplicifsimus,&  valde  con  A 
fentaneus  verborvjm  contextui , 6c  pro- 
prietati , qua:  feruanda  eft,  nifi  vbi  clara 
luerit  metaphora.,  &c  ita  hic  fit.  Nam  in 
priori  fententia,&  nomen  Eliae, & futu- 
rumverbum  veniet,  proprie  intelligitur, 
idemque  de  verbo  reflituendi  omnia,  fta- 
tim  explicabim9.In  altera  vero  parte  no 
rnen  Elis  fpiritualiter  exponitur , quia 
Chriftus  ipfe  tam  aperte  illud  declarauit 
vt  difcipuli  fenfum  intellexerint,  alia  ve 
ro  verba omniain  fua  proprietate  retine 
tur,  Accedit,  quod  in  prioribus  verbis 
aperte  Chriflus  annuit  fententix  feriba-  B 
rura,  qu§  in  illo  populo  erat  vulgaris,<5c 
EHa^venru-  recePtfisdna,<Sc  tanquamveram  illam  ap 
ro  opionem  probat,  nimirum, EliainProphetam  elle 
Chriflus  no  venturum.  Neque  vnquam  fignificauit, 
jmprobaiut  deceptos  fuifte,  qui  de  vero  Propheta 
Eliaprophetiam  illam  intelligebant.Po- 
ftea  vero  quali  addens  myfterium  nouu 
non  deflruens  prophetia  litcram,j&  ve- 
ritatem, fed  illam  eleuans  ad  fpiritualcm 
fenfum,  addit : Dico  autem  "Vobis , iam  "ve- 
nit , & non  cognouerunt  eum.  Cum  ergo 
hic  fit  planus  fenfus,  fine  caufa  laborat 
Rex  Anglie , vt  illum  euertat,  dicendo, 
Chriftum  in  priori  parte  vfumelTever-  q 
bo  futuro  "Veniet,non  affirmando, fed  re- 
ferendo quod  Proheta dixerat,  &po- 
ftea  addidifife  prxteritum  "Venit  , vt  ex- 
plicaret prophetiam,&:  doceret, iam  elTe 
impletam.  Sed  profefto  magna  vim  fa- 
cit illis  verbis,  Jit  ille  recondens  ait, Elias 
quidem  venturus  ejl , nam  hxc  non  funt 
verba  referentis, fed afhrrnantisj,  &con- 
fentientis.  Nec  difcipuli  dubitabant,  an 
Propheta  id  dixi  fiet,  fed  an  futurum  ef- 
fet,ipfe  autem  refpondit , ita  quidem  fu- 
turum ede:  & nihilominus  addit, alio  fpi 
rituali  modo  Eliam  iam  venifife.  Sicut 
enim  Paulus,  2.  adThclTalon.  2.  de  A11-  £) 
tichriflo  di  x ic,  myflerium  iam  operatur  ini 
quitatis,Sc  de  eodem  fubdit , & tuncreue- 
labitur.  Ita  intclligerc  polfumus,  dixilTe 
Chriftu , Elia  in  myflcrio  iamvenifTe,in 
perfona  vero  adhuc  effe  vcnturu.Et  hoc 
magis  declarauit  Marcus  c.9.vbi  prius  re 
fert,  dixilTe  Chriftu , Elias  cu  Venerit  pri- 
mo refiituct  omnia. Et  infra  fubiugit , Sed 
dico  vobis,  quod  & Elias  venit,  vbi  priora 
verba  clarifsime  affirmando  dicta  funt, 

& non  rcferedo,&  in  polleri  oribus  par- 
ticula &,  vnius  Eliae  gb  alio,  & duplici* 


etiam  aduentus  diftin&ionem  denotat. 

Secundo  cofirmatur  dicta  expolitio,  10. 
quia  optime  concordat  cu  alijs  Scriptu-  Io»nn«sBa. 
rae  locis,  in  quibus  de  propno  Elia  ventu  Pt!^a  o5  in 
ro,<3c  dcfpirituah£lia,qui  iam  venit, fer-  ®nij 

moeil.  Navbieftfermode  Elia  proprio  cSucrtcni* 
venturo, de  illo  dicitur,  vel  quod  conuer- 
tet  homines  ad  Deum,  vel  quod  placabit  tra 
Dei,Sc  fic  etia  illi  tribuit  Chrillus , quod 
rejlituet  omnia,  quo  verbo  omnia, qua: 
alijs  verbis  Malachias,  & Ecclefiafticus 
dixerut,complexus  ell.Nec  polTunt  illa 
verba  IoanniBaptill^  recte  accomodari, 
cu  fua  predicationeparu  ludaris  profe- 
cerit. Quod  enimCaluiniftx  refpondet, 
refiituiffe  omnia,  quia  prxdicauit  Chri- 
ftu,qui  omnia  refiituit,friuolum,  <5c  val* 
de  extortu  elt.  Tum  quia  verbum, rtfli- 
tuct  o/««/(t,fignificat  efficaciam,  & cftec- 
tum  predicationis  ipfiufmet  Eliae  futuru 
eodem  tempore, & per  ipfum , vt  aperte 
confiat  ex  proprietate  verborum.  Tum 
etiam  quia  alias  quilibet  Chrifii  pr^dica- 
tor  dicetur  refiituerc  omnia  etia  fi  pr^di 
catione  fua  nihil  proficiat:  quod  ridiculi 
efi.Tura  deniq;  quia  cum  Malachias  di- 
cit de  Elia,  Et  conuertet  corda  Patrum  ad 
filios,  non  potefi  exponifid  efi,  praedica- 
bit eu, qui  coucrtet : imo  nec  refte  expo 
nemus  dicendo, ita  prgdicabit,vt  ad  con- 
uertendu  fufliciat,  fed  fenfus  planus  efi, 
couertet  efficaciter, feu  ita  pr^dicabit,vt 
conuertat:  haec  enim  efi  vis  verbi,&  hoc 
declarant  verba  Dei  per  eunde  prophe- 
tam fubiuntta.  Ne  forte  veniam, &"  percit-  £i;J!frimg 
tiam  terram  anathemate.  Ita  ergo  dixit  adusmufju 
Chriftus, omnia, quia  cum  Iudxi  cos  fecundo 
priori  Elix  non  crediderint  , & a vero  fiurira?,c® 
Chrifto  difcefferint  in  eius  primo  aducn- ucicei’ 
tu,  per  alteru  Elia  Chrifio  refiituentur,  . 
iuxta  illud  Ifai.  10.  & Pauli  ad  Roma. 9. 

Si  fuerit  numerus  Jfrael  tanquam  arena  >na-  ' ' 

ris,reliquix  faluce  fient.  Altera  vero  pars 
de  fpirituali  Elia  conlcnat  verbis  eiufdc  n 
Chrifii Matth.  1 r .Si  vultis  recipere , ipfe 
eft  Elias, qui  venturus  eft, id  eft,IoanesBa- 
ptifta,  & vt  intelligeretur  loqui  de  Elia 
in  fpirituali  fenfu,prxmifit , Sivultis  re- 
cipere ,ipfe  eft  Elias , id  efi , ipfe  vobifeum 
exercebit  Elix  muiifteriu, quod  erit  co- 
uertere  homines,  prxfertim  Iudxosal 
Chriftu.  Quia  vero  fine  confenfu  illoru  Chrjfo!}. 
perfici  non  poterat,  ideo  dixit  ,fivuliis,  Th:opti*> 
vt  Chryfofio.  &Theophyla<ft.  notariu. 

£t 


Cap.i  j-.ldeui  ofenditur  ex  varis  fer  ip  tura  locis , 


Ili.',  I. 


iBm'  Et  Hieronymus  Hoc  (inquit)  quod  dictu 
ejlji  -vultis  recipere  ipfe  ejl  Eius,  myjlunm 
ej)e,ey  indigere  intelligentia  fequens  firmo 
Domini  d.emonjl)  ut  jdicens;^/^^  habet  nares 
audiendi  audiat  ,id  ell,  qui  valet  mtellige- 
re, attendat, & altiorem  fenfum  verboru 
percipiat. Nam  ficut  Angelus  de  Ioanne 
pnsdixerat.Lucf.  i .venturum  elle  tn  ffi 
ritu, & virtute  Elue,  ita  in  praefenti  dici- 
tur elle  Elias. 

n'  Elj  Tertio  ipfa  metaphora, qua  nomenE- 

■fjjjj  E?  loanni  attributu  eE,  indicat , de  pro- 
•Javeri  Pna  Perf°na  illius  Prophetae,  cui  nomen 
pzfimili  ilfud  prius  impofitu  cE,  prxdi&u  fuifle, 
mittendu  fore  praecurfore  alicuius  adue- 
tus  Chrifli,&  prf  dicaturu  Iud*is,vt  co- 
uertantur  adChriEum,  nam  quia  in  hoc 
munere  Ioannes  afsimilatus  eE  vero  E- 
lie,ideo  ipfe  Elias  nominatus  cE,  tanqua 
venturus  in  fpiritu, <5evirtutcEliar. Sicut 
declarauit  idem  Lucas  cap.i  .addendo/vt 
conuertnt  corda  Patrii  in  filios , alludens  ad 
locum  Malachis,vtex  verbis  ipfiscon- 
2v%.  Eat,&  notauit  pneter  expofitores  ibi, 
Auguft.tradL4.in  Ioanne,  dices,  Ioanne 
dictu  eEc  in  fpiritu  Eliam  , quia  hoc  fuit 
in  primo  aduentu , quod  Elias  erit  in  fe- 
cundo. Idem  Gregor. homil. 7.  in  Euag. 
Ipfa  ergo  metaphora Elif  loanni  attribu 
tajndicat,  priore  prophetiam  ad  literain 
effepredicta  de  proprio  Elia.  Quod  ita 
etiam  confirmatur , nam  cu  Angelus  ait: 
Veniet  in j 'pinta ,&virtute  Elia, aperte  di- 
flinguit. Eliam  a Ioanne;  ergo  fupponit 
proprium  Eliam  ventura  in  fpiritu, & vir 
tute,vt  conuertnt  corda  Patra  in  filios, edEc. 
ac  fubinde  fupponit, de  illoElia  diEintto 
, a Ioanne  prius  fuiffc  fimilia  verba  praedi 

fjHsmyfti-  ^a*  Quocirca  licet  daremus,  verbaMala 
ri.Jumodo  chif  interdii  aflerri  de  Ioanne  Baptifla, 
fi  idoneus,  quafi  in  cis  fuerit  praedictus , intelligen- 
aaexcludit  dura  id  effet  in  fenfu  fpirituali , fortaffe 
etiaa  Spiritu  Sando  intento,  non  tamc 
cE  excludedus  proprius  literalis  fentus, 

W.  19.  qui  multis  alijs  modis  cuidentercompro 
Exii  ii]  batur.  Sicut  quando  Ioannes  deChriEo 
’ adducit  verba  ilia, Os  non  combinetis  ex  eo, 
non  excluditur  proprius  literalis  fenfus, 
M*u]t.  quo  fignificatur , in  typo  idadliterafcr- 
P.Cbyr  uaturri  eEe,  vt  obferuauit  Augult.  traft. 
1 20.  in  loannem, «ScChryfoE. homil. 84. 
Ita  ergo  licet  verba  Malachiae  loanni  in 
fpirituali  fenfu  accomodentur , ad  litera 
feruanda  eE  proprietas. Na  de  Ioanne  ad 


6 37 

A literam  prsdiefu  fuerat  per  eundeMala 
chiam  cap .^.Ecce  ego  mittciMngelun.  meti 
ante  faciem  tuam,  qui  praparabit  Viam  tua 
ante  te.  Que  verba  prius  retulit  ChriEus 
Matt. 3. tanqua  proprie  de  illo  dicta,  vn- 
dc  promittit.  Hic  ejt  enim, de  quo  feriptum 
ejl,&c.  poEea  vero  longe  aliter  inducit 
loeu  Malachiae,  vel  potius  ad  illuni  allu- 
dit per  attributionem , vel  in  fpirituali 
fenfu  ad  loannem  verba  accommodat. 

Vltimo  authoritate  Patrum  hxc  ex- 
pofitio  verborum  Domini  comproba  - 
tur.  Hieronymus  enim  Alatth.  1 1 . dicit, 
B loannem  myEicc  vocatum  eEe  Eliam 
propter  limilitudinem  , & addit,  quod 
licut  Elias  futurus  eEprarcurfor  fecun- 
di aduentusChriEi  iuxtaMahchiam,ita 
Ioannes  luit  praecurfor  primi.  Quamuis 
enim  ibi  folum  hanc  relcrat,  vt  aliorum, 
fententiam , vltimo  tamen  loco  eam  po- 
nit, & tacite  approbaf  Matthaei  vero  17. 
lupponit  vt  veram  traditionem  Hat- 
brsorum  dc  vero  Elia  venturo  prscur- 
forc  fecundi aduentus , & poEea  fic  ex- 
ponit verba  ChriEi.  Ipfe,  quiventums 
ejl  in  fecundo  Saluatoris  aduentu  tuxta  cor- 
poris fidem  , nunc  per  Iodnem  venit  in  Veri - 
c tate  ,& fpiritu.  Et  AuguEin.lib.83  .Quf 
flio.q.  j8. In  fecundo  (ait)  aduentu  in  cla- 
ritate Dominus  venturus  ejl,  cuius  aduen- 
tus preeeurfor  fperatur  Elias,  ficut primi  loa 
nes  fuit,  & ideo  dicitur  d Domino,  Elias 
tam  Venit , & multa  ei  homines  fecerunt,  &- 
fi  vultis  fcire  ipfeefi  Ioannes  Baptifia,  qui 
Venturus  ejl.  Quia  in  eodem  fpiritu , & itt 
eadem  virtute , & tanquam  pr  a ce  dentis  pra 
conis  officio , & hic  iam  venit,  & ille  ven- 
turus ejl.  Vbi  clarifsimc  exponit , Chri- 
ftum  loqtiutum  elle  de  duplici  Elia , ve- 
ro, & my ftico.  Et  lib.  1 .QusEion.Eua 
gelicar.q.  2.1.  de  vero  Elia  intelligit  illa 
Domini  verba  : Elias  quidem  venturus 
ejl , & quod  additur , Et  rejlituet  omnia, 
exponit, Vel  eos, quos  Mntichnjli  perfecu- 
tio  conturbauerit , vel  ipfe  rejlituet  morien- 
do,qua  debet  Adcm  tracf.4.in  Ioann.vt  fu 
pra  retuli.  Et  fimi  liter  Ambrof.  lib.  1.  in 
Luc.circa  illa  verba : Et  pra  ibit  ante  illum 
in  fpiritu, & virtute  Elia.  Inter  alias  ratio 
nes , Sc  fimilitudines  ponit-.Quia  hic  prio- 
ris, ille  fequentis  Dominici  pra  cur  for  ad- 
uentus. Et  libro  fecundo  de  Virginibus 
in  principio  dicit.  Elia,  qui  virgo  fuit  ideo 
raptum  effein  calu,& Dominici,  ait ,ventu- 
r Hhh  rus 


D 


Malae.  3, 
Alatth .3. 


12. 

D.  Hiero- 

Authcsrita* 
ce  Patru  ie 
tencia  Ca- 
tholica coa 
ftabilicur. 


D.-Aug. 


Amlrof. 
Luc.i - 


D.  Greg. 


*3- 

Origen. 
Pacruoigr? 
corti  d:  cti 
pro^onuu - 
tur. 


ChrjfoJl. 


The  opii  4. 
Mattb.vj 


Tertull . 


T4. 

Bcllarmin9 

dckoduur* 


6 jS  Libet  V D?  niicbritto . 


rus  ejl prtecurfor  aduenttis.  Gregor,  etiam  A, 
lib.j  > • Moral.cap.?.  Alias  <5.  de  vero  fi- 
lia intelligit , quomodo  autem  ieftituet 
omnia,  declarat,  dicens  ,Nunc  emmami - 

Jfraelitas  Ecclefu,  quos  conuertcre  pradi 
cando  noti  valuit  ,jed  tunc  Elia  pr  ce  dic  ante, 
dum  quotquot  inue  ner  it, colligit , velut  ple- 
nius recipit, quod  amijit . Et  eodem  modo 
intellexit  verba  Chrifti  idem  Gregor, 
lib.  20.  xMorali.  cap.  1 5.  & Homil.  1 a.in 

Ezech. 

Praeterea  Origen.tra<fta.;$.inMatth. 
poft  interrogationem  Apoftoloru:  Quii 
ergo  dteuntScribee,quod  Elias  oportet  venire  B 
primum  ? addit:  Adhocrefpondit  Iefus,  non 
reprobans  quidem, quee  d Scribis  tradita  fue- 
rant de  Elia , feb  alium  Elice  aduentu  ante  fe 
denotat  facium, quem  iguorauerant  Scribet. 

Et  ita  ftatim  exponit  fcquentia  verba 
Chrifti  de  duplici  Elia  in  pertona , & in 
fpiritu,  quorum  alter  venturus  eft , alter 
iam  venit. V nde  optime  Chryfoft.  Ho- 
mil.^8.inMatt.x  i.Stgmficauit  ( inquit) 
Cbnffusjoannem , vtrique  emm  vnam  ad - 
tmnijlrationem  jufceperunt , & prxeurfores 
ambo  conflitutijunt . Quipropter  non  dixit , 
bieeflprofeffo  Elias,  fedffi  vultis  fufeipere, 
hic  ejl.  Et  cetera, qu£  eleganter  profequi  q 
tur  tum  ibi,  tum  latius,  Sc  melius  homil. 

S 8.  vbi  exponit  verba  Chrifti, Elias  ven- 
turus ejl,  de  Elia  Thcsbite , de  quo  etiam 
loquutus  fueratMalachias.  Ethom.4.  in 
z.  adThcftalon.fimiliter  declarat,  ioan- 
nediefum  elTe  Eliam  propter  miniftetiii 
pr^curforis.in  quo  vero  Elie  fimilis  fuit, 
EtTheophylaift.Matt.iy.expones  ver- 
ba Chrifti  ait:  Dicendo,  quod  Elias  quidem 
Veniet, offendit, quod  nondumventt&in  fe- 
cundo aduentu  veniens  rejliturus  Jii  ad  fide 
Cbrijli  omnes  Hebrxos, quos  perjua/ibiles  itt- 
#e*»ef,c^c.Deniq;  Tertuliian.  lib.  de  A- 
nima,cap.3  eidem  faiict  expofitioni,vt  £) 
pofteriores  omittam,  Bedam,  Anfelm. 

& alios,  qui  verba  Chrifti  ita  intellexe- 
runt . 

Q uid  eft  ergo  quod  Rex  Anglia?  ait, 
nihil  eflein  Scripturis, quod  innuat, Elia 
efte  venturum  ante  iudiciu  i Nunquid 
verifimile  eft  , tot  Patres  tanta  concor- 
dia in  allertione  hac  ex  facra  Scriptura 
colligenda  conuenilTe,  fine  magno,  & 
euidenti  in  eade  Scriptura  fundamento  ? 
Quapropter  multu  excedit. dum  prardi-  . 
ftain  interpretationem  verborum  Chri- 


fti  in  Bdlarmino  reprehendens, eatn  im- 
pudentem vocat , & paraphrafim  no  fe- 
rendam,vel  callide,  & peisimi  fide  mdu- 
ftarn  fu  i Ile  dicit.  Aut  enim  Sanftos  Pa- 
tres non  legit, aut  omnes  in  vnoBellarmi 
no  te<fte,<5c  callide, & contra  id  quod  ali- 
bi profitetur,  reprehendit,vtruq;  autem 
intolerabile  eft,  & Rege  indignum  . Eo 
vel  maxime , quod  nec  rationem  vllam, 
nec  ponderationem  verborum  Cluilii 
alicuius  momenti  affert,  quo  receptum 
fenfum  verborumChrifti  impugnetme- 
que  his  latisfacit , quae  nos  ad  illum  per- 
fuadendum  induximus.  Cum  ergo,  & 
alia  teftimonia  Scripturae  aliter  refte  in- 
telligi  no  pof$int,&  verba  Chrifti  in  op- 
timo,& plano  fenfu  cum  illis  concordet, 

& communisPatrum  interpretatio  con- 
fentiat,  dubitandum  non  eft, quin  E- 
lias’  futurus  lit  fecundi  aduentus  Chri- 
fti precurfor,ac  fubinde  vnus  ex  duobus 
teftibus  a Ioanc  in  Apocalypfi  prediftis. 

De  Enoch  vero  quali  irridendo  fic  ait  i-f» 
Rex.  Sed  Enocbum  oportet  in  hoe  negotio 
tum  Elia  coniugi , nullam  aliam  ad  rem  , m k 1 
fallor, nifi  ad  iugum  ex  altera  parte  tolleniu. 
Verumtamen  diflcriahaec,  &irrifionis 
verba  non  Bellarminum  tantum  ( vt 
Rex  difsimulat ) fed  Patres  omnes;  imo 
ipfum  IoannemEuangcliftam  pungunt. 

Nam  fi  prardi&a  verba  audienda  funt,  , 
non  folumaduerfus  Enochumt, fed  in 
vniucrfum  omnem  focium  Eliae  inpre- 
dicationc  , 5c  aduentu  fuo  irrident,  & 
excludunt.  Ita  enim  dicere  aliquis  po- 
terit , quid  oportet,  alium  quencuinque 
Eliae  coniungi , nifi  forte  ad  iugum  ex 
altera  parte  tollendum  ? Cur  ergo  Ioan« 
nes , duos  teftes , duofq;  Prophetas  ven 
turos  effe  prardixit  ? Quis  nouit  fen- 
fum Domini,  aut  quis  Confiliarius  eius 
fuit?  Aut  quis  rationem  ab  illo  exiget, 
cur  duos  teftes  mifiurus  fit , & non  vnii 
tantum,  vel  non  plures?  Vel  cur  in  pri- 
mo fuo  aduentu  vnum  tantum  praecur- 
forem  miferit,  in  fecudo  vero  duos?  Vel 
cur  ad  predicandum  Euangeliu  miferit 
duodecim  Apoftolos,&  non  plures, neq; 
pauciores,&  in  fine  mundi  contra  Anti- 
chriftuduob9  teftibus  cStentus  futurus 
fit  ? Sunt  ergo  futiles  huiufmodi  obiefti 
uncul^mamDeusowzwiaoperdfwr  fecutiiu 
confrlinm  voluntatis  fux. 

Quaqua  re&e  cofiderati  ftatim  multe  iC. 

rationes 


Cd.  / 4 Jdem  offenditur  ex  varijs  Scriptura  locis . 6$ 9 


rationes  huius  diuinx  prouidentix  oc-  A 
Coogfoae  curre pofTunt.  Ih  primo  enim  aduentu 
ityw  »•  vnus  tantum  prxcurformifsuscfl,  quia 

wr  folum  ad  vnum  Iudasorum  populum,& 

Aii  focius  , , • 1 r o 

ficimd-  ad  vnum  terrae  locum  mittebatur,  oc  eo 
Lndus.  tcmpore,quo  ad  huc  ille  populus  in  fide 
perfeuerabat,  & prophetarum  doctrinis 
erat inflru<flus,ideoque  vnus  tefiis exi- 
mius , qui  eflet  lucerna  ardens , & lucens , 
vifus  efl  fufficiens.  Elias  autem  mitten- 
dus efl ad  Ecclefiam  per  totum  orbem 
iam  diftufam,&  ex  gentibus , ac  ludaris 
conflantem, & eo  tempore,  quo  vix  in- 
uenient  fidem  fuper  terram  propter  in-  ^ 
gentem  AntichrifH  perfecutionem  , & 
ideo  foci  um  aliquem  habebit,  qui  eum 
adferendum  iugum  Euangelicae  praedi- 
cationis, & Chrifti  defcnlionis  iuuet. 

Api,  xi.  VtfintJuo  candelabra  in  confpecluDo 
mini  flantia, dc  vtrunque  populum  illu- 
minantia; Si  dux  oliux,cxquibus  maior 
abundantia  gratiae  in  tempore  tantae  ne- 
cefsitatis  Ecclefiae  communicetur.  Ita- 
que grauifsime  Rex  errat , de  numero 
duorum  teflium  dubitando, vel  illum 
tanquam  ratione  carentem  irridendo. 

17.  Quisautem  futurus  fit  ille  focius,  no 
Quis  Eliae  efl  tam  exploratum  , & certum  , ficut  C 
ft  adiuege  c^udd  alter  futurus  fit  Elias.  Vnde  in  eo, 
(aperti”  <luod  addit  Rex, nnllumScripturx  loca 
e}/  de  reditu  Enoch  loqui:  minus  errat.  Na 
Jrtt,  etiam  Arctas  Apocal.  1 1 .fuo  C3p.  3 o.  di- 
xit.Quod  Elias  yenturus  fit , manifefu  ef, 
de  Enoch  y ero  te^limo7ntmc[uidem}c[uod  dd 
aduentum  fpetfet,  ex  Scrriptura  nonhabe- 
tnus.  Vnde  facium  efl  ,vt  dchocfocio 
Eliae  varie  fenferint  D odores  catholici: 
Idtonn,  Vidorin.enim  Apocalyp.  1 1 . opinatus 
^ HiUr.  efljleremiam  cum  Elia  efTe  venturum, 
Hilar. autem  canon.20.  in  Matt.  repro- 
bata illa  fentetia  Moyfcm  fociauit  Elix, 
cuius  fententiam  aliqui  moderni  expo-  D 
fitores  Matth.17.  fequuti  funt.  Alij  ve- 
ro hoc  munus  prophetandi  cum  Elia  te- 
pore Antichrifli  IoanniEuangeliflatri- 
buunteum  Hypolito  lib.de  Confumm. 
mundi.Qui  tamen  no  excludit  Enoch, 
fed  tertium  Ioanncm  adiugit.  Hoc  ve- 
^ro  fundameatum  non  habet,  3c  ipfi  Ioa- 
ni  repugnat, qui  duorum  tantum  tefliu 
mentionem  facit.  Neque  abfolutc  cre- 
dibile efl,Moyfiem,Ieremiam,  aut  loan 
ne  venturum  eTe  cum  Elia, quia  nullum 
veftigiuoijvcl  indicium  eius  rei  in  Scri- 


ptura habetur, & longe  verius  efl,  illos 
omn  es  mortuos  efTe , & cum  Chriflo 
iam  regnare,  & ideo  verifimilenon efl 
illos  efle  iterum  morituros,  & decxlo 
ab  flatu  beatifico  abflrahendos , vt  ad  ss' 
pugnandum  cum  Antichriflo  defeen-  'J* 
dant,vt  latius  alibi  tradaui. 

Superclf  ,vt  omnino  afferamus, Enoch  1 g, 

efTe  venturum  fimul  cum  Elia,  vt  fit  al-  PrcbabilSfii 
ter  tcflis,&prxdicator  contra  Antichri 
flum4In  hac  enim  affirmanda  fententia 
grauifsimi  Patres,&  fere  omnes  conue-  'jpertul  * * 
niunt.Tertullian.lib4de  Anima cap.  50. 

A ug« flin .li b. p.Gencf . ad  liter  cap 
Jib.i.dc  Mirabuib.Sacrx  Script.  cap.  3.  J 
Ambrof.i.Corint.4.  Damafccn.fib.  4.  ^ r » 
cap.  27.  Bcda,  Anfel.  & D.  Thomas  in  >j-y JQm 
Apocal.vbietia  And.Cxfar.  dicit,  ple-  ^ ^ rar 
rolq,  Dodorum  hanc  fequi  fentetiam,  f 
& Arctas  dicit, haberi  ex  traditione  pra: 
conum  Chrifli.  Et  argumentum  mag- 
num efl,quia  Enoch  mortuus  non  eit, 
fed  translatus,  vt  Scriptura  docet  Ge-  Genef.$ . 
ncf.  j.  vnde  fit,  aliquando  efTe  rnoritu-  JJeb.n, 
rum  ,cjiTu  fatutu  ef  homimbusfetnel  mori , 
aqua  regula  non  potcfl  cum  fundamc- 
to  excipi.  Ergo  verifimillimum  efl , ad 
hunc  finem  referuari,  vt  cu  Elia  veniat,  • 

Si  pro  Chriflo  moriatur. 

Acccdut  verba  Ecclcfiaf.  44.  Enoch  . 
placuit  Dco,ejr  translatus  ett  in  paradifum,  £(cj  ^ 
yt  det  gentibus  poenitentiam.  Quxverba  Faucotma^ 
deparadifo  terreflri  intelliguntur  a Pa-  *imc  verba 
tribus,vt  fiupra  retuli.  Rex  autem  An-  Edcfiaflici 
glix  contendit , fufficienter  fic  exponi, 
qui  pofitus  fuit  in  excplu  futuris  homi- 
nibus, quo  ad  poenitentiam  agendam, 

S<  fedandum  Deu  incitarentur.  Quam 
expofitionem  Theodoret.quxfl.  45'. in  Theoior, 
Genef.tradidiffe  videtur.  Et  poffet  to- 
lerari,fi  alia  no  excluderetur, vel  fi  mul- 
tx  alix  circunflantix, aliquid  amplius  in 
verbis  illis  fignificatum  elfe  , interpetari 
non  cogerent.  Nam  fi  folum  in  exem- 
plum translatus  efTet,non  certe  in  para- 
difum terrcflrem,  fed  in  cxleflem  tranf 
ferendus  fuiflet , nec  in  mortali  corpore 
in  terra  feruandus  , fed  gloria  , & ho- 
nore flatim  coronandus.  Deinde  pau- 
ci profedo  futuri  erant  , qui  illo  e- 
xemplo  tam  diflanti , tamque  abfeon- 
dito  permouendi  Client  ad  poeniten- 
tiam ; alius  ergo  modus  commoucndi 
homines  ad  poenitentia  ibi  prxdicitur. 

Hhh  2 Deni- 


6%o 


Lib.  F.rDe  Antichrijl». 


Elvas  ad  Iu* 
dasos,  Eno- 
chad  gcnci 
les  conueree 
dos  pi^ci- 
pueddtina- 

tlSUl'. 


Denique  in  illa  nota  caufali,  traslatus  eft, 
yt  det  gentibus^ feu  generationibus  vt  ha- 
bent Graeca) latis  indicatur, ex lpeciali 
prouidentia  referuatum  effe  ad  ex  citan- 
dos homines  aliquando  ad  virtutem,  & 
poenitentiam.  V nae  probabile  eft  ,non 
line  myfterio  politum  eflege«tt£#s,quia 
Elias  magis  ad  ludasorum  conuerfione,» 
Enoch  vero  ad  reuccandos  lapfos  ex  ge 
tibus  mittetur  : Hoc  ergo  habet  haec  aC- 
fertio  fatis  probabile  in  bcriptura  fynda- 
mentum,  quod  Patrum  authoritate,  & 
conieiftura  confirmatum  , nifi  quis  velit 
voluntaric-terginerfari , & plus  fapere, 
quam  oportet , rem  fatis,  credibilem , & 
moraliter  certam  efficit. 


C A P V T.  XV.  * 


i. 

Roma  Anti 
chrifti  ftde 
effe  Rex  Ia  • 
cobus  'fift- 
dere  coua-« 
tur. 


teli:  Antecedens  illius  argumentationis 


intelligi,  vno  modo  de  fede  ipfa  Roma- 
ni Pontificis,  quatenus  eft  Pontificius 
thronus,  in  quo  dicatur  feflurus  Anti- 
chriftusjalio  modo  folum  de  loco  Roma 
nas  vrbisdta  vt  in  illa  collocaturus  fit  An 
tichriftus  thronum, & Regalem  curiam 
imperij  fui.  Non  poteft  autem  Antece- 
dens illud  in  priori  fenlu  intelligi , quia 
clTct  inutilis  argu  metati  o,&  petitio prin 
cipij:nam  illaelf  conclufio  , quam  Rex 
fuadere  conatur,  nimirum  Antichriftum 
felTurum  e (Te;  imo  Sciam  federeinPon- 
tificia,feu  Romanafede;  fi  ergo  in  illo 
fcnfu  Antecedens  illud  intelligeretur, 
pro  fundamento, & principio  argumen- 
tationis, probanda  conclufio  aftumere- 


B 


c Antichrifti  fedem,  loco , & gradu  longif- 

fime  d Pontificis [ede  dijhre. 


DE  tempore  aduentus  Antichrif- 
ti,& confequenter  de  tcf^ibusad 
prasdicandum  contra  ipfurn  ven- 
turis,facis(vt  opinor)difputatum  eft,  fe- 
quitur  dicendum  de  Antichrifti  fede, 
quod  eft  fecundum  membrum  difputa- 
tionis  Regis  Anglios, feu  alter  locus,  vn- 
de  offendere  nititur,  Antici  riftumiam 
iri  fede,ac  throno  fuo  federe.  Videturq; 
in  hunc  modum  argumentari. Roma  fu- 
tura eft  fedes  Antichrifti, ergo  magnum 
fignum  eft, eum, qui  nunc  Romae  fedet, 
effe  Antichriftu.  Veruntamen  nec  Rex 
ita  exprefte  colligit,  neque  illatio  vilius 
momenti  cftet.Duobus  enim  modis  po- 


D 


2. 


3’ 


tur  , cflctquc  ridicula  argumentatio. 

Oportet  ergo,  vt  Rex  loquatur  de  lo 
co  iplo  Romanas  ciuitatis,&  pro  funda-  D _ 
mento  fus  rationis  fumat , Antichriftu  ipi^con^ 
collocaturum  fedem  imperij  fui  in  illa  i ondticio 
ciuitate,vt  inde  colligat, Romanum  Po-  tl,r°no  lo. 
tific&m efte Antichriftum,  quiaineade  ^uuur? 
ciuitate  fedem  Pontificatus  fui  habet.Et 
ftccolledio  quidem  perfe  fpedlatafri- 
ucla  eft,  quia  in  eadem  ciuitate  poflunt 
vari;  Principes, impeno,monbus,  & ti- 
tulo,ac  medo ‘regnandi  valde  difsiiniles, 
fedes  imperij  fm  faltem  diucrfis  tempo- 
ribus collocare.  Neq;  propterta  inde  in 
ferri  poteft.vnum  imperium  efle  aliud. 

Alias eodem  modo interii  pofiiet,Con- 
ftantinum  fuifte  Tuream, quia  in  cadein 
ciuitate  Couftantinopolitana  fui  impe- 
rij fedem  collocauit,  in  quapolleal  ur- 
ca fedet. Imo  & inferri  pollet,  Petrum, 

<k  fucceffores  eius  etiajn  ante  Bonifaciu 
fuifte  Antichriftum  , quia  fedem  fuam 
in  eadem  Romana  ciuitate  habuerunt. 

Quanuis  autem  harc  conditio  habedi 
fedem  imperij  in  eadem  ciuitate,  non  fit 
fatis,  ad  offendendum  effe  eundem,  qui 
fedet,  neque  habere  pi  oprie  ea.udem  fe- 
de,id eft, eodem  regnandi  titulo, eadem 
vepoteftate,ac  dominatione,  nihilomi- 
nus eft  conditio  neceftaria , & ideo  Rex 
cum  fuis  Proteftantibus  maxime  cona- 
tur oftendere^conditioncm  hanc  figen- 
di fede  Roma^veroAntichrifto  cdueni-  , 
re,vtex  iila,adiun<ftis  ali;s  inferat,  eum 
qui  nunc  fedet  in  illa  ciuitate  efte  Anti- 
chriftu. Cum  autem  ex  haftenus  diftis 
conftet,coditiones  alias  de  tepore  Anti- 
chrifti praedi  <ftas , in  eu,  qui  nunc  fedet, 
non  conuenire,<3c  in  fequentibus  often- 
dendum  fit,alias  etiam  qualitateSj&pro- 
prietates  de  perfona  Antichrifti  reuela- 
tasin  Pontifice  non  reperiri, etiam  fi  da- 
remus, Rcinam  futuram. efte  locum  fe- 
dis  Antichrifti, nihil  referret  ad  conclu- 
dendum, Antichriftum,  aut  venifte,  aut 
elTe  Pontifice. Nihilominus  tamen, quia 
etiam  illud  principium,  fcilicet,  Anti-  ^es  £fl-ct 
chriftum  Roma:  feirurum,  falfum  eft,  futura noio 
vteuidentius  conflet, quam  fit  vana  fic-*Klc  refte  io 
tio,&  impofturade  Antichriftianafede 
Romae  collocata,  vel  collocanda,  expen  ftflulUJU. 
demus  in  hoc  capite  Regis  probationes, 
oftendemufque  affertionem  eius  falfani 
eftejfuifq;  principijs , & expofitionibu^ 

Apoca- 


Cdp>  i j 'De  Anttchrijlijide. 


64  r 


4‘ 

frcfat.pa 

yxM- 

ifTbef.z. 

Probatio  - 
res  Regis 
prcfoisuu « 
wr. 


fi 

Templi  no 
mincio  Hc 
defiam  Pau 
1«  ioEellc- 
nrir 

B.Hier. 
Hug.  Eter 
Dt  tomen . 


Chrjf. 


Tbeopbyl. 


Apocalypfis  repugnantqpoflca  vero  de  A 
futura fedeAntichriftj  pauca  fubijciem9, 

Romanam  ergo  duitate  futuram  e fle 
locum  fcdis  Antichriflianar,  probat  Rex 
primo  ex  Paulo  2. ad  1 hellalon.z.dicen 
te  de  Antichrifto:7m  yttntemploDei fie- 
dedt  ,ojicr.dcns  fe  tanquam  fit  I)eus,  ld  efi, 

(ait  Rex  jinfinu  at  fi  adeo  wpciMralihus  Ec 
defice.  Et  addit:  1 amyli  fit  Apojlohcailla 
[edes,  cuilibet  relinquo  dumandtm  ,fied  <& 
quis  tu  ea  f edens  pro  Deo  fe  fi egerat , peccata 
condonatis,  fidei  articulos  definiens,  omniu 
hominn  cenfior,&  index,  ipfie  d nemine  judi- 
candus. in  quibus  verbis  hoc  argumentu  t> 
virtute  continetur.  Anticbriflus  fedebit  “ 
in  Ecclefia,  quae  efl  templum  Dei  j ergo 
fedes  eius  erit  in  finu  , 6c  penetralibus 
Eccleliae,id  eR,  in  praecipuo,  &(vtfic 
dicam  ) in  intimiori  loco  eius  3 ergo  erit 
Romae  5 ergo  Apoflolica  fedes , qua:  ibi 
efl,  efl  fedes  Antichrifli.  Probat  virtute 
hanc  vltimam  illationem, quoniam  qui  il- 
lic fi 'edet,ofiendu  fe  tanquam  fit  Deus.  Ha- 
ftertus  Rex. 

In  hoc  ergo  argumento  in  primis  non 
haeremus  in  Antecedente  prout  a nobis 
propolitum  efl,&  virtute  cotinet  expo- 
litionem , quod  Pauluspertemplu  Dei  q 
Ecclefia  intellexerit. Na  hiefenfus  erro- 
rem non  continet , fed  potius  probabilis 
efi:  Hieronymus  enim  epiR.i  fi.ad  Al- 
gafi.q.i  x.fenfum  illum  canteris  praefert, 
illuq;  fequitur  Hugo  Eter.lib  de  Regref. 
anim.cap.23.  &Oecumen.  ibi,  ita  hunc 
fenfum  probat, vtalios  excludat, dicens. 

Non  dicit  templum, quod  erat  Hiero  folymis, 
fed  Ecclefiam  Dei.  Alij  vero  Graeci  inter- 
dum infinuant,  Paulum  non  loqui  folu 
de  templo  Hierofoiymitano,  fed  etiam 
de  Ecclefijs  ChriRi,  indicantes,  prius  no 
excludere.  In  quam  fententiam  citatur 
Chryfoft.2.  Theflal. 2. dicens,  lubebit,fe  D 
in  temploDei  collacari, tionHierofiolymit  ano 
folum,  fed  etiam  in  Ecclefijs.  Ita  enim  ver- 
titMufculus  inVeneta  imprefsione  3nni 
1J49.  in  nouis  autem  editionibus  Pari- 
fienfibusanni  1 jSi.  5: 1 fSS.  interpre- 
te GermanoHerueto.non  legitur  parti- 
cula fiolum  , nec  Ecclefijs  in  plurali,  fed 
in  hnguiarijhocmodo.  Jubebit  ipfinmpro 
Deo  adorare  , <&  fedebit  in  templo  Dei,  non 
quod  eft  Uierojolymis , fed  in  templo  Eccle- 
/hc.Theophyladt9  aute aliter  videtur  le- 
gifte,  vel  expofuiffc  ChryfoRomum  di- 


cens,^©» in  templo  fficcialiter,  quod  efl  Ilie 
rofioljmisjed  in  Ecclefijs /impliciter,  & om- 
ni diurno  templo.  Apud  Iheodoretu  etia 
non  inuenio  cxciufiuam  lecundu  verh-  T'KC(*or> 
onem  eiufdem  Germani  H eructi  , in 
CoJonicnfi  editione anm  1 573  .fed  verba 
eius  funt  ".Templum Dei  appellamt  Eccle- 
fias,  in  quibus  primam  fiede  arripiet.  In  qui- 
bus verbis  potiusvidetur  tacite  exclude- 
re tcmpiuHierofolymitanUjlice:  abfolu- 
te  dicendo  Eccltfias , omnes  inc  ludat , & 
confcqucnter  etiam  illas, qu^Hierofoly- 
mis  fuerint. 

. Quocirca  etia  Ecclefiam  per  templu  6. 
Dei  inteIligendo,due,  vel  tres  funt  illius  Pc™empju 
vocis  expolitiones.  Vna,  vt  per  Eccle-  fidebumex 
fiam  no  materialis  locus  adorationisDci,  ponipoteii, 
fed  formalis  (vt  ita  dicam  ) Ecdefia  , id 
eR  ipfa  congregatio  fidelium  intelliga- 
tur.  Et  hanc  indicat  Hieronymus  fupra 
dicens.  Vel  in  Ecclefia,  yty eritis  arbi- 
tramur, fedebit  , ojleniens  fe , tanquam  ;pfe 
fit  Chrijlus,&  filius  Dei.  Et  idem  fignili- 
cat  Matth.  24.  exponens  illud , Jn  loco 
Santfojidefi  in  Ecclefia.  Et  certe  verba  ^ rt  f 
Chryfofiomi.qu^  retuli  iuxtaHeructu,  ’ 
ab  hoc  fenfu  aliena  non  funt.  Et  eundem 
fenfum  vt  probabilem  ponit  Andr. in  A 
pocalyp.cap.fuo.62.  Alia  expolitio  eR, 
vt  templii  Dei  fumaturpro  materiali  lo- 
co facrificij,& adorationis,  quod  Ecclefia 
vocamus. Eth^c  expolitio  poteR  fubdi- 
Ringui.  Vnde  fecunda  expolitio  erit,  vt 
templu  Dei  generaliter  fumatur  proEc- 
clefijs  ChriRi , & fpecialiter  pro  illis  fo-  rofotymit* 
lis, ita  vtternpluHiercfolymitanum  ex- 
cludatur.Et  hanc  pofuit  cxprelfcOecu- 
men.&  ab  illa  non  diferepat  Theodoret. 
licet  exclufiuam  exprclle  nonpofuerit. 

Tertia  erit, per  templu  Dei  intelligi  om- 
ne diuinum  templum,  fiue  fit  in  Ecclefia  Thcodor. 
ChriRi , fiue in  Synagoga.  Ethanctra-  Theophyl. 
dit  TheophylaRus,  & fequitur  Caieta-  Caietan. 
jius  dicens,  ATow  de tr minatum  templum,  D.Auguf, 
fed  quodlibet  Deo  dicatum  fignificari . Ita 
vt  templum  Dei  politum  fitad  exclu- 
dendum tantum  idolorum  templa, vt  vo 
luit  etiam  AuguRinus  in  lib.20.deCiuit. 
cap. 19. 

Addit  vero  ibi  AuguRinus  quarta  ex  7. 
politionem, magismetaphoricam.  Nam  D.  Auguft.’ 
per  tempifiDeiintelligit  ipfummet  An-  \ /y1 
tichriflum  ,& ponderat,  Graeca  non  ha- 
bere,  yt  J e de  at  in  templo  Dei, (e d m templii  Dei  templu 
Hhh  3 Dei 


D.JHert 


Afatt.  24, 


Andr, 


a . Hcclifiac 
excludendo 
templu  Hic 


mim. 

Oecum. 

1 .Qjuilibce 
locus  Dei 
cultui  dica- 
tus. 


s i.Tbefi  2. 


8. 

Opri»  da- 
tur «jualili» 
teeexdi&ij 
«xpofitioni 
bur  eligen- 
di. 


^/2 


L/£.  V.DeAntichrifto. 


Z>«',id  efhvt  fe  gerat  tanquam  Dei  tem- 
plu.Quod  potert  intclligi,vel  de  ipfa  per 
fona  Antichrifti , <5cficmtelligendu  erit, 
non  illo  comuni  modo, quo  iufti  dicutur 
templu  Dei, fed  alio  lingulari  modo, quo 
ipfe  haberi  volet,  vt  verus  Deus. Sicut  di 
citurinChrifto  habitare  plenitudo  diuini 
tatis  corporaliter : & ita  humanitas  Chri 
RfifeuChriftus  vt  homo  poteft  dici  lin- 
gulari modo  teplum  Dei.  Vnde  cu  Pau- 
lus ait:  Ita  yt  in  teplo  Det  fedeat , ofiendens 
fe  tanquam  fit  Deus , iuxtahanc  expofi- 
tione,non  ponit  illa  duo  tanquam  diuer- 
fa,fed  pofterior  pars  e it  prioris  explica- 
tio,exhibebit  enim  fe  Antichrifius  in  te 
plu  Dci,fe  ipsu  verum  Deu  pr^dicando, 
Sc  vt  lic  adorandii  oftentas.  Vel  per  An- 
tichriftu  intelligi  poteft,  non  fola  perfo- 
na  Antichrifti,  fed  fimul  cu  corpore  my; 
fticoexprauis  hominib9,  quiillufeque 
tur  congregato : & lic  dicitur  Antichri- 
ftusfedere  in  templo  Dei,  quia  fuam  co- 
gregationem  oftcntabit  tanquam  veram 
Dei  Ecclefia  j in  qua  ipfe  fedebit  tanqua 
Deus.  Et  huncpofteriorem  fenfum  ma- 
gis fcquitur  Auguftinus. 

Si  ergo  Regi  Angliar  placet,  vt  tem- 
plum Dei  in  illo  loco  Pauli  Ecclefia  fig- 
nilicet,non  cotcndimus  ,-cligat  aute  ipfe 
ex  dittis  expolitionibus  qua  magis  pro- 
bet: nunc  enim  nihil  noftra  refert , inter 
easdiiudicare,  fedadrem  folum  fpeftat, 
brcuitcr  oftendere , nullam  earum  Pro- 
teftantiuaffertioni,  {eu  vanae  potius  co- 
gitationi polTc  deferuire.Nam  li  Ecclelia 
per  templum  Dei  lignificata  clE  fide- 
lium congregatio,  licet  Antichrifius  in 
hac  Ecclelia  fefiurus  fit,oftendens  fe  tan- 
quam fit  Deus, non  fequitur  in  Roma- 
na ciuitate  collocaturum  fedem  fuam. 
Nam  fidelium  cogregatio  cft  per  totum 
orbem  diffufa , & de  fe  abfirahit  a mate- 
riali loco : vnde  federe  hoc  modo  in  Ec- 
clefia  tanquam  Deu , nihil  aliud  cft,  qua 
in  ipfa  Chrifii  Ecclelia, & ab  his, qui  fue- 
rint membra  eius  pro  Deo  haberi,  ac 
reputari . Quod  verum  c(Te  poterit,  fi- 
ne Romae,  fiue  Confiantinopoli , fiue 
Hicrofolymis  contingat  j imofiue  in  Eu 
ropa , fiue  in  Alia eueniat.  Oportet  au- 
tem aduertere,  congregationem  illam, 
in  qua  Antichrifius  adorabitur  vt  Deus, 
vocari  templum, vel  Ecclefiam  Dei, quia 
antequam  per  Antichrifium  peruerte- 


B 


D 


retur,  erat  templum, & Ecdefia  Dei:  ip- 
fum  autem  proDeo  fufcipiendo , quoad 
eam  parte  fa<fta;erit  Synagoga  Satam, 


feu  Antichrifiiana  .Iuxta  hunc  ergo  len 


D,  Hmt, 


Ex  Rejii 
Gcnicfitufij 


io  Knouoo 
tjujmioili 
is  tcplulc; 
luium. 


fum  nihil  colligitur  de  Romana  ciuitate, 
quodlitfutura  fedes  Antichrifti.  inio 
aliunde  cuercitur  blasphemia  dicentium, 
Pontificem  ibi  fedentem  efteAntichri- 
ftum:nam(  vt  ait  Hieronymus)  Anti~ 
chril\us]edebtt  in  Ecclefia , oftendensfe  ejfe 
ChnZlum& filium  D.t , Pontifex  autem 
non  ita  fedet , fed  vt  minifter  Dei,  & 
Chrifii  Vicarius , & feruus  feruorum 
Dei.  Et  haec  ratio  fere  eodem  modo  de 
quarta  expolitione  procedit  , vt  facile 
confidcranti  patebit , nam  expofitio  Au 
gufiini  ad  hoc  etiam  reuoluitur,  vt  per 
Ecclefiam  hominum  congregatio,  non 
materialis  locus  defignetur,  eademqjno- 
mine  timpli  Dei  fignificetur. 

Si  vero  placeat,  per  Ecclefiamintel- 
ligerefolasChriftianorumEccle(ias,cum 
Paulus  indefinite  de  templo , feu  Eccle- 
fia Dei  loquatur,  no  magis  poteft  inferri  non  're 
felTurum  Antichrifium  in  aliquo  tem~  fcouwa 
pio  Romano,  quam  in  confiantinopoli-  'icl,nitum 
tano,vel  Hierofoly  mitano, aut  alio  limi- 
li.  Nec  refert  quod  Rex  addit,  fetiorum 
Antichrifiu  m finu,& penetralibus  Eccle- 
fue , tum  quia  hic  verba  non  funt  Pauli, 
fed  ipfe  illa  adiunxit  de  fuo  capite,  ideo- 
que  pari  facilitate  contemnuntur.  Tum 
etiam  quia  fatis  erat  Anglia  in  finu,&  pe- 
netralibus Ecclefia: , & tamen  Deo  per- 
mittente , fafta  efi  fedes  Antichrifti : & 
Lutherus,  ac  Caluinus  in  medio  quidem 
Ecclefia:, ac  fubinde  in  finu,&  penetrali- 
bus cius  virus  fuum  effuderunt,  licet  Ro 
mameuertere  non  potuerint.  Dicet  for  inflari»; 
te  Rex  , licet  templum  Dei  indefinite 
pofitum  fuerit,  per  antonomafiam fum- 
ptum  effe  pro  Roma,  vel  Romano  tem- 
plo tanquam  omnium  praecipuo.  Pof- 
ietque  iuuari  verbis Thcodoreti.  fecudj 
Thefialonic.2  AiccntisfTemplum  Dei  ap- 
peUauit  Eccle  fias,  in  quibus  primam  fedem 
arripiet:  nos  enim  dicimus , primam  fe- 
dem efte  Romanam  ; illam  ergo  arripiet 
Antichrifius.  Sed  illud  etiam  volunta- 
rie dicitur,  & fine  probatione.  Et  pri- 
terea  facile  refpondebimus  , feflurum 
Antichrifium  non  in  templo, quod  re 
vera  precipuum  efi, fed  quod  ipfe  volet* 

& praedicabit  efte  praecipuum,  credibi- 


Refpanib' 


lius 


Cap.  t j . De  Antichrifli  [cd< 


10. 

Sinus  Eccle 
fis  amplif- 
fimis  eft , 
nec  lolu  b^o 
nam  indu- 
it. 


Pontifex  no 
icDeu  vedi 
ut,fedChrl 
fli  Vicariu 
«xhibet. 


lius  autem  eft,  illud  cflTe  futurum  in  Iu- 
da;a potius , quam  in  Italia.  Nam  cum 
Ancichriftuslepro  vero  Chrifto,&Mef 
fia  venditaturus  fit,  caput Ecclelia:  fu® 
dicet  clle  Hierufalem , non  Romam , vt 
mox  videbimus.  Theodoretusauteper 
prunam  jeden i re  vera  non  intellexit  Ro- 
manam^reque  aliquam  ex  primarijsEc- 
clefijs,fedin  vnaquaque  Ecclelia,  velte- 
plo  primarium  locum, ac  fedem  foli  Deo 
debitam:  vel  loquutus  eft  de  prima  fede, 
non  quae  nunc  litjVeliuo  tempore  erat, 
fed  quam  ipfe  Antichriftus  eriget.  Atq; 
hic  difcurlus  aeque  procedit  iu  xta  tertia 
expolitionem  , qua:  fub  nomine  templi 
tam  Iudaicum  templum,quamEccldias 
Chriftianorum  compleclitur  : nam  fic 
magis  ampla  eft,  & indefinita  Paulina 
propofitio , ideoque  minus  poteft  ex  ea 
inferri  determinatus  locus  Romanae  ci- 
uitatis. 

Ex  quibus  etiam  concluditur, fruftra 
Regem  diuinandum  proponere,  vbi fit 
Apoftolica  fedesmam  licet  omnibus  pa- 
teat,illam  elTe  Rome,nonfequitur,An- 
tichriftum  ibidem  collocaturum  fedem 
fuam  , etiam  fi  feffurus  fit  in  fimi  Ecde- 
fiae.Quia  finus  Ecdefi^amplifsimuseft, 
Sc  boni,ac  mali  in  illo  exiftunt , & vnus 
quidem  legitime  fedet,  alius  per  ambi- 
tionem , & tyrannidem  caput  Ecdefiae 
fingitur. Praeterquam  quod(vtfupra  di- 
cere coeperam)  licet  Antichriftus  Roma 
expelleret  Pontificem , & fuam  ipfe  fe- 
dem ibi  collocaret,  non  federet  in  eadem 
fede , neque  indepoffe^concludi,  eum, 
qui  nunc  legitime  fedet,  ita  federe , ficut 
Antichriftus  fedebit.  Nam  qui  nunc  fe- 
det, non  feChriftum  ,autMefsiam effe 
prodicat,  ficut  praedicabit  Antichriftus. 
Quapropter  vanum  eft , quod  Rex  fub- 
iungit,  Pontificem  pro  Deo  fe  gerere, 
peccata  condonando, &C.  Nam  aliud  eft, 
vicem  Dei  gerere,  & vt  miniftrum  eius, 
modoq;  ab  ipfo  inftituto  fupernaturales 
effectus  operari , & diuinam  iurifdictio- 
nem  exercereialiud  vero  eft,fe  pro  Deo 
gerere,  fe  ipfum  tanquam  Deum  crede- 
dum,  adorandutnque  proponere.  Illud 
enim  legitime  facit  Potifex,  hoc  autem 
pofterius  erit  proprium  Antichrifti , vt 
Scripturae  docent,  & Patres  interpreta- 
tur, & in  capitibus  fequentibus  fufius 
declarabimus, 


O.  €43 

A Alteram  probatione,  quod  Roma  fu- 
tura fit  ledes  Antichrifti , Rex  allunut 
ex  Apocalypfi , iupponitq;  ex  cap.  1 3 . 
Beftiam,quam  loannes  vidit  alccndcn- 
tem,habentemq,  capita  fepten: , & cor- 
nua decem  effe  Antichriftum.  Deinde 
vero  argumentum  fumit  ex  cap.  17.  \ bi 
loannes  narrat,  (e  vidiffe  mulierem  me- 
retricem fedentem  fuper  eandem  beftia 
( vt  Rex  interpretatur)  de  qua  muliere 
iic  loannes  in  fine  capitis  concludit.  Et 
mulier , quam  yidijli,  eft  duitas  magna,  qua 
habet  regnum  Juper  Reges  terr x. Et  d c cade 

B pr  us  dixerat, eius  nomen  ejje  Babylon  mag 
ita,  &i  eode  modo  illam  appellat  cap.  18. 
ergo  locus  hic  ( ait  Kcx)per)puue , & fine 
ylia  contradithone  declarat , Romam  ejfe , 
aut  fore  fedem  Antichrifti.  Probat  illatio- 
nem. Brimum  quia  nullus  iam  Papifla  infi- 
ciatur,Babylonis  nomine  ibi  plani fstme  Ro- 
mam intelligi.  Deinde  hanc  mulierem  (ait) 
ejje  illum  ^ tnticbnfium , liquet  ex  tempore , 
quo  yim  fuam,Csr  operationem  exercet, quod 
erit  quadraginta  duorum  mefium  prout.  13. 
cap.habetur. 

Prius  vero,qu3m  huic  argumento  ref- 
pondeam,in  his,  & alijs  Regis  verbis  ad- 

£ uerto,  illum  confundere  mulierem  cum 
beftia, & e couerfo:  nam  mulierem  dicit 
effe  Romam  , & Babylonem,  eandemq; 
rurfus  dicit  effeAntichriftu  ,&  paulo  in- 
ferius conflare  dicit,  beftiam  feptem  ca- 
pitum efte  Antichriftum.  Et  tamen  pag. 
108.  dicit  beftia  illam  effe  ciuicate  regia. 
Et  fimiliter  pag.  99.  mulierem  cii  bellia 
confundit,  &.  nunc  duitatem,  nunc  im- 
perium eius,  nunc  Antichriftum  figni- 
ficare  dicit.  Quae  confufio  & communi 
expolitioni  repugnat,  & intelligentiae 
lumen  obtufcat,nam  fi  mulier,  & Baby- 
lo eft  Roma, quomodo  eftAntichriftus? 

D aut  quomodo  infidet  bellis, quae  dicitur 
effe  Antichriftus- Deinde  in  cap.  1 3. non 
dicitur  potellas  data  mulieri  per  menfes 
42.  fed  beftiae  ■,  ergo  inde  non  probatur, 
mulierem  effe  Antichriftum,  fed  beftia. 
Non  debent  ergo  confundi : aliud  enim 
mulier , aliud  beftia  reprxfentat,  neque 
poteft  beftia  feipfam  portare.  Neq,  ve- 
ro hoc  dicimus, vt  obieclionemvitemus, 
fed  vt  verum  fenfum  declaremus , viaq; 
paremus  ad cauendas  calumnias , quae  in 
illa  confufione,  & aeouiuocatione  deli- 
tcfcunt,vt  infra  cap.2o.vibebimus.  Ob- 
Hhh  4 icctio 


xr. 

Alteia  R e . 
gisprcbatio 

cx  Otily 
pi/. 

*Apoc.  13, 


Apoc.  17. 


vApoc.iZ, 


ii. 

Mulier  cu 
beftia  cod- 
fundi  uo  ac 

bci. 


6 jj-4- 


Lib.j.De  sAntichrijio. 


icdtio  autem  in  hunc  modii  formari  po- 
tefl.  Mulier  fornicaria,  quce  magna  Ba- 
bylonia nuncupatur, efl  Roma,  dc  illa  di 
citur  infidere  beflia?,id  efl,  Antichriflo 
tanquam  Principi , dc  fundamento  fuoj 
ergo  Roma  futura  e 11  Antichrifli  fedes. 
Probatur  confequetia  , quia  licet  potius 
Princeps  videatur  federe  in  ciuitate,  vbi 
habet  folium , quam  duitas  in  ipfo,tame 
etia  duitas  ipfa  dicitur  federe  fuper  Prin 
, cipis  humeros,  quatenus  eius  potentia, 
& virtute  regitur, & conferuntur. Sic  er- 
go Roma  vila  cft  federe  fuper  befliam 
Antichriflum  3 erit  ergo  fedes  eius. 

•j  ^ f Dc  hac  obieftione  multa  dici  potTent, 
Simulieril  nifi  effent  in  fuperioribus  ditia.  Poffe- 
laRomaeft  musergo  facile  obiedionem  vitare  di- 
eshnica,  no  cendo, fornicariam  illam  in  cap-iv.  Apo 
calyphs  a ioane  vilam,non  Romam, led 
lApoc.iy.  mundum  iignificare,  dc  befliam,  cui  in- 
fidere vifa  efl,  non  Antichriflum  , fed 
diabolum  elfe.  V eruntamen  ad  refpon- 
dendum  Regi  nec  elTarium  non  eff,  pro- 
babiles, nedum  magis  receptas  interpre- 
tationes negare.  Concedimus  ergo  mu- 
lierem illam  Romam  figniticare,non  ta- 
men Chriflianam,  fed  ethnicam,  vt  cap. 
6.declaraui . Cum  vero  fubfumitur , be- 
fliam,cui  mulier  in  fidebat, elfe  Antichri 
flum,refpondemus,vel  negandu  id  elTe, 
Vel  certe  diftinguendum  , de  fano  modo 
_ . intelligendum.  Nam  illa  beflia  dicitur 

inccjnioc  , habere  feptem  capita, quae  lbiexponun- 
dod  fi  g ni  fi-  tur  efle  feptem  Reges,  quorum  nullus 
eacfUKiclm  efl  Antichriflus , fed  alius,  quioftauus 
Bum,  fed  (e  effe  dicitur , licet  de  feptem  fit,  dc  voca- 
eorum Gen  tur  fpcciafitcr,  bcjha,  quee  erat,  & non  eft, 
tiliam.  vt  fupra  tractatum  efl.  Igitur  beflia  ha- 
bens feptem  capita,dc  cornua  decem, no 
efl  adequate(vt  fre  dicam)Antichrif!us, 
fedeflfuccefsio  tyrannorum  perfeque- 
tiu  Chrillianos  in  Romano  iroperio,poft 
quos  ortus  efl  Antichriflus  tanqua  cornu 
Haniel. 7.  paruum  de  medio  corti,  vt  dicitur  Dani. 7. 

Hinc  ergo  non  rede  infertur, Roma  ali— 
quado  infidere  fuper  illu  Antichriflum 
verum,  dc  propriu,  fed  fuper  Imperato- 
res Romanos  ethnicos, Ecclefi^  perfecu- 
toreSjdcAntichridos  typice, <Sc  per  figu- 
ram, feu  participationem.  Horum  ergo 
Imperatorum, feu  Antichriflorum  fuit 
quidem  Roma  fedes,  ouando  tenebat  im 
periti  m fuper  omnes  Reges  terre,  deerat 
ebria  de  fanguineMartyrum,id  cfRqua- 


A do  erat  Roma  ethnica  ,non  Chrifliana. 

V nde  fi  attente  conlidereturcap.  17. 
Apocalyplis , nunquam  in  illo  figuifica-  qJJ*' 
tur,  mulierem  illam  fornicariam  vifam  l(lr  rmi’ 
eifefedctem  fuper  illam  befliam,  quate-  dendovt-t,' 
uus  proprium  Antichriflum,  fed  folum  ^pocalyp. 
quatenus  tyrannos  praecurforcs  cius,  dc  lls* 
Romanos  imperatores  ethnicos  repree- 
fentabat.Et  ideo  fortafTe  quando  Ioanes 
dicit , vidi  fle  mulierem  fedentem  fuper 
befliam,  folu  addit,  Habente  capita  jepte, 
cornua  dece,  quia  Antichriflus  nec  efl 
vnum  ex  illis  feptem  capitibus,  nec  de 
g decem  cornibus.  Namipfe  Ioanes  pofl- 
quam  dixerat , de  fepte  Regibus  quinq; 
pra?cefsiffe,dc  vnum  efle,  dc  alterum  no 
dum  venifTe,fed  fuiffe  venturu,dc  breui 
tempore  duraturumRubiungitrfH^jrf, 
qme  erat ,<y  non  ejl,  & ipfa  oftaua  efl,&  de 
jepte  efl  ,&  in  intentumy adit.  Et  poflea 
dec!arat,^ercw  cornua  ejje  decem  Reges, qui 
potejlatem  accipient  pojl  befliam , cui  fuam 
yirtutem,& potejlatem  dabunt.  Peinceps 
vero  de  his  fubiungit,  quod  odient  forni- 
cariam , ey  dejolatam  facient  illam , & nu- 
dam , & carnes  eius  manducabunt , & igne 
concremabunt  tique  in  hoc  bellice  fer- 
uientes , cum  qua  habent  y-num  cotifihum, 

C cuitffuam  yirtutem  tradent, \t  prius  dixe- 
rat. 

Vnde  vlterius  colligo, tantum  abeffe, 
vt  dicat  Ioannes,  fornicariam  fedilfefu-  ^ Th 
per  illam  befliam,  quatenus  verum,  dc  coy|e°j 
propriumAntichriftum  adumbrabat, vt  p0rt^ 
potius  fignificet,  peripfum,velper  Re-  chriftuipfc 
ges miniflros  ei^sefledeflruendam.Er-  demRorof 
goexillavifionenon  folum  non  liquet,  ^xur,ra* 
nec  colligi  poteft,  Antichriflum  frxurii 
fui  imperij  fedem  Roma? , fed  potius co- 
trarium  non  obfcurc  probatur,  cum  per 
ipfum  Antichrifludeflruenda fit. Quod 
j)  in  cap.  18.  multum  confirmatur,  maxi-  ^ 
me  contra  Regem  Anglia:,  qui  verba  il- 
lius  capitis  : Cecidit , cecidit  Babylon  illa 
magna,  de  Romana  ciuitate  intelligit,  dc  M,gi»  colli 
ita  ex  illius  fententia  ibideferibitur  de-  gscur  Ro* 
folatic,dcabolitio  perpetua  Romane  vr- 
bis , vnde  neceflaria  fere  confequutione  uertenjanlt 
infertur,illam  Romedeflrudlioncmper 
Antichriflum, & Reges  illi  fubiedlos  fa- 
cienda efle. Primo  ex  verbis  antecedetis 
capitis, quer  proxime  retulimus. Seciulo 
ex  fequenti  cap.i  9. quia  illud  excidium  Apoc- 1 9‘ 
Babylonice,  quod  cap.  iS.defcribitur, 

non 


Caf.  i d-.Vbi futura  fit  Jntichrifiifiedes.  6// 


1 6. 
Dilemmat» 


non  efl:  totius  orbis  confummatio,  & co 
buftio,fed  cuiusdam  particularis  duita- 
tis,iuxta  illam  interpretationem;erit  er- 
go ante  mundi  riuem.  Et  tamen  ex  cap. 
19, colhgitur,^llud  Babylonicum  exci- 
dium^arope  finem  mundi  eile  futurum, 
nam  ftatim  poft illud oftenditur  Chrif- 
tus  defcendens  fuper  equa  album,  <3c  cu 
gladio  ex  vtraque  parce  acuto  proceden 
teexore  eius  , cafteftibus  exercitibus, 
comitantibus  ad  perdendam  befliam  cfi 
Regibus,  & exercitibus  fuis , qui  occifi 
funt  in  gladio J(.detis  Juperequu-,  ergo  illa 
Babylonica  deftruclione  per  Antichrif 
tum,Bcexercitu  eius  futura  effe  fatis  co 
fequenter  intelligitur.  Ergo  inde  euidc- 
ter  concluditur  non  elle  futuram  Roma 
fedem  Antichrifti. 

Tertio  idem  ita  concluditur , nam  fi 
Roma  eft  illomodo  in  fine  mundi  def- 
truenda,vel  id  fiet  per  Antichriftum,vel 
He®  proba  Per  per  Antichriftum,  certe  fe- 

tat. des  eius  non  erit , quia  hcec  duo  inter  fe 
repugnant.  Neque  fingi  potefi,  quod 
prius  in  illa  fixurus  fit  fedem,  fi  poitea 
illam  fit  deftru&urus;  tum  quia  neque 
• hoc  habet  fundamentum , neque  verifi- 
militudinem,  tum  quia  monarchia  An- 
tichrilli  non  tanto  tempore  durabit,  vt 
ad  illam  vicifsitudinem  reru  pofsit  ftiffi- 
cere,tum  praeterea , quia  (vt  ex  cap.  17. 
colligitur')  ex  odio  fornicariae  deftruet 
illam  per  Ce  , vel  per  Reges  amicos  fuos; 
ergo  a principio*  gerent  hoftile  bellum 
contra  illam  : ergo  cogitari  non  potefi, 
quod  prius  fit  Roma  futura  fedes  Anti- 
chtifti,&  poftea  per  illum  defiruenda. 
Alb  pars  di  Neque  etiam  dici  potefi:  defiruenda  per 
lemmati»,  alium  poftquam  Antichrifius  in  illa  fe- 
dem fuam  fixerit, tum  quia  repugnat  cu 
verbis  citatis  ex  cap.17.vbi  dicitur  def- 
truenda  per  Reges  amicos  beftiae,  id  eft, 
Antichrifti,  & exeeutorum  confilioru 
eius. Tlim  etiam  quia  ex  alijs  locis  Apo- 
calypfeos,<Sc  ex  Daniele,&  Paulo  conf- 
tat,  Antichriftum  a nullo  puro  homine 
elTefiiperandum,fedab  ipfoChrifto  e fle 
interficiendum. ergo  fi  Antichrifius  fe- 
mel  fedem  fuam  Romae  collocarer , non 
e flet  R"»m  1 ab  vllo  hofte  Antichrifti  de- 
ftruenda.nequcabipfoChrifto  ante  ge- 
neralem mundi  conflagrationem  , quia 
Chriftus  cum  venerit  ad  Antichriftum 
interficiendum, nullam  deftruet  ciuita- 


A tem, neque  hoc  de  illo  legitur,  fedfolmn 
quod  Antichriftum,  & pfeudoprophc- 
tam  eius  viuos  in  infernum  mittet,  & cx 
terosillorum  fociosin  gladio  fuo  occi- 
det, A pocalyp.  17. 

Ailcrtio  ergo,  quod  Roma  futura  fit 
Antichrifii  fedes,R  a Rege  non  proba- 
tur^ didis,  ac  expolitionibus  eius  Re- 
traria eft,&  plane  talfa. Denique  efi  op- 
tima coniedura , quia  Antichrifius  def- 
trmfiurus efi  Romanum  imperium,  & 
magno  odio  illud  profequuturus,vt  etia 
cx  i7.cap.Apocalypfis  colligitur, N ex 
J3  2.Thetf.2.  <Sc  ex  omnib51  Paci  ibus, ergo 
no  efi  verifimile, collocatura  efleRomae 
fede  lua  , quia  etiam  Romanum  nomen 
cum  imperio  fuo  cupiet  extinguere. 

CAPVT  XVI. 

Vbi  futura  fit  'Antichrifii  fedes . 

LOngc  quidem  certius  efi  , Roma 
non  clTe  futuram  fedem  Antichri- 
fti,quam  fit  certum, quis  locus, v el 
ciuitas  futura  fit,  in  qua  thronum  fuurn 
Iit  collocaturus.  Neque  id  mirumefte 
C debe^quiain  omnibus  rebus  obfcuris, 
quae  a cognitione  humana  longe  dift.tt, 
facilius  quid  non  fit, quam  quid  fit  agnof 
citur.  At  nobis  etiam  non  efi  tarttnecef- 
fariun)jCognofcere,vbi  lit  Antichrifius 
felTurus,quam  fcire,non  effe  Romae  im- 
peraturum.quiahoc  pofieriusad  haere- 
ticos confundendos  multum  conducit; 
illud  vero  prius, licet  fit  ignotum, vel  in- 
certum,uon  multum  refert.  Nihilomi- 
nus tamen  vt  ex  hac  affirmatione  negg- 
tionemdemonftratamin  fuperiori  capi 
te  in  hoc  ampliori  autfioritate  confirmc 
mus, quid  in  fioepumfio  verifimilius  vi- 
D dea  tur,  paucis  proponem  us. 


J7- , 

Comiufio.1 


Apoc.ry. 

z/lbifi.t 


r. 

Certius  eft 
Aotithtiiw 
fedem  f n 
fututa  Ru- 
tr.j ; Cj  ,01 

vbi  fucura 
fit. 


Catholici  crgoDodores,  verifimilli- 


z. 

Regum  Ad 
tichrifti  le. 
rofolymis 
futuram  cu 


mura  cenfent  Hierufalem  futuram  elTc 
regalem  fedem  Antichrifti,  templumq; 
Hierofolymitannm  vtcunque  per  An- 
tichriftum inftauratum  futurum  clle  n’un:s  0Fh 
«qua fi  fundamentum  , Si  caput  falli  tl0c‘  ‘ 
religionis , quam  Antichrifius  in  mun- 
dum inducere  conabitur.  Q ia*  opi- 
nio fine  vlla  dubitatione  ex  anfiqua 
traditione  defccndit. Nam  Irenar.lib.j.  £).  Irinv, 
cap.  2?.  aperte  dicit,  Antiehriftum  reg-  Ljfttiit. 
naturum  in  Hierufalem.  Ladant.lib.7. 

cap. 


6 4*6  Lib  V. De  / intichrijlo . 


HypoL 
D.  */. lug . 
Raban. 
D.  Greg. 


D.Cyril. 
D.Dam. 
«$>/<<.  Sulp. 


P,  Pauli  tef 
simonium 
maxime  fa- 
uet- 

n.Tbejf.i. 


D.Iren. 


D.Hypol. 

Ephrem. 


jO.Cy.il. 

Damaf. 
Sedili. 
Haymo. 
D.  Tbom. 


cap.  i f . & 17.  dicit,  regnaturum  efte  in 
Oriente, in  eaque  Afiae  parte,  quae  Syria 
vocatur, id  eft,in  Iudaea.  Hypol.in  orat, 
de  Confummat.  mundi , dicit  Hierofo- 
lymis  fefifurum.  Idem  Auguftinus , vel 
potius  Rabanus  trad.de  Antichrift.Grc 
gor.T  uronen.lib.  1 .Hiftor.  Francor.  in 
princip. vlntickrifius  (ait)  primum  circun - 
cifionem  inducet, je  afferens  Chrijlum , dein- 
de in  templo  Hierosolymitano  ftatuam fuam 
collocabit , &c.Ide  Cyrill.catech.i  j.Da- 
maf.-lib.4.cap.i7.Seucr.  Sulpit.  dialog. 
2. de  Sanet. Martin. & omnes  exponen- 
tes Scripturas  ftatim  tradandas.  Tantus 
autem  Patrum  confenfus  non  potuit 
certe  in  fola  humana  fufpicione,  aut  opi 
nione  fundari, cum  fit  de  re  futura  con- 
tingente, & ex  diuina  prouidentia,  ac 
permifsione  maxime  pendente  5 ergo 
credendum  cft,  mana  (Te  ex  communi  in 
telligentia  feripturarum : funtenimin 
Scriptura  multa  teftimonia,quae  hoc  fig 
niflcant,tamcn  quia  prophetica,  & obf- 
cura  funtjcx  traditione  aliqua  verum  il- 
lorum fenfum  Patres  coliigififc  videtur. 

Duo  autem  videntur  eftc  praecipua 
teftimonia, quibus  haec  veritas  confirma 
tur , quae  nunc  expendemus,  £ei>biter 
alia  teftimonia, & rationes, feu  congrue- 
tias attingemus.  Primum  tefiimonium 
efl  illud  Pauli,quo  R ex  vtebatur:  Ita  Vt 
in  templo  Deifedeat. Nam  Paulum  ibi  lo- 
qui de  templo  Hicrofolymitano  longe 
verifimiliuseft. Primum  enim  ita  expo- 
nunt frequentius  antiqui  Patres,  Iren. 
lib.  cap. 2 > . Transferet  (inquit)  regnum 
fuu  in  Hierufale , &1  in  temploDei  fedebtt, 
[educens  eos  , qui  adorabunt  eum,  quafi  ipfe 
Jit  Chrijlus . Et  ca.  30 .Jedebit  (ait)  in  teplo 
Hiexofolymis.  Idem  Hypolit.  in  orat,  de 
Confummat.  mundi,  Ephrem  orat,  de 
Antichrift.  p.  3 . Honorabit  (inquit)  Iu - 
deeos  fupra  modum  , &“  Indecorum  populi 
ipfum  maxime  honore  afficiet.  Vnde  &ipfe 
tanquam  eos  honore  preeferens , defigtiabit 
ipfis  omnibus  locum  fuum,ac  teplum,fuam- 
qne  illud  infiaurandi  prouidentiam.  Idem 
Cyrillus  Hierofolymitan.cateches.  1 5". 
Damafc.lib.4.c.27.  exponens  Paulum, 
ait,  Porro  Dei  templum  non  nofirum  intelli- 
git,fediudaicum,non  enim  nobis, fed  Iudais 
yeniet.  Ita  etiam  interpretantur  locum 
Pauli  Sedulius,  Haymo.  D.Thomas,& 
alij  communiter.  Et  poteft  ita  fuaderi. 


A 


B 


C 


D 


Nam  verifimilius  efl , loqui  Paulum  de 
templo  materiali,  quod  cft  locus  adora-  p . 
tionis,&  facrificij,  quam  de  templo  me-  cft  o.pla? 
taphorico  Ecdefia: , vel  animi  humani,- 
tum  quia  illa  fignificatio^vocis  teplieft 
magis  propria,  magifque  vfitata  / faci- 
liufque  poterat  a fidelibus  intclhgi,qucs  €iejjjt 
tunc  Paulus  inftrucre  volebat;  tlim  etia 
quia  fine  dubio  alludit  ?.d  verba  Chrifti 
Matt.  24.  Cum  videritis  abominationem  Mau,u, 
liantem  in  loco  fanfto.V bi  non  cft  dubiu, 
quin  Chriftus  de  materiali  templo  lo- 
quatur.Tunc  autem  quado  Paulus  feri- 
bebat,  folum  templum  Hierofolymita- 
num  templum  Dei  quafi  perantonoma- 
fiam  a fidelibus  vocabatur, quia  tunc  vel 
nondum  incaepcrant  Chriftiana  templa, 
vel  non  hac  voce  appellabantur,  vt  cx 
antiquis  Patribus  conftat.  Neq;inalia 
fignificatione  inuenitur  in  Scriptura,  & 
praefertiminnouo  teftainento  vox  illa 
templi Dciin  proprietate  fua  , & prout 
locum  facrificij  fignificat;ergo  verilimi- 
lius  eft,in  «adem  fignificatione  Paulum 
illa  voce  vfum  fuitle. 

Confirmatur  hoc  teftimoniii  ex  alio  4. 
Matt.24.vbi  Chriftus  ait : Cum  ytderitis  *Matt.  24. 
abominationem  defolationis  flantem  in  loco  Pioccedcw 
fantloy ibi  enim  per  locum  fandum  tem- 
pium  Hierofolymitanum  intcllexiflc 
teftes  fu nt  omnes, qui  de  ftatua,feu  ima- 
gine Ca^faris  locum  interpretantur,  vt 
Chryfoft.Honi.7<5.Theophyl. ibi, Item  D.Chryf. 
Hilar.can.2  j.in  Matt.dicens,  De  <Anti - Theofhy, 
ckrijli  temporibus  hac  loquutus  efl.  Et  in- 
fra.d Iudais  fufeeptus  in  locofantti- 
ficationis  mfiCl  et, yt  ybi fandorum  precibus 
Deus  imiocabatur, illic  ab  infidelibus  recep-  ^ 
tus  Dei  honore  y ener abilis fit.  Ambrof. 
etiam  lib.  1 o.in  cap.  2 r . Lucae,  de  templo 
interiori  Iudceorum  exponit.  Et  eundem 
fenfum  indicauit.  ibi  Hieronymus , cum  D.Bitt. 
dixit,  verba  Chrifti  pofte  intelligi  ,aut 
fimpliciter  de  Antichrifto , aut  de  ima- 
gine Carfaris,quam  in  templo  pofuitPi- 
latus,aut  de  ftatua  Adriani,quae  inSanc- 
to  fandorum  loco  pofita  fuit;  intellexit 
ergo  Hieronymus  illum  locum  Sandu 
efte  templum  <3c  Sandafandorum,  &ta 
men  ibidem  ait,de  eodem  loco  Paulum 
loqui.  2.Thcflal.  2.  Vtrumqueauteift  z.Thefi , 
optime  confirmatur  ex  loco  Daniel.p.  Dany> 

Et  erit  in  templo  abominatio  defolationis , 
quidquid  enim  ibi  per  abominationem 

„ defo- 


Origett. 

f- 

J.poc.11. 
Aliud  terti- 
ironium  ex 
Ayotaly  pfi 
noftram  se- 
lettum  cor 
roborat. 


Andr. 


Ant, 


Fnoch , & 
Flias  Hiero 
lolymij  oc- 
cidendi sue. 


Cap.  1 6 , Vbi futura fit  JntichrifH  feles. 


e47 


defolationis  fignincetur  , dubitari  non  A 
poteft,qum  templum  Hierofolymitanu’ 
Daniel  intellexerit,  nullum  enim  aliud 
templum  Dei  veri  tunc  erat,  nec  dealio 
ele  (ermo  in  teftamento  veteri; AtChri- 
flus  Dominus  locum  Danielis  allegat, 
ergo  idem  templum  per  locum  famftum 
intellexit : Paulus  autem  ad  vtrunque 
alludit;  ergo  de  eodem  templo  loquitur, 
de  quo  Daniel,  vt  rette  notauit  Origen. 
lib. 6. contra  Celfum  circa  medium. 

Secudum  principale  tellimonmm  eft 
Apocalyp.  1 1,  vbi  dicitur,  tefl.es praedi- 
caturos contra  An tichrifi  um  interii  cie-  g 
dos  effe  in  duitate  magna, vbi  Dominus  eo- 
rum crucifixus  ef,  idell  Hierololymis,  in- 
terficientur autem  ab  Antichriflo  , vt 
ibidem  dicitur , & ibidem  Antichriflus 
ipfe  interficiedus  efl;ergo  logevei  ifimi- 
lius  e 11 , ibi  praecipue  regnaturum  ede 
Antichriflum.Sic  Andr.in  illum  locum 
fuo  cap.  30.  In  hac  namq.  ctuiiate  (ait)  ad 
imitationem  Dawdi  regni  fedem(y : pota- 
bile  fit)confiituet.\dcm  cap.62.  cum  nu- 
icri  dubitatione.  Clarius  Aret.  cap.  30. 
Corpora!^ inquit)  illorum  infcpulta proijciet 
in  plateis  Hierufale , in  ea  enim  regnabit  ta- 
(juam  Rex  ludie  orum,  quos  [educet.  Et  eo- 
dem modo  locum  illum  de  duitate  Hie-  Q 
rufalcm  intellexerunt  reliqui  expofito- 
resantiqui,  & moderni  in  illum  locum, 
multiq;  ali)  Patres  docuerunt,  Eliam, <5c 
Enoch  inHierufalem  efle  ab  Antichri- 
flo occidendos,quod  non  nili  ex  hoc  lo- 
co fumpferunt.  Vnde  fatis  probabiliter 
colligitur , ciuitatem  illam  futuram  effe 
Regiam^ntichriftijideoenim  in  illa  po 
tius,quam  in  alijs  tefles  ChriAi  conflan- 
ter  praedicabunt,  quia  caput  fuperflitio- 
nis  erit , ficut  olim  Petrus , & Paulus  in 
Romana  vrbe,qus  caput  erat  ethnici  im 
peri) , praecipue  docere  Auduerunt:vnde  D 
ficut ipfi  martyrio  ibi  coronati  funt,ita 
etiam  Enoch  , & Elias  interficientur  ab 
Antichrillo  in  agitate  fua  Regia  Hie- 
rufalem.  Cum  enim  Iudarus  futurus  fit, 

& pro  Mefsia  a ludaris  fufeipiendus , & 
adorandus, vt  paulo  pofl  dicemus, per  fe 
verifimile  efl.poflquam  inOriente  mo- 
narchiam vfurpauerit , in  duitate  Regia 
Iudaeorum,  quam  ipfe  inflaurabit,  foliu 
fuum  collocaturum.  Illa  ergo  duitas  ab 
Antichriflo  inftaurata.&aufta  ibi  a Ioa- 
n e duitas  magna  vocatur,  vel  certe  wag- 


na,  quia  in  ea  magna,  <Sc  mirabilia  conti- 
gerunt , -quia  vero  fide,&  m oribus  cor- 
ruptifsima  erit  illo  tempore,  ideo  ffiri- 
tualiter  Sodoma,  Cf  Ae?  yfrtus  in  ccdcm 
loco  a Ioanne  appellatur. 

At  vero  Rex  Anglii , non  obfbnte 
didorum  veiborum  cuidentia, Romam 
a Ioanne  illis  verbis  fignificatam  cileco 
tendit.  Et  primo aduertit,  ciim  loanues 
dixit:  torporatorum  tacebunt  in  plateis  el- 
udatis magna  , qua  yoeatur fpnituaiiter  So 
donia,CrAeg>  ptusfUud  verbum  fpintua- 
liter tam  HicrofoIymis,quam  Sodoma, 
& ^gypto  tribui,  vr  credatur,  non  elFc 
fermonem  de  Hierufalem  materiali,  fed 
myllica,  per  quam  Romam  intelligit. 
Demdc  expendit, pofl  pra’dida  veiba 
loannem  non  addidiiTc  (impliciter , ybi 
Dominus  eorum  crudfixus  eft, fed  intei  po- 
lita particula  Et , tbi  Cr  Dominus  eoi  um, 
creat.bk  ita  exponit : Sedes  Antichrifti 
tam  plena  futura  efl  fp  .ritualibus  fornua - 
tiombus,  Csr  idololati  ys,  at  que  olim  fuerunt 
Socloma,  & Aegyptus, imo  pvficutibne  Sa- 
liorum tam  cruenta,yt  in  ta  iterumChrtfius 
fit  erudfgendus  in  membris  Juis , iuxta  re- 
gulam vulgarem  vt  quae  in  corpore  , iSc 
membris  fiunt, capiti  tribuantur.  1 ertio 
expofitionem  hanc  confirmat  ex  verbis 
Ioannis  cap.  1 8.  in  fine  , vbi  de  myflica 
Babylone  di dt.Etinea [anguis  Propheta- 
rum, Cr  SanCtorum  innemus  ctf  ,&omn:um} 
qui  inter feHi  junt  in  terra. K am  fub  illa  di- 
ftributione  omnium  Chriflum  etiam  c5- 
prehendi  vult , quia  ille  interfedus  eft 
in  terra.  Vnde  videtur  colligere  , etiam 
Chriftum  dici  Roma:  interfedum. 

Tandemque  addit , pofie  dici  Romte 
occifum  Chriftum,  quia  authoritate  Ro 
mani  imperij  occifus  fuit,  & tanqua  reus 
in  Imperatorem  Romanum  , iuvt  qui 
illum  excufarc  niteretur, Cafaris  amicus  non 
haberetur,  poteflq;  haec  interpretatio  iu- 
uari , quia  nonnulli  Catholici  non  intel- 
ligunt  in  proprio  fenfu  verba  illa.  Nam 
Hieronymus  epift. 7. multis  argumentis 
perfuadere  conatur , ibi  non  elbe  fermo- 
nem de  duitate  propria  Hierufale.  Pri- 
mum quia  in  initio  eiufdem  capitis.  1 r. 
vocat  loannes  Hierufalem  ciuitate  jan- 
fiam, dicens : Et  duitatem  fantfam  concul - 
cabunt  menfihus. 42  .Deinde  quia  in  Scri- 
ptura facra  non  duitas  fpecialis,  fed  mun 
dus  folet  fpiritualitcr  Sodoma,  ScAcgyp 

tus 


6. 

Rex  lacob» 
emiratis  rr.a 
go«  nonii- 
ne  Koirian» 
/igoiiiciti 
ce,  tat. 
Apoc.  I X. 
I firoa  eius 
cofi  rniacio. 


Secunda. 


Tetia.' 


Apoc.  18. 


7* 

Conreodie 
etutn  dici 
poiie  Cbri- 
ftumP^ornf 
ccciiom. 

loaii.19 . 


D.Hier. 


Apoc.  1 1. 


f 


L ib . V . Dc  An  t ich  riflo* 


Lyran. 


8. 

Prima:  Re- 
gis proba  - 
«iotu  occur 
ritur. 


Vox  Spiri- 
tualiter,  in 
loannis  te  - 
itimooio , 
quomodo 
ioccLligen- 
da. 

•s4pOC.ll. 


Vox  fllaSo- 
domae  , & 
Aegypto  ap 
piuacur. 


B 


tus  appellari,  & ita  concludit  duitatem  A 
illam  eile  mundum.  Lyranus  vero  in  il- 
lum locum  perciuitatem  illam  magna, 
cogrcgationem  infidelium  intelligit;  er- 
go  fi  licet  a proprio  verborum  fenfu  re- 
cedere,non  erit,  cur  interpretatio  Regis 
probabilis  non  videatur. 

Refpondemus  in  primis  ea,  qui  Rex 
aduertit , lenia  effe , vel  ad  luam  expoli- 
tionem fuadendam,vel  ad  veritate  euer- 
tendam.Nam  quod  primo  notat, aduer- 
bium  illud  JpiritHaliter,  non  folum  Sodo- 
mi,& y£gypto,fed  etiamHierofolymis 
tribufimanifefte  falfum  eft,  & contra  li- 
teram.  Quia  in  primis  non  ponitur  ibi 
nomen  Hierufalem , vt  fpi  ritu  aliter  ac- 
cipi notetur,  fed  per  periphrafim  defcri- 
biturrper  alia  nomina  metaphorica, qui- 
bus eius  viles  ,&  fidi  proprietates  no- 
tantur, & per  mortem  Domini , quae  in 
ea  contigit, <Sc  ita  non  apparet,quomodo 
illud  aduerbium  (piritu  aliter  ibi  potuerit 
Hierufalem  tribui.  Deinde  idlitmani- 
feftius,ordinem verborum  notando, qu£ 
fic  habent : Corpora  eorum  lucebunt  m pla- 
teis duitatis  magna , qua  vocatur  flnritua- 
liter  Sodoma , & Aegyptus , vbi  & Domi- 
nus eorum  crucifixus  ejl.  Vbi  clare  confiat 
vocem  fpiritualiter  non  coniungi  cum  ^ 
duitate  magna , nec  poni  ad  indicandum, 
non  proprie,  fed  metaphorice  vocari  ci- 
uitatem,aut  magnam,  fed  coniungi  cum 
verbo  vocatur,  & poni  ad  explicandum, 
quomodo  illa  ciuitas  vocetur  Sodoma, & 
•Aegyptus , vtique  myftice , & non  pro- 
prie ; extrahit  ergo  a propria  fignifica- 
tione  voces  (.vt  fic  dicam)  in  praedicato 
propofitionis  politas, non  fubie&um  ip- 
ium,  cui  illa  metaphorica  praedicata  tri- 
buuntur. Neque  etiam  poteficoniungi 
vox  illa (piritualtter , cum  pofierioribus 
verbis : Vbi  & Dominus  eorum  crucifixus  j) 
efi , quia  illa  iam  efi  quafi  noua  propofi- 
tio, indicans, illam  ciuitatem  magnam 
per  aliam  conditionem , feu  proprietate 
eius  valde  diuerfam,cui  verbum  (piritua 
liter  ibi  no  tribuiuir,nifi  quis  velit  fuum 
arbitrium  verba  peruertere.Ergovcrbu 
fpiritualiter , nullo  modo  tribuitur  Hie- 
rofolymis,quia  neque  fub  hac  ipfa  voce, 
neque  fub  periphrafi,  leu  deferiptione 
de  illa  dicitur.  Atque  ita  concluditur, ex 
vi  illius  contextus  propter  vocem  illam 
fpiritualiter  non  polle  ibi  metaphorice 


icr. 


D,  Eu 
lyran. 


9> 

Secudar  Re 


intelligi,m’fi  nomina  Sodomi, & Aegy- 
' pti , <Sc  in  hoc  conueniunt  Hieronymus, 

& Lyran.  fupra  allegati  cumexpoluo- 
ribus  omnibus. 

In  his  autem , quae  fecundo  loco  Rex 
notat  particula  £t,quam  Rex  ponderat, 
nihil  veritati  obftat , fenfus enim  litera- 
lis,  & clarus  eft , ciuitatem  illam  non  fo-  nwtionKa'. 
Ium  efie  fpiritualiter  Sodomam , & Ae-  tisfit. 
gyptum , fed  etiam  in  illa  comiftum  elTe 
illud  horrendum  facinus  occidendiChri 
ftu.  Vnde  libenter  accipimus  quod  Rex 
ibi  fatetur,  fermonem  ibi  elfe  dc  ciuitatc 
illa , in  qua  erit  fedes  Regia  Antichrilli. 

Item  admittimus , quod  addit,  futuram 
efle  plenam  tenebris,&fornicationibus, 
vel  fpiritualibus,  vel  carnalibus,  ob  quas 
Sodoma , & Aegyptus  appellatur.  Qua 
vero  fubiungitinterprctatione,vtChri-  . ^ocm  *He 
ftus  non  in  fc,  fed  in  fuis  tnembns  cruci- 
fixus  ibi  dicatur,  omnino  reijcimus,  & in  qua  chri 
improbamus . Nam  licet  illa  regula  in-  ftviofe.  no 
terpretandi  Scripturas  de  Domino,  & 
eius  corpore  trita  fit,  tamen,  vt  ait  Au-  )™;0CC1|US 
gufiinus  illam  explicans , Quid  corpori,  Jupfl.]. 
quid  capiti  conueniat , vtij,  intelligcndnm  fo  Dug;n. 
efi . Quia  licet  regula  in  fc , ac  generatim  Chriftwi, 
fumpta  vera  fit , in  mala  eius  applicatio-  (apt,  lt 
ne, fine  delectu , & intelle&u  fadta,  gra- 
uifsime  errari  potefi.  Quod  fine  dubio 
Regi  non  folum  in  hocpundto,  fed  etia 
in  toto  hoc  difcurfu  de  Antichrifto,imd 
etiam  in  alijs  fidei  dogmatibus, &in  abu- 
fu  aliarum  regularum  interpretandi  Seri 
pturas  Cipe  contingit,  vt  aliquoties  iam 
in  fuperioribus  notauimus.  Etinpri-  Cofirmatur 
fenti  eft  manifeftum,  primo  quia  ibi  nui  primo, 
laeft  necefsitas  talis  reguli, vel  meta- 
phori,  8c  illa  non  eft  applicanda , neque 


affingenda  fine  fundamento.  Secundo 


Secundo.' 


quia  verba  non  iuuant,  fed  potius  repug 
nant , cum  enim  dicitur  Dominus  eorum, 
exprelfe  diftinguitur  caput  a membris, 

& ab  illis -membris,  qui  pro  ipfo  interfe- 
cti fuerunt.  Tertio  quia  verba  illa , Vbi  Tertio.’ 
d/  Dominus , ponuntur  addefignandam 
ciuitatem  magnam , de  qua  erat  ferino, 
&diftingucndam  illam  a citeris;  fi  au- 
tem fit  fermo  de  capite  in  membris,  inu- 
tile eft  fignum,  quia  nec  tantum  Hiero- 
folymis,nec  tantum  Romae, fed  per  vni- 
uerfum  mundum  , & fere  in  omnibus 
vrbibus  eiusChriftus  eft  in  fuis  mem- 
bris crucifixus.  Denique  nullus  expo- 

fitorum 


^ 7 Vbifiit  urafit  A ntichrifli  [edes.  64. 9 


10. 

AJ  tetthm 
fogis  con- 
foajtionf 
iefj>oJccur. 

hlt. 


11. 

Ronax  dici 
tar  mueni- 
n Agilis  eo 
™»  Marty 

nm.quieij 

lal<»'>nta«e 

'Approba 

lione  occifi 

fuor. 

hin, 

/<fg. 


ficorum  ira  locum  illum  intellexit , neq;  A 
Hieionymus,aut  Lyranus  fupra,  neque 
aliquis  ex  Patribus. 

Confirmatione, quam  tertio locoRex 
addidit  ex  c.  i 8.  Apocalypfis,  maxime 
moti  funtBeda,&aiij,qui  dixerunt,Ba- 
bylonem  in  illo  capite  non  ciuitatem  ali 
quam  fpecialcm , fed  vniuerfum  mundii 
iignificare,quam  expofitionevaldc  pro- 
babilem efte  fupra  oltenfum  efthlla  aute 
polita  cellat  obiettio. Supponendo  autc 
illam  Babylonem  efTe  Romain,arguine- 
tum  Regis  parui  momenti  cft:nam  Ii  ex 
illis  verbis, 5ii>ig«ir  ommu^c. colligi  pu-  p 
tat , etiam  ChriRum  interfettu  cilc  Ro- 
rox,&  ideo  exponit  cite  occifum  in  mc- 
bris  fuis,ergo  Abelj&Machab^i  marty- 
res,itcm  Stephanus,  Andreas,  «Sc  omnes 
Apoltoli  Romae  interfetti  funt,  nam  illi 
etia  interfetti  funt  in  terra.  At  non  funt 
interletti  Roni£  in  proprijs  perfonis,nec 
in  mebris  luis, quia  Abel, aut  alius  fimilis 
non  fuit  caput  Martyria  , nec  in  cis  loeu 
habet  regula  dc  capite,  & corpore;  quo- 
modo ergo  omnes  illi  Romx  interfetti 
funt?  Quod  ergo  Rex  dealijs  refponde- 
lit,  nos  de  Chrilto  refpodebimus.  Mul- 
toq;  facilius, & probabilius,  quia  non  cfl  _ 
necdfe  illam  diftributionem  intelligere  ^ 
de  omnibus  Santtis  a principio  mundi 
interfectis , fed  de  illis,  qui  per  ty  rannos 
perfequentes  Chrifti  Eccleliam  interfe- 
ci funt, & ita  non  eft  neceffc  fub  illis 
comprehendere  Chriftum. 

D ices  faltem  neceftariurn  videri  oin- 
nes  Martyres  noui  tcftamenti  compre- 
hendi.Propter  hoc  refpondent  dotti  ex 
politores  moderni, fenfum  non  elle, om- 
nes SanCos  interfettos  efte  Romx, fed 
dici  in  ea  inueniri  fanguinem  omnium 
Martyrum , quia  Romana  potentia , & 
authoritate  interfecti  funt, quotquot  v-  D 
bique  pro  Chrifto  interfecti  fuerunt, 
maxime  vfque  ad  tempora  Ioannis.Po- 
teftque  expolitio  hxc  fatis  in  litcra  fun- 
dari, fic  enim  habet:  In  ea  [anguis  Pro- 
phetarum , & Saniorum  inuentus  eji , & 
omnium , qui  interfetti  funt  in  terra.  Vbi 
pon  dero  particulam  illam  in  terra, \n  hoc 
enim  poReriori  loco  non  dixit  in  e<*,id 
eft, in  Babylone, fed  in  terrd,  id  cR,  vbiq; 
in  mundo  j ergo  non  dicit , omnes  clTc 
Romx  interfettos  ,fcd  omnium  vbique 
interfectorum  fan  guinem  Romx  attri- 


bui. Sed  inRabitaliquis , quia  etiam  hoc 
modo  non  omnes  Martyres  Romano- 
rum imperatorum  , aut Magillratuuin 
iplorum, opera  interfecti  fuuc.NaniSCc- 
phanus  interfectus  eft  a ludaris  pupil- 
lari impetu, aut  propria  authoritate, mui 
ti  etiam  in  Pcrhde,6c  ali;s  locis  extra 
Romanum  imperium  interfecti  funt. 
Rcfpondctur  in  primis,  hos  [ aucosclfc 
eorumque  non  liabcri  rationem  , nc que 
eifc  necelfarium  , vt  vniucrfales  fci  mo- 
nes Scriptur^  line  vlla  exceptione  fem- 
per  intclligantur.  Vel  dici  etiam  poteft, 
omnium  pro  ChriRo intel  lectorum  fan 
guinem  Roma-  inueniri , quia  omnium 
martyria  Roma  fuoexeploapprobauit, 

& omnibus  tyranis  cxcmplu,  & animos 
praebuit  ad  perlequendum  ChriRianos, 
ac  denique  quia  vel  omnium  maitibus 
cooperata  eR  , vel  affcttu  fuo  confenfit, 

& ita  particeps  fatta  eR  interfectionis 
omnium. 

Atque  hxc  omnia  optime  inChrifli  12. 
mortem  conueniunt  ,ficq;  melius acco-  E«fiCbrilb 
modantur , qux  Rex  vltnno  loco  in  fua 
interpretatione  dicit , ChriRum  dici  in-  0CC;|J 
terfettum  Romx  , quia  Romani  Impc-  Uier<*Ioi 
ratoris authoritate  intcrfcttuseft.  Hoc  oisvcibudi 
enim  violentifsimcaccomodaturadvcr-  ^.,ur^oin* 
ba  loannis  cap.  1 1.  Nam  ibi  non  agit  dc 
authoritatc,fcd  dc  loco,^»  Dominus  eo- 
rum crucifixus  efi,\  t verba  ipfa  oftcndut, 

& occafio,  propter  quam  adiuntta  fue- 
re, vtiqucad  lignum  exhibendum,  quo 
intelligcretur  , dc  qua  ciuitatc  fermo  ef- 
fet  ,ad  quem  finem  parum  deferuit , aut 
authoritatem, aut  potentiam,  quaChri- 
ftus  occifus  eft,nofte:potuic  enim  in  to- 
to orbe  Romano  , & in  quacunque  cius 
ciuitatc  interfici, etiam  fi authoi itate  Im 
peratoris  necaretur.  At  vero  in  cap.  1 8,  yfp0(,  j 8« 
omnes  illi  interfetti  , fub  quibus  Rex 
vult  ChriRum  comprehendi,  non  dicu- 
tur  interfetti  Babylone,  fed  in  terra , fan-  Rofr  , 
guis  autem  omnium  dicitur  cilc  Baby-  fJOj,uun>ir 
lone,fcu  Romx,vtique  per  participatio-  ryrura  , qui 
nem, autlioricatem, cooperationem,  fcu  Kom*o.c‘ 
confenfum,vtdittu  eft. Hocautc  modo  11  D0" 

etiafanguis  Chrifti  non  in  membris  ta- 
tum,  fed  etia  in  fua  perfona  Romx  in- 
uentus eR,  vel  propter  rationem  Rceis, 
quia  per  Romanos  milites,  & Magilfra- 
tum,&quafiin  defenfioncmauthorit2tis 
Cxfaris  interfettus  eft  , vel  certe  quia 
Xii  Roma- 


D.  Hieron, 
explicatur. 


In  Apocaly 
pfi  ciuicas 
Safta&ma- 
gna,  diuer- 
fefunc. 


Alibi  Hiero 
nyraus  fua 
inente  cla- 
rius expref- 

fit. 


6f0  Lib-V.  De  Jnticbrifto. 


Romani  Imperatores  perfequendo,  & A 
occidendo  Chriflianos , maximum  in 
Chrillum  odium  profitebatur,  & ita  in- 
terfectionis eius  participes  fiebant.  Rex 
ergo  fua  illa  interpretatione  foluit  qui- 
dem propriam  obieclionem,  quam  in 
praecedenti  confirmatione  pofuerat : no 
vero  exponit  , fed  corrumpit  verba  ca- 
pitis 1 1 .quae  tradamus. 

Ad  Hieronymu  refpondemus  in  pri- 
mis, non  fauere  Regi  , quia  non  de  Ro- 
ma, fed  de  toto  mundo  locum  interpre- 
tatur. Et  nihilominus  dicimus,  etiam  il- 
lam interpretationem  non  probari  a no-  _ 
bis, quia  elt  a verbis,  & a mente  feriben-  15 
tis aliena, vt  explicatum  eft,  cenfentquc 
viri  dofti,  Hieronymum  ibi  non  tam  in 
propria  perfona , quam  nomine  Paulae, 

& Euflochij  loqui, eaq;  proponere,  qu$ 
ad  Hierufalem  comendandam , & ab  ig- 
nominia vindicandam  illae  con  ferre  pu- 
tabant,non  expendendo,  nec  examina- 
do  rigorofe  veritatem  eorum,  quae  dice- 
bantur.Nec  rationes  Hieronymi  cogut, 
tum  quia  eadem  ciuitas  diuerfis  refpecli 
buSjVel  temporibus  fanda, & iniqua  nu- 
cupatur,  vt  efl  frequens  in  Scriptura,  tu 
etiam  quia  probabile  efl , duitatem  f an - 
fiam,  de  qua  Ioannes  loquitur  in  initio 
illius  capitis , non  effe  eandem  cum  ctui- 
tate  magna,  de  qua  in  fine  loquitur , nam 
prior  efl  Ecclefia  Chrifti,pofleriorverb 
efl  Hierufalem. Nec  efl  inufitatum  in 
Scriptura,HierufalemcomparariSodo- 
mx,vtibi  late  expofitores  oflendunt,5c 
licet  alibi  fadum  non  effiet,  hoc  non  ob- 
flaret,quominus  Ioannes  praeuidens  fu- 
turum Hierofolymitanu  flatum  fub  te- 
pore Antichrifli,  eam  coparationem  fa- 
ceret, il!aq;  metaphora  vteretur.  Na  etia 
Roma  in  antiqua  Scriptura  non  inueni- 
tur  Babylon  appellata,  & tamen  Petrus,  J) 
& Ioannes  nomen  illud  per  metaphora 
impofuerunt.  Denique  idem  Hierony- 
mus Daniel.  i x . in  fine  ex  profelfio  do- 
cet , Antichriflum  Hierofolymis  collo- 
caturum elfie  folium  regni  fui , & ibi  in 
monte  Sion  elfie  aChrifto  interficiendu. 
Etin  hunc  fenfium  exponit  late  locum 
illum Danielis, quem  fenfum,vtipfeait, 
prolixe  profcquutus  eft  ,vtoJlenderet  Por- 
phjrij  calumniam , & Scriptura  difficulta- 
tem, cuius  intelligentia  abfqtre  Dei  gratia, 

& dofirina  maiorum  flbi  imperitifsimi,  yel 


maxime  yendicant.  Quae  verba  ideo  re- 
fero, vt  meam  etiam  in  hoc  libro  proli- 
xitatem eifdem  excufem. 


C A P V T XVII. 

Ex  deferiptione  perfona  Antichrifli , quam 
Paulus  tradit. 2. ad  Thefalon.i.illum  Pon- 
tificis aduerfanum  maximum  potius, 
quam  Papam  effe  futurum, eui- 
denter  offenditur. 


HOcefl  tertium  caput  di fputatio- 
nis,qua  Rex  de  Antichrillo  pro- 
pofuit.Qui  flatim  in  eiufdem  dis- 
putationis initio  inducit  deferiptionem 
perfonae  Antichrifli  traditam  a Paulo. 
2 .ad  Thcffial.  2 . Homo  peccati, filius  perdi- 
tionis,qui  extollitur  Jupra  omne,  quod  dici- 
tur Deus.  In  qua  omifisis  duabus  priorib’ 
particulis,  folum  tertiam  expedit,  & illa 
Pontifici  accomodat,vt  illum  Antichri- 
Itianifrni  arguat.Et  in  hunc  fere  modum 
colligit:  Papa  fie  extollit  fupraomne, 
quod  dicitur  Deus  ; ergo  efl  Antichri- 
ftus.  Antecedens  patet,nam  de  Regibus, 
vel  fiacerdotibus,  vel  de  vtrifq;  ait  Deus. 
Ego  dixi,Dij  e/fo,Pfal.82.  AtPapa  fe  ex- 
tollit fupra omnes  Reges,  & Epifcopos, 
nam  fuper  ytriusq \ gladij  pote  flatem  hGdie 
fe  effert.  Ergo  extollit  fe  fupra  omne, 
quod  dicitur  Deus,  ac  proinde  efl  Anti- 
chriflus.  Neq;  in  eo  loco  in  verbis  Pauli 
proprietatem  rlia,vnde  Antichrifli  per- 
fona deferibi , eu  cognofci  pofsit,confi« 
derare  voluit , fed  pofl  longa  digrefsio- 
ne  de  fede,  & tepore  A ntichrifti,in  pag. 
1 02. ad  deferiptione  perfonae  illius  reuer 
titur,  eaq;  non  ex  locis  clarioribus  Scri- 
pturae,fed  ex  obfcurifsimis  Apocalypfis 
vifionibus  eruere  conatur. Sed  prius  qua 
ad  illa  obfcuriora,minusq;  vtilia  necefsi- 
tate  coafti  cu  illo  diuertamur , circa  huc 
locum  Pauli  infillendum  eft.  Quoniam 
exeo  euidenter  conflare potefl, talem 
deferibi  Antichrifli  perfonam,vt  no  fo- 
lii a Pontifice  Romano  diflin<flus,fe  etia 
fide,&  moribus  omnino  diuerfus,&  op- 
pofitus,ac  denique  fummus  Apoflolicae 
fedis  hoflis,  & aduerfarius  cogitadus  fit. 

Et  in  primis  expendo  verba  priora, 
quae  Rex  omifit.  Homo  peccati, filius  per- 
ditionis . Nam  per  haec  verba  deferibi- 
tur  ille  homovt  iniquifsimus,&  quod 
perditifsimusTit  futurus.  Quod  paulo 

pofl 


r. 

Pr?f«.pj5,' 


f*. 


i.Tbef.i, 


$umumP5 
tif.Antichn 
fti  efleKex 
Iacobus  coi 
ligif. 


Pf4l.it. 


Ex  eodem 
Pauli  loco 
Regis  con» 
mensu  aper 
te  cocuiaci 
tur. 


AntichrilK 
erit  homo 
peccati, id, 
eft, peccatis 
omnibus  co 
opertus. 


Cap,  / 7><b4ntichripM  hoftem  Pontificis futurum,  6 j, 


i.Theffit' 

V.Cbryf. 


Thcodor. 


Theophj. 

Oecum. 

V.Cjril. 


poft  apertius  idem  Apoftolus  explicuit, 
dicens : Ille  iniquus, cujus  eft  aduentus je- 
cundum  operationem  Satante , & in  omni fe- 
dubiione  iniquitatis.  Vnde  Chryfoftom. 
ibi  Honn’l.3./^ ocat  eum  hominem  peccati, 
quia  fanet  innumerabilia, & procurabit,  yt 
alij  faciam  terribilia.  Et  Theodor.  Ipfum 
(inquit )hominem  peccati  appellauit,  quan- 
do quidem, natur  a homo  e fi,  qui  omnem  ope- 
rationem diaboli  in  fefufcipit.  Filius  autem 
perditionis,yt  ar  ipje pereat , &■  alijs perdi- 
tionem procuret. V nde  in  hoc  dicit  Chrif- 
tum  aemulaturum, vt  ficut  Chriftus  om- 
nium fuit  caufa  falutis,  ita  ipfe  fit  author 
perditionis  omniu.  Theophyl.  Homine 
peccati  illii  ipfum  yocat,yt  qui  omne  pecca- 
torum genus  per  abi  urus  fit,  ejr  alios  ad  pecca 
tum  fuppl ant aturus . Similia  habet  ibi  Oe- 
cumenius,eifdeq;  coloribus  Antichriftu 
depingunt  Cyrill.catech.i  $.Iudceos(a\t) 
decipiet, eofq-,  omni  genere  inhumanitatis ,ey 
malis  circunjcnbet,itayt  omnes , qui  ante 
illu  improbi, & impij  fuerint, excellat  mali - 
tia. Et  fandus  Ephr.ferm.de  Antichrif- 
to. Euomet  draco  in  euymuerfam  jua  ama- 
ritudine fum  omni  Jua  malitia,  propinabitq. 
fraudulenter  latens  in  fe  lethtferum  yirns. 
Et  1j milia  habetDamafcen.hb.4.  ca.27. 
& alij  qui  de  Antichrifto  fcribut,vel  ex 
preffe,vel  taciteita  verbaPauh  interpre- 
tando. V erba  enim  illa  Pauli:  Homo  pec- 
hspioadk  cati.  Filius  perditionis  per  exaggeratio- 
«iuispofiti  nem,<Scantonomaliam  dicta funt. Habet 
'«aggeratio  narnCj.  iHagenitiua  loeu  adiediuoru , & 
wraVemfi*.  abfolutc  polita  illa  magna  vim  habere  fo 
lentjlicut  ide  Paul.ad  Colof.  1.  Chriftu 
vocauit  fhu  dilebhonis fux, id  eft,  diledif 
fimu,inquc  Pater  omnes  thefauros  di- 
ledionisfuae  effudit,  vt  fenfit  Auguft. 
1 j.deTrinit.ca.19.  in  fine.  Ad  hunc  er- 
go modii  vocat  ide  Paqlus  hoc  loco  An- 
tichriftu homine  peccati,  id  eft,  fumme 
malu,ac  perditifsimu,vel  vt  Hug.Card. 
expofuit,Jei‘K«  peccati, vel, vt  ait  Caieta- 
nus ,homo  habens  plenitudinem  omtuumpec 
C|tor«.EthincetiamTheologi  cu  Gre- 
- gorio.x  ) .Moral.cap.  28.  Antichriftum 
dicunt  eife  caput  malorum  omnium  fub 
Satana, quia  in  illo  futura  eft  omnis  ma- 
litiae  plenitudo.  Et  quia  ficut  Chriftus 
eft  fandior  omnibus  bonis, ita  Antichri- 
ftus  futurus  eft  peior  omnibus  malis,  vt 
^•Ti:o>n,  dixit  cum  Gloft. D.  Thom.  2.ThetT.2. 
• 3«  Quis  ergo  ita  fit  audax,  & impudens. 


Eji  hem. 


Dimfc. 


Gtoiiiui  i 


cicr. 

Cclcf.  i . 

D.Hug. 


ty-Car. 

hietari. 

Grez. 


B 


D 


vtdeferiptienem  hanc  Bonifacio.  1 1 E 
aut  Potihcibus,qui  poft  illu  fuci  unt,at- 
tribuere  no  vereatur:  Quid  enim  mali  fc 
cit  Bonifacius.  111.  propter  quod,  homo 
peccati, Sc filius  perditionis  vocari  mciue- 
ritfNihil  prolecto  tale  memoria-  prodi- 
tum 111  hiltorijs  legimus.Nam  fande  vi- 
xit,<Sc  fanda  decreta  cdidit,&  sacte  mor 
tuus  eft,vt  collatex  Platma,& alijs.So- 
liiqj  illi  ei  obijeiunt  Proteftantes,  quod 
ambitione  Conffantinopolitani  Pati  lar- 
char, primatum  Ecclelia-  appetentis,  rc- 
prellerit,  & fcdern  Romana  matrem  ef- 
fe,&  caput  Eccleharum  coftanter,  fide- 
literq;  defenderit.  At  hoc  fumma  laude 
dignu  eft, non  enim  fuit  ab  eo  vfurpatu, 
aut  nouiter  inuentu,fcda  Deo concefsu,  * 
& a Patribus,  ac  pradeceftbribus  fuis  ac 
ccptu.  Id  enim  omnes  fuperiores  Potifi- 
ces  vfq;  ad  fauctu  Gregoriu  Magnu  fe- 
cille, in  fuperioribus  oftenfum  eit. 

Sed  initant , nomen  vniuerfalis  Epif- 
copi  ab  Imperatore  Phoca  fibi  concefsu 
vfurpafle,vtAnaftafius  refert. Refpode- 
musin  primis, aut  eos  tradare  de  nomi- 
ne vniuerfalis  Epifcopi,  aut  de  re  per  il- 
lud f j gn  i ficata, fci  licet,  primatu  EccJcfiae. 
Primatu  quidc  Eccldiae  Romanae  fupra 
C6fcantinopolitana,<&  alias  cofcrre  non 
potuit  Phocas,  nemate  illu  femperin  Ec- 
clehaRomana  fuit,& ipli  PStriarchaeCo 
ftatinopolitani  loge  antea, ac  femper  illu 
rccognouerut,  Vt  infupeiioribusoftefu 
eft.  Ad  futnmu  ergo  potuit  Phocas  Ro- 
lnanxEccldiae primatu colra  infolentia 
Cyriaci  moderni  Archiepifcopi  Coftan 
tinopolitani  defcdere,ac  declarare.  Atej; 
hoc  tantu  fecilTc,  Anaft.  & Paul.  Diae. 
retulerut,qiiovu  verba  recitat  Bar.  ann. 
606. n. 2. Si  vero  dcnomineOecuincni- 
ci,feu  vniuerfalis  Epifcopi  tradat , & in 
eoponut  hocgvade  peccatu,  inprmisin 
verbis  Anaftaiij,aut  Pauli  Diaconi  hanc 
voce  no  inuenio,fcd  voces  Primats,pri- 
mce  fedis,&capitis  Ecdefiaru,  qua?  anti- 
quifsima?  fu nt. Deinde  etiam  fi  veru  ht, 
loanne  ArchiepifcopuCoftantinopoli- 
tanu  nomen  vniucrfalisEpifcopi  vftirpa 
re  voluilfe,& Cyriacu  eade  ambitione  Ia 
botafle,3c  propterea  Bonifaciu  obtinuif 
fe  a Phoca, vt  illu  copcfceret,  ipfumqiie 
Phocam  id  fecilTe, 6c  imperiali  edicto  de 
claralfe, nomen  illud  folu  Romano  Pcn 
titici  polle  couuenire  : nihilominus  nec 
Iii  2 Anafta- 


Oflenditar 
Anticluiiti 
notas  lumis 
1'otJhcibos, 
Don  conuc- 
Dirc. 


Bonifacius 
H[.a  calurn 
nia  vioditj- 
tur. 


4- 

Phocas  Ro 
mana;  ledi 
primatum 
n<  n detulic 
fcdad  (um- 
ir.um  decla 
rauic. 


6 j2  Lib.  V.T)e  Antichrifio. 


D.Greg. 


5- 


Henricus  ve 
te  debuithe 
mo  peccati 
appellari. 


AnaRafiusrefert,neque  oRendipotefl, 
Bonifacium , aut  fucceflores  eius  titulu 
illum  accepiffe,illa  voce  explicatum,  & 
fignificatum.  Denique  concedamus , (i 
placet,  Bonifacium  illo  titulo , & nomi- 
ne vfum  fuifle,nunquid  hoc  grande  pec 
catum  eR,  vtproptcrea mereatur  Boni- 
facius  homo  peccati  appellari?  Certe  fi 
resipfa,  & dignitas  vera  elf  ,vtrevera 
eR,non  multum  refert, hac,  vel  illa  vocc 
illa  explicare, & fortaife  in  ea  occafione 
ad  reprimendujSc  cofundenduCyriacu 
illo  nomine  vti  volente,  videri  potuit 
expediens.  Alioqui  h Bonifacius  titulu 
illum  acceptans  peccauit , grauius  certe 
Chalcedonenfis  Synodus  deliquit , quae 
nomen  illud  Leoni  i\lagno,eiufque  fuc 
cefforibus  obtulit, tefle Gregor.lib.  7. 
inditt.i.epiR.  30. 

Quod  fi  Gregorius,  5:  praedeceffores 
eiuSjVt  idem  ait,  illud  acceptare  nolue- 
runt,vel  propter  humilitatem , vel  quia 
fuis  temporibus  noniudicaruntnecelfa- 
rium,  vel  quia  vocis  ambiguitatem  ti- 
muerunt: exiRimaripolTe,  arbitrantes, 
illo  nomine  vniuerfalis  Epifcopi  omne 
alium  epifeopatum  de  medio  tolli 3 po- 
tuit nihilominus  Bonifacius  fuo  tempo- 
re iam  fatis  explicata  voce  , & intentio- 
ne Cyriaci  ConRaiitinopolitaniEpifco- 
pi,ad  refiftendum. illi  fine  humilitatis 
prariudicio,ad  dignitatem  ipfam. tuenda 
nomen  acceptare.  Admiratione  profec- 
to dignum  eR,quod  Henricus  Rex  An- 
gliae  ad  fuae  libidinis  excufationem  no- 
men capitis  Ecclefiae  vfque  ad  illa  tem- 
pora inauditum  aufus  fuerit  vfurpare,& 
alacobo  Rege  non  homo  peccati,  fed 
potius  verum  Ecclefiae  caput,  cui  ipfe 
fuccedere,quemque  imitari  debeat, cen- 
featur:<St  Bonifacium  1 1 1. propter  acce- 
ptum a maioribus  nomen, defcnfamq; 
dignitatem,  AntichriRu  m , hoc  eR , ho- 
minem peccati, & filium  perditionis  ap- 
pellare aufus  fit. Omitto  cacteros  Ponti- 
fices,qui  poR  Bonifacium  federunt, ne- 
que illo  titulo  ordinarie  vfos  effe,  neque 
indignum  illud  nomen  hominis  peccati 
meruilfe. Nam  licet  non  negemus,  ali- 
quos improbis  moribus  fuiffefilii  tamen 
pauci  fuerunt,  & inter  eos  nullus  tam 
iniquus  habitus  eR,vt  homo  peccati , & 
filiusperditionisper  antonomafiam  di- 
ci rneruerit,& e conuerfo  multi  fuerut 


A fan&ifsimi;  ex  quibus  aliqui  martyres 
fuerunt,  multi  vita  , & fan&itate  lllu- 
flres,ac  reliqui  omnes  fine  vlla  improbi- 
tate, vel fcandalo  Ecdefiam  in  fide,& 
iuRitia coferuarunt.  Defcriptione  ergo 
AntichriRi  illis  verbis  a Paulo  infinua- 
tam,nemo,  qui  vel  iudicium  rationis  ha- 
beatjPontihci  Romano  accommodabit. 

Venio  ad  alia  verba,  quat  Rex  expe- 

dit,licet  non  integre  illa  referat,fic  enim  ^ 

habent:  aduerfatur,&  extollitur fupra  AliquaPaui 

omne, quod  dicitur  Deus , aut  quod  colitur,  11  verba  j ' 

Omiiitenim  Rex  verbum ^iduerfatur,  ^CSC,UP* 
r ^ . primuntuf* 

g quia  \ux  interpretationi  non  congrue- 

bat, Pontifex  enim  no  aduerfaturChri» 

Rianis  Regibus, aut  Epifcopis,quosRex 
ibi  Deorum  nomine  fignificari  vult, fed 
eorum  fe  fpiritualem  Patreny,  & prote- 
ctorem,zquifsimumque  moderatorem 
efiTe  profitetur.  Prstermifit  etiam  illa 
poReriora  verba;  aut  quod  colitur , quia 
ienfum  ab  illo  excogitatu  prorfus  euer- 
tunt.  Sed  videamus  prius , quomodo 
fanCti  Patres  verba  illa  intellexerint. 

Certe  illi  non  Reges, iudices,aut  Princi- 
pes mundi,  vel  Ecclefiae  facerdotes , aut 
Praelatos  Paulum  inteliexifle  exiRima-  Deinomi» 
Q runtjfed  vt  fonant  verba:  Omne , quod  di-  ne  i Paul* 
citur  Deus , Et  fpecialiter  folent  Patres  id°h ‘ocelli 
de  idolis,  & dijs  gentium  id  exponere,  8'>sll<luidl: 
quia  omnes  abijeiet  AntichriRus,  &fu- 
pra  omnes  eleuabitur,  ideR,  fupra  om-  ^ 
nes,qui  De), licet  falfo,dicutur.SicCbry 
foftom.  inquit,  dejlruet  Deos  gentium,  iu - 
bebitqi Jepro  Deo  ridorrfr/.SimiliterThco-  . 

dor.Seipfum  C!mjiu)&J  verum  Deu  dicet,  j 
& ita  contra  omne,  quod  dicitur  Deus,  infur  Q(im> 
get.fde  fereTheoph.Oecum.&vdmbr.alij-  p 
queexpojitores. lren.vero clarius li. 3. c.<? 
de  dijs  gentium  locum  Pauli  interpre- 
tatur,^*’ dicunturjlij.fed  non  funt , &fu- 
D pra  illos  ait,extoliendum  efie  Antichrif 
tum,  non  fupra  verum  Deum , Quod  quo- 
modo intclligcndum  fit,  dubitare  quis 
poteR.  Nam  idem  Irens.lib.  j.  cap.  2 U 
licet  eodem  modo  verba  illaexponat.il- 
mul  de  eodem  AntichriRodicit;  Exijles 
apojlata,  latro,  quafi  Deus  yult  adorari. 
Vndeadiungit  : Idola  quidem  feponens  ad 
fuadendum,quod  ipje  fit  Deusfeaute  extol- 
lent 'Vw«ido/«w.Itaq;AntichriRus  re  ve- 
ra fupra  verii  Deum,&  fupra  falfos , fcu 
idola  fe  extollet. Sentit  aute  Iren.  Pau- 
lu  per  illa  verba  fupra  omne  quod  dicitur 

Deus, 


Cap,  /7.  dntichriHtim  hoftcm  'Pontificis futurum.  633 

Deus,  taturn  falfos  deos  intellcxiffc.ex- 


1 altationem  vero  eius  fupra  verum  Deu 

in  alijs  verbis:  J'»  m tempio  Dei  jedeat,oJte 
dem  [e  taquam  fit  Dearjlignificaile.Vnde 
c.zb.ait .In  ceplo  Deijedente,yt  JuutChri - 
jhm  adorem  illum , qui  f educuntur  ab  illo. 

Non  eft  autem  alienum  abvniuerfa- 
7*  _ litate  diftorum  verborum, vtintelligan- 
D^m  turbam  verum,  quam  falfos  Deos  com- 
falKhlo  Prebcndere,fcihcet,/«/)rrf  omne, quod  dici - 
pjuio  ligoi  tur  Deusf. iue  vere  , fiue  falfe  dicatur , & 
liue  religiofe,  fiue  fuperftitiofe  colatur. 
Et  ita  Lyran.ibi,  & Rab.in  traft.de  An- 
tichrjfto,  fupra  omnes, map.n\xt, deosgetiu, 
&■  nonjolu Jupra  illos , fcd  etid Jupra  omne, 
quod  colitur, id  eft,  fupra  Sanfta  Trinita- 
te,quee  folu  colcda,&  adorada  eft.  ldeqj 
clare  fentitOecumen.ibi  dicens itAduer- 
fabitur  ,&  extolletur  fua  j uperbia  nonjolu 
aduerfus  Deam  yniuerforu  ,fcd  etid  aduer- 
fus  idola.  Neq}  enim  ad  idololatria  ducet  ho 
mines,jed  yt  ipjum  tanqua  Deu  ador  et, pro- 
pterea  dicitur , quod  efferetur  fuper  omne, 
quod  dicitur  Deus, aut  Nume.  Et  i .Ioa.4. 
eade  verba  traftas,adiungit:Per/wyj«orf 
addit, & omne  numen,  etid  CbriHianijmum 
figmficat,\n  quo  nimirum  eft  cultus  veri 
Dei. Praeterea  Chryfoftomus  ibi,cuPau 
L.Chrjf.  Ius  fimul  dicat , Aduerfalur,  & extollitur, 
ita  exponit : Non  enim  inducet  ad  cultum 
idoloru,fed  erit  quida  Dei  aduerjari9,  vtiq; 
veri  Dei  5 ergo  etia  fupra  illu  extolletur, 
nam  faciet  iepro  Deo  adorari, vt  ideChry 
foftam.fubiugit  H0n1il.40.in  Ioan.  ex- 
.ponens  verba  illabi  alius  y enent  in  nomi- 
Im.f.  ne  fuo,  illu  accipietis.  tAntichriflus^ixfneq, 
femifftma  Patre, ncepeius  yolntate  yenire, 
dicet, j'ed  omnepotejlate  tyranicey  indic  abit, 
fe  omniu  Deu  profitebitur,ytPaulus  inquit , 
fupra- omne,  quod  dicitur  Deus , aut  colitur. 
i.Toelf.  i A li j vero  Patres  nunc  de  idolis , & fallis 
J ’ Dijs,  nuc  fimpliciter  de  omni  cultu  Dei 
loquikur.Sic  enimTertul.lib.de  Refur- 
Tertull . reft.carn.ca.24.  tAduerfatur  (ait)& fuper 

extollitur  fupra  omne , quod  dicitur  Deus , 
yel  religio,  ita  yt  in  templo  Dei  fedeat,  ad- 
firmans  Deum  /e.Ideq;  habet  lib.de  Ani- 
ma cap.  J7.  Sdib.  £ .contraMarcion.  cap. 
1 6.  Supra  omne  (ait)  quod  Deus  dicitur ,& 
Hypol.  omnem  religionem. Similia  videri  poliunt 
Ebhrem.  in  Hypolit.  Ephren,  & alijs  intraft.de 
T>.  Cyrill.  Antichrift.Cyrill.catechef.i  f.Laftant. 
Laffant.  Iib.7.cap.i7.  Hieronym.difta  q.  1 1.  ad 
D.Idier.  Algali.  & idem  fentit  Auguft.  traft.2  <?• 


A iJ1  Ioan.Parumqj  refert,  quod  per  prio- 
ra, vel  pofleriora  verba  Paulus  id  ciixc- 
ritjdumodo  conflet , in  integra  deferip- 
tione  Antichrifti,  qua  ibi  poiuit,no  tan- 
tum de  dijs  metaphoricis(vt  lic  dic a)feu 
per  participationem  quandam,vt  funt 
Reges, & Pra-kiti,nec  tantum  de  Dijs  ge 
tiunr  fallis,  feu  idolis , fed  etiam  de  vcio 
Desloquutumfuille.  . 

Valde  ergo  frigida  eft,  & inanis  Pro- 
tcftantiu  expofitio , aut  potius  accomo- 
datio.  Primo  quia  eft  contra  comunem 
fenfum  Patru.  Secundo  quia  eft  contra 
g vimverboru  :nam  diftributio illatra 
omne, quod  dicitur  Deus,  plus  cSprchedit. 
V el  fi  verbu  illud,rp<ed dicitur, habet  em- 
phafim  illam,  quod  dicitur , cum  non  fit,  vt 
Irenaeus  fignificauit  ,fic  non  ad  Reges, 
vel  Praelatos,  fcd  ad  idob  pertinet,  quia 
Reges,  <5r  PrHati  eo  modo,  quo  dicutur 
Di) , non  fallo  dicuntur , cum  ore  ipfius 
Dei  dicantur  fecundum  quadam  analo- 
giam , vel  participatione , vel  fi  abfolutc 
fumitur  cmne,qnoddicitur,[\uc  fit,fiue  no 
fit, omne  appellatum  Deum  includit.  Et 
praeterea  illud  nome  Deus  debuit  maxi- 
me coprehendere  id,quod  frequet)us,& 
ab  omnib9,&  a toto  vulgo  diciturDeus, 
q Epifcopi  aute,aut  Reges,  licet  femel -aut 
iteru  in  Scriptura  di)  dicantur,  vulgo  ta- 
men , & comunitcr  non  ita  appellantur, 
idolaaute  gentiu  tunc  maxime  deorum 
nomine  fignificabantur , & pra?ter  illos 
Deus  verus, praefertim  ai  Chriftianis,tuc 
maxime  Deus  dicebatur,ergo  de  liis  po- 
tius, quam  de  Regibus  loquitur  Paulus. 

Accedit  etia  no  cotemneda  coicftura, 
quod  Paul9  ibi  no  qulicuqj  animi  elatio- 
ne, fedfume  praua,&  inordinata,  in  illo 
homine  peccativoluit  oftcdere,ac  deferi 
bere,vt  verba  ipfa,&  magis, que  inferius 
D adiugit,prar  fe  ferunt.  Ergo  noioquitur 
tantu  de  exaltatione  fuper  alioshomines 
inpoteftatibus  teporalib9,  vel  humanis. 
Hoc  enim  modo  multi  fuerixt  fuperbif- 
fimi  Imperatores  fupra  omne  humanam 
potcftate  feextolletes,  & ipfe  Rex  An- 
glii in  fuo  regno  ita  vult  extolli , vt  fol9 
recognofcatur  caput  in  temporalibus,& 
fpiritualibus,  & ita  fe  effert  fupra  vtruq; 
gladium,vt  infra  Deum  nolit  recognof- 
cere  fuperiorem , etiam  in  ordine  ad  fa- 

lutem  animae  , fed  omnium  volens  cllc 
iudex , a nemine  putat  fepofteiudicari. 

I14  3 Multo 


ficati. 

Ivr. 

w. 


Ottum. 


i,Iwi.4. 


D.  /iug. 


8. 

Principw, 
& li  sli  jiisn 
do  dii  dica- 
tur, ea  figri 
ficatiu  Hauli 
loco  nou  cu 
gruit. 


D.Iren. 


9- 

Summa/a 

tichrilH  lu- 
perbia  non 
em  ia  eo, 
quod  velit 
homiaibur, 
fcd  ipGDeo 
pi  secciiere. 


Rex  rempo 
ralit  prima- 
tu fp:ritua- 
ierriviuipi* 
\ eriu,  Ani 
cbrilioi  vo 
catur. 


*S4- 


Lib.j.Tte  Gsinticbrijlo. 


Multo  ergo  maiori  ratione  potefi  huiuf-  A 


modiRex  Antichriffus  faltem  in  imagi- 


ne,feu  imitatione  appellari.  Nam  Atha- 
D.Atban . naf.epiff.adfolitar.vit.  agent. circa  line, 
ita  deConftantio  loquitur : Grauia  funt 
ifta,&  plufquam  grauia,  tamen  iftiufmodi, 
qua  congruant  in  eum, qui  Antichritti  ima- 
ginem gerit.  Quis  enim  yidens,eum  in  decer 
nendo  fe  facere  Principem  Epifcoporum , & 
prcefidereiudicijs  Ecclefiaflicis , non  merita 
dicat, illum  eam  ipfam  abominationem  defo- 
lationis  effe, qua  dDaniele  praditfa  ejl. H^c 
de  Coftantio  dixit  Athanafius , quia  iu- 
dicia  Epifcoporum  in  rebus  Ecclefiafti- 
cis , & praefertim  in  caufa  fidei  vfurpare 
volebat ; quid  ergo  de  feculari  Principe, 
qui  fpiritualem  primatum  fibi  arrogat, 
diiffurus  fuiffet J 

io.  Veruntamen  licet  hoc  genus  fuper- 
Antichriftj  biae  imaginem  Antichrifli  referat,  non 
fupraDeum  dum  tamen  veritatem, maiorem  enim 
e efferet,  voluit  Paulus  deAntichriffo  indicare, 
& ideo  non  ibi  deferiptionem  condufit, 
fed  addidit  :Itayt  m templo  Dei  fedeat , 
cflendens  fe  tanquam  fit  Deus.  Quas  verba 
fine  caufa  Rex  in  illa  deferiptione  omi- 
fit,cum  illa  maxime  declarent  perfonam 
Antichrifti,&  fuperbia  eius,  exponatqj 
quomodo  intelligendum  fit  prius  ver- 
bum : Extollet  fe  fuper  omne , quod  dicitur 
Deus: non  quidem  fupervtriufque  gladij 
poteftatem  fe  efferendo , intra  ordinem 
miniffrorum  Dei , fed  fupra  ipfum  Deui 
fe  exaltando , & iubendo  fe  in  templo 
adorari  vt  Deum. Et  hoc  magis  declarat, 
quae  pofiea  adiungit : Cuius  ejl  aduentus 
fecundum  operationem  Satana  in  omni  yir- 
tute  ,& fignis,  & prodigijs  mendacibus . Na 
haec  omnia  eo  tendent,  ytfe  Deum  faciat 
in  omni fedutfione  iniquitatis. 

Ex  quibus  etiam  conflat,  argumen- 
IT*  tum  Regis cotra  ipfum  euidenter retor- 
-Argumen-  queri.  Primo  ad  hominem,  quia  ipfedf- 
t m ac  o.  Romanum  Pontificem  effe  idolola- 
tram,  adorando  fandos  vt  numina, & 
Deos , ac  fubinde  illis  fe  fubijciendo , & 
feruiendoj  at  vero  Antichriffus  nulli  nu 
mini  fe  fubijciet,  fed  fupra  omne  illud 
extolletur,  nec  idola, aut  fimulachra  ve- 
nerabitur,fed  eis  aduerfabitur,  vt  Patres 
ex  verbis  Pauli  collio-unt : ers;o  non  lo- 
quitur  confequenter Rex  dicens, Papa 
effe  Antichriffum.  Deinde  euidentifsi- 
mum  eff.  Papam  non  fe  facere  Deumf 


Pontlfr, 


B 


nec  iubere,fe  adorari  vt  Deum, nec  effe 
Dei , aut  Chriffi  aduerfarium : nam  eius 
gloriam,  verumq;  cultum  tanquam  eius  Deum  c 
miniffer  procurat : non  eff:  igitur  Anti-  non  Deu ;; 
chriffus, neque  fe  extollit  fic  ut Antichri  (acic' 
flus . Item  Antichriffus , vt  ex  Chryfo-  Dfhrjf, 
ftomo  referebam,  non  fe  dicet  a Patre, 
vel  Deo  miffum  , fed  in  nomine  fuo  ve- 
niet,vtChriftus  etiafignificauit.Ioan.j. 
Pontifex  aute  non  folu  a Patre  miffuni, 
fed  etia  a Chriffo  fibi  effe  potertate  co- 
miffam, confitetur,  & feruu  eius,  imo  & 
feruoru  Dei  fe  profitetur,  quae  igitur  eff 
couentio  lucis  adtenebras,ChriffiadBe 
lial,  Vicari  jChrifti  ad  aduerfariuChriffi  ? 
Vndeaddo,iniuftifsime  attribui  Pon  i*. 


tificiverbum  extollendife, co  quod  digni-  ^r0P'ic^ 


tatem  fuam  fupra  vtriufque  gladij  pote-  ; jus 
ffat^tueatur.  Na  quiius  fuum,&  aDeo  iuftc tuetur 
fibi  propter  bonu  Ecclcfiae  datum  defen 
dit,  non  fe  extollit  (quod  verbu  excefsu, 

& arrogantiam  fignificat,&in  hoc  fenfu 
fine  dubio  acceptum  eff  a Paulo)  fed  di- 
uinam  inftitutione  defendit,&vniuerfa- 
le  bonum  Ecclefiae  procurat  : Pontifex 
autem  re  vera  eff  a Chriffo  conftitutus 
fupra  vtriufqj  gladij  poteffate ; vt  ip  fu- 
perioribus  off  enfum  effjergo  non  fe  ex- 
tollit, cum  illu.  gradum  honoris  fedi  fu$ 
vendicat.  Et  quidem  fi  hoc  titulo  Anti-  SiBonifacij 
chriffi  nomen  meretur,  non  a Bonifacio  Ancichriff? 


III.  fed  a principio  Ecclefiae  Antichri-  dlc^,seft> 


dicantur  e* 


D 


minem. 


ftianifmus  incepit, femper  enim  Ponti-  ti3mpr?eje- 
fices  illum  excellentis  gradu  in  fuarfede  ceilorcs. 
recognouerunt,  &defenderut,  vt  fupra , 
offendimus.  Deniqj  non  minus  efficax 
argumentum  fumitur  ex  vltimis  verbis, 
quibus  deferibitur  Antichriffus  vt  ope- 
rans ligna, & prodigia  mendacia: nam 
Romana  fedes  non  eff  vfa  his  artibus, aut 
prodigijs  ad  fuam  dignitatem  tuendam. 

Imo  ipfe  Rex  Angliae  dixit , fe  nefeire, 
quibus  artibus  ad  illud  faffigium  pote- 
ffatis  afeenderit, neque  miru,fi  illas  nef- 
ciat,quia  nullae  funt,  praeter  fynceritate 
verbi  Dei,&  efficacitatem  promifsionis 
Chriffi  ffabilientis  Ecclefiam  fuam  fu- 
pra petram,  verisq;  miraculis  illam  con-  x ^ # 

firmantis,  vt  cap.ip.attingemus.  Medicibus 

Sed  dicit  Rex , hic  prodigiofa  figna,  fignis  Ponti 
& mendacia,  effe  miracula , quae  Catho-  ficss  Cubo 


lici  in  Ecclcfiafatffa  effe,  & fieri  glorian- 


tur,quae  ipfe  irridet,  adhibens  etiam  ex-  Iurprotefti 

emplum  de  miraculo  circa  Euchariffiam  ces, 

fafto, 


Bellum. 


Cdj>,  //,  AattchriJlumhoflemTovtijicisfiitHrii r>,. 


Jjioc.13, 


B 


fa&o  , quo  illius  veritatem  alibi  Bellar- 
minus  confirmauit.  Quod  exemplum 
tam  docte , 8c  pie  idem  Bellarmmus  de- 
fendit in  fua  refponfione  cap.  . vt  nihil 
illi  addi  polle  videatur. Solum  aduertere 
oportet,  hatc  lalla  prodigia  interdum  tri- 
bui Antichrifto.vt  in  hoc  loco  Pauli, in- 
terdum vero  praedici  de  quodam  pfeudo 
propheta  eius, vt  Apocalypf.  1 3 .vcrf.  1 2. 

Sc  1 3 . Et  vtrumque  locum  exponitRex 
de  fallis  miraculis  Eccleliar, confundit  ta 
men  Antichrillum  cum  propheta  eius, 

& Romanum  Pontificem  cum  Ecclefia. 

Vt  autem  errorem  eius,  & Protcffantiu 
calumniam  detegamus,  illa  duo  loca,  & 
pun&a  diffintte  tra&are  necclfe  eff.Hic 
ergo  de  miraculis  ipfiufmet  Antichrifli 
Apollolus  loquitur.  V t ergo  Pontifica- 
tum Romanum  in  Antichriflianifmum 
tranfilfeRex  nobis  probet, oportet, vt  de 
monflret,  aliquem  Romanum  Pontifi- 
cem, qui  praeltigijs,  & prodigijs  menda- 
cibus ad  Antichrifli  imperium  erigendu 
vfus  fuerit.  At  hoc  offendere  non  potefl 
fateatur  ergo  necefife  eff , defcriptionein 
Antichrifli  a Paulo  datam  Pontifici  non 
conuenire. 

14.  Minorem  ex  hiflorijs  probare 'poffu-  Q 
Mullum  Po  mus  aBonifacio.3.incipiendo,&per  ali— 
tificc  Rom.  os  difcurrendo,quod  eflet  prolixum,  fa- 
C*s  er8°  *n  ^umma  dicere,  Bonifacium 
ofttodicur : nuba  ligna  fecilTe, quibus  dignitatem  ali- 
primis  quam, velpotellatc,aut  imperiu  cofequu 
•ItPfiiificio.  tus  fit,vt  ex  hiflorijs , & ex  fuperius  di- 
ftis  fatis  eff  cuidens.  De  fuccefToribus 
autem  eius  etiam  fanftifsimis ; pauca  ve- 
ra miracula  in  Eccleliaflicis  hiflorijs  le- 
guntur,tantum  abefl,vt  falfa  confingan- 
Pltitin  tur'*  Nam  Leonem.  2.  qui  multis  annis 
3 poft  Bonifacium  3 .Tcd/t  fanftum  virum 
fiiilTe,  Anaflafius,Platina,&  alij  tradunt, 
&RomanaEcclefia  anniuer fario  cultu  in  D 
terfandlos  eu  veneratur.  Et  tatne  nulla 
de  illo  miracula, vel  ligna  leguntur , qui- 
1 bus  vel  potentiam  aliquam  vfurpauerit, 
vel  fanftitatis  nomen  obtinuerit. Marti- 
nus autem  primus, qui  poff  Bonifacium 
3 . ante  Leonem  fecuudum  fcdit,  non  fo- 
lum  lignis, aut  portetis  no  efl  vfus  adEc- 
cleliam  decipiendam , verum  potius  fola 
Pontificia  fide,&  fpirituali  poteffate  , ac 
animi  conflantia  Conflanti  Imperatori, 
&Paulo  CoflatinopolitanoEpifcopo  re 
llitit, dicens.  Etiam  fi  totus  orbis  dogmatx 


'ss 


Bitro.iAn. 
&■  6. 


De  Devjde 

dic , & slijt 

Ponufiub? 


A peregrina,&  d fide  aliena  complebit  yelir,fe  Bjron.An 
nec  minis  cuiufquam  , nec  blandimentis,  nec  tio  649.  ;/. 
morte  ipja  d doftrwa  *Apo)lolica , cjr  Euan-  4. 
gelua  yilo patio pojfe auelli.  Haccrgohde  Baron.  fn - 
non  lallis  miraculis  ApoftoJicam  ledem  pra  nu.  jo. 
comendauit,  & ideo  eande  fidem  m fu  is  exAiiajUf 
Epiflolis  maxime  laudat.  Et  ob  eande 
fidem  Deus  vero  miraculo  illuni  a manu 
Spatharij  volentis  iufTu  Imperatoris,  & 

Exarchi  Olympij  tentantisillum  occide 
re  liberatus  eff,  eumque  poffcaviuum, 

& mortuum  veris  miraculis  honorauit. 

Sic  etiam  Pontifex  Deusdedit  Marti- 
no antiquior,  5c  iunior  Bonifacio  in  hi- 
florijs Sanftus  praedicatur,  & anniuer- 
faria  traditione  colitur,  fuamque  dignita- 
tem fincprodigijs  mendacibus  confcrua- 
uit , vera  fan&itate  vitae,  quam  & hiffo- 
ris  referunt,  & Ecdelia  veneratur,  & 

Deus  aliquando  fimplici,&  vero  miracu 
lo,folo  olculo  egrum  ii  lepra  mundando, 
manifellauit.  Et  llmilia  de  Gregor. 2.  3. 
ac7«  Agathone,  Leone.  8 .&  ali js in  gra 
uibus,ac  fide  dignis  hiflorijs  referuntur, 
eifquc  cumSanftitate  vite  nonnulla  mi- 
racula fine  vlla  fittione , vel  medacij  fuf- 
pitione  tribuuntur.  _ 

Miracula  ergo, quae  aPStificibus  Ro- 
manis poff  Bonifacium  interdum  faifta 
funt,  longe  diffant  a fignis  Antichrifli: 
nam  hfc  erunt  in  omuifeduftione  iniquita- 
tiSj  vt  Paulus  ait , illa  vero  in  fidei  defen- 
fionem  , & Chriffi  honorem  femper  fa- 
fta  leguntur.  Denique  Rex  ipfe  alio  lo- 
co fatetur , fe  ignorare  artes  , ^er  quas 
thronus  illeRmnanae  ledis  ad  tam  excel- 
lentem poteflatem  euedhn  efi,  cur  ergo 
nunc  fingit , per  falfa  figna  j & portenta 
mendacia effc  comparatum? 

Tandem  addit  Paulus  aliud  fig- 
ntim , & quafi  particulam  aliam  deferip- 
tionis  Antichrifli , dicens : quem  Domi- 
nus I ES  VS  interfetet  Spiritu  oris  fui , & 
deflruet  illnjlratione aduentus  fui. Qui  ver 
ba  Protellates,  & Rex  illos  fequens  etia 
ad  metaphoram  traducunt, dicentes,  fpi- 
ritum  oris  Chriffi  elle  verbum  Dei  prae- 
dicatum per  Luthertim  , & minillros  e- 
ius,  quo  Deus  Papatum  debilitauit,  Sc 
paulatim  deffruit . Vcrumtamen  neque 
iffe  eff  fenfus  Pauli,  neque  etiam  in  co 
fenfu  verum  eff , quod  dicitur  . Paulus 
enim  per  fpiritum  oris  Chriffi,  eius  im- 
perium efficax, & per  illuffrationem  ad- 
Iii  4 uentus 


i.Thtf 


16. 


Refellitur 
Pierum  cj 
fecfu. 


6 jfi 


Libet  Y'  De  bdniichriflo. 


uentus  cius,  verum  defcenfum  , & glo-  A 
riofamapparitionem  ad  interficiendum 
Antichriltum  inteliigit . Hoc  enim  ver- 
ba  in  proprietate  fignificant  , & non  eft, 
riofo' dcUS  cur  ac^  meCaphovicos  fenfus  torquean- 
fu  Ancichri  tur.  Et  ita  illa  Patres  intellexerut.  Chry 
flu  expug-  foftom.  ibi  oratio. 4.  Iujfu(  inquit  )folo, 
nabii.  &pra[entia,fath  efl  enim  eum  ade]Je}&bac 
Chryfofl.  omnu perierunt.  Theodoretus.  Cum  e coe- 
Theodor . /0  apparuerit,  loquetur  tantum,  & [celera- 

to ifli  omnino  afferet  interitum . Et  adiun- 
jfja/.n.  git  locum  Ifai.  n.S puituoris  fuiinterfi- 
Oecum.  £}et  impium%  Oecumen.  Spiritum  oris  vo- 
D.tAmbr.  catiHf[t{m)  & praceptum, Ambrof.primo  J3 
Theflalon.f.  Subito  ex  infperato  appa- 
rebit Chriftus  ficut  corufcatio  apparet , habes 
fecum  militiam  exercitus  DeiPatns  ad  per- 
ditionem Antichrijli }& fatellitum  eius.  Et 
id  confirmat  ex  Apocalyp.  1 1 .Hierony 
D.  Hiero,  musdi&aqu^ftion.n.  a’d  Algaf.  expo- 
nit Spiritu  oris  fui,  id  eft , Diurna  pote  fla- 
te , drfua  malefiatis  imperio , cuius  iufsijfe 
fecijfe  efl.  Et  infra.  Quomodo  tenebra folis 
fugantur  aduentu , fic  illuflratione  aduentus 
eum  Dominus  dettruet,  atque  delebit. Et 
D.iAug'  Auguftin.18.  de  Ciuit.cap.f  3 .Illam  ( in 
quit  )nouif simam  perfecutione,  qua  ab  *An- 
ticbrijlo' futura  efl , puefentia  Jua  ipfe  extin - q 
guet  Jefus, ficut fcriptumefl,eyc\ik  inducit 
VerbaPauli.Iuxta  hac  ergo  verboru  pro 
prietate,veruq,fenfum,fatis  collat  deferi 
ptione  Antichrirti  quoad  hanc  parte  no 
elEe  in  Romanis  Pontificibus  impletam. 

T7*  Sed  neq;id,quod  in  fua  metaphora  ia- 

Proteftan  - ftant  Proteftantes,oftenderevnqua  po- 
feo  Dei  glo  tucrut.  Gloriantur  enim  de  verbo  Dei, 
riamur.  cum  tamen  nihil  minus  credat, aut  in  ve- 
ritate habeat,  Retinet  enim  corpus  inani 
me  verbi  Dei  (vt  lupra  diceba)&  fpiritu 
proprio  illum  induut.Huicq;  fpiritui  jP 
prio  fide  adhibent,illoq;  folo  bellu  cotra 
Dei  Ecclefia,  «3c  Romanu  Pontifice  mo-  q 
uent, vt  euideter  in  li.i  .demoftrauim9. 
Abfit  ergo,  vt  tali  verbo , & fpiritu  oris 

_ , fui  praeualere  pofsint cotra  Petra, fuper 
Illoru  glo.  .r  J-^  r j - r 1 r->  r ^ 

liatio  tuti-  ^ua  ^eus  fundauit  Eccleha , contra  qua 

lis,  &iaa-  portae  inferi  no  pracualebunt.Neq;  pro- 
nis eft.  pterea  quod  multos  a fide  , Scobcdietia 
Romanae  Ecdefis  peruerterut,ideo  per 
eos  impleta  eft  Pauli  prediftio,  nulli  em 
fuerunt  h^retici , qui  no  multos  decipe- 
rent, ck  plures  peruertit  Arrius,  qua  Lu- 
therus,&  non  ideo  delere  potuit  Chrifti 
yicariu,vel  Eccefia;  eft  ergo  inanis  glo- 


riatio illa,vanaq;praefumptio.  Qui  ergo 
integre  cdfiderauerit  ligna  omnia, & co- 
lores,quibus  Paulus  deicribit  venturum 
Antichriftu, euidenter  intelliget,no  folu 
difsimile  Pontifici  futuru,fed  etiam  ex 
diametro  contra  illu  pugnaturum:  na  cu 
fit  futurus  Chrifii  hoftis , n5  poteft  non 
efte  maximus  VicarijChrifti  aduerfari9, 

C A P V T.  XVIII. 

Qnaex  yifionibuscap.6.&  9.  Apocalyp  fis. 

Rex  inducit  refelluntur . 

PErgit  Rex  in  fuaPraefatio.pag.ro 2 

&adfuadePontificu  Antichriftia  dildlorem 
nifmoperfuadenda  coniedura,qua  Apoo6.An 
tuor  vifiones  Apocalypfis  inducit, in  qui 
bus  ait  Antichriftu  depingi. Prima  eft  in  pf«, 
cap.5.vbi  Ioannes  narrat  apertiones  fex 
figilloru  libri, que  c.  j.  claufum  viderat, 

& poft  prima  vifione  equi  albi,cuiChri- 
ftus  infidebat,  & fecunda  equi  rufi  perfe 
cutione,quam  Chriftiani,vel  a tyranni;, 
vel  a fuis  cognatis,  & amicis  paliuri  erat; 

&tcrtia  equi  nigri, qui  fame,&  alias  pla- 
gas, vel  potius  haereticoru  tenebras,  & 
perfecutiones  fignificabat,  adiugit  quar- 
ta vifione  equi  palhdi,qu£  his  verbis  def- 
cribitur:  Ecce  equus  pallidus,  & quifedebat 
fuper  eu  nomen  illi  mors,efr  infernus  fequeba 
tur  eu>& data  eft  illipoteflas fuper  quatitor 
partes  temr(vel  vt  Rex  ex  graeco  legit  fu 
per  quarta  parte  terrae)  interficere  gladio , 
fame,eSr  morte  b e flijs  terree.  Hunc  ergo 

equu  pallidum, vel  felTore  eius  vult  Rex 
effe  Antichriftu , quod  inde  confirmat, 
quod  ftatim  illi  coneftitur  quinti  figilli 
referatio,in  qua  Sa&iMartyres  clamant, 

& accelerari  iudiciu,  & vindiftaexpof- 
cut,quod  ftatim  in  apertione  fekti  figilli 
cocefsu  eft  eis.  Quid  aute  tota  h^c  expli- 
catio ad  caufa  referat, Rex  non  declarat. 

Breuiter  ergo  refpodemus,  vel  falsii,  %, 
vel  valde  incertu  effe  per  illu  equu  palli-  Occurritur 
du  fignificari  Antichriftu:  Si  enimaccu-  Rcglscon* 
rate  Apocalypfis  expofitores  pcrcurra-  uCtuti” 
tur, tot  fere  inuenientur expolitiones, 
quot  capita. Naquida  applicatcs  ea  figilla 
varijs  Imperatoribus  Romanis  ethnicis, 

& infignib9Ecclefig  pcrfecutorib9,equu 
illum  pallidum  Domitiano  accommo- 
dant  ,vt  Petrus  Aureol.  quem  Viegas 
fequitur.  Alij  diuerforurn  ordinu  per- 
lecutioncs  ibi  fignificari  intelligentes, 

equum 


Ca.r  8. Obkciwni ex cap. c.fjf p.Apocalypfis fatisft.  £j7 


Aret, 


equum  pallidum  Traianotribuut  ,quia 
illi  facile  applicantur  infignia  pallidi  co- 
loris, mortis , Sc  inferni:  Ecclefiamque 
perfequutus  efl  fere  illo  tempore,  quo 
loannes  vifionem  illam  videns,a  quarto 
animali  myfleriu  illud  didicit,  vt  Ribera 
Utm  jfij  profequitur.  Andreas  autem  Diode- 

tianurn,feu  Maximianu  intelligit,  quo- 
rum tempore  perfecutio  limul  cum  pcf- 
tc,&  fame  Ecdefia  vexauit.  Quod  etia 
Arethas  refert, & fequi  videtur.  Alij  ali- 
ter extera  interpretantes , per  equum 
pallidum  Mahometum  , eiufqueper  fc, 
& per  fuccelfores  fuos  Chrillianorum 
pcrfecutionem  fignificari  exiffimarunt, 
loschim.  vtloachimus,&  Pannonius.  Alijfalfos 
Fantwn.  fratres  fi gnificari  dicunt,bypocritas , & 
D.Anfel,  pieudoprophetas  Ecclefiam  perfequen- 
Riclwd.  tes,vt  Anfelmus,  Richardus,Vido.Hu- 
Vtftor.  goCardin.  At  vero  Vidor.  perequum 
E«g.  Car.  rufum, nigrum, & pallidum, bella, fame, 
& pellem  a Chriffo  in  Euangelio  prae - 
riunciata  fignificari  dicit.  ldemquepla- 
ljcon,  cuitTyconio  Homiby. qui  etiam  addit, 
per  equum  pallidum  homines  malos  intel 
X)  a j C\Q,qtuperfecHtiones  excitare  non  depnut. 

' m * Ambrofius  item  , vel  qui  eius  nomine 
fertur, longe  aliter, &valdemyfl:icelocu 
interpretatur,  &inalijs  infinita  c(t  va- 
rietas. Neminem  tamen  reperio , qui  de 
Antichriflo  figillum  illud  quartum  fpe- 
cialiterintellexefit;quanuisfi  generali- 
ter de  Pfeudoprophetis,&hypocritis  il- 
lud intelligamus;  recte iequitur,  Anti- 
chriftum  per  antonomafiam  fub  illo  c5- 
prehendi. 

Et  hoc  quidem  probabile  efl::  & ad 
3*  fummumadid  fuadendum  valet  coniec 
teftAnri!*  tura  illa,qudd  in  quinti  figilli  refignatio 
chrifto  quo  ne  proponuntur  petitiones  fandorum 
«jueaccom-  Martyrum  poflulandum  vindidam  , & 
modari.  judicium  , & (fatim  in  fextofitad  iudi- 
ciumtranfitus.  Quanquam  neque  illud 
r-c  • in  rigore  fuaefet.  Nam  ibide  inapertio- 
o rmauo  ng  ^uintj  figilli  legimus  fandis  efle  ref- 
ponfum  .ytexpettarent  modicum  tempus 
'tApoc,  6.  donec  implerentur  fratres  eorum , & confer - 
ui  illorum,  (jni  inter fiiiedi  funt, ficut  e '7  illi . 
Ex  quo  refponfo  intelligimus,  illas  fan- 
dorum interpellationes  proponi,  vtfa- 
das  ante  finem  perfecutionum  , <5c  ma- 
xime ante  persecutionem  Antichrifli, 
ad  quam  referri  potefl  illud  modicum  tc- 
, p usy quod  fandi  expedare  bibetur.  Ni- 


A hil  ergo  efl, quod  nos  cogat  per  equum 
pallidum  Antichriflum  intclligerc.  Sed 
id  gratis  Regi  cocedamus.  Quod  quarfo 
indeargumentumad  fuam  de  Romano 
P ontilice  cogitationem  fundandam, vel 
perfuadendam  fumere  potefl?  Nullum 
proiedo,nam  licet  ibi  deferibatur  An- 
tichriflus  venturus,nullu  illius  deferip- 
tionis  veffigium  in  Pontifice  inucnitur. 
Color  enim  pallidus  (ex  omnium  fen- 
tentiajindicat  timorem  nimium , quem 
tyranni, & prxfcrtim  Antichrilfus  ho- 
minibus, & fidelibus  maxime,  incutiet; 
Pontifex  autem  non  terroribus, & co- 
® minatione  mortis  homines  fibi  fubicc- 
tos  habet, fcd  in  virtute  fpiritus,  & verbi 
Dei,amorc  potius,  quam  timore  illos  gu 
b ernat.  V nde  quod  lequitur,w:on,eir  in- 
fernus, nullo  modoirfPontificem  couc- 
niunt,quia  non  profitetur,  fe  rccepifle 
potcllatem  ad  interficiendum  gladio,  fame 
tr  b efl  ijs  terree:  haec  enim  fcccruntlmpe- 
ratores tyranni, ScReges  apoflatx,&  re- 
bellcsded  accepit  Pontifex  potelfatcrn 
gladij,quo  difsipct  errorum  tenebras,  & 
difperdat  vitia, & virtutem  plantet.  Igi- 
tur illius  figilli  referatio,  queeunq;  mo- 
do  intelligatur,nihil  ad  pundum  , quod 
^ tradamus.pertincbat. 

Secundam  vifionem  affert  ex  cap.  <?. 
Apocalyplis,  in  quo  quintus  Angelus 
tuba  cecinit  in  capite  enim.  8.  dixerat 
loannes,  cum  agnus  aperuiffet  figillum 
feptimum  , vidifle  fe  feptem  Angelos 
flantes  in  confpeduDci,&  datas  illis  ef- 
fc  feptem  tubas,  & ineo  capite  quatuor 
primarum  tubarum  clangorem  deferip- 
ferat,in  nono  vero  capite  incipit  dicens: 
Et  quintus  Atngelus  tuba  cemnit : cr  yidi 
pellam  de  ccelo  cecidijfe  in  terram  , & data 
cp  ei  clauis  putei  abjfii , c t aperuit  puteum 
_ abyfsi,  & afeendit  fumus  putet , ficut  fumus 
fornacis  magna, (A  obfcuratusep  job,  & aer 
de  fumo  putet.  Et  de  fumo  putei  afeenderunt 
locufta  in  terram, & data  cH  eispotePas.  In 
quibus  verbis,  & in  totofonitu  huius  tu 
bx  duo  tantum  Rex  expendit.  Primum 
efl, Stellam  illam, qua  de  calo  cecidit, prm- 
pcare  aliquem  eximia  dignitatis, qut  de  ca- 
lo cecidit, quia  cum  deberet  effe  lux  mundi, 
p.ut  Chrtflus pracepit  , ille  contra  munus 
juum  deferens, inPar  Luciferi  deficit , regnu 
pbi  erigit  .Secundum  efl ,locuflas  indica- 
re peiliterum,  examen  fubdolorum  , ct* 

imrntr 


EAolocu* 
ille  deArui- 
cnrifto  ex- 
ponatur,oi- 
lui  obcftKo 
mano  ponti 
fici. 


4- 

Alio  Apoca 
lypfis  loco 
Rex  vult  of 
odere  pu- 
rificem elTc 
Hella  de  c* 
C caJentc. 


6 jS  Lib.V.Dc  Antichriflo. 


immanis  feuitia  animal  cui  orum,  quodflel- 
ia  illa  in  mundum  emifit.  Et  ad  hunc  modu 
(ait  Rex)fedes  Antichrifti  capta  efl  erigi, 
fentiens,Rellam  illam’ efTe  Antichriftu, 
& illuni  virum  eximis  dignitatis > qui 
inlfar  Luciferi  defecit , eHe  Bomfacium 
IILque  Antichrifii  initium  facit.  Quas 
autem  fint  animalcula  illa  fiuifsima,  no 
declarat , videtur  autem  intelhgere , vel 
omnesPontificios,vel  Dottores  omnes, 
& paftores,aut  forte  Iefuitas , qui  Pon- 
tificis imperium  dilatare  fludent. 

Pofiea  vero  Rex  tranfitum  facit  ad 
w ..  clamorem  fcxtitubi,  in  quo  folumco 
Po^jfkibus3  fiderat, quod  in  fine  capitis  dicitur. Et  c ce 
falfoobiec-  teri  homines,  qui  nonfuntoccifiin  bis  pia- 
ti. . gis, neque  poenitentiam  egerunt  de  operibus 

manuum fuarum , yt  non  adorarent  dremo- 
nia , & fimulacra  aurea , & argentea , 
terea,&  lapidea,  & lignea, qu<e  neque  yide- 
re pofjunt, neque  audire, neque  ambulare,  & 
non  egerunt  poenitentiam  ab  homicidijs  juis, 
neque  d yeneficijsjuis,  neque  d fornicatio- 
Jt.  Calunia  7Je,ne que  d furtis  fuis.  Quae  omnia  Protef- 
rnonu.n.  tantium morede catholicis , vel (vt iple 
vultjde  Papillis  interpretatur.  Etpri- 
Jra\q.  nio  illis  attribuit , quod  adorant  dimo- 
a.  de  Idolo-  niaexVazquez  lib.  3.  de  Cult.  & ado- 
Jatiia.  rat.difp.tf.cap.j . Secundo  per  fimulacra 

&c.  Imagines  intelligit,  quia  negari  non 
'3..d.ehomi-  pote  fi, qum  caput  doftrvue  de  cultu  earufit 
C1  ljS*  Romanenfis Ecclejia.  Tertioper  homici- 

dia: exponit  caedes  , <5c  trucidationes, 
4.devenefi  quas  Romana  Ecclefia  efficit,  haerefes 
S1)**  perfequendo.  Quarto,  veneficia  dicit  ef- 

fe  dignos  Dei,  benedifia  indufia , reliquias, 

■ - de  forni-  orAt*ones> quibus putantur  homines  d yarijs 
natione.  periculis pueferuari.  Quinto , fornicatio- 
nem dicit, partim  fpiritunleefTe  per  ido- 
lolatriam,partim  propriam,  quia  in  Ec- 
clefia frequentior  eft  pi opter  cilibatu 
f2cerdotum,5ccfericoru  in  facris,&  prop 
ter  tot  otiofos  monachoru  & fanfiimoniahu 
de  furtis,  A Tam  otium  efl  magnum  libidinis  in - 

centiuum. Sexto,  furta  denique  & meta- 
phorice, &proprie  nobis  attribuit , di- 
cens: Eurti  autem  in  eo  maxime  fe  alligat, 
quod  Deo  furripiunt  titulos  honori 7,  & am- 
plitudinem patefiatis  illi  f oli  debitam , quam 
m Anticbrijlum  caput  fuum  conferunt.  A rec 
minus  in  accumulandis  opibus  furti  tenetur , 
Iubileis,mdulgentijs,  reliquijs,  & id  genus 
alijs,  &c. 

6.  T ertio  vt  fiudeat  Rex,  in  his  omnibus 


A deferibi  tempora  Antichrifli,  tranfit  ad 

caput. 10.  Apocalypfis,  vbiloannes  vi-  ^hoc  ,T 

dit Angelum  liantem  fuper  mare  , & /\u\ctal 

fuper  terram  voce  magna  clamantem,  Rege  cOtu 

Quia  tempus  non  erit  amplius  ,fed  in  diebus  fc°a-anum 

yocis feptimi  •Angeli, cum  captrittula  ca-  PonntlC{n» 
Jrr  a r t,  r ac“>niulin. 

nere,confummabitur  mysterium  Dei  }Juut  tur< 

euangelix^uit  per  [eruas fuos  Prophetas.  Co 

fcquenter  vero  progreditur  ad  cap.  11. 

dicens,ibi  deferibi  exitium  Antichrilli, 

&*ex  profello  olfendit,  illum  fignifica- 

riper  befiiafn  afeendentem  de  abyffo, 

illamque  belliam  elfe  eandem,  qui  cap. 

g 13.6&17.  commemoratur,  quiafemper 

exabyfioafcendcre  dicitur,  De  quo  non 

multum  contendimus,  vt  exfupradic- 

tis  conflatjiSc  infra  iterum  dicam. Hic  au 

tem  hoc  ideo'Rex  inculcare  videtur , vt 

fuadeat,Ioannem  in  cap.9.  de  Antichri- 

Rotraftare,  poR  cuius  deftru&ionem 

fequetur  iudicium  , & tempora  cefla- 

bunt. 

Hic  fere  Rex : in  quibus  fi  attente  rc  p^’^- j 
expendamus, ea, qui  pertinent  ad  inter  ,ju  foranjj 
pretationemillam,vtper  llella,autbef-  non  veriu- 
tiam  Antichriflum  intelligamus,indif-  ‘Re- 
ferentia funt,nihilquead  fidei  olfenfio- 
nem, vel  delenfionem  fpeclat : illa  vero, 

C qui  calumnias,  falfa  tellimonia , & (vt 
quod  re  vera  funt , dicam)  blasphemias 
contra  Romanam  Ecclefiam  continent, 
nullam  habent  probationem  , fedfolam 
maledicendi  libertatem,  & Protelfantiu 
confuetudine,  a quibus  Rex  mifere  de- 
ceptus,eoru  fermones  imitatur , & ideo  , 

• rclponfionem  omittere,  <3c  omnia  con- 
temnere pollemus : quia  vero  Sapienti- 
bus,«Sc  infipientibus  debitores  fumus, di- 
cemus prius  de  literali  expofitione  capi- 
tis. 9.  Apocalypfis,  pollea  vero  vanasRe- 
gis  accommodationes,  falfafq;  calum- 
nias  refutabimus. 

R'  Primo  ergo  Rella  illa,  quamloannes  per 

vidit  cecidi  lfe  de  coelo,  & datam  elfe  illi  ecarloea^ 

clauem  abyffi, duas  habet  apud  catholi-  Apoc. 

• r • 1 • intellieaoc 

cos  pricipuas  expolitiones  , vnam  m aj^0j^oDg 

bonam  partem,  alteram  in  malam,  ftella  ADgeiua^ 
illam  interpretantes.Primo  ergo  dicunt 
aliqui, fiellam  illam  non  elfe  malum  An 
gelum,  nec  perfonam  aliquam  prauam, 
led  elfe  aliquem  fandtum  Angelu  a Deo 
mittendum  circa  finem  mundi , vt  ape- 
riat puteum  abyffi,  permittendo,  nimi- 
rum, principibus  tenebrarum  , vt  inde 

afeen- 


Cap.  i <P  .De  oliectione  ex  cap . t 

afcendant  ad  infeftandos  homines,  par-  A 
ti/n  tenebris  h^refum , <3c  infidelitatum, 
excreando  mentes  eorum  , partiin gra- 
uifsimis  malis,  Scperfecutionibus  iuftos 
Cafusillelo  affligendo.  Qua:  expolitio  non  poteft 
nli$eft,.m0  ^ac^c  refutari.  Nam  cum  dicitur  ftella 
illa  cecidille  de  Coelo , non  lignificat  ca- 
fum  moralem  aiuftitia  ad  iniquitatem, 
ficut  dicitur  cecidilfe  de  Coelo  Lucifer 
//«,14,  Sed  lignificat  defcenfum  locale 

velocifsimum,&  i deoverbo  illo  declara- 
tur. Et  cum  poftea  dicitur  obfcuratus  Sol , 

& extera,  non  dicitur  ftellam  mililfe  te- 
nebras, vel  mala  fubfequentia  operatam  g 
fuiffe,fed  folum  aperuiffe,  id  eft, licentia 
dedifTe,feu  impedimenta  abftuliffe,  <Sc 
tuncfequutum  elfe  , quod  fubiungitur. 

Et  ajcendit  fumus  putei,  & cetera,  qu2  fe- 
Confirma-  quuntur.  Explicaturquc  interpretatio 
h2cexaliaf1m1liApocalypf.20.vbi  Ioa 
Apoc.io.  ncs  vidit  Angelum  dejeendentem  de  Coelo, 
habentem  clauem  abyfsi,  & catenam  magna 
in  manu fua.  Qui  apprehendat  diabolum ja 
tanam,cy  ligauit , & mifit  eum  tn  abjJJum, 

& claufit,&c.  Illum  enim  Angelum  bo- 
num elfe  dubium  non  eft;  quid  ergo  mi- 
rum,quod  idem  Angelus  mitius  etia  fue 
ritad Joluendum  diabolum  modico  tempore,  q 
vt  ibidem  fubiugitur.  Eft  fane  fententia 
hec  valde  probabilis. 

Altera  vero  expolitio,  quae  in  malam 
Alij  ftellam  partem  ftellam  illam  interpretatur,  non 
illam  Luci  minus  probabilis  eft,  in  plures  autem 
ferum  effe  diuiditur  , Antiqui  enim  expofitores 
j.cunc.  jqeqam  fllam  diabolum  efTe  interpretan- 
tur,  nempe  Luciferum, de  quo  in  perfo- 
na  RegisBabylonis  diftum  creditur  Ifai. 

14.  Quomodo  cecidifli  de  coelo  Lucifer,  qui 
mane  oriebaris ,corruifliin  terr am ,& c.  vfq; 
ad  illud,  Ad  infernum  detraheris  in  profun- 
dum laci.  Vnde  ponderant,  nondixiile 
Ioanne,  vidi  ftellam  defeendere,  fed  def- 
cendilfc  de  cocio,  quia  non  tunc  defeen- 
ditjfedantequamhomines  conderentur, 
vel  peccaret, defeenderat.  Vel  li  fortatie 
Ioannes  vidit  tunc  quafi  ftellam  defeen- 
dentem,fignificabat  Angelum  malu,qui 
Csrera  vi-  Iam  longe  ante  defeenderat.  Huic  autem 
fioim  illius  ftella;  fic  expofita;  dicitur  data  dauis 
deeodeex-  abyfsi,  quia  poteftas  inferni  ei  cominifTa 
plicantur.  eq.  tanquam  regi.  Nam  locutis  illse  fe- 
roces, quas  Ioannes  defcripferat , habebat 
fuper  fe  Regem  Angelum  abyfsi  , hic  aute 
angelus  abyfsi  idem  elfe  videtur,  quidi- 


f ttApocal.fatisfit.  6jp 

citur  ftella  cadens, cui  clauis  abyfsi  data 
eft,quia  poteftas  ei  data  eft  in  exteros  il- 
lius regni  incolas:  Vnde  etiam  Chriftus 
Dominus Matth.  12.  regnum  attribuit  */..,/ 
Satans  dicens : Si  Jatanas  fatanam  eijcit , * 

quomodo  jlabit  regnum  eius  i Et  ibidem: 

Bel^ebub  dicitur  princeps  deemomoru.  N eq; 
obftabit  , quod  dauis  illa  ad  aperien- 
dum deferuierit,vt  ibidem  dicitur  : nam 
poteftas  regni  ciuitatis,  vel  domus  etiam 
ad  hunc  adtum  extenditur.  Et  iuxtahac 
expolitionem  potiunt  cztcra  intelligi 
nam  fumus  fornacis  rede  intelliguntur 
elle  daemonis  tentationes,&  loculfe  mi- 
niftri  eius,  fiuc  mali  Angeli,  liue  perditi 
homines, &c. 

Ali)  vero  per  ftella  illam  non  angelu  10. 
malum,  fed  vel  genus  aliquod  malorum  Nonullim* 
hominum  , vel  aliquem  prauum  honii-  'IS  f1"rT1Di- 
nem  intelligunc.  Ambrofius  enim  ibi:  c^enc|ca™ 
Per Jlcllam  (inquit)  hxrefiarchce  defignan-  cCmadat. 
tur,  quia  ficut  !iiell<e  in  calo  refulgent,  ita  D.  Amb. 
etiam  ipfi,ante  quam  caderent,  doftrtna,  at 
faptentia  refulgebant  tn  Ecclefia.  Et  fic  co- 
fequenter  intclligit , locuftas  elfe  minif- 
tros  h^refiarcharum, atque  ad  hunc  mo- 
dum cetera  profequitur.  Anfelmusve-  Anfclm. 
ro  licet  per  ftellam  doemoneinteliigat, 
per  locuftas  h^refiarchas  ipfos  docmonis 
miniftros  interpretatur,  quia  ficut locu- 
ftq?  faliunt,  & non  volant , fed  ftatim  in 
terram  recidunt , <5c  mordent,  ac  corro- 
dunt, ita  haeretici  fuperbia  faliunt, fed  cu 
per  cognitione  in  altum  volare  non  pof- 
fint,  in  terram  recidunt , & funt  bonoru 
corrofores.  Vnde  confentanee  ad  hanc 
expofitionem  poffumus  refte  per  ftella 
illam  intclligerc  infignem  harrefiarcharn 
Lutherum,  qui  cu  antea  fuo  modo  ftella 
efte  videretur  ,aut  elfe  deberet , occulto 
Dei  iudicio  permitius  eft  in  abyilu  erro- 
ru  cadere, & tenebras  effundere,  ex  qui- 
bus ingens  locuftaru , miniftrorum,vcl 
potius  etiam  haerefiarcharum  multitudo 
pullulauit. 

Alij  denique  per  ftellam  intelligunt,  Jr 
non  quencumque  haerefiarcham,fedali-  Ajj)  rr>Dlfe 
quem  infignem,  qui  non  folum  tenebras  ruot  viflo- 
effundendo, fed  etiam  per  tyrannide , & Df  m »d  in- 
potentiam  perfequendo,  Chriftanos  in-  f l :’ctr‘  i!i 

fcftatus  fuerit.  Et  fic  Lyranus  per  ftella 

illam  intelligitValentem  Imperatorem, 
qui  perfuafione  vxoris  fuae  de  altitudine  Ljra. 
fidei  catholic*  cecidit  in  hsrelim  Aria- 

nara 


<f6d  Lib.j.Tte  oAntichriflo. 


nam,  & mifitpredicatores,  qui  Vanda- 
los, & Gothos  eadem  ha:refi  inficerent. 
Quos  Vandalos  figmhcatos  dicit  per  lo- 
cu  lias, qui  lta!iam,6c  alias  prouincias  ca- 
tholicas deuaftarunt.  Quam  expontio- 
jiureol.  nem  fequutifunt  Petr.Aurcol.in  eunde 
DtudntOn  locum, 6c  Anton.i  .p.  Hiftor.  tit.  6.cap. 

quoad  hanc  polteriorem  partem: 
nam  per  llellam  cadentem,  potius  Gen- 
fericum,vel  alium  fimilem  V andalorum 
Regem, quam V alentem  interpretantur. 
Quid  ergo  mirum,  fi  quifpiam  fimili  alie 
goria  dicat,  Henricum.  vnj.  Regem  An 
gli£  fu  i Ile  llellam  illam  de  coelo  cadente, 
qui  non  folum  de  altitudine  fidei  in  tur- 
pifsirnum  fchifma,&  haerefimlapfusefl:} 
fed  etiam  cx  illullri  Romana  Ecclefiar, 
non  folum  armis,  fed  etiam  do&rina , & 
feriptis  defenfore,in  acerrimum  hollcm 
commutatus  eft  : vnde  llatim  denfilsi- 
mus  fumus  prauae  doctrinae  per  totam  di 
tionem  eius  fpavfusell,  & fidei  lumen 
ac  mtelligentiam  obtenebrauit  jindeq; 
praui  mimllri,  &accerrimi  catholico- 
rum perfecutorcs  tanquam locullae , & 
fcorpiones , breui  tempore  multiplicati 
ii.  funt. 

Per  ca  ftel  * Haec  quidem, & fimilia  facile  a quoli- 
*n  ^cc  excogitari  poliunt.  Non  tamen  ideo 
tichriftu  in  illa  propono, quia  omnia  interpretationi 
eelicxie.  Scripturae  apta,aut  probabilia  efle  iudi- 
cem , fed  vt  intclligat  lector , non  magis 
elfe  verifimilia , quae  Regi  Angli^  Pro- 
teftantes  perfuaferunt : nam  folum  per 
voluntariam  accommodationem  fine  fu- 
damento  in  textu  Ioannis,&  fine  confe- 
quutione,&obferuatione  eoru,qu£  inil- 
lo  clangore  buccinae  proponutur, exco- 
gitata luerunt.  Vnde  cum  tanta  fuerit 
varietas  inter  antiquos  authores  in  expo 
nenda  illa  llella , cumque  multi  eoru  di- 
cant, ibi  pr$curfores  AntichriHi,«Sc  cala- 
mitates in  Ecdefia  futuras  prope  tempo 
ra  Antichrilli  defignari : nullum  tamen 
ante  Rege  Anglix,  & magifiroseius  re- 
perio,  qui  dixerit, llellam  illam  effe  An- 
chrillum  , vel  loculfas  efie  proprios  mi- 
D.tAnfeL  niflroseius,  fed  ad  fu m mu mpraecur fo- 
res , vt  eos  vocant  Anfelmus , & ali)  ex 
13.  auchoribus  allegatis. 

/micfmlH  merito  quidem  per  llellam  caden- 
fteSade  tem  nullusA-neichrillum  intellexit, quia 
«<e1o  cades  longe  diuerfa  futura  funt  Antichrilli  ini- 
tia ab  ilis , quae  per  llellam  cadentem  fig- 


A nificantur.  Nam  in  Apocalypfifemper 
inducitur  Antichrifius  vt  bellia  de  abyf- 
foalcendens,vt  paulo  antea  Rex  ipfcno 
tauit,  llella  autem  vifa  ell,vt  de  coelo  ca- 
dens,qui  modus  oriendi  longe  diuerfus 
ell.  Nec  refert, fiquis  dicat, etiam  doemo 
nem  repr^fentari  per  belliam  alccnden- 
tem  de  aby  flo,  & nihilominus  etiam  per 
llellam  cadentem  figniiicari  pofle : nam 
doemonprius  fuit  llella, & cadedo  in  ter- 
ram in  draconem, & belliam  aby  Isi  com 
mutatus  ell.  At  vero  AntichriAus  non 
erit  prius  ftella,nec  erit  tanquam  Ange- 
g lus  in  coelo,  vel  tanquam  infignisperfo- 
na  habens  in  hoc  mundo , vel  in  Ecclefia 
aliquem  exelfum,vel  regni, vel  facerdo- 
tij  locum,  a quo  ceciderit,  fed  erit  ( vt  il- 
lu  depingit  Daniel  cap.7.&  1 1 . ) paruus, 
& defyechts , yilif simus, c 7 indiguus  decore 
Regio,  talia  enim  erunt  Antichrilli  exor- 
dia, vt  fupra  taftu  ell , & in  fequentibus 
iterum  dicam  . Igitur  non  quadrat  in 
illum  accommodatio  , feu  repratlenta- 
tio  llella:  in  terram  cadentis . Vt  omit- 
tam alia,  quae  vix  poflunt  coh^renter 
ita  exponi:  nam  in  omni  interpretatio- 
ne fummam  habent  obfcuritatem. 

Q Tandem  efto , llella  illa  fit  Antichri- 
fius , & per  eam  fignificetur  aliquis  exi- 
mis dignitatis  vir:Profe6lo  hac  permif- 
fa  interpretatione , ex  illa  conuinci  po- 
tcft,  neq;  vliumex  Pontificibus,  neque 
fignatim  Bonifacium  Tertium  Antichri 
ftumfuifle. Nullusenim  hattenus  fuam 
dignitatem  ita  deferuit , vt  Sedem  Apo- 
flolicam  fua  maidlate,&  excellentia  pri 
uauerit,  fed  omnes  conllantifsime  illam 
tutati  funt, ac  defenderunt.  Quod  fi  ali- 
qui per  tyrannidein,  vel  violentam  mor 
tem  illa  priuati  funt , ille  non  ell  calus, 
fed  confummatio  dignitatis ; imo  licet 
D aliquis  per  culpas, vel  haerefes  ab  illa  dig- 
nitate cccidiflet,  nullum  eflet  iudicium 
Antichriflianifmi , quia  illefuiflet  cafus 
perfonalis  ,no  qui  adhaereret  ledi  ,nec  in 
illam,  nec  in  fucceflores  redundaret.  Ve 
rumtamen  etiam  hic  cafus  per  Dei  gra- 
tiam in  PontificcRomano  inuentus  non 
cll,praefertim  vt  Pontifex  ell,  &Ec- 
clefiam  illuminat , nunquam  enim  Pon- 
tifices haerefes  docuerunt,  aut  femina- 
runt , vt  fupra  late  ollenlumelf  .Maxi- 
me vero  de  Bonifacio  Tertio  in  nulla  hi- 
floria  legitur , do&rinam  prauarn  in  Ec- 
r defiam 


11. 


14. 

Efto  Anii* 
cfarilhis  ef* 
fecftellaca 
dens , nulli 
Pontificum 
id  quadra- 
ret. 


}ktt.  y. 


j^gis  obis- 
fiio» 

Ktfel^tur' 


iy* 

Fumus  ab 
crc putei  al' 
«ndens  ni- 
hil ad  Boai 
facium. 


Cay.i S.Obkaioniexcap.6.& p. lApocaljpfsfatisfit.  66 r 


defiam  introduxiffe , aut  aliquid  contra  A 
illa  verba  Chrifti  fecifle,  Vos ejlis lux  mu 
di.  Qua  ergo  fronte,  qua  ve  fpecie  veri- 
tatis dicitur  fuifle  Jlelta  cadens  de  ccelo  : 
quia  in  eximia  dignitate  conflitutus  admun 
dum  illuminandum,munus JuudeferuitiReC 
p5det  tacite.  Rex  deferuifle  munus  fuu, 
quia  regnum  libi  erexit.  Sed  hoc  iam  fa- 
tis refutatum  eft.  Et  iterum  hoc  modo 
imprebaturmam  ve!  erexit  (ibi  fpiritua- 
le  regnum,vel  tcmporale.Nonprimum, 
quia  non  vfurpauit  Pontificatum,  fed 
ad  illum  legitime  clcdus  efh  & in  illo 
conflitutus,  nihil  libi  fpiritualis  potefta-  g 
tis  arrogauit , quod  a prxdecelforibus 
fuis  traditum,  & obferuatum  non  fue- 
rit, vt  fipe  in  fuperioribus  diftum,& 
demonflratum  eft , vbi  de  nomine  vni- 
uerfalis  Epifcopi  etiam  eft  fufficienter 
didum.  Nec  etiam  erexit  fibiBonifa- 
cius  regnum  aliquod  temporale,  quia 
nullum  bellum  temporale  gefsit , ncc  de 
tyrannide  temporali  ab  aliquo  hiftorio- 
grapho accufatus  efl . Quod  efl  fuffici- 
ens argumentum,  longifsimc  diflareab 
Antichrillo,qui  prius  temporale  bellum 
geret, & imperium  vfurpabit,poftea  Sa- 
dosperfequetur.  C 

Atque  hinc  facile  conuincipoteft,c$ 
tera,qu£  in  illo  clangore  buccinx  audita 
funi,  de  fumo  afi  edente  de  ore  putei, &c.  no 
polTe  ad  tempora  Boni  faci)  accdmodari, 
quia  per  fumum  illum  dcnfifsimum  fo- 
lem,&  acrem  obfcurantem, omnes  expo 
fitores  hf  refes  intelligunt,praualquc  do 
drinas,  nihil  enim  magis  appofite  per  il- 
las tenebras,&  fumum  fignificari  poteft, 
cum  certum  fit,  illa  omnia  non  proprie, 
fed  metaphorice  ibi  fumi . Nam  licet  in 
vifione  imaginaria  fub  fpccie  vifibili  vi- 
derentur,non  tamen  reprifentabat  cor- 
poralemfumum  aliquando afcefuruni , D 
ad  folem  obfcurandum.fed  aliquam  fpiri 
tualem  tribulationem, in  Ecdefia  futura, 
fidei  veritatem,  & lumen  obfcurantem. 

At  tempore  Bonifacij  Tertij  nulla  talis 
dodrina  ex  officina  Romana  prodijt , 
nec  aliquid  circa  veritatem  fidei  innoua- 
tum  efl, nec  cum  aliquo  fundamento  ali- 
quid tale  defignari  poteft, vt  in  libro  pri- 
mo,5c  fecundo  late  oftendim us;  ergo  no 
expit  tunc  in  Romana  fede  hic  prophe- 
tia impleri.  Quod  argumentum  de  toto 
reliquo  tempore  vfque  ad  noftram  ita- 


tem  neri  potefhquia  nunquam  ab  illa  fe- 
de fumus  infidelitatis  afcendit,vtin  cude 
loco  probatum  eft. 

Denique  quod  in  hoc  pundo  Rex 
fubiungit  de  examine  locuftarum;!d  eft, 
immanis Jeuitix animal, uloium , & jnUo~ 
lorum  : quomodo  pofl  Bomiacjum  fi.b- 
fequutum  ht,  oflendere  no  poteft. Nam 
polt  Bonifacium  fuerunt  inJEcclefialan- 
dilsimi,&  fapientifsinn  Palleres, & Do 
dores , quales  fuerunt  ex  Gncis  Da- 
mafeenus,  Maximus , Germanus  Conf- 
tantinopolitan.  1 hcophyiad,,Photius> 
Euthymius,&  alij.  Ex  Latinis  vcio  Re- 
migius,Beniardus;D.l  hornas,  D.Bona 
uentura,  Petrus  Dainianus , Laurentius 
ludinianus,Hugo,&  Richardu:  de  an- 
do  Vidore  , & fingulariter  cx  A nglia 
Beda,  AnfelinuSjLanfrancin,  & inlmiti 
alij  cx  ommbusChriftiani  oibis  prouin- 
cijj  , Romani  fedi  adi  xrente,  cmsque 
fidem,  & dodrinam  ab  antiquis  accep- 
tam illuftrantes  , & poderis  tradentes. 
Neque  etia  in  minifiris  illius  Sedis  Runia 
vlla,vel  pcrfecutio  pci\im,aut  ciuciatus 
fcorpi3tos  in  Eccleiia  fada  cll.  Ligo  lo- 
culi e illi,  vel  fma animalcula  incptilsi- 
meacc6modantir.Dodoribus,vel  mini- 
dris  Ecdcfie  Romam,cu  potius  hy  reti- 
cos,vcl  alios  Antichriffiprycurfores,vel 
minidros  animalia  illa  rcpryfentaucrmt, 
vt  ones  antiqui, & fapictes  intdlcxcrut. 
Et  licet  demus  hgniheare  proprios  mini 
ftros  veri,  & lingularis  Antichridi,  inde 
potius  couindtur,illu  aBonilacio,&  fuc 
celforibus  fuis  quam  legitime  didare. 

Exdufa  veroverborum  accomodatio 
ne, que  per  turba  quinta  infonuerant, fa- 
cile refutantur  citera  , qux  cx  clamore 
fexti  tubi  per  fola  caluniam  ad  detrahe 
dum  de  catholicis  a Protcdantibus  ari  i 
piuntur . Oportet  autem  aduertcre,in 
illa  vifione  deferibi  ingentem  cladem,  «5c 
interfedionem  futuram  in  mundo  in 
nouifsimis  teporibus , hue  fub  Antichri- 
fio,  fiuc  ( quod  probabilius  ed  , magifq; 
receptu)prope  tepora  illius,  lub  illis  Re- 
gibus,qui  Romanu imperiu  difpcrdcnt, 
ante  qua  Antichriftus  veniat.  Tria  vero 
in  vifione  illa  diftinguere  necelfe  c(> d ci- 
licet,  multitudinem  ingentem  ferocium 
equoru  cum  felforibus  fuis,  rmiititucijni; 
hominum  occidentium  , & homines  ip- 
fos  occifos,  qui  dicuntur  efle  tertia  pari 

Kkk  km- 


1 6. 

Pcft  Bonifa 

cid  Jol.ciic 

fa  n6  locu- 

fla-  lubtlr- 
lar.frc!  trul- 
ti  viri  San- 
tulsmi  tlo 

i uciuic. 


*7* 

Per  fexnm 
tubam  con- 
tra Catlioii 
cos  ioe^ie 
ProteUstes 
buccioacor. 


66o 


Lib.j.Tle  aAntichriflo. 


18. 

Difcipuli 
Antichrifti 
( vc  vule 
Rex  Anglij 
idolacra:  no 
erunt. 

Dan.ix. 
z.Thef.  i. 


hominum,  & alios , qui  remanferunt, de 
quibus  in  fine  dicitur , Nonegijfe  poeni- 
tentiam, & caetera.  Igitur  feroces  equi 
fine  dubio  repraefcntant  vel  haereticos, 
& eorum  miniftros,  vt  multi  volunt, vel 
exercitus  tyrannorum  , vt  verifimilius 
ali)  opinantur : & ab  his  occidenda  dici- 
tur tertia  pars  hominum,  vtique  eorum, 
qui  fignnm  Demon  habebant , vt  in  prin- 
cipio capitis  dicitur , & communiter  de 
iniquis  , &impijs  exponitur.  Praeter 
hos  reliqui  fuerunt  homines , qui  non 
funt  occifi  in  his  plagis  , de  quibus  in 
fine  capitis  dicitur  non  egifte  poeniten- 
tiam ab  operibus  manuum  fuarum  , & hos 
homines  refiduos  vult, Rex  Angli^  efte 
difcipulos  Antichrifti : nam  dodfrinam 
Antichrifti  dicit  in  illis  verbis  declarari; 
& poftca  omnia  accommodat  do&rina: 
Romanae  Ecclefiar. 

Sed  in  primis  repugnat  alijs  Scrip- 
turis , in  quibus  dicitur  Antichriftus  de- 
ftrufturus  idola  , Danielis  vndecimo. 
Nec  quenquam  Deorum  curabit  ,quia  ad- 
uerfum  vmuerfa  confurget.  Et  Paulus  fe- 
cund.  Theftalonicenf.  fecundo.  Extol- 
lens fe  fupra  omne  , quod  dicitur  Deus , 

’ vt  fupra  late  explicuimus . Vnde  colli- 
gimus , per  verba  illa : A 7ec  egerunt  poeni- 
tentiam ab  operibus  manuum  fuarum, yt  non 
adorarent  dcemonia , fimulacra  aurea , & 
argentea,  & cerea,  & lapidea,  & lignea , 
quce  neque  yidere  pojfunt  , neque  audire , 
neque  ambulare , non  pofte  fignificari  dif- 
cipulos Antichrifti , nec  do&rinarn  eius, 
quia  i pfe  potius  docebit,  non  efteadoran 
da  idola,  & cultores  illorum  perfeque- 
tur.  iVtque  hinc  aliqui  colligunt, illas  pia 
gas , & caedes  non  efte  futuras  fub  Anti- 
chrifto,  fed  illum  praecedere,  & quia  per 
illas  non  confumentur  omnino  idolola- 
trae, per  Antichriftum  efte  perimendos. 
Alij  vero  cenfent,  nihil  referre,  quod  illi 
feroces  equifint  exercitus  ipfiufmet  An 
tichrifti  : nam  licet  ille  idololatras  per- 
fequatur , non  poterit  omnes  qui  in  mu- 
do  funt  occidere  . Sicut  Alahomctus 
etiam  eft  infeclatus  idololatras,eos  tume 
abolere  non  potuit.  Poterunt  ergo  ali- 
qui etiam  poft  perfecutionem  Antichri- 
fti viuere,  & de  ijs,  qui  remanferint  poft 
tot  hominum  cedes,  & a fuis  idololafrijs 
poenitentiam  non  egerunt, refte  dicitur, 
cum  ipfo  Antichrifto,vel  cu  malis  Chri- 


A ftianis  damnandos  efte.  Nam  fim  ili  mo- 
do licet  Antichriftus  Chriftianosperle- 
quatur,non  poterit  tamen  omnes  inter- 
ficere,nec  peruertere,&  tamen  fi  qui  ex 
illis  refiduis  praui  fuerint , & non  ege- 
rint poenitentiam  a fuis  fornicationibus, 

& homicidijs, &c. etiam  illa  danabuntur. 

Et  ita  poftunt  pofteriora  verba  loan-  D;  I?' 
nis  intelhgi.fit  non  egerunt  poenitentiam  ab  ribus^V* 
homicidijs  \uis , neq}  d fornicatione fua , necp  Amichri 
a furtis fuis.  Haec  enim  vitia  non  indicant  (llll'iFu- 

do<ftrinamAntichrifti,fed  prauos  mores  q 
hominum.  Quod notauit ibi  Richardus 
g Vift. dicens. Notandum, ybi ait.  Neque 
egerunt  poenitentiam  de  operibus  manuum 
fuarum, ibiredarguere eorum  infidelitatem . 

Vbi  yero  dicit , <y  non  egerunt  poenitentiam 
ab  homicidijs,  &c.  ibi  redarguit  eoniprauas 
aftiones.  Haec  autem  vitia  inueniri  quide 
folent  in  multis  Catholicis , multo  vero 
magis  in  hereticis;  inter  quos  praefertim 
exerceri  veneficia,  vulgatifsimu  eft: ho- 
micidia vero  eorum,  & iniuftifsimas  c£- 
des , & in  antiquis  hxreticis,  Donatilfis, 

Arianis , in  hiftori  js,  & Sanftis  Patribus 
legimus,  & in  modernis  oculis  confpici- 
mus,qui  eo  ferocitatis  peruenerunt,  vt 
q fe  ipfos  fa?pe  occidant,  vt  hoftes  fimul 
perimant,  ne  in  illoru  manus  perueniat. 

Poffunt  deniq;fub  illis  verbis  coprehcdi 
etiam  alij  infideles, qui  idola  non  colunt, 
vt  Pagani,qui  maxime  vitijs  carnis , per  fl 

fornicationes  fignificatis , dediti  efte  fo-  >< 

lent:  & Iudaei,  qui  vfuris,&  alijs  iniuftis 
negotiationibus  frequetius  inuoluutur. 

Ac  deniqftub  illisquatuor  mebris  omnia 
genera  peccatorii  mortaliu  comprehen- 
duntur,^ quibus  qui  p^nitentia  non  ege- 
rint,licet  aliqua  Dei  vericognitioneha- 
beat:  imo  licet  vera  fide  habeant, damna 
buntur.In  quo  etiaperftringut  hccver- 
D ba  hsreticos  Proteftantes , qui  fine  peni 
tentia  peccatoribus  falutem  promittunt. 

Supereft,  vtad  fingulas  Proteftantiu  i0, 
calunias,  quas  Rex  imbibit, breuiterref- 
pondeamus.Et  in  primis  quoad  adoratio  *x  cal„nj„ 
nem  doemonis,notifsimu  eft,inRomana  pr0£cftatiu 
Ecclefia  non  folii  reprobari,  fed  etia  eius 
criminis  reos  grauifsime  puniri.  Neque  GabiiflVjf 
vllus  Doftor  catholicus  in  dubium  id  re  */[!■ 
uocauit.Gabriel auteValqucz vir  mlig-  m p0f,,ade 

nis  doftrine,&pietatis  in  hoc  a catholicis  fCDditur. 

Doftorib9no  difsetit:  fed  traftat  qtieftio 
ne  de  fafto;&  no  de  iure,an  qui  illuditur 

a da*- 


Ca.  1 8.  De  obietfione  ex  cap.  6.&  p usipocal.fatisfit.  663 


AJfecunda 

«idolatria. 


Ad  tertia  de 
hcraicidijt. 


II, 


Ad  quarta 
de  veuefi  - 
ojs, 


Toni,  3.  in 
lert.part' 
Reliquiam 
cultu  coVlc- 
remfoletif- 
iircum  eft. 
<Mlor.  J. 
#19. 

4-fag.  13 


a daemone  fibi  apparente  fub aliqua  fpc-  A 
cie, vel  figura Chrifti,  & adorationem 
exhibet  ligno  , vel  lumini  apparenti, 
pofsit  per  ignorationem,  vel  bonam  in- 
tentionem ab  idololatria,  vel  fuperfti- 
tione  excufari.  Aitque  vtroque  modo 
cxcufari  po(Te,quia  li  ignoratio  fit  inuin 
cibilis , vtefTepoteft,  culpam  cxcufat. 

Si  vero  intentio  adorantis  non  feratur 
in  fignum  apparens,  fcdfolum  in  Chri- 
llum  repratfentatum,  vel  in  memoriam 
reuocatum, etiam  excufatur  culpa , quia 
vtroque  modo  re  vera  non  adoratur  dar 
mon,fedChnftus.'  Quas  dodrina  eui-  jj 
denter  fupponit,  adorationem  dxmonis 
perfe  efie  damnabilem.  Ad  fecundum 
concedimus, catholica:  dodrinae  de  cul- 
tu, <5c  adoratione  imaginum  Ecdeham 
Romanam  caput  elfc,quantum  vero  dif- 
fidiuin  fit  inter  imagines, & idob,  quan- 
tumque adoratio  imaginum  ab  idolola- 
tria diftet,  fatis  in  libr.  2.  tradatum  cft. 

Ad  tertium  de  homicidijs  dicimus,  illa 
quidem  interdum  comitti  a malis  Chri- 
Ifianis , <5c  propter  illa  fore  damnandos, 
nifi  poenitentiam  agant : Poenas  vero, 
quae  authoritate  publica  in  Ecdefia  ca- 
tholica interdum  haereticis  infliguntur, 
non  elfe  homicidia,  fcd  iufta  fupplicia.  ^ 
In  quarta  calumnia  duo  includuntur 
errores,  vnus  eft , damnare  facramenta- 
lia  Ecdefia:  tanquam  fuperftitiofa  , & 
venefica,  quod  euidenter  falfum  eft,<Sc 
blasphemum , cum  veneficia  daemonis 
virtute,  & facramentalia  Dei  auxilio, 
oratione  ,&  fandorum  etiam  intercef- 
fione,Ecdefiaeque  precatione  nitantur, 
vt  in  libr.  2.  tetigimus, & alibi  latiustrac 
tauimus.  Alius  error  efl,  Venerationem 
reliquiarum  tacite  negare, & miracula 
diuina,quae  illis  mediantibus  fiunt,  dain 
nare  contra  Scripturam  Ador.  19.de 
fudarijSj&fcmicindijs  fandi  Pauli, & 
cap. 5". de vmbraPetri.Et4.  Reg.  13.de 
reliquijs  Elifei,  <Sc  contra  omnem  tradi- 
tionem, &hiftoriam  Ecclefiaftica  adeo 
con flante m,vt  vel  lHam  negare , vel  illi 
fidem  non  adhibere  infolentifsimu  fit. 
Quod  vero  ibi  additur  de  orationibus 
fuperflitiofis,Pontihcibus,&  Potihcijs, 
nihil  obefl,  quiaipfi  damnant  fuperfli- 
tionemillain,  & illis  fignis,  velfcriptis, 
aut  verbis  vtentes  puniunt;  vt  tradan- 
do  de  fuperflitionc  dixi. 


Quinta  accufatio  antiquas  fixrefes  ex- 
citatjdamnare  enim  videtur  caelibatum,  pot^2’  , 
virginitatem, Sc  Monachatu m,quar  ccr-  * 

tchaercfes  liad  Chriflianam  dodrinarn  Adquioii 
pertinent, Ecdefia:  fides  a principio  An  d « iorcica- 
tichrirti  fuit, no  Chrifli.Ipfc  enim  Chri  t'0D‘bu,•  J 
flus  virginitatem,  & paupertate  docuit, 

Paulufq;  cofuluit , & a principio  fuerut 
in  Ecdefia  Monachoruifi  greges, & fan- 
darum Virginum  monafteria:  Scdlucc  caelibatui 
alijs  locis  a nobis  late  tradata  funt.  Nuc  otio  virtu. 
ledorem  breuiter  aduertimus  vt  inter  tes  °°  viu* 
otium  viriofum  , & fandum  difeernat,  nutriuntur- 
nam illud  libidinis,  vel  maiorum  vitio- 
rum cft  inccntiuum;  hoc  vero  duritate 
nutrit, & ab  ca  delideratur,dicctc  Augu 
ftino fitiiim  fantlum  queerit  chantasyen-  l^.  u.  <Jc 
tatis. Hoc  enimotiumjicetab  operibus  Ciuit.ca.t» 
externis  fxpc  vacet , non  tamen  a diui- 
nis  ftudijs, meditationibus,  aut  orationi- 
bus,quarum  adiutorio  fit,  vt  libido  non 
dominetur, nec  viiKat, licet  interda  pul- 
fet.Et  ideo  dixit  Paul.i.Corin.  7.  Mh-  1*^*r*7# 
lier  innupta,  & yirgo  cogitat  qux  Domini 
funt,yt  Jit]antfa&'  corpore  ,Gr  ffiritu.  Et 
fubdit  inferius:  Porro  boc  ad  ytilitate  yef- 
tra  dico, non  yt  laqueii  ycbis  inijcid  ,fed  ad 
id, quod  bonejlu  effiet  quod  facultate  prx- 
beat  fir.e  impedimento  dominum  obfccrddi . 

Status  ergo  continentium  non  folu  per- 
fedior,  fcd  ad  ipfam  continentiam  ferua 
da  vtilior  efl,  fi  homorede  illo  vtatur: 
nec  damnandus  efl  propter  particularia 
perfonaru  vitia,quar  in  alijs  flatibus  non 
defunt,  Sc  interdii  propter  maius  cdrnu- 
nebonu  toleranda, & quantum  fieri  po- 
te fEcor  rigenda  funt:  quod  fande,&  pru 
denter  Romana  Ecdefia  obferuat. 

Qua:  vero  in  fexto  mebro  de  furtis  di-  2 - . 
cutur , falfae  calunix  Protcftantiu  funt.  Ad  ftxtai  dt 
neq,-  aliud  rcfponsu  merentur;  vixq,  il- 
lius  funt  capaces, qui  odiu,  Sc  indignatio 
ne  contra  indulgetias  coceperunt,Sc  illo 
ita  exc^cati  funt,vt  pias,&  volutarias  c- 
lcemofynas  a furtis  difeernere  no  valeat.  |jrRin-# 

Naminconcefsioncindulgcntiaru  nui-  ncindulgea 
luscflquseflusnonlbluminiuflus , ve-  tiam 
rum  etia  nec  indeces, nec  rcfultans  in  vti  ,u’ 
litate  temporale  concedentis  indulgcn-  >'  “r' 
tiam.fcd  efl  paterna  prouidentia  fuccur 
rendi  communibus  necefsitatibus  quo- 
rundam  fidelium  per  pia  opera  aliorum, 
cos  inducendo  ad  opera  fatisfadoria  pro 
peccatis , inter  qux  funt  elccmofynx. 


66 £ 


Ltb.  V.  T)e  Antichrijio. 


quibus  alij  indigetes  iuuari  poffunt.  Sed 
- de  hac  materia  latius  a nobis  in  proprio 
loco  difputatum  efl. 

2 ^ Ad  ea  tandem  , quae  Rex  tertio  loco 

tAtioc  io  biducitexcap.io.3cn.  vt  fuadeat,iri 
Refponde.  caP*  9-  fermonem  efTe  de  Antichriflo. 
tur  ad  ea,  Refpondetur  primo, ex  verbis  illis  capi- 
qu*Re>cvl  tis.  io.vbi  .Angelus  iurauitper  y tuent  em 
Rom  poad  facula fecul  orum, quia  tempus  no  eritanl- 
licem  actu-  P^us> ad  fummura  probari  illas  tribulatio 
mulae.  nes,&fupplicia  diuina,quae  in  ca.  5».  prae- 
dicuntur , pertinere  advltima  tempora 
mundi:  inde  vero  non  necefiario  fequi- 
tur, inter  plagas  dido  cap.^.praenuncia- 
tas  contineri  vltimam  Antichrifli  perfe- 
cutionem,fatis  efl  enim , quod  poli  illas 
Apoealyp-  proxime  immineat.  Nam  quia  homines 

C$  verbis  ve  per  priores  placas  nec  poenitentiam  age 
curanonco  r r j • 1 r-t  „ 1 0 

pleta  Auci-  re>nec  emendari  voluerut,  tandem  per- 

chrifti  per-  mittet  Deus  vltimam,  poli  quam  mun- 
fccutioindi  dus  confumetur.  Vnde  coininatio  illa, 
cacur.  qUU  temp[{S  non  er^  amplius, non  oportet, 

vt intclligatur  impleda  fla:im poflprae- 
cedentes  plagas,fed  poli  vltimam  , qua? 
iam  inflabit. Quod  ex  cofequetibus  ver 
bis  potefl  facile  intelligi , additur  enim: 
Tempus  non  erit  amplius, fed  in  diebus  yocis 
feptimi  .Angeli,  cum  c ceperit  tuba  canere  cc- 
fummabitur myflerium  Dei.  Atfeptimus 
Angelus  non  flatim  caepit  tuba  canere, 
fedm  cap.  11.  prius  praemittitur  perfe- 
cutio  Antichrifli, &:  praedicatio  teflium 
tApOC.  1 1 • Contra  illum,&  infirie  additur.K a fecun- 
dum abijt,  id  efl,  completum  efl,  Etecce 
Vce  tertium  yeniet  cito.  At  vae  fecundum 
inchoatum  fuerat  in  tubafexti  Angeli, 
nam  primum  vae  in  quinta  tuba  fuerat 
confu minatu m,vt  in  cap. 9.  didum  fue- 
rat. Ergo  vae  lecundum  quatenus  in  illo 
includitur  Antichrifli  perfecutio  non 
fuit  completum,  nec  comprehcfum  to- 
tum in  vocibuSj&praedidtionibus  fexts 
tubae, fed  duraturu  efi  pofl  omnia , quae 
dicuntur  cap.  1 o.  Et  in  priori  parte  capi- 
tis. 1 x.vfque  ad  dicta  verba.  Vcefecundii 
abijt,&  ecce  yx  tertium  yeniet  cito  , vtiqj 
vae  vltimiiudicij  diei.  Vnde  flatim  fub- 
iungitur.Et  feptimus  Angelus  tuba  cecinit , 
&caet. 

Vnde  fiquis  verba,&  contextu  Ioan- 
24.  nis  attente  confideret,  facile  intelliget, 
Apoc  9.  priores  plagas  cap.9.  ad  vniuerfum  mun 
* * ? dum,  & magis  ad  impios, & infideles,  & 

iniquos,  quam  ad  Ecdefiam , & fandos 


^ pertinere,  vt  indicant  verba  illa  capitis. 

9.Prceceptnm  efl  illis, ne  Icederent. Et  infra.  Cap,9, 
Nift  tantum  homines , qui  non  habent  fignu  <-lw  • .■ 
Dei  tn  frontibus  J uls  :v  lti  mam  vero  perfc-  &1S  >m  • 
cutionem Antichrifli, quaecap.  1 i.&fe-  ^ f i:; 
quentibuspraenunciatur , futuram  elle  itatur. 
contra  Eccleiiam,  & contra  fandos , vt 
patet  exinitio  capitis.  1 i.Vnde  vlterius 
poffumus  dillinguere  duo  tempora  A11  ^ 
tichrilli,vnum,in  quo  monarchiam  ex-  deu' 
pugnabit,  & hoc  tempus  comprehendi  Amk  ' 
potefl  in  vifionibus  capitis.  9.  nam  fine  mona  ; 
dubio  calam.itates,  & plagas  orbi  inferet  awcctc,':> 
per  bella,&  exercitus  fuos , quibus totu 
orbe  perturbabit:  Sc  pro  eo  tempore  n5 
ita  fe  oflendet  Chriflo  contrarium,  fient 
pofl  obtentam  monarchiam , imo  fide, 

& fimulate  procedet, vt  fandi  etiam  an- 
tiquifsimi  docuerunt.  Aliud  vero  ell 
tempus  perfecutionis  Ecclefiae  , & de 
hac  line  dubio  incipit  loqui  Ioannesin 
cap.  11.  Denique  licet  daremusRegi, 
omnes  praedidiones  quintae,  & fextae  cft deAcc;- 
tub^  pertinere  ad  perfonam  Antichri-  chriltc,  m« 
fh,&  futuras  elfe  in  line  mudi,inde  eui-  probatur 


dentius  concluderemus,  illas  plagas  no-  Dori,:ilia V{ 


l ^||r 

dum  incaepilfe,  neq;  illum  Antichrillu 
apparuilfe, aut  bella  fua  excitarecarpilfe, 

^ vel  falte  non  potuiffe  incipere  ante  mil- 
le annos  a temporibus  Bonifacij  tertij, 
iam  enim  mundus  finitus  fuilfet,  vtin 


fuperioribus  demonflratum  efl. 

C A P V T.  XIX. 


Idem  ex  cap.  1 3 .ojlenditur,  & omnia , quee 
Rex  ex  illo  decerpit, refelluntur. 


TErtiatn  veluti  defcriptionemAn-  i» 
tichrifli  colligit  Rex  ex  cap.  1 3. 
Apocalypfis,  multuqj  laborat, la- 
j-j  teqj  difcurrit,vt  eam  Pontifici  Romano 
accommodet,fed  re  vera  invanum  labo- 
rat,& quo  licentius  loquitur, & pro  fuo 
arbitrio , & affedu  verba  Scriptura:  ac- 
comodat,eo  magis  errore , in  quo  verfa-  per;0£j„o 
tur, offendit, <5c  nolens  impugnat.  Prius  picis,«j> 
vero, qua  illius  difeurfus  expendamus,  Pocal|ff 
fumma illius  capitis  iuxta  propriu,&  li- 
tcrale fenfutn  magis  receptu  ante  oculos  tem> 
proponamus.  Duas  etenim  habet  par- 
tes. In  priori  narrat  Ioannes  fevidillc 
befliam  afeendentem  de  mari , haben- 
tem capita  feptem,  3c  cornua  decem,  & 

fuper 


: ?• 
Quatuorbe 
ftit  ilii?  pro 
piiciatesRo 
nui.  Pocif. 
R«  affin- 

i. 


a. 

3- 

4- 


4. 


Cap,  r p,  Pro  eadem  veritate  exponitur  cap./j.  Jpccal.  66  j 


fiiper  cornua  eius  dece  diademata,  & fu-  ^ 
per  capita  eius  nomina  blasphemia-.  De 
qua  befiia  dicit  efie  fimilc  pardo, & liabc 
re  pedes  ficutvrfi,&os  ficut  os  leonis.  Et 
cftaconededifle  illitotavirtute  fua,&vnu 
ex  capitibus  eius  fuifie  abfcifum  inmor 
tem,  & plagam  mortis  eius  curatam : & 
admiratam  totam  terram  adorallc  bcf- 
tiam.  Et  poflea  deferibit  Ioannes  po- 
tefiatem  datam  huic  befiia?  ad  ioquendil 
magna,  & blafphcmias,&  ad  perfequen- 
dum  Sanctos  menfibus  quadraginta  duo 
bus.  Atque  ha?c  fere  funt,qua?  in  priori 
vifione,  & parte  illius  capitis  continen-  g 
tur. 

De  hac  autem  priori  befiia  quid  fit, 
feu  reprefentet , & quo  fenfu  accipienda 
fint,que  de  plaga  mortis  illi  data , <$c  cu- 
rata, & de  tempore  perfecutionis  eius 
dicuntur, in  capite  6.  dximus,  vbi  Re- 
gis metaphoras  impugnauimus.  Et  inde 
vifionem  illam  ad  Pontificem  accommo 
dari  non  polle  ; imo  inde , befliam  illam 
nondum apparuifle , conuicimus . Ni- 
hilominus tamen  nccefiarium  efi  , hoc 
loco  refellere  aliqua,  quae  contumcliofe 
per  folam  maledicentiamPontifici  acco- 
modatur, quaeque  non  nifi  Proteftantes, 

& Scripturam  adulterantes  in  ore  Regis 
pofuerunt. 

Pungens  igitur  Romanum  Pontifice 
aitjbeffiam  illam  apparuifie pardo  fimi- 
lem . Tum  propter  colorem, quia  refferfa  erat 
maculis } id  ejl,  corruptelis  contaminata , tu 
quod  adulterinam  quandam  imperandi  ratio 
nem  habet,  ffecie (piritnalem,re  yera  fecula- 
rem , quia  fuper  Reges  terree  extollitur.  Se- 
cundo ait,  hanebeftiam  apparuifie  etiam 
leopardo  fimilem  , quee  fpuriaefbellua,e 
leone  pardoque  mi  fla.  Tertio  ait,vifam  cfie 
yrjinis  pedibus  ad  yires  eius  fignificandas, 
ore  autem  Iconis  ad  rapacitatem  declaranda, 
fauamque  naturam.  Quarto  exponit, ape 
ruifieos  fmimadblafphemias  in  Deum, 

& bellum  fanftis  intulifie,quia  eam  (ait  j 
terram  yniuerfam  adorare  oportet, quod  nun 
quam  yctus  illa  ethnica  Roma  d quoquam 
pojlulauit , qux  dedignata  non  etf, f 'cedere  co- 
iunftos  Reges focios , atque  amicos  comiter 
appellare.  Probat  autem,  hanc  adoratio- 
nem dari  Summo  Pontifici  ex  more  i n- 
auguradi  Pontificem,  teftemque  ipfum 
Cardinalem  Beilarminum  appellat. 

V erumtamen  in  primo  pundto  inter 


labiiir. 

1 ioi  i;npe- 
rium  tejo* 
rale  tru  pri 
rr  aiio. 


Rich.Vitt 


pretatio  ipfa, feu  analogia  ad  veritate , & Refponde- 
ad  literam  coparata  apta  no  elRnec  fu  f fi  tur  • 
ciens, quia  Antichrifius  non  erit  tantum  'Xr‘  » 
corruptelis  contaminatus , led  erit  \ ndique  ^oi^m  roV- 
corruptifsimus,nec  Vfurpabit  tenq  >oralc  cubi  i.aJe. 
regimen  fub  fpccie,vel  vmbra  fpiritualis  hir»  h - >11  j 
potel(atis,fed  primo,acprccipue  tepora-  rotlJ‘ 
le  imperiu  occupabit,  & violenter  vfur- 
pabit,5c  deinceps  etia  diuinitate  fibiarro 
gabit,vtpartim  cx  Damcle,&  Paulo  aper 
te  intel!igitur,&  in  procedenti  capite  ta- 
dlu  eft,&in  fequenti  iteru  dicetur.  Yr.- 
dclongcalitcrllichard.Viftor.  lib.4.  in 
ApocaIypf.cap.4.pcr  befiia  illam  intolli 
gens  imperiu  cthnicu  gentiliu  Ecclefia 
perfequentiu,  ait , comparari  pardo  macu- 
lofo  propter  yanam  philofophorum  alfertto - > 
nem , id  efi,  propter  variam  fupcrl I itio- 
ne. jAmbroiius  vero  ibi, hypochrifm  /In-  D.  tAmb. 
tichrijli in  varietate  colorum  dicit  defig- 
nari:  A am  cum  fit  futurus  homonequijsi- 
mus,yarijs  yirtutibus  fe  decorabit  , yt  faci- 
lius fultos  quofque  decipiat.  Bcda  vero,  & 

Primafius  cum  Tyconio  Homllia.  11. 
in  maculis  pardi  aiunt  rcpraefentaii  gen- 
tium yarietatem  intichrifum  fequentium , 
fiue  quia  erit  multitudo  colledta  ex  di- 
uerfis populis,  fiue  quia  diuerfis  haerc- 
fibus  erit  maculata,  vtaitDiuus  Anfel- 
mus.  Vnde  fi  macula  pardi  vitia  reprar- 
fentant,  non  quofcumquedefc<fiu>,fcd 
vniuerfa  vitia  in  Antichrifio  futura  de- 
fignant  . Accedit  quod  Antichrifius 
propter  velocitatem  pardo  comparatur, 
quia  breuifsimo  tempore  imperium  con 
fequetur,  & omnia  conculcabit.  Sicut 
Danielis  feptimo,  Alexander  Magnus 
propter  hanc  caufam  per  pardum  re- 
prxlentatur , vt Diuus  Hicronymus,& 
ali)  exponunt  . Item  propter  crudeli- 
tatem in  humano  fanguine  effundendo. 

Nullus  autem  nifi  impudcntifsimus 
fit,fimiles  proprietates  in  Romano  Pon- 
tifice audebit  confingere.  Imo  neque 
Rex  Angliae,  neque  tota  haereticorum 
verfutia  eas  corruptelas  ; quas  in  Sede 
Apofiolica  effingunt,  ofier.dcre  potue- 
runt: nam  quar  addoCtrimam  pertinent 
corruptela:  non  funt,  licet  ab  hominibus 
* contrari  js  erroribus,  & herefibus  corru- 
ptis tales  iudicentur:  quf  vero  ad  mores 
fpeifiant, maxima  cx  parte  ab  cifdem  Ec 
cleli^hofiibus  vitra  veritatem  efficte,  & 
exaggerata?  funt;  & fi  alique  huiufmodi 

Kkk  3 


Beda. 

Prtmaf. 

Tycon. 


D.iAnftl. 


Pardo  com 
paratur  An 
iiclirilt  9 ob 
velocitati. 


T>anitl. 


D.Hier . 


m 


6(6  Liber  V.  De eJniicbrifo. 


inPrelatis  Ecclefiae  inuent$  aliquando 
funt,  adperfonales,  & humanos  defe- 
ttuspcrtinent,qui  ledem  ipfam  non  ma- 
culant. 

V nde  quae  in  fecundo,  & tertio  pun- 
RefponJe.  <^°  finiilitudinc  leopardi,  & de  pedi- 
tur ad  i.  Sc  bus  vrfinis  dicuntur, non  grauate  accipi- 
3»  mus:  apte  enim  in  verum  Antichriftum 

conucniunt.  Ex  cifdem  autem  proprie- 
tatibus, earumq;  fignificatione  conuin- 
citur,  deferiptionem  illam  nonpofie  Po 
Proprieta-  tilxci  accomodari : Cur  enim  Bonifacius 
icj  ilis  io  Tertius,  vel  alius  fimilis  Pontifex  eius 
Ronv. Ponti  fuccefior  poterit  fpurius  appellari , cum 
ficib.no  re-  neqUe  origine  talis  fuerit,  nec  eleftione, 
eruo^tam*  ^ ^eg‘timc  creatus  ? V el  quae  rapacitas, 
in  Antichri  aut  l^ua  natura  in  eis  inuenta  efl,vt  vrfi- 
fto.  nos  pedes  habere  dicantur?  Antichrifius 

enim  dicitur  pedes  vrfinos  habiturus  , 
Daniel  quia  pedibus  fuis  omnia  conculcabit , vt  di- 

A(j  '7'  citur  Daniel.  7.  Quod  autem  quarto  lo- 
co addit  de  adoratione  Pontificis  ridicu- 
lum eft : non  enim  adoratur  vt  Deus,fed 
vt  fupremus  Ecclefiae  Praelatus,  ac  Vi- 
CultusPoti  carius  Dei.  Quid  enim  eft  adoratio  haec, 
fici  exhibiti)  nj(]  qufdam  veneratio,  & honoris  exhi- 

noo^dioiDa  Ait  en^m  Paulus:  Qui  bene preefunt 
adoratio.  presbyteri,  duplici  honore  digni junt  1 .Ti- 
x.  Tim.  f.  mot*  Sm  quid  ergo  miru,  quod  is,  qui  toti 
Ecclefiae  pr^efi, magna  veneratione  dig- 
nus habeatur?  prgfertim  cu  in  Chrifti  ho 
norem  tota  illa  veneratio  redundet. 

<?.  Immerito  autem  comparat  Rex  Ro- 

Romte  eth  mam ethnicam  cum Chrifliana, tantum 
mc^.&Chri  enim  diftat  imperium  illius  ab  ifiiuspo- 
tefiate,quantum  terrefiria  a coeleftibus, 
parantur,  corporalia  ab  lpintualibus,oc  temporalia 
ab  ^ternis  diferepant,  vt  in  tertio  lib.  ab- 
unde mon  fi  ratum  eft. Romani  ergo  Im- 
peratores tantu  temporales  domini  erat, 
limitatamq;  ditione  pofsidebant,ideoqj 
aliarum  ditionu  Reges  non  vtfubditos, 

* fed  vt  focios  comiter  tractabant.  Roma- 
ni autem  Pontifices  fpirituales  Praelati, 
ac  Reges  funt,  totumque  mundum  pro 
territorio, omnefq;ouesChrifti  pro  gre- 
ge habent, & ideo  Reges  omnes  Chriftia 
nos  fubditos  appellare  poliunt;  & nihi- 
lominus eos(nili  haeretici, vel  fchifmati- 
ci  iint ) non  folum  comiter, fed  etiam  hu 
manifsimc  filios, & interdum  etiam  Do- 
minos appellare  no  dedignatur. Imo  in- 
terdum tanta  fubmifsione  animi  id  fece- 
runt, vt  eorum  verbis  abutantur  Rex, 


\ & Proteftates  ad  eos  Imperatoribus  fub 

ijciendos,  ficut  de  Gregorio  Papa  in  ter- 
tio libro  notauimus.  Atque  haec  funt  fa- 
tis de  prima  befiia. 

Infecunda  parte eiufdem  capitis.  1^. 
narrat  Ioannes  Vidiffe  aliam  befiam  cf-  Periocha 
cendentem  de  terra, qua  habet  cornua  duo  f-  c.uoJa  PJr- 
milia  agni  loquebatur  ficut  Draco , de  ,li' 
qua  multa  dicit.  Prinnim.fecifie,  vtom-  x< 
nes  habitantes  in  terra , adorarent  beftia 
primam.  Secundo  datum  efie  illi,  vt  fa-  2, 
ceret  fgna  magna , & in  particulari  ltaw 
ignem  faceret  de  Cedo  defendere  in  terram 
B in  conffetfu  hominum.  Tertio  per  haec  3. 
f)gpz,feduxij]e  habitantes  in  terra,  vt  faci- 
ant imaginem  , prioris  befti?.  Quarto, da-  4. 
tum  ejfe  illi , vt  daret  fpintum  imagini  be • 
fiee,e. ’<r  Vt  loquatur  mago  betfiet,& fa- 
ciat , vt  quicumque  non  adorauerint  ima - ?• 
inem  befiee  occidantur  . Quinto  , quod 
faciet  omnes  pufllos , & n.  agnos,  & di- 
vites , & pauperes , & liberos,  &1  feruos  ha- 
bere charatferem  befiee  in  dextera  manujua 
aut  in  frontibus  Juts , vt  nemo  pofsit  vende- 
re, neque  emere  ,nifi  qui  habet  charatferem, 
aut  numen  befiee, aut  numeru  nominis  eius. 

Sexto  additur  my fterium  numeri  nomi 
^ nis  eius  his  verbis.  Numerus  enim  homi- 
nis cf , & numerus  eius  fexcentifexaginta 
fex.  Quae  omnia  adeo  funt  obfcura,vt 
vix  humano  ingenio  conieftari  pofiint, 
nedu  comprehendi . Et  vt  refle  annota- 
uit  Cardinalis  Bellarmi.fignueuides  eft,  Bellam. 
no  elfe  impleta,quia  hodie  tam  funt  obf- 
cura,&  aenigmatica,  ficut  quado  prijnu 
feripta  fuerut , prophetiae  autc,  qua?  per 
aenigmata  fiut, licet  antea  fint  obfcura,fal 
te  quando  impletur,intelligutur,&  clarf 
fiunt, alias  inutiles  eftent;cu  ergo  h^epe- 
rinde  obfcurafint,ac  antea  erat,fignu  eft, 
non  efie  impleta.  Et  nihilominus  Rex 
I Anglie  fuo  more  ita  multa accomodat, 
ficutjVel  opinioni  fuae,vel  ad  detrahendi 
Roman?  (ediputat  efie  accomodata.Pri9 
vero, qua  illi  refpondeamus,  propriu,& 
literalefenfum  huius  vifionis  propone- 
mus, vt  comparatione  illius  error  fi<ft$  8. 
interpretationis  euidentius  appareat.  Hxcpode 
H$c  ergo  pofterior  beftia,  velgenera-  rior  A1*1! 
tim  repr^fetat  Antichifti pfeudoprophe  *.“c^c ^ 
tas,&  pr? dicatores,  quos  ipfe  ad  fua  diui  ^rios’  ^ 

nitatem  fuadendam,&  Saftosperfequc-  fiCat* 

dos  mittetjVt  exponut  ibi  Primafi.  Beda  D.Jtnfl. 
Anfel.,&  ali)  & fetit  Greg.i  3 ,Moral.  c.  D.  Greg. 

z 6, 


V.  Irw. 


Andr.  Ca 

(«' 

Aret. 


Vittam . 


Msluend. 

D.Ambr. 


9- 

Loquitur 
ttiam  Ioan 
nes  de  pri  - 
tnario  ali  - 
quo  £nti - 
chrifti  jdiu 
«ore. 

Apoc.9. 


Cap.  r f.Tro  eadem  veritate  exponitur  cap.  r j.tt^poc.  667 


26. alias  3 6 .vel  certe  fignificat  aliquc*x  A 
illis  infigne,  & excellentem  magicu , & 
potentem  etiam  viribus, & exercitu, qui 
per figna  feducendo,  & per  potentiam 
cogendo  , ad  Antichridum  adorandum 
homines conuertat. Sic  lren^.lib.j.cap. 

28.  podquam  priorem  huius  capitis  vi- 
fionem  retulerat , de  hac  poderiori  fub- 
iungit.  P ojl  deinde, & de  armigero  eius, que 
&1  pj  eudopropbetam  vocat,  loquebatur  (in- 
quit)qua/i  draco, & potejiatemprimee  bejlice 
omnem  faciebat  ei,inconff>etlueius.  Eande 
fententiam  comprobat  Andre . Caefar. 
allegans  etiam  Irenaeum  fuo  capit.  37.  g 
Aretas  vero  fuo  etiam  capit.  3 7.  licet  in 
principio  videatur,  per  hanc  etiam  po- 
deriorem  bediam  Aotichridum  inter- 
pretari , podea  magis  rem  declarans, vo- 
cat  hunc  Prcecurforem  inticbriJH,8c  illos 
didinguit,  comparans  cum  Ioanne  Bap- 
tida,  & Chrido.  V idorin.  etiam  in  lin- 
gulari intelligit  falfum  Prophetam  , qui 
fadurus  ed  portenta , & figna  mendacia 
ante  Antidariftum  . Et  hanc  nunc  fre- 
quentius fequuntur  eruditi  Scriptores, 
quos  refert, & fequitur  Maluenda  lib.8. 
de  Antichrilh.  cap.  19.  Ambrofius  vero 
in  Apocalypfim  fub  difiundione  ait, hac 
belbam  eife,  aut  multos  praedicatores  q 
Antichrifti,vcl  aliquem  deteriorem  cae- 
teris. 

Sed  licet  verum  fit,  fub  illo  propheta 
falfo  per  antonomafiam  nominato, alios 
adumbrari , nihilominus  negari  non  po- 
ted,quin  de  fingulari  aliquo  homine  in- 
figni  fautore  Antichridi , & hominum 
deceptore  Ioannes  loquatur , tum  quia 
contextus  ipfefyncere  fpedatus  id  fatis 
indicat , tum  etiam  quia  in  cap.  .19.  eui- 
denter  id  odendit  idem  Ioannes  dicens, 
Apprehenfa  ettbejlta  & cum  eapfeudopro- 
pbeta , qui  fecit  figna  coram  ipfo,  quibus fe-  D 
duxit  eos, qui  acceperunt  characterem  bejlice 
& qui  adorauerunt  imaginem  eius,viui  mif 
fi  funt  hi  duo  in  ttagnum  ignis  ardentis  ful- 
pbure.  Vbi  euidenter  deferibit  eundem 
pfeudoprophetam,quem  fub  nomine  be 
diae  de  terra  afeendere  viderat,  & de  illo 
vtde  fingulari  homine  aeque , ac  de  An- 
tichrido  loquitur,  & tanquam  duos  ho- 
mines fpeciali  modo  damnatos  nume- 
rat ,eosque a caeteris  feftatoribus  Anti- 
chridi  didinguit , fubiungens:  Et  c ceteri 
Qccift  funt  in  gladio  f edentis  fuper  equu,&c. 


No  ed  ergo  dubium,  quin  per  illam  be- 
diam  fecundam  peculiaris  homo,  fingu- 
larisq;  Antichrilfi  pridicator  fignilice- 
tur,  cuius  duae  praecipuae  proprietates 
per  duas  bclha?  conditiones  delignatur. 
Dicitur  enim  liabere  cornua  tanquam 
agni  propter  hypocriiim;odendct  enim 
fe  manfuetum, deerit  crudelifsimus  per- 
fecutor,  vel  odendet  fe  tanquam  verum 
Chridumpraedicans,loqueturautcm  vt 
draco,  quia  Antichridu  praedicabit, mo- 
tus, & aedus  a dracone,  qui  priori  befha 
dedit  totam  virtutem  fuam  potejUtcm. 
Atque  ita  duas  illas  metaphoricas  pro- 
prietates expofuerunt  Irenams,  Andr. 
Aret.& ali  j fupra  allegati. EtTicon.alias 
Augud.  Homil.i  1.  in  Apocalypf.  licet 
illas  omnibus  haereticis  accommodet. 
Idemque  fenfit Gregor,  loco  fupra  ci- 
tato , eafdem  tribuendo  quafi  per  parti- 
cipationem omnibus  falfis  praedicatori- 
bus Antichridi. 

Caetera  vero , quae  de  hoc  falfo  pro- 
pheta Ioannes  praedicit , licet  Patres,  & 
expofitores  Catholici  obfcura,  & diffi- 
cilia intelledtuelTe  fateantur, omnes  ta- 
men, qui  eorum  literalem  fenfuin  inuc- 
digant,in  cis  proprietatem  verborum, 
quoad  fieri  poted,feruare  dudent.Itaq; 
cum  dicit,  facturam  elTc  bedia  illam  , vt 
omnes  habitatores  terres  primam  adorent,  id 
de  diuina  adoratione,&  vera  latria  iutcl- 


Hli  pfr  u<?o- 
Pfoj,ha* 
dua  ootj if 
fignitui  hy 
pociifis , & 
ementinuo 
teR»s. 


D.Jren. 
Andr. 
.Aret. 
D.  Aug. 


10. 

Pfeudopro» 
phfn  ille 
curaturus  (t 
vi  Atitichn 
Rus  velui 
Deus  «dure 
tur. 


ligat , hac  enim  ipfc  Antichridus  cupiet 
adorari,  vt  in  cap. 17. ex  Scriptura, & Pa 
tribus  odenfum  ed.  Item  cu  dicit fattu- 
rum  figna  de  fenfibilibus  miraculis  fidis,  gj,  0l,frai,i 
&mcdacibus  prodigijs  verba  exponut,  mr. 
iuxta  verba  Chridi  Matth.  24.  Surgent  Matt.  14« 
pfeudochrijli,ey  pfeudoprophettt,  & dabunt 
figna  magna,  & prodigia.  Nam  licut  quo- 
ad pfeudochridos  per  antonomafiam  im 
plebuntur  haec  verba  in  Antithrido,  ita 
quoad  pfcudoprophetas  in  hoc  Antichri 
di  precurfore  implenda  elfe  Ioancs  (cn- 
tit.  Chriftum  autem  loqui  de  lignis  ex- 
ternis apparentibus  , & fenfusilludenti-  rgo* quo  v 
bus,ncmo  vnquam  dubitauit.  Vndecu  fGfrnjj- 
vlterius  Ioannes  ait, facturam  illam  fecu  - 

dam  bediam,  vt  ignis  de  coelo  defcendat,dc 
vero  locali  defcenfu,  & de  vero  igne, vel 
faltem  de  corpore  fenGbili  habente  fpc- 
ciem  tanquam  ignis.omnes  etiam  inter- 
pretantur. Quia  hoc  & ed  confequcsad 
priorem  interpretationem  fignorum  in 

Kkk  4 £cac-* 


668 


Lib-V.Dc  Jntichripo. 


generali,  & e A cofentaneum  proprietati 
verboru,  & nulla  efl:  necefsitas  alia*  me- 
Antichrifti  taP^oras  confingendi , prsfertim  cum 
ftacux  vo-  loannes  dicat,  defcenfurum  igne  incon- 
cem  dabit , flertu  Similiter  quod  tertio  loco 

eamcjue  ia-  addit  loannes  de  imagine  prioris  befli^, 
tuc  adora-  tje  pr0prja  fenfibili  imagine , vel  flatua 
Antichnfli  intelligitur,qua  facient  cre- 
dentes in  eum,  & in  templis , & fortafle 
inHierofolymitano  eam  collocabunt, vt 
ipfa  adoretur,  & Antichriftusin  eatan- 
quam  verus  Deus.  Et  cum  eadempro- 
prietate  intelligitur  , hunc  pfeudopro- 
phetam  daturum  fpiritu  illi  imagini , vt 
loquatur : nam  per  pattu  cum  doemonc 
hoc  facillime  fieri  poteft , ficut  in  fculp- 
tilibus,  & idolis  gentiu  immundos  fpiri- 
tusloqui  folitos  fuifle,  in  hiftorijs  notif- 
fimum  eft. 

T De  charaftere  aute  Antichrifli, eiusq; 

Charafler  *n  nianibus,vel  fronte  imprefsione,oin- 
beftise  erit  nes  etia  in  hoc  conueniunt , quod  fit  fu- 
fignuir.quo  turum  fignum  fenfibile  hominibus  acco 

Antichrifti  n)OC}atQa(j  externam  fue  religionis  pro- 
taucores  pa  4 ^ l 

lam  agoof-  fefsionem  , & fortafle  tanquam  infigne 

centur.  quoddam  apoflafis  , vel  difcefsionis  a 
Chriftiana  religione,  &ad  fcfts  Anti- 
chriftianae  aggregatione:quanuis  in  par- 
ticulari nemo  diuinare  pofsit,qualis  cha- 
racter ille  futurus  fit.  Nam  illud  prius 
veritas, & proprietas  verborum  Ioannis 
requirit;  hoc  autem  poflerius  per  illa  no 
explicatur, nec  in  alijs  locis  Scripturae 

reuelatum  efl,nec  ratione  itiueftigaripo 
Nomen  An  a ^ & r 

richrifti  nu  ten.  JJemque  de  nomine  beltiae  omnes 

meru  6 6 6.  etiam  docent , tale  futurum  eflc,vt  ex 

iuytagrfca  literis  conflet,  quae  ad  rationem  nume- 

elemccare-  rorum  iuxta  morem  Graecte  lineus  re- 
feret. . o-  b _ . 

aactis,  numerum  6 66.  contineant.  Quia 
vero  innumeris  modis  poliunt  Graecae 
literae  ita  componi,  vt  illum  numerum 
reddant , addunt  difti  expofitores , fciri 
• non  poffe, quale  futurum  fit  Antichrifli 
nomen, donec  appareat,  & tunc  ex  efle- 
ftu  cognofcatur  prophetis  fenfus, «Seve- 
ri ohucig-  ritas. Nam  licet  nunc  contingat,  nomen 
notum  eft  ...  n . o 

illudaome.  alicuuis  conflare  ex  literis , qus  fecun- 
dum Grscum  idioma  illum  numerum 
reddant,  vt  de  Mahometo , vel  Luthcro 
aliqui  oflendere  conati  funt : illud  non 
efl  fufhciens  Antichrifli  fignum  , fi  alia 
d^lint, quia  efl  valde  ambiguu , & squi- 
uocum  ,&idconccefle  efl,  vt  cum  alijs 
coniungatur. 


A ,Hanc  autem  breuemparaphrafim,  feti  ja. 
expofitionem  literalem  verborum  Ioa-  PrsMaPa 
nis  fumo  ex  authoribas  proxime  allega-  ,runicousc 
tis , Ircnsusenim  diftocap.  28.  dehoc  |“rfirman* 
pfeudopropheta  dicit , quod  faciet  ligna  Q,Irai 
magica  operatione.  Et  ibidem  adiungit  cs 
tera  verba  Ioannis,fimpliciterq;  fine  alia 
interpretatione  illa  proprie  intelligit.In 
cap.vero  3 o.  late  docet,  quod  de  nume- 
ro nominis  diximus. Vittorin.  etiam  in 
Apocalypf.  circa  fignum  ignis  ait : Hac  °r‘ 
magi  per  fAngelos  refugas  & bodie  faciunt. 

Et  addit:  faciet  etiam, vt  imago  aurea  An-  De 
ticbriflo  in  templo  Hierofolymis ponatur ne.  b 
**  intret  Angelus  refuga , & inde  voces  ,& 
fortesreddat.  Et  de  nomine,  denota  cha- 
ra&eris  eodem  modofentit.  Idem  fere 
habet  Aret.fuo  cap.27.  vbi  de  igne  aper 
te  dicit  defcenfurum  ita,vt  videatur,/«-  projj. 
tuentium  oculos  fafeinando,  & de  charafte  gijs. 
re  ait,  futurum  efle  Perniciofi  nominis  in- 
fculpturamydc  dandum  efle  in  fignum,  quo 
pofsint,  vel  non  pof sint  homines  negotiari, 
fupponens,  illud  futurum  e^fe  fenfibile. 

Et  Andr.cap.37.%id<j«id(inquit)P/e«- 
dochriflipuecurfor  ad  hominum  deceptione 
fafturus  eft , hoc  totum  per  prcefligias , &■ 

_ incantationes  farturus  efl , Vt » Antichritfus 
^ teflimonium  habeat  d viro , qui  tanta  mira - 
culapatrarit.  Et  infra : Non  efl  mirum, aut 
nonum , fi  in  oculis  hominum  ignem  e calo 
defeendere  faciat  impoflor.  Et  adducit  ex- 
emplum de  igne  virtute  diaboli  incen- 
fo , velfuperne  dilapfo  ad  lobi  armen- 
tum fubito  abfumendum.  Poflea  vero 
de  imagine  propria , & loquela  eius  alia 
* verba  interpretatur,  exemplisque  fimi-  tfculentave 
lium  prsftigiarum  doemonura  confir-  nalia pollui 
mat.  De  chara&ere  item  loquitur  tan-  cur* 
quam  de  nota  fenfibili , intclligitq;  pro- 
prie hominibus  imprimendum  fore,  vt 
£)  fignum  neceflarium  ad  emendum  , & 
vendendum  etiam  res  neceflarias , Vt 
faltem  (inquit)  ob  rerum  ad  vitam  neceffa- 
riarum  penuriam  adviolentam  mortem  adi- 
gat,[vtique  illos , qui  chara&ercm  illum 
recufauerint. 

Ac  tandem  cap.  38.  qus  de  nomine  G* 
Antichrifli  diximus,  tradit , dtauthori-  ^ ^ c 
tate  Hypoliti  confirmat.  Dabit  cbararte-  cj)jUJ  c|,ara. 
rem  in  dextra  manu , & in  fronte , ne  quis  dhre  Aoci. 
dextra  fua  manu  pretiofam  illam  Crucem  ebrifti  pieu 
pingat  in  fronte . Inferius  autem  fentit,  ^Pr.:’Pil-.ca 
charaaerem  illum  futurum  cile  nomen 


Ca.  i g.Tro  eade  veritate  exponitur  ca.  / j.dpocaljp.  66^ 


ipfius  Antichrifti figillo  fenfibilitcr  im-  A 
prellumin  fronte, vel  manu.Deilloau- 
tem  nomine  negat  fciri  polle , quale  fu- 
turum fit.Similiter  de  charactere  Anti- 
D Ephr.  chnftiloquitqrEphrem  traft.de  Anti- 
^ " chrifto Metro , feu  §.2 .In dexteram ma- 
num,feu  fronte  infculpturus  ejl  homini  cha - 
rp&erem  hunc  fuum  impium , ne  facultas  fit 
homini fe fignandi fgno  Chrifi. Et  in  feque 
ti  metro  hgna,«Sc  falfa  prodigia  fimiliter 
de  externis  fenfibilibus  praeftigijs  ex- 
ponit. Ac  tandem  in  metro  vlt.idem  re- 
petit de  charaCtcre  , fentiens  futuru  clle 
fenfibile  lignum  ,quod  Chrifi  aduerfarij,  ^ 
pro  cruce  Saluatorisaffument.  IndiltinCte 
autem  de  his  loquitur , prout  ab  Anti- 
chrifto,  vel  ab  eius  pfeudopropheta  fa- 
cienda funt , omniaque  Aatichrifto  tri- 
D.Pnm.  buere  videtur.  Denique  Primafi.Beda, 

Bcda.  Rupert.  «Sc  alij  in  Apocalypfim ; imo  «Sc 
Kupert.  moderni  omnes  in  his, quae  diximus  co- 
fentiunt, licet  in  explicando  charaCtere, 

& nomine  Antichrifti  varias,  «Sc  inter  fe 
diiTentientes  fententias  tradant, qu$  va- 
rietas nihil  noftrae  intetioni  obeft,  ideo- 
que  neceile  noneft,  illam  referre,  aut 
expcndere,vnufque  pro  omnibus  vide- 
Miluend.  ri  poteft  Maluendalib.  8.  de  Antichrif-  q 
to  cap.i8.<Sc  19. 

Supereft,  vt  cum  hoc  fimplici  Scrip- 
Mataphori  turae  fenfu  myfticas,&  metaphoricasKc 
cr  Regis  ex  gis  expofitiones,feu  ad  male  dicendum 
pofitiooes  accommodationes,coferamus.llleenim 

litctali con-  per  Jianc  beftiam  fecundam,  Apoftoli- 
uiocunuir.  cam  Ecclefiain  Pontifici  Romano  pare- 
tem,quam  ipfe  more  impiorum  Prote- 
Re/ao»iqui  liantium  Jpoflaticam appellat, interpre- 
tatem,&  fir  tatur.  Et  nihilominus  de  illa  fubiungit: 

Ro.  Cuius  frmior  origo  ef,  & fabilior,  Vt  qua 
“'^csic  vtfibiltter  vera  Ecclefia  fuccedat.  I11  qui- 
auibuij,  bus  verbis,  rei  veritate  coaCtus,  vel  non 

aduertens  quid  diceret,  Romanam  Ec-  D 
clefiam  veram , & catholicam  ciTe  pro- 
fctTus  eft.Nam  illa  eft  vera  Ecclefia  quae 
verte  Eccleliae antiquiori  vifibiliter  fuc- 
cedit.vt  in  primo  libro  oftefum  eft.\  n- 
de  illa  comparatio,  qua  haec  Ecclefia  di- 
citur  frmior , & fabilior , fi  ad  fynagogas 
Satante  , «Sc  congregationes  Proteftan- 
tium,feu  Apoftatarum  fiat,reCIe,  Sc  \ c— 
rifsime  fa Cia  eft:  fi  vero  fiat  ad  Apofto- 
]jCam  fedem  non  recfte  fit  per  exceiTum, 
fed  per  aequalitatem  fieri  deberet.  Nam 
vera  Ecclefia  non  poteft  a Petra  fepara- 


Myftice  A* 
polijticam 


ri, neque  c conuerfo,idcoque  tam  firma, 

& flabilis  cft  Petri  fuccefsio,  quam  cft 
certa  verae, ac  vifibilis  Ecclefia:  duratio; 
vtraquevtro  cft  tam  firma,  qua  eft  ccr-  Matt.\6, 
tum  verbum  Chrifti:Por/<e  tnfen m prx- 
tialebunt  aduerjus  eam. 

Quod  vero  ad  interpretationem  bef-  1 j. 
tiar  fpcclat, fatis  a nobis  oftenfum  cft , in  Bcttia  (logu 
propriofenlu  fignificarc  vnum  quenda  1 arcm  homl 
lingularem  hominem.  Concedimus  au- 
tem  myfticc  pofle  fignificare  congrega- 
tionem quancunque  impiorum, haircti- 
corum,&  Apoftatarum  fcquentium,  «Sc 
praedicantium  Antichriftumftiue  gene- 
raliter,«Sc  typice  dictum,  licut  ex  i yco- 
nio  retulimus,  per  hanc  beftiam  lignifi- 
cari  omnes  harreticorum  fc«ftas,«Sc  mini- 
ftrosjfiuc lingularem, «Sc proprium  A11- 
tichriftum  praedicantium  , vt  multi  ca- 
tholici expofuerut.  Sic  ergo  verum  cft, 
beftiam  illam  elTc  Apoftaticam  congre-  DrctIcoru 
gationcm.Ha’cautem apoftatica cogrc-  c&gicgaiio 
gatio  nunc  multiplex  cft,  omnis  enim  ocicfcrt. 
lynagoga  Satanae  fub  nomine  Chriftia- 
no  collecta  apoftatica  cogregatio  cft,ta- 
lifqueeft  omnis  Lutheranorum,  Calui- 
niftarum, Puritanorum , «Sc Protcftan- 
tium  congregatio,(imilcmque  cfie  An- 
glicanam  pfeudoecclefiam , in  primo  li- 
bro ex  eius  ftatu,  «Sc  Japfu  cuidentcr  o(- 
tcnfuni  eft. 

Vt  autem  Romanam  Ecdefiam  per 
illam  beftiam  repraefentari  Rex  often-  Rom.Ecde 
dat,  dicit  in  primis  habere  cornua  fmiha  fianCb»  ci 
agni, quia  ChrijUlbonfum  refert, & fibi  pro-  *pn'ct’rtu'4 
pugnatorem  ojtendit. At  non  per  hypocn- 
fim,fed  per  veram  fidem , «Sc  adoratione 
Chrifti , eiufque  imitatione  haec  rclert, 
in  quo  multum  ab  illa  beftiadiftcrt.  Ad- 
iungit  :Re  Vera  tamen  loquitur  funt  draco , Nec  vt  Jrt- 
qma  damnabiles  iduboltcafcfduclrnias  do-  co  errore* 
ect.  At  liocnunquainab  ipfo  oftenfum  Jc’ce'  * 
elfiu  nobis  autem  probatum  fufficictcr 
eft  in  libro  primo  , tcftimonium  hoc  no 
lolum  falfum,fcd  etiam  haereticum  elTe, 
quia  vera, <Sc  vifibilis  EcclefiaChrilli  no 
poteft  .i  fide  cadere, cum  fit  columna,  «Sc 
firmamentum  veritatis,  propter  promif 
fionein  Chrifti  dicentis : Ego  vdijcum 
fttMyVfcj.  ad  conjummationem  fenili , «X  l\r 
tx  inferi  non  prxualcbunt  aduerjus  eam . Et 
in  lib.  2.  a cap.  3.  non  foium  Ecclcuam 

hanc  ab  omnibus  erroribus,  quos  in  illa 

Rex  fingit  , vind.cauimus,  led  etiam 
0 propter 


6?o 


LikF.De  Antichriflo. 


i 6. 
Retorqueo 
eur 


inwgiaes. 


[ Xnglicaoa 
etiam  Eccle 
lia  forma» 
e It  eiufdc; 


B 


propter  cotrarias  liaerefcs  Angliam,qua- 
tcnus  fubRege  fuo  nunc  militat, apofta- 
ticain,&  fchifmaticam  efte,conuicimus. 

Quocirca  prius, quam  ad  alia  progre- 
diar,le<ftorem  admonere  libet,  vt  confi- 
hsretT  dcret,quato  maiori, & veriori  fundame- 
corum  iacu  to,  Regia  illa  metaphora, in  ipfum,  fuum 
laiaipfos.  quemiferandum  regnum  pofsit  retor- 
queri. Cur  enim  non  dicemus , beftiam 
illam  priorem  efte  Henricu.viij.  &fuc- 
cclTores  cius  illu  imitantes , St  fuper  ca- 
pita fua  nome  habentes  blafphemiae,vti- 
que , capitis  Ecclefia,  non  folum  in  tem- 
poralibus , fed  etiam  in  fpiritualibus  fu- 
H^iicus  viij  Prern‘*  Cur  item  non  dicetur  Henricus 
&fimilss  ex  fu  i fle  maculofus  vt  pardus,  cii  fidei  pro- 
preflsfunt,  fefsionem  , St  do&rinam  qua  pollebat, 
n5adubm$  turpifsimis  libidinis, fchifmatis,ac  tande 
e ix  i iui  maculis  faedaueriti*  Quin  etiam 

velocitate , & ferocitate  pardum  imitari 
vifus  eft:  nam  breuifsimo  tempore  totu 
fere  regnuapoftatare  fecit,  St  egregios 
viros  in  fide  coftantes  atrociter  necauit. 
Denique  multo  verius  dicitur  Rex  An- 
gliae  adulterina  imperandi  ratione  fub 
fpecie  temporalis  poteftatis  fpiritualem 
vfurpare;  & indebitum  cultum , adora- 
tionemque ambire,  dum  tanquam  fuac  ( 
Ecclefix  caput  vult  recognofci,obediri. 

St  honorari. Et  adhunc  modum  pofiunt 
extera  facile  accommodari.  Similique 
modo  dicemus,alteram  beftiam  efleAn- 
glicanamEcclefiam  a vera  fide  lapfam. 
Regem  vtfpiritualc  caput  fuum  vene- 
rantem^ infinita  verba  blasphemixin 
veram  Dei  Ecdefiam  catholicam, Chri- 
lfiq;  Vicarium  proferentem:  vel  certe 
beftiam  illam  fecunda  dicemus  efte  mi- 
niftrorum,  falforumq;prophetarum  Re 
gi  applaudentium  gregem,  feducentem 
ibi  habitantes , vt  priorem  beftiam  ado- 
rent,eam  vt  caput  Ecclefix  recognofce-  D 
do.Haec  ergo,&  fimilia,&  facile  cogita- 
ri polfunt,  & maiori  cum  fundamento 
dici,tum  quia  vera  funt.  St  notifsiina  in 
vniucrfoorbe,  tum  quia  licet  Rex  An- 
glixnon  fit  Antichriftus,  inter  eius  ty- 
pos, &praecurfores  iufte  numerari  po- 
teft,cum  Chriftum  in  fua  Ecclefia, & Vi 
cario  fuo  perfequatur , quod  cum  faftis 
exequi  non  pofsit, verbis.  St  probris  ef- 
ficere conatur. 

Vnde  vlterius  Rex  progreditur , 5c 
quod  Ioanncs  dicit  de  fignis , St  prodi- 


?7’ 


gijsab  hac  fecunda  beftia  faciendis,  vt 
gentes  feducat  , & ad  priorem  adoranda  S;  . . 
trahat,ad  Ecclefia?  catholica:  miracula  ac  a<j  fonindi 
commodat, qu  xfalfa,  St  portent  a menda-  PontiBcGau 
cia  efle,&  ad  conciliandam  Pontifici  au-  tor>r«*Rtx 
thoritatem,& poteftatem  fieri  affirmat.  I,eobuJ*it- 
Qua?  cum  fine  probatione  contra  omne 
diuinam,  & humanam  authoritatem , ac 
fidem  dicantur  , contemnenda  potius, 
quam  refellenda  videbantur.  Brcuitcr  Sigoatoi,; 
tamen  interrogare  libet,an  credat,  in  Ec  P^crunt, 
iefia  Chrifti  veras  potuifle  fieri  virtutes,  * e.run|  io 
ac  vera  miracula  poft  fexcentefimu  fex-  E^clefilu* 
tum  annum,nec  ne?  Si  negant  fieri  po- 
tuifte,Chrifti  promifsiones  eludunt, cif- 
que  pro  fuo  arbitrio  terminum  praefi- 
niunt. Chriftus  enim  indefinite  dixit: 

Signa  autem  e os, qui  crediderint,  haefeque - 
tur,in  nomine  meo  damoma  eijcient,  &c.Et  MmMt . 
alibi.-Ji  habueritis  fidem, ficut  granumfy  na-  Mutt.ij, 
pis. Stc. Nihil  impoj sibile  erity obis. Et  ali-  Iom.14. 
bi:  Qui  credit  in  me, opera, qua  ego  facio , & 
ipje  faciet,  & maiora  horum  faciet.  Hx  er- 
go promifsiones  nonpoftuntad  certum 
tempus  limitari ,alioqui  poftet  quifpiam 
dicerc,folosApoftolos  vera  miracula  fa- 
cere potuiffe,vel  quidpiam  fimile:quod 
abfurdifsimum  eft.  Ergo  non  profolis 
prioribus  Ecclefiae  feculis,  fed  pro  omni 
suo  concefsit  Chriftus  Ecclefiae fuae,  vt 
temporibus  opportunis  talia  vera  figna 
in  ea  fierent. 

Dicent,  promifsiones  hasfaftas  efte 
fidei.  St  ideo  poteftatem  illam  duraffein 
Ecclefia,quandiu  in  illa  durauit  verafi- 
des:poftquam  vero  illa  corrupta  eft,ccf- 
fafle,  St  falfa  miracula  incepille.  Hoc  au 
tem  eft  in  aliud  errorum  barathrum  in- 
cidere.: nam  fi  Ecclefia  vera  fide  carere 
incepit,  perijt  Ecclefia  contra  verbum 
Chrifti:  Porta  inferi  non  praualebunt  ad- 
uerfus  eam.  Dicent  , perfide  veram 
Ecclefiam  vifibilem,fediam  fatis  often- 
fum  eft, Chrifti  veramEcclefiam  vifibi- 
lem  efte,  eiqueChriftum  perpetuitatem 
vfquead  finem  promififte.Prxterquam 
quod  figna  , & miracula  fenfibilia  efte 
oportet , atque  ideo  non  nifi  ab  Ecclefia 
vifibili  vera  miracula  fiunt;  illi  ergo  fac- 
tae funt  Chrifti  promifsiones  , & in  ea 
femper  durabit  poteftas a Chrifto  pro- 
mifla. 

Si  ergo  poteftatem  negare  non  pof*  1 9, 

funt, cur  negant  efte  vera  miracula,  quae 

his 


Cap.  / p,  \ Pro  eadem  ver  itate  exponitur  cap.  t j.aJpoc. 


67 1 


Miracula 
olitn  a plu- 
libus  baetis 
faiia  luat. 


Gregor.lib 
j,  tpiftol. 
c»f>5 8* 


Btda  libr.t. 
Hiit.  Angi, 
cap. j ».  lib. 
:.cap.».  Se 
fecjuentibj. 
Eaton. anno 
«j;.nu.£. 
anno  s6s. 
n .#<&  1 1, 


JO. 

Miracula  fi 
Bnt  ad  Chri 
fli  gloriam- 
vtl  fidei  eo 
firmacione, 
nooad  Pon 
tificisaufto 
riiatem  pri 
mario, 

Mitt.  17. 


Miricula  in 
direfte  Pon 
tificiain  dig 
fta 

finium. 


B 


his  temporibus  in  Ecclefia  fafta  funt?  A 
N on  enim  pauciora  fignaventatis  in  cis, 
quam  in  illis, quae  in  antiqua  EccleHa  ire 
bant,  conlpiciuntur.  Nam  in  primis  fa- 
fta  funt  per  viros  fandifsirnos , Benedi- 
ftum  , Bcrnardum , Francifcum , Anto- 
nium,6c  alios  fimiles.  Deinde  frequen- 
ter fada  funt  ad  fidem  pcrfuadendam,& 
in  nouis  prouincijs  introducendam  ,vt 
de  Anglia  refert  Gregorius  fereproxi- 
mus  Bonifacij.lII.antccelTor,  & fimilia 
fuilTe  poffea in  eadem  prouincia  fada  in 
eiufdem  fidei  confirmationem  , author 
cft  Beda  lib.  y .hiftor.cap.  1 3 .«Sc  Annales 
Ecclefiaflici  referunt , cooperatione  fi- 
milium  miraculorum  inFlandria,Ho- 
landia,alijsque  prouincijs  polf  tempora 
Bonifacij  fuiiTe  fidem  introduda.  Prte- 
terea  eadem  veritatis  indicia  in  poffe^ 
rioribus  miraculis,  quae  in  prioribus  re- 
periuntur, nimirum , in  miraculo  fufei- 
tandi  mortuum,  euidentia  praeiacentis 
cadaueris  mortui , & vera  viuificatio  te- 
poris duratione , & pluribus  actionibus 
vitae,  & publica  conuerfatione  confir- 
mata. Denique  non  minori  fide  digna 
hiftoria  haec,  quam  illa  miracula  effe pro 
bantur;ergo  temere, & impie  omnia  fal-  _ 
faiudicantur. 

Quod  autem  Rex  dicit,haec  miracula 
Ecclefiae  facta  effe  ad  conferendam,  & 
extollendam  Pontilicis  poteffatem , no 
ita  eft : nam  ordinarie  fiunt , vel  in  verae 
fidei  confirmationem,  & propagatione, 
vel  in  Chri  fli  gloriam, & honorem, faepe 
etiam  funt  effedus  ver z , & firmae  fidei, 
cui  Chriffuspromifit : Si  habueritis  fidem 
ficut  granum j'ynapis,&c.  aliquando  fiunt 
ex  Dei  mifericordia  volentis  talia  bene- 
ficia indigentibus,  & petentibus  mira- 
culofe  concedere:aliquando  ad  oflenfio- 
nein  fanditatis  alicuius  perfona? , quam  D 
Deus  ad  aliorum  exemplum  , & confo- 
lationem  manifeffare  vult.  Dico  autem 
ordinarie  hoc  ita  effe,  quia  cum  articulus 
de  primatu  Pontificis  ad  fidei  dogmata 
pertineat  ,&  ad  verae  fidei,  & Eccleiia: 
cofirmationcm  notitia  eius  maxime  ne- 
ceflaria  fit , etiam  in  illius  veritatis  con- 
firmatione potuerunt  vera  miracula  fie- 
ri,quoties  opportuna, vel  necefiaria  iux 
ta  diuinar  prouidentiae  difpofitione  fue- 
lint.  Ac  denique  quanuis  vera  miracula 
non  femper  propter  illuni  finein  fiant; 


nihilominus  quatenus  fiunt  aminiftris 
Eccleiia  Pontifici obedientibus,  & cius 
autiioritate  praedicantibus , fatis  eandem 
veritatem  de  Primatu  eius  confirmant. 

Quis  ergo  non  videat,  quam  fit  exeu  a- 
da  calumnia , miracula  Catholii ae  Ecdc- 
fix  cum  fignisAntichriflianae  bcllie  co- 
parare  ? 

Quia  vero  Toanncs  inter  figna  illius 
befliae  vnuin  peculiare  defigi  auit,diccs,  n 1T‘ 
y t etiam  ignem  faceret  de  coelo  ae)i indere  nicati.  no  i 
in  terram  inconffcflu  hominum,  egregiam  Pomtini,? 
profedo  his  verbis  Rex  affinxit  inter-  e*cui:a»,ig 
pretationem,  dicens : Nempe  fulmen  ex-  fl£Je 

communicationis  cuius  tantayis  e ft, yt  ilro 
ms exturbare  Principcsyaleat,adtb}yt  om-  nicomur, 
nes  pro  hxreticis  occidendi fmt  ,&  exurendi, 

(jui  bcflus  nolunt  imaginem  adorare , hoc 
eft,  fummam  eius poteflatem  nullis  limiti- 
bus circunj criptam. I11  quibusduplcx  me- 
taphora indicatur,  quae  fi  in  allegorico 
fenfu  affertur,  parui  momenti  eft  ad  per 
fuadendum  , eadem  enim  facilitate , qua 
fingitur, contemnitur, quia  folum  ad  ma 
ledieendum  a Proteli  antibus  excogita- 
ta eft  : fi  vero  fenfus  ille  vt  literalis  pro- 
ponatur,valde  ridiculus  eft,  & intentio- 
ni Spiritus  Sandi  ,ipforumquc  Prote- 
ftantium  didis  repugnans.  Vtiuq;  bre- 
uiter  offendo. 

Prima  enim  metaphora  eff,  qvadcf-  22> 
tendere  ignem  de  c celo , per  metaphoiam  Igois  .Ile  a- 
dicitur  effie  excommunicationem  lulmi  Pud  L>  l a- 
nare. At  haec  metaphora  in  primis  noua  “enl D0,“ 1 * 
eft  , fine  fundamento  in  Scriptura , vel  communi- 
Patribus,  aut  expofitoribus,  aut  cornu-  eauonim. 
ni  modo  loquendi.  Quis  autem  credat, 

Ioannem  vfurpaffe  verba  in  fola  illa  me- 
taphorica  fignificatione  , quam  libi  nu- 
per Proteffantes  pro  fua  libidine,  & fo- 
lum  ad  irridendum  confinxerunt : De- 
inde Ioannes  illud  ponit  vtfignumno-  Excommu 
uum, lingulare,  & admiratione  dignum,  n,cano  'ul* 
at  fulminare  excomirmnicationem  non  non  _ uj 
eff  nouum,  nec  lingulare,  cum  etiam  ;.b  Jnte  b .ia 
iplis  haereticis  fiat,  vnde  nullam  habet  ci|  tempera 
admirationem,  cum  quotidianum  iit 
Imo  fi  illud  eff  Anticbriffi  fignum,pro- 
fedo  antcBonifacium  III. capit  Anti- 
cluiffianifmus.  Nam  prius  Innocentius 
I.  contra  Imperatorem  excommunica-  jnnoc  [t 
tionemfulminauit.  Denique  bclliailla 
faciet  ignem  de  ccelo  deiccndere  dcrino- 
nisarte,  Scpoteffate  3 fulminatio  autem 

cxcora- 


um  vibra « 
cum. 


Mm.  xS. 


23. 

Inftancia, 


Solutio, 


24. 

Dum  Leonti 
fex  colitur, 
imago  bef 
tiae  non  ado 
fatur. 


jfpOC.X  3 . 

Ar"'<i  loaa- 
rem  ali  id 
eft  imagine 
facere,  aliud 

adorar<;iila. 


672  Libet  V.  DeoJntichrifto. 


ex  communicationis  fit  poteftate  a Chri  A 
fto  conceffa , Sc  in  virtute  verboru  eius. 

Si  Etcle fiam  non  audierit,  crc.  Ergo  loan- 
nes  non  de  hoc  figno  loquitur , nec  me- 
taphora eft  verifimilis. 

Dicet  forte  Rex,  haec  vera  effe  deiu- 
fla  , & ordinaria  excommunicatione,  fe 
autem  loqui  de  fulmine  illius  excomu- 
nicationis,c«i«s  tanta  efi  y is , yt  thronis  ex 
turbare  Principes  yaleat.  Sed  contra  pri- 
mo , quia  etiam  talis  excommunicatio 
potell  effe  iufla,  & legitima  poteftate  fa 
dfa,vt  fupraoftenfum  eft.Quanquam  re 
vera  improprie  dicatur  excommunica-  g 
tio  ipfa  exturbare  athronomam  licet  il- 
li duo  effectus  tanquam  dute  poena:  ab 
eadem  poteftate  procedant,  3c  fimul  iin 
ponantur, diflimfti  funt.  N unc  autem  vt 
Regi  morem  geramus  tanquam  de  vno 
loquimur.  Itaque  illud  etiam  fulme  ve- 
ra^ coelefti  poteftate  fit,  & non  eft  lig- 
num medax,  fed  verum, vtprobauimus; 
eft  ergo  repugnans  cum  metaphora.  Se- 
cundo hoc  lignum  , id  eft , haec  excom- 
municatio non  fulminatur , feu  exhibe- 
tur in  Ecclefia  a praedicatoribus , vel  fi- 
delibus obedientibus  Pontifici,  fed  a fo- 
lo  Pontifice,  & ita  fecundum  Regiam 
accommodationem  non  exhibetur  a po  q 
fteriori  beftia,  fed  a priori;  at  lignum  il- 
lud faciendi  defeendere  ignem  de  coelo, 
non  tribuitur  a Ioanne  priori  beftiae, 
fed  fpecialiter  fecundae  ; ergo  talis  inter- 
pretatio beftias  confundit. 

Altera  metaphora  Regis  verfatur  cir- 
ca imaginem bc fiice , perquam  Rex  fum- 
mam  Papae  poteftatein  fignificari  vult. 
Harc  autem  metaphora  ei fdem  fere  ar- 
gumentis facile  refellitur,  tum  quianul- 
lum  fundamentum  authoritatis, rationis 
aut  probationis  habet,  tum  quia  recog- 
nofcere , ac  venerari  hanc  fummam  Po-  D 
tificispoteftatem  non  eftnouum  in  Ec- 
clcfia  Chrifti , fed  anteBonifaciu  omnes 
praecedentes  Pontifices  eam  imaginem 
induerunt, illaq;  poteftate  vfi  funt,  om- 
nesq;  vere  fideles  illi  paruerut,  vt  in  lib. 

3. Iule  probatu  eft.  Vitra  hxc  vero  pug- 
nant cum  metaphora  verba  illa:  Dicens 
habitantibus  in  terra  , yt  faciant  imaginem 
beflue.  Quis  enim  Papillarum  (vtifti  lo- 
quatur) aut  verius  catholicorum  docuit 
vnquam  fideles, vt  facerent,  vel  confer- 
rent poteftacem  Pontifici, cum  potius 


conftanter  doceamus , folum  Chriftum 
illam  conferre?  Non  eft  ergo  illa  imago 
Pontificia  poteftas,fed  aliquid, quod  ar- 
te, 8c  manibus  hominu  fieri  poteft.  Nec 
dicere  potell  Rex, nihil  aliud  effe  facere 
imaginem , quam  poteftatem  recognof- 
cere,&  confiteri:  nam  exprelTc  Ioannes 
duo  diflinguit, tacere  imaginem, & ado- 
rare illam  5 at  vero  refpectu  poteftatis, 
recognofcere  poteftatem, eft  venerari  ll- 
lamjergo  aliud  eft  facere  imaginem:  vn- 
de  fere  euidens  eft,  in  illis  verbis  faciendi 
imaginem , n ullam  elle  metaphoram , vt 
fupra  dixi.  Quod  etiam  valde  perfuadet 
fequentia  verba:  Et  datum  efi  ilh}yt  daret 
fpiritum  imagini  bejlice>&  yt  loquatur  ima 
gobefiice.  Harc  enim  aperte  oftendunt, 
fermonemelfe  de  imagine  materiali,  & 
fenfibili.  Quomodo  enim  fingi  poteft, 
Ecdefiam  dare  fpiritum  poteftati  Pon- 
tificis,vt  loqui  pofsit,vel  quippiam  imu- 
le facere. 

Tandem  in  illis  verbis  confidero  du-  2)-, 
plex  fignum,vnum  faciendi  defeendere  Veiba  Apo- 
ignem  de  coelo,&hoc  fignum  dicitur  fe-  calypfa ex- 
eunda beftia  facere , non  per  coaftione,  PetubtHUf. 
fed  per  fedu<ftionem,vtinducat habitan- 
tes in  terra  ad  beftiam  prima,eiusqj  ima- 
ginem adoranda,  vt  patet  ex  verbis  illis; 

Et  fi ? duxit  habitantes  in  terra,  propter  figna, 
quee  data  funt  illi  facere  in  ccnfpeffu  bejlice. 

At  vero  fulmen  excomunicationisnon 
pronunciatur  ad  inducedos  homines  per 
feduftionem,  fed  per  vim,  <Sc  coaftione, 
qua:  maior  fit , fi  cum  excomunicatione 
deturbatio  a regno  coiungatur.  Ergo  no 
quadrat  metaphora  excomunicationis 
cum  tali  figno.  Aliud  deniq;  fignum, fci- 
licetjdarc  fpiritum  imagini  beftiae, & fa- 
cere, vt  loquatur,  licet  etia  fit  ad  feduce- 
dunijtamen  ad  coaffionem  progreditur, 
additur  enim : Et  faciat,  yt  quicunque  non  gxcommu 
ador auerint  imagine mbefiice,  occidatur.  Et  niCaiiovim 
hic  etiam  non  poteft  accommodari  me-  habet  coge 
taphora:  nam  Ecclefia  non  dat  fpiritum, 
nec  loquelam  Pontifici,  vt  potellas  eius 
ad  occidendos  rebelles  extendatur , fed 
potius  ipfe  hanc  poteftatein  fuis  mini- 
ftris  committit : eft  ergo  ille  Scriptura 
abnfus, non  interpretatio. 

Deinceps  vitra  procedit  Rex  ad  cha- 
rafferem  Antichrifli  Pontifici  accom- 
modandum , dicitq;  chnrafterem  beflix 
effe  profefsionem  obedieti^,  que  Sumo  git, 

Po;r 


di,noafe<ltt 

cenii. 


t6, 

Chara£ler4 
beftisobe* 
cbentiatnP» 
tificis  cllc 
Rex  confio 


Hdr.  13. 


Aelius  id  di 
ei  |»oflcc  de 
luunicto  fi 
deiteacis  An 

jIlCJUlO. 


loannes  lo- 
quitur de  fi 
gtiopernia 
nente , non 
de  pura  pro 
iclsione. 


27. 

Nemo  fine 
illo  ad  eoo- 
traCbis  hu- 
nunos  ad- 
mittetur. 


Cap.rpfPro  eademventate  exponitur  cap.  r j.oxfpoc.  673 


Pontifici  fit.  At  Paulus  cum  monuit  fi- 
deles  -.Obedite  Prxpojitis  Vctfns,  non  cen- 
fnit, profefsionem  Ecclefiafiicae,&  Chri 
Mana?  obedientia?  efie  Antichrifii  cha- 
racterem,fed  Chrifti.  Verioriquc  ratio- 
ne dicere  pollemus , iuramentum  fideli- 
tatis,quo  ilex  premit  fui  regni  Catholi- 
cos,efie  charadterem  Antichrifii,  quan- 
do quidem  fubfpecie  profefsionis  ciui- 
1 is  obedientia?  libi  debita?,  Vicarij  Chri- 
fii  obedientiam  negare  compellit.  Prae- 
terea vitra  errorem, in  quo  accommoda- 
tio (undatur , repugnat  Ioannis  verbis. 
Primo,  quia  vel  per  obedientia?  profef- 
fionein  iutelligitur  foliim  modus ipfevi- 
uendi  lub  obedientia  Pontificis , vel  in- 
telligitur  aliqua  fpecialis  formula  hanc 
obedientiam  profitendi. Prior  fenfus  no 
cfi  iuxta  mentem  Ioannis,auia  expref- 
le  loquitur  de  aliquo  ligno  gcftando  a 
fedlatorilnis  Antichrifii, quo  protefien- 
tur  feclam, & obedientiam  cius,vt  fupra 
vifum  efi , & ex  litera  ipfa  cuidenter  co- 
ibat. Si  autem  per  profefsionem  intelli- 
gatur  peculiaris  forma  promittendi  obe 
dientiam  Pontifici,  non  quadrat  cu  ver- 
bis Ioannis. Primo, quia  loannesait,ow- 
nespu filios  magnos, diuites,&'  pauperes, 

liberos , <&  feruos  gcftaturos  elTe  charadle- 
rem  befiix  5 at  vero  fpecialis  profefsio 
obedientic  ad  Pontificem,  non  exigitur 
ab  omnibus  fidelibus  pufillis,  & magnis, 
fed  a Palloribus,  vel  Dodtoribus  Eccle- 
fiafiicis,alijsvein  fimili gradu  cofiitutis. 

Secudo  charafter  Antichrifii  ita  efie 
debet  communis, & familiaris  omnibus, 
vt  fine  illo  nullus  permittatur  emere, 
aut  vendere  , etiam  ad  vitam  necelTaria. 
Vnde  notant  Patres , in  eum  finem  efie 
imprimendum  ,vtvel  propter  vitxfu- 
fientationem  omnes  homines  illum  fuf- 
cipere  cogantunficut  nunc  in  Anglia  co 
guntur  Catholici  Ecclefias hpeticorum 
adire , vel  iuramentum  fidelitatis  profi- 
teri,ne  bonis  ad  vitam  neccfiarijs,vel vi- 
ta ipfa  priuentur : at  in  Romana  Ecdefia 
profefsio  obedientic  ad  Pontificem  non 
exigitur , vt  homines  pofsint  emere , & 
vendere,  nec  fub  coadtione  amittedi  ne- 
cefiariaad  vitam, fed  in  fpecialibus  occa- 
fionibus.vbi  ad  fecuritatedoCfirina?,  gra- 
dus, vel  muneris  fufeipiendi  iudicatur 
coueniens,poftulatur:nulla  efi:  ergo  hu- 
ius chara dleris  ad  illam  profefsionem  co 


A 


B 


C 


D 


paratio.Tcrtiocharader  Antichrifii  fu- 
turum efi  lignualiquod  permanens  ma- 
nibus geftatum  , vel  fronti  imprelTum, 
quod  videri  pofsit,  vt  homines  ad  dictos 
contractus  humanos  admittantur , pro- 
felsio  autem  obedientia-  cfi  lignum  ( vt 
ita  dicam)  tranfiens,  quod  in  fulccptione 
alicuius  muneris  leniel  exhibetur, po- 
ficaveroncc  in  manibus,  ncc  in  fronte 
gefiatur.  Efi  ergo  friuola  characteris  ac- 
commodatio. 


Peruenit  tandem  ad  numerum  noini 
nis  Antichrifii, 5c  duas  expolitiones  ad- 
hibet. Vna  cfi, vt  ille  numerus  no  lit  110- 
minis,fed perfonae  Antichrifii,  id  efi,  vt 
neccfiariu  non  fit  in  literis  nom  nis  cius 
illum  numeru  contineri , fed  in  ipfa  per- 
fona  , quia  intra  annos  illius  numeri,  fci- 
licet , 666.  venturus  fuit  Antichrifius. 
Quam  expolitione  colligit  cx  eo,  quod 
idem  numerus,  qui  piius  didlus  fuerat 
numerus  nominis  eius , poftea  dicitur  nu- 
merus beflix,  ibi:  Qui  habet  intcllettum  com 
putet  numerum  bejlue , & fiatiin  additur: 
Numerus  enim  hominis  efi.  Et  in  his  po- 
fterioribus  verbis  videtur  Rex  per  ho- 
minem Chrifium  Dominum  interpre- 
tari, ait  enim  iuxta  hanc  expofitionem 
dici  numerum  hominis, quia  efi  numerus 
annorum  Domini . Sicautem  ait,  impleta 
efie  prophetiam  inBonifacio  11 1 .qui  pn 
mus(aiffe  nominauit  yniuerfalem  Archie- 
pifcopum,quo  titulo  Santtus  Gregorius^in- 
ttchriflum  fore  cognofcen.htm  prxdixcrat. 
Atque  illa  quidem  expofitio  noua  non 
efhnam  loannes  Annius,  & quidam  ali) 
illa  vfi  funt,  vtoftcndcrcntMahomctu 
fuilTe  Antichrifium.  Et  licet  illam  Regi 
permitteremus,  nihil  referret , vt  fiatim 
dicam. 

Negari  autem  nonpotefi,  Toannem 
praedixilEe  numerum  illum  666^  futu- 
rum efie  in  nomine  Antichrifii  , cx- 
prctTecnim  dixit , aut  numerum  nominis 
fj«s,idefi  contentum  in  literis  nomi- 
nis cius,&  ita  intellexerunt  illa  verba 
omnes  interpretes.  Hoc  ergo  negari 
non  potefi,  licet  non  repugnet , per  ilici 
eundem  numerum  nominis  myfiicc in- 
dicari aliquam  proprietatem  ad  perfo- 
nam  pertinentem. V nde  fi  cum  veritate 
aliarum  prophetiarum, vel  hifioriar  pof- 
fet  confifi  rc  , vt  per  illum  numerum 
fignilicaretur  tempus  ortus  Antichrifii 
6 Lli  fccun- 


28. 

Opinio  R* 
gis  lambi 
de  numero 
nominis  An 
tidmfti. 


*ApOC.\  J, 


Lib.  <. 

ftolar  c 


ii  Joatt.  An < 


19. 

Negari  nan 
poteft  nu- 
merum ili  u 
effe  oomi  - 
nis  Antichr» 

a:. 


6 7 4*  Liber  V \ De  &dniicbrifto. 


Difp.$.de 

•Antichri- 

Jio. 


3°- 

Numerus  il 
le  non  eft 
temporis  ad 
uencus  Anci 
chiifti. 


Annus, 'quo 
/edit  Boni» 
facius,  illu 
numerum 
non  admit- 
tit. 


JEuaCoJ 


Infolitu  eft 
annos  a Po 
peio  fuppu- 
tatq. 


Euafto  alte 
ra  eluditur. 


• *T\ 

Bomfa  cius 

nomen  iam 
D.Leooida 
tum  abvfur 
pante  vindi 
cauiti 


fecundum  numerum  annorum  Domi- 
ni, veltempus  durationis  throni  eius,  vt 
alij  de  Mahometo  dixeiunt,hoc  qui- 
dem cum  verbis  Ioannis  non  repugna- 
ret. Tamen  illud  non  itaelTe  inMaho- 
mete , re  ipfa  monftratum  eft , vt  often- 
dit  Pereira.De  proprio  autem  Antichri- 
fto  coftat  ex  alijs  prophetijs,  iuxta  quas 
nec  tam  cito  venire  potuit  ,nec  thronus 
eius  tanto  tempore  durabit,  vt  fupra  of- 
tenfumeft. 

Iuxta  Proteftantium  autem  accom- 
modationem clarum  efl, non  polTe  re- 
ferri numerum  illum  ad  tempus  dura- 
tionis Antichrifti , quia  opinione  illoru 
iam  durauit  plus  quam  mille  annis. Pro- 
ptereaergo  Rex  fluduit  numerum  ac- 
commodare ad  tempus  ortus  eius.  Ve- 
runtamen  etiam  hic  fenfus  nullum  fun- 
damentum habet  in  textu , nam  eun- 
dem numerum  , quem  prius  vocauit 
n umerum  nominis  betfia , flati  m breu  ita- 
tis caufa  vocat  numerum  befliee  ■,  cum  ve- 
ro fubdit , eundem  elTe  numerum  homi- 
nis, per  hominem  non  intelligit  Chri- 
ftum , quis  enim  hoc  vnquam  cogitauit? 
aut  quo  fundamento  atfirmar’ poteft  J 
Accedit , quod  neque  in  illo  fenfu  veri- 
tas illi  numero  refpondet , quia  Bencdi- 
£tus  III.  anno  666.  Pedit.  Refpondet 
primo,numerum  illorum  annorum  non 
ab  anno  natiuitatis  Chrifti , fed  ab  eo, 
in  quo  Pompeius  templum  diruit, com- 
putandum efl:.  Sed  hoc  neque  ratione 
fubfi  Ait ; cur  enim  ab  illo  potius,  quam 
ab  alio  quouis  tempore  computandus 
eft  ille  numerus  ? neque  conftantcreft 
diflum , quia  iam  ille  non  erit  numerus 
annorum  Domini , fleut  paulo  antea  di- 
xerat. Ac  propterea  refpondet  aliter, 
fexaginta  annis  poft  Bonifacium  fuilTe 
confirmatum  regnum  Antichrifti,&ita 
fuifle  numerum  illum  expletum.  Sed 
hoc  non  minus  friuolum,  & voluntarii 
efl , quia  neque  Pontifices  illis  fexagin- 
ta annis  poft  Bonifacium  magis  vfurpa- 
runt  nomen  vniuerfalis  Epifcopi,  quam 
per  centum, vel  plures  fequentes, neque 
poteftate,  aut  dignitate  magis  creucrut. 

Procter  quam  quod  etiam  falfum  efl, 
Bonifacium  vfurpaffe  nomen  vniuerfa- 
lis Epifcopi,  quia  lolum  ab  alio  vfurpan- 
tevindicauit , & fune  tantum  Sedipofle 
congruere  oftendit , licet  non  conflet. 


A illo  titulo  vfum  fuifle.  Quod  fi  haec  vfur 
patio  appelletur  , non  ille  primo,  fed 
Leo  Papa  ante  plures  annos  illud  nomen 
vfurpafle  dicendus  erit , quia  & Syno- 
dus Chalcedonenfis  titulum  illum  ei  tri- 
buit, vt  fupra  ex  Gregorio  retuli,  & ip- 
fe  in  fuis  epiftolis  vniuerfalis  Ecclelis 
Epifcopum  fe  nominat,  quod  perinde 
efl.  Falfum  denique  eft , Gregorium  di- 
cere , Antichriflum  titulo  vniuerfalis 
Epifcopi  fore  cognofcendum,  fed  verba 
Gregorij  funt .Quifc^uis fevmuerfalem  Sa - Grrg. 

cerdotem  vocat , Vel  Vocari  de fiderat , in 
g elatione  fua  Antichriflum  pree  currit , quia 
fuperbiendo  ,Je  c ceteris  prapomt.  Quoaute 
fenfu  Gregorius  nomen  illud  reprehen- 
derit, iam  fupra  declaratum  eft.  Quid- 
quid vero  de  vocabulo,  &vfu  eius  fue- 
rit, ex  illo  loco  Gregorij  euidenter  col- 
ligitur, Bonifacium  non  efle  Antichri- 
ftum,fed  ad  fummum  polle  inferri, fuif- 
fe  elatum,  vel  imitatione  quadam  pr£- 
currifte  Antichriflum,  ex  quo  aperte 
fequitur,  non  fuifle  Antichriflum.  Me- 
lius certe  pollet  confiderare  Rex , Gre- 
gorium ibi  ponere , vt  notam  Antichri- 
fti,quod  fe  Deum  dicet , & quod  Deus  vi- 
deri Velit  fuper  omnes  homines.  Quod  nec 
£ Bonifacius,  neque  vllus  Pontificum  ha- 
<ftenus  fecit.  Veriusque  nos  poflumus 
illiobijccre  fententiam  Athanafij  epift.  Atii*. 
ad  Solitari. vit. agent,  in fuperioribusco  tuf 
memorata, vbi  inter  imagines  Antichri- 
fti ponit, /e  c«/<«-e»?  Principem  Primatum 
Ecclefiajlicum  fupra  Epifcoposvfurpantem. 

Aliam  denique  expolitionem  illius  p. 
numeri  nominis  Antichrifti  admittit  Contendii 
Rex,  eamque  accommodat  Pontifici,  ^exnome“ 
quia  in  hoc  nomine  Latmus  Uricis  ter-  tjocrcnu. 
minis  feriptus  ille  numerus  continetur,  merum  Aa 
Quod  rette  (ait)  cum  Romana  Ecclefia,  cum  tichnfti. 

D Romana  fide , & cum  Latina  liturgia  con- 
gruit. Sed  quam  fint  haec  omnia  violen- 
ta, 5c  friuola,  perfpicuumeft.  Et  in  pri- 
mis bene  notauit  Bellarminus , Latinos 
Graece  non  per  ei, fed  per  i.  fcribi,&  hoc 
modo  non  reddere  numerum  illum. Ni- 
hilominus tamen  Aretasfuo  capite^.  Aret . 
in  Apocalypf.  inter  alia  nomina, quae  de 
Antichrifto  excogitari  pofliint , nomen 
Latewos  pofuit,ftatim  vero  addidit, opor 
tereferibi  per  diphtongum(vtiqueprx 
ter  morem  , & proprietatem  Scriptu  - 
rae)vtpofsit  illum  numerum  reddere. 

Dein-- 


Cap-  * °^e locis  JpocaJypfis  14.1  j.tf  16.  6? j 


Deinde  Ioannes  de  nomine  proprio  An 
ExilUin  tichriRi  loquutuseR,  nullus  fuit  autem 
Xmici  P°ntfc>  qui  proprio  nomine  Latinus 
Antkhriiti  “taPPe^3tus  > communi  autem  nomine 
faut,cu  fiat  ctiain  Rex  Angliae  eR  latinus,&Luthe- 
etiamlatini.  rus,&  Caluinus  fuit  latinusj  cur  ergo 
magis  Pontifex,  quara  quilibet  illorum 
AntichriRus  cenfcndus  cfi  propter  no- 
men Latinum?  Hscc  igitur  omnia,quae 
de  Antichrilto  , eiufque  Anteligna- 
no  in  illo  capite  i$.  dicuntur  , fincc- 
re  intellecta,  euidenter  oRendunt , An- 
tickriRum,  prout  ibi  deferibitur,  nondu 
apparuiRe,&  toto  coelo  a Pontifice  Ro- 
mano diRarerextorta?  autem,  & violen- 
ta interpretationes  metaphorice  Pro- 
teRantium  non  minori  claritate  produt 
errorem,  in  quo  iRi  homines  caeci  ver- 
fantur. 

C A P V T.  XX. 

Qu«e  circa  14. 1 y . & 16.  caput  *Apoca- 
lypfis  Rex  notat,  difcu- 
tiuntur . 


F 


Inita  tertia  vifione , prius  qua  Rex 
ad  quartam  tranfeat,ex  cap.  1 7.  fu- 
mendam, quaedam  ex  cap.  14.  1 f. 
& 1 6.arripit,quar  licet  leuiora  fint,  ope- 
rae pretium  duximus,  illa  notare , vt  ni- 
hil quod  ad  caufam  pertineat , intaftum 
relinquamus.  In  principio  igitur  capi- 
tis. 14.  prius  narrat  Ioannes  peculiarem 
gloriam  lanftorum  Virginum  libi  ma- 
nifeRatam;deinde  narrat  vilionem  An- 
geli volantis  per  medium  caelum , & ha- 
bentis Euangelium  aeternum,  & diem 
iudicij  annunciantis.Et  inhis  duobus  ni- 
hil occurrit  annotatione  dignum.  Ter-, 
tio  ait  Ioannes,  & alius  Angelus  fequu- 
■dpoc.  14.  tus  cR, dicens:  Cecidit, cecidit  Babjlonilla 

dtoTiT  ° An  ma£nA>  V1*  * ytn0  tTX  fUX  Potantt  omnes 
iichriftuir»n  gente s,\ bi  Rex  notat  ruinam  hanc  Baby 

Rex  proba-  lonis,quam  hic  Angelus  praenunciauit, 
te dticur.  elPe  interitum  AntichriRi.  Per  Babylo- 
nem autem  vult  intelligi  Romam  , vt  in 
fuperioribus faepius dixerat.  Vndc fig- 
nificat,AntichriRum  Romae , & in  eius 
incendio, ad  deRruftione  elfe  interime- 
dum.  Veruntamen  AntichriRum  elle 
mennnof^)  interficiendum  Roma:,  noua  fiRio  eft 
rMiiiaci  fu)e  fundamento  excogitata  ad  lufpi- 
<iuius?  cjonein  aliquam  prauam  de  Romana  ie- 


D 


.Thcjf.x% 


Vcrimfiec- 
rct  Kon  »m 
ab  Auiichri 
fto  dclcuda» 


degenerandam.  Antiqui  enim  in  O- 
riente  occidendum  cRe  tradiderunt , vt 
ex  LaRant. libro  feptimo  capite  decimo  //. 
feptimo,&  fcquentibus,&  jHypolit.  Ire 
naro,  & alijs  antiquis  colligitur.Hierony 
mus  autem  Haia-capitei  vigelimoquin- 
toin  monte  Oliucti  dixit,  elTc occiden- 
dum. PotcRque  colligi  ex  capite  vnde- 
cimo,Daniel.in  fina,  <k  ex  capite  vnde-  •Apot.zjt 
cimoApocalyplis  .vtfupra  notaui.  Et 
capite  dccimonono,  dixit  EuangcliRa 
Ioannes , AntichriRum  viuum  clle  de- 
trudendum in  internum  , vtique  impe- 
rio ChriRi  , vt  Paulus  fecundx  ad  Thcf 
falonicenles  capite  2.fignificauit*&  Da 
niel  C3pite  octauo  , dicens  , Sine  manu 
conleretur.Si  ergo  per  Babyloniam  Ro- 
mam intelligamus, tantum  abcR,  vt  Ro- 
ma: ruina  fit  interitus  AntichriRi  , vl 
potius  per  illum  , vel  duces,  autfucios 
eius  abolenda  , & igni  tradenda  fit,vt 
ex  capite  decimo  octauo,  Apocalypfis 
colligi  potcR.  Nam  vt  fupra  notaui , 
fi  Roma  delenda  cR  ante  iudicij  tem- 
pus, non  erit,  nili  tempore  Antichrif- 
ti,  & cius  conatu,  vt  extinRo nomine 
Romano,  ipfe  nouam  exccllcntioremq; 
monarchiam  erigere  videatur.  Si  vero 
per  Babylonem  mundum  huncinteliiga 
mus, incendium  illud  Babylonia  fuppo- 
netiam finitam  AntichriRi  perfecutio- 
nem,<5c  delhuRionem  , 3C  perditionem 
eius;  ergo  neq;  iRo  modo  ruinaBabylo- 
nia:  erit  interitus  AntichriRi. 

PoR  has  vero  duorum  Angelorum 
voces,<Sc  monita, tertius  fequitur  Ange- 
lus,tam  fuppliciain  AntichriRi  fcRato- 
res  fupcrucntur3,  quam  beatitudinc  eo- 
rum, qui  patienter  tribulatione  toleran- 
tes,& mandata  DeicuRodicntesin  Do- 
mino mortni  funt.dcnuncians.  Et  quo- 
niam h^c  difcrctio  in  iudicio  facienda 
cRjidco  Ratim  vifio,  & reprarfentatio 
iudicij  fubiungitur.  Harc  vero,  vtom- 
nes  expolitores  aduertut,  magna  ex  par 
te  per  anticipationem  diRa  fuere  : nam 
priufquam  iiat  indicium  prrccdent  fep- 
tem  plaga: , qua:  capite  1 y.  in  genciali 
dcnunciantur  , & in  capite  16.  figil- 
latiin  recenfentur.  Quas  nunc  expli- 
care noftri  muneris  non  cR.  Quia  vero 
Rex  fenfu  earuallegoricoludic,  aducr- 
to  breuiter  , plagas  illas  ad  litcram  , 

& proprie  intelligi  de  tribulationibus, 

Lll  x &ca- 


InApCcaly* 
pfi  (vt  ina- 
ii)t  prephe- 
ti)>  aliquan- 
do rerum  or 
do  non  /er- 


Plagir  Apoi 

ca  yp/eoive 
1 Xcruor.n  S 


6?6 


Lib.V*7)e  Antichriflo. 


dc  calamitatibus  corporalibus  ,dc  exter-  A 
D Ireti  n*s>vt  lierunt  plagae  y£gypti,  quibus  il- 
las comparant  Irenat.lib.  4.  cap.?o.  An- 
viret  dr.cap.45.inApocalyps.vbi  lingulas  ita 

cxponit,quem  tere  imitatur  Aretas.  Et 
merito,nam  omnia, quae  ibi  dicuntur,ye 
re, ac  proprie  polfunt  intelligi , dc  ideo 
Opprobrio  ita  funtintelligenda.  Nihilominus  tame 
ram  phialas  illas  plagas  more  fuo  Rex  in  maledidta, 
hoc  loco  & opprobria  fanftae  Eccleliae,&  Ponti- 

K«  laco-  £cjs  per  fUas allegorias  conuertit;  no  ta- 

Potificein  01011  omnes  accommodat,  ied  quasper- 

«ffuodit.  uertere,dc  accomodare  potuit , femper- 

que  eosdem  errores  fupponit,per  beltia  B 
Pontifice  interpretado,  per  pfeudopro- 
phetam  vero  Apoilolicam  Ecclefiam,dc 
ita  tenebras  in  quinta  phiala  fuper  fede 
Antichrifti  effufas,  dicit  elle  tenebras 
fgnorantiae , dc  erroris  Eccleiiae  Roma- 
nae. Ita  enim  folent  h^retici  ad  excufa- 
tionem  fui  erroris, & pertinacis,  Eccle- 
fiam  ignorantis, & cscitatis  arguere:  cu 
enim  jpfi  csci  fintEcclefiaelumen  vide- 
re non  poliunt, vt  Auguflinus  fspe  co- 
tra  Donatiflas  notat. 

3.  Praeterqua  quod  nec  metaphora  eft 

Tenebrj  in  necelTana,vt  dixi,necpotefi:accommo-  • 
plaga  quin-  fiarijnam  ilis  plags  fuperuenturs  funt  ~ 
fibUeserfi^  %ier  befliam,dc  regnum  eius,id  ell,  fu- 
non  imelli-  Per  Antichriftum,dc  homines  ab  eo  de- 
gibiles.  ceptos,vt  ibi  dicitur.  Vnde  iam  fuppo- 
nent  denfifsimas  tenebras  fpirituales;nd 
eft  ergo  de  illis  fermo.  Sed  tenebrs  po- 
Rea  per  phialam  quintam  effundendae, 
erunt  vere  corporales,  aut  faltern  tem- 
porales, quia  vel  fuper  Hierulal<*m , vbi 
erit  fedes  Antichrifli,dc fuper  totam  il- 
lam regionem  fenfibiles  tenebis, & fre- 
quentifsims  effundentur  : vel  fplendor 
humanus,  & fama  Antichriftiani  regni 
obfcurabitur  magnitudine  calamitatum, 
a quibus  non  poterit  Antichriflus  fuis 
artibus fubditos  liberare.  Vnde'fiet,  vt 
ingenti  dolore  omnes  affligantur,  ita  vt 
linguas  fuas  pro:  dolore  commanducent , dc 
Deum  blasphement  pus  doloribus,  & yulne 
ribus  fuis,8c  non  agam  poenitentiam  ex  ope- 
ribus fuis.  Quae  verba  nunquam  potuit, 
nec  poterit  Rex  fine  rubore  ad  Ecclefia 
accommodare, facile  autem  intelligi  po- 
teft,quam  meliori  analogia , magilque 
in  veritate  fundata,  polTentad  tenebras, 
dc  linguas, dc  blasphemias-,  dc  impoenite- 
tiam  Prot.eflantium  transferri. 


Progreditur  Rex  ad  fextum  Ange- 
lum, qui ficcando  Euphrate,  praparauit  p|,y 


4- 

, — . j 3 ni  ]q 

Viam  Regibus  ab  ortu  folts, quod  dicit, cfle  Euphratem 
impletum, iam  homo  peccati  captus  ejl  «ffuiam  ,rj^- 
reudariyfublatts  omnibus  impedmetis,  qua  cct 
pojfuntiter  eorum, id  eft,  Orientalium  Rc  'ees  1 ctclt“ 
gum  adinuadendum  illum  monarcham  re- 
morari. V bi  per  Reges  ab  ortu [ olis , fe  dc 
fimiles  Reges  rebelles  Ecclefis  Roma- 
ns,eamque  perfequentes  intelligit,  vt 
inferius  in  quarta  vifione  pag.  121.  cla- 
rius exponit. Et  his  Regibus  ait,  paran- 
dam elie  viam  per  effulionem  illius  fex- 
ts  phials,vt  fublatis  impedimentisMo- 
narchiam  Ecclefis(quam  ipleAntichri- 
fti  elTe  nngit)hbere , dc  inopinato  inua- 
dant.  Sicut  Cyrus(ait)  inopinato  tranfi- 
tu  Euphratis  Babylonem  cepit , dc  Bal- 
thafare  Regem  eius,vafis  ad  Dei  mini  Ile 
rium  comparatis  abutentem , atque  ita 
tanquam  in  Dei  templo  fedentem  oc- 
cidit. 

In  qua  tota  metaphora  , omilfaeius  j, 

impietate,dc  audacia,  fummam  ignoran-  Regej  de 
tiam  Proteflantium  fic  exponentium  Su|buj  ibi 
aduerto-.quia  non  folum  extra  hteralem 
fenfum  fuo  arbitrio  loquuntur , fede-  proAnti 
tiam  contra  illum  verba  accommodant,  chriftodimi 
Nam  Reges  illi , quibus  per  effufionem  «buor. 
fextsphials,  dc  exficcatione  Euphra- 
tis via  parabitur  , non  contra  Antichrif- 
tum  incelfuri  prsdicuntur,fed  potius  ad 
iuuandum  Antichriflum  in  extermina- 
tione populi  Dei,ficut  circaDanielis  pro 
phetias infra  cap. 2 2. notabimus, dc fumi 
etiam  poceft  ex  verbis, qusloanes  pau- 
lo inferius  fubiungit : Spiritus  deemonio - proj,3tur?)C 
rum  procedunt  ad  Reges  totius  terree , con - verbi*  ^po- 
g regare  illos  in  pr alium  ad  diem  magnum  cjlypfis. 
omnipotentis  Dei.  Et  ita  locum  illum  de 
conuocatione  omniumRegum  terrs,dc 
prsfertiin  Orientalium,  per  Antichrif- 
tum  facienda  ad  debellados  omnes  Chri 
ftianos, omnes  interpretantur.  De  qua 
conuocatione,dc  ingenti  ad  praeliu  con- 
gregatione fub  nominibus  God , dc  Ma- 
gog  mentionem  fecit  idem  loanncscap.  10. 

20.pofl  Ezec.cap.  38.  Quomodo  ergo  £^cf,^ g, 
quadrare  potefl  metaphora , vt  per  Re- 
ges ab  Oriente  venturos  intelligantur 
haeretici  contra  Papa  infurgentes?  quid 
magis  friuolum,magifque  ridiculum  di- 
ci,aut  cogitari  potuit? 

Accedit , quod  illi  Reges  no  congre-  6. 

gabun- 


Cap.20,  Delocis  Jpocalypfis /j.r  jt&  i 6.  <f?j 


HjreticiRe 
cibus  illis  fi 
miles  lunc, 
jdola  conf 
[ir.uionc  ad 
oerlusDeu, 
&Chriftu 


7- 

Societatis 
lefu  alum- 
nos ranun- 
culis com- 
parai  Rex 
Iicebus  pro 
Pontifice  co 
usocibus. 


Gloriosa  fo 
tittati  tale 
munus. 


B 


gabuntur,  quando  AntichriRus  incipiet  A 
leueiaii , fed  poRquam  AntichriRus  ab 
vniucrfo  mundo  agnitus, &per  fiium 
pfcudopropheta  fatis  publice  prodica- 
tus  fuerit , imo  poRquam  iam  coeperit 
per  alias  tribulationes  regnum  eius  af  ili— 
gijVtex  procedentibus  phialis,  & feque 
tibus  verbis  manifeftum elRatiRihore- 
tici  orti , <Sc  congregati  funt  antequam 
AntichriRus  notus  elfet,vel  reuelari  in- 
ciperet jipfi  enim  primi  fabulam  illam 
confinxerunt,6c thronus, cui  ipfinome 
illud  impofuerunt,  femper  fuitnotifsi- 
mus  Ecclefio , 8c  nihil  eorum  , quo  per 
phialas  illas  prodicuntur, pallus  efl.  De- 
nique illorum  Regum  congregatio  fu- 
tura cR  in prxlium  ad  diem  magnum  omni- 
potentis Dei  , quando  nimirum  ChriRus 
de  illis  triumphabit, llmulq;  Gog, <5c  Ma 
gog  deRruet.  At  horeliarcho  illi  nec  in 
vnum  die  congregati  funt,  & longe  ante 
tempora  diei  magni  Dei  prodierunt.  In 
hoc  ergo  folurn  conueniunt  cum  illis  Rc 
gibus,quod  revera  contraChriRum  fur 
rexerunt,  »Sc  AntichriRo  viam  parant, 

& contra  ChriRi  Vicarium  ( fub  titulo 
£6ii  AntichriRi)  bellum  mouent. 

Concludit  tandem  Rex, hanc  fuapro 
lixnmallegoriam,  inducendo  illa  verba  ^ 
eiufdeni  fexto  phialo  a Ioanne  feripta: 

Et  mdi  de  ore  Draconis, & de  orebejlix,& 
de  ore  pfeudopropbeta  fpiritus  tres  immudos 
vi  modii  ranarum.  Per  quos  intclligitno- 
uam  feclam  exurgentem  ad  trhonu  An- 
tichriRi tenebris  obfcuratum,<5c  labante 
illuRrandum,Sc  fulciendum, quam  dicit 
ternario  numero  fignificari , quia  tribus 
magiftris  diriguntur,  Draconis,  id  cR,Sa- 
tano , Anticbrittt , id  eR , Pontificis  , & 
Pfcudopropbetx,idcft,£cc\eCixRoman$. 

Per  quam  feclam  Societate  I E S V fine 
dubio  intelhgit , & Doctorcs,  ac  prodi-  £) 
catores  eius  ranuculis  comparat,  de  qui- 
bus horeticorum  more  ad  libitum  de- 
trahit. Pro  illis  autem  refpondcre  , ncc 
mihi  decens  eR,nec  neceffarium.  Opera 
enim  illorum  de  ipfis  teftimonium  per- 
hibent,eflq;  qui  videat,  St  iudicet.  N eq; 
parum  habent  Societatis  alumni, & ope- 
rari j,  vnde  pofsint  gloriari , quandoqui- 
dem cum  Chrifti  Vicario,  eiusq,  Ecclc- 
fia  digni  habiti  funt,  pro  ChriRi  fide, 
eiusq;  Vicarij  obedientia  ignominiam, 

& contumeliam  pati. 


8. 

Noncohsr- 
rct  interere 
(«tio. 


Solum  quoad  verboru  Scripturo  abu 
fum,&  corruptionem  adnotabo,proter 
alios  errores  de  falfa  interpretatione  Bc- 
Rio,&  Pfeudoprophetf  eiusi&abufuin 
aliorum  verboru  illius  feripturo,  in  ip- 
famet  allegoria  ad  textu  applicata , non 
clle  conRantia,autcofecutionem.  Nam 
hoc  loco  dicit,  tres  fpiritus  malos  m:tti 
ad  fauendum  AntichriRo,  eiusq;  thro- 
num  fuRentandum  , vnde  cum  Ioanncs  vl  An^c  hi  * 
de  iliis  dicat:  Procediit  ad  Reges  totius  ter-  fli  hoftej* 
ra, congregare  illos m prxhum,  cofequitur  «'gcviitti- 
apertc,Rcgcsabhis  fpiritibus  con«;rc".i-  c‘  “ ‘{c  e 
dos  futuros  efie  Antichrifti  amicos,  & 
fautores:  paulo  autem  fuperius  dixerat, 

Reges  illos , quibus  fextushic  Angelus 
viam  parat, eRc  hoRcs  AntichriRi,  <5c  il- 
lis expediri  viam , vt  fine  impedimento 
pofsint  Monarchiam  AntichriRi  inua- 
derc : hoc  autem  duo  non  poliunt  fnnul 
fubfiRere.  Nam  Reges  venturi  line  im- 
pedimento,»^ per  illos  tres  fpiritus  con- 
gregandi ijdem  funt,  quomodo  ergo  »Sc 
ad  inuadendum,&  ad  fuRincndunr  laba- 
tem  thronum  AntichriRi  vocantur  ? 

Proterea  iRi  tres  fpiritus  congrega- 
turi dicuntur  Reges  in  prolium , vtique 
contra  vifibilem  ChriRi  Ecclefiam,quo 
tempore  AntichriRi  erit, operari)  autem  non 

Societatis  non  congregant  Reges  in  pro 
lium  aliquod,fed  ad  pacem,  & vnionein 
cum  ChriRi  Vicario , nec  ad  debellanda 
Ecclefiam  vifibilem, fed  ad  pace,&vnio- 
nem  cum  illa. Item  illi  Reges  congrcga- 
di  funt  fpccialiter  ad  prelium  vntus  dici, 
qui  per  antonomafiam  dicitur,  dies  mag- 
nus omnipotentis  Dei,  quia  in  iiloT>e«»ft 
ficut  fur,  vt  fiatim  dicitur , vtique  ad  de- 
Rruendum  AntichriRum,&  omnes  Re- 
ges congregatos  cum  illo  ad  prolium, vt 
cap. 20. aperte  declaratur  fub  nominibus 
Gor,  <5c  Magog.  At  hoc  non  poteR  ad  Apoc . io. 
prodicatores  fidei,  qui  nunc  funt  in  Ec-  De  mateiij 
clefia  Catholica  vlio  modoaccSmodari. 

Vtalia  infinita  omittam,  quo  euidenter 
oRendunt.Ioannem  loqui  de  corporali, 
feu  materiali  prolio  , defignando  etiam 
locum,  in  quo  Reges  congregandi  funt, 

& declarando  aperte,  rana»  illas  elle  tres 
fpiritus  immundos  doemoniorum.facic- 
tes  figna, quibus  Reges  ad  prolium  illud 
congregent.  Ergo  vana  eR,  & impudes 
allegoria  ab  ociolls , & obduratis  Pro- 
tcRantibus  adinuenta. 


9 • 

>'ocierarisfe 
{u  operarij 


quitur  Di- 

uus  loioei; 


Lll  3 


CAP- 


67S 


Lib-F.De  Antichriflo. 


Doces  Rex 
Iacobus  mu 
lierem  for- 
nicariam ef 
ic  Ancichri- 
ftum}ac  pro 
inde  Ponti- 
ficem* 


Probat  con 

tumdiaru 

aceruo. 


Mulier  illa 
ciuitatS  fig 
nificar,  non 
hominem. 


C A P V T XXI. 

Ex  yifione  capitis  17.&  fequentibus  Apo - 
calypfis  nouum  de  *Antichritfo  errore 
confutari  potius , qua  confirmari. 

REfert  Euangelifta  Ioannes  cap. 
17.  Apocalypf.  fe  raptum  fuiile 
in  defertum  , «Sc  vidiile  mulierem 
fornicariam  fedetem  fuper  beftiam  coc- 
cineam plenam  nominibus  blasphemiar, 
&c.  Ex  haevifione,  quam  Rex  Angliae 
quarto  loco  pofuit, colligere  nititur, Ro- 
manum Pontificem  efte  Antichriftum, 
colligitq;  in  hunc  modum.  Mulier  illa 
fornicaria  Antichriftum  repraefentat,«Sc 
omnes  proprietates , quae  illi  mulieri  in 
eo  capite  tribuutur , Romano  Pontifici 
conueniunt , ergo  ipfe  efi  Antichrift us. 
Maiorem  Rex  non  probat/ed  tanquam 
notum  fundamentum  fuae  difputationis 
fupponit.  Minore  autem  late  profequi- 
tur  ad  libitum  multiplicando  probra  co- 
tra  Romanam  fede  fine  probatione  , aut 
veritatis  fundamento,  fed  folum  quia  cu 
ab  infantia  fub  haereticorum  difciplina 
falfam  illam  opinionem , ac  deprauatam 
fidem  imbiberit,  & in  ea  fuerit  confue- 
tudine  obfirmatu$;nunc  «Sementis  igno- 
ratione,& indignatione  permotus  audet 
in  coelum  ponere  os  fuum , «Sc  facra  pro- 
phanis commaculare . 

Sedin  primis  fundametum,  in  quoni- 
titur,  falfum  efi,  nam  mulier  illa  non  re- 
praefentat  Antichriftum.  Quia  Ioannes 
ipfe  dixit,  mulierem  illam  habere  ferip- 
tum  in  fronte  Babylon  magna} nemo  aute 
vnquam  dixit, Babylonem,  vel  proprie, 
vel  figurate  fignificare  Antichriftum  : 
nam  Antichriftus  homo  quidam  futu- 
rus eft , vtfupra  eft  dcmonftratum,  Ba- 
bylon autem  femper  fignificat  ciuitate 
aliquam  , vel  hominum  congregatione, 
Vt  idem  Ioannes  in  fine  illius  capitis  17. 
conclufit : Mulier , quam  yidifii,efl duitas 
magna  , quee  habet  regnu  fuper  Reges  terree. 
Etita  Patres  omnes , Si  illius  loci  expo- 
fitoresin  hoc  conueniunt,  quod  mulier 
illa,  feu  Babylon  magnam  aliquam  dui- 
tatem repraefentet,quia  hoc  iam  noii  ta- 
tum  in  aenigmate , fed  exprefte  reuela- 
tum  , Sc  ab  eodem  Propheta  declaratum 
eft.  Quae  autem  (it  illa  duitas  varie  ex- 
ponitur. Duas  tame  eife  opiniones pro- 


B 


D 


babiles,  vnam  explicantem  hunc  locum 
de  ciuitate  impiorum,  aliam  de  Romana 
ciuitate  exponentem,fupra  cap.7.  retu- 
limus , vbi  vtraq;  opinionem  declaraui- 
mus,  «Sc  probabilem  efte  oftendimus,  & 
in  vtranque  conuenire  omnia  prauitatis 
infignia, quibus  Ioannes  illa  onerat,  mi- 
nutatim  declarauimus.Aduertimusaute 
ibi,iuxta  catholicam , Si  veram  declara- 
tionem, fi  Babylon  Roma  eft , intellige- 
dum  id  efte  de  Roma  non  Chriftiana,fed 
ethnica , vt  erat  tempore , quo  Ioannes 
fcribebat,&  quadiu  in  illo  ftatu  durauit, 
8<  fi  forte  ad  illu,vel  omnino, vel  magna 
ex  parte  ante  mundi  confummationem 
reditura  eft  ( vt  multi  opinantur ) etiam 
pro  illo  ftatu  merito  eodem  nomine  fig- 
nificatur:  nam  Roma  Chriftiana  fub  ve- 
ra fide  Chrifti  perfeuerans,Babylonia  di 
ci  non  poteft,cum  confefsione  faiforum 
dogmatum , aut  plurium  fe«ftarum,vel 
Deorum  non  admittat. ldeoque  merito 
Hieronymus  lib.2.  contra  Iouinianu  ad 
finem,ad  Romam  dixit  -.Scriptam  infrote 
blaffihemiam  Chrifti  confefsione  delefii>&c. 
Et  hac  ratione  Petrus  accurate  diftinxit 
Ecclefiam,  qua?  erat  in  Babylone  ab  ipfa 
Babylone  dicens:SalutatyosEcclefia,qute 
efi  in  Babylone  colle tta . Et  eodem  modo 
loquitur  Hieronymus  epift.  r 8.ad  Mar- 
cel. dicens  ,£/?  quide  ibi  fantfaEcclefia,&c. 

Deftrufto  igitur  Regis  fundamento, 
eius  argumentum  ruit.  Quapropter  om 
nes  accommodationes,  quasftub  illo  fun 
damento  fumit,  calumniae  Proteftantiu 
funt,  non  Scripturae  interpretationes. 
Neque  Rex  ipfe  refponfionem  hanc  ef- 
fugere poteft , cum  faepius  in  fua  praefa- 
tione  fornicariam  illam  Romam  efteco- 
tendat , «Sc  noftrorum  confefsione  id  co- 
firmet.  Hic  vero  cauenda  eft  calliditas 
Proteftantium , quam  notauit  Sander. 
lib.8.de  V ifib.monarch.  8i  Rex  in  prae- 
fenti imitari  videtur,  nam  eandem  mu- 
lierem dicit  efte  Romam , & efte  Anti- 
chriftum,«Sc  beftiam  item  efte  Antichri- 
ftum,vt  fupra  cap.  1 f .animaduerti,vt  ita 
confundendo  Romam  cu  Romano  thro 
no,«Sc  cum  Antichrifto , poftea  ad  omne 
regimen  illius  duitatis, ac  tandem  ad  Ro 
manam  Ecclefiam,  «Scfedem  fermonem 
transferat,illi«q;  omnia, quae  tam  de  Anti 
chrifto,quam  de  Romana vrbe  infideli, 
eiusou  imperio  ethnico  dicuntur, accom- 
modet. 


AlRuidtci 

u>f3te  inipi 
oru,al„  it 
Romana  in 
selligUGt. 


Si  de  Ronu 
(ernt-o  eft , 
ethnica  m. 
telligc. 


Roma  Chri 
fiiana  Baby 
ion  dici  sd 
poteft. 

D.Hier. 

i.Pefr.y 

D.Hitr . 
fi 

Calumnix 
alij  fallo  of 
tenduntur. 


Sanier. 

Ab  Hercti* 
cis  hic  ora* 
nia  tnirava* 
fiicie  con- 
funduntur, 


4- 

Roma  Cbri 
ftiana  Mar- 
lyrurn  fan- 
guioc  nullo 
modo  ebria 


*• 

Beftiir  ac 
mulieris  no 
ta?  male  co 
funduncur. 


Cdp.  2 / . Locus  Apocalypsis.  / 7 .inhtreticos retorquetur,  4?  g 


modet.  Talia  ita  que  funt  omnia  ,qux  in 
toto  difcurfu  circa  illud  caput  commi- 
nifeitur.  Cum  enim  Roma  dicatur  fuifle 
mater  fornicationis, quando  omnium  gentiu 
idolis,  & JuperJlitiombus  fermebat , vt  Leo 
Papa  inquit  Serm.i.de  Natiuit,& ferm. 
1. de  Santfis  Petro,  & Paulo. Ideo  crime 
illud  inApollolicam  fedem  transfert. Efr 
ficut  nos  propter  illam  fedem  dicimus, 
Romam  elfe  matrem,  & magiflram  om- 
nium Ecclefiarum,  ita  Rex  matrem  om- 
nium fpiritualium  fornicationum  illam 
appellat.  Qux  autem  fint  illa?  fpiritua- 
les  fornicationes, quas  Romana  Ecdefia, 
vel  exercuit,  vel  docuit,  nunquam  hac- 
tenus oftendere  potuit;  cum  ab  antiqua, 
8c  primitiua  fide  nec  minimum  difere- 
pauerit,vt  lib.  i :&  2. probatum  efl. 

Et  fimili  modo  cum  Roma  ethnica  di 
catur  ebria  [anguine  Martyrum,  propter 
Imperatorii  pcrfecutiones,  idem  audet 
Romane  Ecdefia:, <Scfedi  tribuere:  quod 
profedo  non  video, qua fpccie , vel  vm- 
bra  veritatis  dici  potuerit.  Quas  enim 
immanes  Cbriftianorum  perfecutiones  exci- 
tauit  Ecdefia  Romana  , aut  quando  fan- 
guinem  Martvru  fudit, vt  propterea  fan 
guine  Martyrum  ebria  dicatur  J Sed  for 
taffe  iuffas  quorundam  h^reticorum  , & 
Apoflatarum  poenas  martyria  Rex  vo- 
cat,cii  tamen  illa  fupplicia  tam  rara  fint, 
vt  nec  propter  illa  dici  potuerit  fanguinc 
hgreticorum  ebria:  nam  vt  Patres,  & ex 
politores  notant,  per  hate  verba  innume 
ra  Martyrum  multitudo  denotatur. De- 
nique,vt  extera  omittam,  no  maiori  fun 
damento  haec  , quae  de  Roma  in  Apoca- 
lypfi  dicuntur , tribui  pofTunt  Romanae 
fedi  a tempore  Bonifacij  Tertij,  quam 
tempore  Sylueflri , verbi  gratia, vt  faepe 
didum,  & probatum  efl;  definat  ergo 
Rex  tergiuerfari  : & vel  Romam  ratio- 
ne illius  fedis  femper  fornicariam  fuifle 
fateatur,  vel  ethnice  Romae  crimina  in 
Bonifacium,  alios  ve  fandos  pofieriores 
Pontifices,  eorumque  legitimos  fuccef- 
fores  traducere  defillat. 

Deinde  quia  Rex  mulierem  cumbe- 
flia , quae  illam  portat , confundit , non 
folum  proprietates  mulieris,  fed  etiam 
beffiae  indgnia  de  Papa  interpretari  co- 
natur.Et  primo  refert  interpretationem 
feptem  capitum  ad  feptem  regimina  ci- 
uitatis,  quam  fupra  impugnauimus , de- 


A 


B 


C 


D 


inde  mirabilem  habet  de  decem  corni- 
bus expolitionem  , quam  in  fcqueti  ca- 
pite melius  traflabimus.  Ac  tandem  ad 
dcftrudionem  Babylonis  in  capite  18. 
prxdidam  explicanda  digreditur.  Quia 
vero  fupra  in  capite  7-  dcftrudionem  Ba 
bylonis  illo  capite  18.  delcriptam  fuilTe 
tradauimus,  non  erit  necefic  circa  om- 
nes aliegorias,&accommodationcs,quas 
hoc  pulleriori  loco  Rex  commentatur, 
difcurrerc,pr^fertim,quia  nihil  noni  rn- 
tinent , fed  eadem  malcdida  , & conui- 
cia  contra  Romanam  fedem  in  eifdem 


erroribus  fundata, & nouis  exaggeratio- 
nibus line  vlla  probatione  amplificata. 
Illis  ergo  fere  prxtcrmifsis,  folum  qux- 
dam  pu nela , qux  vel  vmbram  aliquam 
obiedionis  habet , vel  calumniam  magis 
pcrniciofam,  & fcandalofam  continet, 
prftermittenda  non  duxi. 

Primo  ergo  in  pag.  1 22.  vt  fimulob- 
ijciendo  mordeat,  verba  illa  capitis.  28. 
expendit, vbi  poli  deferiptam  ruina  Ro- 
manam dicitur.  Et  flebunt  ,cr  plangent  Je 
fuper  illam  Reges  terne, qui  cum  illa  fornica- 
ti funt,  & tn  de  lici js  'vixerunt.  Ex  quibus 
concludere  intendit,  Babylonem  illam 
non  efTe  Romam  ethnicam, fed  Chriflia- 
nam,quia  quod  ibi  refertur, cu  Roma  eth - 
nica,d  nullis  Viiqna  Regibus  fafli vefl, me  fie- 
ri potuit, quos  vi, & armis  fubegit.  Ergo  illa 
Babylon  cfl  Roma  Chrifliana,  & Reges, 
qui  eius  interitu  deflebant,  funt  illi, 17x01 
honorificis  (ait)n ominibus .tituhfq,  ornanti : 
yeniamcjue  eorum  libidinibus,  atque  illicitis 
matrimonijs  indulfit.  Abobicdionem  ve- 
ro refpondernus  in  primis, eandem  polle 
contra  Regem  retorqueri  , nain  etiam 
cum  Roma  Chrifliana  illud  fadum  non 
efl , neque  fieri  potuit , quia  Reges  illos, 
quos  ipfa  honorificis  titulas  ornauit , li- 
cet non  vi , & armis , fide  tamen,  & pace 
Chrifliana  fubiecit , vt  Leo  Papa  dixit 
ferm.  1.  de  Sand.  Petr.  & Paul.  Deinde 
dico  de  vtraq;  Roma,  feu  dc  vtroqi  eiuf- 
dem  Roma:  flatu  impertinentem  efTe 
obiedionem,  quia  prophetia  illanondu 
impleta  elt , nondu  enim  Roma  fuit  pe- 
nitus ex tinda.  Nam  licet  aliquas  graucs 
calamitates, & clades  non  modicas  fub 
Gothis, & Vandalis  paffa  fit,  per  illas  ta- 
men non  efl  impleta  illa  Ioannis  proplic 
tia  in  didocap.  18.  quia  per  illa  excidia 
facium  non  efl,vr  amplius  non  inuenutur, 

Lll  4 vc 


6. 


RoiraC  hri 

t ti 

Regib,  for 
oicara  Rex 
prodit. 
jipoc.  18. 


Ex  Tuis  ver 
bis  conum* 
citor. 


D.Lt9. 


6 8 o 


Lib.j.Tte  zAniichriflo. 


7* 

Si  Roma  ad 
mndt  fi  n£ 
in  priorem 
ftatum  refii 
tuenda  eft, 
in  eam  qua 
drant  verba 
Apotalypf. 


vt  in  difto  cap.7.animaducrti.  Quanqua 
de  illis  etiam  excidijs  verifsime  dici  pof- 
fit  Roma:  ethnicae  potius , quam  Chri- 
ftian^  fuperuenifie.Erat  enim  tum  quali 
miita,  nain  licet  in  ea  effet  Apoftolica 
fedcs.&ChrifUana  religio,  tamen  adhuc 
in  ea  mult£  reliquis  getilitatis,  magnaq; 
pars  ciuium  ethnicoru  perdurabat,  & ad 
eam  ab  illa  faece  pugandam  Deus  illas  ca 
lamitatespermifit  ,vtdo£te,  & erudite 
$ialuea4» ] jVlaluenda  offendit  hb.4.de  Antichrifto 
cap.5.ideoqj  licet  captat  dirutaRoma, 
non  potuerit  non  magna  incomoda,  & 
damna  pati  Eccleha  fidelis, quae  in  ea  tuc 
erat, quia  tamc  idololatriae,  & getilitatis 
Tcclera  erat  caufs  ruinarum  , ideo  potius 
in  Romam  ethnicam, quam  Chriflianam 
peruenifle  merito  dici  poteft. 

Vndevlteriusaddo,quod  indiftq  cap. 
7.  ex  opinione  multorum  fapientum  re 
tuli, non  elTe  incredibile , Romam  prope 
Antichrifti  tempora , vel  in  illis  a genti- 
bus iterum  fuperandam  elfe,  & ad  prio- 
rem ethnicum  Ratum  reuocandam , eie- 
fta  inde  Ecclefia,  velitaaffli&a,  vt  quafi 
in  angulo,  vel  in  cauerms  terrae  delitcf- 
cat,  &tuncimpleri  optime  poterit  pro- 
phetia Ioannis  in  Roma  ethnica,  & pote 
runtilla  deplorare  Reges  ethnici, & ido- 
lolatrae,qui  participes  fuerant  fornicatio 
nem,&  deliciarum  eius.  Atque  ita  me- 
rito etiam  tunc  Babylon  appellari  pote- 
rit , fient  antea  vocata  fuit  etiam  fi  in  illa 
elTet  Ecclefia , cui  Babylonicae  nomen 
conuenire  non  poteft.  Vndc  fapieter  di- 
xitSander.lib.8.Monarch.c.8.Antichri 
ftu  non  Romae, fed  inter  reliquias, & fra- 
gmenta imperij  Romani  expe£tandum 
eiTe.  Prefertim  quia  licet  fortaffe  antea 
Rexaliquisinfidelisinfurgeret,  qui  Ro- 
mam vinceret,  ibique  fuam  tyrannidem 
cxcerceret , ea  res  non  magis  imputanda 
elTet  ledi  Apofiolics  , aut  Ecclefiae  Ro- 
manae , quam  Neronis,  aut  Diocletiani 
perfecutio  eidemEcclefis  oliin  adferibe 
batur. 

g Tandem  dico,  fieri  etiam  polTe,  vt 

Roma  illud  vltimum,  & perpetuum  ex- 
cidium patiatur,  etiam  li  nunquam  ad 
ethnicifmum  redeat  , fed  fub  imperio 
Pontificis  permaneat , & quod  id  patia- 
tur propter  fua  fcelera  non  tantum  prae 
terita,fed  etiam  in  illis  diebus  vltimis  fu- 
tura. Nam  ( vtfupra  dicebam  ) licet  in 


Stnder» 


A illa  Ecclefia  fidelis  perfeueret  , poterit 
vel  elTe  nimium  deprauata  moribus  , vel 
poterunt  in  ea  multiplicari  fe&£,vel  hae- 
reticorum,vel  ethnicorum  cum  tanta po 
tentia,  & libertate, vtPontifices  illos  re- 
primere non  valeant.  Et  in  tali  fiatu  po-  ,, 
r . . t,  , , . . Tunciure 

terit  etiam  Babylonia  vocari  propter  co-  Babylon  di 

fufionem  , quae  in  illo  flatu  non  poterit  cemr. 
non  elTe  maxima.  Et  fimiliter  poterunt 
illam  deflere  Reges  , qui  erant  partici- 
pes deliciarum  eius , fiue  illi  futuri  fint 
ehnici,fiue  fideles  prauis  moribus  dediti, 
fiueheretici  fouentes  feftas , & fcelera, 
g que  tunc  effe  poterut  per  vniuer  famlta- 
liam , vel  Europam , & itaprsualere,  vt 
authoritate,  & potentia  externorum  Kc 
gum  Romam  etiam  inuadant. 

Quocumque  ergo  modo  illa  prophe- 
tia intelligatur, ex  ea  non  folumnonpo-  HcclefiaRo 
tefl  colligi, iam  nunc  effe  Romam  Anti-  mana  nuo- 
chriflianam, verum  etiam  neqj  vlla  veri-  qua  effepo 
fimilitudine  inferri  poteft, Ecclefia,  que  teft  Aoii- 
Roma?  nunc  eft,  veliamefife  , vel  futura  c 
elle  aliquando  Antichnfliana,  vel  infide 
lem,quia  licet  multi  ciues,  & mebra  eius 
a fide  deficiat,eo  ipfo  fiut  extraEcclefia, 
que  femper  fidelis perfeuerat.  Multoq; 

C minus  fequitur,caput  verae  Ecclefiae  elte 
vel  futuru  effe  vnqua  Antichriflu,  quia 
licet  ciuitas  illa  funditus  dcflruatur  pro- 
pter apoflafia,  vel  propter  quacumq;alia 
caufam,  poterit  caput,  & Petra  Ecclefiae 
firma  cofiftere,&  alibi  relidere,  vel  late- 

ermitteret , perfona  Um&n 
illis  teporibus  cade-  du,«&  fi  a!i- 
re,&  tyranis  cedere,  errores  profitendo,  quis  Pomi* 
non  ideo  Pontifex, vt  Potifex  eft, cade-  i fide 

ret,nec  Ecclefia  falleret, fed  illo  depofito 
pofTet  Ecclefia  fibiPotifice  creare. Quod 
per  exaggeratione, <5c  ad  re  magis  expli- 
canda di&u  eft:  nam  credibilius  e(t,id  110 
D effe  pcrmitTuru  Deu,  praefertim  in  tanta 
Ecclefia;  tribulatione,  & opprcfsione. 

Ad  calumniam  autem, quam  Rex  obi  Q 
ter  in  obiedtione  mifcet,  dicens,  folitos  |4er4  ca(am 
effe  Pontifices,veniam  dare  libidinibus  al3  eftp0a 
Regum, aut  illicita  matrimonia  permit-  tificesvenii 
tere.  Refpondemusfalfum eiTe, &aRe 
ge  non  poffe  probari,  a nobis  autein,  vel 
ex  ipfo  miferando  lapfu  Anglicano  eui- 
denter  conuinci . Nam  dare  veniam  li- 
bidinibus duobus  modis  fieripoteft.Pri. 
mo  dando  libidinofis  veniam  poft  libidi 
nupoenitentiam,«5cfatisfa<Riont.  Et  hoc 

fecerunt 


re.  Imo  licet  Deus  p 
alicuiusPontificis  in 


Apoc.  18. 


ViJ.  Chro- 
me. Duarii 
Nuncz  t.  p. 
invita'iacij. 
».RegisHor 
tug.&  in  vi 
ii  Alfonfi.  j 
V.Bofium. 
wm.  i.  de 
lignis  Ec- 
deLlib.  1 1, 
cap.j. 


II. 

Inualtda  tra 
trimooianu 
(juamappro 
bai  Ecclefia 


Ca.2 t .Locus  Jpocalyp.r^.Cotra,  haritic  .retorquetur.  68) 


fecerunt  fiepifsimc  Pontifices.  Ex  quo 
non  Antichrifli , fed  vicarij  efTe  intelli- 
gunuir  Chrifti , qui  claues  coeli  illis  co- 
iaifit,&  Petro  interroganti,  {poties pec- 
cavit in  me  frater  mens,ey  dimittam  ei , yf. 
que  fepties?  Refyondit , Non  dico  vfjjcp- 
ties,fedyfquefepiuagies  jepties,  vtiqucfi 
Eccieham  audieritj&pccnitentia  egerit, 
alioqui  potius  feparandus  eft  vt  ethni- 
cus , & publicanus.  Aliomodo  attribui 
poteft  Pontificibus., quod  libidinibus  ve 
niam  praebeant,  perfeucrantibus  in  illis, 
aut  approbantibus  fimilia  fafta , aut  pu* 
blice,&  cumfcandalo  Ecclefiiea  difsi- 
mulando.Et  in  hoc  fenfu  tale  crimc  fal- 
fo  Apoftoiici  fedi  attribui, tcftis  eft  ipfa 
AngIia,non  enim  aliam  ob  caufamHen- 
ricus. vii). *Sc  cum  illo  regnum  eius  fchif* 
ma  contpa  Romanum  Epifcopum  in- 
choarunt , nifi  quia  intolerandae  eius  li- 
bidini veniam  dare  noluit.  Pofientque 
fimilia  exempla  ex  hiftorijs  Lufitanjae, 
«Sc  ex  ahjsad  eandem  falfitatem  coargue 
dampeti.  Sed  in  re  clara  necellaria  non 
funt,  nec  nos  decet  Regum  iam  oblita, 
& deleta  deli&a  in  memoriam  reuo- 
care. 

In  altero  autem  verbo, quod  Rex  ad- 
\ung\t:  Illicita  matrimonia  permittere  ,allu 
dere  plane  videtur  ad  matrimonium  Hc 
rici  cum  Seremfsima  Catherina  , quod 
Papa  permifitjimo  non  foluin  permilit, 
fed  conftanter  etiam  defendit,  quia  non 
illicitum. led  verum,  iScfanctum  fuerat. 
Probabit  autem  Rex  Angliae  matrimo- 
nium Henrici, cum  AnuaBollena, quod 
non  matrimonium  illicitum,  fedturpif- 
fimum  adulterium  , & inceltus  exeera- 
d9  fuit.  Igitur  permifsio  illiciti  matrimo 
nijvarijs  etiam  modisfieri  potefl.  Primo 
approbado  matrimonia  illicite  facT:a,etia 
fi  inualida  fint : & hoc  falfu  tribuitur  Ec 
clefiae  catholicae  , vel  Apoftolicae  fedi, 
neca  Rege  produci  potelf  exeplu,quo 
id  faciat  quoquo.nodo  credibile.  Imo 
licet  matrimonium  fuerit  validu  , fi  fuit 
illicite  fachim(quod  faepe  contingit)  li- 
cet Ecclefia  probet  matrimonium  , non 
probat  .delicta  jimb  nec  permittit  illud 
fed  vetat , & punit , fi  poteft , interdum 
enim,  quia  fine  maiori  fcandalo  punire 
non  poteR.difsimulat,  haec  autem  fre- 
quenter effe  folet  culpa  Principum  po- 
tentiam, non  Apoftolicae  fedis.  Alio 


A modo  permittitur  matrimonium , vt  cu 
difpenlatione  fiat, quod  fine  illa  factum  * 
ellet  illicitum, & hoc  farpe  facit  Ecclefia,  mVfnmooia 
& iuffifsime  facit,  quia  quando  id  ton-* illkn*  non 
tingit  propter  impedimenta  iure  huma-  Eciijltifeo 
nomtrodu<fta,per  potefiatem  etiam  Ec-  r':  *’ 
dcliae auferri  pofsunt,&  fa-pe  expedit 
propter  commune  bonum,  vel  alia  c.u- 
fam  nifiam. Et  ita  faci  u ell  m matrimo- 
nio Henrici  cum  Catherina,  vt  tjfrcs 
notifsima , & a multi:,  doftifsimis  viris 
demonllrafa. Propter  has  autem  difpcn- 
fationesnon  Ime  dolo.vcl  captione, di.t~ 
p tur  Pontifex, permittere  matrimonia  i.tm- 
frfinam  haec  verba  faciunt  fenfum  com- 
potitum,vt  fic dicam  , fignificant  enitn 
permittere  illa  permaiictia  illicita,  quod 
falfum  eft, fed  permittit  difpenfando,  vt 
licite  fiant,  quae  fine  difpenfatione  cfset 
illicita. 

Pergit  vltcrius  Rex,  & occafione  illo  1 
rum  verborum Ioannisin  dicto  cap.  1 8. 
verf.  i z. Quoniam  merces  eorum  nemo  e met  ,,0'D,IU  B* 

^/•1'  n . VlrglDH.ac 

amplius.  Exaggerat  Romanae  ciuitatis  ,rmj  lorura 
diuitias,reprehenditq;  (vt  alia  omittam)  Kc*  caryu. 
ornatum  templorum, cultum  jandaru  mia 
g/K/o». Additque  horrendum  Protcftfii- 
tium  mendacium, quod  illiimpofueiuc, 
videlicet, Beatam  Virginem  quotidie  noui- 
tijs,ey  exquifitisfimis  ycflimcntorum  ?cne 
ribus,(\uannis  habitum  referunt  meretricii, 

Romx  indui,  & exornari.  \ cruntamen  in 
hac  obieftione  fatis  Protcfiantcs  ofien- 
dunr,fe  non  Romam,  quam  fingunt  no- 
uitiam,&Antichriftianam,fed  veterem, 

& catholicam  Eccieham  Romanam  ca- 
lumniari, Scodioprofcqui. Nam  ornatus 
templorum  non  eft  nouus  in  Ecclefia,  1crT:F,pr|3 
icbab  eo  tempore , quo  templa  publice  ’(n0. 

aedificari  carperunt,  ornari  etiam  fump-  busncncit. 
tuofe  inceperunt,  & maxime  Romae, 
p Cuius  rei  praeter  grauifsimns  hiftorias 
Eufebij,&  poftcriorum,tcltes  euidetif- 
firni  funt,  antiquifsima  monumenta  ,& 
ornamenta  templorum,  ac  reliquiarum, 
qu£  hodie  Ronur  infpiciimtur,&  jn  ac- 
tis ipforum  Pontificum, Sylueftri , Da- 
mafl  , & aliorum  vfque  ad  Grcgorium 
copiofifsimc  inueniutur.Ec  praeter  exe-  Torn*  J*:n 
pia  id  etiam  docuerunt  S5fti,&  antiqui  s 
Pontifices, Felix.  III I.  ik  Leo.  I.vt  inEf,e. 
alibi  latius  traftaui.  Idem  manifeltii  ell 
de  cultu  Imaginum,  de  quo  fatis  infe- 
cundo hbro  diftum  eft. 


Calum* 


V$2 


Lib.V.De  Antichrijio, 


ia  ia. Virgi- 
nis oraatu 


Calumnia  vero  de  indecenti  veffitu. 

In  Ecclefia  feu  cultu  imaginis  Beatifsima;  Virginis 
deccier  ima  fufficienter  refellitur  decreto  Oecumc- 
gincs  amici-»  nfcae  fynocjj  Tridentinae  per  Romanos 
Pontifices  confirmatae jvfuque  receptae. 
iKK.ina.  Namfe{p2?<in  decreto  de  fandoru  & 
imaginum  cultu  ,poffquam  catholicam 
doftrinam  declarauit , de  morali  in  pra- 
xi  feruanda  fubiungit:Ow»ai^e>T0  fuper- 
fhtio  in  J, an&crum  inuotatione,  Reliquiam 
veneratione , & imaginum  facro  vfu  tolla- 
tur,omnis  turpis  qiueflus  eliminetur , omnis 
denique lajciuiavitetur, ita vt  procaci  Ve - 
tiuflate  imagi  tes  no  pingantur , nec  ornetur . ^ 
Rurfufque  commendat  Epifcopis:  Cura 
adhibeant ,vt  nihil  inordinatum , autprapo- 
Jl ere,  aut  tumultuarie  accommodatum,  nihil 
prophanum, nihil  que  inhoneflum  appareat , 
cum  domum  Dei  deceat  fanffitudo.  Atque 
hanc  curam , & religiofain  folicitudine 
maior cft  re  in  Romanistemplis  magna  diligentia,& 
ligio,prsci  pietate  obferuari  fcimus, & per plures 
puaeRom»  annos  oculis  confpeximus,&  in  San&if 
fima*  Virginis  imaginibus  maiori  confi- 
deratione  animaduertimus : ideoque  fi- 
denter in  verbis  illis  non  nifi  meram  ca- 
lumniam,&haereticoru  impudens  men- 
dacium contineri  affirmamus.  G 

Neque  difsimile  crimen  eft,  quod  ter 
tio  loco  Rex  Pontificibus  obie&at  oc- 
cafione  illorum  verborum  Ioannis:A/er 
ce s auri,8cc. Et  animarum  hominum  Dicit 
gsofos  coui  enim:  Omnium  autem  fumptuofarum  mer- 
ci)* difeerpi  cium,quce  maximi  pr e tij  funt,  animet  ,fcili- 
cet, hominum poflremo  nominantur , 6c  fta- 
tim  interponit  veibajquib9religiofos,8e 
pios  fumptus,quos  in  ca?nobijs  Religio- 
forum  adificandis  catholici  infumunt, 

& fpecialiter  in  Societatem  Iefuinue- 
hitur,qtiam  iniurijs,&  contumelijs  one- 
'Ouse  'dSo  rat-  Quaelubens  omitto, tum  nepia?au- 
ciefatem  Ie  res  legentium  hocopus  offendantur  jtu  D 
fu  fpeftant,  quia  in  hoc  opere  non  pro  Societate, fed 
omiaiiiur.  pro  catholica  fide,  <Sc  Apoffolica?  fedis 
fingulari  praerogatiua  refpondere,  de- 
creui.Et  licet  in  illis  verbis  aliqui  erro- 
res contra  fidem  inuoluantur , vt  contra 
purgatorium, contra  fufifragia  pro  defun 
<ffis,&  contra  flatum  religiofum , tantu 
obiter  tanguntur,  & non  poliunt  omnia 
hoc  breui  opere  refutari.  Ac  de  priori- 
bus,pro  huius  operis  opportunitate , fa- 
tis in  fecundo  libro  diximus , de  vltimo 
autem fperainus  diuina ope,  aliquando  . 


14. 

Caeholico- 
rutn  Iibefa- 
licasin  Rdi 


in  lucem  proditurum  opus  de  flatu  rch- 
giofo, germanum  focium  alterius  operis 
de  religionis  virtute , in  quo  errorem  il- 
lum ex  profeffoconlutamus.  Poli  illa 
ergoverba,qua?  omifla  facimus,  fubiun- 
git  Rex.  Et  certe  credo, non  eft  minima  illa 
animarum  negotiatio , cum  homines  )pe,  & 
promifsione  ceternce  ] alutis  fafcinantur,vtfa 
cile  perfuadeatur  fraterculo  , Regem  fuum 
confodere  Ac  tandem  concludit.  Jit 
que  ita  tam  animi  , quam  anima  latturam 
facere. 

In  quibus  verbis  Rex  fignificat,  vel 
Romano*s  Pontifices , indulgentias , feu 
remifsioiaes  peccatorum  folere  promit- 
tere hominibus,!!  Reges  fuos,&  Princi- 
pes temporales  occidant , vel  catholicos 
docere,  eff  e pietatis  opus.  Principi,  & 
Regi  hoft i fidei , & religionis , mortem 
machinari,  & inferre  ,eifeque  maxime 
meritoriurn,&  genus  quoddam  marty- 
ri;,mortem  pro  tali  facinore  perpetran- 
do fubire , atque  ita  promifsione  falutis 
aeterna?  deceptum  fuiffe  fratre,  qui  Re- 
gem Galliae  interfecit,  & alios  fimiles. 
Et  quidem  prior  fenfus  videtur  fuiffea 
Rege  intentus,  eff  enim  fatis  confeques 
ad  ea,qua?  praecellerunt.  Ad  illum  vero 
breuiter,  & do<ff  e refpondct  Bellarmi- 
nus,folere  quidem  Pontifices  indulgen- 
tias Chriffianis  militibus  in  bellis  iuftis 
contra  infideles  dimicantibus , vel  dece- 
dentibus concedere.  Nam  Gdafius.  2, 
ante  quingetos  fere  annos  militibus  co- 
tra  Saracenos  Hifpaniar»  occupantibus 
indulgentiam  conceisit  hisverbis.5nf«» 
Veftrum  accepta  de  peccatis fuis  pcenitentia, 
in  expedijione  hac  mortuusfuertt , nos  eum 
fandorum  meritis,  & totius  Ecclefice preci- 
bus a fuoruvincults  peccatorum  abfoluimus, 
Etpoffea  pro  ali;s  viuis  cooperantibus 
aliam  indulgentiam  cocedit , vtelfapud 
Baron.Anno.iii8.num.  1 8.  Aliam  con- 
cefsit  Ioannes.vj.  tempore  Ludou.  III. 
Imperatoris  , omnibus  decedentibus  in 
bello  pro  defendenda  Ecclefia  cotra  Pa- 
ganos,vt  refert  Baron.  ann.  878.  n.  34. 
ex  epiff.i44.eiufdem.  Item  eff  celebris 
indulgentia , quam  fumcntibus  crucem 
pro  expeditione  terra?  famftx  concefiit 
VrbanusPapa  m Concilio  Claramont. 
ann.  lopj.vt  ibidem  Baroni,  relert.  nu. 
2j.<8cn.  jo.  Eandcconfirmauit  Eugen. 

3.  ann.i  145,  vt  refert  Otho  Frifingcn. 

de 


Conce&fal 
facul  tmsij 

Regejimpu 
netrucidio- 
doi  lallo  ar- 
tribuitutPd 


CarlBelt, 


Galaf.  1 ii 

Militaribus 

conin  Piga 

nos  indalg.4 
cias  Pontifi- 
ces largina» 
cur. 


Baron, 
loaniu  yj> 


Vrban, 
Otho » Trif 


Cap, 21, Locus dApocaljp.iyjn hareticos retorquetur,  6$ j 


deGeflis  Francor.  lib.i.  cap.34. &late 
^ Raron.  eodem  ann.  n.30.  & fequent.b. 
Qn<s  Denique  fimilem  cocefsit  Gregorius 
Vari»  con-  viij.inquada  Epifl.  ad  vniuerfos  Chrifli 
celsioues  rc  fideles, quam  refert  Rogeri.Anglican. in 
fcruoturex  Annal.  & Guillielm.  Neubrigen.  lib. 3 . 

An  Hiflor.  Anglican.cap.  20.  Verbacon- 
cefsionis  funt.  Eis3qui  corde  contrito, Cr  hu 
Giulhel  m^lAt0  fyiritu  laborem  itineris  huius  ajjum- 
pferint,&‘  in  poenitentia  peccatorum , eyfide 
retfa  decefferint , plenam  ficorum  criminum 
indulgentiam ,&yitam pollicemur  aternam, 
Siue  aut  e fuperuixerint,  fiue  mortui  fuerint, 
de  omnibus  peccatis  fuis,  de  quibus  re  fiam 
conf e fsionem  fecerint  ,impofita  fatis faftionis 
relaxationem , de  omnipotentis  Dei  miferi- 
cordia,&  de  Beatorum  *Apoflolorum  Petri, 
& Pauli  authoritate , & noflra  ,fe  nouerint 
habituros.  Eademque  indulgentiam  con- 
firmauiteius  fuccelTorClemcns  Tertius 
Clem.  3.  vt  Rogerius,  & Baronius  in  Annalibus 
Baron.  referunt.  Additque  Neubrigen.  cap. 2 2. 

An.  1187  Richardu  ComitemPidauicnfem  Regis 
Guilliel  Anglorum  filium  primum  omniu  Prin- 
pu  crucem  Domini  accepiiTe  , <3c  poflea 
Regem  Patrem  eius  fimul  cum  Rege 
Galli^  in  idern  propofitum  conuenifle, 
& per  fua  regna  proprijs  literis  indulgen 
tiam  a Papa  concelfam  promulgafle,  & 
poflea  in  Concilio  Anglicano  plurium 
Epifcoporum  probatam  , & receptam 
efle. 

Ex  forma  Si  ergo  nuc  Rex  Iacobus  omnes  hu- 
cocefsfoDfi  iufmodi  indulgentias  reprehendere  au- 
falfuas  dic  - det,  fatis  tot  Pontificmn  , Conciliorum, 
?orum  coo-  Regum,  & totius  Ecdefia:  confenfu,an- 
Torn  Uf'dif  tra(fitione  confunditur, pr^ter 

putrtde  la*  alia  » <]ux  de  ll0C  Puna°  in  ProPrio  tra_ 

dui.  datu  a nobis  difputata  funt. Si  autem  ac- 

cufat  Pontifices,  quod  eis,  quipriuata 
authoritate  fuos  Reges  audent  occidere, - 
fimiles  rcmifsiones  indulgent , eosvc  ad 
fimilia  crimina  perpetranda  indulgentia 
rumpromifsione  excitant : nouum  cri- 
men hoc  efl,&  in  RomanaEcdcfia  inau- 
ditum , fed  a Proteflantibus  ad  concili- 
andamPontifici  inuidiam  excogitatum. 
Nam  potius  in  forma  concedendi  indul- 
gentiam,particulam  illam,  Vere  paniten- 
tibus.&confefsis, Romani  Pontifices  ad- 
dere, autaliam  equiualetem  apponere  co 
fueuerunt, tantum  abeft,  vt  pro  crimini- 
bus impetrandis  illam  promittant. 

Inaltero  vero  fenfuinculcatRex  in  illa 


A fua  reprehefione  queflionem  celebrem, 
an  liceat  cuicumque  priuato  homini  legi 
timum  Regem  fuum  tyrannice  regnan- 
tem, & prarlertim  religionem, & C.itlio- 
licam  hdem  peruertentem  interficere. 
Quam  nunc  difputarc  prolixu  ,&  .1  no- 
lito inflituto  alienum  ellct. Solum  ergo 
cum  eodem  Cardinali  Bellarmino  rclpo 
demus  in  primis,  ex  factis  quorundam 
priuatoiuin  , etiam  fi  catholici  fuerint, 
non  rede colligi,  talia  fadaper  Ecclelia 
approbarimam  ex  factis,  prsefertim  pau 
corum,dodrinam  colligere , aut  ingens 
g caligo  ignorantia:  efl, aut  manifcfla  calu 
ma:  cum  Chrildusipfe  etiam  de  Scribis, 
& Phariffis  dixerit : Quacumque  dixerint 
yobis  facite  fecundum  opera  ycro  eorum  no- 
lite facere.  Deinde  dicnnus,non  catholi- 
cos,fed  haereticos  parentes  Luthcranoru 
&prote(lantiurn  docuilTc , Regem  non 
fulum  propter  h^refim,vel  lyranmdem, 
fed  etia  propter  quodhbet  mortale  pec- 
catum regnum  amittere , polTeq;  a popu 
laribus  pro  fuo  arbitrio  coiripi.  Quam 
dodrinam  fequutus  eil  loannes  Hus,  ea 
vero  Ecdefia  Catholica  vt  harreticam  da 
nat , vt  ex  Concilio  Conflant,  feli.  8.  & 
C 1 f.confiat,&  alibi  a nobis  ollcnfum  efl. 
Imoineodcin  Concilio  fefT.i  j. refertur 
afTertio  quatdam  ad  ipfum  delata:  Quili- 
bet tyrannus  potefl,&  debet  licite , & meri- 
torie occidi  per  quencumqueyafj alium  juum, 
yel  fubditum,etiam  per  clancuUresinfidias , 
nonobflante  quocumque  prajhtuto  turame- 
to,  neque  expettatafententia , yel mandato, 
ey  eat  er  a.  Illa  autem  afiertioh^rcticadc 
claratur , eamque  pertinaciter  defendes, 
h^reticus  a Concilio  denuntiatur.  Im- 
merito ergo  Rex  Iacobus  Romana  Ec- 
cleliam  ,'.vel  eius  Catholicos  Dodores 
criminatur,  quod  per  dodrinam  illam 
D fraterculum, velquempiam  alium  ad  fuu 
occidendum  Regem  fpc  falutis  a:tern* 
fafcinauerint,aut  perfuaferint.  Et  de  hoc 
pundo  h$c  in  pr^fenti  fufficiunt,nain  in 
lib. 6. iterum  occurret. 

Quarto  loco  pofl  alia  conuicia  con- 
tra Ecdefiam  Catholicam, addit  Rex  Ro 
manam  Ecdefiam  accrbifiime  punienda 
clFe  propter  fuperbiam  fuam  , quam  fu- 
perbiam  dicit  explicari  illis  verbis.  In 
corde  fuo  dicit,  Sedeo  Regina, & yiduafum, 
& luttumnonyidebo.  Et  poflea  hanc  fu- 
perbiam  Rex  exaggerat , dicens , A ulla 

emm 


Qflff  i~,3n 
cuiuii  iicc  aa 
impune  jy- 
rarouiu  uc 
cidere,  oon 
ei)  huiui  lo 
ci. 

Priuarcrum 
dtlidta  ab 
Ecdcfia  no 
appiobatur 


Tyrannum 
imo  Reyt 
occidipolle 
piimt  I* ar re 
liti  docue- 
runt. 


19. 

Superbia 
Rom  fcccle 
fip  «Regela 
cobo  carpi- 
tur. 

p4g-if. 
Apot.  1 8. 


Sed  alia  eft 
mensD.toa 
ms. 


Regina  ob 
imperia  ve 
tusKoma  k 
credebat» 

D.  Hiero. 


Ephefs. 

Ecciefiam 
non  fuper- 
bia,  fed  fide 
lis  charicas 
extollit. 
Ibidem 


Mdtth.x6 
Mdttk.iS 
Caueat  An- 
glia  ne  de 
jpfa  verba  il 
la  D.fpanes 
protulerit. 


6 Lib*V,De  Antichriflo. 


enim  certior  ejlapud  illos  yerce  Ecclcfue  no- 
ta , quam  fecunda:  res , & externa  projperi - 
tas.  Sed  in  primis  quod  Ipeftat  ad  verba 
Scripture, certu  eft  , illa  di&a  efte  de  vr- 
be  impiorum  , vel  de  Roma  ethnica  f & 
fuperba,c|us  gloriabatur  , quod  federet 
vt  Regina , id  eft , quia  multis  regnis , 6c 
prouincijs  imperabat, &vidua  non  eftet, 
quia  Imperatori,  & fupremo Domino 
gentium  nupta  erat;  ficut  e contrario  de 
plorabat  Hierufalem  Ieremias , quodje- 
deret  qtiafi  yidua  domina  gentium. Cum  ve 
ro additur.  Etluffumnonyidebo,  indica- 
tur error  gentilium, quiputaruntjRoma, 
& imperiu  eius  fore  perpetua,tefte  Hie- 
ronymo difta  qugft.i  x .ad  Algafi.vbi  in 
ter  alia  ait,  nom  en  blasphemiae  feriptum 
in  fronte  meretricis  in  Apocalypfi  efte 
Romeo  eeterna.  Et  ad  hunc  fere  modum 
comuniter  exponitur  a Patribus,  & Do 
foribus , ideoque  ridicula  eft , & impia 
Proteftantium  illufio.  Maxime, cum  in 
vera  ChriftiEcclefia  no  fuperbia,fed fi- 
delis charitas  fit,fe  fponfam  Chrifti  pro- 
fiteri, cumPaulus  ad  Ephef.j. dicat \Viri 
diligite  yxores  yejlr as, ficut  & Cbriflus  di - 
lexitEcclefiam.Et  poftea  explicans  fimi- 
litudinem  per  verba  illa : Propter  hanc  re- 
linquet homo  patrem, & matrem&adhcere- 
bit  yxori  fuce , fubiungit,  Sacramentum  hoc 
magnum  ejl,ego  autem  dico  in  Cbntfo,  &in 
Ecclcfia  . Vnde  cum  Chriftusfit  Rex 
Regum  quid  mirum  eft, quod  lponfa  fe- 
deat  Regina  in  y eft  itu  deaurato, circundata 
y arietate*.  Non  enim  in  fe  ,fed  in  Domi- 
no, ratione  fponfi  de  tanta  dignitate  glo- 
riatur. Eandemque  ob  caufamnonex 
fuperbia,  aut  vana  praefumptione  vidui- 
tatem/eu hnftum  videre  non  timet, quia 
a fuo  fponfo  audiuit : Et  portee  inferi  non 
prcetialebnnt  aduerfus  eam , & Ecce  ego  yo - 
bifeum  fum  yfque  ad  cofummationem  fceculi. 
Quapropter  fi  verbis  Scriptura;  per  ac- 
comodationem  vti  liceret,  multo  iuftius 
poftet  Anglia  timere  cominationcm , 8c 
poenas  illas , quia  re  vera  dicit.  Sedeo  Re- 
gina, quia  nullum  alium  fponfum  pr^ter 
temporalem  -Regem,  nec  alium  fuperio- 
rem  in  fpiritualibus,vel  temporalibus  re 
cognofco,  Vidua  non  fum  ,quia  fupremu 
caput,  «Sc  Chrifti  Vicarium  proprium, & 
tanquam  fponfum  habeo  , & luStum  non 
yidebo,c\u\z  fpiritus  diftat , hanc  efte  ve- 
ram Chrifti  Ecciefiam  perpetuo  cum 


B 


D 


zo. 


Ver*  Ec- 
clefi*  Qocg 
propcnuii. 
tur, 


21. 


‘J 


Chrifto  manfuram,an&  paulatim  Roma 
namEcclefiam  fuperaturarn. 

Denique  quod  Rex  de  fuo  adiungit, 
nullam  certiorem  notam  verae  Eccleiiae 
apud  nos  efte,quam  res  fecundas,  & exter - 
nam  projpentatem  , duo  continet  falfa. 
Primum, & clarifsimu  cernitur  in  illa  co 
paratione,  nam  omnes  catholici  vno  co- 
fenfu  tradut  vt  principaliores,  & certifsi 
mas  Eccleha:  notas, efte  yna  Santfam, ca- 
tholica,8c  vApofl clica, cum  alijs,que  in  his 
redde  explicatis  intime  continentur,  vt 
funt  habere  legitima  fuccefsione  ab£c- 
clefia  primitiua,  per  certa,  & indubitata 
connexione  cuillain  do£lrina,in  regimi 
ne,  & paftorali  munere , & praefertim  in 
cathedra  Petri.  Ite  efte  fundatam  in  illa 
Petra  per  vnionem  perpetua, & obedien 
tiam  cum  illa.  Aliae  vero  notte,  queab 
aliquibus  Doddoribus Catholicis  multi- 
plicantur,vel  ad  has  reducuntur,  vel  non 
funt  tam  proprif  ,&  cert£  not$,quarn  ve 
xx  Ecclefig  verifimillima  figna. 

Aliud  alTertii  falfum  eft , externa  prof- 
peritatem,fk  res fecundas  abfolute,  & fine 
aliquadeclaratione,velreftri(ftione  inter 
Eccleliae  notasnumerari.  Noenimigno  xfbiliseft 
rant  pij,&  fapientes  viri,  temporale  feli- 
citatem rem  indifferentem  efte:  ideoque 
profperos  in  his  rebus  fucccftus  malis, 

& bonis , fidelibus , & infidelibus,  hae- 
reticis , & catholicis  efte  communes. 

Neque  etiam  ignorant,  nihil  ede  ma- 
gis proprium  Ecclefite  Chrifti, aut  fi^pius 
ab  ipfo  praenunciatum , quam  teporales 
afflictiones, & tribulationes , ac perfecu-  ’ilticD£!• 
tiones:e  cotrario  vero  pace  externam, & 
temporaliu  rerum  abundantia  copiofius 
folere  malis, qua  bonis  concedi ; vel  quia 
fiquid  boni  operantur,illa  temporalia  bd 
na  loco  praemij  recipiunt, vel  quia  prop- 
ter peccata  fua  merentur,vt  eis  conceda- 
tur bona,  quibus  Deuspv$uidet,  peiores 
indies  efte  futurosjvel  certe  vt  boni  me- 
liores efficiantur , tum  carendo  illis  bo- 
nis temporalibus , quae  folent  occafionc 
ruiri£  fpiritualis  afferre,  tum  fuftinendo 
impiorum  moleftias,quiprofperitatibus 
elati  ipfos  affligunt. 

Profpcritas  ergo  temporalis  per  fe 
fpe&ata  non  ponitur  a nobis  vt  nota  ve- 
rae Ecclefiae,  quia  non  eft  notaverxfi-  ^ ^ 
dei,  nec  verae  fanftitatis.  Quia  vero  Ec-  uitjer>eciam 
clefia  Chrifti , dum  in  terris  degit,etiam  pcrmiractfa 

his 


Crebriores 
funt  ia  Ec- 
defia  tribu* 


22. 

Profpera 
fti*  E ede* 

fig  Deusmo 
derate  pro- 


Mztift* 


BclUmi. 


Bnjus. 


>3* 

Poetice , & 
Turea  Rex 
Iicobus  ea  - 
dem  librat 
ihtera. 
JpOC.lO. 


Cfd  nullae  fl 
couentiolu 
os  ad  tene- 
bra;. 


Cap.2 1 .Locus  Jpocalypfts. i7jn hxreiicos retorquetur.  6gj 


his  bonis  temporalibus  indiget  (vtre- 
ttedixit  Diuus  Augullinus ) ideo  Chri- 
Ous  Dominus fua lingulari  prouidentia 
in  horum  bonorum  largitione,  cofciua- 
tione  , ac  derenfione  peculiari  cura  illi 
prouidet.  Satpeque  extraordinario  au- 
xilio, ac  plane  codeffi  in  profperis  fuc- 
cefsibus  obtinendis,  & contrarijs  vitan- 
dis illi  afsifiit.  Atque  ita  profperitatcs 
temporales  hoc  modo  prouenientes  Ec- 
clehs , aut  Principibus  inter  figna  verx 
fidei,  ac  fubinde  Catholicae  Ecclefixa 
Catholicis  recenfentur.Sicque  Cardina- 
lis Bcllarminus  libro  quarto  de  Ecdef. 
capite  vltimo, felicitatem  quidem  tempo 
ralem  loco  decimo  quinto , & pofiremo 
tanquam  cacteris  inferiorem  pofuit,  non 
tamen  line  prudenti, & fufficienti  decla- 
ratione , addit  enim  , Temporalis  felicitas 
diuinitusijs  collata,  qui  Ecclefiam  defende- 
runt. Et  talia  funt  exempla,  qua:  inducit 
& eodem  modo  loquuntur  plure  sali;  au 
thores,quosipfe  refert  , & copiofeBo- 
zius.a.tom.  deSignis  Ecclef.  praefertim 
cap.20.  & fequentibus. 

In  reliqua  parte  illius  difcurfus,quam 
ad  caput  ip.zo.&zi.Rex  adi  ungit, ni- 
hil notatione  dignum  , vel  adeaufam  fi- 
dei pertinens  inuenio, praeter  illud, quod 
obiter  in  tranfcurfu  dicit,  an  id,  quod  de 
Gog  , & Magog  Apocalypf.2o.dicitur, 
de  Papa , & Turea  accipiendum  fit,  nec  ne , 
alijs indicium  relinquo,  & rationem  red- 
dit , Quia  fere  eodem  tempore  ad fuam  mag- 
nitudinem exercuerunt . In  quibus  ver- 
bis multis  modis  errat  , & peccat.  Pri- 
mo contra  pietatem  , & humanam  etiam 
Vrbanitatem  , dum  Papam  inter  Chriffi 
hoffes,  &Ecclcfia:perfecutores  nume- 
rat, & Tureae  exaequat ; in  quo  nonfo- 
lum  o(Iendit,qu3ntum  ab  omnibus  Prin 
cipibus  pi;s,&  Catholicis  degeneret,  qui 
fumrna  rcuerentia,& honore  Papa  pro- 
fequuti funt,  vt fatis eff  in  fuperioribus 
oftenfum  : verum  etiam  euidenter  fe 
prodit,  non  rationis  pondere  , fed  tan- 
tum affectu , & odio  verba  fimilia  effu- 
tire. Nulla  eff  enim  conuentio,  vel  com- 
paratio Ch.riffi  Vicarij  fidelium  paren- 
tis, ac  fidei  ciusmagiffri,  & defenforis 
cu  infideli  tyranoacerrimoChriffianoru 
pcrfecutore.  Sed  qui  fapietes  luntin  ocu 
lisfuis,  & proprio  Spiritu  ducuntur,  fa- 
cile dicut, tenebras  luce,&  luce  tenebras. 


B 


D 


rc  c r 

IDDOIiUf, 


Deinde  contra  veritatem  hifforiar  cr-  24. 
rat , dum  ait,  Paparn  , & Iurcam  eodem 
tempore  ad  fuam  magnitudinem  cxcre-  riu,° 
uifle  . Nam  li  de  magnitudine  Papae 
quoad  fpirituale  dignitatem  ,&  putclta-  oJcuu, 
tem  loquamur,  in  ea  nunquam  creuit? 
a principio  enim  integra,  & (vt  ita  di- 
cam) in  iummogradu  in  Petro  fuit , ca- 
demque  fine  augmento , aut  diminutio- 
ne  effad  fucceflorcsPctrideriuata.ipfam 
vtique  poteffatem  in  fc  fpe ftando  : nara 
vfuseius  crcfccre  potuit, fient  creuit  Ec- 
clefia,  & impedimenta  ablata  fuerunt, 

maiores  etiam  occafiones  occurre-  Onfbrti»i 
runt.  Et  in  hoc  etiam  fenfu  dici  poteft  ‘cmP° 
Papa,  a temporibus  ConRantim  ad  fu-  "ctK 
am  magnitudinem  pcrucnilTe  , tuc  enim 
ctrpit  eius  dignitas  vniucrfo  Orbi  inno- 
tcfcere , & Imperator  ipfe , alijquc  tem- 
porales Principes  illi  colla  fubdere  ince- 
perunt . Imo  etiam  quoad  temporalem 
dominationem  tunc  fere  ad  fuam  magni 
tudincrnperuenit.  At  Turea:  imperium  Turcj  mul 
multum  poff  tempus  incepit,  nam  licet  *°l>ol<urii 

-r  • 1 1 /~>  • j-  lu6'.matuot 

1 urcarum  gens  , qui  olim  Gazaridice-  ^ 
bantur, antiqua  fit, tamen  fecla , 6c  impe- 
rium eorum  longe  recentiora  funt , nam 
& impius  Mahometus  poff  fexccntefi- 
mum  Chriffi  annum  incepit,  & Turcj 
noncatpcrunt  orientale  imperium  Ro- 
manorum inuadere  vfquead  Conffanti- 
ni  Copronyci,  & Iconomaclii  tempo- 
ra, & vfque  ad  annum  millefimum,  ac  fc 
re  centcfimum  illud  non  obtinuerunt. 

Vndefitunc  dicatur  Turea  ad  fuam  ma- 
gnitudinem cxcreuilTe,vt  re  vera  dicen- 
dus eff,  omnino  falfum  eft,  Papam,  & 

Tuream  ad  fuam  magnitudinem  fimul 
perucnifTe.  Videtur. lutem  Rex  Iacobus 
ad  initium  MahometisrefpexilTc  ,quia  cumMaho 
paulo  poff  Bonifacium  T ertiii , in  mun-  n ett?  gr»f- 
do  apparuit,  verumtamen  fic  etiam  tal-  f/.ornr,  ni- 
lum eR,  aut  eo  tempore  magnitudinem  !:|!  Pon^" 

aliquam  Pontificatui  c(Te  additam,  aut  ^ u 

Turearum  gentem  , vel  imperium  tunc 
incepiffc  . Deniq;  accommodatio  iila  de 
Gog;& Magog,non  foluminPontifice, 
quod  euidentifsimum  eff  , verum  etiam 
neque  in  Turea  habet  vllam  verifimili- 
tudinem  ,ideoque  neque  in  dubium  rc- 
iiocari.nec  aliorum  indicio  remitti  de- 
buit, vtin  fuperioribus  tafttun  elf, 

& in  fequenti  capite  ite- 
rum videbimus. 

Minrn  CAP. 


VideBaroai 
ao.  7 tf  j,  <3c 

io+i. 


tum. 


6S6 


Lib*V,Dc  Antichriflo. 


c A p v T XXII. 


Ex  defcriptione  Antichrifli  d Daniele  Pro- 
pheta tradita  fabula  de  Antichnjlia - 
nijmo  Romano  euideter  refellitur. 


V M attente  difcurfum  Regis  An 


1 glia?  de  Antichriflo  legiflem  , & 
nullam  in  eo  Danielis  Prophetae 


Patrum,  & expolitorum  minus  obfcure 
indicant  Antichriftu  quamloannis.Imo 
Malth.x 4 Chrifl.usDnsMatt.24.  fatis  indicat  Da- 
nieletn  de  Antichriflo  fuifle  loquutum, 
eademq;  eft  perpetua  Ecdefia?  traditio. 
Quod  fi  hoc  Rex  negare  non  audeat, mi- 
ramur, cur  in  tam  prolixa  difputatione, 
& tam  immani  contra  Papa  accufatione, 
Danielis  te  tanti  Propheta?  grauifsimum  teflimo- 


fiimonium  njum  omiferit  ? Sufpicor  ergo,  Daniele 


m*xime°c6  blenti°  pra?teriifle , quia  deferiptiones 
uiocir,  eius  de  Antichriflo  non  folum  ad  errore 
fuum  confirmandum  nullo  colore  de- 
torqueri poterant,  fed  illum  potius  re-  £) 
darguunt,  & veritatem  non  obfcure  ofte 
dunt.  Ob  hanc  ergo  caufam , licet  in  fu- 
perioribus  ad  ofledendum,  Antichriflii 
futurum  efle  lingularem  perfonam , & 
quato  tempore  regnaturusfit,huius  pro 
pheta?  teflimonijs  vfi  fuerimus  ,opcr§- 
pretium  duximus,  deferiptionem  Anti- 
chrifli  ex  ipfo  colligere, copiofius  enim, 
quam  ali)  eam  tradit,  euidentiufque  per 
illam  no  folum  a Pap’a,  fed  etiam  ab  om- 
nibus alijs,  qui  falfo  Antichrifli  putati 
funt,difcernitur. 


Primum  igitur  in  capite  feptimo, ait 
Daniel,fe  viditTe  quatuor beftias,  qua 
quatuor  mundi  regna  figniheabant , vt  Per 


2. 


ipfemet  declarat, illa  vero  quatuor  reg-  f 
na  ex  communi  fententia,  & expofitio-  ria  adubli. 


T . 

Danielis 

Pcophecias 

Kex  lacob»  mentionem  fieri  vidiflem,nifi  curftm,.& 

noa^dducis  °^’ter  a^erendo  Ioannemin  Apocaly- 
pfi  imitari  modos  loquedi  Danielis,  Eze 
chielis,&Prophetarum,  miratus  fum  val 
dc,&  d ubitare  carpi, anRex  crederet, Da  B 
nielem  de  Antichriflo  prophetafle.  Au- 
xitque  fufpicionem  , quod  in  principio 
fuce  difputationis  ait , Paulum  clarius  ex 
plicuilfe , quod  loannes  fuis  vifionibus 
obfcurius  tradit , praetermiflo  Daniele, 
quali  nihil  ad  caufam  pertineret,  vel  ac  fi 
neque  obfcure , nec  clare  Antichriftum 
prgdixiflet.Quod  fi  fortafle  ita  veru  efl, 

& Rex  non  credit, Danielem  de  Antihri 
fla  prophetafle, interrogandus  eft, cur  id 
credat  de  Ioanne  , 8c  de  Daniele  neget  ? 
quia  vterqjper  egnimata  bquutus  eit,i3c 
neuter  nomen  Antichrifli  expreflepo- 
fuit,&  vifiones  Danielis,  iudicio  omniu  r 


ne  Catholicorum  fuerunt  Chaldaeorum  tur* 
Perfarum , Graecorum,  & Romanorum 
imperia , vt  fupra  capite  tertio  , breuiter 
declaratum  eft.Tribus  autem  beflijs,feu 
regnis  prioribus , quae  cito  tranfierunt, 
praetermifsis,  de  quarta  dicit  inter  alia 
Danicl,quod  habebat  cornua  decem , <5c 
fubiungit:  Confiderabam  cornua,  & ecce 
cornu  aliud  paruulum  ortum  efl  de  medio  Saniei,  7 
eorum, & tria  de  Cornibus  primis  euulja  Junt 
d facie  eius,  & Ecce  ocnli , quafi  oculi  homi- 
nis erant  in  cornu  ifio , &1  os  loquens  ingen- 
tia. In  his  ergo , & fequentibus  verbis, 
qua?  poflea  addemus , intelligirnus  Da- 
nielem  perfonam  Antichrifli  defcripfif- 

fe.  Quod  licet  in  fuperioribus  obiter,  & 0e!c?$ 
r r r . . r AniUluUl. 

per  occauonem  impius  indicatum  lit, 

hic  ex  profeffo , & integre  exponedum 
efl, quoniam  fi  colligantur  fiinul  omnes 
proprietates , quas  Propheta  illi  paruu- 
lo  cornui  attribuit,  falfitatis  euidenter 
conuincitur  mendacium,  <5t  impoflura 
Proteflantium  de  Romano  Antichriflia 
nifmo.  Oportet  tamen  vt  fupponamus 
cornu  illud  paruulum  repraefentare  An 
tichriflum.  Prius  autem  decem  cornua 
interpretari  necefle  efl: , de  ipfa  vero  be- 
ftia  quarta  nihil  addere  oportet  his , qua: 

Daniel  ipfe  dixit,  videlicet,  quartam  be- 
fliam  efle  quartum  regnum  in  terra, quod  Daniel. 7. 
maius  erit  omnibus  regnis,  & deuorabityni 
uerfam  terram , & conculcabit , & commi- 
nuet eam  . Per  quod  omnes  Catholici 
Imperium  Romanum  intelligunt,omif- 
fis  interpretationibus  Porphyrij  , & 
Hebraeorum,  de  quibus  videri  poflunt 
Diuus  Hieronymus,  & alij  expofitores:  jj 
nam  in  hoc  nulla  eft  in  praefenti  contro- 
uerfia. 

De  decem  item  cornibus  Daniel  P 
declarat,  repra*fentare  decem  Reges  fu-  Pcr  dccC‘1’ 
turos,  fatisque  indicat  efle  futuros  non  t?befti*,i<> 
omnino  diftin&os  ab  illo  Regno  maxi-  tjdem  Rf 
mo  per  quartam  beftiam  fignificato,  gesioimfe 
neque  in  terris  , & prouincijs  extra-  rjoRonM* 
ditionem  totam  Romani  Imperii , fed  ef-  | ‘pr 


Imperi tur< 

fe  futuros  decem  Reges  eiufdemmet  re- 
gni quarti,  fic  enim  ait  : Porro  cornua  de- 
cem ipfius  regni  decem  Reget  erunt . Vnde 

omnes 


Cap.  2 2,'Prophetia  Danklis  in  hmticos  reflectuntur.  68? 


Ius  fu  , aa 
pro  incerto 
poiitus. 


D.  Aug. 


D,  Profp. 


omnes  colligunt , ipfummet  regnum 
Romanum,quod  prius  vnum  imperium 
fuit,  diuidendum  efle  in  decem  regna. 
Quod  etiam  fignificatum  fuit  in  cap.  2. 
eiusdem  Propheta:  per  decem  digitos, 
in  quos  flatua  delinebat. 

' 4,  De  hoc  autem  numero  decem  cor- 
Ao  nume-  nuum  dubitatio  efl, an  ficutDanielprs- 
rusillecer-  cife  vidit  decem  cornua,  dc  non  plura, 
neque  pauciora,  ita  per  illa  fignificentur 
decem  Reges  in  eodem  numero  cert<7, 
ac  prscifo , an  indefinite  multitudo  Re- 
gum, in  quos  diuidendum  fuit  Roma- 
num imperium.  Quam  qusflionem  at- 
tingit Auguflinus.  20.  de  Ciuit.  capite 
vigefimo  tertio,  dc  incertum  efTe  putat, 
an  denarius  ille  numerus  fignificet  abfo- 
lute  vniuerfain  multitudinem  Regum 
futurorum  in  Romano  imperio  prius 
quam  Antichriflus  veniat, an  vero  prs- 
cife  decem  Reges  dcmonflret.  Profper 
etiam  in  Dimidio  temporis  capite  oc- 
tauo, licet  de  numero  non  moucat  qus- 
flioncm, dubitat  nihilominus , an  per  il- 
los decem  Reges  intelligantur  truculen- 
tiores Reges,qui  fuerunt  inreligione  Chrif- 
tiana.  Arctas  etiam  capite  trigefimofex 
to  in  Apocalypfim  generatim  dicit,  de- 
cem cornua  lignificare,  confummationem 
eornm,quce  innant  ad  malitiam,  contingere 
Antichriflianam, xbi  numerum  indefini- 
tum indicat,  quanuis  aliam  opinionem 
referat, dicens:5ed  & de  his  quidam  dixe- 
runt, in  decem  regna  dtuifum  tunc  iri  mun - 
d«/».Etinhanc  lententia  videtur  indi- 
• tittl.Per.  naffe Pcreiralibro 2.inDaniel.dumper 
dece  digitos  flatus  fignificari  ait  Roma- 
num imperium  nouifsime  diuifum  iri  in  mul 
ta  regna,  multojq,  Reges  > quorii  alijpotetio- 

i res,clij  imbecilliores  futuri  funt,efridco  digi 
ti  partim  ferrei  erant, partim  tcJliles.Tit  ibi- 
de ait, per  decem  cornua  in  cap.  7.  figni- 

:S  ficaxi  multes  TJeger.Idemq;  lib.8.  tradas 

fententiam  Auguflini,  fub  difiun&ione 
loquitur  dicens , negari  non  pofTc , quin 

ii  quo  tempore  venturus  efl  Antichrillus, 

fc.;  futuri  fint  in  orbe  Romano, decemReges, 

mj:  vel  multi  Reges. 

n f.  Patres  autem  communiter,  nulla  du- 

j,e  *,,rts  ou*  bitationem.  vel  qusflionem  mouentes, 
^ firapliciter  dicunt,  illa  dece  cornua  ligni 

‘afenuunt.  ficare  dece  Reges, prout  Daniel  illos  in- 
terpretatur, eofque  futuros  efTe  in  orbe 

< Romano  tepore  aduetus  Antichrilh,Ita 


A mu 


B 


D 


loquitur  Iren.lib.j.cap.  2j.de  in  ca.  16. 
fufius  in  eodem  fcnfu  cxponitdecc  digi- 
tos flatus  Dan.  2.dc dccecornua  bcftiz 
Apocalyp.13.  dc  17.  dc  licet  exprcflc id 
116  declarctjfempcr  tamen  tanqua  de  ccr 
to,ac  prscifo  numero  loquitur.  H)  po- 
lit.etia  orat.de  Confutuat. inund.  folum 
dicit,  cornua  decem  a Daniclc  viTacRc 
decem  Reges , dc  cofdcm  in  dccc  digitis 
flatus  fignificari, dccode  modo  loquun- 
tur Cyrill.Hierofol.catech.i  j.Lact.lib. 
7.cap.i6.1  crtullian.  dc  Refurrcd.  car. 
cap. 24. & 2j.de  in  eadem  opinione  funt 
Hicronym.  dc  Theodorct.  Daniel.  7. 
d:  1 1 .intelligcntes , per  hsc  dcccm  cor- 
nua beflis,vbicunq;  in  Daniclc, dc  Apo 
calypfi  eorum  fit  mentio,  decem  regna 
fignificari  , in  quscrit  Romanum  im- 
perium diuifum. Confentiunt  etiam  An 
dreas  cap.  3 6.dc  j 3 .in  Apocalypf.qui  in- 
ter alia  dicit, per  decem  cornua  tetreni  reg- 
ni,in  decem  partes  fechone  fignificari.  Quod 
etiam  Arctas  cap.  J4.attingit,  referendo 
tantum  aliorum  nomine,  qui  ita  inquit, 
aiunt. Et  hanc  fententiam  fequuntur  co- 
muniter  moderni  expofitores,  dc  Doc- 
tores,dc  quidam  fatis  eruditus  tata  exag 
geratione  illam  affirmat,  vt  dicat,  t j ma- 
nifeltu  efTe, illos  dece  Reges  nec  plures, 
nec  pauciores  clTc  intelligcndos,vt  vehe 
meter  miretur  potuiiTe  de  hocfandu  Au 
guflinu  ambigere.  Imo  ait,  conflictato  tx 
to  Patrii  cbfenfu,  mmiu  ptrfrtflx  frotis  txti 
t urii,  qui  cotra  obniti, Vel  hifcere  audeat. 

At  nihilominus  Rex  Anglis  in  Prs- 
fation.pagin.i lo.trailans locum  Apo- 
calyp. 17. denarium  numeru  ait  ibi  lumi 
pro  numero  incerto:  vtiturq;  hoc  argu- 
mento,quod  ibi  Ioancs  alludit  ad  hui  c 
locum  Danielis,quafi  fupponens  vt  cer- 
tius,Daniele  denarium  pro  numero  in- 
certo fumpfiffc.  Additqjaliud  argumen- 
tum,qui  feptem  capitum,  dc  decem  cor- 
nuum draconis,  feu  diaboli  numerus  no 
potcfl aliter  intelligi,  nifi  vt  numerum 
declaret  incertu.  Ego  vero  in  primis  no 
cenfeojcontroucrlum  hanc  pertinere  ad 
dogmata  fidei  .fcdcllc  rem  in  opinione 
pofita.  Nam  Patres  pro  fecunda  lenten- 
tia allegati  non  tradunt  illam  , vt  certam; 
imo  nec  faciunt  vim  magnam  in  prs- 
cifo, ac  proprio  numera  denario,  fed 
in  diuifione  imperij  in  plura  regna,  dc 
vtuntur  illo  numero  , quia  bcnptura 
Mnnn  2 ita 


D.lrtn. 


Hjpel. 


D.  Cyni. 
Lallant. 
Ttrtul. 
D.Htcr . 
The  odor. 


Anir. 


Aretas. 

Thomai 
Malutd.  Ii. 
4-  de  Anii- 
ChriP.cap. 
1 f.  & »»• 


6. 

RexAcglij 
numeru  cx 
plicat. 


Io  hac  r« 
cuilibet  ll- 
ccai  djiisa* 
rL 


688 


Lib.V.Tte  Antickrifto. 


ita  loquitur.  Conflat  autem  numeru  de- 
narium elTe  vnum  ex  his,  qui  in  facra 
Scriptura  pro  multitudine  magna, vel 
Denarius,  vniuerfali  fumitur.VwdeaccedentcAu- 
& feprena.  guftini  authoritate , & dubitatione  alio- 
dicaun^nu0  rum>non  videtur  pofTe  damnari  ,aut  te- 
irierum  in-  mcrarius,vel  audax  cenferi,  qui  de  ligni 
cereura.  ficatione  illius  numeri  denarij  in  illo  lo- 
co dubitauerit.  Praefertim  quia  de  feptc 
nario  numero  capitum  tam  in  hoc  loco 
Danielis,quain  Apocalypfi.i  3.  & mul- 
to magis  in  1 7-multi  dubitant,  an  figni- 
ficet  numerum  certum,  vel  communita 
tem  aliquam  ,feu  colle&ioncm  Regum 
impiorum, vt  fupra  vidimus  cap.  4.  Vn- 
de  cum  in  hoc  loco  dicit  Daniel,tria  cor- 
nua e(Te  a facie  parui  cornu  euellcnda, li- 
cet praecife  intelligatur  de  tribus  Regi- 
bus, quia  numerus  ternarius  nonfolet 
in  alia  incerta  fignificatione  fumi, neque 
ibi  efl  neceffaria , nihilominus  per  fepte 
aliosRegcs  fubijciendos,vel  confcedera- 
dos  Antichriflo  intelligi  pollent  omnes 
alij,qui  eo  tempore  funt  futuri,fiuepau- 
cioreSjfiueplures  fint,quia  feptennarius 
numerus  ex  myflicis  eli,qui  folent  vni- 
iierfalitatem  fignificare , & ibi  non  fine 
authoritate,  nec  fine  aliqua  apparenti  oc 
cafionepraefumitur  talis  fignificatio , vt 
facilius  prophetia  <5c  intelligatur,  & im- 
pleatur. 

7.  Propter  harc  ergo  non  cenfeo,  nimii* 

C«rrius  eft  elfe  exaggerandam  certitudinem  polle- 
denamipro  rioris  fententiae:quanuis  illam  praefere- 
dam  , & (impliciter  veram  cxitrirnem. 
Primo  propter  feripturae  teflimonia, 
quia  non  vno,vel  alio  loco,  fed  in  multis 
tam  in  Apocalypfi,  quam  in  Daniele, 
vbi  fub  hac  figura  illa  diuifio  imperij  Ro 
mani  in  plura  regna  praedicitur , fit  fub 
illo  numero  denario.  Secundo  quia  nul- 
la ell  necefsitas  metaphorae , vel  impro- 
prietatis vocisjcum  nihil  obflet,  quomi- 
nus illa  regna  futura  fint  decem,  &non 
plura  : eademque  facilitate  pofsit  mul- 
tiplicatio in  illo  numero, qua  in  quocu- 
que  alio  contingere.  Maxime  quia  etia 
fi  fortafle  plura  regna  pania,  vel  Princi- 
patus minores  eo  tempore  in  orbe  Ro- 
mano e(Te  pofsint  , nihilominus  omnia 
poterunt  ad  decem  principalia  regna , & 
quafi  capita  reuocari.  Ita  ergo  facile  po- 
tefl  ille  numerus  denarius  proprie  , & 
pr^cife  accipi,  neq;  oportet  ad  incertos 


cumero  cer 


eo  potu. 


A numeros  recurrere.Tertio  propter  cora 
muniorem  Patrum  confenfum. 


Poaef* 


Neqj  prima  coniedlura  RegisAngliae  ti  Rena* 
cfl  alicuius  momenti,  fed  in  contrarium  gli*iubucr 
verti  debet , nam  quia  Ioannesadhunc  tuatur, 
locum  Danielis  alludit,  &in  hoc  loco 
probabilius  efl, denarium  proprie  fumi, 
ideo  in  locis  Apocalypfis  idem  iudican- 
dum  efl.  Ad  aliud  vero  argumentum, 
quod  fumit  ex  comparatione  ad  nume- 
rum feptem  capitum , & decem  cornuu 
draconi,feu  daemoni  attributum,  dices, 
non  poffe  aliter  quam  de  certo  numero 
pro  incerto  intelligi  , refpondemusne- 
k gando  alTumptum.  Et  quoniam  ipfc no 
defignat  locum, de  quo  loquatur , opor- 
tet per  tria  difcurrere,in  quibusloannes 
illius  numeri  mentionem  facit,  vtique 
cap.  12.13.  & 17. 

Et  quidem  cap.r  2. fatemur  illum  nu«  |t 
merum  tribui  daemoni:  nam  aperte  dicit  Dc  fepj»a 
Ioann  es:Vifum  efl  aliud fignum  in  ccelo,&  nonumer» 
ecce  draco  magnus  rufus,  habes  capita  Jepte, 

& cornua  decem.fct  nihilominus  etiam  in  aSKur’ 
hoc  loco  dicimus , eadem  effe  capita , & 
cornua  dece, quae  in  cap.r  3 . & quae  funt 
apud  Daniele  cap. 7.  Nam  licet  ibi  fit  fer 
mo  de  daemone, & in  alijs  locis  de  Anti- 
^ chriflo,  vtriufqueorgana,&mebra,fei* 
inffrumenta  funt  illa  capita , & cornua, 
id  efl, illi  Reges  decem,  quorum  tres  de- 
finiet Antichrillus,&  fepte  illi  feruient, 
nam  daemon, & Antichriflusconiun&if 
fimi  futuri  funt, non  quidem  vnione  hy  taS)0rga. 
pollatica,vt  quidam  finxerunt,  fed  mo-  du 
rali  influxu, & motione.  Na  Antichrif- BU' 
tuSjdu  vixerit,  totus  a Daemone  quoda 
modo  pofsidebitur,mcuebitur,  & guber 
nabitur,&ita  erit  membrum  eiuspraeci- 
puum  & quafi  coiun&u  organum,  quo 
daemon  caeteraad  eu  ride  finem  , eoldcqj 
effeftus  mouebit. Et  ideo  illa  dece  cor- 


D 


nua,&  fepte  capitatam  daemoni,  quam 
Antichrillo  tribuuntur, daemoni  vtprin 
cipali  agenti  in  illo  ordine,  magis  vero 
remoto  , Antichrillo  vt  propinquiori, 
minus  vero  principali,!!  ad  daemone  co- 
parctur.Quauis  rcfpcctu  alioruhominu 
Antichriflus  etia  dici  pofsit  principalis 

caufa,vnde  a faiuffis,  & Theologis  caput  Grfger.ij 
maloru dicitur, omniuquid£ exceffii, & 
abudantia malitiae, eom vero, quosfuo  xh«. 

tcporefubiugabit,  quibufqjtaquainflru  mx.j.p.q, 

mentis  vtetur, etia influx u,& motione*  g, 1. 

Alter 


9 • 

Jpoc.i  3. 

lJuo  Apoca 
lyplis  loca 
dt  fcptena- 
fio  exponu 
tur. 

Jpoc.  17. 


:o. 

Dcccmbef- 
liz  cornua 
omnes  Chri 
ftianes  Re* 
ges  a Boni* 
facio  5. Rex 
Aogliae  in* 
terpretatur- 

dpc.xy. 


Cdp.2  2 SProjfhetia  Danidts  inh&reticos  rtjlcchiKiur,  d S p 


Alter  vero  locus  eft  Apocalypfis  1 3.  A 
& ibi  non  elt  fermo  de  dracone, led  dc  be 

ttiz,cui  draco  dedit  yirtutem fuam, idcit,dc 

Antichrifto,& ita  ibi  etiam  non  opoitet 
explicare  numerum  certum  pro  incer- 
to. T.  ertius  locus  ell  Apocalyp.  1 7.  vbi 
beltia  poteft  quidem  deemonera  repra:- 
fentare,  & tunc  idem  dicedum  ell,  quod 
de c.i  2.  diximus.  Vel  fignificarc potclt 
Romanum  imperium, vt  fupra  etiam  vi- 
fum  ell , & tunc  ijdem  dccein  Reges , in 
quos  delinet  Romanum  imperium,  rc- 
prsfentantur,  vt  idem  Ioannes  expo- 
fuit , & fic  etiam  ibi  idem  numerus  defi-  ^ 
nitus  eft.  Et  de  numero  fcptern  capitum 
fupra  capite,  y . o (tendimus, non  incertu, 
fed  certum  numerum  fignificarc.  Quod 
etiam  Rex  Anglia?  admittit,  cum  illa  fe- 
ptem  capita  dicat  elTe  fcptern  regimina 
Romana?  ciuitatis,6c  non  plura, neq;  pau 
ciora , ex  quo  poteft  argumentum  ad  ho 
minem  retorqueri , idem  ede  de  numero 
denario  dicendum. 

Prius  vero  quam  ad  vndecimum  cor- 
nu paruulum  tranfeamus  , oportet  hic 
breuiter  expendere  nouam  , & mirabi- 
lem interpretationem  illorum  dece  Re- 
gum,quam  Rex  AnglR  nobis  exhibuit,  C 
illos  enim  Reges,  ait,  elfe  omnes  Reges 
Chriftianos,  qui  a tempore  declinatio- 
nis Romani  imperi)  fubobedientia  Ro- 
maniPontificis  militarunt,&  de  illis  ex- 
ponitilla  verba  Apocaplypfis  17.  Decem 
cornua,  qux  vidifli , decem  Reges  funt , qui 
regnum  nondum  acceperunt,  fed  potettatem 
tanquam  Reges  vna  hora  accipient  poft  be- 
fliam  , quia illujlriora  (inquit ) orbis  Chri- 
jliani  regna  , non  nifi  ruente  ethnico  imperia 
Romano  libertatem  fuam  vindicarunt.  Vn- 
de  infert,  eodem  tempore  incepilTe  hos 
Reges , quo  Antichrillus  fuum  regnum 
au  fpicatus  eft,  id  elt,  tempore  Bonifa-  D 
cij  Terti) , vt  ipfe  antea  expofuit . Et  de 
his  Regibus  ait  perfeueralte  multo  tem- 
pore in  vno  confilio , adorando  beftiam  , 
eiufque  pedes  e xof culando , omnem  pote it a- 
tem  , authoritatemque  fuam  et  concedendo , 
calicem  idololatria  ftmul  cum  illa  haurien- 
do, bellum  cum  agno  in  perfecntione  Sancto- 
rum cius,  tubente  ea,  gerendo  , qux  tot  na- 
tionibus, ac  populis  imperitabat.  Quod  au- 
tem Ioannes  poft  illa  verba,  Cum  agno 
pugnabunt , fubdit,  agnusyincet  illos 
ex  ponit, dicens,  per  nojlram  conuerfionem 


poflqucm  tandem  aliquando , ait,  odion.e- 
retricem  habebimus , hoc  ell  Romam,  €7 
dejertam  relinquemus,  at  nudam, & cartcra. 

Deinde  (inquit )rationimJutinr.git  ( vti- 
que  Angelus,  (eu  Ioannes)  huuu  u».  ju- 
bitx  mutationis  in  nebis,  dicens, Deu:  enim 
dedit  tn  corda  eorum  ,yt  fanant,  quod  pla- 
citum cfl  tllt , yt  dent  regnum  fuum  kcJUx, 
donec  confummcntur  ytrba  Dei.  Hj-c  dt 
Regis  interpretatio  dc  decem  Regibus 
in  Apocalypli  ,cuniqueipfcdicat  loan- 
nein  alludere  ad  Damclis  verba, idem  dc  ’ 
decem  comibus  apud  Damclcm  fcntirc 
indicat. 

Prius  vero , quam  interpretationem  1 r. 
hanc  reficiamus  explicare  oportet,  quid  D*  firso 
percornu  paruum  intclligendum  Iit. Dc  ,cC“  J 1 c* 

rc  rr°  , n Iacchus  i rq 

quo  aiiirmare  non  polium,  quid  Kcx  r,Qot,cet> 
Anglia'  fentiat , quia  nullam  cius  men- 
tionem m dilputalione  fua  (acit , quod, 
vt  in  principio  capitis  dixi , admiratione 
dignum  ell : & fufpicioncm  ingerit, non 
credere  cornu  illud  Antichnllum  reprf 
fetare  .Quob  Ii  torte  hoc  ita  elt,  interro- 
go, quifnam  fit  i vel  cur  feparatim  , Sc 
lingulariter  numeretur?  Prarfertim  cum 
Rex  dicat , illum  numerum  denarium 
non  fignificarc  numerum  certum  , fed 
pro  incerto  poni,  in  quo  etiam  vndeci- 
mus  ille  Rex  per  cornu  pariu.m  icpra-- 
fentatus  includebatur.  Profecto  vjx  oc- 
currit , quid  Rex  pofsit , quod  veriimii- 
lc  fit,  6c  pt udentibus fatislaciat , relp.on- 
dere.  Scio  equidem  Porphyrium  dixif- 
fe , illud  cornu  reprxfcntalie  Antiocliu,  60  f CflUt5 
neque  defuille  alios , qui  s cl  Maliomc- 
tum  , vel  Tuream  lignificare  lcnfcnnt. 
Verumtamcn  Porphyrium  contundit 
Hieronymus,  quia  Antiochus  prarccf- 
fit imperium  Romanum, dc  ex  Alexan- 
dro Magno  , ac  imperio  Macedonum  il- 
ltiflrem  duxit  origine, & Rex,fcu  Prin- 
ceps natus  eft, cornu  autem  illud  poli  im 
periuRomanum,«Scdiuilionceius  iuturu 
elTe  prardicitur,&  parnu  propter  humile 
principiu,&  ortu  dicitur. Ali?  \ ero  opi- 
niones facile  etiam  refutari  poiTunt.quia 
in  illis  regnis  non  inucniunrur  propricta 
tcs.quc  ibi  illi  cornui  Cribiiutur.  vt  iupra 
cap.i.  tetigi,  facile  ex  dicendis  lector 
poteritintelligere : in  his  enim  nunc  im- 
morari nece  lTe  non  eft. 

Sit  ergo  certu  ,&  coftas, cornu  i’Iud  par  x 2, 

uuAuticlmfturcprzfentarCjColideratiS 

Mmm  3 enim 


Likj-.De  sAnlichripo. 


enimalijs  locis  Scripturae , Sc  praedictio- 
ne ipfius  Chrifti  de  tribulatione  magna 
Ecclefiae  futura  proxime  ante  iudiciu,in 
nullo  alio  inueniri  poliunt  proprietates 
omnes  ibi  a Daniele  przdictz,  & illi  cor 
nui  attributae,  nifi  in  Antichrifto.  Et  ita 
D.  Hiero,  in  hac  affirmanda  fententia  conueniunt 
V.Gregor.  Eatrcs>  & expofitores,Hieronymus,Au 
D.  JLtha.  gurt.&Gregor.quosfupra  cap. 2. retuli, 
Z).  I ujlin.  Athanaf.epift,adfolitari.  vita  agent. cir- 
Origen.  cafine.  Iuftin.  contra  Tryphon,  paru  ab 
D Cyrrl.  ’ Antio.  Origen.lib.  d. contr.Cclfum  circa 
Thcodor.  niedium,Cyrill.Hierofolymit,catechef. 
D.ProJpe.  1 f.Ireraae.lib.  J.contr.hzref.c.2 ?.&  2 6. 
Ruffin.  Theodoret.0rat.7dn  Daniel.  Profper  in 
D.  Chryf.  Dimid. tepor,  cap. 8.  Ruffin.  in  expolit. 

Symbol.circaarticuludeaduentu  adiu- 
diciu,&  reliqui  exponentes  tam  Danie- 
lem , quam  Apocalypfim,  & Paulum.», 
ad  Thef.2.vbi  Chryfoft,  optime. 

T3*  Hinc  ergo  in  primis  colligimus,  falsa 

Ex  ipiupro  cjpe  intcrpretati0nc  de  decem  cornubus, 
pnetiar  ver  n r ....  rr 

bisRegisAn  fluam  Rex  tradidit, mmiru, illa  eile  om- 

glif  placita  nia  Chriftiani  orbis  regna , quae  a tepore 
euercatur.  Phocae  Imperatoris,  vfq;adLutherum, 
vel  vfq;  ad  Henricu.8.  Rege  Angliae  Ro 
mano  Pontifici  obedientiam dederunt. 
Nam  decem  illi  Reges , quos  Daniel  co- 
memurat , nunqua  dederunt  obedientia 
Antichrifto  , feu  illi  cornui  paruulo,  fed 
potius  flatim , ac  cornu  illud  ortum  eft, 
tria  ex  dece  cornubus  auulfa  funt  d facie 
eius, quia, \ t infra  dicitur , cornu  illud  Rex 
eritpotetior  prioribus ,&tr es  Reges  humilia 
bit.  Vbi  euidenter  loquitur  Propheta  de 
potetia  temporali,  & de  vfurpatione  triu 
regnoru,per  bella,  vel  aliam  fimile  coac- 
tionem. V nde  addunt  omnes  Patres , & 
expofitores,  debellatis  illis  tribus  Regi- 
bus,reliquos  feptem  manus  daturos  An- 
tichrifto,&  illi  tanquainferiores,&  fub- 
ditos  potius  vi,  & metu,  quam  fuafpote 
effe  fociandos.  At  nullus  Pontifex,  fiue 
Bonifacius.  3.  flue  quilibet  alius  tres  Re- 
ges bello  fuperauit,neq;alij  inuiti, debel- 
lo aut  potentia, & victori  js  Pape  conter- 
riti , fed  fide  & diuina  vocatione  adducti 
ei  fe  fubiecerut.  Ergo  quz  de  illis  decem 
cornibus, & de  vndecimo  paruo  dicutur, 
non  poltunt  Regibus  Chriftianis,&  Ro- 
mano Pontificiaccomodari.Eo  vel  ma- 
xime , quod  tres  illi  Reges,  quos  cornu 
paruulum  debellaturum  eft,  funt  Reges 
^thyopi?,y£gypti,  & Lybie , feu  Afri- 


A vt  elt  comunis  traditio  Patru,quos  fe- 
pe  retuli, fupta  ex  Daniel. t i.vtibiHfe- 
ronym.l  heodoret.&alij  exponunt.  At 
Sumi  Pontifices  nunquam  in  y£gypto, 
vel  Aethiopia  bella  gelferunt,  neque  re- 
gnis illis  dominari  cupierunt. 

Pr^tereaex  vifione  Danielis  conflat, 
ante  ortum  illud  paruum  cornu , quarta 
beftiamjdeft,  Romanum  imperium  in 
decem  regna  eile  diftrahendum,nam  ex 
prefle  dixit  Angelus  Danicli.  Porro  ror- 
nua  decem,  ipftus  Regni  decem  Reges  erunt , 
& alius  confurgetpojl  eos.  Illi  ergo  decem 
£ Reges  futuri  funt  eiufde  regni  Romani; 
erit  ergo  inter  eos  diuifum  prius,quam 
cornu  paruum  oriatur.  At  Romanus  Po 
tificatus, etiam  quoad  ftatum,que habuit 
fub  Bonifacio.  3 . incepit  ante  tantam  de- 
clinationem,feu  diuifionemRomani  im- 
perij:  nam  tunc  adhuc  durabar.  Romanu 
imperiufubvno  Imperatore  Phoca,  & 
multo  tepore  poftea  durauit,  faltem  vfq; 
ad  diuifionemimperij  in  Occidentale, & 
Orientale.  Et  licet  multi  eflent  tunc  Re- 
ges in  terris  imperij, nondum  imperij  iu- 
gu  omnino  abiecerant,aut  fuprernam  po 
teftate  obtinuerant;  ergo  nec  illi  fuerunt 
q decem  Reges , de  quibus  loannes  loqui- 
tur; nec  paruum  cornu  potuit  eiTe  Boni- 
facius. 3.  vel  alius  fimilis  fucceffor  eius. 

Preter  qua  quod  non  folum  reru  eue- 
tus  cu  verbis,  & vifione  propheti^  no  co 
fentiunt,  veni  etiam  ventas  lpfius rei  re- 
fifiit.  Quia  Bonifacius  nullu  regnu  ere- 
xit,ficut  de  paruulo  cornu  praedicit  Da- 
niel,nec  noua  aliqua  poteftate,  aut  iurif- 
diCtione accepit,  vel  vfurpauit ; imo  nec 
nouum  nomen, aut titulu,  vtfzpe  dictu 
eR;ergo  licet  perfona  eius  orta, vel  ad  di- 
gnitatem electa  fuifTet  poft  Reges,  tame 
Papa, vel  Pontificius  thronus, de  quopo 
D tifsime  heretici  loquuntur,  no  poteft  di- 
ci furrexifTepoft  diuifionc  imperij  in  de- 
cem regna;  imo  neq;  poft  aliquam  incli- 
nationem eius : nam  in  re  ipfa  incepit  cu 
ipfo  imperio, & externum  etiam  fplen- 
dore,&  maielfatem , imperio  adhuc  flo- 
rente fub  Conflantinos  habere  czpit,  8c 
in  fe  nullum  augmentu  poflea  accepit, 
in  externo  autem  , feuteporali  dominio 
parum  creuit,  variafq;  temporum  vicifi- 
tudines  habuit ; ergo  de  illo  nullo  modo 
dici  poteft, venifle  poftReges  decem, vel 
poft  omnes  Reges, in  quos  Romanu  im- 
perium 


D-  Hiero, 
Tbeodor. 


H 

Corna  par* 

unium  exur 
getpoftRo 
tnao.  icnpe. 
riu  diuilnm 


If. 

Bonifj.im 
III.  nouum 
regnu  non 
erexit,  vt 
Daniel  vati 
cinasujeft. 


i6. 

Non  folu m 
ixterois  re- 
gibus , fed 
Aoglicaois 
iofignem  in 
iuriam  irro 
gat  R.ex  Ia- 
cchus. 


T7* 

Mfa  inter- 
ptftatio  a 
Rsge  \po- 
calypfis  ver 
bis  adhibe- 
tur. 


'‘'fyoc.  17. 


Cap.  2 2 . Trophetu  Ddaielis  m b&rcticosrcjleciuntur.  691 


perium  diuifum,  vel  diuidendum  eR.  Ac  A 
fubinde  nec  decem  ilhReges  elicpofsut, 
illi  Catholici,  & ChnRianifsimi  Reges, 
qui  hactenus  iub  obedictiaV icari;  Chri- 
iti  militarunt. 

Cxtera  vero  omnia,  qu$  Rex  Angli^ 
poR  fuam  de  decem  Regibus  interpreta- 
tionem,in  aliorum  verboru  Ioannis  ex- 
pofitionem  adiungit, tantam  prg  fe  feruC 
abfurditate,vt  refutatione  non  indigeat. 

In  primis  enim  non  folum  exteris  illu- 
Rribus  Chriltianis  regnis , eorumq;  Re- 
gibus,fed  etiam  regno  fuo,fuisq;  proge- 
nitoribus magnam  irrogat  miuriam  , du  g 
omnes  vfquead  HenricumV IILChri- 
Ri  hoRcs , cum  Agno  bellum  gerentes,  Sc 
fidei  perfecutores}&.Sanftosper[equcntcs,Sc 
idolorum  cultores , calicem  idololatria  cum 
bejliahaunetes, zppeUat. Quod  enim  bel- 
lum tot  famfti  Reges,  & catholici  Prin- 
cipes contra  Chriltum  excitarunt  ? aut 
quos  fanftos  lut  perfequuti,  qu£  ve  ido- 
la adorarunt  ? Certe  fi  venerari  Pontifi- 
cem ChriRi  Vicarium, fuit  ChriRu  per- 
fcqui, fecit  hoc  ConRantinus , & alij  pij, 
&catholici  Imperatores, ac  Reges. Si  hae 
reticorum  temeritatem,  ac  pertinaciam 
reprimere,  eR  fan&os  perfequi,  fecerunt 
hoc  antiqui  Ecclefiae  PaRores  Impera-  ^ 
torum  ChriRianorum  potentia  adiutia 
temporibus  AuguRini , aliorumq;  San- 
iorum Patru. Denique  fi  venerari  ima- 
gines , cisq,  reuerenter  vti,  cultus  idolo- 
rum cR  , fecerunt  hoc  ChriRiani  omnes 
ab  initio  Ecclefix.  Igitur  vel  Principes 
omnes  Catholicos,  qui  poR  ConRanti- 
num  in  Ecclcfia  fuerunt , imo  & omnes 
Sanios  Pontifices  Antichrifiianos  fa- 
ciat, vel  poReriores , qui  a tempore  Bo- 
ni Faci;  fuerunt, calumniari  definat. 

Prcterea  interpretatio  illoru  verboru. 

Et  Agnus  vincet  illos, \ t vincere  fit  eos  co  £> 
uertere,  vt  contra  Papam,  & Romanam 
vrbem  infurgant,  euidenter  repugnat 
proprietati  verborum, &contextui  loa- 
nis  dicentis  de  illis  decem  Regibus : Hi 
vnum  con  filium  habent  ,&  virtutem  luam 
bellice  tradent.  Nam  tres  illorum  victi, ac 
fu  perati  ab  AutichriRo , non  volunta- 
rie,fed  necefsitate  coacti  totam  fuam  po 
tentiam  in  illum  transferent,  alij  vero 
timentes  potentiam  eius  illum  iuuabut, 
eiusq;  confilijs  inferuient . Et  ita  omnes 
contra  ChriRum  infurgent,  ficut  fubiu- 


Vinci  inloa 
mi  loco,  06 
clt  cooucr- 


git  :Hi  cum  agno  pugnabunt ,& Agnus  Vm 
cet  illos, non  lolum  decem  Reges, iedetia 
ipfum  AntichriRum  principalem  hoRc, 

£k  ducem  pugnx.Non  ergo  vincet  con- 
ucrtendo,fcd  prxliando,Pc  intcrlicicdo, 
propric,&  v ei  c illos  vincendo,  qu ia  Do-  li> eu'r- 
minus  dominorum  cjl , cjr  Rex  Regum  , & 
hoc  magis  declarant  verba  lcqucntia,  Et 
qui  cum  illo  Junt  vocati cktti,cr  fideles , 
vtique  qui  tunc  erunt , vincent  etiam  il- 
los , fcu  erunt  participes  viiRorx  f *go 
illi  Reges, qui  vincentur,  non  erunt  vo- 
cati,nec  eleifti, nec  fideles ; ergo  Vinci  no 
cR  co««cm,(ed  deRrui.Et  hoc  etiam  co- 
firmat  idem  Ioannes  in  cap.  1 6.  vbi  ait, 
tres  fpiritus  malos  congregaturos  Reges  Apoc.i6. 
terra  in  pr alium  ad  diem  magnum  omnipo- 
tentis Dei, id  cR,  in  quo  Dens  oRenfiirus 
eR  poteRatem  fuam  contra  illos, cos  mi- 
rabili modo  fuperando,  & \ incendo,  vt 
cap.  2 1 .idem  loanncsdefcnbit.  Nam  fi- 
ne dubio  hoc  praelium  dici  magni  omni- 

• IA  • 1 n r •SlpOC. ZI, 

potentis  Dei  non  eR,nm  prafliuni  Oog,  R,[,erd 
& Magog  , de  quo  in  dicto  cap.  21 . tra-  y 
£tat , vt  meliores  interpretes  intcllcxc-  , . 

runt.  Denique  ex  locis  Damelis  paulo  ' c \ 6 
poR, hunc  elfe  verum  fcnfumjllms  pro-  ^ ^ ^ J 


phetix , & vi&orix  per  ChriRum  com- 


c.y.crftq. 


parandx, confirmabimus.  , 

* . n c aut  altos  re 

Vnde  etiam  conRat,  talium  omnino  :■  t 

efTe, decem  illos  Reges  conucrtendos a ‘‘  'V 
Deo  elfe  contra  AntichriRum, aut  pug-  Df  fm'  Rc 
naturos  elfe  cmn  illo  & victuros  illum,  gt,jn,  nuQ 
fedeinq;  illius, &ciuiratcm  Regiam  eius  fuot 

tanto  odio  elfeprofecuturos,vt  illam  ig-  * !,‘er(u‘*a 
ni  tradant, prorfusq;  euertant.  Nam  hoc  Mt  ,:lr  ” 
repugnat  exprelsu  verbis  loanms  pau- 
lo antea  citatis.  Hi  vnum  confilium  habet, 
tsr  virtutem, [eu  potentiam  fuam  bejha  tra-  Apoc.  17. 
dent. Nam  ex  fequentibus  etiam  verbis, 
qux  expofuimus  > colligitur  clare,  in  eo 
Ratu  elfe  perfeueraturos, donec  cuC hri- 
Ro  pugnent,&  ab  eo  vincantnrjnnnqua 
ergo  cum  AntichriRo  pugnabunt , neq; 
vincent  illum. Imo  in  illis  eifdemvcrbis, 
qux  Rex  detorquet, hoc  euidenter  con- 
tinetur. Ait  enim;  Deus  tmm  dedit  m cor- 
da eorum , vtique  Regum/ vt  dent  (uum  reg 
num  beftia, id  eR  AntichriRo,  donec  con- 
fummenturverba  Dci.ideR,  impleantur, 
qux  de  Babylonica  deRruftione  , Sc  de 
jp fius  AntichriRi  interitu  prxdicta  sut. 

Dicitur  autem  Deus  hoc  dedilfe  in  cor- 
da illorum  Regum,  non  infpirando  , aut 

Mmm  4 


Pare  ir  cor 
dafl  J clt,  f 
minere. 


Romam  no 
fore  Anti  - 
chrifti  fede. 

Apoc.  17. 


t9. 

'Antichriffi 

deicriytio. 


Dan.  7. 

Ignobilibus 
& egenis  pa 
retibus  orie 

tur. 


20. 

Regnu  non 
harreditate 
fed  callidi- 
tate conle- 
qaeiur. 


692  Liber  V \ DeoJntichrifio. 


fuggerendo,fed(iuxta  morem  loquendi  A 
Scr  ipturar)p<:n:nittendo,&  illorum  ma< 
litia  ad  exeeutionem  prouidentiae  fuae 
vtedo.  Hoc  ergo  modo  permittet  Deus, 
Reges  illos  fortafle  prius  catholicos,  pra 
uos  autem, Sc  iniquos,Antichriflo  copu 
lari,eiq;  fauoremfuum  , & potentia  im- 
pendere , & ita  regna  fua  illi  tradere , & 
forte  tributaria  efficere,  donec  confum- 
mentur  prophetias  de  Antichrifto.  Du- 
rabit ergo  illa  cofasderatio  vfqueadfine, 
nunqua  ergo  illi  Reges  contra  Antichri- 
ftura,  vel  Regiam  eius  infurgent . Quo- 
ci rea  fi  Babylon  illa,  & meretrix,  fcu  citu-  g 
tat  magna,  quam  illi  Reges  odient, & de- 
folatam  facient, ac  nudam,  eft  Roma,  pro- 
fecto inde  potius  conuincitur , Romam 
nunquam  elTe  futuram  regiam  fede  An- 
tichriffi,&  impugnatores  Romae  no  ho- 
ftes,  fed  amicos  fore  Antichriffi.  Cu  er- 
go Rex  Angli^  Ce  inter  eos  Reges  nutne 
rat,  dicens , meretricem  odio  habebimus,  fe 
inter  focios , & fautores  Antichriffi  nu- 
merat,videat  ergo,&  conlideret , quem 
fructum  ex  illis  fuis interpretationibus 
confequatur. 

Sic  ergoexplofa  interpretatione  illa 
decem  cornuum , & fuppofito  pro  con- 
flanti,illa  repr^fentare  decem  Reges  fu-  £ 
turos  tempore  Antichri  Ai,&potentiam 
fuam  illi  tradituros  modoexpiicato,eui 
dentius  etiam  efl,  cornu  paruu  efle  An- 
tichriflu , vt  Ecclelia  femper  intellexit. 
Superefl  ergo,vtbreuiter  videam9, quo- 
modo cornu  illud  paruum  Propheta  def 
cribat. Primo  enim  ponderanda  efl  pro- 
prietas indicata  in  particula  paruulum,po 
fita  enim  efl  ad  fignificandum.Antichri- 
flum  ex  vilifsimis  principi}s,&  abieflif- 
fimis  paretibus,infimiq;gente  efle  oriu— 
dum,  no  enim  fne  myfterio  verbu  illud 
additum  efl,vt  omnes  intellexerunt.  Et  D 
alijs  verbis  flatim  fubiun&is  magis  decla 
ratuv,  cum  deeode  cornu  paruo  dicitur, 
Ortum  efl  de  medio  eorii,  fignificatur  enim 
ibi, vt  in  fuperioribus  notaui,  illum  non 
efleoriturum  ex  aliquo  illorum  Regu, 
fed  in  terris  eorum  appariturum. 

Vnde  altera  proprietas  notari  poteft, 
fcilicet,non  habiturum  regnum  hasredi- 
tarioiure,  fed  ex  parilis  initijs,  vari js  ar- 
tibus, & impofluris , ac  doemonis  falla- 
cijs.brcui  tempore  ita  efle  augendumvi- 
ribus,vt  triacornua  euelldturd  facie  eius ,id 


efl , vt  tres  Reges  breui  tepore  humiliet, 
& maior,  ac poientior  fiat  ccuens , vt  ibide 
additur  i vt  reffie  l heodoret.  expofuit, 
dicens:  Quianafcens  cornu  vidit, paruu  ap- 
pellamt  tanquam  ex  parita  natione  ludao- 
rum  profeffum , &interim  obj eurum  regnu 
obtinens,  poflquam  vero  tria  cuulfit  cornua, 
merito  reliquis  maius  vocat.  T ertiam  item 
proprietatem  ex  eifdem  verbis  colligo, 
nimirum,  illum  primo,  ac  praecipue  fu- 
turum efle  tyrannu,  qui  temporale  reg- 
num prius  induft  ria,&prauis  artibus  in- 
choet, poflea  per  potentiam , & bella  il- 
lud augeat,tres  Reges  fuperando,  & filis 
regnis  priuando,&alios  fibi  fubijciendo, 
vel  tanquam  inferiores, ac  debiliores  fbi 
coniungendo,  vt  magis  Ioannesin  Apo 
calypfidedarauit. 

Quarta  proprietas  fumi  potefl  ex  illis 
verbis : Ecce  oculi  quafi  oculi  hominis  eram 
in  cornu  ipfo,& osloquens  ingetia.V bi  per 
oculos  hominis  Theodoretus  fignificari 
intelligit,interna  mente,  Sciudiciu.Atq; 
Antichrifto  tribui  oculos  hominis,  quia 
erit  fagacifsimus,  & prudentia  humana 
gubernabitur.  Alij  fimplicius  hoc  modo 
exponunt.  Cum  habiturus  lit faciem ho 
minis , quia  verus  homo  futurus  eft, lo- 
quetur  non  vt  homo , fed  vt  fuperbifsi- 
mus  doemon  , quod  Ioannes  alibi  dixit, 
loquebatur  vt  draco.  Dicitur  enim  loqui 
ingentia, feu  grandia, tum  quia  ingenti  fu- 
perbia  fe  efferet,tum  etiam  quia  blasphe 
mias  in  Deum  proferet,  nam  vt  flatim 
fu  biungi  tur, /erwom,  contra  excelfumlo- 
quetur,  vtrunque  enim  illis  verbis  pro- 
prie fignificatur,  & vnum  efl  ad  aliud  co 
fequens.  Incredibili  enim  arrogantia  fe 
Deum  proclamabit  ( vt  ex  Paulo  nota- 
uimus)  & ita  Deo  excelfo  aduerfabitur, 
& contra  eum  loquetur. 

Quinta  fumitur  ex  verbis i\\\s:Santfos 
lAltifsimi  conteret,  & putabit,  qucdpojsit 
mutare  tepor  a,  & leges, &1  tradentur  in  ma- 
nu eius  vf que  ad  tempus, & tempora, & di- 
midium temporis.  Qii£  verba  funtdeper- 
fecutione  Antichriffi , & de  tepore  du- 
rationis  eius,  quas  per  occalionem  ne- 
ceflariam  in  fuperioribus  expolita  funt. 
Nunc  folum  notanda  funt  verba  illa: P/# 
tabit,  quod  pofsit  mutare  tempora, & leges. 
Quibus  declaratur , perfecutionem  non 
tantum  efle  futuram  temporalem, ^po- 
liticam propter  dominationem  tempo- 
ralem, 


Tyrannice 

potentiam 

nacikctur. 


ir. 

logenij  acu 
nunc  adiu- 
pcrbiam,& 
maledicen- 
tiam abuse- 
cur. 

Tbcodor, 


22. 

Religioni 

conculcahi 

<Sr  facra  in- 
uerterc  co- 
nabitur. 


V.Hier. 


p,  M<t. 


■' 

Prope  iudi- 
cis  diem,  no 
ante  ventu- 
rus e (1  Anii, 
ebrii  tus. 

C 

> 


r 

f 

i D.Hicr. 

, Theodor . 

Fade  Anti- 
cimlUootf 
aUjs  locis  a 
Dariele  in- 
culcantur 

i 


lreme. 

Origcn. 
D.  Greg. 


Cap.  2 2.Tro phetu  'Danielis in h aret  i cos reflectuntur.  6 pj 


ralcm,fed  fimul,&  maximefuturam  ef- 
fc  fpiritualem,  nam  conabitur  mutare  te - 
fera,id  eft(vt  aitHieronymus)ca?remo- 
nias,fcftiuitates,vel  certe  totamReligio- 
nem  per  multa  tepora  in  orbe  fundata, 
& in  cordibus  hominum  radicata,  e-r  /e- 
ges,vtique  tam  diuinas,  quam  humanas. 
Nec  ipfe  aliquam  ex  antiquis  religioni- 
buSjfeu  legibus  profitebitur,  fed  nouam 
introducet, credens, fe  pofte  leges,  & te- 
pora mutare. Et  hafinct  Antichrifti  no- 
tas colligit  Athanafius  di£ta  epift.ad  So- 
litar. vitam  agent.dicens,  No  ne  yifioDa 
tlielis  iflius  modi  notis  .Anticlmflum  ftgnifi 
cat. Nimirum, quod  bella  cum  fanftis  gejlu- 
rus  fit,&  quod  inualefeet  contra  eos , quod 
malitia  fuper abit  omnes , qui  ante  ipfum  fue- 
re ,& quod  humiliabit  tres  Reges , loquetur- 
quejermones  contra  Altifsimum , & quod 
meditabitur  alienare  isr  legum  & tempo- 
rum arttculos.Sexta  proprietas  colligi  po 
teft  ex  fequentibus  verbis.  Etiudmum 
fedebit,yt  auferatur  potentia, & conteratur, 
& dijpereat  yfque  in  finem , Regnum  aute, 
isr  potentia, & magnitudo  regni,  qure  efl  fu- 
per omne  coelum  detur  populo  fantforum  .AI 
tifsimiySe. c.Nam  in  his  verbis  ponitur  vt 
nota  Antichrifti  , quod  prope  tempora 
iudicij  veniet,  & quod  regnum  eius  non 
nifi  peraduentum  fupremi  Regis  Chrif 
ti  conteretur,  8c  ipfe  interficietur.  Qua 
proprietatem  vt  pote  ad  tempora  Anti- 
chrifti pertinentem  fupra  explicuimus, 
illamque  ibi  Hieronymus , Theodoret. 
& alij  interpretes  indicant. 

Has  autem  Antichrifti  proprietates 
idem  Propheta  in  fequentibus  capitulis 
partim  magis  confirmat,&  declarat,  par 
tim  etiam  auget.  Nam  in  capite  oftauo, 
poftquam  retulit  vifionem  arietis,  <Sc  hir 
ci,&  de  Dario  Rege  Peifarum,&  de  Ale 
xandro  Magno  Rege  Graecorum  illam 
dedarauit , tande  inline  quaeda  profert, 
quae  licet  ad  literam  dc  Antiocho, qui  ex 
Graecis  Regibus,qui  Alexandro  luccef- 
ferunt,  defeendit,  & Iudaeos  multu  ve- 
xauit,intelligantur,in  perfona  eius  de 
Antichrifto  dicfta  fuiffe  multi  Patres  in- 
tellexerunt. Praefertim  Irenaeus  lib. 
contra haeref. capite  2J.  &Origen.lib. 
6. contra  Celfum  circa  medium, & Gre- 
gor.lib.  3 2. Morali.  cap.  12.  alias  14.  Et 
re  vera  verba  Prophetae  tam  proprie  An 
tichrifto  quadrant,  & ita  confonant  his, 


A quae inalijs  locis  de  Antichrifto  dicun- 
tur,vt  propter  illum  praecipue  dc  illo  di- 
ftaefie  videantur.  Nam  initium  cius  his 
verbis  prxdicitur.  De  yno  ex  cis  egreffum 
efl  cornu  ynum  modicum, & itcinnv.Cdfur- 
get  Rex  impudens  facie , vbi  etiam  mores 
eius  notantur.  De  progrcflii  vero  eius 
additur:/ alium  efl  grande  contra  meridie, 
Cr  contra  Orientem , &c.  Dc  illius  ftatu: 
Magnifcatum  efl  yfque  ad  fortitudine  cce- 
li.  Aftutia  vero, fc  artes, per  quas  afi.cn- 
det  in  illis  verbis  fignificantur.  Jntelh- 
gens propofitiones, item  in  illis , Roborabi- 
g tur fortitudo  eius, fed  non  inytribns,f uis.vti 
quc,fed  daemonis, permittente  Deo.  De 
bellis  autem, & crudelitate  eius  dicitur, 
fupra  quam  credi  potcfl,  ymuerfa  y a flabit, 
& profperabitur,  cr  faciet.  Deinde  llc  def- 
cribitur  eius  fuperbia  , & pugna  contra 
Deum  .1'  fqtad  Principem  fortitudinis  mag 
nifcatum  efl,&  ab  eo  tulit  tuge  jacrificium, 
deiccit  locum  fanllificatioms  cius.  Et  iteru. 
Cor  futim  magnificabit , c '<r  contra  Principe 
Principum  conj urget.  Ac  deniq;  deSacto- 
rum  perfecutione  dicitur.  Dnccit  de  for- 
titudine,e&  de  Jlellis concttlcauit  eas.  Et 
iteru:  Interficiet  robullos , &■  populum  fan- 
Q Ciorum  fecundum  yoluntatcm  fuarn  , c~  do- 
lus m manu  cius  dirigetur.  Ac  denique  dc 
fine  cius  dicitur : Sine  manu  conteretur, 
quod  fatis  confonat  verbis  Pauli : Quem 
viter ficiet  Dominus  lefisfpiritu  oris  fui. 

Quanuis  ergo hxc  vere,  & ad  littera 
in  Antiocho  fuo  modoimplcta  fuerint, 
tamen  perantonomafiam  dc  Antichrif- 
to  difta  c (Te  creduntur  : nam  in  illo  cum 
maiori  plenitudine  , & cxceftu  omnia 
inueniunturtanqua  in  capite  ipfius  An- 
tiochi,& malorum  hominu.  Ex  his  au- 
tem omnibus  fex  proprietates  fupra  no 
tata?  prxeipue  declarantur.  Solumque 
^ additur  altera  de  modo  interfectionis 
eius.quxpotcftefle  feptima.  Oetaua  ve 
ro  fumi  poteft  cx  cap.  9.  eiufdem  Pro- 
phetxin  illis  verbis  iere  poftremfi.  Et 
erit  in  templo  abominatio  dcfclationis:  nam 
licet  alijs  modis  exponatur  tam  ibi  ,qua 
Matth.  24.nihilominus  valde  probabile 
eft.deAntichriftoetia  intelligfivt  volu- 
it Irenar.  lib.  j.cap.af.falteminfecun- 
dario,velmyftico  fenfu.Nam  ad  literam 
non  erat  ibi  fermo  dc  Antichrifto,  fed 
de  deftruclionc  Hierufalem  facta  per 
Titii,  vt  conftat;tamc  verba  ipfa  multo 

raajis 


Qjuc  de  Ab 

uoho  dixit 
Dxnicl.icc- 
te  ctduDt  in 
Amichnltu 


l.Thcf.  2. 


24. 


Aniichrif- 
t s fe  in  i«- 

plo  vtlui 

Dcumcollo 

esbu. 


D<<«.8. 
Afattb.  24 
D.  Ircn. 


694. 


•> 


Lib.  V.  De  Antichrifio. 


Dan.  ix. 
Qjaa:  dc  Se 

lcuco  , & 
Epiphane 
DaQiel  prae 
dixtr , con- 
uenids  An- 
sichrifto. 


D.Hier. 


D.  Hier. 
Theodor. 
D.  Chryf. 
D.  Greg. 
D.  Profp. 


2 6. 

Singula  de 
illis, Adci 
chriftover- 
ba  expendi 

«ur. 


magis  in  Antichrifium  conueniunt,iux  A 
ta  ea , quae  exponendo  verba  Pauli,  & 
Apocalypfis,late  diximus.  Eft  ergo  00 
taua  proprietas , quod  fe  faciet  Deum , &1 
in  templo  fedebit,yt  adoretur ,&  futim  ima- 
ginem collocabit , yt  peream  etiam  tanqua 
Deus  colatur  ,vt  in  Apocalypfi  dicicur. 

Et  hoc  magis  ex  fequenti  teftimonio  co 
firmabitur. 

Efi  enim  alius  locus  fimilis  in  eodem 
Propheta  cap.i  1 .ab  illis  verbis:  Et  flabit 
in  loco  eius  defpefius,& non  tribuetur  ei  ho- 
nor Regius,  ejr  yeniet  clam , & obtinebit  eu 
in  fraudulentia.  In  tota  enim  fuperiori  g 
parte  capitis  prophetauerat  Daniel  de 
.Regibus  Perfarum  , & Graecorum,  Sc 
latius  de  fuccefioribus  Alexandri,  prae- 
fertimque  de  Regibus  Syriae,  & v£gy- 
pti,quos  Reges  Aquilonis,  St  Aullri 
vocat , Scperuenit  tandem  (vt  Hiero- 
nymus deducit)  ad  Seleucum  Philo- 
patrum,  Antiochi  Magni  filium , quem 
vocat  yilif simum,  & indignum  decore  Re- 
gio,&:  de  illo  fubiungit.  Et  in  paucis  die- 
bus conteretur.  Et  flacim  adiungit  praedi- 
ca verba.  Et  flabitm  loco  eius  defpettus, 

&c.  Quae  iuxta  literae  contextum  , Sc 
prophetiae,  feu  hifioriae  confecutionem  C 
fine  dubio  intelliguntur  de  Antiocho 
Epiphane  , fratre  Seleuci  impijfsimo 
Rege  , qui  Dei  populum  vehementer 
exagitauit , vtex  libris  Machabaeorum 
confiat:  Sc  fere  omnia  fequentia  in  eo 
capite  de  illo  ad  literam  dicuntur , vt  fa- 
tentur ibi  Hieronymus , Theodoret,  Sc 
alij,  Scfumitur  ex  Chryfofiom.  oratio- 
ne fecunda  contra  ludios. Nihilominus 
tamen  idem  Hieronymus,  Theodoret. 
Scalij  expolitoresibi , Sc  Gregor,  libr. 
trigefimo  fecundo,  Moral.  capite  vnde- 
cimo.  Profper  in  Dimidio  temporis 
capite  nono, multa  etiam  ex  illis  verbis  D 
de  Antichrifio  d:da  efie  intelligunt, 
quia  in  illum  maxime  conueniunt,  Sc 
quia  Antiochus  in  multis  typus  fuit  An 
tichrifii. 

Per  illa  ergo  verba,  quae  retulimus, 
rede  confirmantur,  & explanatur.quae 
deinitijs  Antichrifii  in  alijs  locis  dicun- 
tur. Dicitur  enim  defpettus , fient  dicitur 
paruum  cornu , quia  vilem , Se  defpedam 
habebit  originem  , Sc  ideo  in  principio, 
non  tribuetur  ei  honor  Regius,  quia  no  orie- 
tur ex  Regibus,  nec  reguu  iure  hae  redi- 


tario  obtinebit, fed  yeniet  tUm,&  obtine- 
bit id infraudulentia •,  quia  vafer  erit,  Sc 
propojitiones  mtelliget.  In  fequetibusau- 
te  verbis  deferibie  quide  Daniel  bella,  Sc 
vidorias  Antiochi,  dicens,  ^Abundantes, 

& yberes  yrbes  ingredietur , 8cc.  Sub  illa-  (oli 

rum  vero  figura  Antichrifii  praelia,  Sc 
facinora  praedixit.  St  ideo  quaedam  in-  rc  vidtur 
terdum  ita  exaggerat, vt  in  folum  Anti- 
chriftu  conuenire  polfe  videantur.  Qua 
leefi  illud:  faciet  qua  non  fecerunt  Patres 
eius,& patres  patrum  eius:  quod  Hicrony 
mus  notat , ad  Antiochum  proprie  non 
accommodari, quia  in  regno , St  diuitijs 
non  omnes  antecefiores  fuos  cxcefsit. 

Pofita  ergo  funt  propter  Antichrifium, 
qui  obtinebit  multo  ampliorem  poten- 
tiam,St  monarchiam , quam  ille  Antio- 
chus fuerit  confequutus.  Poftea  vero 
deferibit  Propheta  perfecutione  Antio-  [0  ludarc»' 
chi  contra  Iudaros,in  figura  etiam  depin  Antichtifli 
gensperfecutionem  Eccleliae  fubAnti-  pcrfccutio- 
chnfiojCui  maxime  illa  verba  couemut:  Dthdc!‘“ra 
Contra  jirmij simas  cogitationes  inibit  ,vti-  0 13 

que  confiha  fua, St  potentia  armabit  con 
tra  firmas  cogitationes  fandorum  fidc- 
lium,vt  Patres  exponunt, vnde  infra  di- 
citur: Cor  eius  aduerfus  tejlamentufanttum, 
&Jfaciet.Et  infra. Et  auferent  iugefacrifi- 
cium,ejr  dabunt  abominationem  in  defolatio 
nem.  Quae  omnia  fecit  fuo  modo  Antio- 
chus,fed  heut  omnia  in  figura  continge- 
bant ludiis,  ita  illa  fuerunt  vrnbra  ref- 
pedu  veritatis  per  Antichrifium  futu- 
rae. 

Pofiea  vero  de  fuperbia , St  blafphe-  27. 
mijs  Antichrifii  propriifsima  funt  illa  Deicoortjl 
verba.Rt faciet iuxtayoluntate fuamRex, 

& eleuabitur , & magnificabitur  aduerfus cn 
omnem  Deum, &■  aduerfus  Deum  Deorum 
loquetur  magnifica, Scc.Et  infra.  Deupa- 
trumfuorum  non  reputabit , nec  quenquam 
Deorum  iur abit, quia  aduerfus  yuiuerfa  co- 
furget.  Per  quae  verba  optime  explicatur 
qui  fupra  tradauimus,  vbi  de  cornu  par 
uulo  dicitur  habere  os  loquens  ingentia. 

Item  quod  circa  verba  Pauli  diximus, 
quod  ofiendet  fe  tanquam  fit  Deus,  Dei 
veri  locum.  St  adorationem  vfurpans. 

Vnde  ex  hoc  loco  colligunt  Patres, An- 
tichrifium idolagentium  demoliturum., 

Sc  deos  gentium  non  efie  adoraturum. 

Ex  quo  etiam  notat  Hieronymus , hic 
verbaita  conuenire  Antichrifio,  vt  non 

pofsint» 


Q'  Q 


C*P- 2 2 • 'Prophetia  Danidis  in  h aret  ico  s rejleftuntur.  6 p j 


poCsint  de  Antiocho  intelligi,  qui  idolo- 
latra fuit,  & Hebnros  ad  Deos gentium 
Aniichrift9  adorandos  compellebat, vt  in  libris  Ala- 
deosgcncid  chabamrum  narratur.  Haec  ergo  efTe  po 
0 °“  ,culec  » te^ noria  proprietas  Antichrilti,fcilicct, 
tiemlorTaf-  n0n  el^e  *uturum  idolorum  cultorem, 
isiaoccul.  Su°d  faltem  in  publico , vel  de  antiquis 
toadoiabit.  Hijs  gentium  inteiligendum  elf.  Nam 
ffatim  addit  Haniel, illum elle adoratu- 
rum Deum  Moez^n, de  quo  quis  fit  futu- 
rus,magna  elf  controuerfia,variarq;  ex- 
politiones, fed  ad  pnHens  non  referunt. 
Et  probabilius  videtur  , habiturum  An- 
tichriflum  locum  aliquem  occultum,  in 
quo  doemonem  adiutorem  fuum  fu b ali 
qua  imagine,  vel  idolo  occulte  colat,  vt 
traftaui  in  2.tom.  3 .partis  difp.^.ar^. 
Maluend  vbinondixi,  vtquidammihi  impofuit, 
lib.y,  c.  12  forfan  illa  verba  interpretanda  cfie  de  fo 
lo  Antiocho,  fed  retuli  primo  loco  hanc 
fententiam,<Scpoffea  fententiam  Hiero- 
nymi,acTheodoreti,&  comunem  prat- 
tuli,Sc  ratione  Hieronymi, quam  in  prz 
fenti  etiam  tetigi, & validifsima  cff,cou- 
firmaui. 

Denique  in  reliqua  parte  capitis  ite— 
rurn  Priedicit  Propheta  praelia,  & vidfo- 
rias  Antichrifti,  & fpecialiter  quomodo 
licinia  cap.  trcs  Reges  Aegypti,  A fricte,  feu  L bya?, 
ia.  & Aethiopia:  vincet, & regna  eorum  oc 
cupabit.Poffea  veroHierofolymam,de- 
bellaturus  eam  , cum  magna  potentia 
Veniet  in  multitudine  magna  , vt  conterat, 
& 1 interficiat  plurimos , & figet  tabernacu- 
lum fuum  Apadno  inter  maria  fuper  monte 
vtcly  tum, & fanftum, quod  de  monteSio, 
D.Hier  ve^  Oliueti,  Hieronymus,  & ali  j expo- 
nunt. Ac  tandem  dc  morte  eius  fubiun- 
gitur , veniet  vf(\ue  ad  fummitatem  eius 
nemo  auxiliabitur  ei,  quia  nimirum,  in- 
terficiet illum  Dominus  fpiritu  oris  fui , feu 
imperio  fuo  , & fine  manibus , praecipiet 
enim  aperiri  terram,  vt  deuoret  eum,  & 
viuus  in  infernum  demergatur,  vt  in 
Apocalypfi  dicitur.  Poffmodum  vero 
Daniel  cap.  12.  declarat,  quanto  tempo- 
re  duratura  fit  illa  perfecutio  Antichri- 
ffi,&  quomodo  paulo  poft  mortem  eius 
futurum  fitiudicium,  & vniuerfalisre- 
furreclio,  vt  expofuit  Auguffinus  20. 
de  Ciuitat.cap.23  .& copiolein  fuperio- 
•Hier.  r|hus  explicatum  eff . Atque  ha?c  fere 
funt  notae , Sc  figna , quibus  nobis  Anti- 
chriftum  Daniel  defcripfit,  quae  latius 


A Hieronymus,  & Theodoret.  profcquu-  Thtodor. 
tur,&  cx  modernis  Perara  hb.&.&  14.  Btned.  Pe 
in  Daniel.  &Malucnda  Iparhin  infuis  rcira. 
eruditis  libris  dc  Antichritto.  Maluend. 

Conferant  ergo  omnes, qui  fidem  ad-  zy. 
hibent  Scripturis  has  proprietates,  &.  110  £*  diaii  pa 
tas  Antichrifti  cum  his,qu;c  dc  Romano  ,ei 
Pontifice  funt  toti  orbi  manifcfta,  & lu-  c!°n' 
cc  clarius  videre  potcrunt,quanta  luent  muni,merS 
haereticorum  impudentia  , & horrenda  efle  imp0- 
temeritas , vel  potius  infania , qui  vene-  ftutatn* 
randam  Apoffolicam  fedem  tam  incre- 
dibili infamia  dehonellare  aufi  funt , & 
g quanta  fit  illorum  carcitas,  qui  ipforum 

nugis,  & inanibus  cogitationibus  fc  illu-  ' 
di  linunt. Antichrifti  enim  initia abiefta 
erunt, & obfcura.non  tantum  gencris,& 
originis  (illud  enim  non  multum  cnran- 
dum  e fiet)  fed  regni,&  poteffatis. Origo  CoIIjuob* 
autem  Romanae  ledu  quoad  dignitatem  fa|(.u,  ma. 
ipfamaltior  cogitari  non  potelf,  ab  ipfo  ginpencar 
enim  Chriffo  fundata  eff,  & inde  ad  lin- 
gulas perfonas, etiam  Bonifacij,&  polfc- 
liorum  pei  legitimam  fuccefsionem  ma 
nauit. Deinde  Antichrilti  regnu  ab  ipfo 
per  falfas  artes,  & tyrannidcin  mchoabi- 
tur:Pontificis  autem  regnum  pnrcipuu 
C nullum  poff  Chriffum  habuit  initium, 
fed  fuccefsionem  , non  per  fraudes , vel 
tyrannidem  , fed  per  legitimam  electio- 
nem. Ad  haec,  Antichrilti  regnum  tem- 
porale erit , per  fraudes  incipiet , & per 
bella, & caedes  hoffium  dilatabitur,  Pri- 
matus autem  Pontificis  fpiritualis  clt, 
feinperqueidem  quoad  dignitatem  in  fc 
fpccfatam,  & licet  quoad  populoru  fub- 
ieiffionem  creuerit , non  tamen  per  cor- 
poralia bella , fed  per  verbum  Dei,  & fi- 
dem credentium.  Per  quam  ficut  in  vno 
tempore  dilatatum  eff, ita  per  infidelita- 
tem aliquorum  in  aliquibus  locis  fuit  iin 
minutum,  licet  per  Dei  gratiam  alibi 
femper  augeatur.  Omitto  cetera, qu$  ad 
mores, tempora,  fedes,  & fines  pertinet, 
nam  in  fuperioribus  fatis  ea  inter  fc  con- 
tulimus, & non  folum  diuerfa.fed  etiam 
omnino oppofita  efleoffcdimus.Nucq;  prPI(.flJ0; 
folum  adnotare  voluimus,  & aduertere,  ,Iom  ^p,,. 
quanta  in  his  omnibus  (it  Scripturarum  fuione;  no 
confonantia.&concordia,  vt  inde  etiam  f-!  ™ vt  J 
appareat,quam  fint  violente  Proteffan-  f ^ j * 
tium  accomodationesadvifiones  Apo-  icn;se, 
calypfis:cum  non  folum  fintvoluntari$, 

& fine  ducc , & prxter  verborum  pro- 

pricu- 


6 g6  'Totius libri fumma cum  apoftraphe ad  Regem  sAn^U] 


prietatem,  <5c  contra  rerum  veritatem,  A 
fed  etiam  fint  contra  alia  clariora  Scrip- 
turarum loca,  per  quae  debent  obfcurio- 
ra  intelligi  iuxta  prudentem  rationem 
Scripturam  interpretandi. 

Eorum, qu^  m hoc  libro  tra- 
Etatur  Summanum  apo- 
ftrophe  ad  ‘Regem 
Qsdnglix. 

V AN  VI  S huius  libri ma  g 
teria, &argumcntum  nihil 
aliud  prxter  calumniam, vel 
certe  potius  horrcdamblas- 
phemiam  continere  videatur,  ideoque 
multis  prudentibus  melius  fortaffe  vi- 
deri pollet  h$ c omittere, quam  cum  pia- 
rum aurium  offenfione  rem  per  fe  incre 
dibilem  in  quaeftionem  adducere ; nihi- 
lominus laborem  hunc  noftrum  neque 
inanem , neque  pijs  auribus  offendiculo 
futurum  effe  iudicauimus. Cum  enim 
ferenilsimus  Angliae  Rex  in  fuo  de  An- 
tichrifto  difcurfu , ita  fuis  coniecluris  co 
fidere  videatur,  vt  earum  refponfionem  _ 
per  lingula difputationis  membra,  tan-  ^ 
quam  rem  nobis  arduam  , vel  certe  im- 

pofsibilem,audaifterpoftulet,nonfolum 
Vtile,  verum  etiam  neceffarium  vifum 
eft,tum  ad  lingula  refpondere,tum  etia 
offendere, omnia, quae  obijciujitur,& li- 
ne fundamento  folido  effe  cogitata,  & 
neque  coniefturae  nomen  mereri. Ita  vt 
mirandum  profecto  fit,  in  re  tanti  mo- 
menti, vt  in  ea  falutis  ^ternae  cardo  ver- 
fetur,  tam  lenibus  allufionibus  ,feu  alle- 
gorijs  prudentes  viros  duci  potuiffe. 

Hanc  igitur  ob  caufam  prius  de  An- 
ii. tichriffi  perfona  fundamentum  pofui-  J) 
Summa  to»  mus,  iliumque  luturum  effe  lingularem 
tius hbri  fe  quendam  hominem,  ex  Scripturarum 

"Ula  capita"  ver^'s  3 ^eri^  > ac  concordia  , nec  non  ex 
* communi  Patrum  confenfu  demonftra- 
uimus.  Deinde  per  lingulas  partes  a Re- 
ge propofitas  difeurrendo  , in  primis  te- 
pus  ems  nodum  veniffe,  perfecutioneq; 
illam, qualis  ab  initio  non  fuit,ab  eo  mo- 
uendam , nondum  inchoatam  effe  ,nec 
teffes  contra  illum  mittendos  adhuc  ap- 
paruiffe,  exeifdem  principijs  offendi- 
mus.Poffea  vero  fedem  eius,necRomae 


effe,  nec  vnquam  futuram  effe  compro- 
bauimus.Ac  denique  A ntichrilli  perfo- 
nam  ex  proprietatibus  a Prophetis , & 
Apollolis  de  illo  praedictis  late  confide- 
rauimus  ; & quomodo  per  incredibilem 
tyrannidem , & fallaces  artes, ac  ligna 
mendacia,  & ingentia  praelia  ab  infimis 
principijs  ad  orbis  monarchiam  afeen- 
det,  &in  tantam  denique  arrogantiam, 
& fuperbiam  peruenict, vtfupraomne 
quod  dicitur  Deus , extollaturfita  illum 
defcripfimus,vt  euidentifsimum  fit,  nui 
lum  mortalem  hominem,  nedum  Ro- 
manum Pontificem,  tam  iniquum, & 
abominabilem  haftenus  fuiffe. 

Quod  fi  aliqua  illius  imago  in  aliquo 
terrae  loco  cogitanda  eft,  non  certe  in 
Sanffa  Romana  Sede,  fed  in  cathedris 
Haerefiarcharum , vel  in  thronis  Regijs 
Paganorum, aut  fchifmaticorum  Roma- 
nam Ecclefiam  perfequentium  cogitan- 
dam effe  oftedimus.  Sicut  Hieronymus 
Antiochum*  & Neronern;  Damafcenus 
Mahometem  ; IrenaeusMarcionitas,& 
fimiles  haereticosjCyprian9  omnes  Chri 
fti  aduerfarios  Antichriftum  appeilarut. 
Nemo  enim  nili  aliquis  ex  illis  Anti» 
chriffis , & Chriffi  'hoftibus  in  Romanu 
Pontificem  tale  nomen, talemvc  calum- 
niam traduxit.  Neque  in  eius  cogitatio- 
nem afeendere  poterit,  qui  antiquam  il- 
lius fedis  originem  plane  diuinam,eiusq; 
felicifsimum  progreffum,  & admiranda 
ffabilitatem  cum  Auguft  ino,&  alijs  Pa- 
tribus attenta  mente  confiderauerit. 

Reliquum  eft,  Rex  ferenffsime , vt 
omni  animi  pertui  batione  depolita, vim 
rationum , & pondus  authoritatis  atten- 
ta mente  recogites,  quantaq;  abfurda  ex 
libera  Scripturae  commentatione  pro- 
ueniant , mediteris  : grauifsima  D.  Hie- 
ronymi verba  fimul  confiderans , qui  cu 
Porphyrio  difputans  Daniel.i  i .ita  con- 
cludit : Hoc  ideo  prolixius  pofui  ,yt  Scrip- 
turis fantfa  difficultatem  offendam , cuius 
intelligentiam  abfque  Dei  gratia,  & 
maiorum  do  [Inna  non  nifi  impe-t 
ritifsimi,yel  maxime  fibi 
yendicant. 

*** 


!• 

Hseresici 

typusAnti- 

chrifli. 


Hieroiiy, 
Dam.u. 
& epillol, 
ad  filgaf 

fu. 

Damafce. 

hb. de  Ha- 
refib.  tr.fi. 
Iren.lib.i. 
contra  Pa- 
re f.cap.  i. 
Cypr.epifl. 
76. w 79. 


4» 

Apoftrapbe 


V.Hier. 


FINIS 

Libri  quinti. 


LIBER 


LIBER  SEXTVS 

DE  IV  RAMENTO 

FIDELI  TA  TIs 

REGIS  ANGLII. 

T 0 OE  M 1 V M. 

In  quo  controuerji a fundamentum^  origo  declaratur. 


VAN VIS  liber 
hic  poflrcmu  huius 
operis  locum  fortia- 
tur , quoniam  & re- 
rum ipfarumconne 
xio,  &do£lrinc  per 
fpicuitas , & ordo  , 
que  in  libro  fuoRex 
A nglix  tenuit,  itapollulabant,nihilomi 
nus  eius  materia, <Sc  argumentum  funda- 
mentum , &.occafionem  toti  huiccon- 
trouerfiae  prxbuit,vt  in  fu£  Prxfationis 
imeio  Rex  ipfelate  declarat.  Quamobr? 
vt  difputationis  fcopus  prj  oculis  habea- 
tur, initium , originemq;  huiufmodi  iu- 
ramenti,  eiusq;  vfque  ad  prxfentem  fla- 
tum progreiTum  prx  oculis  ponere  ne- 
ccffarium  duxi. In  primis  vero  fuppono 
id, quod  nec  Catholici, nec  fchifmaticiin 
dubium  reuocant,iuramentum  fidelita- 
tis temporali  Regi  debitum,  «St  conue- 
nienti  forma  prxllitum  , ex  fe  honeflu, 
ac  confentaneum  rationi  efTe,ita  vt  Regi 
liceat, illud  a vaiTallis  exigere,  & hi  fan- 
ate pofsint,  imo  & debeant  illud  prx- 
ftare, quando  conuenienti  modo , <$c  ra- 
tione petitur  ,illudqj  pofiea  obleruare, 
ac  implere  teneantur.  Cum  enim  vniuf- 
cuiusq;  Regis  fubditi,tefle  Paulo,  ei  pa- 
rere,^ fidelitate  feruare,&  in  omnibus, 
qux  ad  poteflatem  Regiam  fpeftant,  ilii 
obedire  teneantur,  vt  in  lib.3.  ollenfum 
efhper  fe manifeflu cfl, iuramentum  dc 
hac  obedictia,<Sc  fidelitate fcruada(quod 
iuramentu  fidelitatis  appellamus)per  fe, 
& cx  obiefto  fuo  honeflum  elTe:ac  fub- 
inde&polTc  a Rege  ad  fuam  maiorem 


fecuritatem,ac  flabilitatem  poflulari,  & 
tunc  a fubditis  & exhiberi, & feruari  de- 
bere. Vnde  etiam  obiter  declaratum  re- 
linquitur , iuramenti  huius  formam  , vt 
honefia  fit, talem  ctTe  debcrc,vtpotefia- 
tis  Regiar  terminos  no  excedat, quia  nec 
Rex  potcfl  iuflc  obedientix  fibi  non  dc 
biti  promifsionem  exigerc,ncquc  fub- 
diti illam  facere, aut  iuraretenctur.Imo 
fi  talis  promifsio  aliorum  iuribus  prariu- 
dicet , illam  in  confcientia  facere  non 
poliunt,  vt  in  fequetibus  latius  dicemus. 

Hoc  autem  fideJitatisiurametum,  li- 
cet per  fe  lionelf  um  fit , non  adeo  necef- 
farium  reputatum  efl,vta  fingulis  valTal 
lis,& omnium  ordinum  perfonis  in  om- 
nibus regnis  exigatur.  Quin  poti*  in  re- 
bus publicis  bcneinflitutis,  & quiete,  ac 
in  pace  viuentibus,  & prxfertim  in  Ca- 
tholicis regnis  conliietudinc  receptum 
cfl , vt  in  publicis  comitijs  ciuitatu  Pro- 
curatores,alijq;  Principes, vclMagiflra- 
tus, totius  regni  nomine, Principi,vcl  cu 
primum  regni  potefiate  accipit,  vel  ctia 
pofiea  prxfcriptis  teporibus, iuxta  vni- 
ufcuiufque  regni  morem,  hoc  iuramen- 
tum obedientiae,  ac  fidelitatis  exhibeat. 
A fingulis  autem  de  plebe  poflulari  non 
folet,  non  quia  fieri  non  pofsit  ,fedquia 
ipfimetPrincipes  in  pacc.&traquil  litate 
regnantes,  & de  fubditoru  fidelitate  co- 
fifi,id  neque  nccedarium, neque  oppoY- 
tunum^ut  conueniensiudicant.In  reg- 
noautem  Anglix  ex  quotempore  fchif 
mata,&hxreles  in  illo  feminari  coepe- 
runt, etiam  mos  exigendi  .1  fub  litis  pe- 
culiare iuramentum , introduci  coepit. 

Nnn  Vade 


Primum  iu 
ramentum 
Aoglis  indi 
£tu  m. 


6 gS  Libyi.  Deforma  lur  amenti  fidelitatis . 


Vnde  ficut  Henricus  V 1 1 I.fchifmatis 
author  fuit,  ita  ipfe  primus  nouaiurandi 
formam  fubditis  fuis  proponere  incepit, 
qua  nonfolurn  ciuilem  obedientiam,ied 
illam  etiam , quae  foli  Romano  Pontilici 
debetur,  fibi  promitti  pollulauit. 

Refert  enim  Sander.lib.i.de  Schifm. 
Anglican. circa  medium, Regem  Henri- 
cum  fere  in  fchifmatis  initio  ab  omnibus 
fui  regni  ordinibus  in  publicis  comitijs 
petijlfe,  vtab  Ecclefiadicis  omnibus  iu- 
ramentum  exigeretur,quo  eandem  ipfi, 
quam  antea  Romano  Pontilici  confue- 
tierant , obedientia  promitterent , quod 
licet  in  principio  non  funpliciter,  fed  cu 
quadam  limitatione  admilTum  fuerit,  vt 
infra  dicam,  hac  tamen  ratione  tandem 
Rex  obtinuit, quod  expetebat.  Non  re- 
fert autem  Sanderus  fpecialcm  formam 
huius  iuramenti  praedandi , ab  Henrico 


edita  effe,fed  limpliciter  forma  vfitatam 
iurandi  obedientia  Papae  fibi  applicalle, 
vtiq;  eodem verboru  tenore  pro  mitten- 
dam , & iuramento  confirmanda  . N eq; 
etia  refert, omnes  de  popule  coados  efle 
iuramentum  illud  praedare, fed  folii  Ec- 
clefialticas  perfonas , neque  illas  omnes, 
fed  qus  in  comitijs  fuffragiu  habere  po- 
terant , quantum  ex  hidoriailla  colligi 
poted.  N ec  etia  inuenio  tepore  Eduardi 
aliquod  fimile  iuramentum  populo , vel 
Ecclefiadicis  iterum  fuilfe  propofitum, 
vel  podulatum.Elifabetha  vero  in  initio 
ftatim  regni  fui , feu  in  primis  comitijs, 
quae  Parlamentum  vocant,  nouam  iuran- 
di formam , tradidit,  omnesque,  excep- 
tis primatibus  laicis,  illam  folenmter  pro 
fiteriiufsitj  forma  autem  .iuramenti  fe- 
quens  cd,vt  eam  refert  Sander.lib.  3 . in 
initio  regni  Elifabethar. 


^ Forma  Iuramenti  ab  Elifabetha  prius  fubditis  propofita: 
& pofteafub  Iacobo  audta. 


E?  GO  AfB  prorfus  tejlifcor 3 pt)  declaro  in  conflentia  mea , %egmam 
jt  ejfe  fiam fupremam  gubernatricem  3pt)  ijhus  regni  Anglu,^/  alio- 
rum omnium  fua  Maieflatis  dominiorum regionurh3non  minus  w om 
mbus /piritualibus 3ate^  ^cclefiafiicis  rebus^elcaufiSy  ejudm  tepor  aldus 3 
ft)  quod  nemo  exterritu  Princeps  rferfona  3Pralatus  >Statut , <z>el  Poten- 
tatus 3aut  fatto3aut  iure 3habet  aliquam  iurifdittionem  ypotejlatem3jupe~ 
rioritatem jpraeminentiam ,<vel autkoritatem  EcclefiaJUcam  , aut  fjnri- 
tiulem  inboc  r egno.l de oc^ plane  renuntio 3pt)  repudio  omnes  externas  tu- 
rijdiiiiones  3poteflatesfuperioritates}atc^autboritates. 


Refteauteaduertit  Sanderus,  vel  tl- 
muilfe,velpuduilTe  foemina  nomen  Ca- 
pitis Ecclefia? , quod  fibi  Henricus  arro- 
gauerat,vfurparc,&  ideo  illud  in  nomen 
fuprema?  gubernatricis  comutaffe.In  re 
tamen  nulla  fuiffe  differentia,  fed  in  no- 
mine tantu,nam  quodRex  metaphorico 
nomine  dixerat , Elifabetha  magis  pro- 
prio declarauit. Imo  podea  multi  fufpi- 
cati  fuerunt,plus  aliquid  Regina  per  illa 
iift-ameti  formulam  intedifife,  nimirum, 
omnem  fpiritualem  potedatem  etiam  in 
adminidrandisfacrametiSjfibi  arrogare: 
ipfam  vero  declaraffe , nihil  aliud  per  il- 
la verba  fibi  attribuere  voluiffe , quam 


quod  patri,  & fratri  fub  nomine  capitis 
Ecclefiae  ab  Ordinibus  fuerat  conccfsu. 

Hec  igitur  iuramenti  forma  tempore 
Elifabetha?  feruata  ed, podea  vero  Iaco- 
bus  illam  auxit, addendo  fpecialem  pro- 
mifsionem  feruandi  fidem, Stobcdientia 
Regi , propter  quam  potuit  iam  hoc  vo- 
cari iuramentum  fidelitatis  ,nam  antea 
folum  videbatur  effe  quaedam  iurata  co- 
fefsio,vel  profefsio  Primatus , quafi  cu- 
iufdam  articuli  Anglican^  fidei.  Fcrma 
igitur  prioris  iuramenti  a Iacobo  Rege 
proditi,  quam  ipfe  in  Apologia  refert, 
praeter  fuperiorem  formulam,  fequente 
tantum  addit  promifsionem, 

€g» 


Varia  forma  iurandi  Anglis  inditi*.  S gg 

Bigo  A.B  .ptf  t.  Et  p? omitto  3me  deinceps fidem 3pgJ veram  obedienttam 
Regia  <D^Uiefiati3eius(^h£redibus  3ac  legitimis  juccejjoribus  pra/luurum, 
ppf/  pro  virili  mea  adiuturum 3ac propugnaturum  omnes  lunjdittiontspri 
uilegia 3pr ^eminentias 3pr)  autbontates  Regu  Maitjlati 3 Heredibus juu3 
ac [uccejfonbus  concejjas , vel  debitas  3fiue  Imperiali  huius  regni  corona 
vnitas 3pt)  annexas. Ita  me  Deus  adtuuet , pt)c. 


Podea  vero/vt  in  Praefationisinitio, 
.&  in  principo  Apologis  , & Ixpein  fuo 
libello  Rex  inculcat, occafione  proditio- 
nis,feu  coniurationis,quae  contra  eunde, 
fuiq;  publicos  regni  ordines  invnu  cocu 
tes  per  tormetarij  pulueris  impetu  dedi 
«abatur,nouaipfeiurameti  forma  inue- 


nit,  quam  lege,&  decreto  publico  fanci- 
uit,ab  onmibus  fuis  ex  igcda,&  prcftan- 
da  fore , tu  vt  fi  qui  adhuc  tanti  criminis 
focij  ibi  reltarent,  deprelicdi  poflcntjtu 
vtfe,  & fuos  a fimilibus  periculis, & ma- 
chinationibus fccuriores  redderet,  For- 
maautem  iurameti  edquf  fubfcquitur. 


f Tertia  Iurandi  formula , qus  a Rege  lacobo  fuit 
excogitata,  & defenfa. 

EqO  A.  3. vere,  pt)  fyncere  agnofeo  3profiteor  3teflificor  3 pt)  declaro 
m confcientia  mea  coram  Deo , pt)  mundo  2quod fupremus  Dominus 
noder  Rex  lacobus  e fl- legitimus , pt)  verus  Rex  huius  regni 3 pt)  omnium 
aliorum  Adaieftatis  fu£  dominior  um3pt)  terrarum , pt)  quod  Papa  nec  per 
fe  ipfum3nec per  vllam  aliam  authontatem  £cclefu3vcl  /edis  Inornans, 
vel  per  vlla  media  cum  qPibufcunc^  ahjs  3aliqxam  pote  flate  3 nec  autho- 
ntatem  habeat  Regem  deponedi3vel  aliquorum  Alaie flatis Ju£  dominio - 
rum3vel  regnorum  dtJfonendi3vel  alicui Vt  incipi  extraneo  ipfurn  dam- 
nificare 3aut  terras fuas  inuadere^authoritatem  concededi3vel  v llos Jub- 
diiorum fuorumab  eorum  fu£  Maieflatis  obedientia3p£ ) fubtechone  exone 
randi3aut  vilis  eorum  licentiam  dare  arma  contra  ipfurn  gerendi,  tumui 
tus  feminandi 3 aut  aliquam  violentiam,aut  damnum  Maieflatis  fu£ per 
fon£,Statui,vel  Regimini , vel  aliquibus  fuis fubditis  infra  Jua  dominia 
offerendi. Item  iuroex  corde }quod  nonobfiante  aliqua  declaratione 3 vel 
fencentia  e xcotnunicaiionis 3aut  depriuatiomsfacla,vel  conctJJa3  aut  fa- 
cienda3vel  concedenda  per  Papam  ,velfucceffores  fuos,velper  qudcunq? 
authontatem  deriuatam  ,aut  deriuari  pratenfam  ab  illo  3feua  bede  Jua 
contra  ditium  Regem , heredes  fuos , vel  quacunq,  abfolutione  ditiorum 
fubdtcornm  ab corumobedientia}fidelitatem  tamen , pp)  veram  obedien- 
tidm  fu&  Maieflati , heredibus , pp)  JuccefJoributfuu  praflabo  , ipfumque 
ptf  iofos  totis  meis  viribus  contra  omnes  conffirattones  3 pt)  attentata 
quacunque,  qn£  contra  perfonam  illius 3vel illorum  , eoumque  coronam , 
ptf  dignitatem  ratione  , vel  colore  alicuius  fententu  3 vel  declarationis , 
aut  alias  fatla  fu  erit , defendam  , omne  mt^  operam  impendam  reutlare, 
pt)  JMaieflari fit£,h£redibus3pt)  fuccejforibus  fuis ,mantfeftum facere  om 
r proditiones , fi)  prodttorias  con>fitationes3qu£  contra  illum , a*t  a i 

l l jqnn  z QUil 


nes , 


ques 


7 oo  LiLf,  De forma  Juramenti  fidelitatis, 

quos  illorum  ad  notitiam  ,<vel auditum  meum  peruenerint. 

‘Pr&tered  turo,quodex  corde  abhoreo,  detestor , ftj  abiuro  , tannuam 
impiam, %)  haereticam, hanc  dettrinam>f£j propofittonem , Qjfid  prin- 
cipes per  Papam  excommunicari,  rveldepriuati  pojsint perjuos  fubditos, 
<vel alios  quoficunc^deponi ,ft)  occidi. 

Et  alterius  credo,  ft)  in  confctentia  mea  refoluor , quod  nec  Papa  , nec 
alius  quicun^pote/lateM  habet, me  ab  hoc  tur  amento,  aut  aliqua  eius  par 
te  ab/oluendi.Quodiuramentum  agnofco, recta , ac  plena  authorit-ate  3eJJe 
mihi  legitime  mimflratum,omnibuscy  indulgentiis , ac  difpenfatiombus  in 
conarium  renuncio  .H&cc^  omnia  plane, ac  fyncere  agnojco ,ft)  iuro  iuxta 
exprefia  ^verba  per  me  hic  prolata,  iuxta  planum,  ac  communem  jen- 

[um,ft)  mtellettum eorundem  njerborum^abfc^rvllatquiuocatione  ,aut 
mentali  euafi one,^elJecreta  referuatione  quacumque . Hanco^  recogni- 
tionem,^ agnitionem facio  cordiahter ,<z>oluntarie nuerem  njera  fi- 
de Chrijham  <viri.  Sic  me  Deus  adiuuet. 


Huius  autem  iuramenti  occafioneno 
folum  dubitationes,  fed  etiam  opiniones 
variae,  & diifenfiones  inter  ipfos  Catho- 
licos Angliae  ortae  funt.  Plures  enim  a 
tali iuramento  praeftando abhorrebant, 
eo  quod  in  illa  iurandi  formula,&  fi  non 
exprcffe,  tefre , & implicite  obedientia 
Pontifici  debita  abnegetur,  Regiqj  pro- 
mittatur, ac  fubinde  articulus  de  Prima- 
tu Regis  ibi  virtute  cotineatur,&recog- 
nofcatur,Alijvero  fine  fcrupulo  confcie 
tiae  iuramentum  illud  pradiari  pofie  di- 
cebant, dumodo  animo,  & intetione  fie- 
ret promittendi  tantum  Regi  ciuile  obe- 
dientiam,nam  reliqua,  cum  in  iuramen- 
to non  contineantur,  fi  intentio  iurantis 
re&a  fit,no  poliunt  iuranti  attribuirquia 
licet  alij  fortafie  aliud  fufpicentur , illud 
efl:  folum  ex  ignorantia,  quae  per  admo- 


nitionem , & protefiationem  prius  cora 
Catholicis  £a<Ram  pocefl  fufficienter  au 
ferri, &ita  omne  fcandalum  euitari.Hoc 
autem  e medio  iublato,  nulia  interna  ma 
litia  in  illo  iu  rameto  eis  lneife  videbatur. 
Quoniam  vero  his  coloribus  decepti , & 
fortafle  nonnullo  humano  timore  indu- 
tti  aliqui  etiam  ex  primoribus  Catholi- 
cis ,&  Ecclefiafticis  non  folum  in  hanc 
fentcntiam  dcfcendebant , Verum  etiam 
in  iuramento praeflando  anteibant,  ne- 
ceifariu  fuit  in  re  tam  graui , & periculis 
expofita,SumumPotificempro  fuapa- 
florali  cura  opportunu  remediu  adhibe- 
re. Quamobre  Santtifsimus  D.  N. Pau- 
lus V.  ad  Catholicos  Angliae,  quid  in  re 
tam  ardua  fentiendu,&  feruadum  efiet, 
datis  ad  eos  literis  in  forma  Breuis  adnio 
nuit, quarum  literarum  forma  talis  eft. 


ff  Primum^BreueTontificiunu» 

DILECTI  filij,falutem,& Apoftolicam  benedictionem. 

Magno  animi  maerore  nos  femper  affecerunt  tribulatio- 
nes, Sc  calamitates, quaspro retinenda  Catholica  fideiugirer 
fuftinuiffis.Sed  cum  intelligamus,  omnia  hoc  tempore  magis 
exacerbari, afflictio  noftra  mirum  in  modum  aiuffa  eft.  Acce- 
pimus namque  compelli  vos,  grauifsimis  poenis  propolitis  re- 
pla haereticorum  adire, coetus  eorum  frequentare,  cocionibus 
illorum  intereffe.Profed o credimus  proculdubio  eos, qui  ta- 
taconftantia  atrocifsimasperfecutiones,  infinitas propemo- 


Primum ! Preue  Pontificiumj. 


70  r 


dum  miferias  hadenus  perpefsi  funr,  vt  immaculate  ambula- 
rent in  lege  D omini, nu nquam  com mifiuros  efle , vt  coinqui- 
nentur communione  defertorum  diuinx legis.  Nihilominus 
zelo  pafloralis  officij  noflri  impulfi , & pro  paterna  folicitudi- 
ne,quade  falute  animarum  veftrarum  afsidue  laboramus:  co- 
gimur monere  vos,  atque  obteftari,vt  nullo  pado  ad  haere ti- 
corum  templa  accedatis, aut  eorum  conciones  audiatis, vel  cu 
ipfisin  ritibus  comunicetis,ne  Dei  iram  incurratis.  Non  enim 
licet  vobis  hxc  facere  fine  detrimento  diuini  cultus , ac  veftrae 
falutis.Quemadmodum  etiam  non  poteftis  abfque  euidenfif- 
fima,grauifsimaq;  diuini  honoris  iniuria,  obligare  vos  iurame 
to, quod  fimiliter  maximo  cum  cordis  noflri  dolore  audiui- 
mus,propofitum  vobis  fuiffe  proflandum  infra  feripti  tenoris, 
videlicet  *.  Ego  A,B.vere,&  fyncere,6cc.  a nfupra. 

Qmr  cum  ita  fint, vobis,  ex  verbis  ipfis  perfpicuum  efle  de- 
bet,quod  huiufmodi iuramentum,faluafide  catholica, & falu- 
te animarum  veftrarum, prxftari  non  poteft,  cum  multa  con- 
tineat, qux  fidei, & faluti  aperte  aduerfantur.  Propterea  admo 
nemus  vos, vt  ab  hoc,atq;fimilibusiuramentis  proflandis  om- 
nino caueatis,  quod  quidem  eo  acrius  exigimus  a vobis,  quia 
experti  v^ftrx  fidei  conftantiam , qux  tanquam  aurum  in  for-' 
nace , perpetuas  tribulationis  igne  probata  cft,  pro  comperto 
habemus,vos  alacri  animo  fubituros  effp  quxcuque  atrociora 


tormenta,  ac  mortem  denique ipfam  conflanter  oppetituros, 
potius  qua  Dei  Maieftate  vlla  in  re  lacdatis.Et  fiducia  noftra  co 
firmatur  ex  his,  qua:  quotidie  nobis  afferutur  de  egregia  virtu 
re,atq;  fortitudine, qux  no  fecus,ac  in  Ecclefix  primordijs  ref- 
pledet  nouifsimis  hifce  temporibus  in  Martyribus  veflris. 

State  ergo  fuccinti  lumbos  veftrosin  veritate,  & induti  lori- 
cam iuflit  ice  fumentes  fcutum  fidei:confortamini  inDomino, 
Si  in  potentia  virtutis  ei  us,  nec  quicquam  vos  detine  at. Ipfe  au 
tem,  qui  coronaturus  vos,  certaminaveflra  in  coelo  intuetur, 
bonu  opus, quod  in  vobis  coepit, perficiet. Noflis, quia  difeipu- 
lis  fuis  pollicitus  cft, fe  nunqua  rcliduru  efle  eos  orphanos.Fi- 
deiis enim  eft,qui promifit.Retincte igitur difciplina .eius, hoc 
eft, radicati, &fudati  in  charitate^quidquid  agitis, quidquid  co 
namini,in  fimplicitate  cordis, &vnitate  fpiritus  fine  murmura 
tione,aut  hxfitationc  vnanimes  facite. Siquide  in  hoc  cognoi- 

cet  omnes,  quia  difcipuliChrifti  fumus,  fi  diledione 
habuerimus.  Qua:  quide  charitas,cu  fit  omnibus  Chrilli  fideli- 
bus maxime  appetenda  j vobis  certe,  diledrfsim^i  h >)  > Pr°nrcCgf_ 


7$  2 Libyi . Deforma  lura  menti  fidelitatis . 

necefTaria  eft.  Hac  enim  veftra  charicate  diaboli  potetia?infrin- 
gitur,quinuGaduerfusvostantopere  infurgit,cum  ipfa  come- 
donibus, atq;  difsidijs  noftrorum  filiorum  prtecipue  nitatur. 

Hortamur  itaque  vos  per  vifcera  Domini  Iefu  Chrifti, cuius 
'cbaritatc  e faucib*  xternse  mortis  erepti  fumus,  vt  ante  omnia 
mutuam  inter  vos  charitatem  habeatis.  Praefcripfit  fane  vobis 
praecepta  maxime  vtilia, de  fraterna  charitate  vicifsim  exerce- 
d a, felicis  recordationis  Clemens  Papa  VIII.  fu  is  literis  in  for- 
ma Breuisad dile&um  filium Magiftrum  Georgium , Archi- 
prcsbyterum  regni  Angliae , datis  die  quinta  menfisO&obris 
1^03.  ea  igirur  diligenter  exequimini , & ne  vlla difficultate, 
aut  ambiguitate  rem  ore  mi  ni, praecipimus  vobis,  vt  illarum  li- 
terarum  verbaadamufsim  feruetis,&  fimpliciter  prout fonat, 
tc  iacent, accipiatis, & intclligatis , fublata  omni  facultate  ali- 
ter illainterpretandi.  Interim  nosnunquam  ceffabimus,  Deu 
Patrem  mifericordiarum  precari,vt  afrli&iones,  & labores  ve- 
flros clementer  refpiciat,  aevos  continua  protedione  cufto- 
diat, atque  defendat, quos  Apoftolica  beneai&ione  noflra cle- 
menter impertimur.  Datum  Roma?  apud  S. Marcum, fuban- 
«ulo  pifcatorisdecimo  Calend.O&obr.  M.DCVI.  Pontifica- 
tus noftri  anno  fecundo. 


Quia  vero  nonulli  eo  tepore  fortade 
ad  Catholicos  decipiendos  , neillaocca- 
fione  iuramentum  recufarent , rumores 
in  Angliafparferunt,  quibus  fidem  illa- 
rum literarum  fufpeftam  redderent,  di- 


centes,'breu e illud  non  verum,  nec  a Po 
tificc  feriptum,  fed  ab  aliquo  fiiifie  con- 
fiftum,  ideo  Sumus  Pontifex  fecundi» 
Breue,  quo  prioris  veritas  certior  fieret, 
confcripfit, cuius  tenor  eft  qui  fequitur. 


f[  Secundum^Breucs. 


DILECTI  filij,falutem,& Apoftolicambenediwtionem. 

Renunciatum  eft  nobis, reperiri  nonnullos  apudvos,qui, 
cum  fatis  declarauerimus  perliteras  noftras  anno  fuperiore, 
x.Kalend.  Odobr  . in  forma  Breuis datas , vos  tuta  confcien- 
tia,prteftare  non  poffe  iuramentum  , quod  a vobistunc  exige- 
batur ; & prxterea  ftridlc  praeceperimus , ne  vllo  modo  illud 
praeftaretismunc  dicereaudent,nuiufmodi  lit eras  de  prohibi- 
tione Iuramcnti,  non  ex  animi  noftrifententia,  noftraq;pro- 
pria  voluntate  fcriptasfuifte,fed  potius  aliorum  intuitu, atque 
induftria.  Eaq; de  caufa ijdem  perfuadere  nituntur,  mandata 
noftradi&isliterisnon  effe  attendenda.  Perturbauit  fanenos 
hic  nuntius,  eoqj  magis,  quia  experti  obedientiam  veftram 

• ~ " (filij 


Sec  unium  2 reue  Pontificium.  ?oj 

( filij  noftrivniccdilcfti ) qui  vt  huic  Sandix  Sedi  obediretis , 
opes,faculcates,dignitacern,libertatem,  vitam  denique  ipfiam 
pie, ac  generofe  nihili  fecifiis; nunquam  lufpicati  efiemus,  po- 
tuilFe  vocari  apud  vos  in  dubium  fidem  litcrarum  nofirarum 
Apofiolicarum  , vt  hoc  prx textu  vos  ex  mandatis  noilris  exi- 
meretis. V erum  agnofeimus  verfutiem, atque  fraudem  aduer 
farij  humanx  falutis,  eique  potius , quam  vcfirx  voluntati  tri- 
.buimus  hanc renitentiam  . Eapropter  iterum  ad  vos  feribere 
decreuimus,acdenuo  vobis  fignificare,  litcras  nofiras  Apollo 
Iicas  anno  prxterito.x.  Kalcnd.Odlob.  datas  de  prohibitione 
Iuramenti  non  folum  motu  proprio, & ex  certa  nofira  fcien- 
tia;  verum  etiam  poft  longam  , & grauem  deliberationem  de 
omnibus, qux  in  illis  continentur,  adhibitam,  fuifie  feriptasj 
& ob  id  teneri  vos  illas  omnino  obferuare  , omni  interpreta- 
tionefecusfuadente  reiedta.  Hxc  autem  efi  mera, pura,  inte- 
graque  voluntas  nofira, qui  de  vellra  falute  foliciti  lemper  co- 
gitamus ea,qux  magis  vobis  expediunt.  Et  vt  coguatiprics,& 
confilia  nofira  illuminet  is,  a quo  Chriftiano  gregi  cuftodie  n- 
do  nofira  fuit  pr^pofita  humilitas,indefinentcr  oramusiquem 
etiam  iugiterprccamur,vtinvobis  filij?  noftris  fummopere  di* 
ledlis,  fide  m , confiantiam,mutuamque  inter  vos  charitarem, 
& pacem  augeat.  Qtfibus  omnibus  cum  omni  charitatis  afic- 
(fiu,  peramanter  benedicimus. DatumRomx  apud  S. Marcum 
fub  annulo  pifcatoris  decimo  Kalend.  Odlobr.  M.DC.VII. 
Pontificatus  noftri  anno  tertio. 


His  Pontificijs  literis, & epiflolaab 
Illudrifsimo  Cardinali  Bellarmino  ad 
Archipresbyterum  Angliae  confcriptis 
exagitatus  Rex  Anglia:  contra  vtrumqj 
breue,  & Epiflolam,  & indefcnfionehu 
ius  vltimi  iuramenti  libellum, fuo  nomi- 
ne occultato,  fcripfit,  aut  feribi  fecit.  In 
quo  precipuc  oftedere  conatur, per  iura- 
mentu  illud  nihil  aliud, quam  ciuile  obe- 
dientiam,  ac  fidelitatem  a fubditis  exigi, 
& ideo  vehementer  conqueritur , quod 
fubditi  fui  ab  obedien  tia  ciuili  ei  prarlhn 
da  deterreantur.  Sic  enim  ipfe  Rex  in 
principio  Prefationis  pag.  13.  affirmat, 
& in  alio  loco  Apologiaefic  inquit.  <Ad 
proximum  caput  Breuisauod  attinet, quo  Po 
tificijs  omnibus  interdicit,  ne  Ecclefias  nof - 
tr as  adeant , ne  v ? ritus , & caeremonias  no- 
firas frequentent , non  ef?  mihi  iam  animus 
hac  attingere:  fi  quidem  id  folum  ntgotij  nuc 


incumbit , vt  orbi  proloquar  murias,  & in - 
iujlitias  Pontificis  interdicetis fubditis  meis, 
ne  obedientiam  fuam  erga  me  profiteantur. 
Et  alio  in  loco  magno  verborum  ponde- 
re,& exaggeratione  fic  affirmat : Lgoe- 
nim, quantum  mea  mens  affequt  petefl , non 
coelum  d terra  longius  diflare  credo, quam  pro 
fefsio  obedierrtue  ciuilis  erga  ciuilem  Regem 
differt  ab  ijs  omnibus, qua  catholica  fi  dei, aut 
Primatui  Santti  Petri  quoquo»,  odo  funt  af- 
finia. 

Haec  autem , & fimilia  multa  ,quar  in 
illa  Apologia  continentur , non  fine  fuf- 
cienti  refponfione,  & impugnatione  i 
Cardinali  Bellarmino  relifta  funt.  Sta- 
tim  enim, aci  n manus  ciusApoloeia  per- 
uenit,  antidotum  contra  illam , quamuis 
tefto  nomine  fuo,  fcripfit  j quo  illud  no 
fidelitatis , fcd  infidelitatis  iurimentum 
cfTe,nccfo lilii  obedientiac  ciuilis  ad  Re- 
Nnn  4 


7 o/f.  Liber  V \ Deforma  iur amenti fidelitatis. 

gem  , fed  etiam  abnegationis  Pontificiae 
potedatisprofefsioneefle  conuicit.  Qua 
refponfione  veluti  conteDta  Rex  in  hac 


refp 

polficriori  Apologia;  editione  nihil  illi 
addendum  exidimauit.  Sed  in  initio  fe- 
re prolationis,  podquam  in  authore  illi9 
refponfionis  acriter  inuecfus,  & de  iniu- 
rijsj  conuitijs,  alijsque  in  modo  feri  ben- 
di  defe&ibus  grauifsime  coquedused,ta 
dem  concludit,  eum  ad  id ,in  quo 

caufa  cardo  'vertiturjmtfe  rcjpodtjje.  Hac 
vero  occafione  iterum  ibi  declarat,  duo 
tantum efle  capita,  de  quibus  in  Apolo- 
gia difleruit : Prius ( ait ) yt  probarem,  in 
fdelitatisfacramento  nihil  aliud,  quam  obe- 
dientiam  mere  titulem, <&  fecnlarem  fummis 
Principibus  d fubditis  debitam  contineri.  AI 
terum  yt  oftenderem , hanc  in  Reges  potefla- 
tem  d Pontificibus  inique  yfurpatdm  cu  Scri 
pturis,  Concilijs , & Patribus  pugnare.  Ex 
his  autem  duobus  capitibus  hoc  pode- 
rius  in  lib.  3 . & 4.  fufe  a nobis  tradatum 
ed  ,vbi  fatis  direde  omnibus , quae  in  illa 
parte  Apologi^,  vel  in  Praefatione  Rex 
inducit, refpondimus,  idcoque  illud  am- 
plius non  attingemus : alteru  vero, quod 
breuius,  dariusque  indicamus,  com- 
jjendiofius  etiam  in  hoc  libro  profeque- 
mur.Ne  vero  nobis  etiam  obijciat,quod 
ab  fcopo  aberrauerimus,  illum  paulo  fu- 
fius,  6c  diftindrus  iterum  proponemus. 

C A P V T.  L 

■Quis  fit prcefentis  contronerfus fcopus,  & cati 
Ja  flatus,  & qua  ratio  difputandi 
in  ea  feritanda  Jit. 

. r’  r3ju‘X  TT  proprium  huius  difputationis 
ramendfide'  y fcopum,ftatumque  controuerfiae 
Urrais.  prae  oculis  proponamus, varia  iu- 

:ramenti  genera  , quae  a Rege  temporali 
'exigi  poliunt, <5c  ex  didis  colligutur,di- 
■dinguere oportet.  Vnu  dici  poted  ciui- 
leiuramentum,  quia  efl:  folius  obedien- 
tis  ciuilis  in  rebus  mere  temporalibus, 
& ad  Regis  pote  flatem  vere  pertinenti- 
bus. AI  iud  eft  iuramentum  facrum  , feu 
-Ecclefiaflicum  ,fciiicet,  folius  obedien- 
tiae  Ecclefiadicae,feu  fpiritualis  Regi  tc- 
porali  exhibendae  tanquam  fupremam 
potedatem  cccleli2dicam,feu  fpirituale 
habenti  . Per  quod  iuramentum  con- 
fequenter  Pontificis  potedas  , eique 


A debita  obedientiaabiurantur.  Tertium 
dici  poted  iuramentum  midum  darc,& 
aperte,  quia  per  illud  exprellb  fitpro- 
fefsio  vtriufque  potedatis  intemporali 
Rege,  & vtraque  obedientia  illi  promit- 
titur^ confequenter  vtraque  etiam  Po 
tifici  abiuratur.Quartu  dici  poted  midii 
palliatum,  quia  per  illud  odedientia  ciui- 
lis ex prefle  iuratur,  tede autem , & fub 
verbis  minus  claris  obedientia  Pontifici 
debita  negatur, & Regi  tribuitur. 

De  primo  genere  iuramenti  (vt  dixi)  a 
nulla  ed  inter  Pontificem,  & Regem 
g Angliae  controuerfia . Quantuuiscnim 
Rex  iniuriam,  &iniuditiam  fibi  fieri  a 
Pontifice  conqueratur,prohibendo  fub- 
ditis fuis,ne  obedientiam  ciuilem  illi  pro 
mittant, & feruent:  re  vera  non  ita  ed,vt 
merito  notauitBellarminus  in  refponfio-  ^lUrtn 
ne  ad  Praefationem  Regiam  cap.  2.  & in 
Apologia  refpondendo  ab  obieda  cotra 
primum  Breue  Pontificis.  §. Pergit  dein- 
de autbor,&c.  Quia  in  neutro  Breui  Po- 
tificioreprehenfio  talis  iuramenti  inue- 
nitur,nec  aliquem  authorem  catholicum 
allegare  poted  Rex,  qui  hoc  genus  iura- 
menti cum  Catholica  fide  non  confenti- 
C re  iudicauerit.  Quapropter  fine  caufa  la-  Licif'  ^ 

• boratRexin  fua  Apologia pag. 2 J.&fe-iursm^udi 
quentibus  ex  Scripturis , Concilijs  , & caolxdicn- 
Patribus  probando , vel  deberi  Regibus 
in  conficientia  ciuilein obedientiam, vel 
licitum  efle  iuramentum,  quo  illa  pro- 
mittitur, nam  hoc  non  folum  verum,fed 
etiam  catholicum  dogma  efle  omnes  con 
fitemur.  Hoc  autem  , & non  aliud  pro- 
bant teflimonia  a Rege  allegata,  vtin 
lib.  3 . ex  profeflo  per  lingula  difeurren- 
do  odendimus;  Et  fane  tedimonia  Pa- 
trum , quae  ipfemet  adducit , diferteita 
loquuntur  , nam  vel  vtramque  obedien- 
D tiam  didinguunt,  vel  cum  moderatione,  Augujl. 
& limitatione  loquuntur.  Augudinus 
enim  cum  dixiflet, milites Chridianos 
obediuifle  Iuliano,  licet  Apodata,& in- 
fidelis eflet,datim  adiungit:  Vbi  yenieba- 
tur  ad  caufam  ChnJU,  non  agnofeebant,  nifi  Tertul. 
eum, qui  m ccelo  er^t.Tertullianusvero  di- 
cens, Colimus  Imperatorem , datim  addi- 
dit, Sic  quomodo  & nobis  licet, & ipfi  expe- 
dit ...  Etfiinilia  funt  alia  apud  Gratian.  in  Gratiin. 
Decret.i  i.q.i  .fub  finem. 

Neque  minus  fuperuacanea  funt, quae  3, 
in  Apologia  in  initio  refponfionis  ad 

Epido- 


C ap.r.  De  Scopo, & fiatucontrouerfu. 


7°S 


Epifiolam  Bellarmini  Rex  congerit  ex  A 
Idem  dog-  Concilijs Toletanis.4.y.(».&  10.  vt pro- 
ma varia  do  bet  iuramentum  fidelitatis  Regi  fadturn 
cuefunt,  elle  abvniuerfis  iubditis  fcruandum.T  ra 
dant  enim  ilia  Concilia  de  pnro, licito, 
ac  honefto  fidelitatis  iuramento, quod  & 
tunc  fiebat  in  HifpaniafuisReg.bus,  & 
nunc  etiam  fit , ac  fidelirsime  feruatur. 
Non  enim  venit  in  mentem  Patrum  illo 
rum  Conciliorum,  efTepofTe in  Ecclcfia 
Catholica  aliud  iuramenti  genus  , ejuo 
Principi  temporali  Ecdcfiafiica  obedi- 
entia  promittatur,  aut  aliqua  fpiritualis 
potefiasineorecognofcatur,  velm  Pon  B 
Coc.Tolct.  tificeabiurctur.  VndeinConcilioTo- 
letan.  io.  cap.2.  exprefife  dicitur.  Siquis 
religiofarum  ab  Eptjcopovfquc  ad  extremi 
ordinis  clericum  /fine  monachum  generalia 
iur amenta  in  julutem  Regiam , genti  fa, aut 
patrice  data  referiatur  violajje  "volutate  pro 
fana,  mox  propria  dignitate  pnuatus , e 'sr  lo- 
co,& honore  habeatur  cxclufus.  Qui  ver- 
ba fatis  declarant, fermonem  cfTe  de  gene 
ralibus  Juramentis , quae  in  quacuquere- 
publica  humana  ad  cius  conferuationcm, 
ik  ad  ciuilem  obedientiam  , & viti, ac 
rerum  fuarum  fecuritatem  Regi  prifia- 
d am  fieri  (olent.  Et  (imiliter  alia  Conci-  q 
lia  de  Iuramento,  quod  non  folum  inter 
fideles,  fed  etiam  inter  quofeumquege- 
tiles  fieri  confueuit, aperte  loquuntur. 
Vnde  Concilium  Toletan.4-cap.7  j.Sic 
inquit:  Sacrilegium  quippe  efi,  fi  "violetur  d 
gentibus  Regum  fuorumpromijfa  fides,  quia 
non  folum  in  eos  fit  patti  tranfgrefsio , fed  & 
tn  Deum, in  cuius  nomine  pollicetur  ipfa  pro - 
mifsio.  Et  eodem  modo  loquuntur  ci- 
tera.  Tradant  ergo  de  communi  pado 
inter  Regem,  & regnum  iuramento  fide 
litatis  firmato, quod  efi  iuramentum  pu- 
re ciuile , politicum , de  quo  non  efi: 
controucrfia.  Vnde  illa  Concilia  magis  p) 
ad  fpeciem,  & apparatum,  quam  ad  cau- 
fie  probationem  adduda  videntur. Ncq; 
plus  ad  Scopum  difputationis  pertinet 
canon  12.  Concilij  Aquifgran.  fub  Lu- 
douico,  & Gregor.  4.  in  2.  articulo , feu 
membro  illius, vbi  generatim  damnatur, 
qui  contra  Regem  infurgunt , & iurame- 
tum  fidelitatis  illi  non  feruant.  Nam  lo- 
quitur etiam  illud  Concilium  de  puro 
iuramento  ciuili,  tum  quia  nullum  aliud 
erat  tunc  auditum  in  Ecclelia  Regibus 
fieri , turn  etiam  quia  pro  fundamento 


4- 

Ex  LCe.  A. 
cjuil^ia.pro 
baiio  iliuer* 

filii  |>(Ut* 
iui  t tileC 
i llaico. 


primittit  Concilium  -.Conflat , quia  qi  1- 
cumque  potejlatt  a Domino  data  refijtit, 
luxta  'Apojioiicum  documentum  Du  ordi- 
nationi rejijlit  , potcllas autem  Kegisu- 
uihs  tantum  efi,  dc  fiinili  ergo  luunicn- 
to  loquitur  Concilium. 

Quod  fi  Rex  Anglii  illi  grauiGuno 
Concilio  lidem  adhibet , vt  par  efi,  quf- 
fo , primum  ab  eo  iadum  fundainemuin 
attente  confideret,  fiatim.n.in  principio 
fic  Patres  loquuntur:  Primo  "rifum  eji, 
normam  "vniuerfa  religionis , atque  Luie- 
fiatftcce  dtfciplince  m duabus  confijh  re  pc  fa- 
nis , Pontificali  "videlicet,  atque  Imperiali. 

Quod  fundamentum  primum  authorr- 
tate  Gelafij  prarferentu  aut ' oritaten.  Pa  Gela'  /dA 
pi  potefiati  Regum  confirmat:  Deinde  najta).  Im 
tefiimomo  Fulgentij  dicenti; ; Quantum  ferat. J nl- 
pertwct  ad  huius  temponsyttam  ,in  Ecile-  de 

fia  nemo  Pontipce  potior, & ;u luulo  thn - Pradcjlin. 
Jliano  Imperatore  nemo pottor  mucmtur.  Et  Crg^at. 
in  parte  tertia  eiufdem  Concilij  multa 
de  Regali  munere  , ac  potellatc  tradun- 
tur,& in  cap.quinto  illius  par  tis  refertur 
di  dum  Confiantini  ad  Epiftopos : Pote - CotOiriio 
flatem  "volis  dedit  Deus  dc  nobis  quoque  tu-  fentrniud  1 
dicandi,  & ideo  nos  d "vobis  retic  indica-  iunWieiio- 
mur , "vos  autem  non  potefus  ab  hominibus 
indicari.  Quanodo  ergo  Concilia  Jura- 
menta fidelitatis  Regibus  facta  ltru-u- 
da  cfTe  decernunt,  non  contundunt  ci- 
uilenr  obedientiam  cum  Ecdcliafiica  , 
fed  vnicuique  quod  fuum  efi,  redden- 
dum fiatuunt  , Cifarr  , qui  Cifaris 
funt,  & qui  funt  Dei  Deo.  Et  ita  de 
primo  iuramento  fidelitatis , & ebedi- 
entii  tantum  ciuilis  nulla  efi  contro- 
uerfia. 

De  fecundo  autem  genere  iuramen- 
ti , quo  vafTallus  fidelis  Regis  Chrift  ia-  p,;0cipfrn 
ni  illum  recognofcit  vt  fupremumca-  Ijuoul  ^e 
put,  vel  gubernatorem  Ecclefii  in  Ec-  *c  icfiiU  an 
defiafiicis , & fpiritualibus  rebus , ciquc 
obedientiam  in  eifdem  fpiritualibus  pro 
mittit  , nulla  quidem  fuit  chm  in  Ca- 
tholica Ecclefia  controucrfia  , quia  nun- 
quam in  illa  tale  iuramentum  auditum 
efi,  quia  materia  eius  facrilega,  & do- 
drini  fidei  contraria  femper  iudicara 
efi.  A temporibus  autem  Hcnrici  Oc- 
taui  cipit  in  Regno  Anglii  illud  jura- 
mentum introduci  : & in  principio  ip- 
femet  Rex  in  comitijs  regni  fui  illud  p:o 
ponere  non  efi  aufus,quia  res  noua  cllet. 


ne  hpilco* 

Rufpn.ltb, 
1 .altas  to 
cap.i. 


or.e  (pinu* 
lrro,olire«  in 

audituro. 


Sander.lib. 

i . 


Roffenfis  re 
tratcacio  cir 
ca  prsftitu 
iutameimi. 


6. 


Non  eft  hic 
quKftio  de 
2.  iuraineti 
genere,  ne - 
<^ue  de  3. 


7 0 6 LihVL  Deforma  iuramenti  fidelitatis* 


& inaudita  , (liret cjuc  viris  Catholicis, <3c 
prifertim  Ecclehadicis  futuram  ede  a- 
ccrbifsimam.  Ideoque  RotFenfem  , vi- 
rum magnae  authoritatis,  vt  illud  pro- 
punerct,fuaque  authoritate  alijs  perfua- 
deret,  coegit  : ille  autem  licet  iniqui- 
tatem iuramenti  non  ignoraret,  tunc  vel 
timore  , vel  rationibus  humanis  indu- 
Ylus  Regi  paruit , iuramentumquenon 
fimpliciter , fed  quadam  limitatione  ad- 
dita , ceteris  Epifcopispropofuit , fcili- 
cet } quantum  eis  per  Dei  yerbum  permlf- 
fum  ejjet , ac  licitum.  Huius  autem  lapfus 
ex  humana  fragilitate  profelli  eum  po- 
dea  grauifsime  poenituit , publiceque 
contedatus  ed,  non  debuilTe  cum  exce- 
ptione illa  Iuramentum  admittere,  ac 
ii  res  elfet  dubia , fed  per  verbum  Dei 
veritatem  aperire , ne  alij  iafraudem  in- 
d ucerentur . Itaque  ex  tunc  fchifmati- 
ci,& timidi  iuramcntu probare,  & red- 
dere; Catholici  autem  detedari,  & vi- 
tare csperunt.  Idemque  difsidium  in- 
ter Catholicos , & haereticos  vfque  nunc 
durat , & perpetuo  perfeuerabit,  quan- 
diu  illi  Schifmatici  in  fuo  errore  per- 
manferint , quoniam  nobis  certum  ed, 
fidem  Catholicam  tale  iuramentu  dam- 
nare. 

Nihilominus  tamen  quaeftio  , qux 
nunc  verfatur , non  ed  dehoc iuramen- 
to  , bene  enim  nouit  Rex  Anglix,  Ro- 
manam (idem  illud  iuramentum  damna 
re  , & a veris,  ac  conflantibus  Catholicis 
fubditis  fuis  non  effe  praedandum  : imo 
( vt  infra  videbimus  ) ob  hanc  caufam 
dicit,  formulam  iuramenti  mutafTe,  ne 
fubditos  fuos  in  eas  angudias  cum  ingen 
ti  ducrimine  induceret . Quamuis  enim 
ipfe , & ali)  Anglicani  Proteflantes  pri- 
uato  fuo  errore  opinentur , iuramentum 
illud  effe  licitum, quia  putant  promifsio-  D 
nem  effe  de  re  licita,  & debita,  nihilomi- 
nus non  negant , nec  negare  poliunt,  fi 
vel  ratione  naturali  vti  velint,  iniquum 
eile,tale  iuramentum  contra confcien- 
tiarn  praedare,  (iue  animo  non  implendi 
illud,  tiue  credendo  talem  obedientiam 
foli  Pontifici  Summo  elTe  reddendam. 
Quapropter  non  manet  inter  nos  in  hoc 
puncto  controuerha de ipfoiuramento, 
fed  dc  materia  eius,  quae  coincidit cum 
controuerlia  de  primatu, qu$  lib. 3 . tra- 
llata  ed. 


A Atque  eadem  ratione  non  ed  quae- 
dio  de  tertio  iuramento,vtramqucobe-  7. 
dientiam  ciuiiem,&  Ecclefiadicam  aper 
te  comprehendente.  Cum  enim  bonum 
ex  integra  caufa,  & malum  ex  quocum- 
que defeltu , & vna  pars  materis  talis 
iuramenti praua  fit,  manifedumed to- 
tum iuramentum  e(fe  iniquum.  Sicut 
enim  proplitio  copulatiua  , cuius  vna 
pars  ed  faifa , fimpliciter  falfa  ed,  ita  iu- 
ramentum illud , cum  per  illud  copula- 
tiue  ( vt  fic  dicam ) & ciuilis,  & Ecclefia- 
dicaobedientia  Regi  vt  fupremo  capiti 
g promittatur  , fimpliciter  iniquum , dc 
detedabile  ed.  Denique  qui  credit, Re- 
gem temporalem  edefupremumintem 
poralibus,&  fpiritualibus,  quauis  in  prjo 
ri  parte  non  erret,  fed  tantum  in  pofte- 
riori,  fimpliciter  h^rcticus  ed,  quia  vna 
hsrefis  fufficit  ad  haereticum  condituen 
dum  3 ergofimiliter  iuramentum  illud 
ed  profefsio  cuiufdam  haerefis,  ac  proin- 
de abominabile . Idemque  non  minus  4.lurimen. 
euidens,  & certum  ede  debet  de  quarta  geous. 
iurandi  forma,  in  qua  promifsio  obedi- 
entiae  ciuilis  Regi  facienda , & abiuratio 
Pontificiae  non  clare,  fed  te&e,  & fimu- 
q late  proponitur,  quia  in  moralibus  illa 
duo  aequiparantur , parumque  refert  ad 
fidei  condantiam , quod  aperte , vel  fub 
aliquo  velamine,  Scfimulatione  veritas 
Catholica  negetur , Vnde  etiam  dehoc 
punito  non  eft  principalis  controuerfia, 
quia  vero  ab  ignorantibus  poted  in  du- 
bium reuocari , inferius  opportuno  loco 
diltam  veritatem  confirmabimus. 

Punit um  ergo  principale, in  qiioRex  g, 

controuerfiam  condituit , non  ed  de  iu- 
re  ( vt  fic  dicam  j fed  de  fallo,  id  ed , an 
in  illa  vltima  forma  iurandi  ihRege  An- 
gliae  inuentafolaobedientia  ciuilis  a fub 
ditis  exigatur,  Ecclefiadica  veronullo 
modo,  neque  exprede,  neque  tacite, vel 
telte,  feu  palliate.  Et  fimiliter  an  per 
illud  iuramentum  abiuretur  Primatus 
Paps,  eiusque  fuprema  fpiritualis  pote- 
das  negetur,  vel  folum  fiat  profefsio  fu- 
premae  potedatis  Regis  in  fuo  ordine, 

& gradu  fine  profefsionc  fpiritualis  po- 
tedatis, quam  vfurpat . Nam  RexAn- 
gliae  contendit  in  eo  iuraniento  folam 
promifsionem  obedientis  pure  ciuilis, 

& profefsioncm  fuprem?  Regis  pote- 
datis temporalis  contineri.  Sic  enim  ait 

in 


Cap.2.In prima  iur  amenti  parte  Primatum  in  volui.  707 


in  Vrxfatio.pavm. 12. Tantoftudio , tan - A 
taque  folicitudwe  canebam, ne  quicquam  boc 
inr  amento  contineretur  ,prater  fide  litatu  il- 
lius, & temporalis  obedientia promij  sionem 
quam  ipja  natura  omnibus  jub  regno  najcen- 
tibusprafcnbit.  Jtc  intra  dicit  , Icriplille 
Apologiam , in  qua  fufcipiebat  proban- 
dum ; nihil  in  eo  mr amento  contineri,  mfi 
quod  ad  obedientiam  mereciuilem  , ac  tem- 
poralem Jpeclat , qualis fummis  Principibus 
afubditis  debetur,  ldemque  in  alijs  locis 
tam  Praefationis,  quam  Apologie  repe-* 
tit,  cx  quibus  aliqua  in  praecedenti  pr$- 
fatione  retuli.  Hoc  ergo  in  primis  cita  ^ 
nobis  examinandum.  Et  primo  quidem 
Cootroner  [j£  re  jpfa  jfcciindum  fe  fpettata  difierc- 

diuifio.  mus,  & per  lingulas  illius  formulae  iu- 
randi  partes , prout  Rex  poltulare  vide- 
tur , difeurrendo  , quam  fit  iniuftum, 

& fidei  contrarium  iuramentum  illud 
offendemus. Pofiea  vero  ad  ea, que  con- 
tra Breuia  Pontificia  obijeiuntur,  facile 
refpondebimus. 

C A P V T II. 

Vtrum  in  prima  parte  formula  iur ament1 
aliquid  prater  obedientiam  ciuilem,&J 
contra  Ecclefiajlicam  iu- 
randum  propo- 
natur i 

1 

IN  quatuor  partes  ,feu  paragraphos  di 
ftaiurameti  formula  diuifa  elt,  prima 
eftin  eius  initio,  fecunda  in  paragra- 
pho.  Item  iuro,  tertia  in  paragrapho.Prrf 
terea  iuro,  quarta  in  paragrapho,  Et  'vite - 
rius  credo,  que  difcutiedae  funt  ,<3c  attente 
confiderandum , an  in  omnibus,  vel  in 
aliqua  earum  verum  inueniatur  illud  Re 
gis  pronunciatum,  nihil  in  illo  iuramen- 
to  contineri,  mfi  quod  ad  obedientiam 
mere  ciuilem,  ac  temporalem  fpecfat; 
Prius  autem,  quam  ad  fingulas  partes 
defeendam  , praemoneo,  ab  aliquibus  no 
tatum  clTe,  verbum  Iuro  in  prima,  St  vl- 

' Vide  lib.  1 tima  claufula  no  apponi, & ideo  in  eis  no 

' it  luram,  iurari, ac  fubinde  non  tantam  requiri  cer 
' titudinemde verititateearu  rerum, qu? 

%.n.&fe  in  eis  proponuntur,  quin  fine  culpa  falte 

luentibus,  graui  quis  pafsit  illa  conteri,  licet  ea  non 
credat, ficut  in  alijs  duabus  partibus, quae 
fub  iuramento  proferuntur , neceilaria 


cft.Hec  vero  confidcratio  falfa  cfi,&  per 
niciola  . Primo  enim  citra  dubiu  venmi 
clt,etiailla,  qu^  in  pruna, Cx  \ ltuna  parte 
continentur, fub  iuramento  prolem. Na 
in  prima  dicitui:  lnconjcien.ia  mea  coram 
.DeOjqugduar particula; in  ngore  fumptg 
folent  etle  form^ iurandi,  N.  licet 
tim  lumpt^  interdii  fint  ambigu$,tamcn 
limul  coniun&£ adinuicem  le luuant,  CSc 
determinant  fignificationcad  indubitata 
iuradi  formam. Et  augetur  certitudo  ex 
folenitateiuramenti  ,&ex  materia  eius, 
&quiafbtim  infeciida  claufula  dicitur: 

Ite  iuro, Ckex  alijs,qu£  iam  dica.Nain  vl 
tima  etia  claufula  ponitur  particula;/;; 
confcietta  mea, Et  deinde  fupponitur  fim- 
plicitcr  iuramentu  hoc,  quoad  omnes  fu 
as  partes  efle  tam  validu  iuramentum,  vt 
a nulla  earum  pofsit  Pontifex  qu  equam 
ablolnere.Et  quod  tollit  omne  dubiu, in 
fra  dicitur.  Hac  omnia  plane, ac  fynterc  ag 
nojco,ey  iuro.  Et  in  fine  cocluditur:/«'ve- 
rafidc  Chriftiani  y irt,  & fic  me  Deus  adiu- 
«ef.Quod  vltimu verbu  fufncit  ad  iuran 
du  omnia  prfmilla  vt  in  mrc  etia  canoni 
co  habetur, c.LgeA7-de  iure iurando. V 1-  Cap.fi-o. 
timo  vero  addo,  cu  in  prima  parte  dica-  ^ detur. 
tur,Agnofco,  & profiteor, 6cm  vltimadi- 
^ catur,Crede,&  materiapertincat  ad  dog- 
mata fidei,  etia  fi  iuramentu  nointeruc- 
niret,foregrauifsimii  peccatu  , in  illa  ma 
teria  aliquid  fallu  confiteri,  vel  profiteri, 
quia  efiet  contra  fidei  confef>ionem,qu$ 
neceirariaclfadfalutcm  , tclfe  Paulo  ad 
Romaman.  io. 

Hoc  ergo  fuppofito, in  primis  in  ipfo 
iuramenti  initio:  Ego  A.  B.ycre,&fyn- 
cere  agnofco,dr  profiteor, teftificor,&  decla- 
ro in  con\ cientia  mea  coram  Deo,  (y  mundo, 
quod  fupremus  D;u  nofler  Rex  Iacobus  ett 
legitimus, & ycrus  Rex,&c. aduerto,  licet 
j)  h^c  verba  fyncerc  propolit.i,&  intclle&a 
exprelTe  nihil  aliud  qua  dominij,  ac  reg- 
ni temporalis  protefsione  continere  vi-  f0  pTima  ia 
deantur, nihilominus  in  verbis  illis:  Su-  r,mcup»rte 
premusDns  ncjlcr  Rex,\\x\\s  latere. Nam  virus  fite,c 
juxta  intentionem  loquentis,ex  alia  for  c 
mula  iurandi  nunquam  retraftata,  & ex 
publica  eius  profefsione  , & feriptis  fatis 
cognita, & iuxta  vulgarem. & receptum 
in  illo  regno  fenfum, particula.  Supremus 
Dominus  fignificat  effe  fupreinum  (im- 
pliciter tam  in  fpiritualibus,  qua  in  tem- 
poralibus : fuprcmu  ( inquam ) politiuc 


j o 8 Liber  V \ Deforma  iur amenti  fidelitatis. 


iii  fuo  regno , quia  eft  fiipra  omnes  tam 
laicos,  quam  Ecclefiafticos,  tam  in  tem- 
poralibus, quam  in  fpiritualibus : & ne- 
gatiue  refpejftu  totius  orbis, feuEcclefif, 
quia  nullum  in  ea  recognofcit  fuperio- 
rem.  Cum  ergo  in  ipfa  iorma  iuramen- 
ti  cogatur  omnis, qui  iurat,ilio  modo  re- 
cognofcere  Regem  vt  rupremum  Domi 
num,  tacite  cogiturconfiteri  Primatum 
ciTupremutn  in  magna  Britannia, &Hy 
bernia , & exemptionem  eius  ab  omni 
luperiori  poteftate , & confequenter  ta- 
cite abiurare  cogitur  fupremam  fpi ri- 
tualem Pontificis  poteftatem.  Sic  ergo 
in  illa  fola  particula  : Supremus  Dominus 
nojler : aliquid  vitra  obecjietiam  ciuilein, 
ac  temporale  continetur. 

3 • Dicet  aliquis,  efto  haec  fuerit  inten- 

tio Regis , quam  certe  negare  non  po- 
teft,  contuito  non  exprefsifte- illam  in 
ipfa  formula,  ne  Pontificiis  ( vt  ipfe  lo- 
quitur) fcrupulus  confcientix  inficere- 
tur, quem  nunc  poterunt  lacile  depone- 
re, non  iurando  iuxta  intentionem  lo- 
quentis , fed  iuxta  fimplicem  verborum 
fonum , & infenfuaccommodato,quem 
potiunt  illa  verba  facere,  tantum  de  fu- 
premo  dominio  in  temporalibus  eain- 
ExclnJiiur  telligendo.  Verumtamen  haec  fuga,  li- 
cuatio.  cet  fpeculatiuc  ( vt  aiunt ) & abftra&e, 
ac  remoto  fcandalo  pollet  futtineri  , ta- 
men in  v fu,  (Scpraxi  in  tali  loco , & in- 
ter tales  perfonas,&  cum  alijs  circun- 
ftantijs,  ac  periculo  fcandali,  quod  fi- 
mul  ibi  concurrit, vix  poteft  ab  illis  ver- 
bis feparari  talis  fignificatio,  & confe- 
qnenter  illa  erit  quasdam  externa  con- 
fefsio,  <5c  profefsio  poteftatis  Regis  ab- 
folute  fiipremae  in  omni  materia , & fine 
vlla  limitatione , pr^ter  illam  quae  in  ip- 
fis  verbis  additur , de  terris  eius  domi- 
nio fnbiedfis.  Qua;  limitatio  auget  cae-  D 
tera  verba , vt  fine  vlla  limitatione  di  (fla 
intelligautur.  Multoque  magis  id  decla- 
rant verba  fequentia  , vbi  iam  non  tecfe, 
fed  expretTe  vitra  ciuilem,  & temporale 
obedientiam  iuramentum  extenditur. 
Additur  enim. 

4.  Et  quod  Papa  nec  perfe  ipfum,nec  pervl- 

lam  Alum  authoritarem  Ecclefia  , vel  Sedis 
Romana,  nec  per  vlla  media  cum  quibnfcuj. 
alijs  aliquam  pote  flatem  , nec  autboritatem 
habeat  Regem  deponendi.  Quis  quefo,di- 
cat,  per  haec  verba  tantupoftulari  a fub- 


A ditis  obedientiam  ciuilem,  qualis  Summis 
Principibus  d J abditis  debetur : Certe  ali) 
RegesEcclcfiae  no  minus  fuprenii  Princi 
pes  in  teporalibus  fimt,quaRexAiiglie: 

& tamen  neqj  ipfi  tale  obedientiam  exi- 
gunt, nec  fibi  a fubditis  deberi  credunt, 
nec  fubditi  illam  recognofcunt  3 ergo 
aperte  declarat  Rex  Anglia;  de  fe  loqui, 

& fentire  tanqua  de  fupremo  Principe, 
nullu  in  terris  habente  fuperiore , & hac 
profefsioneper  illud  iuramentu  afubdi 
tispoftulare.  Deinde  per  illa  verba  non  Didis  ver- 
tam iuratur  obedientia  Regi, qua abiura-  bis P>p? f0 
g tur  poteftas  Papae, tradareaute  de  pote-  «eftatcm «b 
flate  Papae, & illam  iuranda,vel abiuran-  lurarl‘ 
da  proponere  , non  pertinet  ad  poteftate 
ciuilem,  aut  temporalem  Regis,  nec  ad 
obedientiam  ciuilem  illi  debitam  3 ergo 
illa  verba  euidenter  excedunt  terminos 
obedientiae  ciuilis,  tum  quia  verba  ipfa 
aliquid  aliud  fignificant  pr^ter  obedien- 
tiam ciuilem  Regi  debitam  , vt  ex  ipfis 
manifeftum  efl;  tum  etiam  quia  ipfe- 
metadus  exigendi  tale  iuramentum,  & 
imponendi  obligationem  profitendi  hoc 
vel  illud  de  poteftate  Pontificis  efl  adits 
iurifdidionis  plufquam  ciuilisj  imo  fu- 
C perioris,  vel  non  fubditae  poteftati  Pon 
tificis  : quia  ad  ciuilem  poteflatem  non 
pertinet  fpirituali  poteftati  , praefer- 
tim  fupremx  terminos  prefcribere.Duo 
bus  ergo  modis  ( vt  Theologicis  termi- 
nis rem  declarem  ) Rex  in  illis  verbis 
poftulat  obedientiam  plufquam  ciui  - 
lem,  primo  in  adu  fignatoproponen- 
do  materiam  non  ciuilem,  fecundo  in 
a<ftu  exercito  , vtendo  poteftate  pluf- 
quam ciuili , & cogendo  fubditos,vt  illi 
fe  fubdant,  & fua  profefsione  illam  re- 
cognofcant. 

Accedit,  quod  per  illa  verba  pro-  ?• 
ponitur  profefsio  cuiufdam  erroris  coti 
tradodrinamab  vniuerfa  Ecclefia  pro-  . 
batatn  . Quamuis  enim  re  vera  materia 
illa  Ecdefiaftica  fit, fi  dodrina  propo- 
fita  vera  eftet,  vt  cumque  tolerabilis 
effet  iurifdidionis  vfurpatio  : cum  ta- 
men ipfa  forma  iuramenti  errorem  con- 
tineat,& ad  illum  profitendum  fubditos 
compellat , non  folu  m exigit  aliquid  vi- 
tra obedientiam  ciuilem,  fed  etiam  (Ogit 
ad  abnegandam  Pontificiam  potcfta- 
tem,&  ad  confitendum  aliquid  fanaedo- 
drinae  contrarium.  Aftumptumoften- 

ditur 


Ca.  2 . In  prima  iuramenti  parte  primatum  'tnuolut . ? o <? 


ditur , quia  ille  articulus  illius  iuramenti  A 
includithanc  propofitionem , & fidem 
cius:  J«  Pontifice , vel  m VmucrfaEcclefia 
non  e fi  potefias  ad  deponendum  Regem  bap- 
tiiatum  in  vllo  cafu,  vel  propter  q/tdncumtf 
caujam,vel  culpam.  Quanuis  enim  in  ipfa 
iuramenti  forma  non  addantur  expref- 
fe  omnes  iftx  particulae,/?;  vllo  caju,  Vel 
propter  quancun^  caufiam , aut  culpam,  in 
alijs  aequiualentibus  continentur,  nimi- 
rum,cum  dicitur , quod  Papa  nec  per  fe, 
nec  per  alios, nec  cum  quibufcunque  alijs  ali- 
quam potcfiatem,nec  anthoritate  halet  Re- 
gem deponendi : Si  enim  nullam  potefta-  g 
tem  habet;  ergo  nec  facultatem  punien- 
di, nec  quouis  alio  titulopotefhtem  ha- 
bet effectricem  talis  effeftus , feu  depo- 
litionis.Et  hoc  ide  peralias  clau  fulas  am- 
plificatur, videlicet,  quod  Papa  non  ha- 
beat poteffatem  difponendi  de  regnis 
fub  dominio  Regis  conlfitutis,  aut  alte- 
ri Regi  concedendi  authoritatem  ilia  in- 
uadendi.  Nam  haec  omnia  pendent  ex 
ilio  principio , quod  Papa  non  pofsit  il- 
lum cogere  per  talem  poenam  depoli- 
tionis,etiam  fi  haereticus,  velfchifma- 
ticus,  vel  catholicorum  perfecutor  fit, 
neque  aliquibus  medijs  coactionis  tem- 
poralis, feu  corporalis  vti  ad  illum  pu-  ^ 
niendum , vel  Ecclcfiam  defendendam, 

& catholicos  a tanto  periculo  eruendos. 
Quam  vero  falfum  fit  hoc  dogma,  qua- 
que alienum  aprincipijs  fidei, ab  vfuEc- 
clefiae,&ab  omni  etiam  refta  ratione, 
fuppofito  munere  paftorali,  quod  Chri- 
itus  Vicario  fuo  commendauit,  fatis  in 
libro  tertio  olfenfum  cfd;  ideoqj  in  hoc 
puncto  in  praefenti  non  amplius  immo- 
rabor. 

£ Tandem  eiufde  rationis  eft  alia  clau- 
fula,qua  haec  pars  huius  iuramenti  coclu 
ditur.in  quaRex  fuos  fubditos  iurare  co 
gic  in  Pontifice  non  efTe  poteftate,  vllos 
fubditorumfuoru  ab  corti  jitx  Malefiatis  obe 
dientia ,& fit bie Ilione  exonerandi,  aut  vilis 
corti  licentiam  dare  arma  cotra  ipfum  geredfi 
tumultus  feminandi , aut  aliqua  violentia  , 
aut  dannm  Malefiatis  fu  a perfonce  , flatui, 

Vel  regimini,  vel  aliquibus  fitis  jubditis  in- 
tra fiua  dominia  oferedi.  Que  claufula  eiuf 
de  fere  rationis  eft  cu  praecedenti , dc  ex 
eode  errore  procedit,  nimirum,  quod  in 
Pontifice  nulla  fit  poteftas  coerciua  Re- 
gis per  corporalem  violentiam,  vel  alias 


temporales  poenas:  quam  dodrinam  er- 
roneam efle  in  eodem  hb.  3.  oftenfiun 
eft.  Quamobrem , etiam  in  hac  claufula 
aliquid  vitra  obedientiam  ciuilem  iura- 
durn  proponitur , & fpirituaiis  poteftas 
vfurpatur,eamque  in  ipfoiurair,c'.o  pro- 
fiteri, & in  Rege  agnofeere  fubditico- 
guntur.Ac  denique  etiam  potcftasPon- 
tificiaabiuratur,  & error  cotra  fidei  do- 
ctrinam iuratur. 

Imo  hic  inuoluuntur  noui  errores.  - 
\ nus  eft, quod  Papa  non  habeat  potcf-  /.lii  crrorcj 
tatem  relaxandi  iuramenta,  etiam  fi  iufi  in  haccbu- 
ta,&  rationabilis  caufa  intercedat,  quod  *ula 
eft  contra  Ecclcfialticum  morcm,Coci- 
liorumq;  generalium  vfu m,& approba- 
tionem cap.a.de  Re  indic,  m 6.  Et  contra 
catholicorum  DoCtorum  confcnfmn,& 
contra  poteftate  ligandi, & folucndi  Pe- 
tro datam , & ita  vfu , <5c  moribus  totius 
populi  Chriftiani  declaratam.  Et  pra te- 
reaeff  etia  contra  rationem,  nam  infimi 
libusiuramentis  femper  includitur , vel 
conditio  tacita, fi  promifsio  impleri  pof- 
fit  fine  notabili  damno,  <Sc  periculo  iura- 
tis, maxime  vero  quando  illud  periculu, 

& damnum  prouenit  ex  iniuria,  & vio- 
lentia eius, cui  fit  promifsio:  Vel  intclii- 
gitur  referuatum  ius  fuperioris.qui  non 
obffante  promifsionea  fubdito  fa<fta  po 
teflilli  prohibere,  ne  illam  impicat,  feu 
ne  actionem  promillam  exequatur,  fi 
infla,  &:  rationabilis  catifa  intercedat,  <Sc 
confcquenterpoteff  relaxare  iurninen- 
tum, materiam  eius  piohibendo.Dcniq; 
hic  enor  fupponit  priorem:  nam  h Papa 
poteff  deponere  Regem  confequcntcr 
necefTeelt,  vt  auferre  pofsit  vinculum 
obedientiae  , & iuramenti  , quia  non 
promittitur  obedientia  lacobo,vt  Iaco- 
buseff , fed  vt  Rex , vnde  fi  delinat  clle 
Rex,  eoipfo  non  debetur  ci  obedientia, 
ac  fubindeneciuramentum  obligat , na 
fublata materia  iuramenti,  confcquen- 
ter  iuramenti  obligationem  auicrri  nc- 
cclTe  eft. 

Alius  iiouuscrrorcfi: , quia  non  folu 
negatur  Pontifici  poteftas  deponend:  ^.serror.' 
Regem  ipfum  haereticum,  led  etiam  fub 
ditos  cius  cogendi  per  huiufinodi  pro- 
nas,vt  patet  ex  illa  particula , Vel  aliqui- 
bus fitis  fub  ditis.  Eft  enim  circa  fenlum  il 
lorum  verborum  aduertendum  , nemi- 
nem clTe,  qui  doceat,  poffe  Pontificem 
Ooo  fuo 


o Lib.  6 /Deforma  iuramentifdelitatis. 


9- 


Poftremu 
iur*mencu 
prioravirtu 
tem  conEi- 

nerc. , 


fuo  arbitrio,  &abfque  cogente  iuftitiae 
ratione,dare  alicuiPrincipi  licentiam,vt 
contra  alium  Regem,  vel  fubditos  cius 
arma  fumat, aut  vim  aliquam,  vel  nocu- 
mentum ei  inferat : ficut  etiam  non  po- 
teft  pro  libito  dare  licentiam  fubditis 
excitandi  turbas  contra  Regem  fuum, 
prout  videtur  Rex  Angliae  in  difcurfu 
huius  operis  Papae  attribuere , vt  infinc 
libri  terti)  animaduertimus,  ac  refutaui- 
mus.  Quis  enim  Pontifex  hanc  fibivn- 
quam  poteffatem  arrogauit?aut  quis  ca- 
tholicus, aut  rationis  vlum  habens  hoc 
vnquam docuit,  aut  praedicauit?  Non 
oportet  ergo  tegere,  aut  palliare  verba 
illa , fingendo, fenfum  eorum  efie,  Papa 
nonpoile  illam  licentiam  dare  ad  libi- 
tum,& fine  caufa,hoc  enim  neque  Rex 
timet , neque  in  mentem  hominum  ve- 
nit. 

Senfus  ergo  eft,  non  pofie  Pontifice 
violentiam  aliquam, vel  damnum  infer- 
re non  folutn  Regi,  veru  etiam  nec  fub- 
ditis fuis, neque  alicui  dare  licentia  quip- 
piam  litnile  contra  fubditos  Regis  An- 
gliae faciendi , etiam  fi  illi  apoffatae  fint, 
Sc  Ecclefiae  Romanae  rebelles, ac  fchifrua 
tum,5chaerefum  feminatores,velfauto- 
rcs:hoc  ergo  modo  dicimus,  in  verbis  il- 
lis magnum  , Sc  nouum  errorem  con- 
tineri, vel  certe  eundem  de  Primatu 
magis  explicatum.  Quid  enim  hoc  aliud 
eft, quam  profiteri,  fubditos  Regis  An- 
gliae non  habere  in  terris  alium  fuperio- 
rem  , praeter  ipfum  Regem , nec  ab  alio 
pofie  cogi, vel  puniri  propter  fua  fcelera, 
etiam  fi  alijs  catholicis,&  Ecclefiae  Chri- 
fti  perniciofa  fint.  Ergo  per  omnes  has 
claufulas,  vel  fatis  exprefie,  vel  faltem 
implicite  negatur,  Sc  abiuratur  fuprema 
Pontificis  potefias,  Sc  Regi  tribuitur. 
Vnde concluditur , & falfum  efie,  ni- 
hil in  hoc  iuramento  exigi,  praeter  pro- 
fefsionein  ciuilis,ac  temporalis  obedien- 
ti$,&  e contrario  verifsimum  effe,iura- 
mentum  hoc  efie  mifium  , Sc  virtute 
continere  quidquid  in  prioribus  iuran- 
dum  offerebatur. Neq;  video,  quidpof- 
fit  his  rationibus  cum  aliqua  proba- 
bilitatis fpecie  refponderi:quan- 
dam  autem  fugam, quam  Rex 
infinuat,in  fequenti  ca- 
pite attingemus. 

(***> 


A 


C A P V T.  III, 


in  fecunda  inramnti  parte  aliquid 
etiam  vitra  ciuilem  obedien- 
tiam,&'  contra  Ecclefia - 
jlicam  luranium 
offerri. 


B 


C 


D 


INCIPIT  haec  pars  ab  illis  verbis:  J 

Item  iuro,Sc  nihil  fere  continet  diucr- 
fum  a praecedenti, fed  in  ea  magis  de- 
clarantur omnia, quae  in  priori  parte  co- 
trapoteftatemPap#  abiurantur,  vt  ni- 
mirum , intelligantur  non  felum  de  po- 
tefiate  extraiudiciaria(vt  fic  dica)  feu  de 
potentia  faciendi  per  vires  humanas, fed 
etia  procedere  de  poteftate  iurifdiftio- 
nis,&  iudiciariajquae  in  hac  fecunda  par- 
te exprefsius  negatur, & abiuraturPon- 
tifici  fequentibus  verbis:ite>»  iuro  ex  cor 
de,  quod  non  obflante  aliqua  declaratione, 

Vel  fententia  excommunicationis,  autde- 
priuationis  fatta,  vel  conceffa,autfacienda, 

Vel  concedenda  per  Papam , velfuccejfores 
fuos,  vel  per  quancumque  authoritatem  de - 
riuatam,  aut  deriuari  preetenfam  , ab  illo, 
feu  d fua  Sede  contra  diftu  Regem,  hceredes, 
aut  fucceffores  fuos,  vel  quacunque  abfo- 
lutione  ditiorum  fubditorum  ab  eorum  obe - 
dientia , fidelitatem  tamen , & Veram  obe- 
dientiam  fuce  Maieflati,  hceredibus,  & fuc- 
ceffuribus  fuis  prcejtabo , ipfumque  & ipfos 
totis  meis  viribus  contra  omnes  confpiratio - 
nes , & attentata  quacunque,  qua  contra 
perfonam  illius,  vel  illorum , eorumque  co- 
ronam , csr  dignitatem , ratione , vel  colore 
alicuius fententice , vel  declarationis , aut 
alias  facta  fueritydefendam. 

Vt  ergo  nullus  detur  fubterfugiendi  i. 
locus,  interrogo, an  Rex  intelligat,  fen-  Duplex (« 
tentiam  Papae  dcponentisRegem  bapti-  [us 
zatum,3c  quifeChrifiianum  efie profi-  lur,nK  ** 
tetur, propter  crimina.poffeeffe  iuftam, 
aut  credit , femper  efie  iniufiam.  Pri- 
mum, vt  credo,  non  afferet,  alias  fub- 
ditos fuos  ad  rem  turpifsimam  iuran- 
dam  induceret , nimirum  ad  non  paren- 
dum fententiae  iufiae,  quae  fecum  affert 
iuftum  praeceptum.  Nam  fi  fenten— 
tia  iufta  eft,  etiam  erit  iuffum  praece- 
ptum, quo  illa  a fubditis  feruari  man- 
datur, cum  aliter  non  pofsit  ex  ecutio- 

ni  mandari.  Item  fi  fententia  depolitio- 
nis 


Ct.j  %iyi  Jscundd  i uram  et  i parte  obcdietia  Tapa  ab  ne  cari.  711 


nis  lata  a Papa  contra  Regem  efle  poteft  A 
iufia, etiam  erit  efficax,  habet  ergo  efte- 
Pnorfenfus  &um  pcen*,quam  imponit.  Vndecum 
ftaliuus^  P^113  btipollta  per  fententiam  depofi- 
a,  en  te' Re.  r^on^s  * regno,  fit  ipfo  fafto  priuare  Re- 
gis oltcndi-  gem  dominio, & proprietate  regni,  fen- 
(uit  tentia iufta efficaciter  priuat  regno  ; er- 

go contra  iuftitiam , «Sc  obedientiam  de- 
bitam Papae,  cftrefiftere  tali  fententiar, 

Sc  defendere  perfona  Regis  contra  exc- 
cucionem  talis  fententiae  j ergo  qui  pri- 
mum credit,  «Sc  nihilominus  hoc  fecun- 
dum iurat,  rem  plane  iniuftam,  «Sc  ini- 
quam iurat.Et  aliunde  contradictionem  g 
inuoluit,  velle  feruare  obedientiam , & 
lidelitatem  alicui  tanquain  vero  Regi, 
quem  fcias  per  iuftam  declarationem, 
vel  fententiam  effe  cum  cfledfu  a regno 
depolitura.  Vt  fi  Papa  ipfe  exigeret  a 
fidelibusiuramentum,  quod  no  obftan- 
te  quacunque  fcntentia,vel  declaratione 
depofitionis  eius,  etiam  propter  crimen 
haerefis  a quocunque  generali  Conci- 
lio fatta , eum  defendent  in  fua  fede , ci- 
que  eandem  obedientiam,&  fidelitatem 
praeftabunt,iuramentum  elTet  iniquum, 
quiaelTct  de  rc iniqua,  Sc  Ecclefiae,ac 
fidei  contraria.  Tale  ergo  eft  hac  iura-  C 
mentum  Regis , fi  di  «ita  fententia  iufta 
fupponatur.  Hoc  ergo  fine  dubio  non 
admittet  Rex, neque  etiam  opinor,adeo 
elfe  fuarum  rerum  iniquum  aeftimato- 
rem , vt  fi  concedat , fententiam  a Papa 
latam  contra  aliquem  Regem  ,eflepof- 
' • fe  iuftam , nihilominus  neget , contra  fe 
polTe  eandem  tenere  aequitatem.  Quam 
enim  maiorem  immunitatem,  vel  inno- 
centiam in  fe,quam  in  alijs  Regibus,  qui 
Romanae  Ecclefiae  rebelles,  aut  fidei  de- 


fertores,&  impugnatores  fuerunt,  alle- 
gare poteftrAut  licet  in  fe  caufamdepo- 
fitione  dignam  non  agnofeant , vnde  LJ 
fcit,in  fuccefloribus  fuiselfe  non  polle, 
cum  tamen  de  omnibus  aeque  jura- 
mentum exigat?  Non  ell  ergo  dubium, 
quin  fundamentum  huius  iuramenti 
fit,  talem  fententiam  nonpolfe  efle  iu- 


-■  Hinc  ergo  euidenter  concludimus 

Reriors*  pofiulari  a fubditis  Regis  Angliar  per 
: a Rege  illa  verba  , vt  iurent , fententiam  de- 
i®ntus  er-  p0f,tionis  contra  Regem  neque  vali- 
™ c"°  dam , neque  iuftam  elTe  polTe , nam  re 
ur. C et>  vera  hoc  profitentur , cum  iurant,tau 


fententi*  non  parere,  nec  illam  feTuarc. 

Vnde  vltcrius concludimus,  ab  eifdem 
peti,  vt  iurent , non  efle  in  Pontifice 
potefi atem  ad  talem  fententiam  feren- 
dam. Probatur,  quia  non  alia  ratione 
credit  Rex , «Sc  a fuis  fubditis  vult  credi, 
fententiam  illam  fore  iniullatn,  nifi  quia 
abfqucpotellate,  & iurisdiffionc  Papar 
fupra  Regem  lata  fit  3 hoc  enim  iugum 
confringcre,«Sc  a fe  tollere  his  omnibus 
medijs  conatur  Rex,  & ideo  in  fuo  libro 
f*pe  repetit , fc  nihil  minus  efle  a Pon- 
tifice, 5c  Pontifici  nihil  negotij  elfe  cum 
illo,<Sc  fimilia.  Nec  potefi  aliam  ratione 
iniuftitiae  in  tali  fententia  Rex  allegare, 
aut  praetendere, quae  perpetua  fit.&huic 
parti  iuramenti  fundamentum  darepo- 
tucrit.Nam  licet  in  principio  Apologi* 
duas  alias  caufas  ipfe  indicet,  videlicet, 
quod  difpar  religionis  cultus  non  fit 
fufficiens  caufa,  vt  fubditi  pofsint  con- 
tra Regem  coniurare , <Sc  quod  inaudita 
caufa  damnatus  fit , quas  querelas  infra 
tra&abo  : nihilominus  neutra  earum 
cft  vniuerfalis,  & perpetua  (vt  de  illa- 
rum qualitate  modo  nihil  dicaro).  Et  ita 
non  potuit  iuramenti  forma  in  illis  cau- 
fis  fundari,tum  quia  Pontifex  nondum 
breue  fuum  fcripferat,  de  quo  Rex  con- 
queritur, tum  etiam  quia  iuramentum 
non  loquitur  de  fententia  iam  lata,  fcd 
abfolute  dc  fententia  faiffa,  vel  facien- 
da contra  Regem  , vel  fuccclforcs  fuos; 
comprehendit  ergo  omnem  fententiam, 
fiue  feratur  audita  parte,  huc  non  audi- 
ta, fiue  propter  difparem  religionem, 
fiue  propter  quarcunque  alia  crimina, 
vel  aliam  caufam.  Ergo  iniufiitia,  quain 
milia  fententia  Rex  fupponit,  «Scin  qua 
fundauit  illam  iuramenti  formulam, 
non  eft,  nili  quia  credit , non  polTe  a le- 
gitima poteftate,  «Sc  iurisdiefione  ma- 
nare. 

Concludo  igitur,  in  illis  verbishmus  4. 
iuramenti  non  tantum  poftular/  a fub-  In  >«'psr:s 
ditis  ciuilem  obedientiam  , fcd  etiam* 
profefiionem  huius  erroris,  quod  Papa  enorucoo 
non  habeat  poteftatem,  6c  iurisdiclio-  rratidrmi» 
nem  ad  ferendam  contra  Regem  depo-’«,“Jir 
fitionis  fententiam  quacunque  cx  cau- 
fa  , ac  fubinde  non  clTc  veram  illam 
Regis  propofitionem  : Nihtlinco  :r-d~ 
mer.to  contineri  , nifi  quod  dd  obtdttn- 
tim  mers  cwilem:  ac  tempordlemfptcldt, 

Ooo  2 Et 


7'4 


Lib.  6/Deforma  iur amenti fidelitatis. 


Et  inde  vlterius  infertur  , peccare  gra-  A 
uifsiine  fubditos  illud  iuramentum  pro- 
flando. Nam  profitentur  ,&  confiten- 
tur exterius, Papam  non  habere  iurif- 
diclionem  fupra  Regem , qua  pofsit  in 
cum  iuftarn  fententiam  depolitionis  di- 
cere, quacunque  ex  caufa  , & quocun- 
que modo  illam  ferat  , feruato  ordine. 
Quos  ibi  fluem naturalis  iuftitia  pollularet,fi  po- 
laieaoe,pec  tellas  non  deelTct.  Aut  enim  qui  hoc  iu- 
ramentum  exhibet,  hoc , quod  profite- 
tur,credit,  vel  non  credit , fi  credit,  cor- 
de^ opere  fchifmaticus  elt , <3c  in  doc- 
trina fidei  errat  , fi  vero  non  credit,  _ 
quod  in  iuramenti  forma  continetur, 

& nihilominus  iurat,  peccat , tum  con- 
tra fidei  confefsioncm  , tum  contra  re- 
ligionem iuramenti , fiue  iuret  abfquc 
intentione  implendi  , quod  iurat, fiue 
cum  intentione  feruandi  illud,  quia  prio 
ri  modo  periurus  elt , pofteriori  modo, 
facit  iuramentum  vinculum  iniquitatis, 

& proponit  obedire  potius  hominibus, 
quam  Deo,  promittendo  obedire  Regi 
contra  iufiam  fententiam  , & praecep- 
tum Pontificis. 

Quod  fi  quis  dicat, eos,  qui  fimplici- 
5»  ter  iurant,nonintelligere  otunia,qua  in 
Excluditur  illo  iurarnento  continentur.  Relponde- 
mus,excufationem  effe  friuolamjtum 
quia  non  de  perfonarum  ignorantia,  fed 
de  iuramenti  qualitate,  & iuftitia  , vel 
iniuftitia  tractamus;  tum  etiam  quia  ig- 
norantia illa  in  catholicis  vix  poteil  elfe 
inuincibilis.nifi  valde  ruftici , & parum 
inflru&i  in  religione  fint,  quia  literati, 

& periti  facile  intelligent  errores  iniu- 
ramento  latentes  , & qui  minus  do&i 
funt,faltem  dubitabunt,  & tenentur  ve- 
ritatem indagare, & nullus  eft  tam  igno- 
rans , qui  pofsit  tuta  confcientia  temere 
iurare,  non  inquirendo  prius , quale  fit 
iuramentum.  Quod  maxime  in  Anglia 
locum  habet,  quia  cum  fciant  omnes  ca- 
tholici,etiam  ruftici.  Rege,  & Confilia- 
rios  fuosPontificein  maximo  odio  pro- 
fequi,& fidem  Romanam  auerfari,  & in 
ipfa  iuramenti  forma  videant,multa  co- 
tra  Pontificem  abiurari , neceffe  eft , vt 
dubitent , qualis  illa  abiuratio  fit;  ergo 
fi  temere  iurant,  non  excufantur  a gra- 
uifsimis  culpis , quas  in  iurarnento  fub- 
elle  dcclarauimus.  Ac  deniqre  cum  ta- 
le iuramentum  cedat  m contemptum 


Apoltolica  Sedis,  & in  Religionis  Chri 
Itiana  detrimentum,  non  poteil  admit- 
ti line  mggno  fcandalo , ideoque  Paf- 
tores , & Dodtores  catholici  illius  Ec- 
clefia,  qua  in  Anglia  elt , non  debent 
tacere  ventatem,&  ignorantiam  limpli- 
cium  permittere  , nam  in  huiufmodi 
cuentu  minus  malum  elt , afflictionem 
temporalem  tolerare  , vel  aliquo- 
rum inconllantium  lapfus  permittere, 
quam  veritatem  occultare  , aut  difsi- 
mulare. 

Atque  hic  difeurfus  faCtus  circa  ini- 

quam  abiurationem  iufta  fententia,  fetjueofu 

qua?  a Pontifice  contra  Regem  ferri  po-  lurin!lccti 
i • • ® i vcibaerro 

teli, applicari  etiam  poteil  ad  fimilem 

abiurationem , qua?  de  ommabiolutio-  reo»  fimi, 
ne  a iurarnento  fidelitatis , quam  Papa  Umpraee*. 
fubditis  Regis  concelferit  ,fit  per  illa  d{D“» 
verba , Vel  quacunque  abfolutiotie  Attio* 
rum  j ubditorum . Nam  hac  verba  etiam 
excedunt obedientiam  politicam,  quia 
Papam  polfe  , vel  non  polfe  abfoluerc 
a iurarnento,  non  elt  materia  obedien- 
tiaciuilis , fed  elt  materia  Ecclefialti- 
ca  , fpeCtans  ad  interpretationem  po- 
teflatis  ligandi  , & foluendi  Petro  da- 
ta a Chrillo  Domino.  Etpratcreahatc 
verba  funt  connexa  cum  praecedenti- 
bus , & eundem  errorem  continent. 

Quia  obligatio  obedientiae  in  quocun- 
que ordine,  vel  llatu  tantum  durat  in 
fubdito  , quantum  in  fuperiori  durat 
dignitas , feu  potellas , & iurifdi&io, 
quia  hac  funt  corre^tiua  , & vnum 
ab  alio  pendet.  Vnde  tam  in  Prala- 
tionibus  Ecclefia  , quam  in  Magif- 
tratibus  ciuilibus  eo  ipfo,  quodperfo- 
na  fuperior  a Pralatione  , vel  Magif- 
tratu  deponitur , ceflat  in  fubditis  obli- 
gatio obediendi  taliperfona,  quia  iam 
non  funt  illi  fubditi.Quod  etiam  in  lura 
mo  Pontifice  locum  habet , fi  Pontifi- 
catui renunciet  , vel  propter  harefin» 
deponatur  : ita  ergo  fi  Pontifex  po- 
tell  Regem  deponere,  poteil  etiam  fub- 
ditos ab  eius  obedientia  abfoluere;  er- 
go vt  minimum  eft  aqualis  error  in 
abiuratione  omnis  abfolutionis  fideli- 
tatis per  Pontificem  faCta , ac  in  abiu- 
ratione omnis  fententia  depolitionis.  q;BI  erro* 
Add)  vero,  nouum  errorem  in  hac ibiindufai 
pofteriori  parte  inuolui  , quia  etiam 
fine  depolitione  a regno  , poteil  Pon- 
tifex 


C •3'*ftjMtoaAMYAmtiyArteob^ienfia*PapAabneffAri*  71 3 


tifcx  praecipere  fubditis,  vt  Regi  per-  A 
tinaci  in  aliquo  errore , vel  publico,  ac 
fcandalofo  crimine, non  obediant,  & ab- 
foluere  illos  pro  tunc  a iuramento  obe- 
dientia:  per  modum  fufpenfionis  obli- 
gationis,potius  quam  abfolutae  priuatio 
nis,vt  infra  traftando  de  cenfura  exco- 
municationis  tranabimus. 

^ Superfunt  expendenda  vltima  verba 
huius  paragraphi,in  quibus  petituriura- 
mentum  (pedalis  promifsionis  reuelan- 
di  omnem  proditionem  his  verbis.  Ow- 
nemque  operam  impendam  reuelare, &Ma- 
iejlati [ua  ,h<eredibus , &■  fuccejfonbus  fuis , £ 
manifeftum  facere  omnes pro  ditione  s,Cr  pro 
ditoria)  confpirationes , qua  contra  illum, 
aut  aliquos  illorum  ad  notitiam,  vel  auditi* 
meumperuenerint.  Circa  hanc  ergo  pro- 
mifsionem  aduerto,  fi  verba  eius  in  fim- 
plicfiac  proprio  fenfu  fumantur  honefta 
e(Te,nihilque  continere,  quod  vel  fideli- 
tatem ciuilem  excedat,  vel  fante  doctri- 
nae repugnet.  Proditio  enim  grauifsimu 
crimen  contra  Principem,  vel  rempu- 
ticijJpof-  blicam laefae Maicftatis  fignificat,quod 
fnm  ac  de-  vulgari  fermone  Trayciou  vocatur;huiuf 
beoc  iubdi-  modi  ergo  proditiones,  & proditoriae  co 
ti  produio-  fpirationes,etiam  feclufa  fpeciali  promif 
!ip?reuela-  fione tenentur  fubditi  reuelare  Regibus 
& fuis  legitimis,tum  ex  lege  charitatis,  <$c 

pietatis, ac  obferuantiae  erga  illos,  & rem 
publicam;  tum  etiam  ex  titulo  fubieftio 
nis , & fidelitatis  , quam  ex  ipfa  lege 
naturae  ratione  illius  fubicctionis  fuo 
Principi  debent:  ideoque  hanc  obligatio 
nempromifsione,&iuramento  firmare, 

& augere, honeftu,&  fanftu  eft.  Opor- 
liroitatioi  Cet  autem, vt  verba  illa , quie  ad  notitiam , 
yel  auditum  meum  peruenerint , fano  mo- 
do intelligantur  de  notitia  mere  huma- 
na,& quae  per  facramentalem  confefsio- 
nem  comparata  non  fit : nam  confefsio- 
nisfigillumin  nullo  cafu  reuelare  licet, 
vt  mox  dicam. Et  quidem  fi  verba  huius 
promifsionis  (impliciter  (vtdixi)  acci- 
perentur, de fe  illam  declarationem, 
limitationem  includut,quia(inter  Chri- 
ftianos,&  catholicos  praefertimjilla  ver- 
ba iuxta comuncm  eorum  fenfum  gene 
raliter.feu indefinite  prolata  nonalium 
fenfum  referunt,  nec  maiorem  obliga- 
tionem inducunt. 

Quanuis  autem  hoc  verum  fit , ex  vi 
verborum  loquendo , & non  confidera- 


tis  peculiaribus  circunfiantijs,  nihilomi- 
nus his  omnibus  penfatis,  duplex  fraus, 
vel  deceptio  in  illis  verbis  cauendaeft. 

Vnaeft,  quia  nomine  produionts  Rex 
nan  intelligit  tantum  illam  , qua:  vere, 

& in  re  iplaproditio  eft,fed  etiam  omne 
illam,qu^  fuoiudicio  , & iuxta  praece- 
dentium clau  fu  larum  errores  proditio 
exiftimatur.  Itaque  etiam  fi  Ilex  fit  per 
Pontificem  legitime  dcpofitus,&lubdi- 
ti  fint  a vinculo  iu ramenti , & obcdictiae 
Regi  debitae  per  eundemPontilicc  legi- 
time liberati, <3c  abfoluti,  omnem  regni, 
vel  rcipublicae,  aut  fubditorum  confpi- 
rationem  ad  depellendum  Regem , fc- 
queab  eius  tyrannide  (fi  forte  eam  exer 
cet)liberandum,  vocabit  Rex  proditio- 
nem, & proditoriam  confpirationem, 
cum  tamen  re  vera  talis  non  fit , fed  iuf- 
ta  defenfio,vel iuftum  bellum , aut  fup- 
plicium,vt  in  capite  fequenti  oftendam. 
Intelligcndo  ergo  proditionem  in  hoc  jn  fenfu  im 
fenfu,  iniuftae(t  talis  promifsionis  exa-  propiiofu- 

ttio,  Sc  turpe  efTet,  ac  facrilecuin  illam  rnafu  ,e“c 
, 1 •11  ^ j • da  non  elt. 

rnrare,  tum  quia  illa , vt  dixi,  non  elt 

proditio, nam  in  eo  cafu  potius  eft  fer- 
uanda  fides  reipublicae,  feu  communi- 
tati  fubditorum  vi  oppreflbrum  , quam 
tyranno, qui  illos  in iufte premit, cum 
vere  iam  non  fit  Rex:  tum  etiam  quia 
tunc  obligat  naturale  fecrctum,  fub  quo 
notitiatalisconfpirationishabetur  ,quia 
eft  de  re  iu  lia,  & nece(Tariaad  commu-  ucUr!o”cit 
ne  bonum  communitatis , quae  iuftefe  te  promiui 
defendit,  ideoque promilsio  illi  iccrc-  iur.uneoto 
to  contraria  neque  obligat, neque  poteft  P0,cft* 
elTe  honefta,  ac  proinde  neque  fanctc 
iurari  poteft.  Quo  circa  illa  verba  per 
fc  fpedata , Sc  folitarie  , vt  fic  dicam, 
furnpta  pofient  fufpicione  carcrc:  ni- 
hilominus , vt  coniunfta  priccdcn- 
tibus , cauenda  funt , quia  hic  pofte-  j 
^ rior  fenfus  videtur  maxime  a Rege  in- 
tentus. 

Alia  fraus  effe poteft,  quia  promif-  . • 
fio  videtur  fieri , etiam  fi  per  confcfsio- 
nem  facramentalem  comparata  fit:hanc 
enim  fuifie  mentem  Regis  , & eorum, 
qui  formam  illam  iuramenti  cdidc— 
runt,inde  colligi  poteft,quod  apud  illos 
nulla  eft  facramentalis  confcfsio , & ti- 
gillum confefsionis  pro  nihilo  ducunt, 
nullumque  diferimen  inter  illam  noti- 
tiam,*^ quancunque  aliam  conftituunt. 

Poo  3 Ncqs 


7‘4 


Ltb.  <f.*De forma  iuramentifdelitatis . 


io. 


Crimc  Gar 
neto  impo- 
fmim. 


Neque  de  hac  Regis  mente  multum  du- 
bitabit, qui  ea,  qua:  de  Tigillo  confefsio- 
nisinTua  praefatione  pagin.  i47.fcrip- 
fit, attente  confiderauerit. Ibi  enim  licet 
fateatur,  Scholafticos  Doftoresex  quo 
in  ecclefia  elTc  caeperunt,  omnes  afferuif 
fe,quidquid  confeflario  fub  confefsionis 
velo  retegitur , quantuncunquc  noxia, 
& periculofa  res  fit, teneri  eum  cofiten- 
tis  nomen  celare : nihilominus  doftrina 
ita  proponit,vt  illam  potius  irridere  vi- 
deatur. Ait  enim, ex  quoijliScholaflici 
Dottores  in  Ecclefia  ejfe  caperunt , capijje 
etiam  antiqua  Theologia  fundamenta  nonis 
& Philofophia  petitis  labefattan:  Significas, 
fententiam  illam  de  figillo  confefsionis 
ad  hunc  Theologiae  lapfum,  feu  dcfe&u 
pcrtinuifTe.  Sed  non  ignorat  orbis  Chrif 
tianus, huius  temporis  nouatores  Theo- 
logiam fcholaffica  odio  habere , vel  quia 
illam  ignorant,  vel  quia  eorum  errores 
accuratius  detegit, & impugnat.  Vcrun- 
tamen  fundam£ta  illius  doctrinae, &fen- 
tentiae  de  figillo  confefsionis  antiquio- 
ra efTe  Doftoribus  Scholafticis,  femper- 
que  eadem  in  Ecclefia  fuiffe  , & nunc 
elTe,alibi  a nobis  ex  profeflo  probatum 
efl,neque  nunepoteft  obiter  pro  digni- 
tate tractari,ncque  eff  neceflarium,cum 
Rex  in  citato  loco  dedoftrina  illa  quoad 
hanc  partem  contendere  noluerit. 

Addit  vero, neminem  antiquoru  fcho 
lafficorum  inficiari , fiquid  confeffario 
patefa&um  fuerit , cuius  occultatio  ma- 
gnum nocumentum  pofsit  reipublicae 
creare , quoties  id  acciderit , confeflariu 
poffe,  & debere,  quanuis homine  celet, 
rem  indicare, vt  periculo  occurrat.  Qua 
do&rinain  tam  certam  elTc  opinatur  , vt 
dicat,contrariam,  quam  Iefuitis  tribuit, 
nouum,&  periculofum  dogmacontine- 
re,itavt neque  Rex,  neque  refpublica 
pofsit  effe  fecura,  vbi  doftrina  illa  affer- 
tores  inuenent.  Hanc  vero  doctrinam 
eam  ob  caufam  ibi  proponit,  & exagge- 
rat, vt  Henricutn  Garnetum  tanquam 
confcium  proditionis  non  reuelatar  ac- 
cufet , illiufque  participem  , non  admif- 
fa  excufatione  fecreti  confefsionis , effi- 
ciat. Quanuis  hac  criminatione  non  con 
tentus  addat  p oflea , & offendere  cone- 
tur,  Garnetum  nonin  confefsione,  fed 
extra  Sacramentum,  cofpirationis  illius 
notitiam  habuilfe.  Sedquodadfa&um 


B 


D 


Garneti  fpeffat , nihil  ex  certa  fcientia 
dicere  poiTum , quia  nec  praefens adfui, 
nec  certam  illius  rei  hiif  oria  legere  po- 
tui.Scio  tamen  Garnetum,quem  per  an 
nos  plures  fapiiliariter  cognuui , magnis 
animi  dotibus  a Deo  ornatum  fuiffe,  na 
praeter  ingeni)  pratftantiam , & egregia 
eruditionem,magnumanimicandorein, 

& morum  integritatem,  ac  probitatem 
in  illo  femper  obferuaui,quam  vfquead 
mortem  cuffodiffe, certis  indicijs,  ac  tei- 
timonijs  femper  intellexi.  Quamobre, 
in  feruando  proditionis  fecreto,  fiue  an- 
tequam coprehenderetur,  fiue  in  confcf 
fione  iudiciali  praeffanda , magnam  pru- 
dentiam,fidelitatem,  ac  veritatem  feruaf 
fe,non  dubito.  Ideoque  cum  Cardinalis 
Bcllarminus affirmet, teff es  multos, & 
vnum  in  primis  graucm,  & omni  excep 
tione  maiorem  fanet  e affirmaffe,  in  ipfo 
mortis  articulo  ex  ore  Garncti  audiuif- 
fc,fe  illius  proditionis  confciund  fuiffe, 
nifi  in  confefsione  faeramentali , v trifq; 
fidem  adhibendam  cefeo,fcilicet,  & Gar 
neto  neganti  fe  aliam  notitiam  habuiiTe, 

& teffibus  affirmantibus  Garnetum  id 
negafTc. Neque  indigne  ferat  Rex,  fi  fi- 
delium, & catholicorum  teffimonium, 
hxrericorum,qui  ipfi  Regi  impofuerut, 
teflimonijs  praeferamus. 

Quod  vero  ad  ius  pertinet, feu  ad  do- 
ftrinam  afferentem,  rem  in  confeffionc  - n' •• 

rr  i • i • - ■ Reuncow 

auditam  polfead  ingens  detrimentu  vi- 
tandu,  non  reuelata  perfona,indicari,di-  dica, ob ra- 
cimus,  illam  quidem  abfolute  veram  efi  tiooabilcn* 
fe,&  a Iefuitis  nuquam  negatam  fuiffe: 
namBellarminusin  fua  Apologia  illam 
ingenue  admittit  ca.  13.&  Egointom.  fertari  po- . 
4. de Poeuit.difp.jj.fecretum confefsio  «fi- 
nis, & praeceptum  eius  ex  profeffo  de-  ■Bdlrfrify 
clarans  in  fedt.3.num.8.expofui,  fecrc- 
tum  illud  intelligendum  efle  cum  rela- 
tione ad  perfonam  peccatoris,  & ideo 
propter  vtilitatem  pofTe  cofefforem  lo- 
qui de  re  ipfa  tacendo  perfonam , quod 
in  feff.  7.  iterum  confirmaui , &decla- 
raui. Neque  Rex  poterit  authorem  So- 
cietatis offendere,  qui  contrariam  doc- 
trinam docuerit.  Adhibent  tamen  decla- 
rationes necelTarias,  nequis  dodrinailla 
abutatur.  V nam  in  defenfione  Garncti, 

& Regi  refpondendo^acute  fane,ic  pru- 
denter adhibuit  Bellarminus  nofter , di- 
cens,licere  quidem  de  proditione  in  co- 

fefiionc 


i.limfmfc 
huius  docf 
crinse,  , 


12, 

u limitatio 


C.  j ,m fecunda  iurameti parte  obedietiaTapa  abnegari.  7 , s 


fefsione  cognita  generalibus  verbisPrin  \ 
cipem admonere,  vt  periculum  caueat, 
fed  tamen  intelligendum  id  elfe,  de  Prin 
cipe  in  primis  catholico,  qui  religionem 
confefsioms facramentalis  credat,  &in 
debita  reuerentia  habeat : ac  deinde  de 
Principe  pio, ac  Chriftiano,de  quo  prar- 
fumi  no  pofsit, aliquid  vitra  fas  interro- 
gaturum. Alioqui  neque  facerdos  tene- 
tur in  tanto  periculo  , & difcriminc  fe 
confiituere, nec  debet,  aut  licite  potefl 
fecretum  confefsionisilli  reuelare,  que 
fcit,  & confefsionem  pro  nihilo  habere, 

& omnibus  viribus  conaturum  de  per-  g 
fona  proditoris  interrogare,  & inqui- 
rere. 

Atque  huc  fpeftat  alia  declaratio  ge- 
neralis , doctrinam  illam  intelligendam 
effe,tunc  licere  de  re  ipfa  in  conlelsione 
cogitata  loqui, quando  nec  direde  , ne- 
que indirecte  reuelatur  perfona.  Vnde 
quia  in  moralibus  periculum  euentui 
aequiparatur,  (nam  qui  amat  periculum, 
peribis  inillo)\dco  qui  de  re  ipfa  ita  loqui 
tur,vt  morali  periculo  exponat  perfona 
confitentis,vtique  occalionem  moralem 
praebendo , feu  parando  viam,  vt  in  no- 
titiam eius  perueniatur  , contra  figillum  Q 
agit, nam  indire<fic  faltem  reuelat  perfo- 
nam,&  ideo  id  nulla  ratione  licet.  Ncq; 
do<firina  hxc  fic  intellecta  efl  contra  Re 
gum,  aut  regnorum  fecuritatem.  Nam 
potius  haec  tanta  illius  fecreti  religio , & 
obferuantia  necelTaria  efl,  vt  per  confef- 
fionis  viam  , & per  confdia  , & monita 
confeffarij  remedium  aliquod  huiufmo- 
di  proditionibus , & iniquitatibus  adhi- 
beri polTet.-quod  alias  plane  ceflaret : na 
fipoenitentes  de  incolumitate  fua  per  il- 
lud fecretum  fecuri  non  fierent , nullus 
elTet,  qui  fimiliafafta  in  cofefsione  reue 
lareauderet.Atqueita potius  illi,quivel  D 
confefsionem  irrident, veleius  fecretum 
labefa «fiant, Regum,  & Regnorum  fecu- 
ritati  parum  confulunt. 

« Tandem  (vt  adpumfium  noflrum  ,a 
quo  digrefsi  fumus  reuertamur)  cum  in 
formula  iuramenti  Rex  Angliae  promif 
fionem  a fubditis  exigit,  reuelandi  om- 
nes proditiones, quae  ad  eorum  notitiam 
perne  neri  nt, merito  timere  po(Tiint,imo 
& credere  cath  dici,  fine  vlla  diftinfiio- 
ne  id  pol’  ulari,fiue  n otitia illa  fit  per  co- 
fcfsionern,  exfiue  reuelatio  proditionis 


fiat  fimul  cu  reuelatione proditoris , fiue 
cum  morali  eius  periculo,  fiuc  quociiq; 
alio  modo. In  quo  fenfu  etiam  illa  forma 
excedit  obedientiam ciuilem,& aliquid 
contra  catholicam  religionem  inuoluit. 
Ideoquc  etiam  ex  hac  parte  iuranientu 
illud  efl  valde  fufpeftum  , ac  propterea 
merito  poliunt  catholici , <Sc  prudentes 
viri  maiorem  illius  declarationem  exi- 
gere, quanuis  propter  alias  caufas  finipli 
citer  illud  recufare  teneantur. 

C A P V T.  IIIL 

V trum  in  tertia  parte  iuramenti  aliquid  yl~ 
tra  ciuilem  obedientiam (otra 
doblnnam  catholicam 
contineatur ? 

POST  praecedentia  iuramentaad- 
ditur  tertium  in  haec  verba.  Prate- 
rea  iuro,quod  ex  corde  abhorreo,  dete- 
flor,& abiuro,tanq;tam  impiam,  ey  haereti- 
cam hanc  doftrinam,cr  propofitionem.Quod 
Principes  per  Papam  excomunicati , vel  de 
priuati  pofswt  per  fuos  fubditos , yd  alios 
quofeunque  deponi,  <s r occidi.  In  his  verbis 
tria  expendere  necelfarium  efl , prhnu, 
doftrinamipfam ; fecundum,  quo  iure 
hoc  iuramentum  a fubditfi  exigatur, 
tertium, quantum  haec  verba  illis  repug 
nent , quibus  Rex  promittit  ollcndere, 
nihil  in  hoc  iuramento  praeterobedien- 
tiarn  ciuilem  contineri.  Circa  primum, 
quoniam  Rex  de  fua  fccuritatc  folicitus 
fiaepeinculcat  vulgarem  illam  quxflio- 
nem,an liceat  priuatae  perfonae,  vel  fub- 
ditis Regem  tyrannum  interficere  '&  ab 
illius  vera  refolutione  huius , & aliarum 
partium  intelligentia  multum  pendet, 
pauca  de  illa  praemittere  neceffariu  du- 
xi.Duplex  ergo  a Theologis  tyrannus 
di(linguitur,vnus  efl , qui  non  iuflo  ti- 
tulo,led  vi,  &iniuf!e  regnu  occupauit, 
qui  re  vera  non  efl  Rex, nec  dominus, 
fed  locum  illius[occupat , & vmbra  eius 
gerit;  alter  eft,qui  licet  verus  Dominus 
lit,&  iuflo  titulo  regnum  pofsideac , ty- 
rannice regnat  quoad  vfum,&  guberna- 
tionem, quia  videlicet,  aut  omnia  in  pro 
prium  commodum,  communi  contem- 
pto,conuertit, vel  fubditos  iniuflc  affli- 
git,fpoliando, occidendo,  peruertendo, 
vel  alia  firailia  publice  , N frequenter 
Ooo  4 iniu- 


Duplex  ty* 

nonorum 

gea^ 


yi6 


Lib . FI. '‘De forma  iuramentifdditatis. 


D.JLug. 


Prou.S. 


2. 


lniufte  perpetrando.Talis  fuit.v.  g.  Ne- 
ro,quem  inter  tyrannos , quos  Deus  in- 
terda dominari  permittit,  numerat  Au- 
guftinus  lib.y.deCiuit.cap.  15).  fic  leges 
illud  Prouerbiorum.8.Per  me  Reges  reg- 
nant, & tyranni  per  me  tenent  terram.  Et 
inter  Chriftianos  maxime  eft  in  hoc  or- 
dine numerandus  Princeps,  qui  fubdi- 
tos  fuosin  haerefim,  vel  aliud  apoftafix 
genus, vel  ptiblicum  fchifma  inducit. 
Qiueftioergo  praefenspraedpue  trac 
Princeps  li-  tatur  de  legitimo  Principe  tyrannice  gu 
est  cyrjnoi  bernante,quia  Rex  AngliaedehisPrin- 
non  poceft  cipibus  loquitur  , & quia  in  hoc  ordine 
licite  priua  legitimorum  Regum  nos  illum  habe- 
ia  aucoriia  mus. Dicimus  ergo , Principem  propter 
tyrannicum  regimen,  vel  propter  quae- 
uis  crimina  non  polle  ab  aliquo  priuata 
authoritate  iufte  interfici.  Affertio  eft: 
communis,&  certa. Eam  docuit  D.Tho 
mas  in  lib.  1 . cap.().de  Regimin.Princip. 
vbi  optimis  moralibus  rationibus  id  co- 
firmat.ldcm  tradit  Caietan.2.  2.  quaeft. 
d4.art.3  .vbialij  moderm,&  Sotolib.  y. 
delnfiit.q.  r . art.  3.  Molin.  tom.4.  de 
Iuftit.tra<R.3.difp.6.Azor  tom.i.lib.8. 
cap.i  2.q,i7.(5c  cap.  26.  q.  7.  &tom.  3. 


seiotcifici. 


■S.Thont. 
Caietan. 
Soto. 
Molin. 
xAipr. 
Tolet. 
Bart. 


Socin. 

Gtg. 

Lttc.  de 

Pen. 

Conrrad. 

Brun. 

Thotn. 

lABius. 

Reftaur. 

Parid. 


lisToletusin  Summa  lib.y  .cz.6.  Etfum 
miftae  communiter  verb.  Tyrannus.  Co 
fentiunt  in  hac  veritate  afferenda  luris 
periti, Barthol. Alex. Socin. Card.  Prae- 
pofit.&alij,quos refert,& fequitur  Gi- 
gas traff.  de  Crim.  laefae  Maieff.  q.  6y. 
per  totam.  Idem  tradit  Lucas  de  Penna 
in  1.  x.  C.  armorum  yfttsMb.  1 i.&  Co- 

rad.Brun.  traft.de  Seditiofis  lib.y.  ca.2, 
mim.p.&  1 o.&  Thomas  Adius  opufe. 
de  Ludo  fcachor.  q.  2.  num.  yo.  late,  & 
bene,plurefque  referens  Reffaurus  Ca- 
ftaldus  trad.de  Imperat.q.82.  per  tota. 


B 


Ulex&nL  1^^-cap^:q-i-&cap.7.q.30.Cardina-  C 


li.jdamnatur  articulus  hic.  Tyrannus pc- 
tejl,&  debet  licite  , & meritorii  occidi  per  Opp0fi$ 
quencumj \ yajjallum fuum,  & fubditu ,etia 
per  clancularesinfidias , & Jubtiles  blandi - 
tias.yel  adulationes , «0«  objlante  quocun^  ' 
prajlito  iuramentofeu  confederatione  folia 
cum  eo,nonfpettataJententia , yel  mandato 
iudicis  cuiuj cunque.  Declaratquc  Conci- 
Iium,effe  haereticos , & vt  tales  punien- 
dos,qui  hunc  articulum  pertinaciter  de- 
fenderint. Haec  enim  definitio,  vt  om- 
nes au  thores  moderni  intelligunt , pro- 
cedit de  tyranno  in  regimine  noninti- 
tulo,<5c  vlurpatione  regni,  quod  ex  ver- 
bis ipfis  licet  colligere.  Nam  vafallus,  & 
fubditus  proprie  dicuntur  rcfpeftu  ve- 
ri Principis,  dcfupcrioris.  Item  verba 
illa:  Non  obftante  quacunque  prafiito  tura- 
fwmojincludunt  etiam  mramenta  legiti- 
me fa<fta  veris  Regibus , nam  verba  vni- 
ucrfalia  funt.  V nde  no  eff  dubium,  quin 
author  illius  articuli  faltem  fuerit  vni- 
uerfaliter  loquutus  de  omni,  tyranno, 
fiue  in  tituloffiuc  in  regimine, vt  ex  eius 
verbis, & exaggerationibus  conflat.  Ite  ErrorVuf 
quia  ille  articulus  ex  dodrina  Vuide*  ‘M*1# 
ph,<Sc  loannis  V s ortus  eff,  qui  dicebat,  ,n’  V,‘ 
Dominos  temporales  perquodlibet  pec 
catum  mortale  amittere  principatum 
ipfo  fado,  & ideo  poffe  per  fuos  fubdi- 
tos  ad  fuum  arbitrium  corripi , vt  in  eo- 
dem Concilio  feff.8. habetur.  Conciliu 
autem  damnat  articulum  propter  fuam 
Vniuerfalitate,  & praecipitationem  , qua 
ftatim  prae  fe  fert  in  omnibus  particulis, 

& ampliationibus  fuis,praecipueque  da- 
nat illum, quatenus  veros  Reges, & Prin 
cipes  tyrannice  gubernantes  coprchen- 
dit.  Poteft  autem  etiam  extendi  adty- 
rannumpropriifsimum  per  iniuffam  re- 
gni vfurpationem,  & retentionem,  fi  cii 


( i l r D I * 

&Paridius  de  Puteo  traft.jde  Sindicat.  D omnibus  illis  exaggerationibus  temer£ 


Couarr. 


§.  iAn  lice  at  occidere  Regemi  qui  hoc  in- 
tendit , licet  confufe  loquatur  , vt  infra 
dicam.  Couarr.in  epitom.4.  Decrctal.p. 
i.cap.3.§.4.num.^.Eftque  haec  veritas 
1.  Pet.  2.  conformis praeceptisPetri.i.epiff.ca. 2. 

Subditiejlote  omni  creatura  propter  Deum, 
fiue  Regi,8c  c.  Et  infra.  Serui  fubditie  Jiet  e 
D ominis  non  tantum  bonis  ,fed  etiam  dif- 
colis. 

Magis  vero  in  fpecie  definita  eft,  & 
contraria,  vt  haeretica  danata  in  Concil. 
conftantiens,feff.iy,vbi  (vtlib.y.retu» 


V 


Conc.Cof- 

tanir. 


afferatur,fcilicet,  non  objlante  quocunque 
prajlito  iur  amento,  yel  confoederatione  fac- 
ta cum  eo, nam  hoc  eft  falfum , & contra 
rationem  naturalem , quae  didat  pada, 
praefertim  iurata  feruanda  effe. 

Ratio  autem affertionis  eft;,  quiaReX  ^ 
tyrannice  gubernans,  vel  poflet  occidi  a _ \ 

J ...  . r . , - n FondittlfO 

quolibet  fubdito  priuato  titulo  luftx  vcrg.fo 
vindidae,& punitionis,  vel  titulo  iuftae  * 

defenfionis  fu^,vel  Reipublicae.  Primu 
eft  omnino  falfum,  & haereticum , quia 
poteftas  vindicandi,  v^lpuniedi  delito 


^ terti  a iur  Amenti  p Arte  fidei  catholica  derogari* 


non  eft  i n priuatis  pcrfonis , fed  in  fupe- 
riori,  vel  in  tota  communitate  perfecta; 
ergo  priuataperfona  occidens  Principe 
fuumillo  titulo,  vfurpatiurisdidionem, 
Sc  poceftatem,quam  nohabeqergo  pec- 
cat contra  iuftitiam.  Maior  de  fide  certa 
de  eft,  eamque  tradit  Auguftinus  lib.  i . dc 
Cmt,  Ciuit.cap.  17.&18.  dicens.  A ron  licere 
alicui  priuat  a potefiate  homine  occidere  no - 
. centem , cuius  occidendi  licentium  lex  nulla 

' concedit,  & cap.2i.&  26. dicens:  Quialiu 
occidit  fine  publica  potefiate,eius  ye  imperio 
iujlo ,'nomicidam ejfe.K atio  vero  eft , tum 
quia  vindicta,  & poena  delidorum  ordi- 
natur ad  commune  bonum  reipublicar, 
<3c  ideo  non  eft  comraifta,  nili  ei,  cui  pu- 
blica poteftas gubernandi  rempublicam 
commilTa  eft;  tum  etiam  quia  punire  eft 
adus  fuperioris,&  iurisdidioms;  ergo  ii 
a.priuato  fiat, eft  adus  vfurpatae  iurifdi- 
dionisitum  denique  quia  alias  fequere- 
rctur  infinita  confufio,  & perturbatio 
reipublicz,&  daretur  occalio  feditioni- 
bus,<Schomicidi;s.  Quod  fi  hac  ratione 
homicidium  eft, propria  authoritate  oc- 
cidere priuatum  hominem, etiam  homi- 
cidam, latronem,  (ScAlfdfsinum,  multo 
maius  crimen  eft,  manus  in  Principem 
licet  iniquum,  & tyrannum  propria  au- 
thoritate extendere.  Denique  alias  nul- 
la poftetefte  in  Regibus,  & Principibus 
fecuritas,nam  facile  vaftalliconquerun- 
tur,quod  ab  eis iniufte  tradentur. 

Alter  vero  titulus  defenfionis,  licet 
fortafte  in  aliquo  cafu  pofsit  habere  loeu 
non  tamen  in  eo  de  quo  tradamus,  fci- 
licet,an  pofsit  Rex  occidi  a priuato  pro- 
pter folam  tyrannicam  gabernationem. 
Itaque  diftinguere  oportet , an  quis  de- 
fendat feipfum,  vel  rempublicam.  Item 
fi  fe  ipfum,an  defendat  vitam, aut  mem- 
bra, feugrauem  corporis  mutilationem, 
vel  tantum  dslendat  bona  externa, & 
fortunae.  Nam  propter  folam  defenfio- 
nem  externorum  bonorum,  non  licebit 
Regem  inuadentem  occidere ; tum  quia 
praeferenda  eft  vita  Principis  his  bonis 
externis, propter  dignitate  eius  , & quia 
Deum  fins;ulari  quodam  modo  reprac- 
fentat,ein(que  locum  tenet.  Tum  etiam 
quia  Princeps  habet  quandam  fuperio- 
rem  adminiftrationem  bonorumomniu 
fubditorum,&  licet  in  illa  fortafte  exce- 
dat, non  propterea  vfque  adintcrfec- 


717 

A tionem  illi  refiftcdum  cftrfatis  eft  enim, 
quod  ipfc  obligat9 maneat  poftea  ex  iuf 
titia  ad  res  ablatas  reftituendas,velcom- 
penfandas,  &quod  fubditus  pofsit  illas 
exigere  , prout  fine  violentia  potuerit. 
At  vero  li  defenfio  fit  propriae  vitat,  qua 
Rex  violenter  auferre  aggreditur , tunc 
quidem  ordinarie  licebit  1'ubdito  fe  ipsu 
defendere, etiam  fi  inde  mors  Principis 
fequatur,  quiaius  tuendae  viti  eft  maxi 
mum,&  tunc  Princeps  non  eft  in  ncccf- 
fitate , quat  obliget  fubditum  ad  vitam 
pro  illo  perdendam, fed  ipfc  voluntarie, 
& inique  in  illo  difcriniinc  fe  conftituit. 
Dico  autem  ordinarie,  nam  fi  ex  morte 
Regis  Refpublica  perturbanda  cfiet,  alia 
ve  magna  incommoda  contra  commu- 
ne bonum  eftet  pa(Tura,tuc  charitas  pa- 
triae,& boni  communis  obligaret  ad  no 
interficiendumRegcm, etiam  cum  mor- 
tis propria:  diferimine;  fed  haec  obliga- 
tio ad  ordinem  charitatis  fpedat,  de  quo 
nunc  non  tradamus. 

At  vero  fifermofitdeipfius  rei  pu- 
blicae defenfione,haec  no  habet  locu.nifi 
fupponatur  Rex  adu  aggrediens  duita- 
tem , vt  illam  iniufte  perdat,  & ciucs  in- 
terficiat,  vel  quid  fimile.  Et  tunc  certe 
^ licebit  Principi  refiftere,  etiam  occiden- 
do illum, fi  aliter  fieri  non  pofsit  defen- 
fio.Tum  quia  fi  pro  vita  propria  hoc  li- 
cet, multo  magis  pro  communi  bono, 
tum  etiam  quia  ciuitas  ipfa,feu  rcfpubli- 
catunc  habet  iuftum  bellum  deienfiuu 
contra  iniuftum  inuaforem  , etiam  fi 
proprius  Rex  fit;  ergo  quilibet  cinis  vt 
membrum  rcipublic£  , & ab  ea  vel  ex- 
preftejvcl  tacite  motus  poteft  rempubli 
cam  defendere  ineo  confictu,  eo  modo, 
quo  potuerit.  At  vero  in  prtefenti  non 
tradamus  de  illo  cafu, in  quo  Rex  adu 
_ infert  bellum  aggrefsiuumipii  rcipubli- 
^ es:  ad  deftrucndam  illam , & multitudi- 
nem ciuium  occidendum, fed  quando  in 
pace  regnans,  alijs  modis  rempublicam 
vexat,  eique  noxius  eft  , & tunc  non 
habet  locum  defenfio  per  vim, vel m- 
fidias  contra  vitam  Regis,  quia  tunc 
non  infertur  adualis  vis  reipublica: , 
quam  vi  repellere  liceat.  Ynde  tunc 
aggredi  Principem  eftet  bellum  contra 
illum  monere  priuata  authoritate,  quod 
nullo  modo  licet  , quia  ordo  naturalis, 
mortalium  paci  aciomodaius  hoc  pofeit , yt 

Jhjci- 


Liceit  ne 
in  defenfio 
dc  propri^ 
viti  prioci 
pt  ocidcrc. 


6. 

Ojiid  in  rei 
publicr  de 
icnGcncmj 


yiS 


Lib . VL  T)  e forma  iuramentifidelitatis. 


fufcipiendi  belli  autboritatem  penes  rempu- 
D.  tA/ig.  {flKam3feu Principes fitjVtdixitAuguUi- 
nus  libro  vigefimo  fecundo  contra  Fau- 
ftum  capite  74.  Item  quia  ficut  non  li- 
cet mala  commifta  ab  aliquo  per  mor- 
tem eius  propria  authoritate  vindicare, 
ita  nec  licet  mala  futura , quae  ab  eodem 
timentur , per  eiufdem  interfectionem 
propria  authoritate  impedire,  eft  enim 
eadem  ratio,  & in  priuatis  malefadori- 
bus  e(I  euidensftdem  ergo  maiori  ratio- 
ne in  Principe  locum  habet. 

Vt  autem  dodrinam  hanc  amplius 
_ illuflrarcj&adpropofitamiurandiclau- 

in  fulam  diCtam  melius  applicare  pofsimus 

cite  occidi-  neceilarium  prius  elt  de  alteromembro, 
id  eft,  de  tyranno  in  ipfo  titulo  dicere 
an  praecedens  doCtrina  in  illo  locum  ha- 
beat, nec  ne.  Communiter  enim  inter 
haec  duo  genera  tyrannorum  conftitui- 
tur  diferimen , nam  afteritur , hunc  ty- 
rannum quoad  titulum, interfici pofte 
a quacunque  priuata  perfona  , quae  fit 
membrum  reipublicx  , quae  tyranni- 
dem  patitur , fi  aliter  non  poteft  rem- 
publicam  ab  illa  tyrannide  liberare.  Ita 
D.  Thom.  fentit  D iu9  Thomas  in  fecundo  diftin- 
tion.44.quxft.  fecunda,artic.2.in  cor- 
pore, & ad  vlt.  quem  fere  omnes  Do- 
Ctores  citati  fequuti  funt , & videri  po- 
_ teft  Conrr.Brun.traCt.  de  Seditios.li.  6 . 
hor.  run,  cap#j.vbi  varia  refert  exempla,  funt  ta- 
men ex  iuftis , & iniuftis  aCtibus  coa- 
ceruata,  & ideo  non  probant  ius  , fcd 
vfum.  Ratio  ergo  eft,quia  tunc  non  oc- 
ciditur Rex, aut  Princeps,  fed  hoftis  rei- 
publicae.  Quomodo  idem  D.  Thomas 
lib.  1 . de  Regim.  Princip.cap.6.  defen- 
dit fadum  Aod,  ludie.  5".  qui  cum  eftet 
priuata  perfona,  Eglon  Regem  Moab, 
cui  feruiebat  Irael , interfecit , quia  non 
erat  verus  Rex  populi  Dei,  fed  hoftis, 
*Altden . & tyrannus.  Idemq;  tradit  Abulenf.  ibi 

ludit.  13.  q.2(j.& addit, a quolibet  Ifraclita  potuif 
ludie.  4.  fe  occidi. Sic  etiam  IudithHoloferncin- 
TtdL  terfecit,  Iudith.  1 3 . Eftq;  fimile  fadum 
Iahel  occidentis  Sifaram , ludi.  4.  quod 
laudaturcap.j.  Sicetiam  D.Thomasin 
priori  loco  approbat  fententiaCiceronis 
laudantis  eos, qui  Csfare  interfecerunt, 
qui  no  iu  fto  titulo, fed  per  vim,&tyran- 
nide  imperium  vfurpabat.Et  ideo  etiam 
Dodores  dicunt,  contra  hunctyrannu 
aon  committi  crimen  Maieftatis, 


A quia  in  tali  tyranno  nulla  eft  vera  Maiew 
ftas.Dicunt  etiam, nomine  Principis  non 
venire  huiufmodi  tyrannum, & ideo  de- 
creta,quae  dicunt, non  licere  Principem 
interficere , hunc  tyrannu  non  comprc- 
hedere,vt  videri  poteft  inGigante  trad.  Cig, 

de  Crimi.hrfajMaieft.q.dj. 

Addit  vero  fupra  D . T hornas  limita-  S. 

tionem,nimirum  hoc  licere,quando  nui  D .Thom, 
lus  recurfus  eft  ad  fuperiorem , per  que  Limitatio, 
iudiciu.  de  inuafore  fieri  pofsit.  Qux  li- 
mitatio loeu  habet  maxime  quando  ty- 
rannis non  a fupremo  Principe,  fed  ab 
B inferiori  aliquo  exercetur.  Non  enim 
foli  Reges,  fed  etiam  inferiores  Domini 
potStes  poftunt  per  tyrannidem  domi- 
nium aliquod,  vel  iurifdidionc,vel  Ma- 
giftratum  vfurpare.  Tunc  ergo  licet  in 
adu  aggrelsionispofsit  populus  inuade- 
ti  refiftere, tamen  poftqua  iam  fado  pof 
fidet,&  dominatur, non  poftunt  propria 
authoritate  illum  occidere , nec  nouum 
bellum  contra  eum  mouere,  fi  poftunt 
ad  fuperiorem  recurrere.  Quia  cum  ha- 
beant fuperiorem , non  licet  eis  propria 
authoritate  gladium  fumere  , minufque 
licebit  cuicunque  priuatae  perfons,alias 
omnia  perturbarentur,  magnaq;  confu- 
^ fio  in  republica  oriretur.  Etobeandcrn  . 

caufam, etiam  quando  non  eft:  fuperior,  rjtur  „ ty 
ad  quem  recurratur,neceftarium  eft,  vt  raoous  ia  ti 
tyrannis;&  iniuftitia  fit  publica, & mani  tu*®>  *‘c're 
fefta:na  fi  fit  dubia,  non  licebit  per  vim 
depellere  eu,quipofsidet,  cum  in  dubio  ‘ 
melior  fit  eius  conditio,  nifi  certum  etia 
fit,poftefsione  fuifte  tyrannicam.  Prar- 
terea,vt  licita  fit  occifio  talis  tyranni , o- 
portet,  vt  neceiTariafitadlibertatem  re- 
gni obtinendam, na  fi  alia  via  minuscru- 
dcli  pofsit  tyrannus  depelli , non  licebit 
ftatim  eum  occidere  finemaioripotefta- 
_ tc,&caufte  examinatione. 

Praeterea  intelligenda  eft  communis 
fententia,nifi  inter  tyrannum,  & popu-  * 
lum  faedus  aliquod,  vel  tregua,  aut  pac- 
tum iuramento  firmatum  interccfterit, 
vtnotauit Abulenf. fupra, nam  pada, & 
iu  ramenta  etiam  cum  hoftibus  feruanda 
funt,  nififortafte  fuerint euidenter ini- 
qua^ coade  fada.  Alia  etiam  limitatio  AHa  hroiu 
adhibeda  eft, nifi  eadem,vel  maiora  mala 
rei  publicae  timeantur  cx  interfedionc 
tyranni, quam  fubillo  patiatur.Et  ita  di- 
xit Barth.trad.  deGuelfis,  & Gebclli- 

n.7. 


Crtp>4‘»  lntcrtid MVdTncnti pdvtcjidei C<ttholic& derogavi.? t p 


n.  9. licere  in  eo  cafu  occidere  tyrannum 
propter comune  bonum,  non  propter 
priuatum.  Nam  fiquis  occidat  tyrannu, 
vt  ipfe  potiatur  imperio  per  fimile  tyra- 
nidem.non  excufatur  a culpa  lumicidij, 
praeter  nouatyrannidem. Item  fi  creda- 
tur,filiu  tyranni,  vel  alium  fimilem  eius 
fociu  eadem  mala  illaturum  reipublica:, 
110  licebit,  quia  fit  malum  fine  fpe  maio- 
ris boni,&  quia  tunc  re  vera  non  defen- 
ditur reipublica, nec  liberatur  a tyranni* 
Vltimacfi*  de,  quo  folo  titulo  illa  mors  honeftatur. 
ditio.  Deniqj  oportet,  vt  refpublica  non  con- 
tradicat exprefie,  na  fi  exprefie  repug- 
net,tunc  non  folum  non  praebet  autho- 
ritate lingulis  perfonis,  fed  etiam  decla- 
rat, defenfione  non  ctTc  fibi  conuenien- 
tem,cui  in  hoc  credendii  efl , & inde  co- 
fequenter  fit,  vt  non  fit  licitum  priuatae 
perfonae  defendere  tunc  rempublicani 
per  mortem  tyranni. 

j His  vero  non  obftatibus,  non  defunt 

Alioru  fen-  authores,  quibus  haec  dirtimftio , & fen- 
tentia.  tentia  non  placeat, fed  indiftimfte  dicen- 

dum putent,non  elfe  licitu  priuatae  per- 
fonae interficere  tyrannu, fiue  in  folo  re- 
Cajlr.  gimine,fiue  etiam  in  titulo  tyrannus  fit. 

Ita  fentit  Caftro  li.  x 4-aduer.  liaer.  verb. 
XyrrfflW/fJjquatenus  indiftinftc  loquitur, 
& eodemodo  intelligit  ConciliumCon- 
flantienfe,  & omnes  eius  rationes  eo  te- 
^ * dunt.Exprefsius  id  dixit  Azor,di<ftam 
comunemfententia  reprobado  in  tom. 
2.1i.it.c.  J.q.  10.  Fundatur  primo  quia 
Conciliu  Lateran.abfolutc,  & generali- 
ter de  tyranno  loquitur.  Secundo  quia 
Auguft.  1 .deCiuit.abfolute  etiadicit,  fi- 
ne publica  adminiflratione  no  licere  ali- 
qui occidere.Tertio  quiaD.Thomasno 
dicit, hunc  tyrannu  laudabiliter  occidi  a 
quolibet  priuato,fed  indefinite, laudabi- 
liter occidi. Quarto  quia  nullus  malefac- 
tor iure interfici  poteft,  neq;  is,  qui  pof- 
fidet,  fafto  deijci  poteft , nifi  prius  au- 
diatur , & iudfcetur.  Nec  futficit  eui- 
dentia patrati  fceleris,  nifi  fentetia  prae- 
cedat* 

Sed  haec  parum  coguntcontra  recep- 
Elus  repro  tam  fententiam.  Nam  Concilium  Late- 
batio.  ranen.vt  dixi , non  definit  vniuerfalem 

propofitionemnegatiuam,nullustyran- 

nus  occidi  poteft  , fed  damnat  vniuei  ta- 
lem affirmatiuani, omnis  tyrannus  occi- 
di poteft,  & non  abfoiutc  prolatam  jfed 


A cum  multis  Ampliationibus,  & ideo  eiui 
definitio  reducitur  ad  hanc  indefinitam, 
non  omnis  tyrannus  occidi  poteft  ante 
fententiam  contra  illum  prolatam, ex 
quo  nullum  argumentum  contra  com- 
munem fententiam  fumi  potefl.  Ad  Au 
gultinum  refpondeo  , illum  priuatum 
hominem, qui  huiufmodi  tyrannum  oc- 
cidit,non  id  facere  fine  publica  admini- 
flratione, quia  vel  id  facit  authoritate 
reipublicae  tacite  confenticntis,  vel  facit 
authoritate  Dei,  qui  per  naturalem  lege 
dedit  vnicuique  poteffatem  defendendi 
_ fe,&  rempublicam  fuam  a vi  , quam  fi- 
**  milistyrannusfacit.  Ad  D.  1 hornam 
refpondcmus, fatis  clare  loqui,na  in  cor- 
pore illius  articuli  dicit;  Cum  facultas  ad- 
eft,  potefl  aliquis  tale  dominium  rcpellcre\ 
in  folut.vcro  ad  f .per  vocem  illa  alu[uisy 
aperte  declarat  priuatam  peifonain,  tum 
ita  interpretando  verbaCiccronis  de  in- 
terfectoribus Iuli)  Caefaris,  tum  quia  ita 
concludit.  Tunc  enim  ijui  adhbcratiomrrt 
patria  tyrannum  occidit jaudatur , c fpra- 
tnium  dm/fif.Advltimam  rationem  dici- 
tur, illa  procedere, quandoaliquis  vel  in 
poenam  delifti  interficiedus  eft , vel  pri- 
. uandus  his  bonis, quae  pofsidet  quiete, & 
^ fine  cofti&u  afhiaii, formali,  aut  virtua- 
li jin  noftroaute  cafu  no  de  vindicta  , fed 
de  defenfione  agitur , nec  tyranus  quie- 
te pofsidet , fed  per  vim  aftualem  ,quia 
licet  fortalle  Refpublica  non  moueat 
bellum,  quia  non  potefl,  nihilominus 
(vt  refte  Caictanus  notat)  femper  gerit 
bellum  implicitu , quia  renititur , quan- 
tum potefl. 

Hinc  vero  noua difficultas  fuboritur, 

?iuiaiuxtado<ftrinamhanc  nulla  cfl  dif- 
erentia  inter  vtrumq;  cafum  , feutyra- 
num.Quia  etiam  tyrannum  quoad  titu- 
lum  non  licet  occidere  authoritate  pri- 
^ uata,  fed  publica,  hoc  autem  modoetia 
licet  occidere  Regem  tyrannice  guber- 
nantem. Vndc  argumetor  vlterius,  quia 
vel  tyrannus  in  titulo,  interficiendus  eft 
ad  vindi&a  fui  fceleris,  vel  titulo  defen- 
fionis. Priori  modoiam  ditium  eft , non 
potTe  interfici  a quafibet  priuata  perfo- 
naauthoritate  priuata, tu  quia  punire  eft 
aftus  iurifdiclionis,  & fu  perior  is , vt  fu- 
pra dixi, tum  etiam  quia  nec  ipfa  rct- 
publica  a tali  tyranno  oftenfa  polfet hoc 
modo  illum  punire, nifi  publico  cofilio 


cognr.a 


Refponde 

tur id  AU* 
guft. 


Cdictan, 


it. 

No  u j diffi- 
cultas p(0« 
pooilur. 


n- 

iPsplicatur 

difficultas. 


7 2 o Lib.Vl.  Deforma 

cognita  caufa,&  fufficicnter  iudicata,& 
ideo  vt  priuata  perfona  id  faciat,  non  fuf 
ficit  tacitus,  vel  prxfumptusconfenfus 
reipublicae , fed  requiritur  expreffa  de- 
claratio per  fpecialem  jvel  faltem  per  ge- 
neralem commifsionem.  Vnde  etia  hoc 
titulo  no  liceret  extraneae  perfonae  pri- 
uata?, imo  nec  publicae  non  habenti  iu- 
rifdiclionem in  talem  tyrannum , illum 
hoc  titulo  interficere , fine  exprefia  co- 
mifsione  reipublicae  ofienfae.  Si  autem 
hoc  tantum  licet  priuatae  perfonae  titu- 
lo defenfionis, fic  nulla  efi  differentia  in- 
ter vtrunq;  tyrannum,  quia  etiam  titulo  ^ 
defenfionis  licet  priuatae  perfonae  occi- 
dere Regem  verum, tyrannice  inuaden- 
tem  fuum  proprium  regnum,  vel  ciuita 
teimvt  diximus.  Item  filomodo  non  li- 
cet talis  intcrfe&io  expoteffatc  tacite 
concefiaa  republica  membris  luis  , fed 
exauthoritate  Defiqui  per  legem  natu- 
ralem vnicuiq;  dedit  facultatem  defen- 
dendi fe,&  patriam  fuamfimo  Scquenli- 
bet  innocentem. Ideoq;  hoc  titulo  occi- 
dere tyrannum,  non  folum  mcbrisrei- 
publice,fed  etia  extraneis  licet  in  vtroq; 
cafu,&  tyranno,nulla  ergo  efi:  differen- 
tia. C 

JRefpoiadeo  in  primis  ad  vltiiham  in- 
terrogationem,verum  efie,tyrannu  fine 
iufio  titulo  regnum  occupantem  , non 
polTea  quolibet  priuato  iufie  interfici 
per  modii  vindictae,  feu  punitionis , hoc 
enim  conuincunt  argumetafa&ain  prio 
ri  membro  dilematis.  Vnde  quoad  hoc 
fateor,noefiedifcrimen  inter  hunc  ty- 
rannicum Regem , quoad  abfolutam  ra- 
tionem iniuffitiae, 'licet  refpedtu  proprij 
Regis  fit  longe grauius  crimen , <Sc  laefae 
Maiefiatis , quod  non  efi:  refpectu  alte- 
rius tyranni,  fed  fimplex  iniuftitia,  <3c 
vfurpata  iurifdiftio.Supereft  ergo,vt  ta  D 
tum  iure  defenfionis  liceat  priuatae  per- 
fonaehunc  tyrannum  occidere.  In  hoc 
vero  efi  magna  differentia  inter  huc  , & 
Regem  prauum.  Nam  Rex  licet  tyran- 
nice gubernet , quandiu  non  mouet  ac- 
tuale bellum  iniuftum  contra  rempubli 
cam  fibi  fubditam,  non  infert  illi  afiuale 
vim,&  ideo  refpe&u  illius  non  habet  lo- 
cum defenfio,ncq;  vllusfubdituspoteft 
hoc  titulo  illum  aggredi,  aut  bellum  co- 
tra  ipfum  mouere.  At  vero  proprius  ty- 
rannus quandiu  regnu  iniufte  detinet,  & 


iur amenti fdelitatis.  ^ 

per  vim  dominatur  femper  aflu  infert 
vim  reipublicae , & ita  ipfa  femper  geiit 
cu  illo  a<ffuale,feu  virtuale  bellum , non 
vindicatiuum,vt  fic  dica,  fed  defenfiuu. 

Et  quandiu  contrariu  non  declarat, fem- 
per cefetur  velle  defendi  a quolibet  fuo- 
rum  ciuium ; imo  etia  a quolibet  extra- 
neo, ideoq;  fi  aliter  defendi  non  poteft> 
nifi  interficiendo  tyrannum,  cuilibet  de 
populo  licet  illum  interficere, Vnde  etia 
in  rigore  verum  efi, id  non  fieri  tunc  au- 
thoritate  priuata, fed  publica , vel  potius 
regni  volentis  a quolibet  ciue  tanquam 
a membro , & organo  fuo  defendi , vel 
Dei  authoris  natura  dantis  cuicunque 
homini  poteftatcdefendedi  innocetem. 

V nde  etiam  in  hoc  non  efi  diferime  in- 
ter vtrunque  tyrannum  , neuter  enim 
potefi  occidi  authoritate  priuata , fed 
necefsaria  femper  eff  potefias  publica. 
Differentia  vero  efi,  quod  haec  poteftas 
ccnfetur  commiffa  cuilibet  particulari 
perfona?  cotra  proprium  tyrannum , no 
vero  contra  proprium  Dominum  pro- 
pter diferimen  declaratum. 

Hinc  veronafeitur  noua  difficultas  14. 
praefenti  inftituto  neceffaria.  Nam  ex  Altera 
hac  pofieriorirefolutionedeproprioty-  cu1hs* 
ranno  fequitur,  priorem  de  Rege  tyran- 
nice gubernante , folum  procedere  ante 
fententiam  depolitionis  cotra  talem  Re- 
gem latam;  non  vero  pofi  illam,  quod 
male  feret  Rex  Angliae,  & examinatio- 
ne dignu  efi.  Nam  fequela  habet  in  pri- 
mis magnum  fundamentum  in  Conci- 
lio Confiantienfi : quia  illud  tantum  lo- 
quitur de  interficiente  Principem  tyran 
num priuata  authoritate,  non  expetfaM 
fententuijDel  mandato  indicis  cuiufcunque, 
fic  enim  Concilium  Confiantienfe  con- 
trariam affertionem  damnauit;  ergo  fi  iu 
dex  legitimus  talis  Regis , quicunq;  ille 
fitjVel  effe  pofsit,contra  illum iufta  fen- 
tentiam tulit, qua  eum  ipfofatto  a regno 
depofuitjiam  non  procedet  Concilij  de- 
finitio. Deinde  ceffat  etiam  ratio  faft a, 

8c  ita  non  habebit  tunc  locum  prima  af- 
fertio  vt  propofita  efi.  Nam  tunc  ia  fup- 
ponitnr  expeclata  fententia  iuffa,&  legi 
tima,&  fic  non  procedit  aggrefforautho 
ritate  priuata,  fedinvirtutc  fentetiae,& 
cofequetervt  inftrumentu  authoritatis 
publica?.  Deniq;  pofiquam  Rex  legiti- 
me depofftus  efi,  iarn  no  efi  Rex,  neque 


Ca*4-'  terti  a iur  ament  i parte fidei  catholica  dero 


Quaratione 
ttx  hccrcEi- 

co;domiuio 

ic^oi  yriiie 
tur. 


C.Ch  fecti 
Ai  leges. 


i?. 

Difnculiatis 

declaratio. 


•Vide  Sotu 
>libr.  5.  de 
•Iiifl.  4.  1. 

14«.’. 

liipr.tom. 
,1'lib.zi.c . 
.5.4.8.  er 
9* 

Rcfpublica 
fjuado  po(- 
fit  regg  ty- 
tannice  gu» 
bernante  re 
gao  priuare 


D.Thom. 


Princeps  legitimus,&  confequeter  non 
poteft  in  illo  fubfiRcreafl'ertio,qu£  de  le 
gitimo  Rege  loquitur.  Imo  (i  Rex  talis 
poli  depolitione  legitima  in  lua  ptinacia 
perfeuerans,  regtm  per  vim  retineat,  in- 
cipit elTe  tyranus  in  titulo, quia  no  cR  le- 
gitimus Rex, nec  iuRo  titulo  regnu  pof- 
lidet. Declaratur  hoc  amplius  inRege  ii£ 
retico,  na  Ratimper  hcrciim  ipfo  tacto 
priuatur  aliquo  modo  dominio,  & pro- 
prietate fui  regni, quia  vel  confifcatu  ma 
net,velad  legi  cimu  fuccefTorem  catholi- 
cu  ipfo  iure  tranfit , dc  nihilominus  non 
potteR  Ratim  regno  priuari,  fediuRe  il- 
lud pofsidet,dc  adminiRrat,  donec  per  fe 
tentia  faltem  declaratoria  criminis  con- 
donetur, iuxta  cap.  Cum fecundu  leges  de 
H^rct.in  6. At  vero  poR  lententia  latam 
omnino  priuatur  rcgno,ita  vt  non  pofsit 
iuRotituloilludpofsidcre;  ergoex  tunc 
poterit  tanquam  omnino  tyrannus  tra- 
ftari,dc  confequentcr  a quocumque  pri- 
uato  poterit  interfici. 

Hxc  difficultas  fupponit,  contra  Re- 
ge fupremu  etiam  in  temporalibus, polTe 
depolitionis  pennm,  depriuationis  regni 
fententiam  ferri , quod  Rex  Anglii’ au- 
dire detreftat , cR  autem  verifsimum,  de 
ex  principijs  pofitisin  lib.  3.  euidenter- 
colligitur,  dc  in  fequentibus  irerum  dice 
tur.  A quo  vero  pofsit  talis  fentecia  fer- 
ri,magna  qu$Rio  eR,breuiter  tamen  nuc 
fupponimns,potcRatem  hanc  deponen- 
di Rege,  die  polle,  vel  in  ipfa  republica, 
vel  inSumo  Pontifice,diuerfo  tame  mo- 
do. Na  in  republica  folumcR  per  modu 
defenfionis  necetTariae  ad  conferuationc 
fuam,vt  fupra  lib.3.cap.3.dixi.Ideoq;fi 
Rex  legitimus  tyranicc gubernet,  dc  reg 
no  nullum  aliud  fubfit  remediu ad  fc  de- 
fendendi, ni  fi  Rege  expellere,  ac  depo- 
nere.poterit  rcfpublica  tota,  publico,  dc 
communi  con filio  ciuitatum  , & proce- 
rum Regem  deponere,  tum  ex  vi  iuris 
naturalis, quo  licet  vim  vi  repellere, tum 
quia  femper  hic  cafu s ad  propriam  rcipu 
blicae  conferuationem  ncceiTarius.intclli 
gitur  exceptus  in  primo  illo  fidere, quo 
rcfpublica  poteRatem  fuam  in  Regem 
tranfiulit.  Et  hoc  modoaccipiedum  eR, 
quodaitD.Thomas.i.2.q.42.ar.2.&  3. 
non  elTe  feditiofum  refiRereRegi  tyran- 
nice gubernati,  vtique  fi  legitima  pote- 
Rate  ipfius  communitatis , dc  prudenter 


«an.  721 

A fine  maiori  populi  detrimento  fiat.  Ita 
etiam  cxpoluit  ide  D.  1 hornas  lib.  1 . dc 
Rcgimin.Princip.cap.fi.dc  djfcipuji  cius 
Soto  lib.  j.dc  luR.q.  i.ar.3 . lianez.2.2. 
q.64.art.3  .dub.  i.Molin.tom.4.dc  1 ulf. 
tradt. 3. difp.6.  Aliqui  vero  cx  lurifpcri- 
tis allegatis  cofufe  in  lioc  puncto  loquu- 
tur.nam  Parid.dc  Puteo  lupra,N  Anto- 
niusMalfii  traft.contr.DucLn.78.de  79. 
ita  hoc  affirmant , vt  lingulis  etiam  ciui- 
bus  illa  licentiam  conccdcrcsidcantur, 
c conuerfo aute RcRaur.  CaRal.  dida  q. 
82,  ita  repugnat,  vt  etiam  communitati 
g id  negare  videatur , fcd  iuxta  praedicta 
temperandi  funt. 

At  vero  in  Sumo  Pontifice  cR  heepo 
tcRas  tanqua  in  fuperiori  habente  luril- 
diftione  ad  corripiendum  Reges,  etiam 
fupremos  tanquam  libi  fubditos , \t  fu- 
praoflcnfumcft  . Vndc  Ii  crimina  Imt 
in  materia  fpirituali,  vtcR  crimen  ha-rc- 
fis,  potcR  direfte  illa  punire  in  Rege, 
etiam  vfquead  depolitionem  a regno  , R 
pertinacia  Regis , & prouidentia  comu- 
nis  boni  Ecdcfiae  itapoRulcnt.Si  vero 
vitia  lint  in  materia  temporali,  quatenus 
peccata  funt,  etiam  poteR  illa  corripere 
C perdireftam  poteRatem,quatcnus  vero 
fuerint  temporaliter  nociua  leipubl.cx 
ChriRianar,  indirefte  faltem  poterit  ea 
punire,  quatenus  tyrannicum  Regimen 
temporalis  Principis  femper  etiam  eil 
faluti  animarum  pernicie  Ium. 

Imo  addendu  vltcrius,licct  rcfpublica, 
feu  regnu  hominum  ex  lolarci  natura 
fpeftatum  prout  fuit  inter  gentiles,  dc 
nunc  eR  inter  ethnicos  , habeat  pote- 
Rate  , quam  diximus,  fcdcfcndcdr  a ty- 
ranno Rege , & illum  deponendi m cuin 
finem, fi ncceilarium  fuerit:  nihilomi- 
nus regna  Clirifiiana  quoad  hcc  habere 
D aliquam  dependentia,  dc  fubordinationc 
adPotificcm  Suminum. Primo  quia  po- 
teR Pontifex  alicui  regno  pr^opere  , vt 
fe  inconfulto  , contra  Regem  iuum  non 
infundat,  velilluin  nodeponat,nili  prim 
caufa , dc  ratiooe  ab  ipfo  cognita  , prop- 
ter moralia  pericula,  dc  animaru  ddpai- 
dia,qux  in  his  tumultibus  popuLribu’ 
moraliter  interucniut , & ad  vitanC ie- 
ditiones , dc  iniuRas  rebelliones.  \ ndc 
in  hi  flori  js  legimus,  fere  femper  regna 
inhuiufmodi  cafibus  Pontifices  conlu- 
luille,vel  etiam  ab  co  petiuitfe,vtR egem 
Ppp  ineptum 


Sot. 

Da». 

Mol. 

Parid. 

*Anton. 

M4- 

Reflaur. 


1 6. 


17. 

KcgouChrl 

OiiD'i  ir.de» 

joucodo re 
ge  tyranno 
a Poou£cf 
peO^CL. 


7 2 2 Lib.VL  Deforma  lar  amenti  fidelitatis. 


cap  .Gratt. 


C Alius  *nePturn  > vel  tyrannum  deponeret.  Yt 
Duar  Nu  Chelderico  RegeGalliitemporeZa- 

tiesi  'bart  PaP?>  caP*  P 

r,  ‘X  &dealijs  fupra  lib.  tertio,cap.z 3. relatu 

Sanfiio^z  e^J  «Sede  Rege  Lufitanie  Sancio  Secun- 
*.  do,  tempore  Innocenti)  Quarti  referunt 
a^tas  ape  jat^  Lufitan^  liiOioriae , fuillea  Pontifi- 
ce ab  adminiftratione  Regia  depolitum, 
licet  no  regno  priuatu. , vt  retertur  etiam 
in  cap.  Grandi, de  Supplend.  neglig.  Prg 
latorum,in  fexto.  Secundo  pendet  reg- 
num Chriftianum  a Pontifice  in  hoc , vt 
pofsit  Pontifex  non  folum  confulere, 
autconfentire,  vt  regnum  Regem  libi 
perniciofum  deponat  ,fcd  etiam  pr^cipe 
re,  8c  cogere , vt  id  faciat , quando  faluti 
fpirituali  regni,  & pr^fertim  ad  vitandas 
hirefes,vel  fchifmata  necelTarium efle 
iudicauerit.  Quia  tunc  maxime  habet  lo 
cum  vfus  poteftatis  indirect e circa  tem- 
z.cab  7 a Pora^a  ptopter  fpiritualem  fine,  & quia 
30  Caftro  Poteftperfcimmediate  Regem  depone- 
lib.z.delu  rc  in  talicafui  erg°  poteft  cogere  Reg- 
/Za  bcereti  num>vtid  exequatur,fineceflarium  fit, 
alias  dTet  eius  potcflas  non  folum  ineffi- 
cax,fed  etiam  infufficies.  Denique, quia 
tale  praeceptu  in  illo  cafu  iuftifsimueft. 
Hoc  ergo  fuppofito  fundamento  di- 
Poft  iuftara  cendum  eft  in  pun&o  vltimo  propofito, 
feoceatiam  poftfententiam condemnatoriam  Regis 
declaratoris  de  regnipriuatione, latam  per  legitimam 
P poteftatem,vel  quod  perinde  eftpoft  fe- 

U0,ri  tcntiain  declaratoriam  criminis  habentis 
talem  poenam  ipfo  iureimpofitam,pofte 
quidem  eum , qui  fententiam  tulit , vel 
cui  ipfe  commiferit.  Regem  priuare  re- 
gno,etiam  illum  interficiendo,  fi  aliter 
non  potuerit,  vel  fi  iufta  fententia  adhac 
etiam  poenam  extendatur  . Non  ta- 
men llatim  polle  Regem  depolitum  a 
qualibet priuata perfona  interfici,,  imo 
neque  per  vim  repelli , donec  ei  praeci- 
piatur , vel  generalis  haec  commifsio  in 
ipfafententia,veliure  declaretur.  Prior 
pars  cuidenter  fcquitur  ex  praecedenti 
principio : nam  qui  poteft  aliquem  iufte 
condemnare , poteft  etiam  poenam  exe- 
qui , per  fe,  vel  pe  r auxilia  ad  id  necefla- 
ria,  alias  fruftra  clfet  illa  poteftas  dicen- 
di ius  fine  poteftate  efficaciter  coaffiua. 
Anguft,  Atquehac ratione, vt  aitAuguftin.lib.i. 

de  Ciuit.cap.z  6.  re<fte  facit  minifter  Re- 
gis interficiendo  hominem  ex  praecepto 
Regis,  quia  tunc  magis  poteftatem  Re- 


Vide  Azpr 
tom.T,.lib. 


punit,  cap 

M* 

z8. 


j\  gis,quam  fuarn  exequitur.Tta  ergoqua- 
do  refpublica  iufte  poteft  Regem  depo- 
nere , recte  faciunt  miniftri  eius  Regem 
cogendo, vel  interficiendo  fi  fitnecefle, 
quia  iam  non  poteftate  priuata, fed  pu  bli 
ca operantur.  Sicq>  re&e  dixit  Soto  Jib.  potg 
5r.de  Iuftit.qu^ft.i  .ar.3  .licet  Rex  in  fo- 
lo  regimine  tyranus,  non  pofsit  a quoli- 
bet interfici,  Lata  yero  [ementia  quij^  (in 
quit )poteft  infiitui  exeeutioms  minifter. Eo 
deq5inodo  fi  Papa  Regem  deponat,  ab 
illis  tantum  poterit  expelli,vel  interfici, 
quibus  ipfe  id  commiferit.  Quod  fi  nulli 
exeeutionem  imperet,  pertinebit  adle- 
0 gitimum  in  regno  fucceftorem , vel  fi 
nullus  inuentus  fuerit, ad  regnum  ipfum 
fpeftabit.  Et  ita  tradunt  Dottores,  fer- 
uandum  efte  in  crimine  hirelis,  quando 
Rex  haereticus  per  publica  fententia  re- 
gno priuatus  declaratur , vt  videri  poteft 
in  Caftro  lib. 2. de  luft. haeret. punit,  cap. 

7. Siman.de  Cathol.inftit.tit.46.n.7).  taJl.SimS 
Atque  ex  his  facile  probatur  altera 
pars , quia  licet  aliquis  fit  ad  mortem  iu-  19. 
Ite  damnatus,  non  poteft  quilibet  priua-  rriuatum 
tusfuo  nutu  illum  occidere,  nifipraeti- 
piatur  ab  habente  authoritatem,  vel  ali-  p0flc(ri0r. 
^ ter  moueatur  ,quia  nemo  poteft  alium  tectum 
occidere,nifi  vel  fuperior  habes  in  fetale  occidue, 
poteftatem, vel  minifter  eiusmon  poteft 
autem  dici  minifter,  nift  a principali  po- 
teftate moucatur.  Quod  fi  hoc  verum 
cft  refpedtu  cuiufcumque  malefaftoris, 
maiori  proferto  ratione  rcfpertu  Princi 
pis  procedet.  Dicet  forte  ali  quis,  fuffice- 
re  motione  implicitam , feu  tacitam  rei- 
publicae,  qui  eo  ipfo,  quod  Rege  depo- 
fuit,vult,ab  omnibus  expelli,  & cogi,  & 
fi  refiftat,  etia  occidi.  At  hoc  falfumeft, 

& cotra  ratione  cogitatu, feu  fidura : na 
iudex  condenans  priuatu  hereticum,vel 
D malef artore,non  ftatim  facit  omnibus  fa 
cultatc  in  illu  animaduertendi  ergo  nec 
refpublica,velPapaRege  hereticu,vel  ali 
ter  tyrannicu  condenans , omnibus  tale 
licentia  concedit,etia  tacite , vel  implici- 
te. Nulla  enim  iufta  ratione  poteft  pra:- 
fumi  magis  hic  licentia  cotra  Principe, 
quam  contra  alios:  nam  fempereftne- 
ceflaria  prudentia  , & iuftus  modus  in 
ipfa  exeeutione,  & maius  periculum  eft 
turbationis, &exce(Tusin  coactione  per 
fom  Principis, aut  Regis,  qua  citeraru. 

Vndefi  Papa  alique  Rege  per  fententia 

declaret 


C.ip.jf,  iti  tevtia  mr amenti  pavte fidei  Catholica  derogari.  •?  2 3 


declaret  hgreticu,&a  regno  depofitu,&  A 
de  executione  nihil  amplius  declaret,  no 
llatim  poteft  quilibetPrinceps  cotra  illu 
inouere  bellum, quia  nec  eR  iilofuperior 
in  teporalibus,vt  fupponim9,nec  ab  ipfo 
Papa  illam  poteflate accipit  cx  vi  folius 
fentcciae.Et  ideo  ( vt  dicebam)  folus  legi 
timus  fucceflor  eius,fiCatholicus  fit, ha- 
bet tunc  illa  facultate,  vel  fi  ipfe  negligat 
' vel  nullus  fit,c6munitas  regni  in  illo iu- 
refuccedet  jdumodo  fit  catholica.  Ipfa 
vero  petete  auxiliu ab alijs  Principibus, 
illud  preRare  poterunt, vt  per  fe  conflat. 

Si  aute  Pontifex  (quod  f^pius  fecifie,  B 
exemplis  oRenfum  eR  in  lib.3 .)  alijs  Re 
gibus  poteRatcin  tribuat  inuadendi  tale 
regnum, tuc  iuRe  fieri  potcR  , quia  neqj 
deeR  luRa  caufa,  nec  poteRas. 

Ex  hac  ergo  vera, & certa  dodrina  ma- 

tpJira  con  nltel‘e  conuincirnus^reit:jarn  Partcm  3U* 
trincisur  «r»  lamenti  cx  varijs  capitibus  exceflum  po 
ror  iniura*  tcRatis,iniuRitiam  contra  bonos  mores, 
ineto  inclu  & errore^i  contra  veram, & Catholicam 
doftrinam  continere  . Primum  probo, 
nam  quaauthoritate  cogitRex  fuosfub- 
ditos  ad  iurandum,  vt  haereticam,  propo- 
fitionem,quam  EcclefiaCatholica  hacte- 
nus no  danauit  ? Si  enim  Rex  dicat,  effe  q 
danatam  in  Con.CoRantienfi,  inprimis 
no  potcR  conRanter  hoc  dicere, cuautho 
ritate  Concilioru  profert  im  moderno  ru 
nihilo  habeat. Deinde  vbi  legit  in  Coc. 
ConRantienfi  particula  illam  , Principes 
per  Papam  excommunicati , ycl  depriuati  ? 
autillam,  Perfuosfubditos,yel alios  quof- 
cumque  ? Cum  ergo  ha:  particulae  addita: 
illi  propofitioni, reddant  illam,  & fenten 
tiam  eius  longe  diuerfam, fallaci,  <Sc  illu- 
foria  illatione  talis  propofitio  Concilio 
tribuitur. Quod  fi  non  Concilij  authori- 
tate,fedfua  Rex  damnat  propofitionem 
illam,  excedit  proculdubio , & abutitur  £) 
poteRate,quam  non  habet.  Et  preterea 
mirabile  eR  , quod  fepe  contenat  Papae 
poteRate.”.)  addefiniedas  res  fidei, & ipfe 
illa  fibiaudeat  arrogare,  nam  licet  verbis 
hoc  non  dicat , fa&o  profitetur.  In  quo 
etiam  parum  fibi  conRat.  Nam  alibi  glo- 
riatur in  eadem  Apologia  ,fe  non  cude- 
re nouos  fidei  articulos  morcPontificiu. 
Denique  cum  ipfe  nihil  putet  eRe  de  fi- 
de, ni  fi  quod  in  Scriptura  continetur,  o- 
portet,  vt  nobis  oRendat  inScriptura, 
vbi  iit  illa  propofitio  vt  haeretica  damna- 

v 


ta,vcl  contraria  diuinitus  reuclafa,vt  illa 
pro  herctica  habenda  fit.  Certe  licet  Pau 
lus  dixerit , Omnis  anima  poteflatibus  fubli 
mioribus  fiibdita  fit  , nunquam  addidit, 
etiam  poteRatibus  excommunicatis:  vel 
depriuatis  a Papa  omnes  fubditi  lint, ne- 
que vnum  cx  aho  colligi potcR, cum  finC 
longe  diucrfa,  ne  dicam  vcluti  oppofita, 
nam  Rex  depriuatus  iam  noncRlubli- 
miorpoteRas.  Atque  hinc  vltciius  con- 
cludo, profefsione illius iuranienti  quo- 
ad hanepartem  elfe  quandam  confcfsio- 
nem  Regia:  authoi  itatis , & potefiatis , 
tum  ad  damnandas  propofitiones  \t  fi£- 
reticas  ad  libitu  fuum,tum  ad  proponen- 
dum fidelibus  authentice , quid  credere 
dc  fide  debeant,  vel  tanquam  harretit  uin 
proteRari ; quod  cx  parte  Regis  eR  cx- 
celTus,& vfurpatiopoteRatis  fpiritualis, 

& ex  parte  profitentium  tale  iuraincn- 
tum  eR  quxdain  virtualisprofefsio  fal- 
fx  fidei. 

Pratterea  cx  ipfis  verbis  apcrtifsimc  Hoc  ;*fu01 
conRat, Regem  in  hoc  juramento  non  fo  Cx  vert»i*  iu 
lam  obedientiam  ciuilem,fcu  iuramentu  rarcerti  t<3 
eius  exigere.  Namfubiuramcntodcte-  u,ncuur* 
Rari  propofitionem  aliqua  vthauctica, 
plane  excedit  obedietiam  ciuile,  qua:  eR 
longe  inferioris  ordinis  aChi  iRiana  fide. 
Alaximequado  talepr^ceptum  nouum 
cR  in  Ecclefi3,ita  vt  Rex  non  folum  co- 
gat ChriRianum  fubditum  addctcllan- 
dam  propofitionem  alias  damnatam  ab 
Ecclcfia(quod  interdu  potcR  facere  Ca- 
tholicus Rex  modii  debitum  feruando) 
fed  etiam  cogat  ad  deteRandam  propo- 
fitionem, quam  ipfe  denuo  fua  authori- 
tate  condemnat;  vt  nunc  Rex  facit.  Vn- 
de  fatis  etiam  probatum  relinquitur , in-  * 
iuRum  eflchociuramctum  ex  parte  Re- 
gis, quia  multis  modis  excedit  poteRate 
fuam,&  ita  eR  violenta  coaclio,&  aliene 

-iurifdiftionisvfurpatio.  Ex  parte  vero 

n ■ ■ n 11  j Afisra  ralio 

fidelium  etiam  eR  imuRum  uludacccp- 
tare,vel  generali  ratione, quia  vel  iuraret 
rem  illicitam,  vel  mendaciu , nam  fi  cre- 
dant elfe  liarreticam  propofitionem  il- 
lam propter  folam  Regis  authoritatem, 
vel  propter  hoc  folum  damnabile  eR , 
inultoquc  magis  , quia  propohtio  illa, 
qua:  fic  damnatur  , verifsima  cR  , 5c 
ex  veris principijs  fidei  certa,  vt  in  hbr. 

3.  probatum  eR.  Si  autem abiurent  ex- 
terius talem  propofitionem, quam  men- 

Ppp  z te 


22. 

Duplex  er- 
ror inclutus 
in  5.  parte 
juramenti. 


I. 


Io  vlc. parte 
iurameti  er 
rores  fupra 
pofiti  repe- 
tunrur&  ex 
aggeratur. 


y 24-  Libet  V \ Deforma  iur amenti fidelitatis. 


te  no  n credut  efTe  heretica , manifeftum  A 
periu  riu  comittunt,vtper  fe notu  eft. Et 
vitra  hoc  continet  talis  profefsio  fpecia- 
lem,&  propriam  iniuriam  contraPonti- 
ficem, cuius  poteftatem,  & obedientiam 
propter  timorem  humanum  abnegant, 

T andem  facile  intelligitur  ex  his, par- 
te hanc  iurameti  doftrinam  etiam  erro- 
neam inuoluere.  V nus  error  eft  ,in  Pon- 
tifice non  efTe  poteflatem  ad  deponendu 
Regem  hereticum,velfchifmatiium,  & 
regnu  fuum  ad  idem  fchifma,  vel  eande 
harrefim  pertrahentem,  vel peruertentc. 
Huius  enim  erroris  profefsio  pr^cipue,  g 
magifq;  dirette  per  illa  verba  fit,  quam 
per  alia , vt  cuilibet  legenti  ftatim  pate- 
bit, & in  fuperioribus  multipliciter  eft 
probatum.  Alter  error  minus  quide  ver- 
bis expretius,  inipfa  vero  fententia  la- 
tes ,&  virtute  cotentus  eft,in  his,  quae  ad 
fidei  doctrina , & deteftatione  harrefum 
pertinent,pofle  temporaleRegem  fidem 
etiaiuratam  afuis  fubditis exigere.  Imo 
etiam  in  hoc  efTe  praeferendam  lententia 
Regis  fententisPontificis.Quae  fane  vir 
tualis  quaeda  profefsio  e(t  Primatus  Re- 
gis temporalis  in  fpiritualibus,  feu  Eccle 
fiafticis  , nihil  enim  maius  eft  in  Petri  C 
Primatu,  nec  magis  ad  conferuationem 
Ecclefi^,eiufqs  vnione  neceffariu,  quam 
in  proponendis  rebus  fidei,  Sc  baerefibus 
damnandis  fupremaauthoritas,  quam  in 
illis  verbis  fibi  RexAngliararrogatjergo 
profefsio  talis  iuramenti  elf  manifefta 
fchifmatis,&  erroris  profefsio:  tenentur 
ergo  veri  catholici  in  confcientia  illud 
refpuere. 

C A P V T V. 

De  yltima parte  iuramenti , moribus  in 

ea  contentis,  D 

INvltima  iuramenti  parte  fereijdem 
errores  repetuntur,  & ideo  vix  ali- 
quid addendum  circa  illam  fupereft, 
quia  vero  partim  declarantur,  Scexagge 
rantur  magis , partim  etia  prauitas  iura- 
menti augetur, fingula  breuiter  notanda, 
&ita  exponeda  funt,vt  ab  omnib9  facile 
intelligatur. Primo  ergo  iteru  abiuratur 
Potificisauthoritas,  & poteftashis  ver- 
bis. Et  'vlterius  credo, & in  confcientia  mea 
refolmr,qmcl  necPapa,  nec  aliusquicumque 


potejlatembabet  me  ab  hoc  juramento  ,aut 
aliqua  eius  parte  abfoluendi.  In  his  verbis 
affirmatur  aperte  ha:c  propofitio:  Papa 
non  poteft  Jubditos  Regis  temporalis  diura- 
mento  fidelitatis  abfoluere.  Quia  quod  de 
hoc  iu  ramento  affirmatur , non  eft  pro- 
pter peculiarem  eius  rationem, nec  pro- 
pter dignitatem , quae  in  Rege  Angliae 
maior  fit , quam  in  alijs  temporalibus  Re 
gibus,vt  eft  per  fe  notum, & Rex  ipfe  in 
fua  Praefatione  aperte  profitetur.  Cum 
autem  dicitur,  Papa  non potejl}&c.  intel- 
ligitur fimpliciter,id  eft,nullo  modo,nui 
la  ex  caufa,  in  nullo  ve  cafu,  hoc  enim  fi- 
gnificat  illa  verba  fecundum  planum , ac 
cdmunem  fenfum  , & intelle&um  eoru, 
quomodo  vult  ipfe  Rex  paulo  inferius 
verba  huius  iurameti  accipi.  Pr^terqua 
quod  ex  fine  iuramenti, & exprima  eius 
parte  fatis  clarum  eft , hanc  efTe  Regis 
mentem. 

Sic  autem  propofitio  illa  heretica  eft,  2 
quia  eft  contra  poteftatem  ligandi, & fol  p0tcft  pea 
uendi  datam  Petro,  prout  illam  femper  tifexfobdi- 
intellexit,&  exercuit  Catholica  Eccle-  tos^srct‘; 
fia.Sic  enim  fubditi  h^reticicuiufcumq;  y " 
eo  ipfo,quod  per  fentetiam  legitima pu-  tis abfoluc- 
blicedenunciatur  h^reticus,a  iurameto  rc. 
fidelitatis  abfoluuntur  ex  decreto  Gre-  Gregorax, 
gorij.IX.in  cap.  vlt.de  Haereticis,illiuf- 
que  poenae  &poteftate,  &iuftifsimam 
ratione  explicat D.Thom.  2.2. q.i2.ar.  * hom' 
2. Simili  modo  abfoluitur  quis  a vinculo 
iuramenti  fidelitatis  pratftiti  Domino, 
qui  publice  excomunicatus,ac  denuncia 
tus  eft, per  Vrbanu.II.  in  ca.vlt.i  j.q.G  frhn.n 
&Gregorius.  VII.  cum  Romana  Syno  Gregor. 7. 
do  in  cap.  A Tos  Santforu  ibidem.  Vbi  non 
omnino,  & fimpliciter  vinculu  iurameti 
tollitur, fed  quafi  fufpenditur  pro  eotem 
pore,  pro  quo  excomunicatus  incenfu- 
ra  cotumaxperfeuerat.  Quod  fecuseft, 
quando  Rex, vel  Princepspropter  barre 
fim,vel  alia  crimina  deponitur,  & priua- 
tur  regni  dominio , tunc  enim  omnino 
tollitur,  & quafi  irritatur  iuramentum, 
eius  materia  fubtrafta  . Atque  hoc  mo-  Ittnoc, 4. 
do  Innocentius.  1 1 1 1.  cum  Concilio 
Lugdunenfi  abfoluit  a iuramento  fide- 
liratis  vafTallos  omnes  Imperatoris  Eri- 
derici  , & alia  exempla  fupra  pofita  lib-l-c-ij 
funt  , quibus  antiquus  , & vniuerfalis 
fenfus  Ecclefiae  offenditur,  qui  eft  opti- 
mus Scripturae  interpres. Nam,  fi  deco- 

fuetu- 


Gregor.  7. 
Jmioc .3. 
Bonif-8. 

3- 


- f 


4 

EaJe  veri- 
tis aln  ratio 
ne  cu  firma- 
tur. 


L.B  Ottdfi- 
dtft.depofi 

ti. 


Cap.j,  De  'ultima parte  iuramcnti>eiufy erroribus . ? 2 j 


fuctudinc  humana  dicut  omnia  iura,  cfie 
optimam  legum  humanarum  interpre- 
tem,cur  legis.  aChriflo  late,&  poteltatis 
ligandi , & lolucndi  ab  eodem,  Petro  tri 
butae  non  erit -optima  interpres  vniuer- 
falis,&antiquifsimaEcdefi$  confuetudo 
& talis  poteflatis  vfus.  Quam  pote  fla  te 
ijdem  Pontifices,  qui  illa  vfi  funt , fiima 
aut[ioritatc,<5c  dodrinadcfendcrut.Prae 
fertimGrcgorius.7.1ib.8.Rcgiftri,epi(t. 
21. & Innocentius  3. in  epift.adDucem 
Caringiae,in  cap.  Generabilem , de  Elcd. 
«ScBomlacius  8. in  Extrauag.GnamSan- 
dn;»,de  Maiorit.  & ohedicntia. 

Quod  li  Rex  propoiitione  hac  in  Seri 
ptura  fundatam, Pontificii,  & Concilio- 
rum authoritate  declaratam  , & comuni 
hadenusconfenfu  receptam  non  credit, 
quoiurc,qua  ve  authoritate  cogere  vult 
omnes  fubditos  fuos  ad  contrariam  falfi- 
tatem  credendam  , & ore  affirmanda,  & 
iuramento  firmanda:  aut  quomodo  pof- 
funt  ipfi  in  confcientia  refoln),x t in  iurame 
to  dicitur,ad  id  credendum,  & iuradum, 
fine  alia  ratione, vel  motiuo ! nifi  credat, 
maiorem  authoritatem  habere  folumRe 
gem  cum  fuis  miniflris  ad  fuum  erro- 
rem confirmandum,  ciufque  fidem  exi- 
gendam, quam  habuerit  Romana, & vni, 
uerfalis  Ecdefiacum  Pontificibus  fum- 
mis  tam  conflanti  traditione,  & confcn- 
fu  id  tradentibus.  Quod  fi  hoc  Rex  in- 
tendit , & ad  hanc  fidem  fuos  obligat, 
fateatur  nece  fle  efl,  in  hoc  iuramento 
nonpro  temporali  tantum  iurifdidione, 
fed  pro  Primatu  fpirituali  pugnare. 

Quod  alio  etiam  modo  euidenter  de- 
claro. Nam  contra  rationem  naturalem 
efl  dicere  , nonpofTe  quempiam  abfolui 
apromifsione  iuramento  cofirmataper 
materie  mutationem, illam  auferendo, & 
quafi  irritando. Nam  licet  quis  iuramen- 
to promiferit  reddere  depofitu , fi  alter 
cedat  i uri  fuo,depofitarius  iuramento  ab 
foluctiir . Vnde  fi  talis  mutatio  per  fu- 
periorenr  potefiatem  fiat,  atque  tolletur 
fidelitatis  obligatio  . Quod  etiam  I ri- 
phon.I.  C.  agnouitin  L.  Bona  fide, ff.de- 
pofiti,  dicens , fi  quis  accepit  depofitum 
fub  fide  reddendi  illud  Domino,  & Do- 
minus poflea  a Praetore  danatus  fit.eiuf- 
que  bona  fuerint  publicata, liberari  depo 
fitarium  a fide  reddendi  depofitum  ei- 
dem Domino,  & in  publicum  illud  de- 


A ferri  debere.  Quia  vt  infra  dicit,  Ratio 
iufiitic  pcflulat , yt  fidelitasjcruanda  m co- 
traiiu  non  Jit  fpetianda  exjolo  rtjpitlu  in- 
ter contrahentes,  Jed  etiam  rtfpeiin  aliarum 
perfonarum  ,adcjnasid , quod  geritur  perti- 
net. Quod  maxime  verum  elfvbiautho 
ritas  fiipcrioris,  & publicum  bonum  m- 
teruenit  . Neque  dubitabit,  vt  opinor. 

Rex,  fimilem  potcflatcm  in  regno fuo 
exercere,  fubditmn,  verbi giati-, in  cii- 
mine  \xtx  Maicflatis  inuentum  bonis 
priuando,&  confcquenter  asiones  om- 
nes, feu  promifsiones  omnes  illi  factas, 
g vel  in  fe,  aut  fifcum  fuum  trasferendo, 
vel  certe  omnino  eas  fimplicitcr  irritan- 
dojfeu  debitoribus  condonando,  vel  re- 
mittendo,ex  quo  ncccllario  fequitur,vt 
licet  efTent  iuramento  confirmata* , de- 
bitores a iuramento  abfuluti  maneant. 

Ergo  negari  non  potefl,quin  hic  modus 
abfoluendi  a iuramento  honeflus,  & va- 
lidus efle  pofsit,  fi  in  abfoluente  Iit  pote- 
flas,  vel  de  materia  iuramenti,  vel  de  iu- 
re  creditoris,  feu  Domini,  aut  promiiTa- 
rij  difponcndi.  Ergo  vel  potcllasabfol- 
uendi  valfalos  a iuramento  facto  Regi 
haeretico,  vel  perniciofo  fubditis  Chri- 
Q (lianis,iniuflifsime,  & contra  omnem 
rationem  negatur  Summo  Pontifici:vel 
non  ex  alio  fundamento  negatur,  nifi 
quianon  creditur  h.  berc  potcllatcm  ad 
coercendos,  & puniendos  Reges  tem- 
porales . Et  ita  H^c  pars  ad  fupcriorcs  re- 
uocatur,  & aperte  continet  profcfsionc 
erroris  contra  Primatum  Pontificis,  dc 
afTertionem  haereticam  de  Primatu  Re- 
gis,eiufque  abfoluta  exemptione  ab  obe 
dientia  Pontificis , maxime  quoad  vim 
coadiuam  per  temporales  poenas. 

Deniq;  non  omitta  aduertere  ( quia  ^ 

Rex  non  gencratim  de  iurameto , fed  dc  iurjmecii 
D hoc  iuramento  loquitur)  in  vero,  & Ca-  hoc<*teo«J 
tholicofenfu, menti  tamc  Regiscotrario  oblig*rc. 
dici  potuilTe,ncminepolTcab  illo  iurame 
toiurantcabfolucre,quiavidclicct,nemo 
abfolui  potefl  proprie, qui  ligatus  no  efl: 
illudautenr  juramentum  non  ligat  iuran 
tem  , quia  non  potefl  iuramentumefle 
vinculum  iniquitatis, quale  illud  cllet  dc 
ideo  ncmopotell  ab  illo  folui.  Nihilomi 
nus  tamen  potefl  declarari  3bfoluru5,ieu 
non  libatus,  quod  fpeciali  authoritate; 
potefl ?acere  Pontifex,  fatisque  id  fecit, 
quando  dedarauit, juramentum  ctlc  illi- 
^ Ppp  3 cicutn 


6. 

Iurandi  fi^c 
forma  Regi 
fuprcma  po 
«eftatemfpi 
rituale  tri- 
buit. 


7- 

In  vltimis 
Juram  eti  ver 
bis  iteratur 
^febio  om 
nium  erro» 
rum  praece- 
dentium. 


y 2 6 LibVLDe  forma  iur  amenti fdelitatis. 


citum, & aetern$  faluti  contrarium. Inde 
enim  non  folum  fequitur,  non  efle  prae- 
flanduin,  fed  etiam  (i  fadtum  fit, non  efle 
obferuandum.  Vnde  fit  etiam  , vt  in  alio 
fenfu  pofsit  Pontifex  ab  illo  iuramento 
iam  fa&o  abfoluere,id  efl:,  a peccato  in  ta 
lis  iuramenti  exhibitione  commiflo,  du- 
modo  digna  illius  poenitentia  tan  quam 
neceflaria  difpofitio  praecedat. 

Secundo  in  eadem  parte  fit  confefsio 
fupremae  poteflatis  Regiae  in  fpirituali- 
bus,  eiufq;  exemptionis  a Summo  Pon- 
tifice his  verbis.  Quod  iurametum  agnofeo, 
refta,ac  plena  authoritate  effie  mihi  legitime 
miniftratum.  Et  poflea  his  verbis  iurame- 
to  cofirmatur  .Hceccfi  omnia  piam , elvfyn- 
cere  agnofico,&  iuro.  Quod  enim  illa  con- 
fefsio in  verbis  illis  contineatur,  conflat 
primo  ex  illis  particulis  plena  authoritate , 
quamuis  enim  ex  induflria  vox  fupre- 
tna  vitata  fit.  ne  forte  fimpliciores  deter- 
reret, nihilominus  vox  Plena  ex  mente 
Regis  fatis  ex  toto  dicurfu  intelle£fa,pro 
aequipollenti  pofita  efl , no  enim  dicitur 
effe  ex  plena  authoritate  illud  iuramen- 
tum,  nifi  quia  nulla  efl  inter  homines  po 
teftas,qu£  illud  impedire,  prohibere, aut 
auferre  valeat,  haec  aute  efl  fuprema  po- 
teflas.  Deinde  cum  iuramentum  ipfurn 
fit  exprefle  contra  Pap^  poteflatem , cu 
additur  efle  plena  poteflate  legitime  mi- 
niftratum,  euidenter  fignificatur,pote- 
ftatem  Regiam  iuramentum  miniflran- 
tem  efle  vel  fuperiorem  poteflate  Pa- 
pae,vel  illi  aequiualente.Quod  ergo  Rex 
in  alijs  locis  exprefle  profitetur , hic  te- 
tte,  & in  ipfo  vfu  poteflatis  vfurpatae  in 
uoluit . Vnde  qui  tali  iuramento  confen 
tit,  plane  iurat,  aftum  vfurpatae  potefla- 
tis , efle  actum  legitimae  poteflatis,quod 
efl  apertum  periuriuin  , & confefsioni 
Catholicae  fidei  contrarium  . Ac  deni- 
que ex  his  etiam  verbis  couincitur  Rex, 
non  exigere  in  hoc  iuramento  folam 
obedientiam  ciuilem  , cum  recognitio- 
nem, & confefsionem  plenariae  potefla- 
tis fuae  ad  decernendum  contra  potefla- 
tem Papgexpoflulct. 

Tertio  in  vltimis  verbis  nouu  iurame 
tum  additur  huius  tenoris,  Iianccj \ recog- 
nitionem,& agnitione  facio  cordialiter,vo- 
luntarie ,&  Vere >in  vera  fide  Chriftianiviri, 
fic  me  Deus  adiuuet. Que  efl  noua  confir- 
matio,& repetitio  omnium  pr^cedcntitt 


B 


erroru,&  confefsionis,no  folu  externae, 
fed  etiam  intern^  eorum, vt  iurans  vel  ab 
interna  infidelitate,  vel  a periurio  excu- 
fari  non  pofsit.  Et  praeterea  exptdo  par- 
ticulam illam  voluntarie, quae  apertum 
mendaciu  inuoluit,  quod  fufficit,  vt  fine 
periurio  iurari  a Catholicis  non  pofsit. 

Nam  efl  euidens,  ipfos  non  voluntarios, 
fed  coaftos  minis , & terroribus  iurame- 
tum pr^flare.QuiavtipfemetRexpau- 

16  antea  dixerat  eos,  fi  tali  iuramento  re- 

.....  ' , . . , r lbl  P*r>uriu 

nuntient, tn  dijcnmen  amijsioms  Vitee, &for  commitu. 

tunarum  mijere  copingi,  & contrudi , quo-  in  <Apelt. 
modo  ergo  vere  iurare  poflunt,fe  volun-  pa.f, 
tarietale  iurametupreflare  ? Illud  enim 
Voluntarie  ibi  no  fignificat  quacumqjvo- 
lutatem, fed  illam,  quae  metu  graui,&po 
tentivioletia  humana  coafta  noefl,quaqj 
iurans  haberet, etiam  fi  no  cogeretur,  fci 
nnt  autemCatholici  fe  non  habere  talem 
voluntatem, & Rex  ipfe  hoc  no  ignorat; 

£Tgo  ex  hoc  etiam  capite  iuramentu  ini- 
quum efl  , quod  periuriumin  hoc  inuol- 
uit, & exigit. 


C A P V T.  VI. 


q Rationes, quibus  iuramentum  defendi- 

tur,expenduntur. 

H, A&enus partite,  & minutatim,\t,  t, 

optare  fe  eifde  verbis  Rexdecla- 
rauit, iuramentu  refutauim9,eiuf- 
que  deformitates  oftedimusmunene  co 
tra  inaudita  parte,qu£  Regis  etia  efl: que 
rimonia,fententia  dicere  videamur,  ne- 
ceflariu  duximus,  quidquid  in  defenfio- 
ne  iuramenti  vel  Rex  indicat, vel  nos  co 
gitare  potuimus,  in  examen  adducere, 
vt  inde  euidentius  conflet,  augeri  potius 
inde  iurameuti  damnationem, quam  de- 
£)  fendi,vel  excufari. 

Primo  ergo  obijei  nobis potefl  authori  i. 
tas  Regia, quae  verbis  exprefsis,acfepius  R«g>s 
repetitis,nihil  aliud, qua  obedientia  ciui-  <kme0!J‘ 
le,eiufq;  profefsione  a fubditis  fuis  per  iu 
ramentu  illud  exigere  voluifle  affirmat. 

Ita  repetit  fifpe  tam  in  Apologia,  quam 
. inPrefatione.  Na  inpag-4.fe, inquit  fatis 
ofledifle,  nihil  vitra  per  iuramentu  defi- 
derafle,quavtde  fubditorufide,6c  c5fla 

tia  fecunisfieret,quapropter cefcientia,ait,  pag. ri.i» 

mihi prcefiare  tenebatur.  In  Prefatione  fe-  13.^14* 

pius,& apertius  no  folum  id  affirmat, fed 

etiam 


C*  6 . ^Tergiuerfationesin  iurameti defenfione  refellatur.  727 


etiam  probat  hoc  fere  modo : Cum  Par- 
lamentum  inferioris  doinus  claufulam 
inferuiftet  juramento  , qua  Pontifici  ex- 
communicandi mei  potelias  adimebatur,  il- 
lam protinus  deleri  volui ; ergo  hinc  licet 
colligere,  quanta  folicttudwe  canebam , ne 
quicquam  hoc  iure  lurando  cotineretur,pra - 
ter  fidelitatis  illius,  ciuilisque , & tempora- 
lis obedientiee  profefsionem,quam  ipja  natu- 
ra omnibus  fub  regno  nafcentibus  prcefcnbit. 
Probatio  huius  illationis  talis  ex  ecdein 
loco  colligitur, quia fublata  a iuramento 
abiuratione  poteftatis  Pontificis  ad  Re- 
gem excommunicandum, nihil  in  eo  re- 
linquebatur praeter  ciuilem  obedientia, 
& fidelitatem. Nam  fiquid  argui  poteft, 
maxime,  quod  abdicandorum  Regum  ius 
Pontifici  denegatur, & abiuratur  ■ at  hoc  iu - 
jlifisimum  etf,  nec  excedit  ciuilem  fidelitate’, 
ergo.  Probatur  minor  primo,  quia  tale 
ius  nullo  legitimo  modo  Pontifici  cfl  aequi - 
fitum,[edper  Paparum  iniujlam  vfurpatio - 
nem,&r  Violentiam  fccularem  vendicatum, 
quod  in  Prar fatione  f^pe  rcpetit,&  pr£- 
fertim  pagin. 22  .ait, probandum  in  A po 
logia  fumpfifle, illam  vfurpationemPo- 
tificum cum  Scripturis, Concilijs,&Pa- 
tribus  repugnare. Secundo  quia  talis  ab- 
dicatio,feu  depofitio  Regum , excommu- 
nicationis , quee  ffiritu alis  cenfura  efl , fines 
longe, lateq,  excedit,  non  poteft  ergo  ex- 
communicatio Pontificis  iuflam , ac  le- 
gitimam caufam  fubditis  miniftrare , vt 
quicquam  in  Regem,  vel  eius  imperium 
moliantur.  Hxc  fere  Rex  in  illo  loco. 

Et  ex  hoc  fundamento  tacite  infert, 
Tri«  Coofe.  tum  ibi,tum  in  alijs  locis,  non  pofie  fub- 
ftaria  inde  ditos  abfolui  per  Pontificem  ab  obedic- 
dfdufta.  tia  ciuili  debita  Regi,  quia  non  poteft 
Pontifex  deponere  Regem  a gradu  , & 
dominio  fuo  , ergo  nec  poteft  facere, 
quin  obedientia  illi  debeatur  , quia  iure 
naturali  debita  eft, quod  ius  Papa  tollere 
non  poteft  .Hoc  eft  enim, quod  illis  ver- 
bis Rex  fignificare  voluit , quam  ipfa na- 
tura omnibus  fttbregno  nascentibus  pratferi- 
fcit.Simili  modo  infert , non  polle  Pon- 
tificem fubditos  a iuramento  fidelitatis 
abfoluere,  quia  rnateriailliusiuramenti, 
qux  eft  obedientia' ciuilis , & promifsio 
eius,eftimmutabilis,5c  femper  honefta, 
cum  fit  iure  naturae  debita ; ergo  nulla 
humana  poteftate  fieri  poteft  , quin  iu- 
ramentuin  illius  femper  obliget. P roba- 


A tur  confequentia,  quia  non  poteft  quis  a 
iuramenti  obligatione,  fub  qua  aliquid 
promittit , abfolui , nifi  prius  promifsio 
ipfa,feu  materia  cius  remittatur,aut  irri- 
tetur, quia  vinculum  iuramenti  per  fc 
inuiolabile  eft , & iuie  maxime  diuino, 

& naturali  obligat  cum  ergo  huic  iura- 
mento materia  iubtrahi  non  pofsic,pro- 
fe&onec  iuramentum  ipfum  folui  po- 
teft. Tertio  hinc  etiam  colligit,  multum 
differre  inter  hoc  vltimum  mramentu, 

& antiquum  Primatus  iuramentu,  quia 
in  illo  potcilasctia  fpiritualis  abiuraba- 
g tur, in  hoc  vero  tantum  poteftas  tempo- 
ralis , quam  in  Reges  vlurpat.  Vndein 
Praefatione  valde  reprehendit  Bellarmi- 
num,quia,  vt  ait,  euuuere  nititur, hoc  fide- 
litatis iuramentum  nihil  cffe,prater  antiquu 
illud  Primatus  iuramentu,  nunc  recens  ver- 
bis olfiurmibus,  t?  per  ambages  circumlo- 
quutionum  formatum, &c.  Hinc  denique 
in  principio  Apulogiae  dicit:  A s>/  tnaltii 
finem  lonjtitutum  ejje  hoc  iuramentum,  qua 
Vt  nonmodo  inter  fideles  juictttos , & perfi- 
dos proditores, fid  etiam  inter  ipfos  Pontifi- 
cios,qui  fidelitatem  Regi  (eruatidam  efje  ere 
deruit  eos, qui  prcetextudiff  aris  reugio- 
nis  contra  Regem  comurarc,  Initum  efje  ar- 
q bitrar  e nturjij  crimen  aliquod  extaret.  Yn- 
de  infra  concludit,  iuramentum  hoc  eo  fine 
lonfiitutumfuiffie,vt  infiar pignoris,  & au- 
ttorameli  fubditorum  ergaipfum  fidei  foret. 

Nihil  ergo  praeter  ciuilem  obedientiam 
continet. 

Tandem  ad  hunc  locum  fpeftat  aliud  4. 
probationis  genus,  qued  in  Apologia  in  Vlciroum 
principio  impugnationis  epiftolae  Bel-  probationis 
larmini  Rex  inducit, ducendo  ad  incon-  6enu,‘ 
ueniens.  Quia  qui  hoc  iuramentum  rc- 
cufandum  elfe  docet,  neccife  eft,vt  pro- 
ditorijs , & abfurdis  pofitionibus  impli- 
D cet  fubditos , quos  ab  hoc  iuramento  ar- 
cere contendit.  Numeratq;  quatuorde- 
cim  propofitiones  eiufinodi,  quaru  om- 
nes ,velaliquas  ex  iuramenti  reproba- 
tione neceifario  inferri  dicit.  Quae  ante 
fint  illae  propofitiones, infra  refponden- 
do  ad  hanc  partem  conflabit. 

Haec  funt,  quae  ex  varijs  locis , & di-  f. 

£fis  Regis  m ipfius  defenfionem  colli-  R'gi$  fu«- 

gerepotui, qua?  licet  friuolar  excufatio-  ^ u 

nes  fint,  & in  eodem  femper  cardine  re- 
uoluantur,  omittendas  non  cenfui.turn 
vt  omnibus euidentius  fit , nihil  oti.cij, 

Ppp  4 quod 


^ 2 8 Libyi  Deforma  hiram  enti  fidelitatis . 


Refer?  Bel- 
larminus  ia 
Apologi» 
initio, &io- 
frs  in  defen 
liene  primi 
Breuii  etia 
ioprincip. 

Ex  titulo  iu 
ramenti  co 
uiocitur  ef- 
le  inuentu 
ad  difcern^ 
dos  Cstho 
licos  a leda 
rijs. 


6. 

Bellarmin. 
fupra  in  po 
fteriori  lo- 
co. 

Ex  titulo  al 
tcriusiura- 
meoti  colli 
gitur  velle 
Rigem  pri 
matii  io  ipi 
liiuahbus. 


quod  ad  difficultatem,  aut  veritatem  of- 
tendenda  pofsit  conducere, a nobis  prae- 
termitti:tum  etia,  vt  fi  fieri  poteft,  Rex 
ipfe  animaduertat , in  re  tanti  momenti, 
tantique  periculi,  quam  leuibus  rationi- 
bus, maleq;  fundatis  opinionibus  fe  duci 
finat.  Igitur  ad  verba  Regis  in  primis  di- 
ci muSjfafta  non  efTe  verbis  confentanca, 
rnagisq;  fatlis,  & rebus  ipfis,  quam  ver- 
bis , aut  promifsionibus  afientiendum 
elfe.  Qu  id  enim  intereft  , quod  Rex  af- 
firmet/e nihil  aliud,  quam  ciuilem  fide- 
litatem , & obedietiam  a fubditis  fuis  per 
illud  iuramentum  exigere  voluilfe,fi  ex 
forma  ipfius  iuramenti,&  omnibus  par- 
tibus eius  contrarium  euidenter  often- 
ditur. Deinde  verbis  Regis  eiufdcm  ver- 
ba opponimus.Nam  in  edidtoRegio,vbi 
haec  iurandi  formula  continetur,  titulus 
illi  fuperferiptus  erat : %Ad  detegendos 
reprimendos  Papijlas , id  eft , Catholicos* 
& Papae  obedientes  , eiusq;  Primatum 
recognofcentes ; at  vero  fi  iuramentum 
folam  fidelitatem  ciuilem , & temporale 
obedientiam  exigeret,  non  pollet  efTe 
fignum  difeernens  Papillas  a fe&arijs, 
feu  apollatis  a Papa , quia  obedientia  ci- 
uilis  communis  ell  omnibus,  na  illi,  qui 
Papae  obediunt,  iullam  obedientiam  ci- 
uilem fuis  Regibus  non  negant.  Ergota 
le  iuramentum  non  alia  ratione  datum 
dicitur  ad  detegendos  Papillas,  nifi  quia 
illud  admittentes,  eo  ipfocenfentur  re- 
nunciare  Papae , eiusque  potellatem  ab- 
iurare , 8c  c contrario  qui  illud  recufant, 
eo  ipfo  oflendere  fe  fideles , & obedien- 
tes  Papae,  non  ergo  datur  propter  folam 
ciuilem  obedientiam:  nam(vt  ipfe  etiam 
Rex  totis  viribus  contendit)  obedientia 
ciuilis  non  pugnat  cumRomana  religio- 
ne , ac  fubinde  neque  cum  obedientia 
Papa? , quam  profitentur  hi , quos  Rex 
Papillas  vocat. 

Praeterea  in  eodem  cditto  Regio  duo 
iuramenta  continebantur,  fuis  titulis  di- 
flinfta  , vnum  enim  de  Primatu  Regis  in 
Jftiritualibus  infcribebatur , quale  fuit  iu- 
ramentum fub  Elifabetha  vfitatum,  & a 
Rege  Iacobo  promifsione  quadam  loeu 
pietatum  , vt  iupra  in  Praefatione  nota- 
uimus.  Aliud  vero  praeferiptum  erat: 
Contra  poteflatcm  Pontificis  in  Principes 
Chrijiianos,  quod  non  ell  aliud, nifi  quod 
nunc  Rex  vocat  iuramentum  fidelitatis. 


A nullum  enim  aliud  in  illo  edi&o  fereba- 
tur, neque  de  alio  hadlenus  mentio  facta 
elljergoex  ipfa  inferiptione  confiat  hoc 
iuramentum  continere  potius  abiura- 
tionem  potellatis  Pontificis  in  Reges, 
quam  fidelitatem  fubditorum  erga  Re- 
gem. Nam  illud  ell  Scdirefte  intentum, 
vt  inferiptio  olledit,  & proxime,  ac  ex- 
prelfe  per  verba  declaratum , faepiusque 
repetitum  : aliud  aute  indirecte  ad  fura- 
mum,ac  remote,  feu  per  confecutionem 
quandam  in  ipfo  iuramento  continetur, 
licet  fortalTe  ab  ipfo  Rege  fuerit  perfe, 
g ac  principaliter  intentum.  Vnde  non  im 
merito  notare  hic  polTumus,  & applica- 
re diltindtionem  fcholallicorum,&  mo- 
ralium Philofophoru  de  intentione  ope- 
rantis,& operis, & de  intentione  finis, & 
ele&ione  medij  propter  fine.  Rex  enim 
principaliter  intendere  potuit  per  hoc 
iuramentum  fidelitatem  ciuilem  fubdi- 
torum,& fuarum  rerum,  fuseque  perfo- 
nae  fecuritatem,ac  indemnitatem,  mediu 
autem  ,quo  ad  illam  obtinedam  vius  ell, 
fuit  abiuratio  Pontificis  potellatis , & 
ita  licet  prior  finis  fuerit  fortalTe  praeci- 
puus in  operante , id  ell , in  Rege  infti- 
Q tuente  iuramentum, nihilominus  in  ipfo 
iuramento  proprius fcopus,&  quafi  ob- 
ieftum  eius,efl  abnegatio  Pontificis  po 
tellatis , & hoc  modo  dicimus  efie  prin- 
cipalem finem  operis,  id  ell, talis  iurame 
ti,  quia  cflintrinfecus  finis,  & proxima 
eius  materia,  vtin  lingulis  eius  partibus 
declaratum  ell.  Et  ita  quidquid  fit  de  in- 
tentione principali  Regis, de  qua  non  cu 
ramus,  neque  illum  medacij  arguere  vo- 
lumus , dubitari  non  potell,  quin  iura- 
mentum ipfum,  quo  Rex  vt  medio  vfus 
efl,exce{Terit  terminos  obedientia?  ciui- 
lis,  & ad  illam  muniendam , vitra  quam 
^ par  ell, potellatem  Pontificiam inuafe- 
rit,eam  abiurando,fimulque  fundamen- 
ta fidei  euertendo,& abnegando. 

Quod  vt  amplius  declarem,  aduerto, 
in  hac  voce  obedientia  fidelitatis  ciuilis, 
prout  Rex  Anglia?  illa  vtitur,  aequiuo- 
cationem  latere  , qua  polTunt  facile  fim- 
plices,  & ignorantes  decipi.  Rex  enim 
talem  obedientiam  ciuilem,  & fidelitate 
a fuis  fubditis  exigit,  quae  nullum  in  ter- 
ris recognofcat  Rege  fuperiorem, neque 
direfte, neque  indirecte, & quae  in  nullo 
cafu,  neque  propter  vllam  caufam  pofsit 

per 


Prificipilis 
finis  huius 
iuraoKtteft 
abnegatio 
Pontificiae 
pocciutii. 


7* 

Confirma- 
tur ex  aequi 
uocatione 
verboru- 


Paulus  aci 
Rotn.  13. 

j.Petr,  2. 


Poceftas  ci- 
uilis  (ubor- 
dinatur  fpi- 
tituali. 


•AiHebr. 

'1- 


- 8* 
Cocludicur 

plus  poftu- 
lare  hoc  iu- 
rsmcciqiia 
ciuilem  fi. 
delitatem. 


C.6  .TerqtuerfaUones  in  iuramet  i defenfion  er  e fellutur.  729 


per  aliquam  iurifdicfionem  in  mortali 
homine  exiftente  impediri,  aut  tolli.  Et 
quia  non  poteft  in  Rege  recognolci  tam 
luprema  poteftas , nili  abnegetur  pote- 
ftas Pontificis,  quae  fola poterat  elle  illa 
in  terris  fuperior , etiam  in  ciuilibus, fal- 
tem  indirecte,  ideo  ad  muniendam  fuam 
ciuilem  obedietiam  in  illo  gradu, 6c  mo- 
do,quo  illam  efflagitat,  v-fus  ell  illo  me- 
dio abiurandi  Pontificiam  poteftatem. 
Et  ideo  verbis  dicit,  fe  tantum  fidelitate 
ciuilem  a fubditis  exigere,  re  tamen  ve- 
ra abiurationem  Catholica:  fidei  ab  cis 
extorquet.  At  veroiuxta  fanam,  & ve- 
ram doctrinam,  obedientia  ciuilis  gene- 
raliter dicitur  illa,  quae  debetur  fubli- 
mioribuspoteftatibus  temporalibus,  & 
ciuilibus , vnicuique  in  fuo  gradu , & in 
fua  materia,  & intra  menfuram  fuam, 
iuxta  illud  Pauli  Rom.  1 3 . Reddite  om- 
nibus debita, cui  tributum, tributum, cui  ye- 
tfigal,  yetfigal,  cui  timorem , timorem , cui 
honorem, honore.  Et  illud.  1. Petri. 2.  Sub- 
iefh  ejiote  omni  humana  creatura  propter 
Deum,fiue  Regi  tanopiampracellent* , jjue 
ducibus tanquam  abeo  mifsis,  crc.  Itaque 
etiamMagiftratibus  ciuilibus  debetur  ci 
uilis  obedientia,  tamen  fubordinata  Re- 
gibus,qui  procellunt, Regibus  autem  no 
recognofcentibus  fuperioremin  tempo 
ralibus , debetur  etiam  obedientia  ciuilis 
maxima  in  illo  ordine  : non  poteft:  autc 
illa  non  elTe  fubordinata  fpirituali  pote- 
ftati,fi  Chrifliana  obedientia  fit.Quia  ef- 
fe  debet  iuxta  menfuram  fidei , nam  fe- 
cundum illam  tenentur  omnesChriftia- 
ni,  fiue  Reges  fint,fiue  fubditi  obedire 
Prapofitis fuis  ad  Hebr.  1 3 . & praecipue 
VicarioChrifti,cui  ipfe  omnes  oues  fuas 
fubiecit,inter  quas  Reges  connumeran- 
tur. Ideoq;  fi  a Rege  temporali  talis  obe- 
dientia ciuilis  polluletur  , qui  Pontifi- 
cis obedientiam  excludat , iam  non  eft 
mera  obedientia  ciuilis, fed  tranlit  in  fpi- 
ritualem,&Ecclefiafiicam.  1 alis  autem 
eft  obedientia , quam  Rex  Angliae  a fuis 
exibit , ideoq;  in  hac  formula  juramenti 
quali  oblitus  obedientia:  ciuilis,totus  ad 
Pontificiam  poteftatem  abnegandam, & 
abiurandam  incubuit. 

Vnde  confiat  primo  , (impliciter  fal- 
fumelTe,quod  Rex  Angliae  dicit, fe  tan- 
tum poftulare  per  hoc  iuramentum  a 
fubditis  fidelitatem  illam  quam  propter  con- 


B 


D 


^7.4.  & 

f. 


[dentiam  illi pra  flare  tenentur.  Nam  pro- 
pter confcientiam  tenentur  fubdin,  vt 
Chrifius dixit , Reddere  Cajari  qua  funt 
Cajaris, &•  qua  )untDeiDeo,!k  confeque 
ter  etiam  Vicario  Chriftr  qu£  funt  hlius; 
&quiailla  lingulari  modo,  & titulo  ad 
Deum  pertinentjideo  fub  pofieriori  me 
bro  verborii  Chrifii  continentur.  Qua- 
propter ficut  Caelare  contra  Deum  pre- 
cipiente , potius  efiobediendum  Deo, 
quam  hominibus,vt  dixit  PetrusAftor. 

4.  & 5".  ita  licet  Chrifiiani  in  confcicntia 
teneantur  obedire  Regi  tanquam  prae- 
cellenti in  fuo  ordine , non  tenentur  ta- 
men , neque  poflunt  illi  obedire  praeci- 
pienti abiurationem  Pontifici^  potella- 
tis,  neque  etiam  tenentur  illi  obedire  co 
tra  debitam  Pontifici  obedientiam,  qua: 
altioris  efi  ordinis , cui  ciuilis  obedientia 
ita  eft  fubordinata,  vtin  certis  cafibus, 
velexiuftis  caufis  interdum  illi  cedere 
debeat.  Ergo  falfumeft,in  iuramento 
nihil  a fubditis  Regis  poftulari,nifi  quod 
ipfi  in  confcicntia  pnftare  tenebantur. 

Quod  autem  paulo  poft  in  fua  prae-  9- 
fatione,  mutatis  nonnihil  verbis  repetit,  Late'1f'  re* 

.......  * . RIS  ObltClIO 

nihil  inhoc  iuramento  contineri  prater fide-  £ 0tcunl. 
litatis, ciuilisq,  obedientia projtfsione,  quam  tur, 
natura  ipfa  omnibus  fub  regno  nafccntibus 
praferibit, caute, & attente  legendum  efi. 

Nam  continet  obie<ftionem,&  latentem 
errorem . Obieftio  eft  fupra  fafta , quia 
obedientia,  & fidelitas  iurc  naturali  de- 
betur Regibus ; ergo  debetur  indepen- 
denter  a Pontifice , vnde  non  magis  po- 
teft  ipfe  illam  mutare, quam  ius  naturi, 
nec  magis  ab  illa  foluere,quam  a natura- 
li iure.  Error  autem,  vel  deceptio  latens 
efi, quia  non  altiori modoiudicandum 
putat  de  obedientia  ciuili  inter  Chriftia- 
nos , quam  inter  ethnicos , nam  vtrique 
debent  fuis  Regibus  illam  obedientiam 
ciuilem  , quam  ipfa  natura  pnferibit , 
ideoq;  fentit , non  ali  js  terminis  , neque 
alijs  regulis  definiendam  cite  obedientia 
ciuilem  a Chriftianis , fuis  Principibus 
praebendam,  quam  ab  ethnicis , fuis  Re- 
gibus debitam.  Atque  hanc  fuifle  Regis 
mentem , facile  fibi  perfuadebit,  qui  alia 
eius  clariora  verba , qui  in  Prifat.  pag. 

24.  contra  Bellarminum  fcripfit,  in  me- 
moriam reduxerit. Ait  enim:  C«  me  hx- 
reticis  annumeret, & Juliano  *Apo  bu  a - 
quet3  extra  eaulam,  gregem^  Pontificium 

ejje 


o Libri.  Deforma  iur amenti fidelitatis. 


effe  putet) necejje  ejl.  Eodem  itaque  iure  cum  A 
ethnicis  Principibus  cenjendus Jnm , in  quos 
ipfe  nihil  poffe  Pontificem  fatetur.  Ex  hoc 
ergo  principio  in  verbis  alijs  fignificarc 
voluit,  ficut  Papa  no  potefl:  Regem  eth- 
nicum deponere,  nec  eius  fubditos  ab  il- 
lius obedientia  abfolucre,  ita  neque  pof- 
fe  fuos  fubditos  a fua  obedientia,&  fide- 
litate  liberare,  ideoqj  nihil  in  iuramento 
poftulare,nih  quod  ipfa  natura  omnibus 
fub  regno  nafcentibusimpofuit. 

V eritas  autem  Catholica  docet , licet 
Qualis  fi*  fi^es  a & gratia  non  deftruant  naturam, 
obedientia  perficere  tamen  illam  ,& fub  altioribus  ^ 
ciuilis  fubdi  regulis,  ac  legibus  illam  conftituere , & 
torum  fide.  jdeb  obedientiam  ciuilem  inter  Chriftia 
*iun,!  nos, licet  ex  lege  naturae  oriatur,  nihilo- 
minus definiri , & limitari  ad  obedientia 
ciuilem  tali  flatui  cofentaneam,  & fidei, 
ac  religioni  non  repugnantem , & iuftis 
Ecclefis  legibus , ac  praeceptis  fubordi- 
natam.  Ac  propterea  obedientiam  ciui- 
lem inter  Chriftianos  non  eflexquipa- 
randam  in  omnibus  cum  obedientia  ci- 
uili  inter  ethnicos, vel  inter  homines, 
qui  pura  naturali  prudentia  fine  vllo  fi- 
dei lumine  gubernari  pollent.  Quia  eth- 
nici, vel  infideles  non  baptizati  non  ita 
fubijciuntur  Pontifici,  & legibus  Eccle-  q 
fis, ficut  Chriftiani,&  ideo  in  multis  ca- 
. fibus  poliunt  Chriftiani  Principes, etia 

in  temporalibus  fupremi , prohiberi  per 
Pontificiam  legem , ne  fuis  fubditis  ali- 
quid imperent  etiam  in  materia  ciuili,  in 
quibus  Principes  ethnici  cogi  nonpof- 
funt,quia  in  gremio  ouium  non  funt, 
neque  vnquam  introierunt.  Rex  autem 
Iacobus(vt  in  libro  primo  probauimus) 
licet  a crimine  infidelitatis,  feu  hsrefis, 

& apoftafls  excufari  non  pofsit , non 
ideo  in  exemptione  ab  obedientia  Pon- 
tificis efi  ethnicis  annumerandus , nam  D 
ratione  baptifmi  illi  fubiert9  femelfuit, 

& ficut  Baptifmi  chararterem  in  fe  de- 
lere non  potefl , ita  neque  a debito  obe- 
dientis  Ecclefiafiicae  eximi  potefl: , etia 
fi  millies  iugum  confringat,  vincula ru- 
pat,&  dicat;non  obediam.  Poterit  enim 
farto  refiftere,&  non  obedire, apud  Deu 
autem  femper  erit  inobedientis  non  ta- 
tum fus,fcd etiam  fuorum  reus.  Qua- 
propter cum  dicit , in  hoc  iuramento  nihil 
contineri  prater  obedientiam , & fidelitate 
tmlem}quam  ipfa  natura  omnibus  fub  re%ri% 


nafcentibusprafcribit , fi  id  intelligat  ( vt 
videtur)  de  obedientia  foluta  ab  omni 
regula , & dirertione  fidei , qualis  etiam 
inter  ethnicos  rerta  ratione  vtentes  clTe 
potefl  5 co  ipfo  fatis  confitetur  fuiiura- 
menti  errorem,  & peruerfitatem,  quam 
inuoluit,  quia  talem  obedientiam  ciuile 
exigit, quae  Ecclefiafticam  excludat,  & 
illi  praeferatur : fi  vero  fano  modo  veli- 
mus interpretari  obedientiam  ciuilem, 
quam  omnibus  fub  regno  nafcentibus 
natura praefcribit,fic  falfum  erit, nihil 
aliud  in  illo  iuramento  contineri , vt  pa- 
tebit refpondendo  ad  obiertionem,  qua 
ex  verbis  illis  confecimus. 

Refpondemus  enim, fidelitatem,  & 
obedientiam  ciuilem  Regibus  datam,  li- 
cet fundata  fit,&  radicata  in  iure  natura- 
li, verius , & proprius  dici , elfe  de  iure 
gentium , quia  non  eft  immediate  de  iu- 
re naturali, fed  fuppofita  hominum  con- 
iunrtione  in  vno  politico  corpore, & co 
munitate  perferta.  V el  certe  ad  fummu 
dici  potefl , elfe  de  iure  naturas  fuppofi- 
to  parto,  & conuentione  inter  ipfos  ho- 
mines,ficut  eft  de  iure  naturali  obligatio 
voti  ad  Deum, vel  promifsionis,  ac  jura- 
menti inter  homines , vt  fupra  in  lib.  3 . 
& libro  etiam  3 .deLegib.latc  declaraui. 
Atque  hinc  fit, obligationem  obedientig 
ciuilis  quoad  materiam  , & modum  non 
elfe  squalem  in  omnibus  hominibus, 
qui  fub  regno  nafcutur,fed  in  vnoquoq; 
elfe  iuxta  regni  primsuam  inftitutio- 
nem,&  conditionem  parti , & foederis 
inter  Regem, &populum, de  quo  vel  per 
feriptas  leges, qus  alicubi  fora  vocantur, 
vel  per  confuetudinem  memoriam  ho- 
minum excedentem  conflare  folet.  Et 
inde  etiam  fit,  vt  vinculum  talis  fidelita- 
tis, feu  obedientis,  vel  interdum  non 
obliget,vel  etiam  aliquando  refcindi  pof 
fit,  iuxta  conditiones  in  primo  foedere 
inter  Regem  , & regnum , vel exprefic 
politas, vel  ipfo  iure  nature  exigente  in- 
time inclufas.Et  fienon  obligat  illa  obe- 
dientia ad  parendum  Regi  praecipienti 
illicita , vel  faluti  anims  contraria.  Tan- 
taq;  potefl  elfe  peruerfitas  Regis  contra 
commune  bonum  reipublies,  vel  con- 
tra foedera  , & conuentionem  cum  reg- 
no fartam  , vt  totum  regnum  communi 
confilio  pofsit  parta  refeindere , 8c  Rege 
deponere,  & ita  fe  ab  illius  obedientia, & 

fide- 


ir. 

Obedientia 
Regibus  de 
bica,eft  de 
iure  gentid 


Q,ua  ratio- 
ne de  iure 
naturali  di* 
ci  queat? 


Aliquando 

no  obligas* 


C.6.  Tergiuerfationes  in  itiramett  defenfione  refeMtur.  7 3 


12. 


Citiilis  obi? 
dietia  in  fu- 
bdicisChri- 
ftiaois  a fi  - 
de  diuina  li 
initatur* 


Refellieur 

^u;dameua 

lio. 


fidelitate  ciuili  liberare , vt  fupra  cap.  f . 
diximus. 

Ita  ergo  in  bono  fenfu  etiamChriftia- 
ni,qui  fub  regno  nafcuntur,dici  poliunt 
habere  a natura  praefcriptam  Rcgu  fuo- 
rum  fidelitatem , modo  tamen, commu- 
ni  iuri  gentium  Chriftiani , & Catholici 
orbis , vel  potius  diuino  iuri,  & fidei  ac- 
commodato. Hic  autem  modus efi,vt 
ciuilis  obedientia  fit  fubordinata  Eccle- 
fiafticae , & ab  ea  dirigatur,  quantum  ad 
ea, quae  ad falutem anima:  fpeclant,& 
confequenter  vt  vinculum  illud,  in  quo 
obligatio  ciuilis  obedietia:  fundatur,  per 
Paftorem Ecdefiae  diflolui  pofsit,fiis, 
qui  poteftatem  ciuilem  habet, illa  in  fub- 
ditorum  fpiritualem  perniciem  , vel  in 
fuam  cum  publico  aliorum  fcandalo,  & 
detrimento  abutatur.  In  hoc  autem  fen- 
fu falfum  eft.  Regem  Angliar  folu exi- 
gere a fuis  fubditisin  hoc  iuramento  il- 
lam ciuilem  obedientiam,  quam  ipfa  na- 
tura omnibus  fub  regno  Chrift iano  naf- 
centibus  prafcribit , quia  in  Chriltianis 
natura  ipfa  fide  diuina  illuminata,  didat 
eflfe  obediendum  Regibus  in  ciuilibus, 
nifi  aliquid  contra  fidem,  vel  contra  obe 
dicntiam  Ecclefiafticam  inuoluant,aut 
praecipiant, ficut  in  hoc  iuramento  a Re- 
ge Angliae  fieri,  fatis , fuperq;  oftenfum 
eft. 

Ad  fignum  autem,  quo  Rex  conatur 
contrarium  fuadere,  quia  claufulam , in 
qua  poteffas  ipfum  excomunicandi  ab- 
jurabatur, poni  in  iuramento  non  per- 
mifit , refpondemus , efto  hoc  ita  fit  (de 
quo  propter  verbum  Regis  de  fadote- 
flificantis  non  dubitamus)  nihilominus 
fignum  effe  infufficiens.  Primo  quia  li- 
cet expreffa  abiuratio  poteftatis  exco- 
municandi  fublata  fuerit , implicita , & 
inuoluta  rcliftaeft.  Secundo  quia  ex- 
preffe  eftpofita  in  iuramento  abiuratio 
poteftatis  Pontificis  deponendi  Rcgein 
ex  quacunque  caufa,  quantunuis  iulfa, 
& abfoluendi  fubditos  a quacunque  fi- 
delitate , velobedientia  72egi  debita, aut 
promifia,  vel  iurata,  quae  potelfas  non 
minori  certitudine  Pontifici  conuenit, 
quam  potefias  excomunicandi.  \ truq; 

ex  didis  facile  declaratur.  Quia  duobus 
modis  poteff  Rex  contumax, feu  rebel- 
lis contra  Religionem  per  Pontificem 
priuari  poteftate  regni , & fubdici  eius  a 


A fidelitate  abfolui , vno  modo  quoad  vsu 
tantum,  & per  modum  cuiufdam  fufj  c- 
fionis,  alio  modo  quoad  proprietatem, 
& dominium,  & per  modum  depolitio- 
nis, & vtrunque  negat  Rex  Anglia  in 
hoc  iuramento  , primum  quiJein  infe- 
cunda, & quarta  claufulis  iuramenti,cx- 
prefsius  quam  in  alijs,  aliud  vero  in  toto 
iuramento,  & omnibus  partibus  eius. 
Dodrina  autem  catholica  vtrunque  do- 
cet. 

Nam  prior  modus  depriuationis  in  ip 
fo  vinculo  maioris  excommunicationis 
g intrinfece  indufus  cft,vt  docet  Gregor. 
Papa  VII.  in  cap.A^or  S undarum.  \ y.  q. 
6.vbi  ait, eos,  qui  excommunicatis  fide- 
litate,aut  [aeramento  conflrith  fiunt , *Apo- 
jlolica  authoritate  abfoluimus,cr  ttc  eis  fide- 
litatem objeruent , omnibus  modis  pr ulule- 
mus. Quibus  v erbis  non  tam  fit  nouapro 
hibitio,quam  declaratur  illa.quar  virtute 
talis  cenfurae  fit. Nam  illa  cenfura  priuat 
non  tantum  facra , fcd  etiam  ciuili  com- 
municatione in  omnibus  rebus,  feu  cah- 
businiurc  non  exceptis,  in  hoc  autem 
non  foliirn  non  fit  exceptio,  fcd  etiam 
declaratur  prohibitio.  Quod  ante  illa  no 
C fit  abfoluta  depofitio , fed  quafi  fufpcn- 
fio,  patet  ex  limitatione  ibi  adiuncta  . 
Quottfique  ipfi  ad  faris faflione  yemant,  hinc 
enim  confiat,  illam  abfolutionem  non 
cfie  perpetuam  , fed  durante  illo  vincu- 
lo. Eli  ergo  per  modum  fufpenfioms  po 
tefiatis  quoad  vfum,  & non  per  modum 
depolitionis. Quia  vero  illa  verba  vltima 
dicuntur  non  inueniri  in  codice  manu 
feripto  in  Vaticano  inuento , fimilis  dc- 
cifiocuin  illa  expreffa  declaratione  rc- 
peritur  exPafchaf.il. in cap./wmroM  y. 
q .C.quandiu  excommunicatus  efi.  Et  fi  mi- 
lis  limitatio  habetur  in  c.  vlt.  de  Poenis. 
D Neque  contra  hoc  obfiatobiedio  Re 
gisquia  excommunicatio  efi  fpi ritualis 
cenfura,  &ideopriuatio  iurifdidionis, 
vel  temporalis  poteftatis  etiam  quoad 
vfum , & per  modum  fufpenlionis,  cius 
fines  excedit. N egatur  enim  confccutio. 
Nam  licet  excommunicatio  dicatur  cc- 
fura  fpiritualis , vel  a principali  materia, 
& fine  illius,  vel  quia  a fpirituali  pote- 
fiate  procedit, tamen  ficut  potellas  ipfa , 
licet  fit  fpiritualis, indirefte  ad  tempora- 
lia extenditur, ita  etiam  cenfura  excom- 
municationis eodem  modo  & fpirituahs 

efi, 


14. 

Poiifex  per 
excomn  u - 
mcjrioncm 
priujc  rec < 
luriididio- 
ne  regni 
quoadv^u. 

Cap.  A 01 
SanbloTu, 


Cap.  lura 
tos. 

if* 

Obi:  6 ion  u 
coofuiauo. 


\ 

732  Liber  VI.  Deforma  tur amenti fidelitatis. 


16. 

Dcpofitio 


excommu 

Dicationis 

effe&us. 


eft,  & indirecte  extenditur  ad  teporalia,  A 
priuat  enim  non  folum  communicatio- 
ne facra , fed  etiam  ciuili  , «Sc  humana,  vt 
conflat  ex  inftitutione,&  vfu  Eccleiiae, 
perpetua  traditione  approbato, &in  Seri 
■z.Ioan.i-  ptura fundato. Nam z.  loan.  x.  dicitur: 
i.Cor.j.  Neque  ane  ei  dixeritis  , & Paulus  x.  Cor. 

5'.  Cum  eiufmodi  nec  cibum  [umere.  Et  ra- 
tionem ibidem  infinuat,cum  ait:  Indica- 
tii,Scc.  tradere  huiu[modi  hominem  Satana 
in  interitum  carnis , vt  ftiritus [almis  fiat  in 
die  Domini  nottri  Ie[uChri[h.  Ita  ergo  per 
excbmunicationem  vexatur  homo  etia 
in  temporalibus,  & corporalibus,  vt  ve-  g 
xatio  det  intelleduin , vt  a contumacia 
recedat. 

Alter  vero  modus  priuationis  per  mo 
Regis  non  dum  depolitionis  a regno , vel  ab  alia  te- 
eft  proprius  porali  poteftate  , & confequenter  cum 
” perpetua  abfolutione  fubditorum  a fi- 

delitate,& obedientia  ciuili, non  eft  qui- 
dem effedus  proprius,  & intrinfecusicx 
comunicationis  maioris,  fi  nihil  amplius 
addatur, vt  ex  propria  materia  fuppono, 

& ex  communi  vfu  Ecclefiae,  & ex  alie- 
Vic^e  tornii  gatis  etiam  iuribus  fatis  colligitur. Nihi- 
D T hornae  l°minus  tamen  haec  etiam  depolitio,  & 
dilp.i  r.  fe-  abfolutio  per  modum  fingularis  poenae  _ 
£tio..<r,  adiungiturcenfuris,quadodelidaPrin-  ^ 

cipum  cogunt  Pontifices  ad  illafeueri- 
tate  vtendum,qui  vfus  fatis  eft  a nobis  in 
Ex-  dumir-  jjg  .comprobatus.  Etindeconuincitur 

DO  ccclefig  3 r . 

vfu  peredas  poteftas,  quia  tam  publicus,  occonltans 
Potiiicis  ad  vfus,  <Sc  tam  efficax  line  violentia  armo- 
deponendu  rum , non  potuit  elTe  fine  fideEcdeliae 
difur  0i'£n  recogn°fi:entis  io  Pontifice  legitimam 
potellatem  ad  illam  poenam  imponen- 
dam inclufam  in  poteftate  ligandi, &fol- 
uendi  Petro  datam  a Ciirifto,  & in  virga 
Paftorali,  quam  ad  regendam  Ecclefiam 
accepit,  vt  in  citato  loco  fatis  oftedimus. 
Pdul.  Et  hic  etiam  habet  locum  ratio  Pauli,  j) 
quia  oportet  fi^pe  hominem  peccatorem 
corporaliter,  & temporaliter  grauifsime 
affligere,  vt  relipifeat.  Item  eft  optima 
ratio, quia  fubditi  fepe  indigent  hoc  re- 
medio, ne  fubuertantur  . Ideo  enim  de 
'Mfit.  3.  har  retico  dixit  Paulus  : Poflvna m,& fe- 
cundam correptionem  deuita  ; quod  multo 
magis  in  Principe, quam  in  alijs  folet  efi- 
fcneceftarium. 

. ,T7*  Et  ita  nihil  obftat,  quod  Rex  ait, hanc 
gis  fiidame  poenam  longe  lateque  hnes  excommu- 
to.  nicationis  excedere , efto  enim  ita  fit  de 


depofitione  fic  intelleda,  nihilominus 
non  excedit  limites  Ponti  fidae  potefta- 
tis,ficutin  hoc  iuramento  abiuratur.Cu 
vero  ait, hoc  ius  nullo  legitimo  titulo  ef- 
fe  acquifitum  Pontifici , refpondemus , 
non  elTe  quidem  aliquo  humano  titulo 
proprie  acquifitum , fed  diuino  iure  elTe 
inditum,  vt  ex  Chrifti  verbis  in  libr.  3 « 
oftenfum  eft.Vbi  etiam  illa  verba  Regis 
refutauimus  ,per  Paparum  iniutfam  vjur - 
pationemi&violentiamfeculare.Eft  enim 
facile  haec  dicere,praefertim  potenti  Re- 
gi,&  affedu  fupremae  poteftatis(vt  pace 
illius  dixerim)  nimium  capto,  & obeae- 
cato , probare  autem  impofsibile.  Et  ita 
Rex  nullam  huius  iniuftae  vfurpationis 
probationem, vel  indicium  adduxit,  nec 
eft  verifimile  , iniuftam  vfurpationem 
contra  potentiam  Imperatorum,  & Re- 
gum praeualuiffe.  Vnde  verba  illa,  quae 
adiungit  Rex  de  violentia [ eculari , magis 
funt  per  fe  incredibilia,quia  haec  violen- 
tia non  fit, nili  armis,  & potentia  fecula- 
ri , haec  autem  in  Pontificibus  non  fuit 
tanta , vt  ad  illam  violentiam  Imperato- 
ribus,&Regibus  inferendam  fufficeret. 
Et  ita  nulla  talis  violentia  Pontificum  in 
hiftorijs  legitur , gratis  ergo,&  per  folam 
dicendi  libertatem  afferitur. 

Quocirca  ex  corollarijs,  quae  Rex  in- 
fert, primum,&  fecundum  de  abfolutio- 
ne fubditorum  ab  obedientia, & iurame- 
to  fidelitatis , fatis  ex  didis  reieda  funt. 
Tertium  vero  decoparatione  huius  vl- 
timi  iuramenti , cum  priori  de  primatu, 
facile  etiam  refellitur.  Merito  enim  Car 
dinalisBellarminus  dixit, vnum  virtute, 
&tecte  in  alio  includi. Quia  poteftas  per 
quam  Pontifex  Reges  fchifmaticos,  ac 
gregi  Chrifti perniciofos  deponit, non 
eft  alia, quam  ipfa  poteftas,quam  a Chri- 
fto  accepit, quae  vnica  eft,&  indiuifibilis 
( vt  ita  rem  explicem  ) & ideo  non  diui- 
ditur,nec  minuitur, nec  ex  parte  abiura- 
ri  poteft,&  ex  parte  retineri. Cum  ergo 
in  hoc  iuramento  poteftas  coprimendf, 
& puniendi  Reges  Pontifici  abiuretur, 
plane  tota  eius  poteftas  fpiritualis  abiura 
tur,  quod  in  priori  iuramento  exprelle 
fiebat.  Sufficiens  aute  huius  veritatis  in- 
dicium eft,  quod  Rex  ipfe , vt  hanepo- 
teftatem  fe  deponendi  cum  fundamen- 
to negare  videatur,  confequenter  negat, 

Chriftum  dedifte  Petro,  aut  per  eu  Ro- 
mano 


18. 

Confutatio 
3.  corollarij 
quodRex  in 
ferebar. 


Cari  B tl- 
Urnims . 


Confutatio 

vlti.nicoro 

liari). 


ip. 

Vlcimxpro 
batioot  re- 
gis tatis  fit. 


Propofitio- 
ne$ , quas 
R,ex  infert 
Cxpcdutur. 


C.6.  Tergmerfationes in  iurameti defenfionc  refellutur. 


mano  Pontifici  ad  regendam  Ecdefiam 
fupremam  fpiritualem  potellatcm,  fen- 
tiens,ita  elTe  htec  conncxa,vt  vnum  line 
alio  negari  non  pofsit.  Ergo  dum  in  hoc 
juramento  vnu  exprefie  abiuratur,aliud 
confequenter,&  virtute,  &cum  codein 
periurio  negatur.  V ltima  vero  illatio,& 
quafi  protellatio  Regis  deline  iuramen- 
tinihilipfum  iuuat.Elloeniin  ipfc  inte- 
derit  per  illud  iuramentum  difccrnere, 

& cognofcere proditores, medium  autc, 
quovfus  eft , fuit  abiuratio  Pontificiae 
potellatis.  Vndc  per  illud  iuramentum 
non  folum  diftinguit  fideles  ciuiliter  a 
proditoribus , fcd  etia  fideles  catholicos 
ad  fuam  fidem  prodendam, & abiuranda 
inducitrex  quo  fit,  vt  multomagis  inter 
credentes,  3cnon  credentes  diicernat, 
vel  faltem  inter  conftanter  recufantes 
iniquam  abiurationem , vel  mifere  pro- 
pter vitada  temporalia  incoinoda  illam 
fimulantes.  Quamobrem  tale  iuramen- 
tum potius  charaftcr  Anglicani  fchifma 
tis,quam  pignus , vel  authoramentum 
fidei  fubditorum  iure  ccnfcndumefl. 

SupcrcftjVtad  vltimamRegis  proba- 
tionem fumptamexquatuordccim  pro- 
pofitionibus,quasex  reprobatione  iura- 
menti  infert, refpodeamus.  Et  in  primis 
dicimus,ex  illis  euidenter  colligi, inten- 
tioneiniuramentinon  tamelTe  dc  obe- 
dientia  prxftanda  Regi, quam  de  potcf- 
tate  Pontifici  abneganda, & fibi  vfurpan 
da.  Nam  ex  omnibus  propohtionious 
folavna  pertinet  ad  Regiam  dignitatem 
tuendam, & illa  non  fequitur  ex  iuramc 
ti improbatione, alis  vero  fere  omnes 
direftefunt  dc  poteflate  Pontificis,  & 
in  fano  fenfu  verifsims  funt,ideoq;  me- 
rito reprobatur  iuramentum,  quia  cotra 
dictorias  alfertiones  cotinet,vt  Rex  ipfc 
fatetur, dum  ait,  has  propofitiones  per  D 
Antithefim  fequi  ex  reprobatione  iura- 
menti.V  tautem  hoc  euidentius  fiat,fin- 
gulas  propofitiones,  & quid  de  illis  fen- 
tiendum  fit,adnotabo.  Prima  efl : Quod 
ego  lacobus  non  fimRex  legitimus  huius  re- 
gni,aliarumq,  omnium  meari*  ditionu.  Hsc 
vero  minime  fequitur  ex  detellationc 
iuramenti,  nam  licet  Iacobus  fit  verus, 

& legitimus  Rex , nihilominus  prauum 

efl  iuramentum, quo  abiuratur^Pontifi- 

ciapoteftas  ad  illum  deponendu  ex  cau- 
falegitimaihanc  enim  potcftatcra  habet 


A Papa  fupra  legitimos,  ac  veros  Reges,  <5c 
Imperatores. 

Secunda, Quod  Papa  liceat  me  regno  de- 
ponere,ex  mera ]ua  authtntate,yel fi  no Ju a , 2 
tamen  authoritate  Ecclefia,  Sedi i ye  Roma 
natSinon  Ecclefia  authoritate,  y<l  Roma- 
na Sedis, tamen  alijs  medijs , atque  altorum 
fubfidijs  ci  liceat, me  regno  deponere,  i crtia  j 
Qt*oi  Papa  liceat  de  regnis, ac  ditiomb9  meis 
pro  arbitrio  fiatuere.  Quarta :Quod penes  Pa  4 
pd  fit  extraneo  cuicuncj \ Principi  poteilatem 
concedere  inuadendi  ditiones  meas.  Quinta:  ^ 
Quod  Papa  liceat  abfol  uere  Jubdttos  meos  d 
g fide, aujjobedietu mihi dcbitis.^cxtr.QuU  5 
penes  Papa  fit, licentiam  concedereyni,  aut 
pluribus  ex  fubditis  meis  arma  contra  me  fe- 
rewdi.Septima:  Quod  liceat  Papa  yema  da  7 
refubditis  meisyimperfona  me  a, aut  domi- 
nijs,aut  qutbujdam  e fubditis  meis  afferendi. 

O &aua:Qu'od fi  Papafententia  lata  rr\e  cx-  $ 
communicauerit,aut  dcpofuc*it,non  fit  libe- 
rum fubditis  perfiarc  in  fide , atq,  obedientia 
mihi  debita.  Nona:  ] Qu^od  fi  Papa  me  tudi-  y 
cialitcr  excomunicauerit,  yel  depofuentjub 
ditisbion  fit  liber u,  per fond , e!?  corona  meam 
omnibusyiribus  defendere. Decima:Qubdfi 
Papafententiam  aliquam  aut  exeo munica-  1 
O tionis,  aut  depofitionis  cotra  me  promulgaue 
rit,fubditi  cx  ri  cius  fententix  ne, quaqua 
obligentur  retegere  omnes  comrationrs , aut 
. proditiones  cotra  me  initas  , quas  yel  audire 
yel  nbjfe  ipfis  contigerit.  Vndecima:  Quod 
non  fitkareticum , neq.dettfiabile  opinari, 
Principes  a Papa  excomunicatosimpune  de- 
poni,aut  occidi  pojj:  d fubditis  fuis , alijsye 
quibufcucf.Duodccuvr.Qued  Papa  habeat 
potefiatem  abfoluendi  fubditos  meos  ab  hoc 
iuramento,aut  ab  cius  aliqua  parte. 

Hx  autc  alTertiones  omnes  in  vnafere 
coincidut,qux  quafi  per  partes  illis  duo 
dccim  politionibus  ad  re  exaggeradam 
declaratur.  In  quibufda  vero  lllaru  in- 
terdu  additur  aliqua  particula,  qux  veru 
fenfum  deflruit,&  comutat.  Quod  ergo 
in  fecunda  dicitur.  Papa  mera  fu  a autbort 
tate  pojje  lacobii  Rege  dfgonerf.verifsimu 
& catholicu  efl,  dummodo  illa  particula 
mera  non  excludat  legitima  caufam  , fcd 
tantu fufficietia illi*  authoritatis finca1- 
tcrius  adminiculo  declaret. Et  quia  pro- 
pofitio  loquitur  in  particulari  dc  tali  per 
fona  , in  qua  legitima  caufa  non  decll, 
vt  ex  dictis  fatis  conflat,  & vniucrlx 
Ecclclis  mantfcftu  efl , ideo  propoiitio 
Qqq  fuie 


73+ 


Ltb.  6. 'Deforma  iuramentifidelitatis. 


fine  vlla  asquiuocatione  verum  fenfum 
facit,  quia  legitimam  caufam  non  exclu- 
dit,fed  fupponit.In  tertia  vero,  quae  fe- 
re fimilis  eft  , particula  illa  Pro  arbitrio 
ambiguitatem  continet,  & calumnia  oc 
cafionem  praebet. Profer  tim  quia  inalijs 
locis  folet  Rex  dicere  ad  libitu,  vel  quid 
jfimile.  Itaque  fi  intelligatur  de  arbitrio 
iufto,&  legitimo,  vera  elt  propolitio , fi 
aut-em  de  mera,  <Sc  abloluta  voluntate, 
folaque  libidine  intelligatur , fic  eft  im- 
poftura,  nullaqj  verifimili  confecutio- 
rie  ex  reprobatione  iurameti  inferri  po- 
teft.Eademq;  ratio  eft  de  caeteris.  Om- 
nes enim  funt  de  eadem  fuprema  pote- 
ftate  Papae  ad  coercendos  Chriftianos 
rebelles,  etiam  fi  Reges  fint,  vfq*  ad  de- 
politionem eorum, fi  grauitas  caufae,  & 
necefsitas  fpiritualis  regni  id  poftulet. 

Solum  in  io.oportetaducrtere  (quod 
10.  Propoli  in  fuperioribus  indicatum  eft)  partim 
«iorepugna  repugnantiam  inuoluere, partim  calum- 
tiam  muol-  niandi  occafione  praebere. Dico  inuolue 
uit,  occafio  rc  repugnantiam,quialiRex  per  iuftam 
be*ca£unia:  Pap32  lentendam  ipfofacto  lit  depoli- 
tus, eo  ipfo  qui  antea  erant  illifubditi, 
delinunt  eiTe  fubditimam  Rex  ipfeiam 
non  elTetRex,nec  fuperior.Ideoque  ne- 
que iam  polTent  proprie  dici  proditio- 
nes , li  quae  coniurationes  contra  ipfum 
fierent. Neque  ciues  tenerentur,  faltem 
titulo  fidclitatis,aut  fubieftionisillas  re- 
uelare.Addo  vero,  modu  illum  loquedi 
elfe  polfe  calumnijs  expolitu,  quia  Rex 
criminofus, licet  depolitus  lit,  no  ftatim 
potell  a quolibet  de  populo  per  coniu- 
rationem , vel  inlidias  iufte  occidi , quia 
nec  priuatum  ciue  criminolum  licet  alijs 
ciuibus  his  modis  au  thoritate-  fu  a inter- 
ficere. Sed  folum  authoritate  publica, 
vel  poteftate  ab  eo  accepta, qui  illam  da- 
re potell, vel  per  fententiam,velper  im- 
perium,aut  commifsionem  fpecialem. 

Quapropter  fi  poli  Regem  depolitu, 
a3  ♦ aliqui  per  priuatas  infidias , no  accepta  a 
legitimo  iudice  poteftate,  illi  morte  ma- 
chinarentur,qui  extra  confefsionc  illa- 
rum elTet  conlcius  , obligari  polfet  ex 
charitate  eas  detegere, vt  malum  proxi- 
mi impediret,  cocurrentibus  circunfta- 
tijs,  quae  ad  talem  obligationem  necef- 
farias  elfe  folent.  Quando  vero  contra 
perfonam  talis  Regis iuxta  tenorem  iuf 
tx  fcntentiae  procederetur , non  exee- 


B 


dedo  limites  poteftatis  a legitimo  iudice 
conceflae , tunc  cellarct  ornnis  obligatio 
detegendi  fecretum , quia  iam  ilis  non 
eAcnt  inlidias  iniquas,  fed  elTet  iultum 
bellum.  Quia  ergo  propolitio  illa  indif- 
tinfte  loquitur,  ideo  dixi,  dare  polle  ca- 
lumnias occafionem  , ac  fi  diceretur, 
etiam  quardo  coniurationes,  vel  prodi- 
tiones funt  iniuftas,&  iniquas,nunquam 
teneri  ciues  vllotitylo  etiam  charitatis, 
illas  manifeftare , quod  falfum  eft,  nec 
ex  reprobatione  iuramentiidfequitur, 
vt  per  fe  notum  eft. 

Eademqj  cautio  in  vndecimapropo- 
fitione  adhibenda  eft  , fententia  enim 


24. 

• l.  Propoi 
li  tinnis  (}a. 


illius  in  fumma  eft , Regem  excommu-  ,tl0“15  . 
nicatu  impune  deponi , vel  occidi  a qui-  ^ : 

bufcunqjpolfe.Quar  ita  fimpliciter  pro- 
lata falfifsima  eft:nam  excommunicatio 
fola,&  nuda  non  dat  poteftatem  occide- 
di  excomunicatum , nec priuandi  illum 
dominio  rerum  fuarum  , fed  fola  comu- 
nicatione,&  confequenter  poteft  priua- 
ri  excomunicatus  vfu  alicuius  rei  pro- 
prie, fi  abfque  tali  communicatione  fieri 
non  pofsit.Rex  ergo  excommunicatus, 
fi  fententia  nihil  aliud  contineat,  no  fta- 
tim  poteft  a fubditis , vel  quibufeunque 
alijs  deponi,veloccidi,nequchoc  fequi- 
tur  ex  reprobatione  iuramenti.  Sitamc 
in  ea  propofitione  fub  voce  exeommtini- 
tamnis  comprehendatur  etiam  depoli- 
tio^ diffidatio,quar  per  fententiam  ca- 
nonicam interdum  fit,  fic  veritatem co- 
tinebitfimo  etiam  intellefta  de  folaccn- 
fura  excommunicationis  in  forma  com 
mu  ni, fi  fenfus  propofitionis  elTet,  Prin- 
cipem excomtnunicatum,  durante  ex- 
communicatione,elTe  priuatu  iure  pras- 
cipiendi  fubditis, vt  fibi  obediant , quod 
fi  eos  cogat,pofTe  ipfos  refiftere,ctia  per 
iuftum  bellum,in  hoc  fenfu,erit  verifsi- 
ma  propofitio,&  doftrina  contraria  has- 
retica  eft  , contra  vim  , & poteftatem 
clauium  Ecclefias , per  illam  tamenpro- 
pofitionem  ,eiufque  nuda  verba  , non 
fatis  haec  omnia  explicantur,  & ideo  ca- 
lunia  canenda  eft,&  aperte  loquedum. 

Decima  tertia  propolitio  eft,Quodiu~  lo- 
ramentum hoc  neutiqua  adminiflretur  fub-  * 3 .propoff 
ditis  meis  plena  , & legitima  authoritate.  (c. 

Harc  quide  aperte  fequitur  ex  reproba-  qUjrur  ex 
tione  iuramenti, quia  iuramentumini-  iurirattir* 
quum  a nemine  poteft  legitimaauthori-  probatione. 

tate 


C6  lergiuerfationes  in  i uram  et  i defcnfione  refellutur.  73J 


tateprxftari.EA  tamen  propofitio  verif  A 
fima,  atc[j  certi  fsima,  quod  ex  prioribus 
euidenter  offenditur , nam  ex  tenore  il- 
larum conflat,  omnes  illos  articulos  clTe 
de  potetlate  Pontificis,  ac  fubinde  in  iu- 
ramento  contineri  multos  potcflati  Pon 
tificis  contrarios  3 ergo  manifeflum  eft, 
non  effe  in  temporali  Rege  legitimam 
authoritatem  ad  taleiuramcntum  fubdi- 
• tis  fuis  adminiftrandum  , Et  fimili  clari- 
tate fequitur,  tale  iuramentum  non  dc 
fola  ciuili  obedientia,fcd  dc  facra,& Apo 
flolica  poteflate  prxfiari;  imo  contra  il- 
• g.  lampoltulari. 

Vliimspro  Vltima  propofitio  ef!:j Qubd  iuramentu 
pofitio  fal-  hocfufcipiendumfitcum  requiuocatione , cu 
b,  & perpe  mentali  euaftone , aut  tacita  refer  natione,  ejr 
raiaillata.  non  ex  fentetitia,  atef  ex  intimo pc  flo- 
re,in  vera  fide  hominis  Chrijhani.  Haec  ve- 
ro nullam  cum  reprobatione  iuramenti 
connexionem,  vel  confecutionem  ha- 
bet. Quia  licet  pars  etiam  illa  iuramenti 
reprobetur , non  ideo  affirmatur,  fufei- 
piendum  effe  hoc  iuramentu  cum  xqui- 
tiocatione.  Hxc  enim  contraria  funt  af- 
firmantia , <5c  vtrunque  poteft  elTc  fal- 
fum,&  inter  eaefl  medium, fcilicct,  neu 
tro  modo  tale  iuramentu  prxfiare.  Vn- 
de  tantum  abeft,  vt  dicamus,  vel  cogite-  q 
mus, tale  iuramentum  eflefufcipiendum 
cum  xquiuocationc,  vt  potius  illud  ctia 
reprobemus.  Tum  quia  fieret  cum  per- 
jurio contra  vltimam  iurameti  partem, 
tum  etiam  quia  fieret  cum  fcandalo , & 
cum  omifsione  confefsionis  fidei  tem- 
pore debito  3 imo  etiam  cum  externa  fi- 
dei negatione,  vt  fequenti  capite  magis 
explicabimus. 

tj'  Vltimo  poft  has  propofitiones  addit 

Harum  ver  Rex  haec  verba : Hi  funt  articuli  ex  varijs 
borum  fal-  iuramenti  partibus  per  lAntithejim  eliciti. 
often-  oppofttee  Thefes , ne^  Pontificis  Pri-  D 

matum  in  caiifis  (pirittulibus  vllatenus  at- 
tingunt , neque  yllo  yuquam  Concilio  gene- 
rali plene  finito  conclu funi definitum  efl, 
huiufmodi  in  Reges  pote  flatem  ad  Pontifi- 
cis authoritatem  pertinere.  Et  ipfi  denique 
eoru  Doflores  fcholaftici  inexplicabili  quo- 
dam litigio  deijs  inter  fe  dijsident  in  hunc 
diem . Iam  vero  fatis  a nobis  oftenfum 
eft, quomodo  poteftas,  quae  his  articulis 
explicatur,ad  lpiritualem  Pontificis  dig 
nitatem  pertineat, & confequenter,quo 
modo  oppofitx  thefes  in  iuramento  in- 


dufae  illi  direftcrepugnent.Quod  vero 
Rex  fubiungit,in  nulloCocilio generali 
plene  finito  condufurn,  & definitu  ellc, 
huiufmodi  in  Reges  poteflate  ad  Pdtifi- 
cis  authoritate  pertincrejimo  dc  hac  ipfa 
poteflate  dfe  difsidiu  inter  fcholafljcos, 
aperte  falfum  quoadvtranq;  partem  c 11, 
neq3  potuit  a Rege  affirniari,njfi  quia  cu 
per  fe  non  pofsit  Concilia , vel  fcholafli- 
cos  euoluere,  a Proteflantihus  dccep: us 
efl.Nam  fupra  lib.3.  oflefum  efl, multa 
Concilia  generalia  hanc  poteflate  in  bu- 
nio Potihre  recognouiflc , & approbaf. 
fe:prxter  qua  quod  fine  Concihj  defini- 
tione, Pontificii  definitiones  ad  certem 
illam  veritate  faciendam  fufficerct.  \ c- 
runtamen  farpius  fimul  Pontifices  cum 
Concilijs  generalibus  illa  poteflate  vfi 
funt,vt  Innoccnt.lll.in  Cocilio Eatcr. 
cap.j.St  Innoc.IIII.  in Concibo  Lug-  Innoc. 4. 
dun.  Vndenon  efl  dubium , quin  ipfa 
Concilia  fada  approbando , poteflatem 
in  Pontifice  rccognouerint.  Pia:  ter  qua 
quod  communi  Ecclefix  traditione,  & 
confenfu  Hxc  veritas  fundata  efl. 

Neq;  in  hoc  punfto  efl  diflenfio  inter 
Catholicos  Theologos  ( hos  enim,vt 
opinor,nomine  fcholafiicoru  Rex  intel 
hgit,nam  fui  Theologi  fcholaflica  1 heo 
logiam  deteflantur.)  Dc  edimini autem 
confenfu  Catholicorum  in  hocpundo, 
fatis  diftum  efl  in  hb.  3 . & latius  a Car- 
dinali noflro  libr.  contra  Barclaium  in 
princip.Et  qui  difsidcre  eos  dicunt, ofle- 
dere  debent  authores  Catholicos  , qui 
huic  veritati  contradicant,  quod  certe  ia 
cere  non  polTunt.  Nam  cciam  illi  fcho- 
laflici,qui  poteftatcmPontificis  interdii 
reftringere  vifi  funt,vt  Okam,  Gerfon, 

Parifius, dcfimiles,  hanc  poteflatem  dc-  ,unt  ioPl_ 
ponendi  Reges  hxreticos,  vel  pcrnicio-  pj  iunfdic- 
fos  faluti  fubditorum , illi  nunquam  dc-  d Re 
rcgarunt,licctinmodoloquedi  fit  inter 
eos  aliqua diucrfitas, an  Papa pofsic  per  v ij<  A.Irnai 
fc,&  immediate  id  facere,  an  folumpre-  nu-,  rr,a, 
dpiendo  fubditis , vt  talem  Regem  abi  j-  W™*»* 

ciant,5cinhocetiapluresexillis,«Sc  qui  " 
meliusfentiuntjOC  exteri  omnes  vtruq;  ftll  dePo. 
modu  cenfent  cadere  fub  poteflate  Pd-  tef?jre  Fe- 
tificis.Et  revera, per feincredibilccft.nd 
habere Cliriftianu regnum  remediuco-  1 *• 
tra  hxreticum  Rege,  efl  enim  h:c cotia 
omnem  rationem  , <5c  contra  exactam 
Dei  prouidentiam,  cum  Rex  hxreticus 
Qqq  1 facilii- 


7 $6  Libet  VL  Deforma  iur  amenti  fidelitatis. 


Facillime  totum  regnu  inficiat,  vt  expe- 
rientia docet. Vnde  etiaPapa  fi  hereticus 
fit, potefl:  abEcclefia  deponi;ergo  necef- 
fe  efl:,  vt  fit  poteflas  in  terra  , qua;  pofsit 
Regem  hereticu  pertinace,&  incorrigi- 


bile  deponere.  Ergo  maxime  etTe  debet 


in  Pontifice  tanquain  fupremo  anima- 
rum pallore  vifibili  in  terris,neq,  in  alio 
potuit  couenietius  talis  poteflas  colloca- 
ri, vt  illa  priuatio,  qua;  multis  difficulta- 
tibus^ periculis  expolita  efl, maiori  cu 
maturi tate,&  iuftitia  fieret, vt  explicatu 
efl. 

C A P V T VII. 


B 


H 


Summum  Pontificem  non  folum potuiJJe,fed 
etiam  debuiffe  Catholicos  tAnglos  d 
profefsione  ditti  iuramenti  Jua 
monitione  auertere . 

A£lenus  iniuflitia,&  errores  prg 
difti  iurameti  fidelitatis  demoflra 
’uimus,vanasq;  excu lationes  refel 
limus, fupereft  vtBreuia  Potificia  defe- 
damus,  & querelis  Regis,  & obie&ioni- 
bus  Fatisfaciamus,  quod  ex  principijs  po 
fitis,&brcuiter,&facile  expediri  potefl. 
In  principio  igitur  Apologia;  audetRex: 
Pontificem  reprehendere,  quod  Breui  in 
Britannia  miffo,  ibitfyulgato  Papie  olis  om- 
nibus interdixerit,  ne  hoc  facr  amento  fideli - 

Tres  obie'  t4t^fe  a^fir^^Paterentur‘^ria^  Peccata 
itiones  aRe  *n  'P^0  PotiFsimu  notat , vnu  contra  ipsu 
ge  propofi-  Regem, aliud  contraCatholicos  Anglos, 
contra  tertiu  in  modo  ipfo  refutandi  iuramen- 
Breue  Poa-  tum. De  primo  fic  inquit:  Cii  indiflu bel- 
lunon  fit, negari  nonpote$l,quinjecent  Po - 
tifex  contra  bonos  mores , & confuetudinem 
Priucipit  maxime  Chriflianoru, quod  me  in- 
auditum condemnant  fV nde  poftea  fic  coi 
ligit:  Pontifex,  fi  exiflimat fe  meum  indice , 
quod  dia  J olet  competentem , cur  meindi&a 
canfa  condemnat ? fin  aliter  fe  res  habet, & fi 
nihil  Papce  mecum  efl  negotij  ( quod  efl  ye- 
rifsimu)  quare  fe  immifeet  operi  nonfuo,&‘ 
falcem  mittit  in  meffem  aliena,  in  re  prafer- 
tim  ciuili,&  qua  ad  eum  nullatenus fpetf at. 

Secundo  probat , peccafle  contra  Ca- 
tholicos Angliae,quia  eos  m miferas  angu- 
ftias  coniecit,yt  aut  cum  diferimine  yita,& 
iattur a fortunarum  fidelitati  erga  Principe 
rennucient,atit  cum  catholica  fidei  detrime- 
to  animam  fuarum  fdutem,yt  obtendit  Po - 
tifex , in  periculum  adducant.  Vtrunque 
enim  horum  periculorum  vitaretur,  fi, 


ai 


D 


. Vt  Facere  coeperant , bona  fide  Juramen- 
tum illud  prafilare  linerentur  . 1 ertio 
probat, Pontificem  defecille  in  modo, 
quia  multam  infumit  operam , integram  tu- 
ris iurandi  formulam  ad  yerbum  recenfen - 
do,poJlea  yero  yno  generali  yerbo  totum  ju- 
ramentum praferibit, non  indicando, quid 
reprehendat,  vt  vel  emendari, vel  benig- 
ne interpretari  ab  ipfo  pollet,  vel  fi  hoc 
ipfe  facere  contemneret,aliquam  excu- 
bationem Fui  lubdfli  Catholici  haberent, 
fi  iuramentum  recufarent. 

Ha;  aute  obieftiones  ex  duobus  erro-  E 

neis pfincipijs procedunt.  V nu  efl,  Po-  Fundan’«- 
tificenon  habere  dire&apoteftatem  fpi  j*^''*”* 
ritualem  Fupra  Regem  ; aliud  efl,  multo 
minus  habere  Pontificem  poteflate  etia 
indireiflani  fupra  Rege  in  temporalibus, 
Cotraria  vero  dogmata  in  lib.  3 . a nobis 
flabilitafunt,&probata,quibusfuppoli- 
tis  facile  obiethones  omnes  refelluntur. 

Nam  in  primis  dicimus,  potuifle  Ponti- 
ficem iure  fuo  formula  iurameti  a Rege 
prafleripta examinare,  & quatenus  eam 
iudicauit,aut  Religioni  Chriftiana;  con* 
traria , aut  cotra  reuerentiam  iuramenti 
Facrilegam,eam  reprobare,ac  prohibere. 

P r obatur,primo  quia  iuramentu  res  val  Hate£  *“* 
de fpiritualis  eft,&  facra;ergo  direfte  ca*  txl 
dit  fub  poteflate  fpiritual£Potificis;ergo 
ad  munus  Potificis  pertinuit  reprobare  tum, 
iuramentu  de  re  iniqua,  & valde  perni- 
ciofa  fidelibus , quale  in  illa  formula  co- 
tineri, fatis  in  fuperioribus  oflenfum  efl. 

Secundo,  quando  lex  ciuilis , vel  ter-  4. 
minos  fuos  teporales  excedit,  vel  difpo- 
nit  de  teporalibus , fouendo  peccata,  vel 
illorum  occafionem  pr<xbedo,  Pontifex 
per  potellatem  fpiritualem, quatenus  ad 
temporalia  indire&e  extenditur,  potefl 
illam  reprobare, & irritare,  vel  irrita  de- 
clarare, vt  fupra  lib.3.cap.22.  late  oflen- 
fum eft:at  vero  formula  illa(vtRex  ipfe 
cotendit)efl  quadam  Regia  pragmatica, 
feu  lex  ciuilis,&(vt  nos  ofledimus)  ex- 
cedit terminos  materie  ciuilis, & tepora- 
lis,&  continet  multa  Religioni,  Sc  bonis 
moribus  contraria , ita  vt  a fidelibus  fine 
difpedio  animaru  feruari  no  pofsit;  ergo 
Potifex  illa  reprobando  legitima  clauiu 
poteflate  vfus  efl,  nimiru,claue  fcientie, 
declarando  iniuftitiam,&malitiam  illius 
iuramenti , quod  efl  propriu  munus  pa- 
floris,  ad  quem  fpeflatpafcere  Chrifli 

gre- 


Cdp,y,  'Trimum  Pontificium  Urcuc  defen  dittir,  y jy 


gregem,&  claue  poteflatis,  prohibendo  \ 
vfum  talis  iuramcnti.  Vnde  etiam  con- 
firmatur , nani  Summus  Pontifex  ius 
habet  defendendi  potefiatem  , quam 
Chriftus  Sedi  fu£  contulit, fed  iuramen- 
tum  illud  direfte  efi  contrariu m Ponti- 
ficiae potefiati;  ergo  iure  potuit  illud  ef- 
ficaciter reprobare,  & prohibere. 

Deinde  addimus,  non  folum  potuif- 
Pootificem  fe,fed  etiam  ex  vi  muneris,  & officij  fui 
aJ  reproba  debuilfe  non  tacere , nec  occultare  veri- 
jaflDentuiQ1  tatemJ  ^ fubditos  fuos  monere,  vt  .1  ta- 
etrari, H iuramento  abftineant.  Probatur  pri- 
mo,quia  tenetur  publica  fcandala,&  oc-  g 
cafiones  peccandi  per  dodrinam  dete- 
gere,quando  per  fraudem,  & deceptio- 
nem ab  hoftibus  Ecclcfiae  fidelibus  offe- 
runtur.Et  fimiliter  tenetur,  quantum  in 
fe  efi,  talia  pericula  per  poteflatcm  fuam 
auferre , vel  impedire,  maxime  quando 
aliqua  publica  authoritate  approbantur, 
ik  proponuntur.  Vtrunque  enim  horu 
includitur  in  verbis  Chrifli , Pajce  oues 
meas,  ibi  enim  data  eff  potefias , vt  fupra 
late  declaratum  efi , & fimul  cum  colla- 
tione potelfatis  continent  ,lla  verba  prae 
ceptum  Petro,  &fuccclforibus  eius  im- 
politum, vt  conflat , tam  ex  forma  ver-  Q 
borum,  quam  ex  materia,  nam  fuppofi- 
to  munere,  hoc  praeceptu  connaturale 
efi, propter  quod  dixit  Paulus, Ecclefii 
praepolitos  rationem  elTe  pro  animabur 
fubditorum  reddituros.  At  in  hoc  iura- 
mento  illa  omnia  concurrunt , fcilicet, 
latens  occafio  erroris,  & decepti onis,ac- 
ceptando  abiurationem  Pontificiae  po- 
tefiatis  fub  colore  iuramenti  ciuilis  fi- 
delitatis , Sc  confequenter  occafio  fchif- 
matis;  hirefis,  <Sc periurij  ; ergo  teneba- 
tur Pontifex  ex  vi  muneris  veritatem 
aperire,  non  obflante  quocunque  ineo- 
modo  , quia  cum  tanto  fpirituali  detri-  ^ 
mento  non  efi  tacenda  veritss  propter 
incommoda , quas  ex  hominum  malitia 
formidantur. 

Item  ex  alio  principio  fequiturhic 
6,  obligatio,  quia  tenetur  Pontifex  Eccle- 
fiafiica iura  tueri,  ac  defendere  tanquam 
fidelis  difpen fator, & prudens.  Quod  cu 
de  omnibus  bonis  Ecclefiafiicis  verum 
fit,  maxime  locum  habet  in  Pontificia 
dignitate,  & potefiate  tuenda,  quia  efi 
fundamentum  Ecclefiafiicae  vnitati s,  vt 
Chrifiusipfe  docuit,&ad  feruandam  fi- 


Innoe.  3 . 
Cap.  Per 


dei  veritatem  maxime  neceffarium  , vt 
experientia  ipfa  ollendit,  & iniib^.pro 
batumefi.  l iare  autem  Pontificia  pote- 
fias  per  hociuramentum  labeiadatur,in 
regno  quidem  Anglii  per  potentiam, 

& prauam  doclrinam,  & inde  pollet  per 
prauum  exemplu  in  alia  redundare  ; er- 
go tenebatur  Pontifex  , non  obfiante 
quacunque  difficultate,vel  impedimen- 
to,illi  iuramento  fe  fe  opponere,  illudq; 
detefiari. 

Quin  potius  vltcrius  addimus, non  fo 
lum  in  re  tam  clara , quam  efi  illius  iura- 
mcnti peruerfitas , fcd  etiam  li  cflet  res 
dubia  ad  Pontificem  pertinuilTe  vei  ita- 
tem  aperire,  ne  in  rc  tam  graui,  & peri- 
culofa  fideles  in  tenebris  verfarcntur.Ita 
generaliter  docet  Innocentius  111.  in  c. 

Per  venerabilem,  Qui  fil.fint  legit. & ad- 
ducitillud  Deuteron.  sj.Sidijfiolc,£r  venerabili 
ambiguum  apud  te  indicium  fuerit , & eat.  Dcut.  1 7, 
vfqucad  illudrQn  fuperbiertt, nolens  obedi 
re  Sacerdotis  imperio,  qui  eo  tempore  mini - 
flrat  Domino  Deo  tuo,&decreto  induis, mo 
netur  homo  ille.  Qua;  lex, quatenus  dirc- 
diuaefi,&  moralis,  etia  nuc  habet  loeu, 
non  virtute  legis  vctcris,fcclvirtute  fidei 
Euagelicar,quia  fuppofita potefiate  Su- 
mi Sacerdotis  legis  gratia;,  illa  obligatio 
necellario  fequitur  ex  lege  quali  conn- 
turaliilli  potefiati.  Vnde  ratio  propria 
efi,  quia  materia  illa  fpiritualis  efi,  tum 
quia  pertinet  ad  dodrina  fidei,  Se  morii, 
qua  declarare  ad  Pallores  Ecdefie  perti- 
net,non  ad  Reges, vt  fupra  cx  Scriptura, 

& Patribus  fatis  probatu  efi  , tum  etiam 
quia  proxime  attingit  falute  animi, tra- 
datur enim , an  tale  iuramentum  animi 
noceat,  nec  ne ; ergo  ad  Pallores  anima- 
rum, <5c  prarfertim  ad  eorum  caput  iudi- 
cium  in  tali  dubitatione  pertinet. 

Cofirmatur , ac  declaratur,  nam  otta 
fimili  cotrouerfia  inter  Rege  etiam  Ca- 
tholicu,*Sc  Papam.an  aliquod  mramentu 
fit  licitu, & fidei  cofeiltaneu, no  efi  certe 
talis  cotrouerfia  bello  dirimeda, quia  nec 
bellum  efi  conuenicns  medium  ad  veri- 
tatem moralem  declarandam, neque  illo 
modo  c5uenienter  ellet  Ecclcfn  in  fni- 
ritualibus  prouifum,  nam  inde  necc da- 
rio orirentur  fchifmata,  & regnum  in  (c 
diuifum  non  polfet  fubfillerc.  Neque 
etiam  polTet  talis  controuerfia per  arbi- 
tros terminari, quia  in  der 'arancn  morali 
Qqq  3 veri- 


Eriam  fi  fu 
1 amem i 16 
troucrliafo 
ret  dubjj  i 
Pontifice  di 
rimeo^a  «f 
fct. 


2. 


8 Lib»VL  Deforma  iuramenti fidelitatis . 


veritate.taleiudicium  circa  rem  dubiam 
Vi  Je  Bellar  n0n  tranfcendit humanam  opinionem* 
rom.  lib.  dc  nec  poteff  ab  aliquo  arbitro  maiori  po- 
aeram. ma  teffate  ferri,&  ideo  non  fulficit  ad  fecu- 
st-im.  c- 3 *.  ritatem  Ecclefiae , nec  poteff  Pontifex 
letf^da^o  ta^  fefubmittere  5 ergo  necefle 

eff  > vt  ta^ls  controuerlia  per  Regem,  vel 
parag.  v d u per  Pontificem  dirimenda  fit.  N emo  au 
pote  itas  fpi  tem } qUj  Scripturas  legerit,  praeferet  in 
ritualis, &c.  eQ  neo-oti0  potefiatem  Regiam  Ponti- 
in4 .p.t.q.  nciae,cum  haeclit  limpliciter  fuperior. 
ao.art.4.du  fpiritualis , ac  V icarij  Palloris  cui  Chri- 
bio  princi  Rus  oues  fuas  commifit  ad  eas  in  fide , & 
Pa*|P°^co  moribus  dirigendas.  Debet  ergo  Rex 
Moiui  10  t *n  controuerfia  a Pontifice  dirigi, 
deluit. dilp.  & gubernari, & tanquam  ouis  a Pallore 
* 9. circa  fi-  duci,&pafci. 

nem*  Ex  his  fatis  conuincitur,Regem  An- 

glis  non  folum  immerito  conqueri  de 
Summo  Pontifice,  quod  de  fua  iurame- 
ti  formula iudicium  tulerit , verum  etia 
grauifsimc  peccare  aiudicio  illius  dilcor 
dando, cum  illi  tanquam  fubditus  parere 
teneatur  , prsfertimin  caulis  fpirituali- 
bus,ad  quas  controuerfium  de  iuramen- 
topertinere  euidentifsimum  ell.  Acce- 
dit, quod  nullam  iullam  excufationem, 
aut  defenfionem  fui  iuramenti  afferre 
haftenus  potuit,  vtin  priori  parte  huius 
libri offenfum  eft,&qui  ibi  adduxi- 
mus, nullam  inueniri  polfe  conuincunt. 
Neque  etiam  contra  Breuia  Pontificia 
aliquid  graue , vel alicuiusmomenti ob- 
iecit,prarfertim  quodadpunftum  caufae 
principalis,  quae  ell  de  honellate  iurame 
ti, pertineat, vtin  fequetibus  videbimus. 

I0#  in  prima  ergo  reprehenfione,  qua  Po 

tificem  arguit,  quod  Pontifex  ipfum  in 
auditum  condemnarit,  cu  inter  eos  bel- 
lum indiftum  non  fit, multipliciter  Rex 
ipfe  arguendo  peccat.  Primo,  quia  ratio 
re§js  illa  de  bello  non  indicio  impertinens  eft. 
ip/um  recsr  Nam  etiam  inter  Principes  temporales 
guetur.  maxime  Chrillianos  licet  neuter  alteri 
fubieiftus  fit, non  licet  inauditum  conde- 
narc , etiam poff  bellum  indidlum.  Vt 
enim  bellum  ipfum  iullc  indicatur  ex 
parte  aggredientis,  neceffe  eff,vt  contra 
inauditam  partem  non  moueatur.  Nani 
j * teffe  Auguffino  lib.Qu^ffionum  in  Io~ 
,lZ1]  * fue,  alias Jibr.tf.QuaeR.  q.  10 .Jufla  bella 
[olent  definiri , qua  ylcifcuntnriniurias , fi 
quagens,  yel  duitas , qua  bello  petenda  eft, 
yel  vindicare  neglexerit,  quodd  fuismpro- 


A befattum  ejl,vel  reddere,  quod  per  iniurias 
ablatum  eji.  H$c  autem  conllare  no  pof- 
funt  parti  non  auditte  ; ergo  etiam  per 
beffum  iullum  non  potell  iulla  condem 
natio  fieri  contra  inauditam  partem  5 er- 
go neque  etiam  poli  indiftum  bellum 
poteff  vnus  Rex  alium  afqualem,feu  fu- 
premum  per  fententiam  , vel  alio  modo 
inauditum  condemnare,  prout  Rex  in 
fua  obiectione  fupponere  videtur.  De- 
inde quiaquanuis  inter  alios  Principes 
aeque  fupremos  id  vtcuque  procederet, 
longe diuerfa  ratiointeripfum, & Pon- 
g tificem  intercedit,ideoque  illa  etiam  co- 
paratione  abutitur,  cum  ipfe  iure  fubdi- 
tus fit  Pontifici  ratione  baptifmi , & fi- 
dei , quam  in  illo  prolelfus  eff.  Quod  fi 
ipfe  Rex  Veritatem  hanc  negare, & con- 
trariam profiteri  publice  non  veretur, 
quomodo  conqueri  poteff: , quod  inau- 
ditus condemnetur?  Praeterea  cum  Rex 
ait, non  effe  indicium  bellum  inter ip- 
fum,&  Pontificem, fi  de  bello  materiali, 
feu  corporali  intelligat , quid  ad  caufatn 
refert , qua:  principaliter,  & direft e (vt 
fic  dicam)  fpiritualis  eff  ? Bellum  autem 
fpirituale  maxime  interRegem  Angli^, 

& Summum  Pontificem  indnffum  eff, 

Q illudq;  primus  indixit  publice  Henri- 
cus , quem  Iacobus  fuccelTor  eius  imita- 
tur, & hoc  fatis  eff , vt  etiam  fi  condem- 
naretur,conqueri  non  pollet, inauditura 
condemnari. 

Denique  curfe  condemnatum  con- 
queritur?Nam  in  neutro  Breui  Pontifi-  p-Eifex  nu[ 
cio  aliqua  eius  condemnatio  legitur,  nec  lam  pjoam 
excommunicatio  lata,nec  depolitio  pro  Reg‘  imp0 
nunciata  , nec  aliqua  alia  poena  inflidla,  ^uil' 
aut  diffa  fententia . Quod  fi  iuramenti 
reprobationem,  & prohibitionem,  con- 
demnationem fuam  appellet,  immerito 
D dicit, fe  inauditum  fuiffe  condemnatum, 
quia  formula  iuramenti  vbique  auditur, 

<5c  legitur,  quod  fatis  eff , vt  ipfa  damna- 
ri pofsit.  Neque  oportet,  amplius  audiri 
perfonam,cum  contra  illam  nulla  fente- 
tia  declaratoria  criminis  in  editione  , vel 
petitione  talis  iuramenti  eommifsi,  neq; 
aliqua  poena  propter  idem  crimen  in  Re 
gem  lata  fit.  Sed  ait  Rex, Pontificem  ip- 
fum inauditum  condemnaffe,  partim  eu 
pcrfecutoribus  annumerando  , partim  impe- 
rando Anglis  catholicis  ,yt  ab  hociurameto 
abjlineant.  Sed  neutrum  horum  ad  pro- 
priam. 


12. 


tib.  3. 


Cdp.ptPriMum^ontlficiuwTZreuedefenditur.  739 


priam,&  iuridicam  condemnatione  per-  A 
tinetjqux  contra  inauditam  partem  ter  ri 
non  debet. Nam  opinione piiuata  ex  pu 
blica  fama,  & effectibus  mamfelta  indi- 
care, & loqui  dc  aliquo  tanquam  deali- 
cuius  criminis  authoie  , iape  licet  , 
etiam  fi  ipfe  prius  non  audiatur,  vtelf 
per  fe  manifeltu.  'Qua  vero  ratione  pof- 
iitiufleRex  Angljtc  petfecutoribus  fi- 
delium adnumerari,m  decimo  capite  vi- 
debimus. De  prohibitione  autem  iura- 
menti  iam  diximus, latis  eileauditumRe 
gem  quoad  hanc  partem  legendo  ipfam 
iu ramenti  formulam, quam  neqjiple  ne-  B 
gat,  neq;  dubitari  poterat , eius  authoii- 
tate  fadam , 6c  fuis  fubditis  cflepropo- 
fitam. 

Quocirca  fi  tantum  de  condemnatio- 
ne priuata  ( vt  lic  dicam  ) loquebatur 
Rex,nihilad  rem  confert  dilema , quod 
fubiungit,quiaad  iudicandum  de  aliquo 
priuatnn  non  oportet  elle  iudicem  com- 
petentem , id  elt,  iurifdiftione  vtentem, 
neqj  etiam  elt  femper  necelfarium  ( vt 
dixi ) perfonam  iudicandam  audire, fatis 
ett  enim  fufticientes caulas , rationes , & 
motiua  ad  itaiudicandum  habere.  Neqj 
etiamalteri  membro  de  prohibitione  iu-  q 
ramenti  recte  accomodatur  dilema,  quia 
ad  reprobandam  falfain  doctrinam  non 
oportet  effe  iudicem  competentem  au- 
thoris  eius , neq;  ipfum  aliter  audire, qua 
per  feripta  fua.  Ad  prohibendum  aute 
fub  prxeepto  tale  iuramentum,  necelTa- 
ria  quidem  elt  iurifdittio  in  eos,  ad  quos 
fertur  praeceptum  , quam  Angli  catho- 
lici in  Summo  Pontifice  tanquam  in  fuo 
pallore recognofcunt.  Re£te  ergo  po- 
tuit Pontifex  Anglis  talem  prohibitio- 
nem imponere,  praefertim  cum  non  tam 
legem  nouam  fecerit,  quam  diuinam,  & 
naturalem  de  euitando  illicito  iuramen-  j) 
to,&  falfi  erroris  profefsione  fugieda  de 
clararit,&  fuo  praecepto  cofirmarit.Ref- 
pectu  autem  Regis  licet  verifsimum  fit 
Pontificem  efle  ipfius  iudicem  compe- 
tentem, vt  fupra  ollcndiinus , nihilomi- 
nus tamen  in  hoc  aflu  nullum  iudicium 
iurifdiffionis  in  Regem  excreuit.  Nam 
licet  author  fimilis  iurameti  elfetaiiquis 
Princeps  ethnicus  non  baptizatus  ,^i  iu- 
ramentum  errore  aliquem  in  fide  Chri- 
ffiana,  veliniuriam  noftrar  religionis  in 
liolucret,  polfet  Potifexillud  reproba- 


re, & Catholicis  fub  quocumque  Jmpc- 
ratoregetih  degentibus  prohibere, \ t ex 
ha&enus  dictis  latis  niaiulelfum  ell. 

Quapropter  immerito  Rex  in  pagin.  i 3 • 
7.Apologie  confert,  & ^quiparat  fente- 
tiamaPio.V.latarn  contra  bllfabetham 
cum  hocBreui  PonfificioPaul.V.diccs:  Dif(.rI-roe0 
Nam  potuit  ts  (id< 
tuere  acerbius , aut 
tuit  hic  Pontifex  ? 
interfit , fubditos  a yincnlo  obedientiee joluc - 
re,  & prece  ipere,yt  arma  capeJsat,quod  Pius 
V . fecit,&  edicere  fubditis,  ne  Principi  tura 
Mentum  fidelitatis  expojccnti , obtemperent, 
quod  hodiernus  fecit  Pontifex,  no  facile  dtf- 
cermpotefi.  Sed  quamuis  vtriufquc  Pon 
tificis  faftum  iquifsimum  fuerit  , tam 
longe  diflant,  vt  facillime  illorum  dilcri 
men  cerni  pofsit.  Pius  enim  V.fcntentia 
in  perfonam  Regin^  protulit, grani P inia 
poenam  indixit,  & poteflate  fuafeuere, 
licet  iuftc  in  eam  vfiisefh  At  vero  Pau- 
lus V.  nullam  in  Regem  Anglie  lcnten- 
tiam  tulit  in  luis  Breu:bu>, neque  hadfe- 
nus  aliqua  poena  illum  mulflauit,  aut  ea 
incurrille  authoritate  fua  declarauit , fcd 
improbitatem  foliusiuramenti  aperuit, 

& quod  neceffario  confequens  erat  Regi 
illud  imperanti  obtemperare  prohibuit, 
non  vetuit  autem  ( vt  Rex  fem  per  cau- 
fatur)  /impliciter,  & abfclute,nc  fubditi 
fuo  Regi  iuramentum  fidelitatis  pr;e- 
beant,  fed  ne  hoc  iuramentum,  quod  fi- 
dei, & Religioni  Chrifiiana:  iniuriofum 
elRpr^ffent.  Idcoque  valde  diucrfa  funt, 
prohibere  fubditis  Regis  hociuramentu 
vel  illos  a ciuili  obedientia  fui  Regis  ab- 
foluere:  pofTunt  enim , fine  coaCtioirc  ad 
hoc  iuramentum,  eam  ciuilem  obedien- 
tiam  prxflare,  & iurare,qu£  fidei  Chri- 
ffiane  puritati  non  repugnet. 

Ad  fecundam  obieClionem  defubdi-  14. 
torum  detrimentis,  & periculis  refpon-  Relf^le- 
detur , non  a Pontificeveritatem  docen-  0 

te,  & quod  per  fe  malum  erat  prohiben- 
te,  fcd  a Rege  tale  iuramentum  imperan 
te  fubditos  Catholicos  in  eas  angulfias 
redigi.  Suppofita  enim  Regis  vi , & coa- 
ftione  , non  potuit  Pontilex  veritatem 
taccre.aut  errorem  di  fsimulare,  fuo  mu- 
neri, vt  par  erat.fatisfaciendo.  Ad  tertia  vj», 
refponfum  optime  eff  abalijs,  Pontifice 
vt  legislatorem  fcripfifTe  , i leobreuiter 
quid  cauendum  fit  intimalfe  . Addere 
Qqq  4 vero 


■ ft  i lus  \ . j ahqu  d fi  a-  inter  Brcue 
gratatis,  quam  in  me  fla - i’auli 

Quid  enim  inter  beee  duo  ** 


Mi*  (fu a; 
obieftiooe; 

contra  Bre* 
ue. 


o Libyi  Deforma  Juramenti  fidelitatis. 


vero  poftumus,  non  oportuifte  Pontifi- 
cem defignare,quid  in  illo  in  ramento  re 
prehenderet,  nain  aprincipio  eius  vfqjad 
finem  nihil  fere  in  eo  eft , quod  cauendu 
non  fit,  & vitadum,  quia  in  lingulis  eius 
partibus , Vt  oftendimus, vel  ijdem,  vel 
diuerfi  errores  inculcantur.  Et  itafunt 
omnes  eius  fententiae  inter  fe  connexae, 
Vt  vix  vlla  fit  a fufpicione  erroris  libera. 
Quapropter  non  folu  prudenti  , fed  etia 
necaflario  confilio , nihil  in  particulari 
Pontifex  reprehenfione  dignum  defig- 
nauit,  ne  caetera  tacite  approbare  vide- 
retur. 

C A P V T.  VIII. 

Pofsint  ne  lAngli  hoc  iur amentum  admitte- 
tes  aliqua  ratione , aut  modo  d 
culpa  excufari. 

POST  initium , & quafi  praefatio- 
nem, fu$  Apologiae,  primum  Pon 
ti ficis  Brcue  Rex  ad  verbum  rece 
fet,& deinde  ad  illud  impugnandum  ag- 
greditur. Poftumus  autem  Breue  ipfum 
in  tres  partes  difiinguere, prius  enimPo- 
tifex  ad  fideles  in  tribulatione  fua  confo 
landos , Sc  in  moribus  infiruendos  pauca 
verba  premittit,  deinde  iuramentum  re- 
probat, ac  prohibet,  & tandem  ad  forti- 
ter pro  fide  relifiendum,  &ad  charitatis 
concordiam  filios  fuos  exhortatur.  Q115 
fere  omnia  eode  ordine  Rex  impugnat, 
nobis  autecomodius  vifum  efl, prius  ma 
teriam  de  iuramento  abfoluere  , pofiea 
vero  cum  ivege  circa  alia  digredi.  Propo 
fita  ergo  iu  ramenti  formula , illud  exhi- 
bere his  verbis  Pontifex  vetat,  Quce  cum 
ita  fuit,  vobis  ex  verbis  ipfs  perfpicuti  ejfe 
debet , quod huiufmodi iuramentum  Jalua  fi- 
de Catholica, & Jalute  animarum  Veflrarum 
praflari  non  potefl,cum  multa  contineat, quce 
fidei , & j almi  aperte  aduerfantur.  Contra 
que  verba  nihil  nouiRex  obijcit,fed  du- 
as impugnationes  repetit,quas  licet  fepe 
inculcet , nullam  vim  pr^ter  verborum 
acrimoniam  illis  addit.  Prima  efl , quia 
Pontifex  paucifsimis  verbis  iuramentu 
perllringit,  & fine  vlla  probatione  iura- 
mentum refellit.  Vnde  fubiungit  Rex, 
Huic  vero  vetus  ditium  quadrat,  quod  de 
Philofopho  circhfertitr,  multa  dicit, fed  pauca 
probat, tmoyero  nihil  omnino  probat.  Altera 


A obieftio  effiquia^fefsio  fidelitatis  erga 
Principem  no  poteft  Religioni , & fidu- 
ti  aduerfari,  & de  contraria  aflertione  in 
quit.  Ita  excedit  neeamTheologiam , quan- 
tulacumque  illae f,vtprorfusnoua,&  exo- 
ticam plane  ajfertionem  ejje,  nonpofsim  non 
exijhmare:  nec  ex  eius  ore  proferendam,  qui 
fe  vniuerfalem  Epifcopum,&  omniumChri- 
Jhanarum  animarum  cecumenicum paflorem 
fatis  infulfevenditet. Et  hoc  argumentum 
repetit  Rex  pagin.  30.  Apologiae , & in 
pagin.  31. 

In  his  autem  obie£fionibus,vt  dixi,  fi 
g pius, & confideratus  leftor  attendat, nul- 
~ lam  rationis  vim,  nullam  ve  doftrinae  fo 
liditatem , fed  tantum  dicendi  licentiam 
inueniet.  Ad  priorem  ergo  reprehendo- 
nem  iam  capite  praecedenti  iuftas  breui- 
tatis  caufas  reddidimus.  Ad  nouam  aute 
redargutionem,  quiaPapa  dicit, &non  pro 
bat\  refte  Bellarminus  refpodet,illa,quae 
Rex  allegat,  non  hominis  fidelis, & Chri 
fliani  e(Te , fed  Philofophi  pagani,  feu  in 
fidelis,fiue  ille  fuerit  Ariftoteles  deMoy 
fe  loquens,  vt  Rex  indicat,  fiue  Aueroes 
de  Chrifto , vt  ferunt , fiue  Galenus , vt 
apud  ipfum  reperitur  feriptum  : omnes 
q enim  illi  non  fide,  fed  proprio  iudicio,& 
opinione  regebantur,  quos  in  hoc  haere- 
tici imitantur,  &ideo  mirum  non  efl, 
fi  Pontifici  abijeiant , quod  alij  Chrifto, 
vel Moyfi opponebant.  Pontifex aut£ 
cum  loqueretur  fidelibus , quibus  diftu 
eft,  ni/i  credideritis, non  inteUigetis,  no  dif- 
putationem  texuit,  nec  prolixam  proba 
tionem  adiunxit , fed  fimplicis  veritatis 
propofitionem  fufficerc  iudicauit.  Cum 
enim  ad  orthodoxos  loqueretur,  qui  de 
illius  authoritate,  & poteftate  non  dubi- 
tant^ inter  eos  multi  fint  rudes, & idio- 
tae,qui  rationes,  & probationes  Theolo- 
D gicas  affequi  non  valent , conuenicnsno 
erat, eos  rationibus, &probationib9  one- 
rare,fed  fimplice  veritatem  docere.Imd 
etiam  pro  doflioribus  oportebat, non  in 
ambiguitate  opinionum, & humanarum 
rationum  rem  tanti  momenti  conftitue- 
re,fed  eam  Pontificia  authoritate  firma- 
re,ac  breui  declaratione  veritatis  rem  ex 
pedire.  Addo  vero,  etiam  in  illis  verbis 
certifsimam , & euidentifsimam  proba- 
tionem Pontificem  infinuafte  dicendo. 
Vobis  ex  verbis  ipfis  p eripienti  ejf t dibet,  no 
eft  enim  neceffaria  alia  probatio  praeter 


i* 


fatisfit  pn” 
H1K 


Mimi, 


Vide  G ale 
rnlib.  ],de 
Different, 

d 


Cdp.  <?.  Tale  iur  ament  um  fine  grani  culpa  non 'fnfcip  /.  ^ / / 


verba iuramenti, Scilla eft fu ffi cieri tifsi-  A 
ma,vt  in  fex  primis  capitibus  a nobis  de 
monftra  tum  eft,polluiitq;  pro  comme- 
tario  quodam  horum  verborum  Pon- 
tificis deferuire. 

5.  Ad  alteram  obe&ionem  iam  fgpe  ref- 
Confuratur  ponfum  eft, non  oportere  loqui  in  com- 
fccunda,  muni  de  iuramento  fidelitatis  ciuilis,  fed 
de  hoc  iurameto,  quod  potius  eft  abiura 
tionis  fidei  e~rga  Pontificem,  quam  fide- 
litatis ad  Regem.  Iuramcntu  ergo  fideli- 
tatis in  communi  fumptum  non  repug- 
nat religioni  Romanae, nec  fidciChrifta- 
nae,qug  eadem  eft, neq;  etiam  faluti  fide-  ^ 
lium , neque  Theologi  nomen  meretur, 
qui  hoc  ignorat.  Verumtamen,vt  pro  ve 
\ ritate  libere  refpondeam,  non  fatis  illam 
ponderauit,  qui  aflertione  illam  tribuit 
Sumo  Pontifici,  cum  in  neutro  cius  Bre 
ui,imo  neq;  in  vniuerfis  decretis  Ponti- 
cum aliquod  eius  veftigium  reperiatur. 

At  vero hociuramcntu infidelitatis  eui- 
denter  pugnat  cum  Religione  vera , & 
contra  falutem  eft  animarum, & hoc  eft, 
quod  Pontifex  dixit,  ellq;  vcrifsimum, 

&.  exverbis  iuramenti  perfpicuum,vt  in 
praecedentibus  a nobis,  & prius  a Cardi- 
nali Bellarmino  refponfum,  & probatu  C 
eft.  Quibus  probationibusRex  nihil  ref- 
pondit,fed  digreditur  pofleain  fua  Apo 
logia  ad  probandam  Regum  authoritate, 

& poteftatem  in  temporalibus , ac  fi  ali- 
quis catholicorum  illam  negaret.  V nde 
nihil  adducit,quod  ad  pundtum  pr^fen- 
tis  cotrouerfie  pertineat.  Probant  enim 
omnia  illa , Reges  habere  fupremam  po- 
teftatem in  temporalibus, non  tam  e pro- 
bant, non  habere  illam  fubordinatam,  & 
fubieftam  fpirituali  potcftati  Pontificis, 
vt  in  difcurfu  terti;  libri  latifsime  often- 
fum  eft.  Vbi  ad  omnia,  qu$  hic  Rex  pro 
ponit  refponfum  eft,  ideoq:  de  hac  obie-  D 
ftione, nihil  amplius  nobis  dicendum  fu- 
pereft.  Solum  aduertere  non  omittam, 
immerito  Rege  in  pagin.33  .Pontifici  at- 
tribuere, quod  incertis  rumoribus  du- 
plus,temere  hocBreue  expedierit, na  cx 
eiufdem  Pontificis  paucifsimis  verbis 
cuidcnter  conftat,  non  fama , aut  rumo- 
ribus, necalijs  extriniecis  teftimonijs, 
fedperfpicuis  iuramenti  verbis  motum, 
vel  potius  coaftum  fuifte,taleiuramen- 
tum  fidelibus  interdicere.  Neq;  dilsimi- 
liafunt,  qus  infubfequentibus  vfq;  ad 


finem  huius  partis  Rex  profert,  qua1  lu- 
bens  omitto,  quia  & ad  lola  tacta  perti- 
nent, & iliis  copiolc  Beliarminus  ref- 
pondet,  4> 

Dubitare  vero  quis  vlterius  poteft 

circa  hanc  parte  Pomificij  Brcuis,  an  eo 

no  obftante,pofsit  aliquo  modocxcufi-  f n ^ 
ri  a culpa  infidelitatis,  vel  facrilegi),  qui  n.cr  rtm  i 
iurametum  illud  exhibere  no  rccul.  uc-  Fcc  'i0”* 
rit.  Et  ratio  dubitandi  in  primis  eflepo- 
teft,  quia  in  illo  iuramento  nullum  dog- 
ma fidei  negari,fcuabiurari  videtur.  Ad  c , . 

r • • r.xciificio. 

iummui^emm  in  illo  negatur  Pontifici  ^ rin,a. 

poteftas  deponendi  Regem,  nain  c.Ttcra 
ex  hoc  principio  pendent  ; at  verolicce 
nos  credamus  efie  verum , Pontifice  ha- 
bere hanc  potcftatc  , non  tamen  videtur 
pertinere  ad  dogmata  fidei  , quiar.ee  in 
Scriptura  inuenitur  expretTum,  nec  ab 
Eccldia  taquam  de  tidc  definitum ; ergo 
licet  illud  negetur  exhibedo  tale  iuramc 
tum,  no  negabitur  aliquod  dogma  fidei. 
Vndcvlterius  inferri  poteft  , no  teneri 
alique  cu  magna ia£tun,6c  prefertim  cu 
euidenti  periculo  mortis  tale  luramentu 
rccufarc,quia  fi  non  continet  fidei  abne- 
gationem  externam  , non  eft  intrinfcce 
malum, neq;  contra  Religionem,  ac  fub- 
inde  cxcufari  poterit  a culpa  propter  tu 
grauem  caufam. 

Secundopoteft  augeri  excufatio,quia  ^ 
verba  iuramenti  n5  lunt  tam  clara,  quin  *.  txcuia- 
pofsintin  alio  fenfu  concipi,  & iurari, 
in  quo  etiam  illa  Pontificis  poteftas  ad 
deponendos  Reges  non  abiuretur ; ergo 
hoc  modo  licitum,  feu  a culpa  cxcufiibi- 
lceft  hociuramcntum.  Confcquctia  pro 
batur,quia  licet  aflerens  iuramentuni,in 
prauo  fenfu, & mala  intentione  illud  exi 
gat , iurans  non  tenetur  illius  intentioni 
coformari,fed  poteft  vti  amphibol  gia, 
quam  verba  patiantur.Sc  tunc  neq;  con- 
tra veritatem  iuratur , neq;  contra  Reli- 
gionem,vel  fidei  confefiionein,  quia  iu- 
ransnihil  taleiurarc  intendit. Ditticulcas 
itaque  videtur  elfe  in  antecedente,  quod 
probatur, nam  in  prima claufula  cum  111- 
ratur  Rex,  quod  fit  fupremus  dominus, &c. 
intelligi  poteft  in  fano  fenfu  de  fupremo 
dominio  temporali, §c  cum  fubiungitur. 

Papa  nopolTe  eu  deponere, iurans  poteft 
fubinteliigere  fuo  arbitrio  , & libidine,  vt 
Rex  Angliae  loqui  folet,  poliunt  ergo 

ita  hsc  illius  verba, fubintcllectaiila  par- 
ticula, 


74-2 


Lib-Vl.  Deforma  iar amenti fidelitatis. 


It  d legitur 
inBmuPo 
tificio  pre- 
ut  a Bellar 
mnorefer- 
tut. 


7* 

Ex  cufatio. 

3 • 


ticula,ac  fi  effet  exprefla,vel  quod  in  idc  A 
redit, fubintelligi  potell,  fine  legitima  cati 
fa.  Eadeq;particula  mente  concipi, & re- 
peti poteft  in  cattcris  verbis  eiufde  clau- 
fulae  . Et  in  claufula  fecunda  poteft 
fpecialiter  fundari  in  illis  verbis  : Jp - 
fumque  & ipjos  totis  meis  y iribus  contra  om 
7ies  confpirationes  attentata  qtueuquede 
fendam.  Conffiirationes  enim , & attentata 
in  deteriorem  partem  accipiuntur  adfig 
nificandas  coiurationes,  & tumultus  in- 
iuftc  excitatos.  Poteft  ergo  vnusquifqj 
in  hoc  fenfu  verba  illa  accipere*  & non 
peccabit  in  eodem  illa  iurando  jergo  in  B 
eodem  poteft  omnia  praecedentia  conci- 
pere,& iurare,quia  in  vno  contextu  po- 
fteriora  verba  explicant, & limitant  prae 
cedentia.  Et  ita  confequenter  reliquae 
claufulae  fimilem  excufationem  admit- 
tent, vt  confideranti  facile  patebit. 

Confirmariqflolet  abAnglis,  vt  a fide 
dignis  accepi,  h^c  aphibologia,  quia  iura 
mentum  in  Anglicana  lingua  editu  eft, 

& in  originali  ,p  verbo  interficiendi  Rege 
eft  in  vulgari  lingua  verbu  murderari ,qc£ 
Anglice  fignificat  imufie  interjicere , & 
ita  comuniter  accipiturjergo  &in  illo  iu 
ramento  poteft  licite  ita  accipi  in  fenfu  q 
etiam  literali , ac  communi,  maxime  in 
cafu  amifsionis  vitae , aut  bonorum  om- 
nium. At  in  illo  fenfu  verum  eft,  nun- 
quam efte  licitum  fubditis  murderari  Re- 
gem^ hereticum  elTe  affirmare,  id  ali- 
quando licere,  ficut  haereticum  effet  di- 
cere, aliquando  efle  licitum  iniuftitiam 
facere.  Ergo  alia  verba  trahi  potiunt  ad 
eundem  fenfum  propter  connexionem. 

Vel  certe,  quia  tota  propofitio  cum  co- 
pulatiua  fit, ratione  alterius  partis  eft  fal 
fa  . Nam  in  tertia  claufula  copulatiue 
proponitur  abiuranda  propofitio,  licere , 
Regem  deponere }& occidere  ( vtiqueiniu-  £) 
fte,ergo  tota  propofitio  erit  falfa,  & hae- 
retica ratione  vnius  partis , & ita  poterit 
fine  peccato  abiurari,quia  propofitio  co- 
pulatiua, cuius  vna  pars  eft  falfa , fimpli- 
citer  eft  falfa,  & fimiliter  fi  vnaparsfit 
haeretica,  fimpliciter  haeretica  erit: 

Tertia  euaho  vulgaris  efle  folet  de  ex 
cufationeper  ignorantiam,  quam  no  fo- 
lumeflepofle,  led  de  fafto  fuiffeinuin- 
cibilemapudAnglos,  aliqui  eorum  per- 
fuadere  conati  funt.Quia  opinio  afleres, 
licitum  efle  illud  iuramentumexhiber§ 


inultorum  viroruauthoritate,  & varijs 
rationibus, & expolitionibus  claufuiara 
facfa  eft  probabilis ; ergo  licet  iuramen- 
tum  in  fe  prauum  fit  , vt  Pontifex  de 
clarauit , nihilominus  pra&ice  non  pec 
cahunt  illud  admittentes , conforman- 
do fe  opinioni  probabili  in  cafu  tata  ne- 
cefsitatis,extremiqj  periculi.  Atque  hae 
funt  excufationes,quas  ad  permittendu 
fimile  iuramentum,  ab  aliquibus  inuen- 
tas  efle  audio , re  tamen  vera  potius  funt 
fraudes  ad  decipiendas  animas,  quam  le- 
gitimae defenfiones  talis  promifsionis 
verae  Religioni  cotraria?,vt  breuiter  per 
lingulas  difeurrendo  conuincemus. 

Prima  ergo  excufatio  ab  haereticis  po 
tius,  quam  a fidelibus  theologis  inucniri 
potuit:  falfum  enim  eft,  & haereticum 
quod  in  principio  illius  excufationis  fu- 
rnitur.  Nam  propofitio  haec, Papa  pote- 
ftatem  habet  ad  deponendosReges  h cre- 
ticos,& pertinaces, fuove  regno  in  rebus 
ad  falutem  animae  pertinentibus  perni- 
ciolos, inter  dogmata  fidei  teneda,&  cre- 
denda eft  .Na  continetur  in  verbis  Chri- 
fti  Petro  fingulariter , & peculiari  ratio- 
ne didis,  Quodcumcjj  ligaueris3  & quodeuq, 
folueris,8c  Pafce  oues  «2C<i3,prout  Catholi- 
ca Ecclefia,qu$  eft  columna,  & firmamc 
tum  veritatis, illa  intellexit,  & apertifsi- 
me  dedarauitBonifacius  Odau9  in  Ex- 
traua g.VnamSanttam  de  Maiorit.&obe 
dien.concludens,  efle  veritatem  hanc  de 
necefsitate  falutis.  Et  ita  omnes  Doflo- 
res  Catholici  tam  Iuriftae , quam  Theo- 
logi in  hoc  gradu  certitudinis  veritatem 
hanc  recipiut,vt  in  lib.3 . ex  profeflo  eft 
difputatum  , & faepius  inculcatum  eft. 
Cura  ergo  in  illo  iur^mento  abiuretur 
haec  poteftas  , plane  abiuratur  Catho- 
lica fides,  Vnde  fi  ex  corde  fiat, amitti- 
tur fides,&  in  haerefira  inciditur : fi  vero 
fiat  fim  ulate, multiplex  periu  ri um  com- 
mittitur,& contra  fidei  confefsione  pec- 
catur,vtconftat. 

Addo  vero  etiam  efle  falfifsimu,  quod 
in  pofteriori  parte  illius  excufationis  fu- 
mitur , quia  licet  veritas  illa  non  eflet  in 
fummo  rigore  de  fide, in  primario  gradu 
vt  aiunt , fed  certa,  theologica  certitudi- 
ne, grauifsiinum  peccatum  foret  talem 
veritatem, & illum  aftum  Pontificiae  po 
teftatis  abiurare.  Probatur  ratione  pro- 
xime fact a, quia  velabiuratio  fide  fit,  & 

coraic- 


%. 

Confutatur 
primj  exta 
facio, 


Bonif.8. 

Extraug. 

VnumSm 

Qmu 


9‘ 

Gnue  pre- 
catu eft  ab- 
iurare Pon- 
tificis pote- 
itarem  vel 
in  vdp  attu 
depootdi  re 
gem  ex  iu* 
ita  caufa, 


itiY amentum fine nui  culpa non fufcipi,  74. j 


comittutur  multa  periuria  , & iniuriofa, 
ac  perniciofa  Pontifici,quod  ad  minimu 
eR  contra  reuerentiam,&  obedientia  illi 
iure  debita, & euidenter  includit  malitia 
fchifmatis,  quod  proinde  no  audet  Rex 
de  fe  negare  , quanuis  malitia  eius  difsi- 
inulet,vt  in  primo  libro  fatis  oRcdimus. 
Si  autem  abiuratio  fiat  ex  corde,  graui9, 
& formalius(vt  fic  dicam)  fchifma  com- 
mittitur , & iuramentum  licet  non  fit 
contra  mentem,hoc  ipfo  fit  iniquum,  & 
vinculum  iniquitatis.  Nam  in  materia 
grauifsima,  & necefiaria  ad  vnitatem,  & 
concordiamEcclefiae,negare  certam  ve- 
ritatem,etiam  fi  no  elTet  per  fe  primo  de 
fide,  eR  grauifsimum peccatum  contra 
charitatem  Ecdefia.’,&  contra  iuRitiam, 
negando  fedi  ApoRolicae,  quod  legiti- 
mo titulo  fuum  eRj  ergo  iurarc  talem  ab 
negationem, eR  facrilegum,&  pernicio- 
fum  iuramentum.  Non  poteR  ergo  vllo 
modo  propter  quxcunq;  temporalia  in- 
com  rnoda  vitanda  admitti. 

10.  Declaratur  ad  hominem:  nam  certe 

Ofteodiiur  non  fide,Iacobum  eRe  verumRc- 

2 homtafc  Sem  Angliae , nullibi  enim  reuelatu  eRj 
imo  neque  theologice  certum  eR  , fatis 
enim  erit,fi  quadam  fide  humana  mora- 
liter  certa  credatur:  & tamen  nort  nega- 
bit quidem  Rex , quin  iurare  Iacobum 
non  eRe  verum  Rege  Anglii  fit  graue 
peccatu, quia  vel  elt  iurarc  aliquid,quod 
in  refalfum  eR,  vel  faltem  aliquid  quod 
fine  magna  temeritate  non  poteR  credi, 
vel  affirmari  tanquam  verum , ideoque 
facile  concedet  Rex,  tale  iuramentum 
etiam  propter  vitandam  mortem  fieri 
non  polfe.  At  vero  quantucunqjRex  in 
fuaPraefatione  tergiuerfetur, longe  cer- 
tius eR,  Pontificem  habere  potellatcm 
inipfum Regem, quam  ipfum  eRe  ve- 
rum Regem, plura  enim,  & altiora  prin- 
cipia habet  illud  prius, quam  hoc  poRe- 
lius.  Nam  quod  Iacobus  fuerit  verus 
fucceRor  regni, folum  in  quadam  tradi- 
tione , & probatione  humana  fundari 
potuit, &non  parum  ipfe  formidauit,ne 
in  dubium  verteretur  , cum  eRet  haere- 
ticus^ Reginae  iam  declaratae  haereticae 
futHamen  fuccederet:  quem  metum  publica  regni 
\ acceptatio, cum  patientia,  & tolerantia 

teftatTs/0"  Pontificis  auferre  potuit.  PoteRas  au- 
tem Papae  fupra  Regem  fundamentum 
habet  in  verbo  Chriiti , in  Ecdefiae  con- 


ii muni  confenfione,  in  Decretis  Pontifi- 
cii, & Conciliorum , in  dodrinis  Patrii, 
&Theologoiu  optimorum  ,&  catholi- 
corum prudentium  vtriufq,iuris inter- 
pretum , & in  irequenti , & inueterato 
vfujquomodo  ergo  poteRvna  certitudo 
cum  alia  coparari?Si  ergo  Rex  non  gra- 
uate  concedet, iniquum  efle,fea  fubditis 
fuis  Regem  abiti  rari, quomodo  difputa- 
rc  audet, non  eRe  iniquifsimu,  & perni- 
ciofii  fidelibus  ChriRianis  Pontifici  itis 
fuu,poteflatcm,  & obedientiam  abjura- 
re?quod  in  illo  iuramento  euidenter  fit. 

^ Secunda  excufatio  abhominibus  ti-  jr, 
midis,& infide, Sccharitate parum con-  Refellitu» 
Rantibus  inuenta  videtur , eR  enim  val-  »*exculaii® 
defriuola,&verbis  iurameti  multis  mo- 
dis repugnans. Primum  enim  in  fine  iu- 
ramenti  additur  daufula  excludens  om- 
nem extraordinarium  lenfum  verboru 
per  fubintelledas  particulas , vel  quoli- 
bet alio  modo. Ita  enim  dicitur.  Hxcque 
omnia  plane 3ac [ y tuere  agnofeo , & viro  iux 
ta  exprejja  Verba  per  me  hic  prolata tux - 
tapUnum^c  commtinen  fenjum3&intelle - 
(Ium  eorundemverbortim,abfque  vlla  xqui- 
uocationc,  vel  mentali  euafione  ,Vel  fecreta 
referuatione  quacutiq,  Siquis  ergo  haec 
^ verba  proferat  abfque  intentione  imple 
di  illa, eo  ipfo  periurus  eRjfi  vero  ex  cor 
de,&animo  proferat,non  habet  loeu  to- 
ta illa  fecunda  excufatio,  vt  facile  confi- 
deranti  patebit.  Nam  licet  daremus, par- 
ticulam illam  fwclegittma  canfa , vel  fua 
libidine  fubintelligi  poRc  in  abiuratione 
poteRatis  Pontificis  per  fe  fpedata , <5c 
non  adiundis  alijs  claufulis , non  tamen 
poteR  talis  additio  tacita,  feu  mentalis, 
fuppofita  illa  vltima  daufula,fine  periu- 
rio  adi  ungi. 

Deinde  in  hoc  iuramento  non  folum  x2, 
j)  fit  promifsio  nunquam  occidendi  Rege, 
nec  cooperandi  ad  confpirationem  con- 
tra illum, vel  fimilia,quae  ad  fadum  per- 
tinent,<Sc  poflent  intelligi  de  iniuRis  fac 
tisjfed  abiuratur  ipfa  Pontificis  poteRas 
cuintot  particulis  diRributiuis, vtnon 
habeat  loeu  fenfus  ille, feu  limitatio  fub- 
jntelleda.Sic  enim  dicitur  in  prima  dau 
fula,£f  quod  Papa  nec  per  [e  ipfum , nec  per 
yllam  altam  authoritatem  Ecclcfict,vel  J«r- 
iis  Romane , vel  per  vlla  media  cil  quibuf- 
cuttque  alijs  aliquem  potejlatem,  nec  atubo- 
nutem  habeat  Regem  deponcndi>&ec.Qux 

verba 


Lib,  VL  T>e forma  juramenti fidelitatis. 


*3' 


verba  nuliomodo  reflringi  pofTunt  ad 
poteftatcm  deponendi  iniufte , vel  fine 
caufa.Tum  quia  omnis  potefias  illi  dene 
gatur;tam  in  particulari  refpettu  huius 
Rcgis^qua  in  generali  refpeftu  omnium 
fuccefioru , vt  in  claufula  fecunda  addi— 
tur,&  cumdifiributionibus , non  obft  an- 
te aliqua  declaratione , ‘vel  excomunicatio - 
Vel  depriuatione  faci  a , vel  facienda. 


ne 


Tum  etia  quia  virtute  iuratur, talem  fen 
tentiam,vel  depofitionem  no  pofie  e(Te 
iuftam.nec  efficacem  ex  defe&upotefta 
tis,  etiam  fi  Rex  qui  iurametum  exigit, 
feu  de  quo  in  fpecie  iuratur , haereticus, 
vel  fchifmaticus  fit. 

Praeterea  fimili  modo,&  cum  eifdem 
ampliationib9  abiuratur  potefias  abfol- 
uendi  fubditos  a vinculo  obedientiae , 8c 
quod  non  obftante  quacunq;  abfolutio- 
ne,defendant  fubditi  Regem  etiam  con- 
tra Papa,  & nulla  habita  ratione  alicuius 
cenfurar,  vel  excomunicationis.  Quod 
non  potefi  mente  refiringi  ad  excomu- 
nicatione  iniuftam,vel  nullam, quia  ver- 
ba funtadeo  vniuerfalia,vtillis  repugnet 
talis  limitatiOjfcilicet,  o bjl ante  aliqua 

declaratione,  vel  fentetia  excommunicatio- 
nis, a quibus  verbis  excludi  non  potefi: 
declaratio , quod  talis  fithsreticus , vel 
fchifmaticus, quae  fit  vera , & a Papa  per 
quancumq;  potefiatem  fuam  fa<fia,nam 
verba  illa  omnia  coprehendunt.  Deniq; 
tota  illa  profefsio,confefsio,&  abiuratio 
efi  direde  contraria  Pontificu,  & Con- 
ciliorum definitionibus;  ergo  efi  expref 
fa  exterior  negatio  dogmatu  fidei , quae 
nunqua  potefi:  efie  licita  propter  fubin- 
telledas  interpretationes,vel  particulas, 
quia  efi  contra  obligationem  confitendi 
fidem, & non  negandi  illam  etiam  exte- 
rius. V t omitta  fcandalum  publicu  alio- 
rum fidelium, quod  non  potefi  a tali  ac- 
tione fepararfineq;  praebendum  efi,  etia 
propter  vitandam  mortem,  vt  exemplo 
Mathatiae  Machabei  docemur. 

14.  V nde  ac^  confirmationem  de  vulgari 

Refellitur  ver^°  Anglicano  murderari , quod  dici- 
cofirmaeio,'  tur  fignificare  ide , quod  iniufte  occidere, 
eiufdr  excu  refpondetur,  fi  tatum  proponeretur  iu- 
randum,haereticu  efie  dicere, Kege  polfed 
fnbditis  murderari , tolerabile  futura  fuif- 
fe  excufatione.  At  nunc  non  folu  id  pro- 
ponitur , fed  etia  efie  haereticum  dicere, 
Principes  per  Papa  depriuatos,aut  exeo 


fatiojjis. 


A municatos  pofie  per  fubditos  deponi, 

quod  efi:  contra  dodrina  fidei.  Nec  Ira-  Excludi, u{ 
bet  loeu  euafio,quod  tota  copulatiua  ra-  cuafio. 
tione  vnius  partis  fit  £alfa,tu  quia  in  for- 
ma iuramenti  prout  habetur  in  librolle- 
gio,disiudiue  legitur,  deponi,  aut  ocudi ; 
tum  etia  quia  licet  legatur  copulatiue  de 
poni,  occidi,  fenfus  ide  redit , quia  non 
iuratur, totu illud  coniundum,  feu  pro- 
pofitione  hypothetica  efie  hiretica,  fed 
iuratur, fingulas  partes  efie  haereticas,  fci 
licet  pofie  Principe  a Papa  depolitu  per 
fubditos  deponi , & pofie  murderari , & 

£ ita  femper  damnatur  vt  haeretica  propo- 
fitio  catholica  , & fecudum  fidem  certa. 

Eo  vel  maxime,quod  verbum  murderari 
ideo  politu  ibi  eft,quia  fupponitur , non 
obfiantefententia  Papae , occilione  Re- 
gis efie  iniquam  proditione  cius,&  con- 
tra fidelitate  Regi  debita , & ita  totu  hoc 
ibi  iuratur.  V nde  licet  verbu  illud  per  fc 
fumptu  illam  lignificationem  habeat, ta- 
mc  in  illo  iurameto  per[multaalia  verba 
declaratu  r,&  extenditur , ita  vt  non  ha- 
beat loeu  limitatio , praefertim  refpedu 
totius  iuramenti,  & omniu  claufularum 
eius. In  quibus  faepefit  exprefia,  &ab- 
foluta,&  vniuerfalis  abiuratio  potefiatis 
C Papae  ad  puniendos  Reges,ctia  rebelles, 

& pertinaces;  & praeterea  recognofcitur 
in  Rege  authoritas,&  poteftas  ad  exige- 
dum  taleiuramentumJ&  mifcentur  aha, 
quae  non  poliunt  cu  veritate  iurari,feud 
periurio  per  illas  verboru  squiuocatio- 
nes,vel  fubintelligentias  cxcufari. 

Circa  tertia  excufatione  difiinguere  j j-'; 
oportet  tepora, & perfonas.  Quoad  tepo  Io<juofea2 
ra  enimpofiumus  loqui  de  tepore  ante  fu&mqui. 
declaratione  fada  a fummo  Potifice, ve!  *5.UJ  Pcr(o" 
pofi  illa.  In  priori  tepore  potuit  fortalfe  ^ ^ci  h« 
efie  aliqua  cotentio,  vel  opinionu  diuer-  jjWll 
fitas  inter  catholicos,  falua  confcientia, 
de  quo  llatim  dica.  Pofi  declarationem 
aute  Pontificis , nullomodo  exifiimari 
potefi  probabilis  opinio  illi  decilionico 
traria,quia  apud illu  efi  potefias declara- 
di  huiufmodi  dubia  ad  bonos  inores , 3c 
fide  pertinentia, cui  fubditi  itare  tenetur 
alias  inutilis  efiet  talis  potefias.  Dequo 
ia  fatis  in  fuperioribus  di<ftueft.  Quoad 
perfonas  vero  difiinguere  oportet  inter 
eos, qui  dofli  font,  & per  fe  poliunt  qua 
litate  iuramenti  expendcre>&  de  illo  in- 
dicium ferre  , & aiios  ignorantes.quos 

oportet 


D 


Cap.  p. De  culpa  comunicitdi  in  ritu  relig.cum  h triticis. 


7+S 


fcudi. 


oportet  aliorum  duci  opinione , & iudi- 
cio.Dehis  pofterioribusnon  eft  dubiu, 
quin  potuerint  aliqui  per  ignorantiam 
excufari,fi  facerdotes,  qui  reputabantur 
probi, & dodi,  eos  docebant,  iuramentu 
illud  potuifte  falua  confcientia  prxftari, 
retenta  intentione  non  lurandi  aliquid 
contra  fidem,  vel  contra  Papx  potefta- 
tem.Haec  autem  ignorantia  iam  no  ha- 
bebit locum  etiam  in  his  fimplicioribus 
poli  Pontificium  Breue,  quia  tenentur 
illud  prxferre  omnibus  fuis  priuatis  Do 
ftoribus.Si  tamen  eftent  aliqui  adeo  ru- 
des,qui  nihil  de  Pontificia  declaratione 
audierint, vel  intellexerint,poiTet  adhuc 
in  eis  talis  ignorantia  durare, quia  perin- 
de fehabebut, ac  fiPapa  nihil  declaraftet. 
Veruntamen  res  adeo  eft  notoria , & in 
illis  partibus  publica,vt  vix  pofsit  cafus 
5ine  d«da-  moraliter  accidere. In  alijsvero  fidciib9 
piiore  Po  doctis, qui  per  fe  poiTunt  iuramenti  mo- 
uacisnopo  men-aexpenderejetiamfublatoc  medio 
mfntSpro*  ^reu' Pontificio , nunqua  cenfeo fuilTc 
b^ilicer  de  opinionem  probabilem  eorum, qui  pro- 
fefsione  talis  iuramenti  licita  ede  doce- 
bant,quia  verba  iuramenti  fcmper  fue- 
runt t»perfpicua,& tam  multiplicia  , & 
tot  modis  cbfcientiaillaqueatia,  & fchif 
matis  approbatione,&  profefsionem  in- 
ducentia, vt  licet  in  vna , vel  alia  vocula, 
aut  particula  colorata  euafio  locum  ha- 
bere potuerit : impofsibile  fuerit  modi 
vere  probabile  inuenire  totum  lurame- 
tum  honeftandi , feu  excufandi , ac  pe- 
ricula eius  euadendi,vt  fatis  probat, quae 
de  fingulis  eius  verbis  ha&enus  ponde- 
rata funt.  Si  qui  ergo  in  principio  doctri 
na,&vita  commendatiin  illam  fenten- 
tiam  prolapfi  funt,du<fti  f ortafte  timore, 
aut  ratione  humana,  non  fatis  rem  coh- 
derarunt, quorum  ignorantia  probabilis 
fuerit, nec  ne, nunc  indicare  non  eft  ne- 
cefTe, oportere  autem  exiftimo , macula 
timere, eamq;  tum  poenitentia  > tum  pu- 
blica confefsione  , qua  infirmiores  ani- 
mentur , & infimantur , ne  infraudem 
incurrant  compenfare,&  fi  opus  fit,  pro 
prio  fanguine  abluere. 

C A P V T IX. 

Liceat  «e catholicis  dnglis  templahrereti- 
eorum  dire, arcum  eis  in  ritibus  communi- 
care fine  intentione  cultus, vel  coopera - 


B 


tioniscum 


illis  Solum  t>r:mtxrtem- 


poralcspsenas  yitandasi 


QV  A N V I S Rex  Anglix  in 

Apologia  fua  hanc  partemPon-  1 "• 
tificis  Breuis  referens, eam  attin 
gere  noluerit,  ad  huius  operis  comple- 
mentum, & ad  maiorem  fidehuinftru- 
£tionem,maiorcmque  eorum,  qux  de  iu 
ramento  diximus  declaratione , & con- 
firmatione.non  nulla  de  hoc  punfto  di- 
cere opportunu,  & neceflarium  hoc  lo- 
co exiltimaui.Occafio  autem,  feu  nccef 
fitas  hujus  do&rinx  orta  eft  ex  durave- 
xatione,qua  catholici  in  Angliapatiun- 
tur,du  per  leges  acerbifiimas  bonis  pri- 
uantur,ahjfq;  grauibus  poenis  fubijciu- 
tur,nifi  Ecclefias  hxreticorum  adeant, 
eorumq;  cocionibus, precationibus, alijs 
vc  ritibus  interfint.  A temporibus  enim 
Elifabethx  ftatim  experunt  catholici 
grauifsimis  poenis  cogi  Ecdcfias  hxreti- 
corum  frequentare, eorumq;  ritibus , & 
concionibus  intereffe.  Pr;ufq;,vt  Sand, 
lib.3.ann.i  > £9. refert,  in  fingula capita 
duodecim  afsium  multa  eft  mdnfta  Ec- 
clefias ficut  prius  frequentare  recufanti- 
b9.Poftea  vero(vt  ide  refert  ann.i  J82.) 

Ordinibus  conuocatis  lege  promulgant , qua 
muUtantvtriufq-,  fexus  fngulos  (modo  an- 
r num  decimum  fextum  retatis  attigerint ) qui 
^ recufant  adire  Proteft antium  preces, concio- 
nes ,ac  Ecclcftas , viginti  libris  *Anglicanis 
menfruis,  idef,  aureis  fere  fcptuagmta.  Ad 
ditumq;  eft,  referente  Epifcopo  Tara- 
zonenfi,vt  qui  aureorum  fummam  non 
haberentjin  cnrcere  detinerentur,donec 
foluerent.  Qux  leges, & pocnx  accibio- 
res  vfq;  adprxfe.ntem  diem  faftx  funt, 
vt  capite  fequenti  referemus.  Hinc  ergo 
non  nulli, pia  catholicorum  miferatione 
comoti, dubitare  cxperut,an  pofsintali- 
qua  ratione  a culpa  excufari , illas  leges  qu*,,rf>  vi 
feruando , ita  vtneq;  fine  euidenti  obii-  temporali* 
■pv  gatione  cogantur  tot  mala  fuftinerc, ne-  damnacuij 
que  etiam  cu  confcientix  periculo, prop  ceDt*' 
ter  humanum  timorem  , vel  temporalia 
rerum  nimium  amorem,  iniquis,  ac  ty- 
rannicis legibus  fubijciantur. 

Vt  autem  ratio  dubitandi,  veraq,  illius  2 
decifio  intclligi,  ac  fundari  meli9  pofsit,  Fxp|jc,ritt 
pauca  de  obligatione , & prxeepto  con-  diuin;'  t>rae 
fitendi  fidem,don  folum  verbis,  fed  e:ia 
faftis  prxmittere  necefte  eft.  E:  in  pn-  e*ng 
mis  tria  illa  difccrnenda  funt,  qux  com- 
muniter in  hac  materia  diftinguunt.fci- 
Ecet .contueri  hdc  exteritis , vtiq;  publice, 

J J Rrr  feu 


An  Ifceaic* 

ihoficit  bae 
rctlcaru  Ec 
defiat  fre- 


Lib.  VI.  ‘Deforma  iuramnti fidelitatis. 


74.6 

feu coram alijs , itavt  videntes,  vel  au- 
dietesper  figna  externa  a me  exhibita, 
intelligant , me  efte  Chriftianum;  huic 
extreme  opponitur , negare  fidem , quali 
medium  autem  inter  haec  eft  occultare  fi- 
dem, quod  tantum  negatiue  opponitur 
confefsioni,  non  contrarie,  ftcut  negare 
fidem. 

$•  Ex  his  autem  tribus  certum  eft  , pri- 
mum fcilicet , confiteri  fidem , cadere 
fub  praeceptum  diuinum.  Ita  docent 
D.  Thom.  omnes  catholici  DoCtores  cum  Diuo 
Paul,  ad  Thoma.  2.2.  quaeft.  tertia.  Eftquecer- 
Kom,  10.  tumdefideexilloPauliadRoman.de- 
cimo.  Corde  creditur  ad  iufiitiam,  ore  au- 
tem confefsio  fit  ad  jalutem.  In  hoc  enim 
vltimo  verbo , fit  ad  falutem , hgnificat 
Paulus,  confefsioncm  fidei  etle  necefta- 
riam  ad  falutem  , ficut  enim  dicitur,cor- 
de  credi  ad  iuftitiam  , quia  fides  eft  ad 
ludificationem  neceflaria,  ita  fidei  con- 
fefsio  dicitur  fieri  ad  falutem  , vtique 
aeternam,  quia  ad  illam  confequendam, 
& ad  gratiam  conferuandam  eft  neceiTa- 
ria.Et  inde  etiam  conftat,  loqui  Paulum 
de  externa,  & fenfibili  cofefsione  fidei, 
nam  interna  pertinet  ad  prius  membru 
credendi  corde, non  enim  aliter  interius 
cofitemur  fide, id  eft, veritates  fidei , nifi 
illis  aflenfum  internum  tnbucdo,  quod 
eft  corde  credere.V ltra  hoc  ergo  requiri 
tur  ad  falutem  externa  confefsio.Quam 
etiam  explicuit  Paulus  dicens , ore  fieri, 
non  quia  folo  ore  fieri  pofsit,aut  debeat, 
nam  etiam  poteft  fieri  actibus  corporeis, 
& alijs  lignis  externis  , quibus  Chriftia- 
nara  religionem  profitemur,  fed  quia 
1 * *•  verba  funt  figna  magis  exprefla,  &ad 

mentem  exprimendam  principaliter  in- 
ftituta  , ideo  fpecialiter  tribuit  Paulus 
ori  confefsionem  fidei. 

Chriftus  autem  Matth.  10. abfolute 
4'  dixit:  Qui  me  confeffus  fuerit  coram  homi- 
Jl+att.  10.  nibus , confitebor  & ego  eum  coram  Patre 
meo,quiinccelisefi.  Quas  verba  non  ha- 
bent tam  exprelfam  formam  preeeepti, 
ficut  promifsionis , fed  alijs  locis  expli- 
cuit Chriftus,confefsionem  noftram  ef- 
fe  nobis  neceflariam  ad  obtinendam  co- 
fefsionem  fuam  , vt  ftatim  videbimus. 
Recte  nutem  quadrat  Chrifti  promifsio 
cum  verbo  Pauli  ad  falutem.  Diftinxit 
enim  Apoftolus inter  fidem  cordis,  8c 
confefsionem  oris,  & illam  dixit  necef; 


A fariam  ad  iufiitia, id  eft,  ad  remifsionera 
peccatoru,dkinternam  animae  renouatio 
nem  obtinedam,  quia  interna  fides  fun- 
damentum eftiphus  iuftitiaxad  illam  au 
temnoneft  ita  neceflaria  confefsio  ex- 
terna lidei,niii  forte  in  propofito  gene- 
rali implendi  omnia  praecepta.  Alioqui 
enim  iuftificatur  homo  per  internam  fi- 
dem cum  cordis  contritione, & dileftio- 
ncjpriufquain  externum  aftum  confef 
fionis  fidei  prodeat.  Vnde  rette  dixit 
Ambrofius  inPfalm.38. hdes  credentia 
principalis  efi,confefsio  ex  editionis.  Et  ideo 
jj  confefsio  fidei  non  dicitur  effe  adiufti- 
tbimfied  ad  Jalutem : nam  poft  iuftitiam 
obtentam  adhuc  neceflaria  eft  fideheon- 
fefsio  adperfeuerandum  in  illa  iuftitia, 

Sc  confequenter  ad  falutem  confequen- 
dam, nam  qui  perfeuerauerit  yfque  in  fine, 
bicfaluus  eritsik  illum  Chriftus  cora  Pa- 
tre fuo  confitebitur. 

Hoc  autem  praeceptum  non  eft  tan-? 
tum  pofuiuum  diuinum,  fed  eft  morale  fi' 
praeceptum  quali  connaturale  ipfi  fidei, 
feu  homini,  fuppofito  ftatu  fidei : ideo- 
que  in  omni  tempore,  <5cin  omni  ftatu 
Ecclefiae  fidei  confefsio  fuit  ad  falutem 
neceflaria. Rationem  autem  huius  veri- 
C tatis  attigit  Auguftinus  libr.  de  fid.& 
fymbol.  in  princip.  dicens , fides  d nobis 
exigit  officium  & cordis , & lingua, ait 
enim  slpofialus  corde  creditur,  &c.  Et  ideo 
oportet, nos  ejje  iufiitia  memores,  & fallitis > 
quandoquidem  infempiterna  iufiitia  regna- 
turi d puefenti  j'eculo  maligno  [alui  fieri  non 
poffiumus,nifi  &“  nos  ad  falutem  proximoru 
nitentes, etiam  ore  profiteamur  fidem,  quam 
corde  ge fiamus.  Quibus  verbis  inftnuat, 
fidei  cofefsiftnc  propter  proximum  efTe 
neceflaria. Idcq;  declavauit  ampli9  ferm. 

1 81. dei  epor.  alias  ferm.  59.  de diuerfis 
his  verbis.  Sine  fide  impcfsibile  efi  placere 
Deo,  hanc  in  cordibus  nojlris  agnofeit,  qui 
ferutatur  renes,  &“  corda.  Sed  propter  cofer - 
uanda  Ecclefia  initate  dijpenfationi  huiut 
temporis  cum  fide  cordis  ne ccffaria  efi  oris  c$ 
fefsio,  quia  corde  creditur  ad  iufiitia, ore  au- 
tem confejsio  fit  ad  falutem, nontantum  pra- 
dicatorum,fed  etiam  eruditorum : non  enim 
aliter  frater  ile  fratre  fentiret,  nec  pax  Eccle- 
fia fer  naretur,  necp  alium  docere , neq,  ab  ali » 
difeere  faluti  necejjdria  poffet  , nifi  quod 
in  corde  habet  ,jignis  yocum  tanquamfuis 
ythivtlis  ad  almum  fwU  twifmimet. 


Proprium 
rcieciuu  c 6’ 
fefsionis  fi- 
dei efl  ad  in 
ternam  ma 
oifi/Tanda. 


Hi  funde- 
tur pra?cep 
tti  confefsio 

Dis  fidei. 


D.  lAlig. 


7* 


Tbeopbil. 

D.PauU 

Ambtof, 

i 


Cap.  fi . De  culp  a comuntcandi  in  ritu  relig.  cuhtreticis.  747 


Efi  ergo  fides  & corde  j eruanda , & ore  pro-  / 
menda.E ides  enim  omnium  bonorum  ejl  \un 
1 lamentum . 

Itaque  fentit  Augufiinus,  fidem  cor 
dis  propter  Deum  per  fe  primo  necetla- 
riam  eflejconfefsionemverd  fidei  prop- 
ter proximos,  feu  propter  Ecclefiam,na 
ficut  fides  interna  efi  fundamentu  vnio- 
nis  anims  cum  Deo  , ita  confefsio  fidei 
efi  fundamentum  Ecclefiaftica;  vnitatis, 

6c  pacis.  Non  quod  ipfa  etiam  confefsio 
fidei  non  fit  precepta  propter  Dei  hono 
rem,&  cultum,fed  quod  non  ita  direfie, 

& immediate  ad  Deum  tendat,  vel  pro-  g 
pter  lpfum  necefiaria  fit  , ficut  interna 
fides . I11  quo  efi  etiam  confiderandum, 
confefsionem  fidei  duobus  modis  fieri 
pofie,  vno  modopropeerofiendendam 
exterius  fidem  internam, quam  in  corde 
habemusjita  vt  hoc  fit  pr£cipuu,&  quafi 
vnicum  proximum  motiuum  talis  con- 
fefsionis,aiio  modo  fit  pr^cipue  propter 
aliquem  cultum  externum  exercendu. 
Deoque  exhibendum  3 Se  hoc  modo  fa- 
crificium  Miffie , Sc  vfus  facramentoru, 

& aliae  ceremonia:  dici  poffiint  pertine- 
re ad  confefsionem  fidei , proprie  autem 
funta&us  ReligioniSi&  propter  Dei  cui  Q 
tum,  & honorem  proxime, ac  prarcipue 
fiunt, & praecipiuntur.  At  vero  formalis 
( vt  ita  dicam)  & propria  confefsio  fidei 
eft,  quae  fitadmanifeftandamalijsnof- 
tram  internam  fidem.  Se  haec  fine  dubio 
ad  homines  immediate  refertur 3 na  pro- 
pter Deum  non  erat  necefiaria,  ideoque 
refte  fundatur  ratio  huius  precenti  in  ne 
cefsitate  huius  confefsionis  ad  coniuftio 
ne  fidelium  in  vniusEcclefiae  pace,&  vni 
tate,qua  ipfamet  fides  exigit.  Et  ita  etia 
expofuit  idem  Augufiinus  illud  Pfalm. 

1 1 5. Credidi  propter  quod  loquutusfum,  quia 
non  perfebie  credunt  (inquit)  qui  quod  cre-  D 
dant, loqui  nolunt. 

Atqjhinc  colligitur  etiam  fecundum, 
kilicet, negare  fide,cf[c  contra  diuinu  pr£ 
ceptu,feu  cadere fub  praeceptum  prohi- 
bens,feti  negatiuum.  Quod  eodem  mo- 
do efi  de  fide  certum,  dicete  Chrifto  Do 
mino  Mattii.  10.  Qui  negaueritme  coram 
hominibus, negabo  & ego  eum  coram  Patre 
meo  , qui  in  cceliseft.  Nam  qui  negauerit, 
audiet,  Nefcio  vos,v t ibi  dixitTheophil. 
Vnde  Paulus. 2.adTimot.2.  Sinegaueri 
mus , & ipfe  negabit  hos  , vbi  Ambrofius 


Theodorct.&  Primaf.id  notat.  Et  C hry 
fofiom.homil.3  * .in  Matth.ratione  red-  Vxodwet. 
dit,  dicens,  Liberam  petit  confefionem  , dr 
ad  maiorem  duritate  nos  adducit , & Julii-  C 
mes, atque  inuicios  ejl  e dejiderat , quapropter 
omnibus  hac prxeipit.  Et  eode  modo  inter  ,, 
pretaturibi  verba  illa  Chril\i. EJlotepru-  *Utt' I0* 
dentes  jicut  Jerpevtes,  qnx  corpus  expo- 
niit  cuicumq;  vulneri , vt  caput  feruent, 
ita  enim  fidelis  debet  potius  corpus  pro- 
dere,quam  fide  ( quar  caput  efi , Si  initiu 
bonoru  omniujnegarc.Quod  etia  habet  Hiaron. 
ibiHieronym.&  H1lar.can.10.de  Augu  Hilar. 
fiin.lib.2.deDo£lr.Chriftian.cap.i6.  *Augufl, 
Sequiturquehocpreceptum  ex  prio-  ii. 
ri:  nam  in  omni  prarcepto  affirmatiuo  in  lQ  pra?cep- 
cluditur  negatiuum  nihil  faciendi  cbtra-  *°cof5tccdi 
rium  ei, quod  per  affirmatiuum  preccp- 
tum  eft,  vt  fi  iubemur  amare  Deum  , ibi  timun.  ° * 
virtute  prohibemur  quidquam  agere  di- 
uino  amori  cotrarium,  6c  fic  de  alij$,nam 
vnum  contrarium  defiruit  aliud,  vnde  1] 
vnum  precipitur, contrarium  fine  dubio 
prohibetur.  Cum  ergo  prxeipitur  fidei 
cofefsio , ibi  virtute  prohibetur  fidei  ne- 
gatio,na  hfc  tonfefsioni  contraria  efi,vt 
per  fe  patet.  Imo  ex  praecepto  inter- 
ii £ fidei  fequitur  necelTario  prohibitio 
negandi  eandem  fidem.  Nam  qui  negat 
fidem  ore , vel  eandem  fidem  negat  cor- 
de, & fic  infidelis  efi,  & agit  non  foluin 
contra  fidei  confefsionem,  fed  etiam  co- 
tra  praxeptum fidei:  vel  negando  ore, 
corde  retinet  fidem,  & fic  mentitur  me- 
daeio  valde  perniciofo,  & honori  Dei  co 
trario , quia  negando  fidem, Deo  tribuit 
mendacium  , dicens,  falfumefle,  quod 
Deus  dixit,  Chrifiianam  etiam  religio- 
nem grauifsime offendit,  & Eccleliam, 
quantum  in  fe  efi  difloluit , eiufque  vni- 
tatemfeindit.  Ergo  mendaciu  illud  pro 
hibitum  eft,  non  tantum  generali  prae- 
cepto non  mentiendi , fcd  etiam  fpeciali 
praecepto  fidei,&Rcligionis  Chrillianf, 
vt  reifie  fentit  Augufiinus  libro  contra  Aiugujl, 
mendaciu  capite  fexto.  Vnde  etiam  fit, 
vt  ficut  mendacium  dupliciter  profertur 
fcilicet,vel  negando  quod  verum  efi, vel 
afhrmado  quod  efi  falfum  , feu  quod  efi 
vero  contrarium : ita  in  praefenti  haec  fi- 
dei negatio  duobus  modis  cotingere  pof 
fit,fcilicet,vel  pure  negando  elfe  veram, 
aut  eiTe  certam  fidei  veritate, vel  contr.i- 
riu  errore  profitedo , nam  profefiio  lalli 
Rrr  2 nccelh- 


74-8  Lib-VL  Deforma  iur amenti fidelitatis. 


Pr?cepsum 
confitedi  fi 
dem  & non 
occulcadi  fi 
d£  non  obii 
gac  pro  fem 
per, 


duplex  fidei 
occuhrtio. 


io. 

Luc . 9* 


neceftario  efbnegatio  veri,&eandem,vel  A 
maiorem  malitiam  inuoluit. 

Tertium, quod  propofuimus,  fcilicet, 
occultare  fide,  mediam  quandam  habet 
rationem, quia  necficmper  malu  eft , nec 
femper  licet , vt  omnes  etiam  Dodtores 
Catholici  docet.  Ratio  efb>  quia  veritate 
tacere,  aut  no  proferre, non  eft  illam  ne- 
gare } fed  abfcondere  , vt  per  fe  notu  eft, 

<k  ita  etiam  occultare  fidem  non  eft  ne- 
gare fidem, ideoque  ex  hac  parte  non  eft: 
femper  malum.  Aliunde  vero  pr^ceptu 
confitendi  fidem,  cum  affirmatiuum  fit; 
licet  obliget  femper,  no  tamen  pro  fem-  B 
per , haec  enim  eft  natura  praecepti  affir- 
matiui,vt  nunc  fupponimus , & propte- 
rea  non  confiteri  fidem , quod  fit  occul- 
tando fidem, no  eft  femper  malum,  quia 
fi  exercitium  alicuius  aftus  non  eft  per 
fe  ncceftarium,ceftatio  abilloaftu  non 
poteft  effe  femper  mala,  vt  per  fe  notum 
eft.  Tantum  ergo  erit  praua  occultatio 
fidei,  fi  eo  tempore  occultetur , pro  quo 
praeceptum  confitendi  fidem  obligat,  fi- 
cut  tacere  propria  peccata  non  femper, 
fed  tunc  eft  malum,  quando  praeceptum 
illa  confitendi  in  iudicio  aliquo  obligat. 
Vnde  duplex  fidei  occultatio  diftingui  q 
poteft, vna  per  modum  purf  negationis, 
quae  poteft  licite  , aut  fine  peccato  efte 
toto  eo  tempore,  in  quo,  vel  pro  quo  no 
tenetur  homo  externam  fidei  confefsio 
nem  exhibere.  Alia  eft  per  modum  pri- 
uationis,  feu  omifsionis  moralis,  quia  eo 
tempore  admittitur , quo  fidei  confefsio 
exhibenda  eftet,&  ita  eft  carentia  aftio- 
nis  debitae  , ideoque  moralis  priuatio  di- 
citur. Et  h^c  eft  peccatum  de  fe  graue, 
quia  eft:  contra  pr^ceptum  confitendi  fi- 
dem. Nam  lex  affirmatiua  praecipiens 
aftum  pro  aliquo  tempore , confequen- 
ter  prohibet  omifsionem  eiuspro  eodem  pj 
tempore, vt  eft  per  (e  notum. 

Et  de  hac  omifsione  poffunt  refte 
intelligi  verba  Chrifti  Lucae  nono.  Qui 
me  erubuerit , & meos  jermones, hunc  filius 
hominis  erubefcet,  cum  venerit  inMaiefla- 
tefua,& Patris, & S dubiorum  l. Angelorum . 
Erubefccre  enim  minus  efte  videtur , qua 
negare , non  enim  tantum  qui  negat , fed 
etiam  qui  Cbriftum  , vel  fidei  eius  veri- 
tatem (quodperindecft  ) omittit  confi- 
teri ,cum  debet , Chriftum  erubefcit.  Et 
quamuis  Chriftus  verbo  erubefcedi(  quod 


proprie  figliificat,  aliquid  propter  pudo 
rem,  vel  propt  er  timorem  alicuius  con- 
temptus , vel  irrifionis  vitare  ) ibi  vfus 
fuerit, quia  vel  prefenti  materiae , de  qua 
loquebatur,  erat  magis  accommodatum, 
vel  quia  in  principio  dottrina  Euangelij 
a gentibus, & ludatis  irrideda  esat , & ita 
multi  per  pudorem, & erubefcentiam  il- 
lam erant  defpe&uri,  nihilominus  doc- 
trina, & cominatio  generalis  eft  : nam 
quacumque  ratione , fiue  ex  pudore,  h- 
ue  ex  timore  perdendi  vitam,  vel  alia  te- 
poralia  bona , quis  omiferit  fidei  confef- 
fionem  tempore  debito,  eandem  repre- 
henfionem,  & comminationem  incur- 
ret. 

Occurrebat  autem  flatim  inquiren- 
dum, quodfit  illud  tempus  pro  quo  cbli  n Ir* 
gat  fidei  confefsio.  bednocex  protetlo  p0rc  obji  - 
explicare  non  eft  temporis  praelentis.  gct  nryce. 
Satis  ergo  fit,fupponere,  elle  illud,  in  ptu cofiite- 
quo  ad  Dei,  vel  Religionis  Chriftianat 
honorem  tuendum  neceftariaeft  colef- 
fio  fidei , vt  cenfetur  efte , quoties  quis  a 
tyranno,  feu  publica  poteftate  de  fua  fi- 
de ititerrogatur,vel  certe  quoties  tacere, 

8c  no  confiteri,  eftet  virtute  negare. Hic 
enim  eft  alius  modus , quo  praua  fit  hxc 
omifsio , quia  virtualem  fidei  negatione 
inuoluit : quia  in  moralibus  implicitum 
pro  exprefto  reputatur , quado  eundem 
effettum  inducit.  Et  ita  praeceptum  no 
negandi  fidem , non  folum  exprefiam 
negationem,  fed  etiam  tacitam,  Sc  vir- 
tualem prohibet.  Dicetur  autem  talis 
omifsio  virtualis  negatio  fidei , quando 
ipfamet  omifsio  confcfsionis  communi- 
ter accipitur  pro  figno  abnegandi  fidem. 

Sicut  in  ordinario,  Sc  communi  vfu  non 
ferre  veftes,  nec  tonfuram  Clerici, feu 
Monachi  finefpeciali  caufa , aut  neccf- 
fitate,  eft  quatdam  virtualis  negatio  ta- 
lis flatus , qua? ad  Apoftafiam  externam 
poteft  interdum  fufficere . Ita  ergo  po- 
teft contingere  in  confefsione  fidei , fi 
alicubi  fit  iufte  inftitutum  aliquod  fig- 
num  ita  proprium  Chriftianitatis,vt  qui 
illud  omiferit , eo  ipfo  Te  Chriftianu  eile 
negare  videatur, vt  magis  in  fequentibus 
explicabitur. 

Ex  quibus  intelligitur,propofitaeque 
ftionis  difficultatem  in  hoc  fitam  eftc,vt 
expedamus,  an  exercere  illos  a&useudi 
ad  Ecclefias  h?reticou , eoruve  cociones 

audire 


VideAng. 

lib. contra, 
mendae,  e. 
i.&lib.de 
Harefi.  in 
70. 

Eufeh.  lib. 
6.  Hijbor. 
e,  28. 

T 

'./Vrgumf- 

fuai,  quo  o( 
re»di  vide- 
tur lici?  um 
tffe  adire  Ii£ 
r°ticoru  fcic 
defias, &c. 


Cap  ,e>'De  culpa  comuni candi in  ritu  religio,  cu  bareticis. 


au  di  re,  & cu  cis  preces  fundere , vel  alijs 
eoru  ritibus  interefle,  fit  vera  fide  nega- 
re,feu  ^ quod  idem  ell ) errore  contrariu 
profiteri , an  verotantu  fit  non  confiteri 
vera  fidem,  & hocpofito  ,anfit  purane- 
gatio , vel  omiflio moralis  peccaininofa. 
Ratio  aute  dubitandi  fumitur  ex  differe- 
tia  interverba,&adiones,feu  res  alias-na 
verba  & cxprefsius  fignificant , qua  res, 
& non  habent  aliii  proprium  vfum,  nam 
ad  hoc  funtperfe  primo  inftituta : aliae 
autt  res  vt  veltes, domus, cibi,  & fimilia, 
vel  etia  aflus  audiendi, videndi, & huiuf- 
jnodi  non  funt  per  fe  inftituti  ad  fignifi- 
candsm  mentem  operantis,  fedadalios 
naturales,  vel  humanos  vfus,  licet  inter- 
dii per  quandam  cofecutionc  aliquid  fig- 
nificare  videatur. Vnde fit, vt  magis  obf- 
cura , <Sc  ambigua , feu  aequiuoca  effe  fo- 
leat  rerum, quam  vocu  fignificatio.  De- 
inde etiam  Iit,  vt  facilius  etiam  habeat  lo 
cu  limulatio,vel  potius  difsimulacio  fine 
mendacio  in  vfu  aliquarum  rerum,  feu 
adionuin , quam  in  vfu  verborum,  qua: 
magis  certam  , & vfualem(vt  ita  dicam) 
fignificationem  habet.  Denique  ex  hoc 
eodem  principio  eft  longe  alia  ratio  du- 
bitadi  de  his  adionibus  adeudi  Ecdefias 
&c.de  quibus  nunc  tradamus , quam  de 
profefsione  iuramenti  fidelitatis,  na  haec 
fit  per  verba  exprelfa,  & in  hunc  folum 
finem  explicandi  mentem  , & talia  funt 
verba  formul^  iuramenti,  vtexprelfam 
abnegatione  dodrin£  fidei,  <5c  confequc- 
ter  confefsionern  contrarie  haerefis  con- 
tineant : & ideo  nemo  qui  in  eadem  h^- 
refi  no  verfetur,  vel  nifi  in  aliam  antiqua 
incidat,  quar  dicebat  polfe  fine  peccato 
negari  fide  in  tormentis , etiam  cum  iu- 
ramento,  dubitare  poteft,quin  profefsio 
illius  iuramenti  non  liceat. 

At  vero  de  illis  adionibus  in  qu^ftio- 
nepropofitis  videtur  poffe  dubitari.  Pri 
mo  quia  ex  proprijs  obiedis,<5c  materijs 
indifferetes  funt,  nam  ingredi  Ecdefiam 
vel  ell  de  fe  bonu,vel  falcem  indifferens: 
nec  ideo  fit  intrinfece  malum, quia  h?rc- 
tici  male  illo  loco  vtuntur,  nam  hoc  per- 
tinet ad  prauam  intentionem  eorum  , fi- 
ne qua  illuc  ingredi  inditferens  eft::  nam 
etiam  ingredi  Synagoga  ludiorum  , vel 
paganorum  templum,  non  eft  per  fe  ma 
lum.  Similiter  audire  concionem  cuiuf- 
cumque  do  drina:,  etiam  praue,intrinfc- 


A cc  malum  non  eft,poteft  enim  quis  ili.  m 
audire,  vt  eam  confutet,  vel  dcledctur 
eloquentia  concionantis,vel  vt  irrideat. 
Deniqj  interelfe  precibus , & facris  eoi  u 
materialiter  fumptu, indifferens  clfiquia 
poteff  quis  du  ell  ibi  preces  cathohcoi  u, 
& ritu  catholico  fecretc  fudere,  vel  de  vc 
ra  fide  cogitare  . Aliunde  vei 6 illi  adus 
no  habent  lignificationc  fidei  contraria, 
ad  quam  fint  per  feimpofiti,  quia  non  ad 
fignificandam  fidem  fpecialiter  impofiti 
funt , fed  folum  ad  operandum  aliquid, 
quod  per  vnuquenqj  liloru  proxime  fit. 
g Quod  fi,  vel  ex  difcurfu  videntiu,vel  cx 
comuni  vfu  aliorum, tales  adus  indicare 
folent  prauam  fidem, id  efl  accidentai  iu, 
fi  a catholico  no  ea  intentione  fiant:  quia 
ipfe  non  fignificat  falfam  fidem,  nec  de- 
cipit alios, fed  permittit  cos  decipi.  Ergo 
qui  faciunt  tales  adus  folum  ad  obedien- 
du  Regi  in  materialibus  adibus  exter- 
nis, vt  euitent  tcporalia  damna  , non  ne- 
gant fidem,  nec  in  fidei  confefsione  ex 
prf  cepto  debita  deficiunt, quia  tuc  nulla 
eft  fpecialis  necefsitas , propter  qua  obli- 
get pro  tunc  affirmatiuum  pr^cepturn 
confitendi  fidem  ; ergo  ceflat  ibi  omnis 
C ratio  culp^.Vnde  catholici  Dodorcs  do 
cuerunt,no  effe  perfe  malu  in  adionibus 
facris  cu  haueticis  comunicarc,  quandiu 
noniinatim  declarati  non  funt. 

Sccudo  fi  aliqua  ibi  e flet  culpa, maxi- 
me,quia  efl  profefsio  falfae  religionis, fal 
te  fimulatajat  haec  fimulatio  no  eft  seper 
intrinfece  mala ; ergo  maxime  erit  licita 
in  illo  cafu  propter  vitandas  mulda$,& 
vexationes  grauifsimas.  Confcqucntia 
patet, quia  fi  talis  fimulatio  no  efl  intrin- 
fece mala, non  erit  prohibita , quia  mala; 
ergo  ad  fummu  erit  mala, quia  prohibita, 
vel  ex  accidente  propter  mala, qua?  inde 
D fequuntur ; at  he  rationes  cedant  in  tam 
vrgente  necefsitate,  quia  pofitiua  prohi- 
bitio non  obligat  cum  tanto  rigore,  & in 
comoda,quae  tunc  fequntur,  no  funt  in- 
tenta, fed  permiffa,&  ideo  non  imputa- 
tur. Maior  etia  efl  clara,  quia  {upponiin’ 
intetione  operatis  non  effc,  profiteri  ali- 
quid falfsu.fed  tantu  ibi  adetle,&  aliquid 
bonu,vel  indifferes  ibi  facere  , quidquid 
alij  inde  cocipiant  , que  efl  difsimulatio, 
vel  fimulatio  materialis.  Probatur  ergo 
Minor,  primoquia  no  defuerutauthores 
catholici, &graues, qui  docuerint, no  effc 

Rrr  j intrin- 


i4. 

SecuDiium 


j.  Argumg 
tum. 


Vide  Agor 
tom.  i . lib. 
8.  c.vlt.q. 
f- 


7 j o Lib.  FI.  Deforma  lar  amenti  fidelitatis . 


intrinfece  malum, falfam,vel  fuperfHtio 
fam  religionem  fimulare,feu  in  exterio- 
ribus aftibus  fingere, faciendo  illos  mate 
rialiter  tantii  (vt  aiunt)  id  eft,  fine  inten 
tione  religionis  , aut  tuitus , fed  propter 
aliqua  aliamvtilitate  humana. Imo  multi 
tribuunt  hanc  fententia  Hieronymo  di- 
centi,licuiffeApoftolis  fimulate  feruare 
legalia, eo  tepore  ,quo  iam  erant  mortife 
ta  fcrio,&  ex  intentione  cultus  fa<fta  , vt 
late  dixi  lib-9.de  Legib.cap.  1 6 . vbi  pia- 
res authores  allegaui,&  tellimonia  Scri- 
pturaru, quibus  mouctur,  adduxi. Ratio 
autem  eft  fupra  tacla,quia  talis  fimulatio 
mendacium  non  eft,  non  enim  per  illam 
intenditur  fignificari  aliquid  falfum,  aut 
contra  mentem , fed  eft  tatum  cuiufdam 
Veritatis, feu  fidei  occultatio,  aut  non  co- 
fefsio.  At  priori  ratione  habet, vt  non  fit 
mala  tanquam  fidei  abnegatio  , quia  haec 
non  eft  fine  mendacio , pofteriori  autem 
ratione  non  eft  mala, quia  nihil  eft,quod 
tunc  obliget  ad  fe  mariifeftandum  ,nec 
ad  veritatem  Confitendam. 

At  refpoderi  potefi , has  rationes  refte 
procedere  de  malitia  per  fe  inueta  in  illis 
a<ftibus,nihilominus  tamen  illos  efle  ma- 
los ratione  fcadali , quod  moraliter  ab  il- 
lis feparari  no  potefi, & illud  fufficit , vt 
a<ftus  femper  fit  moraliter  malus.  Sed  co 
tra  hoc  obijcitur  tertio  quia  etia  fcanda- 
lum  no  folum  feparari  potefi , fed  etiam 
afiu  feparatur  ab  illis  actibus , prout  in 
illo  regno  a catholicis  fieri  pofie  dicutur. 
Nam  in  primis  omnes  fciunt,eos,qui  Ro 
manam  fide  tenent,  no  facere  illos  afius 
fponte,aut  ex  animo,  fed  folii  ad  vitadas 
p^nas.Imo  etia  fciunt  ,a  Regeipfo  poti9 
praecipi  ob  cupiditatem  auri, & argenti, 
quam  propterDei  cultu,aut  religione, & 
idcolibetius  imponere  pecuniarias  poe- 
nas,quam  corporales:  vnde  confequetcr 
etia  perfuafum  habent, catholicos  no  fa- 
cere illas  aftiones  caufa  religionis , vel  in 
contemptu  fidei, fed  folu  propter  vitan- 
dam bonoru  fpoliatione.  Ergo  no  efi,vn 
de  pofsint  fcadalu  rationabiliter  accipere 
cu  afiioper  fe  mala  no  fit,&  fpecies  mali, 
qua  habere  videbatur  , per  illa  publicam 
notitia  tollatur.  Accedit,  quod  dicuntur 
fideles , facere  prius  publica  profefsione 
fue  refte  intentionis,  & varae  fidei  j ergo 
fi  quodfuperefi  fcandalu , no  efi  datum, 
fed  acceptum,  quod  operanti  non  impu- 


B 


D 


16. 

•llicitii  efle 
catholuis  1 

dira  fchil. 

Palicorum 
ci  haeretico 
tum  Eccle. 
fas  ad  luos 
ritus  obfa 


tatur,maxime  quando  tam  grauis  caufa, 

& necefsitas  intercedit. 

Nihilominus  ablq^vlla  dubitatione  di 
cendum  eft,  non  licere  catholicis  Anglis 
in  Ecclefia  Schifmaticoru,&  haereticoru 
ad  conciones  haereticas  audiendas,  & pro 
phanafacra  peragenda  couenire. Ita  mo- 
net in  fuoBreui.S.D.N.  Paulus.  V.his 
verbis.  Profetio  credimus,  proculdubio  eos, 
qui  tanta  conflantia, atq} fortitudine  acerbif-  uaQdos( 
firnas  perfecutiones, infinitas  prope  modum  mi 
ferias  barfemis perpefsi  fmt , 'Vt  immaculate 
ambularent  in  lege  Domini, nunquam  comif  • 
furoseJJe,vt  coinquiuentur\comunione  defer - 
torum  diurna legis.  Nihilominus  ^eloPa- 
flor  alis  officij  noflriimpulfi , & pro  paterna 
folicitudtne,quapro  falute  animarum  veflra 
tu  afsidue  laboramus , cogimur  monere  "Vos, 
atque  obteflari,  vt  nullo  pafto  ad  haretieoru 
templa  accedatis, aut  eorum  conciones  audia 
tis,  vel  cum  ipfis  in  ritibus  communicetis,  ne 
Dei  iram  incurratis . Non  enim  licet  Vobis 
hac  facere  fine  detrimento  diuini  cultus , ac 
Veflra falutis.  Ex  quibus  verbis  licet  col- 
ligere,hanc  non  effe  tantum  prohibitio- 
nem pofitiuanijfeu  humanam, ratione  cu 
ius  illi  aftus  fiant  mali, quia  prohibiti,fed 
efie  legem  dedaratiuam  malitiae , & tur- 
pitudinis exiftentis  in  ipfis  a<ftibus,ratio 
ne  cuius  prohibentur,  quia  mali.  Hoc 
enim  fignificant  illa  verba : Non  enim  li- 
cet vobis  hac  facere , & ideo  non  tam  vti- 
tur  Pontifex  verbis  prohibentibus,  qua 
monentibus , & obteftantibus  malitiam 
talis  comunicationis  cu  h^reticis.  Dein- 
de colligitur  ex  illis  verbis, hanc  culpam 
efie  mortalem , <3c  fatis  grauem  , Ne  Dei 
iram  inamatis : non  enim  licet  vobis  hac 
facere  fine  detrimeto  diuini  cultus,  ac  Vefirx 
falutis . Vnde  licet  fortafie  antea  fuerit 
inter  Catholicos  aliqua  de  hoc  punefo 
difeeptatio,  vel  iudicioru  diuerfitas,  iam 
omnino  cellare  debet , quia  non  licet  eis 
de  authentica  Pontificis  declaratione  in 
re  morali , & ad  falutem  animarum  per- 
tinente dubitare. 

Oftendere  aute  oportet, quam  fit  h?c 
declaratio  principijs  fidei,  <Sc  dofirinis 
Sanftorum  Patrum , ac  rationi  confen- 
tanea.In  primis  enim  in  Scriptura  maxi 
nie  prohibita  eft  communicatio  cum  in- 
fidelibus, praefertim  in  rebus  facris,  non 
efi  autem  dubium , quin  haeretici  fubin- 
fidelibus  comprehendantur.  Imo  de  his 

praeci- 


17. 

Sumi  Ponti 

ficis  declarj 
tionemeffr 
maxime  c<5 
fentanea  b 
eris  Scrip1 
ru. 


Cap.fi. De  culpa comuhicandi in  ritu  relig.  cu  hartticis. 


D.  Paul.  2 
ad  Timot. 
2. 

oii  Titum 
3* 

i .Cor. 6. 
iAd  Rem. 
1 6» 


2. 


praecipue  fcrib.it  Paulus  adTimoth. 
epifl.cap  .z.  Profana, & Vaniloquia  deuita, 
multum  emm proficiunt  ad  impietatem , & 
fermo  eorum  yt  cancer ferpit , ex  quibus  e fi 
Hymenaeus,  & Pbiletus,  qui  d yeritate  ex - 
ciderunty&c . Et  ideo  ad  Tit.3 . hsereticu 
hominem  pertinacem  deuitandum  efTe 
monet,  & i.Corinth.6.  &adRom.it>. 
grauifsime  monet  declinare  ab  eis, qui  dif- 
Jenfiones , & offendicula , precter  dotinnam 
(ait ~)quam  didicijlis, faciunt.  ATam  per  dul- 
cesfer  mones,  cy  benedstfionesfeducunt  cor- 
JodH.epiJl.  innocentum.  Ioannis  item  verba  in  epi 
ftol. 2. notanda  funt,  cum  enim  de  haere- 
ticis dixiffet,  Nejj  Aue  eis  dixeritis,  fub- 
dit  rationem.  Qui  emm  dicit  eis  Aue,  com- 
municat operibus  eorum  malignis.  Quocir- 
ca cum  omnis  communicatio  cum  h^re- 
ticis  prohibita  fit  ab  Apoftolis  propter 
periculum,  illa  tamen  maxime, & maio- 
ri rigore, qu?  efl:  in  operibus  malignis, qu£ 
nimirum  faciunt  quatenus  haeretici  sut. 
Talia  autem  funt  illa,  de  quibus  nunc  tra 
ftamus , & negari  non  potefl,  quin  Ca- 
tholici cum  illis  conuenientes  in  Eccle- 
hjsad  fimilia  couenticula  peragenda  cu 
ipfisin  eifdem  operibus  communicent. 
Quocirca  licet  fortafTe  non  omnis  alia 
communicatio  cumperfonis  haeretico- 
rum nondum  declaratis  excommunica- 
tis fit  fub  rigorofo  praecepto  prohibita, 
haec  peculiaris , quae  eft  in  operibus  ma- 
lignis, & fchifmaticis  (vt  fic  dicam)fem- 
per  prohibita  eft.  Dicit  enim  Paulus.  1. 
Corinth.  10.  Nolo  yos  focios  jieri  deemo - 
morum, non potejlis  calicem  Dominibibere, 
&. calicem  dctmoniorum,non  potejlis  menfx 
' Vominiparticipeseffe,  & menfa  deemonio- 
rum. Et  2. Corinth. 5.  Nolite  iugum  duce - 
2.c  or.o . ^ infidelibus  , id  eft , vt  D.  Thomas 

V.  l hom.  cx p0njtj  nolite  communicare  in  operibus  in 
fidelitatis  cum  infidelibus. Nam  vt  fubiun* 
git  Apoftolu  sfQuteenim  participatio  iufli- 
tice  cum  iniquitate?  aut  qua focietas  luci  ad 
tenebras?  Quce  autem  comentia  Ckrifli  ad. 
Belialtaut  qua  pars  fideli  cum  infideli ? ^ 
Hanc  Scripturarii  legem  fequuti  sut, 
18.  nobisq;  tradiderunt  Sanfti  Patres.  Ire- 
Effe  ellam  nzus  enjm  libr.5  .cap.3 . ficait, Tantum 
Apoftoli , & eorum  difcipuli  habuerunt 
formem.  timorem,  yt  ne  yerbo  tenus  communicaret 
Iren»  alicui  eorum, qui  adulter  atterunt  verita^m, 

refertq;  Pauli  teftimonium , & vulgata 
exempla  Ioannis  Euangcliili£;'3c  Polj  - 


Cypiun  iu 
«.tpiflo.j, 
&«. 


i.Cmv 


IO. 


i.Cor.6. 


B 


D 


Eflie  prarce 

prum  »po  • 
ftolicu  pro 
hiberit  tale 
comimini» 
catiocein. 


Cyprian. 


7// 

A carpi, & libr.i . cap.i  3.  Exfuf flantes  (ait) 
ey  anathematizantes, oportet  alicubi, & Ion- 
ge  fugere  ab  w.Incandein  lententia  Cy-  ca.  .^.p! ‘ J 
prianusepifl.y  j.  ad  Cornei,  in  hne.  De-  phan.  h*. 
clinent  (ait  )de  catero  fortiter, & enitent  di~  ,el>°- 
lethfsmi  fratres  noftn  yerba,zr  eloquia  eo- 
rum, quorum  fermo  yt  cancer  ferpit  ,ficut 
*• Apofiolus  dicit.  Et  infra  ; Simus  ab  us  tam 
feparati , quam  Junt  illi  de  Ecclefia  prolugi. 

Et  infra,  hoc  (inquit)  Beatus  ^ ipoflolus 
non  tantum  monet,  fid  etiam  iubet,a  taltlus 
yt  recedatur  . Praciptmus  ( inquit ) yobis  tn 
nomine  Domini  Jefu  Chrifit,yt  recedatis  ab 
Omnibus  fratribus  ambulantibus  inordinate, 
eSr  non  fecundum  traditionem,  quam  accepe- 
runt d nobis.  Eli  ergo  haec  praeceptum 
Apoflolicum, tefle  Cypriano, & pro- 
prijfsime  coucnit  in  przfcntem  caufam, 
nam  conuentus  fchifmaticorum  Angliar 
inordinatilsimi  funt , & nouar  adinuen- 
tiones  humanae  a traditionibus  Apoflo- 
lorum  aliena  ; ergo  ex  Pauli  pra-cepto 
talibus  ritibus,  & conuenticulis  vir  fide- 
lis communicare  non  potefl.  Similia  ha- 
bet lib.de  Lapfis  in  fine.  Clarius  vero,& 
exprefsius  eundem  flatum  caufa?  attin- 
gens epift.4.  ad  Plebem,  contra  cos,  qui 
Ecclefum  contra  mores  legitimos  fcin- 
dcbant,eiusque  ritus  contemnebant, in- 
quit: Deus  ynus  c tf , 6 r Chrijlus  ynus , cr 
yna  Ecclefia , & Cathedra  yna  fuper  Petrii 
Domini  voce  fundata.  v4hud  altare  confli  - 
tui , aut  facerdotium  nouum  fieri  prxter  ynu 
facerdotium , & ynum  altare  non  potefl.  Et 
fubdit  paulo  po[[:Procul  abhutufmodi  ho- 
minum contagione  difctdite,<y  fermones  eo- 
rum yelut  cancer,  ey  pe  flem  fugiendo,  y ita- 
te,preemonente  Domino, ey dicente, exet  siit, 

& duces  eoe  eorum.  Et  infra : A’e/«o(ait)/i- 
lios  Ecclefia  de  Ecclefia  tollat , pereant  fibi 
foli , qui  perire  yoluerunt , extra  Ecclefum 
foli  remaneant , qui  ab  Ecclefia  receffcrunt. 

Et  infra : Vitate  lupos , qui  oues  d Paslore 
fecernunt.  Quid  clarius  pro  Anglicanis 
fchifmaticis  dici  poterat. 

Praeterea  D. Hilarius  can.  10. in  Mat. 
myfHce  interpretans  verba  illa  Chrilfi : 

Jn  ytam  gentium  ne  abieritis,  &c.  inquit: 

Non  quod  non  etiam  adfalute  gentium  mit- 
terentur Jed  yt  opere, ejr  yita  gevuns  tzno- 
rantue  abflmerent.Et  quod  auitates  Sama- 
ritanorum vetiti  funt  introire , c r Ecclefiat 
hxreticorum  non  adeant,  admonentur.  Au- 
gullinus  libr.  contra  mendaci.  & libr.2. 
c Rrr  4 Rctra* 


19- 

S.  hila. 


Augufi. 


7 5 2 Liber  V L Deforma  iur amenti  fidelitatis. 


Retrad.cap.62.  ex  profedo  elocet,  non  A 
licere  haere  fim  fimulare , etiam  propter 
ipfos  haereticos  conuertendos  ,1'entitqj 
femper  illud  elte  perniciofum  menda- 
cium. Etepid.  1 6z.  in  principio  docet, 
cauendum  omnino  elle  a communica- 
tione haereticorum, praeter  quam  in  his, 
quae  ad  eorum  conuerfionem  ordinan- 
tur. Ergo  maxime  in  his, quae  ad  religio- 
nem pertinent. Multaq;  extant  antiqui- 
tatis monumenta , quibus  condat , San- 
dos  Patres  a ritibus  haereticorum , ma- 
xime vero  ab  omni  comunicatione  cum 
ei  s in  facris  abhorruille.  Ideo  enim  pro-  g 
hibitum  femper  fuit , ab  eis  communio- 
nem accipere,  vt  condat  ex  Decreto  Iu 
Decr.  Iu-  pj  pap2  incap.  Is, qui  acceperit.  24.  q-j. 
lij , cap.  Is  curn  Hmilibus.  Edq;  notandum  exem- 
qut.  24 ,q.  pjurn>  quod  refert  Gregor.  Turon.lib. 

S'  1 .de  Glor.Martyr.cap.8o.  facerdotem, 

Greg.Tur.  fcilicet,catholicum,/e«  Romanum  (vt  ip- 
fe  loquitur)  noluide  gudare  cibos  ab  hae 

Do&rina  retjc0  facerdote  benedidos ,etiamfiritu 
hecnnracu  , . . , _ 

lo  confirma  haereticum  m benedictione  no  exerce- 

tafuir.  ret,  Deumque  id  fadu  miraculo  com- 
probade.  Quanto  ergo  magis  vitanda  ed 
in  ipfis  ceremonijs  haereticis  communi- 
catio ? V nde  etiam  legimus, Gregorium  _ 
lib.i . epift.  4r . ad  Leandrum  fcripfide,  ^ 
omittendum  fuifle  aliquo  tempore  ritu 
baptizandi  trina  merfione , quia  haereti- 
ci ad  falfam  fignificationem  illo  abute- 
bantur. 

Sed  haec  doctrina  SanCtorum  Patru 
Refellitur  generalis  ed,  & pollet  quifpiam  eam  elu 
dere,  vel  illam  non  de  rigorofo  praecep- 
to,fed  dc  monitione  ratione  periculi  in- 
terpretando,vel  eandem  ad  ordinarium, 

& voluntarium  vfum , non  ad  coaCtum 
line  ingenti  periculo  ineuitabilem  limi- 
tando. Veruntamen  neutra  euafiolocu 
habet  in  verbis  Augudini  fermon.  6.  dc  J) 
V erbis  Domini, vbi  traCtans  illud  Rom. 

1 3 . Qui  refijiit  potefiati,  Dei  ordinationi  re- 
fifiit , interrogat.  Sed  quid  fi  illud  iubeat*. 
quodnoh  debeas  facere?  Et  refpondet,H*V 
[ane  contemne potefiatem , timendo  potefia- 
tem.  Quod  exemplo  declaras, infra  fub- 
dit.  Si  Imperator  tubet , efio  mihi  inobfe - 
quium,retie,fednon  inidolio.  In  idolio pro- 
hibet maior  pote  fias.  Da  "veniam , tu  carce- 
rem ille  gehennam  minatur.  Deinde  ex  al- 
legatis fententijs  Sandoru  vtraque  eua- 
fio,  d verba  lingula  ponderentur, & om- 


Greg, 


20. 


duplex  eua 
lio. 


nia  inter  fe  conferantur,  facile  pollet  re- 
futari , efficacius  autem  id  fiet , rationes 
huius  veritatis  explicando,  & occafione 
illarum  magis  tedimonia  Patrum  vrge- 
do,&locupletando. Prima  ergo  ratio  iit, 
quia  illa  communicatio  cum  haereticis, 
de  qua  quaedio  mouetur,  fieri  non  po- 
ted , nifi  vel  profitendo  nouam  haereti- 
corum religionem , vel  potius  fuperdi- 
tione,aut  faltem  illam  fimulando,vtruq; 
autem  ed  intrinfece  malum , & contra 
praeceptum  confitendi  veram  fidem  ,& 
honorandi  Chridum , veramque  ipfius 
religionemjergo  propter  nullum  huma- 
num timorem  licita  ed  talis  communi- 
catio. Confequentia  euidens  ed  ex  di- 
dis.  Antecedens  vero  quoad  vtranque 
partem  fic  odenditur.  Nam  illi, qui  cum 
haereticis  ad  Ecclefiasconueniunt,  duo- 
bus modis  polfunt  ibi  afsidere  . Primo 
animo  colendi  Deum  illis  ritibus,  & c£- 
remonijs,  feu  intentione  exercendi  illos 
ritus  tanquam  licitos, & religiofos:  & 
hoc  ed  formaliter , ac  vere  falfam  reli- 
gionem profiteri : ficut  qui  adorat  idolu 
cum  vera  intentione  cultus , vere  idolo- 
latriam profitetur , & qui  nunc  exerce- 
ret ritus  Iudaicos  intentione  cultus,  ve- 
re elTct  profelfor  fedhE  Iudaeorum.  Vn- 
de  nccefife  ed , vt  qui  fic  profitetur  falsa 
religionem, abneget  veram,  & confeque 
ter  etiam  fidem,in  qua  fundatur. Neque 
in  hoc  efie  poted  dubium, nequeCatho- 
lici  intendunt  hoc  modo  ritibus  haereti- 
corum interede. 

Alio  ergo  modo  poted  hoc  fieri  fine 
intentione  cultus, vel  religionis,  fed  folu 
cuiufda  coadae  obedientis  politicae  quo 
ad  externam  corporis  praefentiam , cum 
propofito  ibi  fecrete  colendi  Deum  ritu 
catholico . At  in  hoc  ipfo  necefiario  in- 
cluditur fimulataprofefsio  fchifmatis,& 
communicatio  exterior  cum  haereticis 
in  fuis  ritibus , quia  iuxta  communem, 
& receptum  vfum  illius  gentis , & loci 
hoc  fignificatur  per  illas  externas  adio- 
nes , & ad  hunc  finem  fit  ille  conuentus, 
& communis  conuocatio.  Talis  autem 
fimulatio  femper  ed  mala,vt  late  probat 
Augudinus  dido  libro  contra  mendaci. 
& in  varijs  epidolis  de  Cellatione  lega- 
lium ad  Hieronymum,  & cum  illo  pro- 
baui  in  lib.9.  de  Legib.  c.17.  Etbreuiter 
ode  nditur,  primo  cx  Paul,  1 ,ad  Cor.  1 o„ 


Prima  rati* 
probans  ea 
communi- 
cationem ef 
fi  illicitam. 


2J, 


Augufi. 

Paulus,  i* 
ad  Cor.  Vj, 


S.  Cypria. 


Ttrttill . 


Origen. 
Cbryfoft . 


Pi?di£faco 
rr.nnicacio 
eit  qucdam 
fuper  ftitio- 
dis  partici- 
patio. 


22. 

Confirma- 
tio 1 tU9do- 
&rinx. 


Cap.p.Deculpa  comunicandi  inriturelig.cubtreticit.7jj 


Non  potejlis  calicem  Domini  bibere , & ca- 
licem daemoniorum,  id  eft , fuperlfitionis 
gentihs,&  idololatria,  non  poteftis  menjct 
Domini  participes  ejje,&  metifa  daemonio- 
rum,\ tiquc  idolothyta  manducando, etia 
fine  intctione  cultus,  &:  adorationis  ido- 
li,vt  verba  fequentia  declarant, qu^  pau- 
lo poli;  expendemus. Et  ita  intcllexerut 
locum  illum  Patres  reprehendentes  gra- 
uiter  efum  idolothitorum, quando  exte- 
rius fit  per  modum  aftus  religiofi,  & ta- 
quam  vfuscibi  facri . Vt  videre  licet  in 
Cypriano  diflo  lib.de  Lapfis,  & in  mul- 
tis epiflolis,  in  quibus  omnem  externa 
fignificationem  communicandi,  vel  co- 
fentiendi  ritibus  infidelium , grauifsimc 
condemnat , praTertim  epiff.  3 1 . & y 2. 
cuius  aliqua  verba  infra  leferam.  Idem 
late Tcrtullian.hb.de  Spettacul.cap.i  3. 
Idololatria  (inquit)  abjhnemus  ,nec  minus 
templa, quam  mommenta  defjncimus,  non  fa 
crificamus,nec  de  fainficato  edimus . Et  in- 
fra : Oculos,  aures  ab  idolothytis  abfttne - 

tnus,8c  lib.de  Idololatr.  cap.i  3 . Hoc  loco 
(inquit)  retrattan  oportet  defeflis  diebus 
(vtique  infidelium)  & alijs  extraordina - 
njs  [olennitatibus , quas  interdum  Ufciuia, 
interdum  timiditate  noftra  fubfcribimus,ad- 
uerfus  fidei  difciplwam  communicantes  na- 
tionibus in  idolicis  rebus.  Et  fubiugit  quae- 
flionem,  tAncumipfis  nationibus  commu- 
nicare in  his  feruus  Dei  debeat , fiue  habitu , 
fiue  -vittu,  &c.  vtique  quatenus  fiunt  re- 
ligionis caufa,&  refpondet.  .Ad  hecc  nihil 
communionis  ejl  lumini,  & tenebris,  yttee, 
& morti  . Quam  do&rinam  late  etiam 
tradit  O rigenes  lib.8.cotra  Celf.  parum 
a principio.  Eli  etiam  de  hoc  infignis  lo- 
cus Chryfoflomi  in  Imperfecto, cuius 
verba  flatirn  referam.  Ratioautem  pro- 
pria eft,  quia  omnis  communicatio  in 
his  fuperflitiofis  ritibus, etiam  fi  fifta  in- 
tentione fiat,  ell quaedam  fuperflitionis 
participatio.  V nde  fient  exterior  idolo- 
latria etiam  ficto  animo  facta , malitiam 
idololatria:  participat,  ita  etiam  omnis  fu 
perditio  exterior , etiam  hmulata  mali- 
tiam fuperflitionis  induit. 

Confirmatur  hic  ratio, quia  exterior 
pfcfsio  fimulata  talis  fchifmatis  eft  qua- 
dam eius  approbatio, & coteftatio,  quod 
fit  religiofa,  & ex  vera  fide;at  hoc  intrin 
fece  malum  eft, etiam  fi  interius  non  cre- 
datur, neque  intendatur , quia  eft  exte- 


A rius  confiteri  falfam  religionem. Neque 
enim  a talibus  fadtis,&in  tali  materia, 
fcihcet,religionis,&  cultus,  poteft  fepa- 
rari  hgnilicatio,  quia  exteriores  aCtus, 

Velles,  vclalia* carremonia  non  fumnn- 
tur  ad  cultum,  nili  propter  aliquam  fig- 
nificationem;ergo  qm  illis  exti  rius  v ti- 
tur  per  modum  religiofi  cultus, cx  tenus 
faltem  approbat  illum  ritu  colendi  Deu. 

At  hoc  intrinfece  malum  eft, nam  vnbis 
approbare, vel  confiteri,talcm  ritum  cftc 
religiofum , malum,  & contra  fidem  , ac 
religionem  eft , ergo  & faftis  idem  pro-  Raiio  Diui 
U bare  eft  eque prauum, qua  eft  potifsima  Augu|:>*ra 
ratio  Auguftini  citatis  locis.  Qua  inde  phuidecU» 
amplius  declaratur , quiahac  fimulatio  r,tur‘ 
falfa  religionis  eft  quadam  negatio  ex- 
terior fidei  -,  hac  autem  femper  ell  mala, 
vt  in  principio  pofuimus ; ergo  & illa  fi- 
mulatio. Maior  conflat, quia  illa  fimula- 
tio  eft  approbatio  religionis  fuperftitio- 
fa , & confequcnter  eft  confcfsio  falfa 
fidei,a  qua  illa  fuper  ftitio  procedit,af  fir- 
matio  autem  erroris  eft  negatio  verita- 
tisjergo  illa  fimulatio  elt  negatioCatho- 
lica  fidei , qua  harefi  contraria  eft.  De- 
nique cum  religio  vera  tantum  fit  vna, 
qui  exterius  vnam  approbat,  omnem  co 
Q trariam  rcprobat;ergo  qui  approbat  ex- 
terius ritus  hareticos , coipfoeodc  mo- 
do catholicam  religionem  abncgat:&  ita 
deficit  contrarie  in  cofcfsioncfidei.Vn- 
de  hac  etiam  ratione  talis  fimulatio  eft 
valde  contraria  honori  Chriftianz  reli- 
gionis: nam  cedit  in  contemptum  cius, 
cum  exterius  negetur,  & reprobetur, & 
contrariainanimisinimicorum  cius  fir- 
metur,vt  paulo  poft  dicemus.  Ex  quib9  Communi-' 
tandem  concluditur,  nunquam  cftc  lici-  catiouem  dl 
tam  talem  fimulationcin,  etiam  propter  flininooef 
vitandam  mortem,  tum  quiaabncgatio 
D fidei  externa, & fimulata  nunquam  licet  * ‘‘ 
propter  vitandum  quodlibet  malum,  tu 
etiam  quia  maxime  tenetur  homofer- 
uare  prarceptum  , etiam  pofitiuum  ,<5c 
humamini  non  obftante  periculo  vide- 
te mortis,  quando  eius  tranfgrcfsio  in 
contemptum  religionis  extorquetur, \ t 
dixi  in  lib.3.  de  Legib.cap.3  o. 

Alio  modo  poflumus  vim  huius  obli- 
gationis explicare , quia  in  illo  articulo 
cum  coguntur  fideles  legibus  iniquia , fa- 
eris  haereticorum  interelfe , obligat  fpe-  do  .'-no*  c* 
cialiter  praeceptum affirmatiuumconk-  ph.aaur. 


7 j 4*  Lib.FL  ‘Deforma  lar  amenti  fidelitatis. 


Cyprion* 


24. 


ChrjfoJl . 


tendi  fidem  catholicam  , rcfiffendo  tali-  A 
bus  legibus, ac  proinde  qui  exterius  dif- 
fimulant,  & obediunt,  etiam  fi  id  faciant 
ficto  animo , in  cofefsione  fidei  deficiut: 
acfubinde  inter  lapfos  in  perfecutione 
fidei  computandi  funt. Doctrinam  hanc 
fumo  ex  Cypriano  in  locis  allegatis, pr£ 
fertim  ex  epilt.  3 1 . quae  eft  clericorum 
Romae  exiftentium  ad  ipfum.vbicum 
dixifset,non  folum  defecilfe  in  fide,  qui 
exterius  idolis  facrificauerant,  vel  ido- 
lothyta manducauerant  ,fed  etiam  qui 
libellos quofdam  fubmifsionis,  velpr^- 
fentes  obtulerant , vel  abfentes  miferat,  g 
fubdut  verba  notanda:  Non  ejl  immunis  a 
[celere  , qui  vult  videri  propofitis  aduerfus 
Euangelium,  vel  edicis, vel  legibus Jatisfe - 
cijfe  : tmm  hoc  ipfoiam paruit , quod  videri 
paruiffefe  voluit.  Et  infra  vehementius 
Anglos  pungit  tam  fchifmaticos , quam 
in  fidei  conlfantia  debiles , dicens , Abfit 
ab  Ecclefia  Romana  vigorem  fuum  tam  pro 
fana  facilitate  dimittere, & neruos  feuerita- 
tis,euerfa  fidei  maiejlate  dijfoluere.Et  con- 
fonant  verba  eiufdem  Cyprianilibr.de 
Lapfis  dicentis : Nec  [ibi  quominus  agant 
poenitentiam,  blandiantur , qui  etfi  nefandis 
facrificijs  manus  non  contaminauerunt  ,li-  Q 
bellis  tamen  conj 'dentias polluerunt.  Et  illa 
profefsio  denegantis, conte jlatio  eftCbriftia- 
ni,  quod  fuerat,  abnuentis,  f e cijfe  fe  dixit , 
quidquid  alius  faciendo  commi  fit.  Cumque 
feriptumfit.  Nonpoteflis  duobus  Dominis 
feruire,feruiuit  fe  culari  Domino , obtempe- 
rauit  eius  ediffo , magisqs  obediuit  humano 
imperio,  quam  Deo. 

Eandem  doctrinam  fumo  ex  Chry- 
foffomo  Homil.a  inMatt.  inlmper- 
fect.  vbi  prius  oftendit  necefsitatem  co- 
fitendi  fidem, & inter  alia  dicit:Si  tibi  tu- 
tum Deus  cor  creajfet , fufficeret  tibi  fides 
cordis , nunc  autem  os  tibi  creauit  Deus , vt  ^ 
corde  cr edas, & ore  confitearis. Etadiungit: 
Non  tantum  orefed  etiam  quinque  fenfibus 
carnalibus  ,fi  autem  vel  vnus  fenfus  minus 
fuerit, non  ejl perfeffa  confefsio.  Declarans 
autem  occahonem  necellariam  talis  co- 
fefsionis  addit  verba  fequentia,  qu£  quia 
veritate  hanc  multis  modis  confirmant, 
&ad  foluenda  argumenta  lucem  afferut, 
integre  illa  referam.  Ergo  (inquit)  fiquis 
tibi  dicat,  non  manduces  idolothytum  ,fed 
affice  tantum  ad  idola  , quomodo  fpeciofa 
funt : fi  affexeris  pronoeam  3 oeuhs  tuum- 


gafti  Chrijlum.  Non  quia  afficere  idola  ali- 
quidfit, Jed quiainuitatus afficis, peccas  Si 
tamen  non  ajfcxcris , oculis  tuis  confejjus  cs 
Chrijlum.  Ideo  feriptum  ejl,  cAuerte  oculos 
meos  ne  videant  vanitatem.  Si  vero  dixerit 
tibi,  nolo  Vt  afficias  idola  ,fed  tantum  auf- 
culta,  quomodo  ille  gentilis  blasphemat  Chii 
flum  ,vt  glorificet  Deos.  Si  aujcultaueris, 
auribus  tuis  Chrijlum  negafli.  Si  dixerit  ti- 
bi,nolo  , vt  audias  blasphemiam  Chrijli  ,j<.d 
ecce  quomodo  incenfum  dijs  offertur, tantum 
fla,tv  accipe  odorem  incenfi  illius : ji  odora- 
tus fueris  , odoratu  tuo  Cbriffum  offenfus  es. 
Item  fi  dixerit  tibi , non  manduca  carnem 
dentibus  tuis,  tantum  finge , te  de  immolato 
manducareifi  fimulauens, fic  gufltt  tuo  Chri 
flum  negafli.Si  autem  nolueris  fingere, Chri- 
flttm  confefins  es , fient  Elea\arus  in  libro 
Macchab ceorum , qui  carnes  Veruecinas  fub 
ffecie  porcinae  noluit  manducare.  Si  dixerit, 
nolo  fingas , te  de  immolato  manducare , fed 
tantum  tange  idolum  manu  tua, aut  tene  tbu 
ribulum,  fi  tetigeris,  aut  tenueris,  taciu  tuo 
Chrijlum  negafli.  Si  autem  nolueris , tattu 
tuo  Chriflum  confefius  es  ,ficut  feriptum  ejl-, 
fi  eft  iniquitas  in  manibus  meis. Omnia  enim 
membra  animae , vel  corporis  tui,  non  folum 
tibi  advfum  Deus  creauitfedfibi  ad  gloria. 

Ratione  autem  offendi  poteff  dicta 
propofitio  aflumpta , nimirum  in  eo  ar- 
ticulo obligare  amrmatiuum  praeceptu 
confefsionis  fidei , quia  tunc  maxime, 
feu  pro  tunc  obligat  hoc  praeceptum-, 
quando  fidelis  a tyranno  infideli,  feu  ha: 
retico,vel  quocunque  publico  fidei  per- 
fec-utore  defuafide  interrogatur  ,vt an 
Chriffianus  fit,  vel  an  Romano  Pontifi- 
ci obediat  5 vel  fi  interrogetur,  an  fecta, 
vel  ritum  colendi  Deum,  alienum  ab 
Ecclefia  catholica,  feu  Romana,  licitum, 
vel  fandtum  effe  credat,  in  his  enim  cafi- 
bus  tenetur  fidelis  non  folum  non  nega- 
re aperte  fidem  catholicam ,aut  non  con- 
fiteri falfain , fed  etiam  non  tergiuerfari, 
aut  difsimulare,  feu  tacere,  fed  aperte  fi- 
dem , & religionem  catholicam  confite- 
ri,fed  in  eocafu,  in  quo  per  edictum  co- 
guntur fideles  adire  templahaereticoru, 
& eorum  ritibus  interefie , per  potefra- 
tem  publicam,  virtute  interrogantur, an 
probent  illos  ritus,  nec  ne,  vel  an  catho- 
licam religionem  profiteantur ; ergo  te- 
nentur fideles  confiteri  veritatem, non 
parendo  talibus  edictis , nam  illa  recu- 


Pfal.  11 8. 


Eleazariex 

eraplum. 


Preceptnm 
confitendi 
fidem  ineo 
articulo  cur 
obliget.* 


S.Thom. 
Carit  Ati. 


Cjjrrian. 


i6. 

Hocfuppo- 
uic,&  doceE 
apene  Na- 
Uarr.  conf. 
i o.  dc  H ae- 
rei, n.io. 


S.ErroeoC' 
gildi  exem 
piam. 


D.  Greg. 


Cap.  p,  De c ulpa c omtint candi in  ritu  veligioxtihtreticis,? j j 


fatio  cfl  quaedam  fidei  confcfsio,  ad  qua 
obligat  tunc  praeceptum. Maior  propo- 
fitio  communis  eft  t heologorum  cum 
DiuoThoma.  fecunda  fecunda;  qujflio 
ne  tertia  articulo  fecundo,  voi  Laieta- 
mis,&  omnes  moderni  expolitores  non 
folumconfentiunt,  ied  etiam  tanquam 
certum  dogma  illud  tradunt.  Nam  licet 
aliqua  controuerfia lit, an  quaelibet  in- 
terrogatio fufficiat,  (quae  ad  praefens  no 
refert)tamen  cum  interrogatio  ei  t a pu- 
blica poteftatc,  nullum  elt  dubium  de 
obligatione  confitendi  fidem,  quia  tunc 
maxime  imminet  necefsitas  honorandi 
DeuimN;  Chrifhanam  religione, & ideo 
qui  tunc  tergiucrfatur.fubtrahitDeo  de 
bitum  honorem , Sc  vere  Chriftum  eru- 
befeit.  Dcquo  itaferibit  Cyprianus  in 
citato  libro  de  Lapfis : Chrifius  inpr&cep- 
tis [itis  dicit  ,Qui  confujits  me  fuerit  eoum 
hominibus,  confundetur  eum  filius  hominis , 
c?  Chriflianum  fe  putat , qui  Chrifhanus 
ejfe  confunditur , autyeretur?  quomodo  po- 
tefl ejje  cumChrijio,quiadChriftum pertine- 
re, aut  crnbefctt,4Ht  metuit ? 

Quod  autem  in  cafu  , dcquo trafta- 
mus,  catholici  interrogentur  per  publi- 
cam poteftatem,tum  de  fua  religione, & C 
fide, tum  etiam  an  probent,  velrecufent 
Proteftatium  fuperihtionem  , ex  ipfo- 
fafto  manifeftatur.  Ideo  enim  fub  gra- 
uifsimis  poenis  coguntur,  eorum  Ecdc- 
fiasadire,&c.Vt  oftendant,an  fintPon- 
tificij,feu  Romanae  Religionis,  vt  ipfi- 
ir.et  loquuntur, & anCaluinianam  dete- 
ftentur.  Quin  potius  ita  interrogantur, 
vt  non  pofsint  non  alterutrum  exterius 
oftederejergo  eft  illa  occalio,  in  qua  ma- 
xime obligat  prxeeptum  confitendi  fi- 
dem,faltem  recufando  talem  cum  haere- 
ticis communicationem.  Quod  optime 
confirmat  exemplum  fancti  Ermenegil  D 
di  Hifpaniae  Principis,  qui  ne  Eucharif- 
tiam  de  manu  haeretici  acciperet , etiam 
iubente  Patre,  vfque  ad  mortem  recu- 
fauit.  Quod  facium  valde  commendans 
Gregorius  libro  tertio  Dialogo,  capite 
decimoquinto  dicit  , l ir  Deo  deditus, 
Arriano  Epifcopo  vementi  exprobrauit,  yt 
debuit  , eiufque  d fe  perfidiam  dignis  in- 
crepationibus repulit.  Quibus  verbis  fig- 
nificat , ex  debito  obligationis  id  fecif- 
fe , ne  baerefi  miniftrantis  communica- 
re videretur* 


N Alia  ratio  huius  obligationis  fumi  po 
teft  cx  fcandalo,  quod  tam  videtur in- 
trinfcce  annexum  Ius  aftionibus,  vt  in- 
feparabilc  ab  eis  videatur.  Hocautcin 
fatis elt  ,vt  illa  communicatio  externa 
cum  fchifmaticis  peccaminofa  lit,  & dc- 
tefianda,  iuxta  doftrinam  Apofloliad 
Romanos,  cap.  dccimoquarto  N'  prima: 
ad  Corinthios  cap.  oftauo,  vbi  hoc  pec- 
catum vocat,  peccatum  in  Chrijium  , Sc 
cap.  io.  Nolite  manducare  propter  illum, 
qui  mdicauit,&'  propter  confcientum}conf - 
dentum  dico, nen  tuam, fed  alterius.  Et  cx 
faftoMathatiar.  i.  Mach.6.  «Sccgrcgijs 
verbis  eius  confiat , potius  clle  mortem 
toleradam,  quam  hoc  fcandalum  fratri- 
bus tribuendum.  Quod  autem  in  hoc  nc 
gotio  fcandalum  interucniat , declara- 
tur. Primo  ex  parte  ipforum  hxrctico- 
rum,  nam  ex  huiufinodi  fragilitate  ca- 
tholicorum in  fuo  errore  continuantur, 
& obdurefeunt,  atque  fidem  Romanam 
contemnunt. Ynde  Sander.  lib.  j.Hift. 
cum  retulilfet, tempore  Regina-  propter 
acerbifsinram  legem  , & coactione  mul- 
tos catholicos , lchifmaticoru  Ecclcfias, 
conciones , comunionem,  ac  conucnti- 
cula  aliquando  etiam  publice  adire  non 
recufafle,fubiungit.  lnterim  Regina, ty* 
fui  ab  tuitio  praclare  fecum  agi  exillima - 
runt , quod  cum  tot  efient  antiqux  fidei  in 
regno  cultores  , plerojque  tamen  fcirent , 
ritus  d fe  prccfcnptos  publice  , yel  ample- 
xari ,yd  ytcunque  prafentia  fua  exterius 
approbare,  licet  interius  aliam  fidem,  de 
qua  ipfi  non  adeo  curabant,  yel  ad  tempus 
difsimulandam  cenfclant  , colerent.  Ac, 
ne  Jacerdotes  quidem  quofLm  ab  tiits  ad- 
minijlratidis  abhorrere , gaudebant  noti  me- 
diocriter. Ita  ergo  ditsiinulatio  haec  ca- 
tholicorum in  augmentum  fchifmatis, 
& magnum  contemptum  Romana:  Re- 
ligionis cefsjt  , ciufdemque  (caudali  oc- 
cafio  femper  durat.  Et  ita  reperiture*' 
tiam  in  tali  aftione  alia  malitia , quia  re- 
dundat in  fauorem,  & iuuamenhxrc- 
ticorum  quatenus  hxrctici  fiint  ,id  eft 
vt  opera  fui  erroris  exercent  , hoc  au- 
tem intrinfece  malum  eft,  vt  in  fimili 
notauit  Nauarrus  confilio  duodecimo 
de  Haereticis,  numero  fexto  in  line , CSc 
fequentibus.Vndc  maxime  etiam  inue- 
nitur  hoc  fcandalum  exparte  cathohco- 
cumprxfcrtimfimplicioru,  cara  facile 


*7-' 

C<*firn:aEur 
do dtnoj  tra 
dita  csrauo 
oc  (cacdali. 

* Ad  Rom. 
»4- 

i .adCor.% 
ty  i o. 

Mathuefa 
Sium, 
x.  Mach.6 


Sander . 


Nauarr, 


Lib.  6 /Deforma  iuramenUfdelitatis. 


imitantur  alios,  qui  videntur  effe  fapie- 
tiores,  & ita  huiufmodi  cofuetudo  offen 
diculum  fit  infirmis.  Si  enim  quis  vide- 
rit,(vt  Paulus  ait)  eum,  qui  habet  fcien- 
tiam,inEcclefijs  haereticorum  ritibus  il- 
lorum intere{Tc,confcientia  eius,cum  fit 
infirma,  aedificatur  ad  eum  imitandum, 
&lic  perit  infirmus  in  fcientia  doftioris. 
Et, quod  caput  elf,  inde  fit,  vt  multitudi 
ne  crefcente,iain  no  fimulate,led  ex  ani- 
mo,illo  ritu  ad  Deum  colendum  vtatur, 
ita  vt  (implices  inter  antiquam  religio- 
nem, nouamqj  fuperffitionem  diflingue 
re  nefciant.Effergoeuidens  nocumen- 
tum, Scfcandalum, ratione  cuius  non  ca- 
tum eff  hoc  peccatum  contra  charitate 
fraternam,  Sc  diuinum  honorem, fed 
etiam  contra  fidei  confefsionem,  qua: 
maxime oblig.it, teffe  D.  Thomafupra, 
D.  Thom.  quando  ex  difiimulatione , vel  tacitur- 
nitate fubtrahitur  debitus  honcrDeo,ej^ 
Vtilitas  proximis  impendenda. 

Vltimohis  addere  polTumus  ratione 
Probatur  ex  morali  periculo  defumptain , nam  fi 
vlnino  ex'  fjelis populus  conuenticula  haeretico- 
rnncendi  fi  rum  frequentet,  Sc  praefertim  fi  eorum 
conciones  audiat,  in  maximo  periculo 
verratur  amittendi  fidem. Na  licet  vnus, 
vel  alter  pofsit  eos  fine  periculo  audire; 
imo  eo  impugnare,  & confundere  , ta- 
men fimplcx  vulgus  facile  decipitur , <3c 
ideo  etiam  proueftiores  abOinere  tene- 
tur a talibus  concionibus,  ne  fuo  exem- 
plo alios  fecum  ferant,  &ita  eorum  fides 
periclitetur.  Et  ideo  monet  Chryfoft. 
Orat. 2. de  Prouid.&  fato,  magis  clTe  fu 
giendum  a locis , Sc  concionibus,  qus 
pefiilentibus  opinionibus  complentur, 
quam  a locis  contagiofis,iScinfeftis,quia 
hxc  corporibus  nocent,  illa  vero  animas 
interimut:  Ne  ficteris{jncqwx)refili,ne  tar 
daueris,Vel  breuifsimam  hic  metuas  mora. 
Heec  dicimus,  non  Habilitatem  illarum  opi- 
nionum venti  ,jed  imbecillitatem  vefiram 
metuctres,Scc.  Ideoque  monet  Auguf. 
tinus  in  lib  de  Fide,  Sc  fymb.  cap.  i . Ne ' 
fides  fraudulentis  calliditatibus  bareticoru 
pofit  in  nobis  aliqua  ex  D arte  violari , pia , 
cjtutaq,  vigilanti x prouidendum  ejfe.  Et 

Gregorius  N izianzenus  orat.  fq.  quae 
%ian\cn.  eqd^N 

)U  i D >mi  fica  , grauiter  repre- 
hendit, qui , vt  ipfe  ait . ad  temporis  arbi- 
trium Hdemfiam  accommodant  ,nimirum, 
quando  haeretici  rerum  potiuntur,  eo- 


dem. 


Cbrjfoft. 


Augufi. 


Cveg.  Na~ 


B 


2*. 

Sjfisfit  prfj 

rationi  j 
dubitaoiiij’ 


rum  voluntati  in  rebus  fidei  ob&quen- 
tes , & (vt  fubiungit)  difpenjamne  w fi- 
de vtendo.Q uae  potius  eft  fimulatioquae 
dam  periculofa,&  ideo  etiam  dicit , cos, 
qui  fic  ambulant , infide  claudicare , quia 
re  vera  in  coniefsione  fidei  deficiunt,  Sc, 
in  periculo  veifantur  amittendi  fi— 
dem>&  licet  fortalle  ipfi  conftates  fint, 
fratres  fuos  in  illo  periculo  conffi- 
tuunt. 

Ad  rationes  autem  dubitandi  facile  ex 
dittis  refpondetur.  Ad  primam  dicitur, 
affiones  illas  abffracfe,  Sc  generatim 
fumptas  dici  poffe  indifferentes,  quate- 
nus intrinfecc  malae  non  lunt , tamen  in 
particulari  fumptae,vt  cum  tali  modo, 

Sc  cum  talibus  circunflantijs  fiunt,  ha- 
bere intrinfecam  malitiam.  Namfitut 
ex  Chryfoftomo  referebam  , afpicerc 
idola,  non  eff  intrinfecemalum  . afpi- 
cere  autem  propter  indu£fionem,  vel 
metum  tyranni , eff  Chriflum  negare: 

Non  (inquit)  quia  ajpuere  illud  aliquid 
fitjjed  quia  mmtatus  afpici',pei  cas.  Ita  er- 
go ingredi  Ecclefiam  haereticorum , vel 
fynagogam  Tudaeorum  , per  fe  nihil  eff, 
ingredi  autem  religionis  eaufa  , Sc  ad 
haereticorum  ritus  exercendos,  ad  ob- 
fequendum  hsretico  praecipienti, ma- 
lum eff,  fic  etiam  licet  audire  concio- 
nem haeretici  per  fe , Sc  intrinfece  ma- 
lum non  fit,  tamen  adire  conciones  fre- 
quenter , Sc  ad  iufTum  inducentium  ad 
harrefim,  Sc  cum  fcandalo,  & pericu- 
lo infirmorum , Sc  interdum  proprio, 
perniciofum  eff.  Multoque  clarius  fu- 
perff itiofum  eff , precibus, Sentibus  hae- 
reticorum intereffe,  quia  vel  eff  quae- 
dam tacita  approbatio  huiufmodi  fuper- 
flitionis , vel  mifcetur  etiam  coopera- 
tio. Quae  maxime  cernitur  in  partici- 
patione facramentorum  : Sc  ideo  inter 
omnes  ritus, qui  a Caluiniflis  fiunt,  de- 
teffabilior  eff  communicatio  cum  illis 
in  facrilega  caena  , Sc  fi£ta  euchariftia, 
quam miniffrant,  nam  qui  illam  parti- 
cipant , euidenter  cooperantur  infideli 
fuperff itioni , & proChriffi  facramen- 
to  id  recipiunt  , quod  nihil  eff  ,fuoque  vicfeNius* 
fafto  illum  morem  approbant.  Sic  de-  mm.coU. 

nique  licet  in  neccfsitate  pofsit  catholi-  deConit.q. 

i . • r i 1 _ *9.  Azor. 

cm  baptizari  ab  naeretico,  vtentevero,  t(.m . rjjg. 

Sc  fubffantiali  ritu  baptifmi , fi  tamen 
adhibeat  haereticus  alios  ritus  accidei. ta- 
ri 05, 


Cap.  p.De  culpa  comanicadi  in  ritu  reti*. cum  iuretiiis . 7/7 


30. 


Vide  Caiet. 
*i.q.j.arE. 
tsibiBanez, 
Aragon  3 & 
alios  Valeo* 
lom.  3 • dif. 

j.q.j.  pu&. 

».  Nauar  in 
fum.  ca.  1 1 . 
n,t  f * & fe- 
qumt.Ang. 
Verb.  Infide 
l1i.n5.Syl- 
ueft.ibi.au. 
lo.Tabien. 
\erb-  Hzre 
lictis  a.  j . 


31* 

Secundae  ra 
tioni  dubi- 
taodiiitisfis 

Augufl. 


rios,fuperftitiofos , & alienos  a confuc- 
tudine  Ecclefii  Romanae  , non  poteft 
illis  cooperari , licet  pofsit  eos  interdum 
tolerare, fi  neque  fcandalum3neque  reli- 
gionis conteptusinterueniat,  & eos  vi- 
tare non  pofsit. 

Et  ita  etiam  refponfum  eft  ad  aliam 
partem  illius  rationis.  Nam  ifti  aftus  ex 
communi  impofitione,  & vfu  funt  ac- 
tus religionis,  & partim  ex  natura  rei, 
partim  ex  impofitfone3&  vfu  hominum 
hanc  fignificationem  habent : vnde  in 
particulari  fumpti  in  tali  occafione,  & 
cum  tali  induftione,  & in  confortio,  & 
communicatione  talium  fchifmatico- 
rum,  plane  fignificant  illorum  religio- 
fum  cultum  , & ritum  , & ad  hoc  funt  a 
tali  Regeinftituti.  Quapropter  ficuteft 
intrinfece  malum  alluinere  lignum  fal- 
fi  religionis3nequepropter  illum  timo- 
rem fieri  licite  poteft,  vt  eft  in  Theolo- 
gia conftans  : ita  eft  per  fe  malum, attus 
illos  tali  modo,&  in  tali  occafione  exer- 
cere. Do&rina  vero  illa  3 quod  dum  hae- 
reticus non  eft  denunciatus  3 liceat  in  fa- 
cris  communicare  cuin  illo,  quam  tradit 
Nauarr.  ab  eodem  expreife  declaratur, 
dummodo  ipfa  facra  ritu  catholico  fiant, 
neque  vllafit  communicatio  ritus , cae- 
remoniae , aut  impietatis  haereticae : & 
praeterea  vt  nulla  catholicoru  otfenfio, 
nullum  ve  periculum  fidei  intercedat,vt 
expreife  declarauit  Azor  referens  Na- 
uarr. dift . lib . 8.  cap.  x x . q*4.tom.  i . 

Ad  fecundam  refpondetur,  fimulatio- 
nem  falfae  religionis  elfe  intrinfece  ma- 
lam,vt  in  dido  lib.9.  de  Legibus  late  of- 
tendi  ex  fententia  Auguftini  fnpraal- 
legati,  & plurium  Doctorum  , quos  ibi 
retuli,  & idem  fcr.tiunt  om nes , qui  ne- 
gant,elTe  aliquando  licitum  alfuinere  li- 
gnum falfae  religionis,vel  externum  ac- 
tum infidelitatis  exercere, etiam  Ii  inter- 
na fides  retineatur.  Quia  licet  alfumens 
fignum  , non  intendat  fignificationem 
eius,  tamen  non  poteft  illam  fepararc,<Sc 
ideo  velit,nolit,a£Vu  ipfo  fiignificat,fe  ef 
fe  infidelem  , & ita  falfam  religionem 
opere  ipfo  confitetur , quod  eff  contra 
priceptum  confefsionis  fidei.  Nam  fi- 
cut  fides  vera  obligat  ad  fui  confefsione, 
ita  etiam  obligat  ad  vitandam  contraria 
infidelitatem,  ckeonfequenter  etiam  ad 
exterius  confitendam  illam.  Eftq;  hxc 


B 


D 


obligatio  vrgentior,  cum  infiat  in  con-  7%" 

trarnmi  publici  tyranni  vexatio  , n..m  get  - r.  e. 
tunc  maxime  obligat  priceptum  con-  > tum  • ii- 
fitendi  iidem  veram,  & vitandi  omnem  UDdiflll‘au 
contrariam  liinulationeni.  Entq,  hic 
obligatio  maior,  quo  maius  fuerit  fcan- 
dalum,maiufcji  euerfionis  fidei , & con- 
temptus Romanae  religionispcriculum, 
qui  omnia  in  prifenti  cafu  maxime  cG 
currunt. 

Perquod  refponfum  etiam  eff  nd  ter-  -2. 
tiam  rationem,quieratde  fcandalo,  di-  ter- 

cimus  enim  in  primis  priter  fcandalum  ux  titioni. 
efTe  alias  rationes  fufncicntcs.  Deinde 
dicimus  non  vitari  fcandalum  propter 
fugas  ibi  propofitas.Cum  enim  dicitur, 
notum  efte  omnibus , a catholicis  nocx 
corde  fedcoafte  illa  exterius  fieri , ref- 
pondcmuSj&hoc  cfTe  incertum  (multi 
enim  id  poterunt  ignorare)  & illud  fuf- 
ficere  ad  grauifsimu  fcandalum,  ram  il- 
lamet  fictio  cft  graue  peccatum. Pr^tcr- 
quam  quod  non  vitantur  alia  pericula, & 
iniuriae  Religionis  Chriflianae.  Item  cu 
dicitur  , Regem  non  vexare  fideles  tam 
caufa Religionis, quam  cupiditatis  pecu- 
niarum, refpondeo,etia  hoc  dici  diuina- 
do,fed  quidquid  fit , parum  refert,  quia 
non  intentio  operantis,  fed  operis  fpec- 
tanda  efhlicct  enim  Rex  intendat  pecu- 
nia* lucrum , proxime  inducit  ad  profi- 
tendam falfam  , & fuperflitiofimi  Reli- 
gionem, cumexprelfa,vcl  falte  tacita ,.b- 
negationc  Romani  Religionis , hoc  au- 
tem eft  intrinfece  malum  , & ideoqua- 
cunq;  ratione  a Rege  intendatur  , rclif- 
tendum  illi  eft. 

Deniq;  etiam  protcftatio  nonexcu-  33‘ 
fat,  tuquiamoraliter  non  poteft  elfe  ta 
publica  , «St  notoria  , licut  eft  fimulatio 
ipfa  hirefis;  tum  etia  quia  protcflatio, 
etia  Ii  cifet  omnibus  catholicis  not.i.non 
tollit, quin  actio  illa  fit  fimulatio , ex- 
terna profefsio  erroris, & falfi  fuperfti- 
tionis,  nec  tollit  dcfe&um  confefsionis 
fidei, nec  conteptum  Religionis,  necpe- 
riculu  animarum;  Imo  illa  via  datur  licc 
tia  profitendi  exterius  quancunq;  infi- 
delitatem cum  protcftatione  facta  apud 
fideles  catholicos , quod  id  non  fiet  ani- 
mo infideli, fed  affectu  humano  n n per 
dendi facultates,  & aliateporaliabonnj 
hocaute  turpifsimu , & perniciofilsimu 
eft,5c  cotra  ratione : nam  hxcprofcfiio 
Sss  licta 


7)8  Lib.  VI.  Deforma  iuramentifidditatis . 


ficta  prauae  religionis  no  folumeft  ma- 
lagma alij  fideles  credent  ex  infidelita- 
te fieri , fed  etiam  quia  hoc  fignificatur 
quibufcunq;  videntibus,  & intelligenti- 
bus  talia  figna.  At  vero  protefiatioad 
fumrnu  a catholicis  illam  exifiimatione 
tollit, quia  protefiatio  folum  coram  fide 
libus  fieri  folet , non  coram  infidelibus. 

coram  omnibus  fieret, 
efi  contra  Dei  hono- 
dS  cdoumi.  rcm& in  contemptum  hdei^oc  cum  pe- 
cacione  fu.  riculo,  & fcandalo  infirmorum.  Prote- 
peftitiofam  flatio  ergo  malitiam  talium  actionum 
no  fufficie.  non  purgat.  Atque  ita  tandem  fenten- 
tiam  fuam  explicuit  Azor  in  tom.3  .lib. 
i,cap.7.poft  quaeftionem.2. 

C A P V T X. 

An  Vexatio,  quam  in  *Anglia  catholici  pa- 
tiuntur,fit  vera  Religionis  Cbrifiia- 
nce  perfecutio? 

HAL  C quaeftio  non  in  eofenfu  tra- 
ctanda eft,  vtiterum  ad  primain 
v“  controuerfiam,  vbi  fit  vera,  8c  ca 

thalicaper-  tholica  religio , an  in  Anglicana  infula, 
in  odia  Ro  ve* m toto  orbe  j leu  quod  rdern  eir , in 
mana:,  qua  Ecclefia  Romana  , redeamus , hoc  enim 
libec  eius  il-  fatis  in  lib.i.difputatum  eft.  Et  ex  ibi  di 
lius  partem  ftis  fupponimus , veram  fidem,  Sc  Reli- 
gionem Chriftianam  efie  in  Ecclefia  Ro 
mana,ex  quoeuideter  lequitur,  lun  An 
glia  vexatur  fideles(qui  ab  haereticisPa- 
pi ftae  vocantur)  quia  Ecclefiae  Romanae 
vniuntur,eiufqj  fide, Religionem, Scobe 
dientiam  profitentur, illam  elfe  propria, 
& omnino  veram  fidei  catholicae, Se  Ec- 
clefiae Chrifti  perfccutionem,  Sc  qui  au- 
thor  eftilliuSjefle  Chrifti  hofte,ScChrif 
tianoru  perfecutore.Neq;  de  hac  confe- 
cutione,  feu  coditionali  propofitione  du 
bitare  quis poteffipofita  dicta  hypothe- 
fi:na  fi  Ecclefia  Ronana  eft  vera  Ecclefia 
Chrifti,  qui  EcdefiamRomanam  perfe- 
quitur  propter  fuam  religione , feu  qui 
cius  religione  oppugnat,  Chrifti  Eccle- 
fia perfequitur,Sc  oppugnat, Sc  cofequ£ 
t er  illa  erit  perfecutio  Chrifti, Sc  eius  Ec 
clefiae.  Quae  tuc  maxime  ita  appellatur, 
quando  non  eft  tantum  priuata  vnius, 
vel  alterius  per  fon$, fed  eft  etiam  publi- 
ca , Sc  generalis  totius  communitatis. 
Nam  licet  perfecutio  cuiufcunq;  mebri, 
quatenus  tale  eft, feu  propter  fidem,  vel 


Proteftatio  Et  praiterea  licet 
publica  ad  fem  aftio  illa 


A 


B 


C 


D 


iuftitiam  fit  perfecutio  eiufdem  Chrifti, 

Sc  ratione  generalis  caufae,  feu  motiui  in 
totam  Ecclefiam  redudare  videatur,  ni- 
hilomin9  per  antonomafiam  illa  dicitur 
EcclefiaRica  perfecutio, quae  communi- 
tatem Ecclefiae,  eiufq;  vniuerfale  corpus 
oppugnat.Non  eft  tamen  neceffe,vt  ta- 
lis vexatio, vel  in  tota  catholica  Ecclefia, 
vt  eft  per  totum  orbem  diffufa,vel  in  Ec 
clefia  Romana,vt  eft  particularisEpifco- 
patus,dire<Re,Scimmediate  fiat,vt  nome 
perfecutionis  Ecclefiae  mereatur;  fed  fa- 
tis eft,vt  in  aliquo  regnoChriltiano  pro 
pter  eande  Romanam,  Sc  catholicam  fi- 
dem grafietur.  Ait  enim  Auguftinusli. 

1 8.dcCiuit.cap.  ? z. Quale  ef  enim  non  co- 
fiderare,  Ecclefiam  per  totum  mundumfruc 
tificantem  , at<fcrefientem  pojfe  in  aliqui- 
bus gentibus  per fecuttonem  pattd  Regibus , 
etiam  quando  in  ali)  s non  patitur?  Et  affert 
exempla  de  perfecutione  facta  in  Perfi- 
de a Rege,Sc  a Gothis  in  fua  ditione , Sc 
ab  Herode  Hierofolymis. Talis  enim  ve 
xatio  in  vno  regno , vel  parte  principali 
Ecclefiae  non  fit  line  quadam  vmuerfa- 
lis  Ecclefiae  participatione,  Scturbatio- 
nemam  tota  quoda  modo  conquafTatur. 

Quia  licet  in  vna  prouiucia  perfecutio 
moueatur , totius  Ecclefiae  fundamenta 
conuellere  nititur. 

Hoc  ergo  pro  cbftanti  fuppofito,fcn-  % 
fus  praefentis  cotrouerfi^  eft,cu  defa&o  SJEUS(.'{r^ 
confiet,  profeffores  Romanae  religionis  uithxu 
ab  illius  regni  Principibus  pofi  Hericii 
VIII. (catholica Maria  excepta)  pluri- 
bus modis  vexari,  magnifq;  fupphcijsaf 
fici, an  illa  vere  fit,Sc  appellari  debeatEc 
clefis,Sc  Chrifti  perfecutio,  vel  folu  aut 
iniuftu  belliijVel  iufta  punitio.  Et  occa- 
fionc  quxftionis  praebuit  nobis  Rex  An 
gliae,qui  de  Pontifice  valde  coqueritur, 
quod  ipfum  interEcclefiae  perfecutores 
annumerare  videatur.  Ynde  contendit, 
poenas  illas,ScafflicfionesquaeinAnglia 
authoritate  Regia  Papiftis  (vt  ab  eis  in- 
telligamur)inferuntiir,  no  mereri  nome 
perfecutionis  Ecclefiae , quia  non  titulo 
Religionis,  fed  in  poena  iufiam  criminu 
contra  Rege, vel  rempublicam  commifi» 
foru,  infligutur.Vnde  in  principio  Apo 
logiae  fic  inquit: Negari  nopotefi,quinPo- 
tifex  contra  bonos  mores , cofuetudinem 
Principum  maxime  Chrifiianorum  peccarit 
yebefflnWiWm  me  muditum  mdenarit , 


3 • 

Rationes 
quibsfe  res 
excufae. 


I. 


2. 


3- 


Cap.  i o . ‘Deperfecutione  (±An<jJicdina, 


7J9 


quod  quidem  fecit , me perfecutoribiis  annu- 
merando,yt  exeo,  quod  cohortatur  Catholi- 
cos Juos  ad  martyri j gloriam  afpirare  ,non 
objeure  innuitur.  Deinde  vero  m impug- 
natione primi  Breuis  Pontificis  late  cir- 
ca hoc  digreditur,  & prius  de  Elifabctha 
pag.  18.  affirmat.  Nemini  ex  Pontijictjs 
Religionis  caufa  poenam  irrogajfe  , ante  qua 
eorum  fcclcra,cr  fiagitia,y  eluti  inuita  Jup- 
plicia , quee  pertulerunt , cxtorfijjcnt.  Hoc 
autem  probat  hac  fere  partitione,  quia 
Regina  neque  ante  editum  Brcue  con- 
tra illam  a Pio  V.  neque  poff  iuffepo- 
teff  perfecutionis  infamia  notari.  Prio- 
rem partem  oflendit,  quia  illo  tempore 
antequam  Pius  V. contra  Reginam  fen- 
tentiam  fulminafTct}«r<j»e  grauiorem  ali- 
quam muldam  Catholicis  impofiut , neque 
fcueriores  leges,  neque  tunc  temporis  ylla 
capitis  poena  fuit  in  Pontificios  conflit  ut  a. 
Alteram  partem  offendit,  quoniam  ab 
illo  tempore,  quo  illa  fuit  in  Reginam 
lata  fententia,  tot  coniurationes , 6 r machi- 
nationes , ac  rebelliones  publices  in  illo  regno 
orta  funt , 'V/  illa  non  folum  fuerint  infice, 
fcd  etiam  moderata  poena  delinquentium ; 
ergo  propter  illas  poenas  non  poteff  Re- 
gina perfecutionis  infamia  notari, fed  po 
tius  magnae  clementiae  nomine  comcn- 
dari. 

Deinde  ad  fe  fuumque  regimen  tran- 
fitum  facit,  & pag.  23.  fic  inquit.  Quod 
me  de  catholicorum  perfecuttone  calumnia- 
tur,nunquam  probari  potetf,qucnquam  con- 
fcientia  caufa , (sr  religionis  ergo , me  reg- 
nante ba£lenus,ycl  morte  mulftatu>n  fuijje, 
ycl  in  mortis  periculo  modo  yerfari.  Ntfi 
forte  ( addit ) bacmifera  catholicis  interdi - 
Clio  d Papafatta,  quominus  de  iuramento 
fuo  mihi  promittant , caufa  fit  dehinc , cur 
multi  eorum  merito  ple  flantur . Deinde 
multis  argumentis,  Scindicijs  offendere 
conatur,  perfccutoris nomen  non  me- 
reri. Primo  generatim  per  comparatio- 
nem ad  Reginam  , quia  Iacobus  Rex 
maiori  multo  manfuetudine  , & pietate 
cum  Catholicis  fe  gefsit , quam  Regina. 
Secundo,  quia  tanta  clementia  in  Ca- 
tholicos vfus  eff  , yt  & ipfi in  sfemyene- 
rint  ,fe  bretii  religionis fua  libertatefruitu- 
'wr&alij  fectarij  familiares  Regis  lfu- 
perent . & magnam  regni  perniciem  in- 
de formidarent.  Tertio  recenfet  fauo- 
res  humanos, tcmporaliaquc  beneficia 


A 


B 


C 


D 


in  Catholicos  collata , vt  funt  recufantcs 
aliquos  cquclfn  dignitate  donare, alios 
accellu,  & colloquio  fuo p.rticipis  dfi- 
cere , fine  vllo  religionis  difcrinnne  ho- 
nores^ beneficia  diis  largiii,&  fimifij. 

Quarto  inter  liaec  beneficia  numerat, 
quod  iudices  fuos  monuerit, nc  f..crr- 
dotes,  etiam  fi  edent  conuicti , fuppli- 
cio  afficerent , & praecipue  exaggerat 
clementtfsimum  c ditium,  quo  peri'  -nor  e fi 
Sacerdotibus  omnibus  uoncemp  chtnjis,  ey 
tum  extra  cu fodiam  agentiius  intra  ttnjti- 
tutam  diem  e regno  excedere  . Quod  Jicui 
in  carcere  detinebantur , libere  etiam  abire 
permifsi  funt , c rfiqui  alij  pottea  fuerunt 
comprebenft  trans  mare  ablegati  funt , es" 
ibi  libertati  rejlituti.  Ex  quibus  conclu- 
dit , ingratitudinem  Pontificis  offendi, 
qui  tam  iniqua menfura  tot  beneficia  com- 
penfarit. 

Quia  vero  nobis  certum,  5c  explora-  4* 
tum  eff  , quam  nunc  Anglia  patitur,  & 
poli  Henricutn  fub  Elifabetha  palla  eff, 
vnam  elTe  exgrauifsimis  perfccutioni- 
bus,  quas  Ecdclia  Catholica  in  aliquo 
regno  particulari  hadenus  fuftinuit, 
ideo  vt  a fuis  initijs,  Sc  fundamentis  hoc 
offendam,  aduerto,  in  omni  pcrfecutio- 
nc, ad  indicium  dc  illa  ferendum  pri- 
mum omnium  fpedandum  elle  fco- 
pum,&  finem, in  quem  tendit  pcife- 
cutio  , deinde  media  , quibus  illius  finis 
confecutio  intenditur.  Yt  ergo  aliqua 
Ecclelix  vexatio  fit  propria,  dc  publica 
perfecutio  , neceflarium  elt , & fufhcit 
ex  parte  finis , vt  in  defl  rudioncm , vel 
mutationem  Catholicae  religionis  in  to- 
ta Ecdefia,  vel  in  aliqua  eius  notabili 
parte  faciendam  ordinetur.  Nam  licet  Chrifiijoof 
vexatio  Chriffiani  populi,  aut  regni  or-  ™ vc*«io 
dinetur  ad  dominium  temporale  cius 

, . 0 f temperii»  - 

tyrannice  occupandum , oc  hac  ratione  but  non 

multa  temporalia  nocumenta Chrilf ia-  prrle:uiio 
norum  per  rapinas,  homicidia,  & alias  £cdelix. 
fundes  iniurias  fiant:  fi  hxc  non  tendant 
in  euerfionem  religionis  Chrilf  ianx,  led 
tantum  in  appetitu  temporalis  imperij 
fiffant,  non  erit  propria  perfecutio  Ec- 
clefix,  vtnunc  dc  illa  tradamus.  Quia 
perdiam  non  vexantur  fideles,  quate- 
nus  fideles, & Chriffiani  funt, fcd  quate- 
nus homines,  vel  ciues  funt,  licut  inter- 
dum vexantur  gentiles, & pagani.  Pote- 
rit ergo  illa  dici  perfecutio  corpora  ,na 
0 Sss  2 fpin- 


7<f  o LikVl.  Deforma  Juramenti  fidelitatis. 


fpiritualis, humana, non  Chriftiana,  nam 
haec  efie  debet  propter  Chriftu,feu  pro- 
pter  fidem  eius,iuxta  verbu  ipfiusMatt. 
Alatt.  J . 5 .Beati  efiis  cum  maledixerint  vobis  homi- 

i.Petr.4'  neS)&c.  propter  me.  Et  i. Petri. 4.  Nemo 
Vettrum  patiatur  Vthomicida,Scc.St  autem 
Vt  Cbrifiianus  non erubefcat } fed glorificet 
Deum  in  ito  nomine. 

^ , At  vero  e contrario  fi  perfecutio  ten- 

Q.U2  fi*  Ee  dat  in  illum  finem, &fub  eo  nomine  fiat, 
clefi ac  per-  quibufcunq;  medijs  intcdatur, erit  Chri 
fecutie,  ftiana  perfecutio . Quia  vt  in  moralibus 
dicitur,  finis  eft,  qui  dat  elTe,  & fpeciem 
attioni.  V ndc  ficut  qui  fauct  Chriftianis 
quia  Chrifiianifunt,  vel  propter  fidem, 
& amorem  Chrifti  in  eos  qualiacunque 
beneficia  confert,Chriftum  honorat, & 
ab  illo  poteft  praemiu  expeclare  ,iuxta 
Matt.i  0»  illud  Matt.io  .Quicuq,  potu  dederit  vni  ex 
minimis ifiis&c.tantu  innomine  difcipuli , 
no  perdet  mercedem  fuam:  ita  ecia  c contra- 
rio qui  direfte  intendit  catholicam  reli- 
gionem oftendere,&  eam  profitentes  ab 
illajauertcrejquibufcunqi  medijs  ad  hoc 
vtatur,erit  proprie  perfccu*  or  Chriftia- 
norum  , ck  confcquenter  etiam  Chrifti, 
iuxta  verbum  eius  dicentis  ad  Paulum, 
t A8or.  9.  Quid  nie  p erfe  queris,  k.&ox  .9. Quoad  me- 
Mattb . 5 . dia  vero  in  eodem  loco  Matth.  j . varios 
modos  perfequendi  Chriftianos  ideDo- 
minus  infinuat,dicens:C«w  maledixerint 
Vobis  homines , & perfecuti  vos  fuerint,  & 
dixerint  omne  malum  aduerfum  vos  mentie 
*Augujl.  tes propter  me.  Vbi  Aug.lib.i  .de  Sermo. 

Domini  in  mote,  accurate  illa  tria  diftin 
guens,  ait,  perf e ciitiones  proprie  fieri  per 
vim , vel  infidias : maledicere  autem  efie, 
aliquem  in  prsfentia  eius  inhonorare, & 
contumelijs  afficere,  dicere  autem  malum 
aduerfus  aliquem , proprie  efife  de  illo  ab- 
fente  detrahere , eiusque  famam  laedere. 
Quanuis  autem  hec  refte  di&a  fint,fup- 
to  ftrifte  verbo  perfequendi , nihilomi- 
nus etiam  vexatio  illa , quae  per  contu- 
melias, vel  infamationes  Chriftianorum 
fit , perfecutionis  nomen  meretur,  ficut 
dictor,  f.  de  Apoftolis  dicitur  A&or.f.  quod  ibat 
gaudentes  d couffetfu  concilij , quia  digni 
habiti  funt , pro  nomine  IESV contumeliam 
pati.  Et  1.  Petr  .t,.  Siquid  patimini  propter 
T*  e r' 3’  tusiitiam  beati.  Itaque  pro  diuerfitate 
mediorum  , aut  tribulationum  efie  qui- 
dem poterit  maior , vel  minor  perfecu- 
tio , quocunque  tam$n  modo  fiat,  fi  ra« 


A tione  fidei,  aut  religionis  Chriftiana;  fit, 
erit  Chrifiiana perfecutio.  Sicut  Augu-  - 
ftinus  loco  citato  dixit,  tunc  aliquem  pro- 
pter  Chrifium  pati, quando  fecundum  Veram 
fidem  ,&■  catholicam  dijciplinam  Chnjha- 
nus  vocatur,  & ideo  vexatur. 

Deinde  vt  maiorem  lucem  huic  cau-  5 
fae  afferamus , tam  fines  perfecutionum  Perfecutio 
Ecclefiae , quam  media , quibus  fieri  fo-  Ecclefijpro 
lent,  diftunftius  explicare  vtile  cenfe-  PriMu** 
mus.  Poteft  enim  perfecutio  efie  vel  fo- 
lum  contra  bonos  mores  per  violentia, 

& potentiam  humanam  aliquem  pra- 
£ uum  morem  in  rempublica  introducen- 
do , & eos  grauiter  affligendo , qui  refi- 
ftunt,  vel  pro  veritate  quouis  modo  ptig 
nant.  Sed  talis  vexatio  quandiu  intra 
hos  limites  continetur, quia  in  omni  reg 
no  etiam  mere  humano , & gentili  efie 
poteft,  ideo  non  tam  Ecclefiafiica per- 
fecutio , quam  gubernatio  iniqua,  & ty- 
rannica vocari  folet.  Vlterius  ergo  pro- 
gredi folet  vexatio  Chrifiiani  Principis 
ad  vnitatem  Ecclefiae  fcindendam  , & 
vnius  capitis  obedientiam  ita  contem- 
nendam , vt  omnes  fubditos  fuos , fibi  in 
eodem  fchifmate  non  confentientes  af- 
C fligat,  & vel  hoc  folo  titulo  dignos  fup- 
plicijs  exiftimet.  Et  haec  iam  proprie 
attingit  gradum  aliquem  Ecclefiafticae 
perfecutionis.  T andem  poteft  finis , & 
fcopus  perfecutionis  efie  mutatio  fidei 
Verae, & religionis  in  ea  fundatae  cum 
vexatione  , & affliftione  fidelium  tali 
mutationi  refiftentium.  Et  haec  eft  ex 
parte  finis  confummata  Ecclefiae  perfe- 
cutio, quia  fundamentum  eiusprorfus 
euertere  nititur. 

Media  vero,  quibus  Ecclefiae  perfe-  7. 
cutores  ad  hunc  finem  vti  folent,  haec  Primdme. 
fere  funt.  Primum  per  vim  , & poten- 
tiam  diuinum  cultum  in  Ecclefia  ener- 
tere , templa  deftruendo,  imagines  con- 
cremando , monafteria  , & loca  facra  in 
profanos  vfus  conuertendo.  Sicut  de 
Donatiftis  refert  Optatus  libro  fexto, 
quos  verbis  Eliae  accufat  , Altaria  tua 
confregerunt.  Cur  vota  (inquit)  &defide- 
ria  hominum  cum  ipfis  altaribus  euertifiis ? 

Cur  conciditis  precibus  viam  f Et  Augu-  Augajl. 
ftinus  libro  tertio  contra  Crefcon.  cap. 

59. inde  conuincit  Donatiftas , perfecu- 
tioncfecifleMaximianiftis,  quiabafilica 
Maximiani  defiruxermt.  Sic  etiam  Aria- 

ni 


Viclor. 


2. 


3* 


8. 

Vexa.ioDe 
fidelium  in 
Aogiiu  per- 
fecunonem 
eae  Eccle- 
fi  ar,  ex  fine 
ofteudnur. 


Sander.  Ii- 
br.z. 


Crfp. f o.  T>c perjecutione  /Indi cana* 


7 6 1 


ni  templa  Catholicorum  cuertebant,  vt  I 
refert  Viclor.  lib.  i . de  Perfecut.  Van- 
dal.  Ali;  etiam  linperatoies  Imagines 
enerterunt,  & incenderunt , vt  fatis  no- 
tum ell.  Aliud  medium  clle  folet,leges, 

& edicta  pronunciare  fidei  cotraria, qui- 
bus cogantur  fideles lub graiiifsimis py- 
nis  abiurare  fidem,  aut  aliquid  contra  fi- 
dei regulas  profiteri.  Quod  fecerunt  no 
foliirn  gentiles  Imperatores,  fed  etiam 
quia  Chrifto  defecerunt,  Iulianus,  Va- 
lens,& fimiles.  His  accedit  poenarum, & 
tormentorum  exeeutio.  Atque  interdii 
etia  folent  violenta  media  adhiberi,  qui-  g 
bus  fili)  Catholicorum  a miniftris,&  ma 
gilf  ris  haereticis  doceantur,  Sc  infiman- 
tur, <5c  c contrario  vtaCatholicorum  dif- 
ciplina  arceatur, & omnibus  modis  pro- 
hi beantur, ficut  a luliano  Apofiata  iadu 
efie , memoria:  proditum  efi.  Denique 
aliquando  tyranni  folent  blandicijs , <3c 
fauoribus  humanis  animos  credentium 
tentare,  vt  in  hifiorijs  Eccicliafiicis  vul- 
gatum efi. 

Primo  ergo  probandum  efi.vexatio- 
nem  fideliu  in  Anglia  ex  parte  finis  per- 
fecutionem  Eccicfiafiicam  effe.  Si  enim 
initium,  & originem  eius  contfplenuir, 
manifefium erit. Nam Henricus VIII.  Q 
vt  fententiam  diuorti)  in  regno  fuo  ad- 
uerfus  Reginam  Catherinam,  contemp- 
ta Sede  Apofiolica, proferri  faceret,  no- 
nam Ecclefiae  forma  in  Anglia  induxit, 
feque  ipfum  caput  illius  Ecclefiae  confti 
tuit : decretumq;  fiatuit,vtin  illo  regno 
in  nulla  rerum  Ecclefie  adminifirationc 
Pontificis  authoritate  opus  foret. Et  per 
hac  poteftatem  fic  vfurpatam  nouos  re- 
ligionis ritus,  & leges  colendi  Deum  lo- 
ge alias, quam  antea  fuilTcnt,  in  regnmn 
fuum  inducere  decreuit :&  in  hunc  fine 
multa  egit,qux  pofica  attingemus.  Huc  D 
fcopum  habuit  etiam  Edpardus,  vel  po- 
tius Protedor , & Confiliarij  cius , qui 
ita  li nem  illum  auxerunt  ,&  amplifica- 
runt , yt  intra  b) ‘cuc  tempus  trcmcndu/n 
crincium,d:uvid  ofjicid,  & [aeramenta  om- 
nia ritu  catholico  in  ^Anglia  fieri  omnino  de- 
JierintfVt  Sander. refert.  Imo  cum  Hen- 
ricus,  excepto  articulo  Primatus, in  alijs 
ad  fidem  pertinentibus  mutationem  fie- 
ri vetuerit : ftatim  fub  Eduardo  Zuiu- 
gliana  haerefis  introduci  caepta  efi,  vt  fu- 
pra  vidimus. Eundem  finem  infiaurauit 


Ehfabetha  fimul  atque  ad  regnum  af- 
fumpta  efi , nam  <Sc  fe  gubernatricem  lu- 
premam  totius  Anglia:  non  minus  in 
fpiritualjbus,  & Eccicliafiicis  rebus, qua 
in  temporalibus  deciaranit,  & a fuis  lub- 
ditis  iuran  voluit.  N eque  foium  in  con- 
fei  nando  fchifmatc,  fed  etiam  in  intro- 
ducenda Lutherana  haerefi,  vel  alia  paru 
illi  difsinuli,aconininomutandarcl)gio- 
ne  catholica,  quam  foror  Mariainirau- 
rare  coeperat , omnibus  modis  incubuit; 

& in  ca  cura , & folicitudine  vfque  ad  fi- 
nem vitae  laborauit. 

Eandem  autem  religionis  formam,ca 
tholicae  nimirum  repugnantem,  Iacobu 
Regem  in  fuo  regno  conferuare , ac  tue- 
ri,onmibusq;  modis  intendere,  probare 
non  efi  ncceffe.  Satis  enim  difcrtc,& 
explicate  firpius  in  fuo  libro  Rexipfc 
hoc  profitetur, vtex  fuy  fidei  profcfsio- 
ne  fupratradata  fatis  manifefium  cfi,& 
in  fequentibus multa  cius  veiba,  & loca 
defignabimus,  in  quibus  hunc  fincoficn 
dit,&  declarat.  Ex  quibus  omnibus  co- 
fiatjtres  illos  prauos  fines, quos  in  perfe- 
cutione  Religionis  Chriftianae  fupra  di- 
fiinximus , prauos  fcilicet  mores,  muta- 
tionem Religionis  per  fchifma , & fidei 
mutationem  per  haeiefim,  omnes  in  hac 
turbatione  Anglicana  inuc-ntas  e fic,  in- 
cepit enim  a morum  corruptione , & ad 
fchifmaprocefsit,&  inapeitam  hxrefira 
confununata  efi , & ita  nunc  nerfiuerat. 

Nam  fchifma  neque  ah  ipfo  Rege  nega- 
tur,illud  autem  iam  efi  in  hxrcli  funda- 
tum,vt  lib.j  .oficnfum  efi, inultis  alijs 
haerefibus  efi  cumulatu, vtin  lib.x  .&  : . 
efi  probatumf,fchifma autem, & hxrelis 
fine  magna  morum  corruptione  cite  no 
poliunt.  Ergo  ex  parte  finis  omnia  ma- 
la ibi  concurrunt , quae  in  Eccleliafiica 
perfecutioneinuenin  poliunt. 

Quod  autem  etiam  cx  parte  medioru  ^ ex*par- 
fuerit, & ante  Elifabetham,  & fub  iila,&  |C  j 

pofi  illam  fub  Iacobo,  acerbifsima  perfc  Jcuionltri- 
cutio , probatur  difeurredo  breuiter  per  cur. 
capita, quae  attigimus.  Primum  erat  de 
violcta  cuerfione,&  vfurpatione  rcru  fa- 
craru,haecautcfiatiin  cu  mutatione  Re- 
ligionis fub  Hcrico  coepit. Na  folus  He- 
ricus  dece  millia  monafterioru,ac  topio- 
rum a Catholicis  per  inulta  fxcula  a di- 
ficatorum,vio!etcr  occupauit  & in  pro- 
fanos vfus  peruertit,vt  rciert  Boz.to.i . Est^hs. 

SfT  s dc 


762  Libet  VI.  Deforma iur amenti fidelitatis. 


Sander. 


Qjjam  gra  < 
uu  fuerieg 
(ecucio  fub 
Henrico. 


Sander.  Vt. 
x.pa.  18S. 
e 'rfeq. 


11. 

Qjjaneum 
fub  cJuar- 
do  per  (edi- 
tio creuerit 
Idem  pag. 
17  4-  <£/ 
J7S* 


Sub  Elifa- 
betha. 


Sub  Rege 
Idcobo . 


defignis  Ecclef.cap. 10. cuius  tyrannidis  A 
fcricm  , ac  modum  latius  defcribit  San- 
der.lib.i. pag.  1 54. & fequentib. Et prin 
cipio, dicit,  prrecepijfe  Hernicum,  vt  omnes 
omnium  ordinum  v iri , ac  mulieres  pretio- 
fifsima  quaque  Ecclefiarum  ornamenta , & 
reliquias  fuis  qua  floribus  traderent.  Dein- 
de in  publicis  comitijs  obtinuiflc,  ait*  vt 
minora  quaeque  monafteria,  quoru  red- 
ditus feptingentos aureos  non  excede- 
rent,fuae  libidini  dederentur  : & ita  tre- 
centa feptuaginta  fex  monafteria , & ex 
eis  centum  viginti  millia  aureorum  in 
annos  fingulos  occupatfe,  «Scplusquam  ^ 
decem  mille  vtriufque  fexus  religiofos 
in  feculum  remififle.  Intra  trienium  ve- 
ro omnia  totius  regni  monafteria  euer- 
tifte  , eoruqj  omnia  bona  fifco  per  fum- 
inam  violentiam  applicafte.  Quodqua- 
ta  vi  , quamq,  prauis artibus  exeeutioni 
mandauerit,  idem  autlior  late  profequi- 
tur.Poft  haec  vero  contra  imagines, mo- 
numenta , & reliquias  Samftorum  bellu 
mouit,&  celebriora  omnia  euertit,  con- 
tumelijs  affecit,  & expilauit.  Alias  vero 
Ecclelias  licet  no  omnino  euerterit,quid 
quid  tame  in  eis  erat  pretiofum  arripuit, 
easque  infinitis  alijs  modis , facraomnia 
indigne  tractando, violauit.  ^ 

Haec  autem  omnia  fub  Eduardo  con- 
feruata,&  aucta  fuerunt, nam  fi  qua?  ima 
gines,aut  cruces  in  A nglia  remanferant, 
partim  euerfa? , partim  cobuftae  funt,  & 
vafa  omnia  aurea,  & argentea,  calices, ac 
veftes  facra?  Ecclefiafticae,  omniaqj  Ec- 
clefiaru  bona  Regi  applicata  fuerunt.  Et 
officia  diuina ritu  haeretico  ,&  vulgari 
lingua  recitari  coeperunt, atque  ita  abla- 
to diuino  facrificio , &:  altaribus  deftru- 
ttis,  Ecclefiae  catholicorum  templa  Dei 
8c  Chrifti  effe  defierunt,  & in  fynago- 
gas  Satana?  comutata?  funt.  Poftea  ve-  J) 
ro  Elifabetha  templa,  monafteria,  & fa- 
cra  omnia  , quae  foror  eius  in  antiquum 
vera?  religionis  decorem  ex  parte  redu- 
xerat,iterum  e medio  abftulit,&  maiori 
vi,  & potentia  facra  omnia  inuafit,&  om 
nem  antiqua?  religioni  s vfum  auferre  to 
tis  viribus  conata  eft.  Iacobus  vero  licet 
fortafte  monafteria  non  inuenerit,  qua: 
deftrueret,  aut  eorum  ftabilia  bona,qua? 
denuo  occuparet : nec  templa , quae  iam 
non  eilent  ab  haereticis  contaminata,  ni- 
hilominus eande  vim  rebus  facris  inferre 


cenfenduseft.  Primo  quia  potentia  fua 
facit , vt  abominatio  illa  defolationis  co- 
feruetur,eadcmq;  violentia  impedit , ne 
aliquid,quod  catholicam  religionem  re- 
doleat,in  fuis  regnis  inftauretur.Et  qua- 
uisin  Hibernia  (vt  inde  accepimus)  £c- 
clefias  ab  haereticis  olim  dirutas, nunc 
expenfis  catholicorum  iuftu  Regis  reae- 
dificentur,id  tamen  fit,vt  facrilegisCal- 
uiniftarum  ritibus , & conuenticulis  in- 
feruiant  ; quae  duplicata,  vt  fic  dicam, eft 
iniuria  , & perfecutio  . Deinde  fi  quae 
facra  vafa  occulte  a Catholicis  retinen- 
tur,<5cminiftriRegis  illa  inueniant,ea  ra- 
piunt , & ad  fuos,  & profanos  vfus  con- 
uertut.  Imo(vt  a fide  dignis  accepimus) 
hoc  colore  pretiofa  quaeque  auri , & ar- 
genti vafa,  aut  foeminarum  ornamenta 
furripiunt , fingentes  e ile  vafa  facra , aut 
ad  reliquiarum , vel  altarium  ornatum 
conferuata. 

Alius  modus  perfequedi  Religionem 
Chriftianam  effe  folet  per  edicta, «Scleges  ^lleru 
violentas, ac  poenales,  catholicae  fidei  re- 
pugnantes;  quales  innumeras  in  Anglia 
fub  pra?diclis  Regibus  latas  effe,  & quo- 
tidie ferri,  notifsimu  eft.NaHenricusin 
principio  fui  lapfus  publico  ediftofub- 
ditos  coegit  ad  iurametum  Primatus  illi 
praeftandum,vt  fupra  vifum  eft;  imo  ta- 
to  odio  in  Pontifice  exarfit , vt  lege  pu- 
blica fub  poena  capitis  praeceperit, vt  om 
nes  Papae  nomen  ex  omnibus  libris  fuis 
delerent. Et  ali^  fimiles  leges  fub  illo, & 
fub  Eduardo  cotra  religione  catholicam 
lat^funt.  Poftea  vero  Elifabetha ftatim  Quantum 
in  principio  regni  fui  iuramentu  de  pri- 
matu  fuo  Ecclefiaftico  fuis  fubditis  fuf- 
cipiendu  propofuit.  Nam  licet  nomine 
capitis  Ecclefue  non  vteretur,fed/»j>rew<e  S ader . Ii-  ] 
gilbernatricis tamen  declaratu  eft,  an. 
eandem  rem  vtraq;  voce  fignificata  fuif- 
fe.Addebaturq;  poena  priuationis  bono- 
rum , & perpetui  carceris  prima  vice  re- 
cufantibus,fecuda  autevice  pena  capitis. 
Pr^terea  prohibitus  eft  vfus  facrificij,& 
facramentorum  ritu  Romano  fub  poena 
ducentorum  aureorum  prima  vice, qua- 
dringentorum fecunda,  tertia,  omnium 
bonoru,&  carceris  perpetui.  Ite  fubpoe 
na  amifsionis  omniu  bonoru,&perpctui  Idem  ann . 
carceris  prohibuit, ne  quis  in  Angliaaf-  1 5 
ferret  Agnos  Dei,  cruces, vel  qiiafcunq; 
res  alias  authoritate  Potificis  cofecratas, 

& 


Idem  dn n. 
i La- 
te Epifcop- 
Taranti. 
M.4.C.J. 


Sub  lacabo 
Rege  quid, 

BelUrm. 


Cap,  i o,  ‘■Deperfecmlone  iAnglicana. 


7S3 


6c  fub  poena  capitis, ne  Breuia, aut  Bullas  A 
Roma  quifquatn  portaret.  Reconciliare 
aliquem  Ecdefi^  Romana- , crimen  laff 
MaieRatis  elle  voluit.  Qui  extra  regnu. 
religionis  caufa  nauigarent,  bonis  omni- 
bus prius  priuauit.  PoRea  vero  lege  edi— 
dit,qua  omnes  clerici  Pontificia  autho- 
ritate  ordinati  intra  certum  diem  regno 
exire  cogebantur,  & a tranfmarinis  nun 
quam  redire  fub  poena  lafae  MaieRatis. 

Et  fimilia  edida  innumera  promujga- 
uit. 

Neqdacobus  Rex  in  oppugnada  fide 
catholica  legibus  fuis  fegnior  luit. Nam,  g 
vtlate  refert  Cardinalis  Bellarminus  in 
rcfpofione  fua  ad  Apologia , anno  1 606. 
ediduaRegeprodijt,  cuius  titulus  erat. 

Ad  detegendos , eir  reprimendos  Papijlas. 

Ex  quo  titulo  manifefium  eR,caufaRe- 
ligionis,&  in  defectionem  a Papa  edidu 
latum  effe.  Vndc  in  primo  cius  articulo 
confirmatx  funt  leges  ab  Elifabetha  la- 
te, in  alijs  vero  multa  fub  grauifsimis  p$- 
nis  propter  eundem  finem  Ratutafunt. 
Vt,quod  Catholici  recufantes  coena  hae- 
reticoru  fumere,  vel  templa  eorum  adi- 
re,& facris  intereffe,varijs  p^nis  pecunia 
rijs  muldetur,cas  in  fingulis  vicibus  au-  C 
gendo , longe  acerbiori  modo  quam  fub 
Elifabetha  fieret . Deinde  licet  Rex  di- 
cat,fe  antiquum  iurametum  tcmperaile, 
non  tamen  illud  abRulit.  Scimus  enim 
fide  digna  relatione,  fuperiori  anno  de- 
cretum efTe,vt  omnes  fubditi  vtrumque 
juramentum  prsflent.Prfterea  recuian 
tes  etiam  nouum  Juramentum  fidelitatis 
admittere  , in  carcerem  ficariorum  con- 
ficiuntur, & fi  ibi  etiam  recufent,  priuan 
tur  omnibus  bonis , & carceri  perpetuo 
mancipantur, & fi  tertio  recufent,  capite 
damnantur.  Item  vt  qui  aliquem  Regis 
fubditum  ad  obedientiam  Ecclefiae  redu  D 
xerit,  reus  MaieRatis  laefac  habeatur, 
eiufque  criminis  poenam  fubeat , nifnn- 
tra  certu  tempus  crimen  cofeiTus  vtruq; 
juramentum  Primatus, & contra  poteRa 
tem  Papa;  fufeipiat.  Que  omnia  edida, 

& leges  in  fcopum  auertendi  homines  a 
Romana  Religione  manifeRe  ordinan- 
tur, & magnam  coadionem  continent; 
quandoquidem  per  comminationem  pri 
uationis  bonorum,  & perpetui carceris 
homines  ab  a itibus  Romanae  fidei, ac  re- 
ligioni confenbneis  arcentur , velad  iu- 


ramenta  perfidiae, & facrilcgas  hfrctico- 
rum  fupcrRitiones  inducuntur. 

Accedit  (' quod  antea  fub  Elifabetha 
non  tam  accrbc  fadum  luerat  ficut  his 
poRerioribus annis , pratfcrtim  ab  anno, 
tfoy.vfquead  pr^fentem.) Eadem  edicta 
in  Hibcrnia(vt  inde  feribit jefie  promul 
gata  per  legatos,  & gubernatores  a Rege 
magna  cum  poteflate  miiTos,a  quibus  ita 
Catholici  vexantur , vt  vix  viucrc  per- 
mittantur, nifi  antiqua:  religioni  renun- 
tient. Praecipitur  enim  omnibus  fubgia 
uifsimis  poenis, vt  EcclefiasProteRantm 
Dominicis  diebus  , & fcRis  adeant, 

&impijs  eorum  ritibus  interlint , & Ca- 
tholici patriam  deferere  coguntur , nifi 
ProtcRantibus conformari  velint.  Pro- 
hibentur pr^terca  catholici  fub  pena  per 
petui  carcerisme  intra  regnum  gramina 
ticam,aut  aliam  feientiam  iuucnibut  do- 
ceant. Parentes  fub  pena  coniifcationis 
bonorum  interdicuntur  filios  extra  reg- 
num ad  litcrarum  Catholica  Rudia  mit- 
tere , quod  fi  eos  mifilTc  confiitcrit  , 
in  carcere  detinentur,  donec  fili)  redeat. 

Item  qui  fui  iuris  funt, prohibentur  fimi 

liter  regno  exire  fcientiz  comparandae 

caufa  fub  p$na  carceris  perpetui,  ii  in  exi 

tu  comprehendantur.  Nullus  peunitti- 

tur  ad  MagiRratum  alique  eligi , nec  ad 

eius  regimen  admitti,  nifi  prius  iuramen 

tum  de  Primatu  Ecclefiafiico  RcgisAn- 

glia?  exhibeat.  Quf  omnia,&  alia  multa, 

que  breuitatis  caufa  omittimus, in  eunde 

finem  cuellcndi  radicitus  Romanam  fide 

ab  illa  infula,  in  qua  vigere  adhuc  videba 

tur,  ordinantur.  Vnde  cum  iuRu  Regis  C°"(u”rT^*f 

quatuor  Archicpifcopi  ,qui  foli  funtin  - 

illa  prouineia , ad  traitandum  de  rebus  porum  Hi- 

religionis, Dullino conuenillcnt, omnes  berni?  pro- 

vno  ore  iurarunt  omnibus  modis,  & vijj  f*nrPilVj* 

procurare,  vt  in  fuis,  iuorumque  tuttra- 

ganeorum  di^cefibus,  atque  adeo  in  vni- 

uerfa  Infula  in  religionis  ritu  vniformi- 

tas  conferuetur.  In  finem  ( inquiunt ) tra 

dicandi  penitas  Papiftuam  religionem  . 6- 

loco  illius  yeram  ( fcilicet ) fidem  ac  religio 

nem  plantandi . 

Harc  autem  vexatio  per  edicta  , &le-  ij. 
ges,  non  in  cominationibus  tantu  filht, 
fed  ad  exeeutione  magna  ex  parte  pro- 
greditur. Vt  Sander.in  lib.j.fucHiRor.  Suder. 

b , * --;fert.  Etdc 

famam , 5c 
rcla- 


de  tempore  hlilabeth?  late  r. 
hoc  tempore  per  confiantcm 

Sff  4 


7^  Lib»VL  Deforma  juramenti  fidelitatis. 


relationes  fide  dignifsimas  nobis  coflat,  A 
maxime  vexari  Catholicos  expilatio- 
nibus, & rapinis , vtad  fummam  paupe- 
riem redadi,nec  vires,nec  animosad  re- 
lidendum habeant.  Cuius  rei  exempla 
multa  referre  pollemus : Vim  vero  fuffi 
ciat,de  quodam  illutlri  viro  Vice  comite 
Montagu,qui  ne  iuramentum  nouu  fuf- 
ciperet,  pro  c ompenfatione  fex  mille  li- 
bras,hoc  ed,viginti  quatuor  mille  crucia 
tosLufitanosfoluitfuperiori  ano.161 1. 
Neque  necelTariumeft,vt  dealijs  medijs 
tormentorum,  penarum , ac  coadionis, 
quibus  fideles  grauifsime  vexantur,  lon  B 
giorem  probationem  adhibeamus , quia 
ik  in  fequenti  capite  multa  huius  verita- 
tis argumenta, &exempla  referre  opor- 
tebit: & nunc  etiam  adobiediones,  vel 
potius  excufationesRegis  refpondendo, 
idem euidentius conflabit •.  Nam  etiam 
ipfe  Rex  no  audet  omnino  negare  affli- 
diones,&  poenas, quas  orthodoxi  in  An 
glia  pafsi  funt , Sc  nunc  etiam  patiuntur, 
fed  alias  excufationespraetendit,quas  ex 
pendere  neceffe  eft,vt  euidentifsime  co- 
llet,  tam  claram , & crud  elem  elTe  illam 
perfecutionem , vt  nulla  tergiuerfatione 
celari  pofsit.  ^ 

Prius  ergo  excufat Rex prardecelfo- 
Excluditur  rem  (uam  Hlifabetham  partitione  tempo 
10  f*1’3  rum  fupra  fada.  Nam  ante  fententiam  a 
‘ CXVfUlr*  Pio.V.latamfidelesgrauiternovexauit, 
poli  fententiam  vet  6 non  illos  vexauit, 
fed  fe  defendit , nec  fidem  perfecuta  ell, 
fed  crimina, & coniurationes . At  prius 
membrum  falfo  nititur  fundamento. Di 
cit  enim  Rex, ante  Pij.V.  excommuni- 
cationem non  effe  in  Anglia feueriores 
leges  latas  contra  Catholicos:  At  illa  cx- 
comunicata  lata  fuit  aPio.  anno,  i $ 69. 

Sc  tame  anno. : $ j 8.  & fequenti  latae  fue 
runt  leges  fupra  relatae , quae  non  folum  j) 
feueriores,  fed  etia  feuerifsimae  dici  pof- 
funt,  & debent.  Poenae  enim  priuationis 
bonorum, vel  perpetui  carceris  per  fe,ac 
figillatim  fumpt^grauifsimae  funt:  quo- 
modo ergo  n5  elliudicanda  feuerifsima 
lex, quae  vtramque  poenam  femel  recu- 
fanti  iuramentum  Primatus,  id  ed  perfi- 
die,  imponebat  J Alif  item  leges  pecu- 
niarias poenas  imponentes  tam  feruanti- 
busin  facris  catholicum  morem  , quam 
facrilegum  Protedantiu  vitantibus,cum 
eos  paulatim  fuis  bonis  ad  vitam  necelTa- 


rijs  priuent,&  inbonoperfeuerantes  per 
petuo  carceri  tande  mancipent, non  pol- 
iunt non  grauifsimg  & feuerifsimae  cen- 
feri. 

Addit  praeterea  Rex  nullam  poenam 
capitis  fuilTe  illo  tempore  in  Pontificios  Refellit^ 
conditutam.  At  contrarium  conllat  ex  altera  eua- 
didis  legibus, nam  fecunda  vice  recufan- 
ti  iuramentum  perfidie,pena capitisim- 
ponebatur.  Eademque  muldabatur,qui 
Bullam  quamlibet  Pontificiam  in  An- 
gliam  deferret.  EtDodor  Catholicae  fi- 
dei, fi  alique  ab  haerefi  conuei  teret , reus 
laefe  Maiedatis,ac  fubinde  etiam  mortis 
reus  habebatur . Neque  folum  legibus, 
fed  etiam  illarum  executione,&  innume 
ris  alijs  modis  Regina  illo  iam  tempore 
Catholicos  vexabat.  Refert  enim  Sader.  Sandtt. 
lib.  3.ann.  1 5 8 5 . plures  Epifcopos,  qui 
nec  iurare,nec  alijs  impietatibus  confen- 
tire  voluerunt,  de  gradibus  depolitos, & 
carceribus  traditos, & ibi  tande  longo  mi - 
feriarum  ttedio  fuijfe  extintfcs.  Alios  item 
nobiles, aliofque  vtriufque  fexus  religio 
fos,velfimiles  pertulifle  vexationes,  vel 
vt  illas  vitarent,patriam  defcrere,&  reli- 
dis omnibus  exules  fieri , coados  ede. 

Ed  ergo  euidentifsimum, prius  Elifabe- 
tham  grauilsima  peifecutione  Catholi- 
cos vexaffe,quam  Pius.  V.  in  ipfa.rn  ani- 
maduerteret.  Vnde  fi  aequo  animo,  vt 
Rex  poftulat,  ipfe  re  totam  cum  fuis  cir- 
cundatijs  aefiimare,&  pefitare  voluiflct, 
longe  verius  diceret , Pium.  V.  nullam 
Reginae  poena  irrogafife  prius  quam  eius 
pertinacia  & in  Catholicos  faeuitia  Pon- 
tificem ad  innocentum  deienfionem  co- 
pulifient. 

Videamus  deinde  quam  fit  legitima  17. 
de  adis  ab  Elifabetha  in  poderiori  tern-  Altera  ena* 
pore  ex  cufatio,  Elifabetha, inquit,  ce«/«-  f‘°  eilct,i' 
ra,t<r  depofitione  Pij. ^.exacerbata,  in  Ca-  cur‘ 
tholicosira,&  indignatione  comotaed. 

At  quinam  h$c  excufatio  efl  ? Profedo 
nulla:  quin  potiusindegrauior,  & dete- 
flabilior  fada  efiperfecutionis  iniquitas. 

Nam  vt  odenfum  ed.ante  Pij.V. fente- 
tianr  per  plures  annos  Elifabetha  Catho- 
licos vexauerat,  vt  eos  ab  obedientia  Po 
tificisauerteret, cumque  Pius. IIII.  lega 
tum  ad  illam  mifififet , qui  eam  admone- 
ret ne  regnum  fuum  nobilifsimum  pro- 
pter odiumPontificis  perderet, & fiquid 
fibi  de  iure  regni  timeret , fedis  Apollo- 


Sandet. 


19. 

Atigujl» 


Cap.  / 0 . De  perfecutione  sAnqlicana*  7 6 y 


lic?  benignitate  facile  tranfigi  poffe,  af-  A 
firmaret,  ipfa  nec  legatum  audire  voluit, 
nec  illi  in  Infulam  traiedtionempermifit, 
vt  lib.j.ann.i  y66,Sanderusreiert.Ad- 
ditq;  alium  nihilominus  legatum  ab  eo- 
dem Potifice  in  Angliam  luilfe  milium, 
qui  Reginam  hortaretur  , vc  aliquos  ex 
luis  Epifcopis  ad  ConciliumI  ridentinu 
omni  fecuritatcpromilla  nntteret,vt  caii 
fa  fidei  tractaretur , quem  etiam  fuperbe 
reiecit.  Item  ait,  varijs  literis  Imperato- 
ris,Regum,&  aliorum  virorum  illufhiu 
catholicorum  duriorem  femper  factam. 
Quid  ergo  mirum , fi  Pius.  V.  cum  per  g 
quatuor  fere  annos  fui  Pontificatus  pa- 
tienter etiam  aliquam  corre£tionem,vel 
moderationem  in  moribus  Reginteex- 
pcfta(Tet,&nihil  proficeret, feueritate  ta 
dem  in  ipfamvtendum  efTe  cenfucritJ 
Nemo  fane , qui  de  poteflate  Papa:  non 
dubitaucrit , iuflam  eius  indignationem 
reprehendere  audebit , nec  Regina:  per» 
tinaciam  excufabit. 

PoRumufque  ad  prarfentem  caufam 
egregiam  Auguflini  fententiam  accom- 
modare,qui  in  lib.  de  Vnit.  Ecdef.  cap. 

20.  ita  ad  Donati  Itas  loquitur.  Si  vos  coit 
tra  Chrijli  Ecclefia  altare  erexiffe,&  d Cbri  Q 
Jhana  vnitate,quie  toto  orbe  diffunditur  ,fa- 
crilego  [chxfmatefcp  aratos  ej]e , &1  corpori 
Chrijli , quod  cjl  Ecclefia  toto  orbe  diffufa ,& 
blajphemando,&‘  quantum  potejlis  oppugna 
do,  aduerfariSanfta,  & canonica  Scriptura 
conuincit , vos  impi j , atque  facnlegi : illi  au- 
tem, qui  vos  pro  tanto  f :elere  tam  leniter, d ti- 
norum admonitionibus ,Vel  locorum, vel  ho- 
norum , vel  pecunia;  priuatione  deterrendos 
cocrcendosque  decernunt,  vt  cogitates, qua- 
re ijla patiamini , facrilegium  veftrum  cog- 
nitum fugiatis,*?  ab  aeterna  damnationi  li- 
beremini, & rettores  diligentifsimi  ,&con - 
[ultores  pijfsimi  deputantur . Hanc  Vobis  di-  & 
leftionem  debent  Pontifices,  vt  &facrilegia 
veflra,& propter  Chriftianam  manfuctudi- 
nem  non  pro  merito  punienda  decernant , & 
propter  Chriflianam  folicitndinem  non  om- 
nino impunita  dimittant.  Hoc  in  eis  Deus 
operatur,  cuius  mijericordiam , etiam  in  his 
tnolefHjs,de  quibus  conquerimini,  non  vultis 
agnofeere.  Harc  fere  AugufHnus , quae  li- 
cet non  dePontifice  cogente  Regefchif- 
maticum,  fed  de  I mperatore  in  fauorem 
Ecclefia:  contra  fubditos  rebelles  faruien 
tc,  loquatur, nihilominus, vt  dixi,  verba 


ipfa,  totaque  fententia  optime  ad  pr$ fen 
tem  caufam  cum  proportione  accommo 
dantur.  Neqjpcterit  contradicere, mfi 
qui  potellatem  Papa:  ad  Reges  fchifma- 
ticos  coercendos  negauerit ; is  autem  ad 
quadtionem  decaula  religionis  contro- 
uerliarn  reuocabit.  Atque  ita  etiam  con- 
cluditur, licet  Elifabetha  fententia  Pon- 
tificis prouocataperfccutioncm  auxerit, 
non  ideo  fcopum , & finem  periecutio- 
nis  mutafle, femper  enim  contra  Religio 
nem  pugnauit , & in  eo  propofito  occa- 
fionciulfar  fententia:  magis  confirmata, 

& crudelior  fa«ffa  efl , atque  ita  pcrfecu- 
tio  Catholicorum  non  fuit  mutata,  fcu 
ablata.fedamfta. 

Ad  alia,  qus  de  fe  fuoque  Rceimine  _ J°’  . 
l\ex  proponit,  breuiter rclpondemus,  ri?  . 
in  primis  ex  comparatione  , quam  inter  fUs  iublaso 
fe,  & Elifabetham  facit, ad  fumrau  oflc-  bo. 
dere,  in  principio  fui  imperij  mitius  fe 
cu  Catholicis  gelfifle,  &perfecutionern 
Elifabeth$  aliquo  modo  tempera(Te,non 
vero  ab  illa  ceffaffe.  Nos  enim  facile  oflc 
dere  poffumus , ipfum  etiam  Iacobum  a 
principio  regni  fui  religionem  catholica 
perfccutum  efTe.  Primo,  quia  in  primo 
anno  regni  fubprimoqjParlamento  edi- 
£ta  Reginae  non  folum  confirmauit , fed 
etiam  non  parum  auxit,  vtBcllarminus  ^tlUrmi 
infuarefpofioneteflatur.  Secudo,  quia 
ipfemct  Rex  dicit, Catholicos  de  fua  be- 
nignitate confifos , in  eam  fpem  venifle, 
vt  fe  breui  Religionis  fua:  libertate  frui- 
turos  cofiderent.  Ergo  fatetur,  ipfo  etia 
regnante , femper  fuilTe  catholicis  inter- 
dictum, nc  fuam  Religionem  profite- 
rentur, vel  obferuarent ; ergo  cogeban- 
tur illam  deferercjquae  autem  efle  potell 
cuidentior  religionis  perfecutio  ,quam 
illius  vfum  per  iniquas  leges,  & per  vim 
interdicere  ? Tertio  ipfe  [Rex  fatetur, 
fummam  clementiam  fuam  erga  catho- 
licos eo  perueniffe,  vt  intra  diem  confli- 
tutam  regno  excedere  permitterentur, 
vel  potius  cogerentur , nam  exilium  il- 
lud ad  vitandas  grauiores  poenas  illis  co- 
cedebatur.  Et  hoc  vocat  Rex  Clementif- 
fimum  edittum.  Sed  audiat,  quid  de  fimili 
concefsione  tepore  Elifabeth?  faCta  feri- 
batSanderus.  Inieruntkisipfis diebus  no-  Sander, 
uum  confiltum  de  quibufdam,quos  tn  vincu- 
lis habebant, in  exilium  mittendis , vel  quia 
morte, a(  mattationefsutr dotum  fetiferunt  fe 

nihil 


y 66  Liba  V /.  Deforma  iur amenti fidelitatis. 


nihil  profedjfe,vel  quia  indicar  ut,  hoc  inbri 
mu  f a flo  fucatam  clementiam  Juam , cuius 
laudem  tantopere  expetunt,  pluribus  m locis 
diuulgari pojje.  Quid  ergo  ii  de  hmili  Re- 
gis conlilio  idem  iudicium  quis  faciat? 
Eortatfe  non  multum  a vero  aberrabit. 
Verumtamen  demus , Regem  id  fecilTe 
animo  leqiedi  vexationem, & minuendi 
poenas. Profe  flo  perpetuum  exilium,  neque 
magnum  eft  lenitatis  argume  ntum,  vt  idem 
author  adiungit  ■,  imo  per  fe  fpe&atum 
eft  grauifsima  pena , & per  illud  cogi  ad 
grauior  es  poenas  vitandas,  magna  eft  ca- 
lamitas,ac  denique  ea  conditione  impo- 
fitum,vt  redire, (it  capitale,  durifsimum, 
ac  faeuifsimum  eft. 

,fe  regnante,  probari  no 
religionis  caufa  morte 
curritur.  raulftatu  fuifte.  Sed  in  primis  h^c  nulla 
gratia  eft , nifi  beneficium  reputetur  il- 
lud latronum, qui  gloriari  folent , vitam 
fceis  dcdilTe,  quibus  non  ademerint. De 
inde  pefsima  eft  illa  colleftio.  Non  inter - 
ficiuntnr  catholici ; ergo  neque  persecutione 
patiuntur,  quafi  vero  fola  occifio,&  mors 
fit  coattio,  &grauis  poena.  VndeAugu 
Augujl,  ftjnus  de  Vnit.  Ecclef.  cap.  20.  Quoties 
Principes  per  terrores  etiam  leniorum  poena- 
rum, d bona  vita ,&  d bonis  faflis  minando, 
& fauiendo  deterrent  ,perfecutores  ,&cp- 
preffores  funt.  Denique  falfum  etiam  effe 
illud,  quod  afferitur,  in  capite  fequenti 
oftendemus.  Et  ex  eo,  quod  Rex  addit, 
& futurum  fignificat  ,vt  interdiftioiu- 
ramenti  occafio  lit,  plures  recufantes  in- 
terficiendi, fatis  oftendit,  Regis  propofi- 
tum  effe  perfequendi  Santtos  vfque  ad 
mortem  Religionis  caufa.  Nam  vt  ofte- 
dimus, religio,  & confcientia fideles  obii 
gat  hoc  iuramentum  non  admittere;  er- 
go qui  fideles  ob  eam  caufam  interficit, 
eos  propter  caufam  Religionis  vfque  ad 
mortem  perfequitur.  Sanguifque  eorum 
non  in  Pontificem,  vt  Rex  prophetat,  fed 
in  caput  per  fecutoris  recidet, nifi  corriga 
tur . Non  enim  Pontifex  caufam  dedit 
effundendi  talem  fanguinem,qui  verita- 
tem declarado,  iuramentum  interdixit, 
fed  Rex,  qui  3c  veritatem  oppugnando; 
tale  imponit  iuramentu,  &vfq;  ad  mor- 
tem perfequi  ftatuit  illud  recufantes, erit 
vera  caufa  fanguinis  ta  crudeliter  eifufi* 
Praeterea  fauores,  & beneficia,  quae  Ca- 
tholicis fe  contuli  (Te  refert, & parui  1110- 


2T  < 


AtinquitRex 
Euafiooioc  po{fe  aliquem 


A menti  funt  ad  excufandam  perfecutio- 
nem,  non  enim  Religionis  caufa  illis  ta- 
uere,  vel  potius  cum  illis  difsimuiaie  in- 
cepit, fed  ob  rationes  politicas, vt  in  prin 
cipio  regni  fui  omnes  fibi  aliquo  modo 
conciliaret.  Et  fortafte  illis  blanditijs,  & 
honoribus  eorum  animos  lucrari  cupie- 
bat, vt  eos  poftea  in  rebus  etiam  religio- 
nis facilius  voluntati  fuo  obfequentes  m 
ueniret.  Quod  fi  ita  eft,  illa  non  excufa- 
tio,  fed  potius  pars,  & augmetum  perfe- 
cutionis  cenfcnda  eft.  Deniq;  quod  Rex 
frequeterinfuam  defenfionem  allegat, 
g fceleribus  coniurationis  coafhim  fuifle 
in  Pontificios  feuerius  agere, & non  ex- 
cufat  perfecutionem,quam  multo  antea 
inchoauerat,vt  oftendimus,  & ad  excu- 
fandam aperfecutione  vexatione  catho- 
licorum inde  fubfequutam  nihil  iuuat, 
vt  fequenti  capite  oftendemus, 

C A P V T.  xr. 

t An  qui  propter  Romanam  Religionem,  & 
obedientiam  in  Mnglia  morte  mul fla- 
ti Junt  , inter  Veros  martyres 
fint  annumerandi . 

C 

VT perfecutoris  Ecclefiae  infamia 
Rex  Angi  io  quoquomodo  effu- 
giat, in  religiofos,&  fideles  viros 
pro  Chrifto  in  eadem  infula  interfeftos 
illam  reijcere  conatus  eft , conftanter  af- 
firmans , propter  fcelera,  & crimen  per- 
duellionis , vel  inobedientio  grauis  in 
tranfgrefsione  legum  ciuilium,iufto  fup 
plicio  elfe  affe<ftos,non  vero  propter  co- 
icientio,  aut  religionis  caufam  eiTe  inter 
feftos.  Et  ideo  mentiri  affirmat,  valdeqj 
irridet  cos,  qui  illos  Martyres  vocant. 
Vnde  in  Prolatione  fic  inquit.  Licet  [at, 
D fuperque  idoneis  probationibus  Iefuitas  per- 
duellionis,& conjurationum  reos  effe  pateat, 
ipfique  veritatis  vi  vifli confefsi  fint , nihi- 
lominus pro  Martyribus  habendi  funt.  In- 
ferius vero  poft  longam  digrefsione  con 
tra  P.  Henricum  Garnetum,  & alios  fa- 
rtam, adiungit.  Id  confianter  affeuero,quod 
& in  Mpologia  mea  pofui,  hic  neminem  fine 
meis  ,fne  defunflee  Rcgince  temporibus  con- 
f dentice, ac  religionis  caufa  affeflum  efjefup- 
plicio.  Quod  fi  hoc  verum  eft.necefiario 
concluditur,  nullum  catholicum,  faltem 
Elifabethae,  & Iacobi temporibus  fup- 


Ncnexcufa 
tur  benefi. 
cijs  in  Ca- 
tholicos fi 
rasione  po. 
litici  regi- 
ir.inis  colla 
ta  funt. 


I, 


Pag<  1 17’ 

drfcqwnt' 


Cap- 1 / .Deveris zAn^Jicanis martyribus. 


767 


plicio  mortis  affeflum,  verum  martyre 
fuifle,  quia  (vt  c fl  conflans  in  theologia 

Cvtrrun.  PrinciPium)  Martyrem  non  facit  poc- 
f/rn  * na,fcd  caufa,vt  ex  Cypriano , Augufti- 
Kb,iJT‘  no,8calijs  Patribus  lupra  in  cap.  2 2.1ib. 

1 .declarauimus.  Quibus  autem  argume 
tis,vel  indicijs  Rex  fuadere  nitatur, vio- 
lentas  Samflorum  mortesAngloru  fide- 
lium authoritate  regia  in  Anglia  fa&as, 
non  propter  caufamReligicnis,fed pro- 
pter alia  crimina  inflictas  efle,poflea  vi- 
debimus. OAendemufque  illis  gloriam 
Martyrum  non  obfcurari  , fed  potius 
ipfiusmet  Regis  verbis  illuflrari,&  con- 
uinchtam  potens  enim  eft  veritatis  lux, 
&fplendor,  vt  nunquam  ita  pofsit  per 
calliditate,  vel  violentia  occultari,  quin 
tandem  fe  prodat, & offendat. 

2.  Dicimus  ergo  non  folum  fub  Henri- 
Verisasaffir  co.VIII.fed  etiam  fub  Elifabetha,&  Ia 
rnansoftcn-  coboplures  in  Anglicana  perfecutioue 
-ltur*  morte  pro  Chrifto  lufcepille,  qui  inter 
veros  Chrifti  Martyres  magna  gloria, & 
conflanti  veritatecomputantur.  Ita  fen- 
tiunt  de  his  fanttis  viris  omnes  catholi- 
ci fcriptores,qui  dcAnglicanis  rebus  his 
Polydor.  temporibus  fcripferunt.  Nam  Polydor. 

Virgi.in  finefuaellifloriac  referens  lap- 
fum  Henrici  abnegantis  Papa?  potcfla- 
tem,feq,  caput  AnglicanaeEcclefix  cof- 
titu entis, fubi ungit.  Jflud  nutem  decretum 
non  ab  omnibus  probatur.  Et  in  primis  ab 
Epifcopo  Rojfefi,viro  magna  doctrina, fum- 
ma  integritate , & innocetia:  item  d Tboma 
Mor  0 e quite  diteris , ac  bonis  moribus  orna - 
tifsimo,  qui  demum  ambo  maluerunt  devi- 
ta, qudm  de  ea  fe  utentia  decedere , vt  ocyus 
in  coelo, quemadmodum  ipfi  fperabant, (rue- 
rentur (tuo  : aliquot  j,  altj  idem  (ponte  fece 
runt.  Vbi  licet  expreflo  nomine  Mar- 
tyres non  vocet,  tamen  dum  de  illorum 
innocentia  teflatur  , & veram  interfec- 
tionis eorii  caufam  aperit,  & ipfos  Mar- 
tyres efle,&  pro  fola  religionis  caufa  in- 
terfectos e fle  confirmat,  idem  de  illis, & 
dealijs  fub  Elifabetha  interfectis  affir- 
Saiider.  i:natj&  varijs  excplis,ac  rationibus  ofte- 
Mari/resex  ^ Sader.in  lib.  1 .&  3 .deSchifmateAn- 
& Fraicika  g^an.Na  in  Ii. i .an.  1 >3  5 • & fcquentib. 
na  familia,  refert, plurcs  Religiofos  Chartufianar,& 
lliuftria  Fracifcanae  familiae  illuftres  fuifle  Mar- 

ThomjMo  tyreS}&prxclaretriuplialfe,illuftrepro 
v'crjtat;eteftim0niu reddendo,cofirmat. 

II  martyria  poftcaRoffcnfis,&Mori  infigniamar- 


A tyria  deferibit,  & flgnatim  de  Moro  re- 
fert,interrogatu  cile,  an  probaret  lege  pu- 
blice lata, in  qua  omnis  potefiasPcntijict  Ro 
mano  abroga: a, &(umma  Ecelefa guberna- 
tio Regiconcejfaejfet , cui  interrogationi 
cu  prius  ita  refpondiflet,vt  neq;  fide  ne- 
gare, neq;  temere  mortis  peuculo  fefe 
offerre  videretur, tandem  inflante  neccf 
fitate  ica  rcfpondit:  Ego  per  Dei  gratia  [em 
per  catholicus, nec  vnqud  d Pontificis  Roma 
ni  comunione  difcedes , audiucram  alicudda 
Pontificis  Romam potejlatcm  legitima  qui- 
dem, &■  laudabilem.fed  tamen  humani  mris, 

^ non  diutna  prafcnptiontsfuiffe.  Itaej,  cu  vi- 
derem,fatu  huius  regni  eo  ferri] , vt  nrcefjd- 
rioinuefligandum  ef]et,qua  ex  origine  Pon- 
tificis Romani potcllas  dimanaret , totofep- 
tennio  huius  rei  dtligentifsima  indagationi 
me  dedi,  & deprehendi  potefiatem  Romani 
Pontificis, quam  vos  temere  (vt  nihil  dicam 
grauins)abrogaftis ,no  modo  legitimam, lau- 
dabilem, & ncceffanam  ,Verii  etiam  dimni 
iuriSi&prafcrtpdcnis  effe.Hacmcaefl  Jen- 
tentia,hac  fides ,in  qua perDcigratiam  mo- 
riar.Vix  hac  dixerat,  cu  omnes  magna  voce 
clamarut, proditore ,&  perduelle  ejfe  Morti. 

Et  fimiliter  de  Roffenfe ait,c(Tc  interfcc 
C tum,eoquodin  articulum  de  Primatu 
fpiritualiab  Henrico  vfurpatu  cofcnti- 
rc  recufauerit.  Addit  vero  vtru nqjetia 
fuilTeintcrfedu  , co  quod  legitimas  iuif 
fe  nuptias  Herici  cu  Anna  Bolcna  iurarc 
noluerint.  Exquoanfam  fupfit  Rex  la- 
cobus  eoru Martyria illudcdi:  verutamc 
ex  hoc  etia  capite  illnflriora  fieri,  capite 
fequetioflcdemus.DeniqfldcAuthor  in 
omnibus  fere  fequetibus  annis  vrtxHc- 
rici  illuftrifsima  martyria  refert,  verun- 
tamen  quia  Rex  Iacobus  de  tepore  Hcn 
rici  nihil  dicit, haec  nunc  fufficiunt. 

In  libro  autem  tertio  multos  propter 
D fola  fidei  caufam  extinftos  per  Elifabc-  Vi r;t;rT1 
thaaffirmat,quos&  Martyres e fle c en-  ThomarCo 
fet.Etprimu,  ante  expeditu  BrcucPij.  mim  Ncr- 
V.in  Elifabetliam  refcrtThoma  Comi-  1'iwnbnj. 
te  Northumbriu  , qui  contra  hxreticos 
arma  fumpferatjin  manu  Anglorutradi 
tu,  & / 'ita  (inquit'  fivedet  Religionis  fn 
tentiam  mutare , oblata. claro  martyrio  fide- 
liter in  Domino  finiuiffe.  Interpofuit  au- 
tem hicauthor  verba  illa , vita  ]:  vellet, 

<3ccxt.  Neforte  quis  hunc  Comitem  a 
gloria  martyrij  excludendum  putaret, 
co  quod  propter  rebellionem  motam 

inter- 


768 


Lib.  6/Deforma  iur amenti fidelitatis. 


interfedus  videretur , non  enim  ita  ed, 
nam  illa  conditio  ei  oblata  fufhcies  fuit, 
vc  propter  fidei  tedimoniu  potius , qua 
propter  prius  fadum  (qualecunq;  illud 
fu  i liet)  mortuus  fuerit.  Quod  pro  mul- 
tis alijs  exemplis  obferuandum  ed.Pof- 
tea  vero  anno,  i 571 . cum  multae  leges, 
capite  praecedenti  notatae,  contra  catho- 
licos latae  e(fent,ait  Sanderus./»  quas  le- 
ges eum  multi  deuoti  catholici , Del  Der  e of- 
fenderent, Del faltem  calumnia  legit  irretiti 
tenerentur, ali)  carceribus,  alij  bonorum  prof 
criptione,alij  etiam  morte  mulftabantur  , ta 
facerdotes,  quam  Dtriufq,fexus  laici  omniii 
Hos  latere  or^num.Etin  fequentibus annis,  j8i.  8c 
ceofet  tdetn  fequentibus  Patris  Edmundi  Campia- 
Autborhb.  ni,c  focietatc  IESV  & aliorum  multo- 
7-de Vifibil.  rum  martyria  praeclari fsima  refert,  de 
monarcua.  qUj|3US  tandem  ait :FrujhaDero  in  hoc  in- 
fhtuto  compendio  commcmorautrim,  quibus 
de  criminimbus  tam  crude  uter  in  innocentes 
animaduerjum  fit, cum  omnibus  conflet,  De- 
ram,folamq,  caufamfmjje  Religionis  auitee 
profejsionem,&  Apofiolicx  Sedis , ac  com- 
munionis contra  Ecclefia  rebelles  filios  de- r 
fenfionem.  Quod  podea  multis  indicijs, 
&tedimonisc6firmat.\  ndequod  Rex 
Iacobus  aitjElifabetham  a Pio.  V.  exa- 
gitatam haec,<5c  fimiliacommififle,  nihil 
impedire  potuit,  quin  haec  omnia  vera 
martyria  fuerint.  Quin  potius  inde  ma- 
gis oltendi  poted , omnia  illa  homicidia 
in  odium  Romanae  religionis,&  ad  con- 
firmandam fedam  illi  contrariam  com- 
miffa  fuilTe  , ac  fubinde  nihil  ad  ve- 
ram martyrij  rationem  in  eis  poffede- 
fiderari. 

Atque  eodem  modo  de  hismartyri- 
4*  bus  fenferunt  Genebrard.  in  Chroni. 
ene  r.  ann.i  f 3 4. referens  Paulu  Iouiu,  Geor- 
gi. lilium  in  Chroni.  & Slcidamlib.  p. 
otjus.  Item  Surius,in  fua  hidoria,  Bozi.de  Sig 
nis  Ecclef.  p.  1 . lib.  1 1 .cap.  r.  vbi  marty- 
ria Chartuhanorum  fub  Henrico  late  re 
fert  , notatq;  fua  fponteilla  fudinuifife. 
Nam  conditio  (ait)  proponebatur  ijs  Dt  Del 
difccderent  d fide , Del  ea  tormenta  fubirent. 
Deinde  vero  aliorum  tormenta,&  mar- 
tyria fub  Elifabetha  refert  , quae  omnia 
T y,  latius  profequitur  lib.  1 2.  cap.  22.  Pod 

1 *Ct  hos  Didacus  a Yepes  Epifcopus  Tara- 
zonen.  in  Anglicana  hidoria  veritatem 
hanc  faepe  confirmat  , maxime  vero  in 
lib.  1.  cap.  i4.hsreticoru  confiiium,& 


\ induflriam  detegit , caufam  religionis 
fub  nomine  criminis  laefae  Maiedatis 
inuoluentiu.vt  fub  illo  pi  aetex tu,  ac  ca- 
lumnia catholici  interficerentur, &mar- 
tyrum  gloria  inter  Chriflianos  non  co- 
fequerentur.Et  lib. 2. cap.  j.  refert  An- 
dre. Filipatrum  egregie  de  his  martyri- 
bus, qui  ab  Elifabetha  fadi  funt,  fcribe- 
tcm. 

Praeterea  illuflrifsimus  Baron. in  Alar-  j 
tyrol.die  29.Decembris,quo  die  fedum  Baron. 
fandi  Thornae  Cantuarielis  Ecdefia  ce-  reftirrjomj 
lebrat,  polf  breue  eius  Martyrij  deferi-  Cjd.iiar. 
ptionem  fubiungit.  Videre  meruit fecu-  ,^e  aia,iyri- 
® lum  noftrum,  ex  hac  parte  felicifsmu,quatn  S 
plurimos  Thomas , jantiij  imos  facerdotes , 
ahoj  que  nobihjsimus  Diros  tAnglicanos  am- 
pliori ( liceat  dic  er  e)  martyr  10  coronatos,  du- 
pluifque  tituli  coronis  autfos,  cum  ncnfo - 
lum(yt  Thomas ) pro  Ecclefiajtica  libertate, 

Jed  pro  fide  catholica  tuenda , refhtuenda,  ac 
conjeruanda,nobilifsimo  martyrio  occubue-  3 

rint : Dt  inter  alios , quos  nuper  S. Societas  j°cicmcl? 
J ES  V Delut  agnos  innoxios  in  [acris  fep- 
tis  fantiis  eruditionibus  ad  martyrium,  ac  ce 
pti) urnas  Deo  bojlias,faginauif,quosRoma- 
num,qms  Rhemenfe  facra  collegia , qua  di - 
xerim  celfas  turres  d fa  cie  A quilonis,  &for 
^ tifsima  propugnacula  fidei , emiferunt  ad 
triumphos, & prouexcrunt  ad  coronas.  Ma- 
tie animo , matfe  Dirtute  JLnglicanorum 
nobilifsime,ac  gloriofifsime  catus , qui  tam 
illufln  militia  nomen  dedijli\,  ac  [aeramento  * 
fanguinem Jpopondifli:  amulor f 'ane  dos  Dei 
amulatione , cum  dos  martyrij  candidatos, 
ac  mbilifsima  purpura  Martyres  dcfgna- 
tosafpicio.  Compellor  & dicere-,  Moriatur 
anima  mea  morte  luflorum , & fiant  nouif- 
fima  mea  horum  fimilia.  Quae  verba  dixit 
vir  grauifsimus  non  folumdehis  , qui 
temporibus  Elifabethae  , fed  etiam  de 
D his,  qui  fuo  etiam  tempore  fub  lacobo 
propter  fimilem  caufam  pafsi  funt, quos 
non  paucos  fuiffe  multorum  fide  digno 
rum  relationibus  compertum  habemus, 
licet  nondum  in  hidoria  aliqua  typis  ma 
data, qui  ad  manus  nodras  peruenerit, 
feriptum  fit. 

Denique  ita  de  Anglicanis  Martyri- 
bus  fenlit  etiam  Petrus  Opmcerus  in  pg(‘ Qmp 
nouifsimo  opere  chronographico,Ann.  ’ » , 

1 5T 3 5”.  & Laurenti.  Beyerlinck  in  to-  m' 
mo  fecundo  , eiufdem  chronographis 
ann,  1606. vbi  poftquam  defcripfit  ful- 

phuream 


Caf,  1 1,  De  veris  Anglicanis  Martyribus. 


769 


phuream  coniurationem  contra  Regem 
Giaue  r’efli  Angli*;&  fupplicia  coiurationisautho- 
mouiu  j io  ribus  inflicta,- de  Patre  Hcnrico  Ciarne- 
hcucoGar  tograue  reddit  tellimonium,  quod  hoc 
l°co  tranferibere,  opportunum  vifuni. 
cute  lEiV  'Attio poft  venit  ettam in fttjpicioncjitl- 

phnrete  conium umis,  odio  crediderim  eius , 
cttife  adfcripferat ; Societatis  1 ES  1^,  Herni- 
cus Garnetus  omni  literarum  genere  excul- 
tus. Qui  tamen  artibus  illis  nunquam  fe  ad- 
mi]cuerat,obteJlatns  nihil  fe  de  ijs  palam  re- 
f ciuijj e.Catesbium  in  arcanis  conf cientia  de- 
texijje, quidquam  in  animo  [ibi  ejfe,quod  re- 
ligionem promoueret , ita  tamen  'verborum 
inuolucris  tdimplicuijjc ,yt  Regia  necis  me- 
tionem  nunquam  fecerit . ^Atla  iudicij , & 
qua  tam  aduerfus  illuminam  ad  eius  defen- 
fionem  m medium  allata  funt , editis  libellis 
explicata  fuerunt,  lntenm  xxyiij.  Martij 
( ahj  tertiam  M aij dicunt)interritus,& ex- 
porretf a fronte  adfupplicij  locum , necemqtit 
trahitur, obtejlatus  fe  gaudere plurimu,  quod 
eam  mortem  inueniffet , qua  fibi  ad immerta 
litate  aditu  refer  aret.  Necf  ille  [olus  in  eius 
fucinioris fufpictone  "venerat, fed  pltires  infu- 
per ,quoru  non  nulli  qui  in  Belfio  degebat, ea 
macula  affer fi  feruntur.  Dies,  quo  coniuratio 
detetfaprimii  fuit,infaflos  relata, toti^regno 
celebris  ad  perene  rei  memoria  ejfe  iubetur. 
j'  Scioad  haec  omnia  refponfuru  Iaco- 

Excluditur  bum  Regem,  nc^Tc  his  nuthoribus  fide 
RegisEua-  adhibenda,  tum  q\iod  Pontificij  fint,tu 
f'0'  quod  falfis  rumoribus  fuerint  decepti. 

Verutamen  cum  omniu  iftoru  virorum 
non  tantu  fides  inDcu,fed  etia  do&rina, 
& prudentia  nota  fit,& aliqui  eoru  in  vi- 
tq  integritate, Scpuritate  fuerint  illuflrcs 
credendu  potius  illis  efl, qua  Protcflati- 
bus,qui  & fide  negarunt,  & odio  in  Poti 
fice  fatti  fut  infidelibus  deteriores.  Qua 
propter  qui  non  ex  alioru  relatione, fed 
ex  certa  fcietia,Sc  cxpcnctia  loquuntur, 
vt  Sanderus,  & quos  ipfe  allegat , tclfes 
profecto  (ut  omni  exceptione  maiores. 
Qui  vero  audita  referunt, no  leuiter  mo- 
tos efifc,  verba  ipforu  manifefte  offcduC. 
Vnde  potius  credendu  efl:,  Rege  in  his, 
quae  deiudicioru  fuoru  legitimis  proba- 
tionibus affirmat , ab  lujreticis,  & Papae 
hoftibus  deceptum  effe, quam  tot  viros 
fapietes  vanis  rumoribus  duiftos  c ile,  cu 
rem  no  vt  dubia,  fed  vt  certa  affirment, 
& multi  eoru  feriptis , <Sc  teflimonijs  fi- 
de dignifsimis,  qug  proferunt , illa  fe  di- 


A 


B 


C 


D 


dicille  teflentur.Quod  fine  v lio  falfitatis 
vel  redargutionis  timore  fecit  etia  illu- 
fi rifsimus  Bellarminus,vc  omittam  alios  ^ q nr) 
Societatis  Scriptores,  qui  tcRiiiionium  * 
huic  veritati  dederunt. 

Practcrmifsis autc  conicfturis,  & tc  Ai 
bus, ex  verbis  ipfiufmet  Regis eande  ve-  E*  '<rb 
ritate  demonfirare  polfumus.  Suppono  "UT‘ 
enim  cx  dictis  fupra,lib.i.c.  12. in  perfo  folus^u*] 
nis a Regib9  Angli^  iterfedtis nihil  alaid  dam  ab ip 
defiderari  pofie,nifi  vt  propter  Chriflu,  ,nteife£l« 
feuquodidecft,  propter  iuflitiam,  fide, 
aut  veram  Religione  extin&i  fint,  nam 
omnes  aliae  coditionesad  martyrium  re- 
quifit£,&  omnia  indicia  veriMartyrij  in 
eoru  morte  inucta  funt.  Quia  tain  fidei 
antiquitate , qua  in  animi  conflantia , & 
patientia, nec  no  in  verboru  grauitate,& 
prudentia  antiquos  martyres  imitati  fut, 
vt  in  difto  capite  dedaraui.  Vnde  neque 
Rex  ipfe  Angliae,neq;Proteflante$  om- 
nes aliam  ratione , aut  modii  obfcurandi 
haec  martyria  inucnire  hadenus  potue- 
runt, nifi  negando , religionis  canfa  hos 
Martyres  paffos  effe.  £t  fortafle  ideo 
hanc  excufatione  praetendere  aufifunt, 
quiacum  ex  fafto  pendeat,  difficile  pro 
batione  habere  videtur ; ta  potes  aute  efl: 
veritatisvis,vt  etia  fuis  verbis  Iacobus  il- 
la negare, imo  etia  occultare  nopotuerit. 

Nain Pr^fat.pag.r  3 .cu  dixiflet, ne- 
mine fuo, vel  Regine  tempore  religionis 
caufa  cfTe  vltimo  fupplicio  atfedu,  pro- 
batione his  verbis  fubiugit, Na  quantuuis 
religioni  fua  deditus  fit,quantuuis  ea  aper  te 
& cotiflater  profiteatur, nuilii  ci  a legibus  im 
pendet  capitis  periculti:  nifi  coperto  contra  le 
ges  externo  aliquo  attu  deliqui ff e ,aut  cornu - 
ratione,confiliuye  rei  fuma  pernuiofum  in - 
ijjfeiexceptis  tantumodo  facnficulis,cxterifq, 
Pontificiarupartiu,quiin  tranfmanms  regio 
nibus  facris  ordinibus  initiatur , qui  tot  ciiu- 
rationibus , tot  proditionibus  ab  tpfis  in  An - 
glia,yel  coceptis,yel  laudatis  infames,  d no- 
flris  finibus  fub  perduellionis  poena  arcentur. 

In  quibus  verbis  primu  notada  elt  regu 
]a  generalis, in  qua  Rex  ait,eis,(j«»  catholt 
ca  fide  aperte,  & conllater  profitentur ,nuliu 
d legibus  impedi  capitis  periculu.  N o enim 
negat,  alias graues  poenas , &a(i!idro- 
nes  cis  imminere,  neq,  affirmare  poteif 
licere  eis  per  leges  ,fua  fideproficeri  his 
actib*,<Sc  modis, quos  ipfamet  fides  pr^ci 
pit,vcldocet,vtex  dicedis  patcbit.Dcm 
V Ttt  de 


Martyres 
funt , qui  o 
blaci  veaia 
inorcij,qua 
merentur  , 
refpuuc,  ne 
Romanam 
£demabac 
gcnt. 

IO. 

Qjji  morte 
atiiciuntur, 
ob  ooo  (er* 
natam  lege 
iniqua  mar 
ty  res  fuut. 

OftenJitur 
multos  Ca- 
iholicosqui 
ob  trafgref 
fione  lega 
lacobi  Re- 
gis occifi 
(une,  prop- 
ter Chriftii 
paffos  e fle. 


770  Lib.VL  Deforma  luram  enti  fidelitatis. 


de  notadae  funt  exceptiones , vna  efl,  de 
his, qui  coiuratione interunt, de  qua  nihil  di 
cere  necetTe  efl:, nam  fi  de  tali  crimine  le- 
gitime couifti  fuerint,  iufte  pro  illo  pu- 
niuntur ,neq;  illa  mors  ad  martyriu  per- 
tinet. Solet  autem  ( vt  quibuldam  ex- 
emplis fupra  oflenfum  efl  , & generali- 
ter fa'ma  pra?dicat)  illis  promitti  poenae 
remifsio,fi  Romanam  religionem  ab- 
iurenC,&tunc  fi  cum  poenitentia  prio- 
rum delictorum  patiantur  , non  care- 
bunt  gloria  martyrij , quia  tandem  pro- 
pter fidei  confiantiam  mortem  fufli- 
nent  . Sed  de  hoc  alias  . Nunc  quod 
ad  rem  noflram  pertinet , efl  altera  ex- 
ceptio de  his , Qui  externo  aliquo  attu  con- 
tra leges  deliquerunt . Atque  in  hac  im- 
morandum efl , & cum  illa  caetera , quae 
de  religione , & exterminatione  Catho- 
licorum dicuntur,expendemus. 

Interrogo  igitur  , de  quibus  legibus 
Rex  loquatur , an  depure  ciuilibus,qui- 
bus  latrones,  homicida:,  & alij  fimiles 
morte  mul  flantur , vel  de  legibus , qui- 
bus Catholici  ,aut  falfam  .Sectam  profi- 
teri , aut  obedientiam  , & poteflatem 
Pontificis  abiurare  coguntur,  autaflus 
Religionis  Catholicae  exercere,  vel  il- 
lam docere  prohibentur  . Profefto  de 
prioribus  legibus  folis  Rex  loqui  non 
potefl,  alioqui  facileconuincetur  falfi- 
tatis  eius  afiTertio.  Tum  ex  legibus  al- 
legatis capite  praecedenti, tum  ex  faflis 
ipfis  vniuerfo  Orbinotis,  tum  etiam  ex 
verbis  Regis  in  Apologia,  vbi  recufan- 
tibus  iuramentum  nuper  editum , mor- 
tem comminatur , vt  capite  etiam  prae- 
cedenti ponderauimus  , certaquc  rela- 
tione iam  accepimus  aliquos  ob  folam  il- 
lam recufationem  elTe  in  Anglia  interfe- 
ctos. Neceffe  effergo,  vt  de  Legibus  in 
materia  Religionis  difponentibus  con- 
tra Romanam  Religione, loquatur.  Hinc 
autem  euidenter  fequitur , eos , qui  pro- 
pter folam  tranfgrefsionem  talium  le- 
gum interficiuntur , propter  folam  cau- 
fam  religionis,  & confcientiae  interfici, 
ac  fubinde  veros  Martyres  effe : quia, 
vtdixi , nihil  aliud  ad  verum  martyrium 
in  tali  morte  defiderari  potefl. 

Probatur  autem  illatio,  primo  in  le- 
gibus praecipientibus  aftus  verae  religio 
ni  contrarios  , vt  efl  iurare  Primatum 
Reginae , vel  Regis , & abiurare  potefla- 


B 


D 


Mgujl. 


tem  Papae  > vel  nomen  eius  ex  omnibus 
libris  delere  , vt  praecepit  Henricus, 

Quia  nemo  potefl  talem  legem  feruare, 
nifi  contra  fuam  confcientiam  asendo, 
vel  interius,  vel  exterius  faltem  Catho- 
licam religionem  negando  ergo  idem 
ell , propter  talium  legum  tranfgrefsio- 
nem  , quod  propter  fuam  confcientiam, 

& religionem  immaculatam  feruandam 
interfici . Confequentia  euidens  ell , & 
Antecedens  conflatex  fententia  Petri, 

& Apoflolorutn  Ador,  capite  quinto. 

Obedire  oportet  Deo  , magis , quam  homi- 
nibus. Vnde  refte  dixit  Auguftinus  E- 
pillola.  1 6 6.  Si  contingat , Imperatorem 
in  errore  yerfari,  & pro  errore  fuo  contra 
yeritatem  leges  dare , qui  non  faciunt , quod 
ille  iubet , quia  Deus  prohibet  , licet  tor- 
queantur , non  puniri  ,fed  probari  nunc,  &" 
poflea  coronari.  Similesqj  Patrum  fente- 
tias  cogerit  Gratianus  1 1 .q>3.cap.92.& 
fequentitibus. Et  confirmatur,  quia  non  QrAplAn 
aliter  omnes  Martyres  a principio  Eccle 
fi^  pafsi  funt.  Per  edi  fla  enim  Imperato- 
rum contra  fidem  , vel  cultum  veri  Dei  Obeandem 
aliquid  agerepraecipiebantur , fubcom-  C8u<a  Mar* 
minatione  mortis,  quam  fullinere  po- 
tius  quam  talibus  obedire  mandatis  eli-  occidebao' - 
gebant.  Eodem  autem  modo  puniuntur  tur. 
in  Anglia  talium  legum  tranfgreflorcs. 

Atque  ratio  h$c,&  affertio  locumhabet, 
etiam  in  illis  Anglia:  legibus , qua?  alios 
aftus  facrilegos,vt  participationem  Calr 
uiniana?  Coena?,  & fimiles  communica- 
tiones cum  haereticis  in  eorum  ritibus, 

& Synagogis  praecipiunt.  Namlicetin 
illis  legibus  non  imponatur  capitalis  pf- 
na  , nihilominus  qualifeumque  fit  poe- 
na, illam  propter  talis  legis  tranfgrefsio- 
nem fuflinere, efl  quadam  martyrij  par- 
ticipatio , vel  inchoatio , quae  fi  vfque  ad 
mortem  fuflineatur,  poterit  martyrium 
confummari,  vtinfra  dicam. 

De  alijs  autem  legibus  vetantibus  ac- 
tus exteriores  bonos , & ex  fide,  & reli- 
gione catholica  profeftos,vt  fut  facra  fa- 
cere,feu  miffas  priuatas  dicere,abfoluere 
poenitentes,  catholicos  exhortari,  igno- 
rates,vel  haerefi  deceptos  docere, & fchif 
maticos  Ecdefie  Roman^  recociliare,& 
fpecialiter  docere  Papa  efie  caput  Eccle 
fie  vbique  exiflentis, etiam  in  Anglia, & 
fimilia.  De  his, inquam,  legibus  facile  e- 
tia  probaripoteft,eos,qui  ob  trafgrefsio- 

nem 


12. 


Manyres 
fas qu:  pio 
pier  viola- 
tioaeit)  le  - 
gom  prohi 
betuiu  ait 9 
veligiocisca 
tholici  oc- 
culuntor. 

Affor.^r 
Affor.  > . 


Cap.  i / . lD  e veris  qA  n git  canis  Martyribus  ? ? / 


ne  illaru  interficiuntur,  elTe  veros  jVlar- 

tyres,&propter  causa  Religionis  interfi- 
ci. but  ennn  ha:  leges  liimlesilJi  praece- 
pto facerdotum,&  lcribarum  datoApo- 
ftolis  Actor.4.quando  vocantes  eos  denu- 
darunt,ne  omnino  loqueremur,  neque  doce- 
rent innomine  1 ES  V.  Quibus  Petrus, & 
Ioannes  refponderunt.  St  mjlu  eji  in  cof- 
peffti  Dei,  ws  potius  audire , quam  Deum, 
luduate,  non  enim pojjumus , qua  vidimus, 
& au  diurnus  non  loqui.  Et  iterum  cap.  y. 
cum  Princeps  facerdotum  Apoltolos 
reprehenderet,  dicens, Puecipiendo  prace 
pimus  vobis ,ne  doceretis  in  nomine  ifto&c. 
Apofioli  relponderunt , Obedire  oportet 
Deo, magis  quam  hominibus.  Et  cum  ob 
eam  caufam  caeli  fuiffent.  Ibant  gauden- 
tes d confpettu  concili), quoniam  digni  habiti 
funtpro  nomine  lefu  contumeliam pati.X bi 
expendo,  licet  facerdotes  propter  tranf- 
grefsionem  fui  praecepti  Apoftolos  cae- 
di fecilTet,  illos  nihilominus  exiftimafte, 
pro  nomine  I ES  D paifos  fuiile  ; vnde  fi 
pafsio  illa  vfq;  ad  mortem  perueniflet, 
ime  dubio  fuilfet  colummatu  martyriu. 
Ex  quo  locogeneratim  colligiin9,fi  prae 
ceptum,vel  lex  humana  prohibeat  actus 
verae  religionis  catholica, qui  ad  eiusde- 
fenlioneiu,conferuationem,vel  propaga 
tionem  ordinantur,  & propter  eius  traf- 
grersionem  aliquis  a fidei  perfecutore 
occidatur,  vere  interfici  propter  caufam 
religionis,  etiam  fi  tyrannus  propter  le- 
gis fiiae  tranfgreisionem  poena  illam  im- 
poni dicat.  Eft  enim  omnino  eadem  ra- 
tio . Cum  ergo  per  has  leges  Anglii  fi- 
miles  aftus  religionis  catholice  prohibe- 
antur,illee  nihil  obftant,  quominus  om- 
nes , qui  propter  vfum  talium  a&ionum 
interficiuntur , propter  fidem, & religio 
nem  moriantur. 

Ratio  autem  eft,  quia  leges  illae  furit 
inique,  & nullam  obligationem  induce- 
re poliunt, tu  quia  funt  ciuiles,  & in  ma- 
teria religionis  contra  religionem  difpo- 
nunt , tum  quia  prohibent  attus  de  fe  li- 
citos , & Sanftos  in  fpiritualem  perni- 
ciem Ecclefiae  , qua:  in  illo  regno  eft.  Et 
ideo  illas  leges  non  obferuare  nulla  eft 
culpa;  imo  fi  fiat  prudenti  modo , & fine 
temeritate, eft  infignis  a cius  fortitudinis 
& religionis , & fignum  magne  charita- 
tis ; ergo  mors  illata  propter  tales  adlus> 
re  vera  non  eft  poena  tranfgrefsionisle- 


A gis,quia  vbi  lex  nulla  eft  , etia  tranfgvcf- 
fio  eft  nulla , & coniequcnter  nulla  cul- 
pa; ergo  ncc  vera  poena  ciic  potclfi  bu- 
pereit  ergo,  vt  iit  tantum  perfccutio  re- 
ligionis, & alliictio,leupaisiotalispcr- 
fon^, lolu  quia  talem  Religionem  profi- 
tetur,aut  def-endit,vel  prodicat, hoc  autc 
eft  pati  propter  caufamKehgioois,& pro 
pter  Chriflu,  iicut  patiebamur  Apollo- 
li,  H £c  autem  ratio  procedit  cuidcntius, 
quado  actio  ab  honnne  prohibita  a Chri 
lio  eft  praecepta  ; tum  quia  homo  tunc 
patitur,  ne  hominem  Deo  praeferat, iux 
B ta  illam  Apoftolicam  fententiam.  Obedi 
re  oportet  Deo  magis, quam  hominibus, tum 
etiam  quia  in  illo  articulo  obligatChnfti 
prycept«.A7ofife  umere  eos. qui  occidutcor 
pus. Matt.io.Nam  vt  ibi  ait  author  lm-  Matt.  xo. 
perfe&i  homil.  2j.  Aon  folum  ille  prodi- 
tor eji  veritatis, qui  tranfgreduns  veutatem 
mendacium  loquitur,  fed  etiam  ille  , qui  non 
libere  Veritatem provunciat,quam  libere  pro 
nunciarc  oportet. Vndefubiugit, non  folii 
facerdotem,fed  etiam  laicuin  etle  debito 
rem  profitenda:  fidei  in  tali  neccfsitatis 
articulo.  Quomodo  ergo  non  erit  Mar- 
tyr,fiob  eam  caufam  interficiatur? 
q Addo  vero , licet  talia  opera  lege  hu- 
mana prohibita,  pofsint  aliquado  omitti 
fine  tranfgrefsione  praecepti  diuini , vel 
quia  funt  tantum  de  confilio , vt  vouerc  l),s  C»iboli 
caftitatem,vel  reiigionem  profiteri , vel 
quia  fi  cadunt  fub  affirmatiuum  prsce-  r ** 
ptum  Dci,vel  Ecdelie,  vel  illud  no  obii 
gat  pro  tali  tempore , vel  cum  tot  peri- 
culis: & ideo  pollet  cptiine  pro  tunc 
omitti , fine  eiufdem  tranfgrefsione:  ni- 
hilominus fiquis  , non  obftante  iniqua 
prohibitione  , & tyrannica  commina- 
tione propter  zelumfidei  illos  aftus  ex-/ 
erccat,  eo  modo,  quo  fibi  licent,  & iudi 
T)  cat  ad  Dei  gloriam,  & vtilitatem  anima- 
rum expedire:  fi  propterca occidatur, 
erit  vere  martyr  , quia  non  vt  maledicus, 
aut  fur , vel  inobediens  Regi  cuius  lex 
eft  iniqua, /ed  Vt  Chrijlianus  Catholicus  pa 
titur,&  propter  iuftitiam  interficitur. 

Non  enim  folii  homo  operatur  iuftitia, 
quado  obedit  prscepto,fed  etia  quoties 
operatur  propter  C hriftu,&  Dei  gloria, 
licef  tuc  non  obligetur;  ergo  qui  patitur, 
ne  hac  iuftitia  volutaria,vt  fic  dica.id  eft, 
ilon  necelTariam  tunc  ex  prfcepto,Deo 
aute  gratam,  &proximis  vtile,  omitte. 

Ite  i wve- 


14. 

Qui  luierfi 
citor,  quod 
adii  religio 


77  2 Libet  VI.  Deforma  tur amenti fidelitatis. 


re  vera  propter  iuftitiam  patitur;  ergo  fi  A 
interficiatur  propter  eadem  caufam,  ve- 
re occiditur  propter  caufam  religionis* 
ac  fubinde  eft  verus  martyr. 

Cum  ergo  Rex  fateatur, in  Anglia  in- 
terfici Pontificios  propter  tranfgrefsio- 
nem  talium  legum  ciuilium, negare  non 
poteft  , quin  propter  caufam  religionis 
interficiantur, & confequenter  neqfinfi- 
ciari  poteft  effe  veros  martyres.  N a lex 
iniufta  * & inualida  nOn  poteft  impedire 
martyrij  veritate, nec  veram  caufam  talis 
mortis  immutare  * quae  caufare  veraeft 
fola profefsio  talium  a£tionum,qu§  ideo  g 
difplicet  Regi,  fuifque  confiliarijs , quia 
difplicet  illisRomana  Religio, & timent, 
ne  per  illos  attus  vel  conferuetur,  vel  in 
ftauretur  in  illa  infula, & ne  contraria  fe- 
£ta  confundatur. Nec  refert,  fi  dixerint, 
prohiberi  hos  a<ftus , non  propter  religio 
ncm,fed  propter  ciuiles  rationes,  quia  ta 
les  homines  feditiofi  funt,  & coniuratio- 
nem  mouent,&c.  Nam  in  primis  maiori 
ex  parte  ha;  funt  falfae  calumniae,  <3c  pr£- 
textus  ad  euertendam  religione  catholi- 
cam.Dat®  enim  ( & non  concefTo)qubd 
aliqui  catholici  in  hoc  aliquid  peccaue- 
rint,  vel  excelferint , non  ideo  in  omnes  C 
catholicos  redundare  debet  infamia;  hoc 
enim  contra  rationem, & iuftitiam  eft, 
vt  confiat.  Maxime  vero  iniquum  eft, 
vt  ob  eam  caufam  ipfa  catholica  religio 
( vt  fic  dica)  infametur , & perfecutione 
patiatur,  vfum  eius,  & omnia  media  ne- 
ceffaria,  vel  vtilia  ad  illius  conferuatione 
vel  propagatione  fubditis  prohibendo. 
Deinde  multa  funt  legibus  Anglicis  fub 
poena  capitis  prohibita  , &punita,qua; 
ad  euitadum  illud  periculu,fi  quod  e flet, 
necnecelTaria  ,nec  vtilia  funt.  Vt  v.  g. 
prohibere  affirmare  Papam  effe  caput  Eccle  - 
fue , nihil  profefto ad  illu  finem  confert.  D 
Quin  potius  illa  lex  efficit, vt  fideles  Pa- 
PS  obedientes  cogantur  fe  fe  abfeondere, 
ex  qua  violetia , & fimilibus  folent  tales 
coiurationes  prodire.  Et  ide  cft  de  prohi 
bitionevfus  facrificij,&aliaru  reru  facra 
ru,vtimaginu,&  de  adminifiratione  fa- 
cramentoru  ritu  catholico.  Atvero  fi  fub 
diti  libere  fuam  fidem  profiteri  fineren- 
tur,&eftent  cogniti  qui  aPontifice  funt, 
occafio conjurationis,  acfimilia  pericu- 
la elTent  fiiblatajergo  hoc  colore  no  pof- 
funt  tales  leges, vel  mortes,  qua;  fub  illa- 


rum titulo  fiunt,  a perfecutione  caufa  re 
ligionis  excufari.Ex  quo  tande dicimus, 
fi  quod  efi  periculum  infidiarum , <k  co- 
iurationum, ex  pertinacia  ipforum  he- 
reticorum  nafei.  Et  ideo  fi  ad  vitandum 
periculum, volunt  potius  religionem  ca- 
tholicam funditus  euertere , quam  a fua 
pertinacia  dcfifiere,hoc  ipfoeuidenter 
ofienduntjfe  catholicam  religionem  per 
fequi,vt  fuam  hzerefim  retineat,6cin  illa 
teporalem  fiatum  conferuent;ergoqua- 
do  propter  fimilem  caufam  facerdotes. 

Vel  alios  fid  eles  occidut , propter  caufam 
religionis  illos  perimunt, ac  fubinde  tan- 
quam  veros  martyres,  velint, nolint,eos 
Deo  m a flant. 

Nec  mouere  debet  catholicos,  aut  du- 
bietatem  aliquam  inferre,quod  leges  An 
glis  damnent  eos , qui  talia  agunt,  tan- 
quam  perduelliones , traditores,  aut  ho- 
ftes  occultos  Regis,vel  reipublies : non 
enim  apud  Deum,fed  apud  deprauatum 
iudicium  hominum  tales  ceferi  pofiunt, 
Conditores  enim  talium  legum  dignita- 
tem Pontificis  contrariam  efie  cenfent 
Regis  Maieftati,&  ideo  crimen  laefeMa 
iefiatis  appellant,obedientiamPontificis 
profiteri , cum  tamen  negare  Pontifici  O^dieoiil 
obedientiam,  crimen  fit  laefa;  Maieftatis 
diuine,  quae  vices  fuas  Pontifici  in  terris  eit  Racilio 
comifit,&  ideo  obedietia, quae  illi  tribui-  nis  crimen. 
tur,Deo  tribuitur, & non  poteft  efte  co- 
traria  fidelitati  iuftae,&  Principibus  tern 
poralibus  debitg ; cu  Chriftus  ipfe  docu- 
erit,no  repugnare, qu  x fu  n t Caefaris,  da- 
reCaefari,&  que  funtDei,Deo,Hocaute 
effe  praecipuum  inftitutum , & artificiu 
talium  legum  intelligi  facile  poteft  ex 
his,  qua;  refert  Sander,  de  tempore  Eli-  Sander, 
fabetha;  lib. 3 .pagin.  469.  vbi  de  San  <ftis 
confeftbribus  ait . Cum  exteras  confidas 
criminationes  in  indicio  facile  depuliljent, 
mox  ipforum  fecretiores  cogitationes , er  fu- 
tura farta  , quibufdam  captiofis  interroga- 
tionibus fuper  Bulla  declar atoria  Pij.  V.fit 
inqmfitio}nimiru>fi  feni  enti  am  illam  legiti- 
ma fuijfe  iudicent  ? Si  putent  in  Papa  effe 
poteflate  Reges  exantborare,  ac  fubditos  ab 
tpforu  obedientia  liberos  reddere  ? (juidfint 

farturi ipfi,aut  alijsin  confcientiaprxfcribet , 
fi  bellh  d quoquo.  inferatur  propter  Religio- 
ne ; ac  huius  generis  alia-.in  quibus  fiquidpro 
Pontificia  poteflate  , yel  prudentifsima  re- 
rum moderatione  dixijfent , continuo  Ixfie 

Maiefia- 


Idem  cofir- 
niacur  edi- 
tio lacobi 
Kegis  pro 
iuramenco 
fidelitatis. 


I7* 


IliUr. 


Cdp.  r /.  De  veris  Jn gli canis  Martyribus. 


773 


Maie flatis , &non  Religionis  rei  decerne- 
bantur. Etpoflea  confcfsione  cuiufdam 
1 o^nnis  Nicolai , & varijs  ,ac  illulhibus 
exemplis  idem  late  confirmat , ac  tan- 
dem ex  legibus  in  quodam  Regini  edi— 
ddo  contentis  ici  coprobat,  pr^cipue  vfqj 
ad  pag.484.N0s  vero  idiplum  conuince 
rc  poli umus  ex  Regis  lacobi  edi  «fio  pro 
fua;  fidelitatis,  vel  potitis abnegationis 
Pontificia  poteftatis  iuramentoyfafto 
ad  prodamatione,  feu  ad  petitione  Paria 
menti  anno.  7.  regni  eius , cuius  tenor 
omiflo  prooemio,  efi.  Per  has  prxfentes 
flritfe praecipimus, & mandamus, vt  Domi- 
ni, & exteri  noftn  fecretioris  conflij  Ar- 
cbiepifcopi^pijcopiyPrafideSj&cuJlodes  pa 
cis,&c.  Ad  quos  [peti  at  hoc  negotium,  vt  ad- 
mimjlrent  hoc  iur amentum  ommbus  perfo- 
nis,  & prxcipne  his , quibus potcfl,& debet 
admimjlran,  iuxta  Jiatutumf alium  in  ter- 
tio Anno  nojlnregni,  & quod  in  recufantes 
animaduertat, iuxta  leges  noflras  refpebhue. 
Et  quamnis  poterimus  propter  amorem  erga 
omnes fubditos  noflros  ( quibus perprouidett 
tiam  Dei  loco  patris  [umus ) optare, ne  vllus 
inueniretur  intra  terminos  nojhorum  domi- 
niorum,qui  illud  reeujaueriv.nihilominus  fi- 
quis  cor  [tum  ita  abalienauerit  d fcrenifsi- 
mo  Principe  fuo,vt  illud, veliliiusvilam par 
tem  extern ce  poteftati  jubieceritjn  derogatio 
nem  noftrx  corona,  & dignitatis, [iteritate, 
eN  iuflitiam  no[ rarum  legum , tali  debitam 
declarabimus ; ficut  e contra  fanor  nofier , 
tybeneuolcntiabenemeritisjubditis  debetur. 

Nihilominus, quia  alienatio  hrec  d nobis, & 
nofira  corona, ejlpraparatio  quadam  ad  ul- 
teriorem, cr  penculojiorem  def  etfionem,  & 
ideo  tendit  ad  crimen  lafle  M aiefatis, refl- 
uimus referuare  nobis , & nofbro  vfui  totum 
ordinem  ,poteflatem,  & difpofitioncm  circa 
hunc  cafum, ficut  & poenas  eiufde.  Ex  qui- 
bus verbis  fatis  confiat, has  poenas  re  ve- 
ra non  infligi, nifi  propter  contefsioncm 
Primatus  Pontificis,vel  propter  non  2b 
negatam  poteflatem  eius, que  manifefle 
efi  caufa  religionis,  vt  autem  gloria  Mar 
tyru  obfcuretur , tegi  caufam  veram  fub 
fiefio  velamine  criminis  lifae  Maiefiatis, 
poenarum  autem  feueritatem  , 8c  iniufli 
tiam  fub  blandis  verbis  dementiae,  <Sc 
paterni  prouidentiae  occultari , in  quo 
Rex  Anglii  antiquos  Imperatores,  qui 
ab  Ecclcfia  defecerunt  , imitatur.  Sic 
enim  de  Confiantio  refert  Hilarius  li- 


A 


B 


C 


D 


bro  contra  illum,  quod  Catholico?  per- 
fcqucbatur , partim  blanditijs  , p.utun 
terroribus,  & affiiftionibiis  ,jme  muidia 
(inquit ) gloriojarum  mortium.  Yndein 
hunc  modum  contra  Conflantium  pro- 
clamat. Contra  Deum  pugnas , contra  Lc- 
defiamjceuis,  SanCtos  perfequeris , praedica- 
tores ChnfUodifli,  religionem  tollis , ty  ran- 
nus non  tam  humanorum  ,fed  diurnorum. Et 
infra.  Subrepis  nomine  blandientt,  occidis  Ipe 
cie  religionis , impietatem  peragis , t hu- 
fli  [dem  Cbrifti  mendax  pr  ce  dicator  txlm - 
guis. 

Similiter  Iulianus  Apoftata , Callide, 
& artificiofe  (vt  aitNazianzcnus  Orat, 
tertia, alias.  1. contra  illum)  bellum  cen- 
tra Chriftianos  mouit , tyrannidi  clemen- 
tiam tanquam  hamo  ejeam  circumponens, ac 
yim  perfuafione,  verborum^  blanditiis q,  il- 
liniret.  EtfubditNazianzenus.  Etenim 
yt  aha  , ita  eum  quoque  , quo  Martyres 
affici folent , honorem  athletis  inuidcbat.Ac 
proinde  id  molitur , yt  ipfe  quidem  , <y  'nm 
afferat , & interim  ajfcrre  non  yideatur. 
Quod  late  profequitur.  Et  fimilia  repe- 
tit Oratio. quarta, qu£  efi  fecunda  contra 
eundem.  Oratione  aute  trigefinia  fecun- 
da pofi  quam  de  Iuliano  fermonem  fe- 
cit , dc  Valente  fubdit.  Secundus  nihilo 
humanior  illo  fuit',  imo  eo  etiam  acerbior, 
quod  Chrifi  nomen  ferens,  pfeudoChri(lus 
erat,  Chrifliauifque  probrum  , ac  dedecus, 
quibus , &1  facere  impium , pali  inglo- 
rium erat ; quod  nteiniuriam  quidem  acci- 
pere viderentur  , nec  illufri  Martyri)  no- 
men cruciantibus  accederet,  verum  hic  quo- 
que fucus  veritati  feret  , Vt  qui  tanquam 
Chrifliani  patiebantur , tanquam  impq  cru- 
ciatu afficerentur  . Nihil  efi  ergo  quod 
Catholici  dc  iftorum  San&orum  Mar- 


18. 

Nafan\. 


tyrio  dubitent,  nam  iuxta  regulam  A11-  ^iugufin. 
gufiini;  cum  fint  certi,  eos  in  vnitate  dcvmt.Ec 
Ecdefii,pro  eadem  vnitate,  & obedi-  clej.c.zo. 
entia  mortuos  elTe,  dubitare  non  pof- 
funt,  quin  fint  tanquam  Martyres  co- 
ronati , & interfeftores  eorum  tanquam 
perfecutores  martyrum  cfTe  indicandos. 

Nemo  igitur  ( vt  'Cyprianus  dixit)  in-  frpri4„n: 
f amet  Martyrum  dignitatem  , nemo  eorum 
vlonas  def  ruat,  <y  coronas . Manet  incor- 
rnptce  filci  robur  incolume  , nec  duere  .aut 

facere  aliquid  contra  Chriflum  poteji,  cuius 
<y  (pes , & fides , & virtus,  & gloria  om- 
nis in  Chntto  ef. 

T«3  Addere 


774- 


Lib-VI.  De  formaiuramenti fidelitatis. 


Addefe  tadempofiumusadhdelium 
Quinarie  confolationcm , Catholicos  diu  pro  fide 
pro  Chrifti  vexatos , licet  non  fint  violenter  pro  fi- 
fidc  vexaa-  de  interfetfi,fi  in  ea  tribulatione  conila- 
«ur,marty*  ter  vfque  ad  mortem  perfeuerent,fiue  in 
ri'  ciTnc03  mont^us>  & Solitudinibus  fugiendo  er- 
* ’ rantes,fiue  in  vinculis,  & carceribus  af- 

flifti,  fiue  voluntarijs,  vel  coaftis  exilijs 
peregrinantes,fiue  fpeluncis,  & cauernis 
terra:  delitefcentes , fiue  alijs  modis,  & 
egeftate  multa  incommoda  patienter 
fuftinentes , vfque  ad  finem  vita:  perue- 
nerint  , non  fore  priuan  dos  gloria, vel 
mercede  Martyrij  . Cuius  veritatis 
Cypmti . tefiis  fufficiens  mihi  eft  Cyprianus  E- 
piflola.  ? 6.  ad  Thibaritanos , quos  ad 
martyrium  exhortans,  ait.  Si  fugientem 
in  fohtudine , ac  mentibus  latro  opprejjerit , 
f er  ainuaf erit,  fames,  aut  fitis,aut  frigus  af- 
flixerit, velpermariapractpiti  nauigatione 
pr  operantem, tempefias, ac  procella  fubmerfe- 
rit.Speftat  militem  juum  Chrifius  vbicumj, 
fugnantem,&  perfecutionis  caufa  pro  nomi- 
nis fui  honore  morientipreemiu  rediit , quod 
daturum  fe  in  perfecutionepromifit.Nec  mi- 
nor efl  martyri)  gloria  non  publice , & inter 
multos perijj] e,  cum  pereundi  caufa  fit, prop- 
ter Chrijlum  perire.  Sufficit  ad  teflimonium 
Martyri)  fui  tefiis  ille,  qui  proh  at  Martyr  es, 
& coronat. Sicque  dixit  idem  Cyprianus 
epiilol.i8.ad  Lucium  Papam.  Inconfef- 
fdem,'  foribus  Chrifli  dilata  Martyria  non  meritum 
confefsionis  minuunt , fed  magnalia  diuintt 
protetfionis  oflendunt. 

Haec  autem  tolerantia  affli&ionum, 
~ 2,°*  & poenarum  vfque  ad  mortem  duobus 

Duplex  fno  i n -j  j 

dus  pvardi-  niodis  potelt  accidere , vno  modo  cum 
ftas  afilifti  tanta  corporis  violentia  , & inualetudi  - 
ones  tolera  ne  ex  ipfisaffii&ionibus,  vel  earum  occa 
fione  proucnientibus,  vt  magna  ex  par- 
te inde  mors  proueniat , aut  nimium  ac- 
celeretur, vtcontingitin  diuturno carce 
re,  vel  in  exilio  ad  loca  infalubria,in  lon 
ga , & periculofa  nauigatione, vel  in  tan- 
ta rerum  penuria  , vt  grauibus,  & conti- 
nuis incommoditatibus  corpus  extenuc 
tur,  donec  extinguatur.Et  in  his  cafibus 
in  omni  proprietate,  & veritate  marty- 
rium confummatur , & itafolet  Ecclefia 
eos,  qui  hoc  modo  pro  Chriflo  moriun- 
tur,vt  veros  martyres  colere,eorumque 
fa<fta  celebrare.  Alio  vero  modo  ficripo 
tefl,  vt  licet  quis  vincula,  aut  exilia.  Vel 
alias  fimiles  affliclioncsvfqjad  morte  pro 


A Chrifio  fufiincat,  nihilominus  affliftio- 
nes  ili*  non  fint  caufa  mortis , fed  fuo  na 
turali  curfu  proueniat : & tunc  licet  du- 
bium inter  Theologos  fit , an  illud  fidei 
teilimonium  vfquead talem  morte  red- 
ditum ad  nomen,  & fpecialem  marty- 
rij aureolam  obtinendam  fufficiat:  cer- 
tum nihilominus  efl , copiofam  marty- 
rij gloriam  , & mcrcedem  illi  deefie  non 
poife.  Nam  qui  fic  perfeuerauit,  re  vera 
impleuit  conditionem  a Chrifio  poflu- 
latam,  Qui  me  confeffus  fuerit  coram  homi- 
nibus : vnde  Chriftum  etiam  ipfum pro- 
B mifsionemfuam implere  netefle  etl,  C6- 
ftebor,ey  ego  eum  coram  Patre  meo. 

Et  in  his,  qui  ficpatiuntur,maxime  2I* 
locum  habet,  quod  Augufiinus  ait  fer- 
mon.45.  deTempore.  Non  Martyrium 
fola  effujio [anguinis  conpmmat,nec joladat 
palmam  exutio  illa  flammarum.  Perueni * 
tur  non  folum  occafu,  fed  etiam  contemptu 
carnis  ad  coronam.  Etfermon.232.  de  Te 
por e:  Quicumque  pro  Veritate  teflimonium 
dederit, quidquid  pro  teflimonio  veritatis,& 
iuftitia  pertulerit,  totu  ei  Dominus  pro  mar 
tyrio  computabit.  V tique  in  ea  confefsio- 
ne  vfque  ad  mortem  perfeuerando.  Et 
q fic  etiam  in  his  cofefloribus  maxime  c5- 
pletur , quod  Sanfti  Patres  fzpe  dicunt, 
martyrium  non  deefie , vbi  voluntas  no 
deefi,  ficut  dixit Chryfoftom.  Pfal.9?.  Cbryfojl. 
Martyrium  non  tantum  euentu  csJHmatur , 
fed  etiam  propofito . Et  Cyprian.  Epifiol.  • Cypria», 
r 1 . A7om  contrifletur  aliquis  ex  vobis, quafi 
ili ts  minor,  qui  ante  vos  tormenta  perpefsi, 
vifto,&  calcato  feculo  ad  Dominum  glorio - 
fo  itinere  venerunt.  Dominus  ferutator  eft 
renum,  & cordis  arcana  per  ffiicit , intue- 

tur occulta.  ±A.d  coronam  Dei  promerendam 
fufficit  ipfms  folum  teflimonium , qui  iudica - 
turusejl. 

D 

C A P V T.  XII. 

\A.l  ea , qua  contra  fecundum  Breue  Ponti- 
ficium, & contra  Cardinalis  Bel- 
larmini  Epiftolam  Rex  obij - 
iit  ,reffionfio. 

INTER  alia  arrogantiae  figna,qu£  r’ 
Rex  in  Prxfatione  ex  ApologiaBel 
larmini,  eiusque  refponfione  enume- 
rat , ac  reprehendit , vnum  efl , quam  in 
feribendo  breuitatem  Rex  tenuerat,  ea- 
dem 


Regi*  in  car 
dinai. Bellar 
iritni  breui- 
cacem  redae 
gutio. 


2. 

Proponun- 
tur prseci- 
pux  vires  fe 
eundi  Bre  - 
«is  Pauli  V. 


Cd.  1 2 , S ecunduTSreucPonttf.CH  cpift  fBclltir.dtf editur . 7 7 j 


dem  ipfum  Bellartninuin  refpondendo  A 
fe  qui  voluifle,&.  addit.  Quo  compendio  in 
fecundo  Pontificis  Bre  hi  confutando  yfus 
eram , eodem  in  me  y oluit  ytt , meof  exem- 
plo fe  je  pene  intra  ymus  paginx  angujhas 
coercere.  Vt  ergo  fimilem  reprehenfio- 
nem  vitarem  , omnemque  vmbram  oc- 
cafioniseius  effugerem  ,ficut  in  ceteris 
haftenus  feci , in  hoc  vltimo  pundo  co- 
piofam  rcfponfionem  fercnifsimo  Regi 
dare  defideraui.  Nihil  autem,  vel  in  iplo 
Breui,  quod  noua  defcnfione,vel  proba- 
tione indigeret , neque  in  oppugnatione 
Regi  s,  quod  peculiare  refponfum  poflu  g 
larct,inueni:idcoque  fatius  duxi, in  ean- 
dem Regis  offenfionem,&  reprehenfio- 
nem  incurrere , quam  vel  iamdifta  re- 
petere, vel  fuperfiuis  verbis,  & otiofis 
cartas  onerare.  Ideoque  breuiter  pofle- 
rius  decretum  Pontificis,  eiusque  ratio- 
nem explicabo, deinde  nihil  difficile  co- 
tra  illud  a Rege  obijei  eadem  breuitate 
ofiendamrtandcmque  fimili  modo  circa 
Epiftol^  Bcllarmini  confutationem  dif- 
curram. 

Pontifex  igitur  in  hoc  pofferiori  Bre 
ui  nullum  nouum  onus,  vel  obligatione 
Catholicis  Anglis  imponit  , fed  prius 
Breue  iterum  confirmat,  diftin&iusquc  Q 
explicat, in  eo  duo  fafta  effe.  Vnum  eff, 
declarare  non  elfe  licitum  in  conficientia 
hoc  iuramentum  fidelitatis  prifiare , a- 
liud  eff,  proprio  etiam  pra?cepto  illud 
prohibere  , vt  omnis  occafio  tcrgiucr- 
fiandi , vel  dubitandi  tolleretur,  lnfuper 
etiam  declarat, prius  Breue  non  folum 
motu  proprio , & ex  certa  fcientia , ve- 
rum etiam  poft  longam , & grauem  de- 
liberationem de  omnibus , quae  in  iura- 
mento  continentur,  adhibitam  , fuiffc 
feriptum , ideoque  omnino  fieruandum 
efTe , omni  interpretatione  fiecus  fuade-  D 
te  reiefta.  Ratio  autem , vel  necefisitas 
huius  nouae  declarationis, fieu  confirma- 
tionis fuit, quia,  vt  ipfiemetP  ontifex  re- 
fert,nonnulli, vel  fubditi,vel  feduftorcs 
Regis  rumore  in  A.nglia  fparficrant, Bre- 
ue vel  fiftum  elfe , vel  non  legitime,  & 
ex  certa  fcientia , fied  per  fiurreptionem 
aliquam  fuilfe  expeditum, quo  praetex- 
tu aliqui , illo  contempto,  iuramentum 
non  recti fabant.  Quam  fraudem  , & rc- 
nitentiara  verfutiei  aduerfarij  humana: 
falutisidem  Pontifex  benigne , ac  pru- 


denter tribuit , vt  infirmorum  fidelium 
fragilitatem  cxcufict. 

Rex  autem  Angliae  cum  nihil  habe- 
ret, quod  contra  vcrifsimam  Pontificis  }' 
declarationem  , & nccelfariam  prohibi-  ff 

tionemobijceretjfiue  ab  authoritate,  fi-  nochilciti 
ue  a ratione  petitum, 111  verborum  exag-  coi,u,  i«u 
gerationem  prorumpit,  verbaq;  ipfius-  ^u,!  Breue, 
met  Pontificis , quae  proxime  adduxi-  VCli  frLm 

. . } * exa^gcmi 

mus , arripit , oc  in  lpfiurn  conucrtit , di-  0Be  VIltur. 
cens, nulla  fraude  itapotuilfe  dormonem 
catholicis  Angliae  per  mille  annos  noce- 
re , ficut  huius Breuis  expeditione  Papa 
illis  nocuit.  Quia  ex  illo  , hoc  magnum 
(ficilicet)  incommodum  , fcquetur,  quia 
multi  etiam  Sacerdotes , qui  iuramentu 
admifierant, illud  abiu  rare  cogcntur,atqj 
ita  fiet  , vt  duo  juramenta  fidelitatis  fiuo 
Regi  exhibita  peierent.  Vnum  eff  illud, 
quod  omnes , qui  fub  regno  nafcnntur, 
tacite  iurant , aliud  hoc , quod  poff  crius 
admiferunt.  I^ndefecjuiturQnqmtfncrr.i- 
nempojfe  in  Analia  Romanam  religionem 
profiteri , nec  jalutem  anime  fue  curare ,qui 
non  fidelitatem  fuam  erga  Principem  cog- 
nitam , (jr  luratam  exuerit , cr  tiurauent. 

N ihilq.  aliud  contra  hoc  polterius  Bre- 
ue obijeic. 

Non  eff  autem  diffici!e,in  praificnti 
punfto probare  fpintus,& offendere,  an  * quofpiri 
inffitutio  iuramenti,  eiusque  exactio  , tu  forma  il- 
potiusquam  eiufidem  reprobatio, & pro-  la  su,,D<1"n 
hibitio  ex  fipiritu  Satana:  fuerit,  nam  ex  u<u  lu<tu' 
fruChbus , feu  effectibus  eorum  difeerni 
poffunt.  Finis  enim  iuramenti  eff  , auer- 
terc  fideles  ab  obedientia  Ecdeiialfica 
fub  colore  obedientia:  ciuilis , eos  indu- 
cendo ad  abnegandam  Pontificiam  po- 
teffatem , fub  prsrtextu  iurandi  Regi  fi- 
delitatem.V nde  fruftus  talis  iuramenti, 
fi  exhibeatur , erunt  fchifmatis  profef- 
fio, confirmatio, & augmentum;  fidei  ab 
negatio  , & illius  regni  integra  infpiri- 
tualibus  ruina , & animarum  perditio. 

Eff  ergo  perfpicuum,  iuramentum  illud 
abaduerfario  humana:  falutis  excogita- 
tum elfe  , & in  cordibus  Protcffantium 
Regi  confidentium  immi(Tum:& ab  eo- 
dem fpiritu  omnia  verba,  & media  qui- 
bus tale  iuramentum  defenditur  , profi- 
cifei.  E corrtrario  vero  reprobationem, 

& prohibitionem  eiufdem  iuramenti  a 
contrario , feu  diuino  fpiritu  infpiratam 
efTe; tum  quia  proprium  opus  fpirim s 

Ttt  4 Dei 


Satis fic  in- 
commodo 
a Rege  ilia- 
co. 


5. 


6. 

Satisfit  viti 
mtc  illatio- 
ni Regis. 


77  <f  Lib.VL  ‘Deforma  hir  amenti  fidelitatis . 


Dei  eft  dilTbluere  opera  diaboli  , tum 
etiam  quia,  qui  prohibitionem  illam  ple 
na  fide,  Sc  conflanti  obedientia  fulcepe- 
rint,  Sc  fu  i s confcientijs  confulent,  Sc 
fchifmati,ac  infidelitati  cum  fpe  magni 
fruhus,&  mercedis  rebitent.  Qui  vero 
flue  ex  animi  fragilitate , fiue  per  erro- 
rem, & deceptionem  tale  iuramentum 
admiferunt  (vt  Rex  affirmat)  lapfum, 
& errorem  fuum  per  clamorem  Pallo- 
ris agnofeentes,  diftoluent  colligationes 
impietatis , Sc  iniquum  iuramentum  ab- 
jurabunt. Hoc  enim  non  folum  incon- 
ueniensnon  effivtidem  Rex  infert,  fed 
potius  eft  ad  falutem  neceftarium,  Sc  in- 
ter praecipuos  effeftus  huius Breuis  co- 
putari  debet. 

Neque  propterea  fequitur  altera  pars, 
quam  Rex  inuoluit , quod  fcilicet  abiu- 
retur  iuramentum  obedientia?,  Sc  fideli- 
tatis ad  Regem , cum  iplis  fubditis  con- 
genitum. Siue  enim  per  hoc  iuramen- 
tum intclligat  obligationem  illam , quae 
veluti  haereditario  iure  peruenit  ad  om- 
nes fubditos , Sc  ad  eorum  filios  ex  fide- 
litate a fuis  parentibus, & maioribus  fuis 
Principibus  iurata,fiue  etiam  loquatur 
de  expreffo  iuramento  licito,&  honello 
a fubditis  fafto  de  fidelitate  politica  Re- 
gi dcbita,neutro  modo  fequitur  abiurari 
naturale  illud  vinculum , feu  luramentu 
obedientia?  ciuilis,ob  retraftationem  iu- 
ramenti  a Rege  inuenti , Sc  ab  aliquibus 
admifsi.  Quia  in  eo , vt  olf  endimus,  non 
promittitur  Regi ciuilis obedientia  iulla 
Sc  honefla,fed  direfte  abnegatur  Ponti- 
fici obedientia,&  poteftas,&  ideo,quan- 
do  retrahatur, abiuratur  abnegatio,vt 
fic  dicam,ac  proinde  recognofcitur  Pon 
tificis  poteftas,&  ad  eius  obedientiam 
reditur.  Regi  autem  folum  negatur  illa 
obedientia,  qua?  obedientia:  Pontificis, 
ac  Dei  fuerit  contraria , quod  contra  ci- 
uilem,  naturaliterque  debitam  non  elfe, 
faepifsime  declaratum,  Sc  probatum  eft. 

Vnde  ad  vltimam  Regis  illationem 
iam  refpondimns.  Nam  fi  Rex  loquatur 
de  obedientia , quam  ipfe  defiderat,quae 
nullam  fupra  ipfiim  veldirehein  fpiri- 
tualibus,  vel  indirehe  intemporalibus 
recognofcat,  optime  infert,  neminem 
pofte  in  Anglia  catholicam  fidem  tene- 
re, & feruare  , talem  obedientiam  Regi 
iurando,  vel  tale  iuramentum, fi  illud  ali 


A quando  pr^ftitit,non  retraftando.Neq; 
Rex  in  hoc  dubitaret,  fi,  vt  tenetur,  cre- 
deret , extra  vnam  Catholicam, & Apo- 
ftolicam  Ecclefiam  non  polle  elfe  falu- 
tem, aut  fidem;  quia  vbi  non  eft  vniocii 
capite,  ibi  eft  fchifma,  Sc  diuilio  ac  fepa- 
ratio  ab  Ecclefia,  ideoque  fieri  non  po- 
teft , vt  qui  iuramentum  illud  admiferit, 
&in  eo  perftiterit,  in  ftatu  falutis  exi- 
ftat.  At  vero  fi  de  pura , ac  legitima  obe- 
dientia ciuili  Rex  loqueretur  , nullius 
momenti  elTet  illatio, quia  haec  obedien- 
tia ciuilis  cum  Ecclefiaftica  non  pugnat, 
g Sc  inalijs  regnis  catholicis  feruant  lub- 
diti  Romanam  religionem,  & confulunt 
falutifuae,  & nihilominus  non  exuunt, 
nec  abiurant  fidelitatem  Regi  fuo  debi- 
tam,imo  illam  ampliori  fide,  6c  cum  ma- 
iori Regum  pace  , ac  fecuritate  obfer- 
uant. 

Poft  impugnata  Pontificia  decreta, 
inuehitur  Rex  in  epiftolam  Cardinalis 
Bellarmini , cui  quoad  hanc  partem  ref- 
pondere,non  duxi  operaepretium ; tum 
quia  Cardinalis  do&ifsimus  Polita  eru- 
ditione id  egit  plenifsime,  tum  etiam 
quia  fere  nihil  ad  caufam  pertinens  at- 
Q tingitjCui in  fuperioribus  fatisfahum  no 
fit.Quod  vt  omnibus  fit  euidens,figilla- 
tim , Sc  per  partes  id  breuifsimc  declara- 
bo. Primum  enim  Bellarmino  tribuit, 
quod  iuramentum  fidelitatis  cum  iura- 
meto  Primatus  cofuderit.  Sed  obiehio- 
nem  hanc  Cardinalis  ipfe  fatis  confutat. 
Et  ideo  nos  in  principio  huius  libri  vtri- 
ufque  iuramenti  formulam  propofui- 
mus , vt  nullus  tergiuerfationis,  aut  am- 
biguitatis locus  relinqueretur.  Deinde 
in  verfic .At^vtiuftttiam,  Sc c.  quatuor- 
decim  aftertiones  proponit, quas  omnes, 
velfaltem  aliquas  ex  impugnatione  iu- 
ramenti  fequi  affirmat.  Sed  de  illis  cap. 
6.  fatis  diftum  eft. 

Tertio  in  §.  Atque  Vt  clarius,  tranfitu 
facit  Rex  ad  per  fuadendam  iuftitiam  iu- 
ramenti fidelitatis  Conciliorum  autho- 
ritate . Sed  vt  notaui  cap.  z.  huius  libri, 
illa  Concilia  de  iuramento  longe  diuer- 
fo  loquuntur.  Vnde  non  immerito  pof- 
fumus  nos  in  Regem  retorquere  erro- 
rem , quem  ipfe  in  principio  huius  im- 
pugnationis Bellarmino  tribuit, nimiru, 
quod  ad  confirmandum  iuramentum  a 
quaeftione  prorfus  alienum  probationes 

non 


7* 

Regis  obie. 
Sionescon 
tra  Epfto. 
Jam  Bellar* 
mini  coofa 
tancur. 


Prima." 


Secunda. 


8. 

Tersia. 

P«gS9- 


Quarta. 

Prfg.6j. 


Quinta. 
Pag.  84. 


Fatfo  impo 
niuurRegu 
csdes  Ro- 
manis Pon- 
tificibus. 


9- 

Sexta. 
Pag.  90. 


Ca.  i 2.  SecunduBreuePoritif.cuepifl. "Bellar. dcf edit  itr.  777 


non  necefTarias,  congerat , vt  dido  loco 
latius  declaraui.  Quarto  in  §.  A une  vero, 
quod  pag. 6).  habetur,  per  multas  pagi- 
nas digreditur  verbis  imurioli$,feu  con- 
uicijSjcXcoiitumelijs  Bellarminum  infe- 
<ffando,& arguendo:  in  omnibus  autem 
illis  nihil  vel  ad  caufam,  aut  doctrinam 
pertinens,  vel  difcufsione  dignum  inue- 
nio,  qualiacunque  tamen  illa  fint,ab  eo- 
dem Beilarmino  docte  refelluntur,qua- 
quam  non  immerito  contemni  potuit 
fent.  Quinto  pagin.  84.  §.  N une  autem, 
VncLe  digrejjus  fuerat  ( vt  inquit)  regredi- 
tur, ffatim  vero  alio  diucrtitur , vt  Bel- 
larminum alterius  contradictionis  redar 
guat,  quod  vt  efficiat,  probandum  alTii- 
rnit,  Pontifices  multos  Imperatores  ve- 
xafTe,inquietafie,  & vlque  ad  interitum 
perfecutos  eiVe.Inducitque  varia  exem- 
pla Imperatorum,  & Regum,  quos  Po- 
tifices  depofuerunt.  Sed  inter  ea  multa 
falfa  veris  pernnfcet,  vt  erudite  Bellar- 
minus  offedit.  Quocirca  quae  vera  funt, 
confirmant  veritatem  catholicam, vt  illa 
referendo  in  lib.  3.  diligenter  expendi- 
mus , lingulorum  circunffantias  ponde- 
rando: qua;  autem  funt  falfa, contemne- 
da  funt  ,nam  potius  arguente  redarguut. 
Et  ita  neutra  oflendunt , Pontifices  Re- 
gum caedes  per  ficarios, vel  infidias  fuif- 
fe  ma  chinatos , quod  Bellarminus  nega- 
uerat,nam  falfa  nihil  probant,  verae  au- 
tem hifforiae  foliim  conuincunt,  caufa 
legitima  interueni£te,&  iufta  caufa  exi- 
gente , faepius  Pontifices  contra  iniquos 
Principes,  feruato  iuris  ordine,  vfquc  ad 
depofitionis  fententiam  procefsiffe. 

Sexto  in  pagin.  <?o.  verfic.  A am  cum 
illud  contfet,8cc. propinquius  Rex  acce- 
dit ad  caufam  de  iuramenti  malitia  , vel 
probitate  traflandam , parum  tamen  in 
ea  infillit, flatim  enim  perfimilitudines, 
vel  exempla  a Beilarmino  adducta  diua- 
gatur,  in  lingulis  difparitatem,  tanquam 
nodum  in  fcirpo quaerens.  Nihil  vero 
in  defenfionem  iuramenti , vel  ad  often- 
dendatn  eius  probitatem  adducit, prae- 
ter illud  generale  principium , quod  iu- 
ramentum  fidelitatis  ciuilis  Regi)preffi- 
tum  fanctum  eff  .Cum  autem  difficultas 
verfetur  in  applicatione  illius  verifsimi 
principi j ad  hoc  iuramentu'ti,de  quo  cft 
controuerfia,  offendendo,  illud  e(Te  pu- 
rum iuramentum  ciuilis  obcdicntiae,  ni- 


A hilqj  religioni  catholica:  contrarium  co- 
tinere,  faepe  quidem  hoc  fupponit,&  re- 
petit,nunquam  vero  illud  probat, neque 
defendit,  nili  Pontificis  potchatem  ab- 
negando. Et  ideoin  hoc  folo  puncto  in- 
filtendum  cenfuimus, reliqua:  enim  fi- 
militudincSjVel  cxempla,qua:  au  ex  lior 
tationem  magis,  quam  ad  probationem 
feruntur , fupponunt  doctrinam  catho- 
licam, & illa  flante, funt  optima ^nec  a 
Rege  refelluntur , nili  negando  catholi- 
cam doftrinam  , vt  refte  notauit  idem 
Bcllarminus,omnes  epilloff  fuae  paites, 
g & exempla,  ac  tellimonia  defendens, & 
confirmans.  Quia  vero  verba  quardam 
Gregorij,&  Leonis  Pontificum  , quae 
Rex  late  infeftatura pagin.  106.  vlque 
ad  1 16.  ad  caufam  de  Primatu  pertine- 
bant,ea  nos  inlib.^.latctractauimus.  In 
fecundo  vero  refellimus  qua:  in  pagin. 
1 iy.contra  communionem  lub  vtraque 
fpecie,&  contra  Miflas  priuatas  repetit. 

Septimo  a pagin.  1 17.  vfquead  1 26: 
iterum  in  Bellarminum,  & Sanderum, 
ac  denique  in Thomam Morum, & Rof 
fenfem  inuehitur,&  licet  omnia,qua’  at- 
tingit,ad  punftum  caufaenon  pertineat, 
_ tamen  quia  fidei  doctrina  aliqua  ex  par- 
te  attingunt,  de  lingulis  aliquid  breuiter 
dicendum  putaui.  Primo  enim  repre- 
hendit non  Bellarminum,fed  Ecdeliam 
quat  in  verbis  confecrationis  Corporis 
Domini  non  addit  verba  illa,rj«od/>ro  vo 
bis  datur,  contra  Lucam,  inquit,  & Paulu. 
Additque  habere  fe,aduerfarium,&  ho- 
ff  em  Bellarminum,  confitentem,  illa  no 
pofTe  conciliari.  At  quis  vnquam  dixit, 
eRc  oppofitioncin  inter  aliquos  de  eade 
re  loquentes,  quorum  alter  rem  integre 
narrat, alter  partem  refert  finedifcre- 
pantia , partem  vero  tacet  ? Si  haec  con- 
D tradictio,vel  oppofitio  elf,  infiniti  funt 
oppofitiones  inter  Euangeliflas,qux  in- 
ter fe  conciliari  non  poterunt . Imo  in 
hoc  eodem  punfto  Matthaeus , & Mar- 
cus opponentur  Lucae,  & Paulo,  qui  ta- 
cuerunt particulam  Quodpro  ■vefusquam 
Lucas,&  Paulus  pofucrunt.  Quin  etuun 
erunt  Lucas , & Paulus  quodammodo 
inter  fe  oppofiti , quia  non  eodem  verbo 
vfi  funtjfed  alter  dixit ,tjuod  pro  volis  da- 
tur, alter,  quod  pro  vobis  tradetur.  Qucd 
adnotare  libuit , vt  qui  haec  legerit , ad- 
uertat,  quibus  pretextibus  Protcltantes 


(V^d  pro- 
batione e- 
ger  lopponi 
tur  iu  o pro 
batur- 


JO. 

Stptima. 


In  vno  loco 
tacere  <}uod 
in  alio  dici- 
tur non  ett 
contradic  - 
tio. 


7?8 


Lib-VL  Deforma  iar amenti fidelitatis. 


II. 


catholicam  Ecclefiam  relinquant,eiusq; 
Apoftolicos  ritus  reprehendere  audeat. 
Conflat  enim  euidenter,  ibi  nullam  eile 
oppofitionem,  quia  neque  tacere  eftco- 
tradicere,neque  Paulus,  aut  Lucas  dixe 
runt  , omnia  illa  verba  efte  necelTariaad 
Eucharilliam  conficiendam  , neque  ve- 
rifimile  eft  Matthaeum , & Marcum  ali- 
quid fubftantiale  huic  facramento  pras- 
termihfie,  blasphemum  autem, & haere- 
ticum eft  cogitare  , Petrum  mutilatam, 
& infufficientem  formam  Eucharifliae 
Ecclefix  Romanae , ac  Catholicae  tradi- 
ditTe,  de  qua  re  alibi  a nobis  ex  profclfo 
difputatum  eft. 

De  perfona  Sanderi  dicit  Rex,ej fema 
le  meritum  de  patria  futi , quod  probat  ex 

Libr  2 de  e*us  fentenC*)s*  feu  aflertionibus,  ottoqj 

rr  rb-i'  recenfet, quas  hic  tranfcribere  non  eft 
VihblLmo  ^ . ...  . . -j  -r  -i' 

' c ^ necelle  : nam  in  libris  eius  videri  lacile 

nar.c.4.  polfimt.  Ex  illis  autem  aperte  colligi- 
tur, non  alia4 ratione  dici  Sanderum  ma- 
le  meritum  de  patria  fu  a , nifi  quia  veri- 
tatem catholicam  docuit,  vel  quia  Regi- 
bus fchifmaticis  non  adhaefit,  neque  adu 
latus  eft , vel  denique  quia  propter  fidei 
conftantiam  exui  a patria  mortuus  eft. 
DeThoma  Moro , &Roffenfiinfigni- 
bus  viris,<Sc  illuftrifsimis  Martyribus, li- 
cet negare  non  potuerit  interfectos  fuif 
fe , quia  decreto  de  Primatu  Regis  An- 
glias  in  fpiritualibus  aftentire  noluerunt, 
addit, non  ob  hanc  folam  caufam,fed  etia 
fuiiTe  occifos  quia  fecundas  nuptias  Re- 
gis approbare  recufarunt.  Quod  fpecia- 
liter  dicit  de  Moro, idem  tamen  de  Rof- 
fenfe  intelligit,nam  de  vtroque  itahifto 
ri$  referunt.Subiungitautem  R ex}qua 

*»  » j »*—--•  , . , . . '-D  I i4 

caiumnu  tudtcio  'valde  carnalis  caufa  martyrij 
vindicatur,  fuit.  Ego  vero  iudico , hoc  Regis  iudiciu 
fatis  oftendere,quam  fit  potens  error  fe- 
mel  imbibitus  ad  perucrtendum  prudes 
iudicium , etiam  in  rebus,  quae  luce  me- 
ridiana clariora  funt.  Quid  enim  detefta- 
bilius  effis  poteft,quam  dicere  malum 
bonum,  aut  quid  grauius , quam  appro- 
bare lalla  pro  veris,  in  rebus  praecipue 
morum,  <Scquae  falutem  aeternam  con- 
cernunt?Cum  ergo  fecundae  nuptis  Re 
gisHenrici  adeo  effient  deteftabiles , vt 
contra  omne  ius  diuinum,  & humanum 
fuerint  ime  valore,&  effectu  contraftae: 
etiam  Ii  nulla  alia  caufa  moriendi  inter- 
cefsiftet  praeter  recufationem  approba- 


A 


Ub.6.  c.  4. 
tsr  tuCUue 
Dauidlib. 
5.C.2.& 4 
<&  hbr.  6. 
cap. t. 
Saderi  inno 
cenna  falfis 
calunijs  mi 
cime  obfcu 
ratur. 


HluftreTho 
mx  Mori , 
&R.ofFsnfis 
niartyrium 


B 


D 


tionis  illaru,illa  fine  dubio  effet  ad  mar* 
tyriumfufficiens.  Nam  licet  adukenu, 

& polygamia  viuente  prima, & veraco- 
iuge, carnalia  fint,illa  tamen  damnare 
opus  virtutis,  & valde  fpi  rituale  eft , &: 
propter  conftantiam  in  tali  opere  mor- 
tem conftanter  ferre , egregia  eft  caufa 
martyrij.  Sic  enim  mors  loannis  Bapti- 
ftae , vt  fentit  Ecdefia , illuftre  fuit  mar- 
tyrium , quanuis  Ioannesex  odio  con- 
cubinas potius,  quam  vxoris , quia  Regi 
praedicabat , noti  licet  tibi  habere  eam , in- 
terfectus fit, quia  illa  caufa  licet  ex  parte 
Regis, & Herodiadis  fatis  carnalis  fuerit, 
nihilominus  ex  parte  loannis  fuit  fpiri- 
tualis,vtique  teftimoniu  veritatis,prop- 
terquod  occifuseft.  Ita  ergo  contingit 
Moro,&  RofFenfijideoque  ex  hoc  capi- 
te non  obfcuratur,  fed  illuftrius  fit  mar- 
tyrium. Reliqua  vero, quae  denis  fandis 
viris  Rex  detrahit,  ad  calumnias  haereti- 
corum pertinent,  quibu  s ipfe  fidem  ad- 
hibet,& ideo  etiam  fcriptores,&  conue- 
ticula  haereticorum  Angiiae  Roftenfi  op 
ponit,  contra  totius  orbi  s authoritatem, 

& confenfum,  quod  valde  friuolum  eft, 
vt  egregie  Bellarminus  profequitur. 

Odauoin  $.  Denique  illud, &c.  Regia 
dignitatem  ,&  poteftatem  ex  Scriptura  » „ ’2(j 
veceris,&  noui  teftamenti  perfuadere  • r 
aggreditur,  fed  fruftralaborat^uia  dig-  * 
nitatem,&poteftatem  legitimam  Regis 
temporalis  nemo  negat , fpiritualem  au-  • 
tem  poteftatem  Regis , aut  exemptione 
eius  ab  obedientia  Praelatorum  Eccle- 
fias , illa  teftimonia  non  probant,  & alijs 
certifsimis  improbantur , vt  in  libro  3. 
oftenfum  eft,vbi  de  teftimonijs,que  hic 
Rex  congerit, copiofe  diximus. Et  inde 
fatis  perfpicuum  eft,  quam  fintfriuols 
oppofitiones,quas  Rex  fingit  inter  mo- 
dos loquendi  Scripturas , ScBellarmini 
de  Regum  temporalium  dignitate  , & 
potentia, quibus  ipfe  Bellarminus  fatis 
refpondet. Sicut  etiam  refellit, quae  Rex 
poftea  fubiungit  aduerfus  titulos  ,Po«- 
tifex  maximus , vel  caput  fidei , quibus  fo- 
let  Papa  decorari, de  quibus,5c  de  pluri- 
busalijs  nos  etiam  in  libro  tertio  dixi- 
mus . Ideoque(vt  dixi)  in  tota  hac 
parte  Apologiae  nihil  am- 
plius immorandum 
c en  fu  i. 

.*. 

Operis 


Operis  conclu j.  cu 


'•  779 


I. 


Gregorius 
Nazian"^ 
orat.i  z. 


2. 


Operis  conclu  fio,  fS  ad  %e- 
gem  eAnglu  peroratio. 

VA  verborum  grauitate, 
6c  moderatione  in  contro- 
uerfijs  fidei  loquendum,vel 
difputandum  fit, Gregorius 
Jlle,  qui  per  autonomafiam  Theologi  no 
men  cofequutus  ell,tum  exemplo,  tum 
luculenti , & grauifsima  fententia  nos 
docuit, dicens : Non  imperite  docemus, nec 
aduerfarios  contumelijs,  & conuicijsmcef- 
fimus,  quemadmodum  pleri  f faciunt,  non  cn 
fermone,fed  c/m  loquente  confligentes , ac 
rationum  , & argumentorum  infirmitatem 
meledittis  interdum  obtegentes , non  aliter , 
ac  fepias  atramentum  ante  [evomere  aiunt, 
Vt  pijcatores  effugiant , aut  confyetfum fui 
eis  eripiant.  Ferum  nos  pro  Cbrtjlo  bellum 
gerere  boc  argumento  planum  facimus, quod 
fecundumCbnflum,qui  mitis, ac  pacatus  e fi, 
atque  infirmitates  noSiras  portanit,  dimica- 
mus. Nam  nec  in  Ver  ce  dottrinte  detrimen- 
tum paci  fl udemus , nonnihil  de  animorum 
contentione  remittentes , vt  facilitatis , & 
manfuetudmis  famam  colligamus  ( non  enim 
quod  bonum  ejl , male  aucupamur: ) & rur- 
fum  pacem  colimus, legitime  pugnantes,  at% 
intra  limites  noflros , ffiritusq \ regulam  nos - 
met  continentes.  Ac  de  bis  quidem  ita fentio, 
cunftisq \ animarum  diSpenfatoribus , retice^ 
dottrince  arbitris  legem  Statuo,  Vt  nec  per  du 
ritiam  hominum  animos  ex  afferent , nec  per 
fummifsionem  elatos, & infolentes  efficiant: 
fed  prudenter , & confulte  in  fidei  ca.ufa  fe 
gerant , nec  in  alterutro  horum  mediocritate 
excedant. 

Ad  hanc  feribendi  regulam  tota  hanc 
difputationem  ita  conformare  optaui,vt 
fi  fieri  potiet, ne  minimum  quidem  ab 
illa  difereparem  . Hoc  enim  & Regiae 
Maieftati  debitum,  & officij  mei  cfie,& 
ad  finem  propter  quem  hunc  qualen- 
cunque  laborem  fufeepi,  obtinendum 
perneccfiarium  efTe  perfuafum  femper 
habui.  Non  enim  propter  victoriae  lau- 
dem , autingenij  ,vel  do£trinae  oflenta- 
tionem  vincere  optaui,fed  vt  veritas  ip- 
fa  vincat,  & errorum  tenebrae  depellan- 
tur, & vt  Chri ftus  in  omnibus  regnet, 
hoc  maxime  in  votis  habui.  Quamobre, 
Rex  fercnifsime,  fi  quid  in  refponfione. 


A & difputatione  mea  acrius , quam  folea, 
aut  liberius, quam  par  fit,  diftumefle 
apparuerit , non  m perfonam , quam  fu- 
itines,  ted  in  do£trinam,tum  nouam,  tu 
etiam  contra  Chrifii  Vicarium  ignomi- 
niofam,  didtum  etle  intclligas,  tranquil- 
lae animo  confideres , difficillimum 
cile,prauam,  & perniciofam  dotfirinam, 
quam  vir  Catholicus  abhorret,  doftor 
auerfatur , religiofus  indigne  fert , i- 
ter,vt  par  efi  reprehendere,  quin  aliquid 
in  talis  doctrinae  fe&atores  redundare 
videatur.  Sunt  enim  haec  adeo  coniun- 
£ fta , vt  vix  pofsint  difputatione , vel  ad- 
monitione ieparari.Quod  in  Paulo  quo- 
dam notauit  Chryfoftomus  dicens,  Vo-  Chnfoft 
lebat  grauitate,  & reuerentia [eruat a loqui,  ^ 

& auditorem  interdum  mordens  percellere,  4l( 

at  heee  ambo  non  dabantur,  fed  alterum  alte-  j^om4n  ( 
riimpedimento  erat.  Nam  fi  quid  reueren- 
ter  dicas,  haud  quaquam  pofsis  auditorem 
perfringere,  quod  fi  rurfus  vehementer  per- 
stringere volueris,  necejfe  tibi  ejl , aperte, ac 
nuda  oratione  remdefignare.  At  prudentia 
(inquit)  Pauli  vtrunque  exabte  prxflitit , 
ipfo  natur  ce  nomine  ,<sr  increpationem  auges, 
e V hoc  tanquam  peripeta  fmate  ad  enarra - 
Q tionis  Verecundiam  vfus.  Hanc  certe  Pau- 
li prudentiam  prae  oculis  habui,  &qua 
potui  diligentia  imitari  ftudui , femper 
de  re  ipfa,  non  de  perfona,  quoad  fieri 
pollet  traftando,  vel  vbi  necefsitas  co- 
geret, non  ad  Regem , fed  ad  Protcflan- 
tes  illius  deceptores  ferinonem  dirigen- 
do. 


Superefl  ergo  Rex  fercnifsime , vt, 
qua  polles  animi  benignitate , & ingenij 
magnitudine  , de  qua  femper  multum 
confifus  fuin , noflrum  hoc  opus  bene- 
uole  accipere, & puro  veritatis  amore 
interdum  euoluere  non  dedigneris,  fi- 
D mulq;  confideres,  ingenui  animi,  maxi- 
miq;  iudicij  clTe,falfam  opinionem,  mc- 
daciodctefto,  deponere  , veritatemque 
intelleftam  animo  amplecti  , & verbo 
profiteri, ac  aeternitatis  impendentia  pc- 
ficulapraecauere.  Nullum  enim  in  per- 
tinacia decus,  fumma  autem  in  ingenij 
docilitate  prudentia, atque  in  pia  ad  Deu 
conuerfione  prouidentia  ,qua  non  tibi 
tantum  foli , fed  Patriae  olim  florentifsi- 
mae,nunc  vero  in  fiimmo  diferimine  co- 
ftitutae, prout  ex  officij  tui  magnitudine 

debitor  es,confules,Quod  fi  vocem  Do- 
mini 


Pfalm.  30 
&ibi  jLh- 

g«A 


7 8 0 \ Lib>VL  De  fo fjihd litatis. 


minite  vocantis  audieris , eiquc  obedite 
decreucris,quod  iple  vocando  inceperit, 
adiuuando  perficiet,  nihilquc  erit,  quod 
diuino  prarlidio  fultus  vincere , ac  fupe- 
rarc  non  valeas.  Vndc  nonefi , cur  ho- 
fiiam  veritatis,quorum  fermo  vt  cancer 
ferpit,contradidioncm  timeas, proteget 
enim  tcDeusa  contradidione  linguarii. 
Contradicunt  lingua  multa , aitAugufii- 
nus, dtuerfa  harefes,  diuerfa  fchifmataper- 
fonant , lingua  multa  contradicunt  yeraci 
dofirina , tu  eunt  ad  tabernaculum  Det , 
Ecclefiam  catholicam  tene , d regula  yenta- 
tis  noli  difcedere  ,&  protegeris  in  taberna- 
culo d contradittione  linguarum.  Henricus 
ille  qui  primus  fidei  defenfor  nominatus 
efi , contra  linguas  contradicentes  egre- 
gie prius  fcripferat , poftea  defipiens , & 
fibi,&  Patris  male  confulens,deploran-  „ 
dum  tam  Angliae , quam  orbi  vniuerfo 
exemplum  reliquit.  Cur  non  &Iaco- 
bus , licet  prius  a fedudoribusdeceptus, 
contra  Dei  tabernaculum, Ecclefiam, ni- 
mirum catholicam , fcripferiti  intelleda 
poftea  veritate , ciufdem  Ecclcfiae  acer- 
rimus propugnator , & Anglicani  deco- 
ris inftaurator  cxiftat  ? Ita  enim  fiet , vt 
illufi  rem  fidei  catholicae  defenfor  is  titu- 
lum , quem  non  fine  caufa  magni  facere 
oftendis,  non  verbis  tantum , fed  opere, 

& veritate,  immortali  cum  laude  merca- 
ris. 


A Quod  fi  fortaflfe  , Rex  fercnifsime, 
nofirisdifputationibus,dcliderio,&  cx- 
celfo animo, acriq; ingenio  vcllro  non 
dum  fatisfecimus , & aliquarum  rerum, 
vel  plenior  refponfio , vel  maior  proba- 
tio defideratur , aut  vobis , vel  minift ris 
vefiris  nouae  contra  catholicam  doctri- 
nam obiediones  occurrunt,  quibus  fa- 
tisfacere  neceffarium  fit , proponantur 
velim  omni  fynceritate,  & folius  verita- 
tis intelligcnds  gratia,&  quantum  in  me 
fuerit,paratum  femper  inuenietis,ad  ea, 
quae  in  nobis  efi:,  fidei , fiue  feripto,  fiuc 
etiam  verbo  , fi  occafio  tulerit,  rationem 
reddendam:  & ad  omnia,  quae  propofita 
fuerint,  non,  de  me, fed  de  diuino  auxi- 
lio, & veritate  confidens , pro  virili  ref- 
pondendum.  Hoc  folum  Maieflatcm 
vcftram  omni  animi  fubmifsione  enixe 
poftulo,  vtfiaduerfus  ca,quz  in  his  dif- 
putationibuspertradaui,  aliquid  referi- 
bere  vifum  fuerit,  ab  omni  vana  verbo- 
rum contentione  abftineatur,  Sc  digref- 
fiones  varia:  de  rebus  ,qu*  interdum  vel 
cafu  excidunt,  vel  obiter  attinguntur, & 
ad  caufam  fidei  nihil  referunt,  cuitentur, 
& folo  amore  veritatis  res  ipfa  tradetur, 
& fidei  veritas  inquiratur.  Si  enim  hoc 
a vobis  obtinuero,  fpe alicuius  publicae 
vtilitatis  crcdus,nulli  labori  parcam, fed 
libcntifsime  impendam,&fuper  impen- 
dar ipfeproanimabus  vefiris. 


$ F IN  I S.  $ 

(*> 

Contmbrics,  die  quinta  Iuntj aAnni  Dnild  1 3. 


1 PQ.  T>  EX 

Q^vorvndam 

E PRvECIP  VIS  SACRyE  SCRIP- 
turx  lociSjCjus  in  hoc  opere  exponuntur. 

P) 'io?  n umeruspaginam indicat  ,pof}erior  columnam. 


$ EX  VETERI  TESTA, 

mento. 

» A Pplicaliiur  ad  Deos,  hoc  eff,  ad  iu- 
dices.  3 44.1.  C. 

Quemadmodum  Mqyfi  obediuimus, 
ita  & tibi  obedie mus,  vtique  ciuili  obe 
diexitia.3-4i.i.D.2.D. 

. Obediente  Deo  voci  hominis.  Exaggeratur 
efficacitas  pix  precationis.  1 6 4.  1 .B. 
i.Keg.io.  Eccevnxit  te  Dominus fuper  hareditatem 
fuam  vi  principem.  Offenditur  ea  Sa- 
muelis  vn&ione  promifTum,  non  da- 


Exod.  22 
Iofue.  1 
Iofue.  1 o 


'yfog.  5. 

3- ^g-7. 

4- Reg.  iS 

Pfal.jo. 


Pfal.  81. 
Pfal.  86. 


Pfal.pS. 

Ecclefaft. 

44. 

//'rfi.40. 

Ierem.zj. 

Elgch.  14. 


tum  fui iTe  regnum,  a 2 25.  i.D. 

Tu pafces populum  meum  Ijrael. Guberna- 
bis ciuiliter.239.  1 .B. 

£go  ero  illi  in  patrem , et  ille  erit  mihi  in 
filium,  late  342.3  i.D. 

Confregit  Jerpcntem  ceneum . De  venera- 
tione quam  Iudaci  habebant  huius  fer 
pentis.a  193. 2. B. 

t Amplius  la:u  me  ab  iniquitate  mea.  Re- 
mitto peccato, cuius  egregie  Dauide 
pocnituerat , temporales  peccati  pce- 
nas  adhuc  luendas  infuper  libi  remit- 
ti poffulat.202. 1 .B. 

Ego  dixi  Dij  eftis.  343 . 1 .B.  late. 

Fundamenta  eius  in  montibus  [antiis.  Apo- 
ffolos , <Sc  Prophetas.  D.  Auguttinus 
allegorice  interpretatur, quia  Prophc 
tarum  prxdictionibus , per  Sancfos 
Apoffolos  diuulgatis,ad  Chriffianam 
fidem  fuflinemur.  91.1.D. 

iA  dor  at  e fabellam  pedum  eius.  Arcam  te- 
ffamcnti.i8).2.A.  Se  193. 2. A. 

Enoehtr  an  fatus  eil  in  par  ad  i fu  m.  Tcrre- 
ftrem , atque  illum  ipfum  Adami,  fi- 
cut  efit  verifimilc.  t>39.2.C.&  532. 

Quam  imaginem  ponetis  ci?  fcilicet  pro- 
priam,qux  fieri  non  potcff.ip5.i.A 

Submittite  colla  veftra  fubiugo  Regis  Ba- 
bylonis, dupliciter  exponitur.  342. 1. 
A.B. 

Et  f fuerint  tres  viri  ifi  in  medio  cius  A Tee, 
Daniel,&  Iob.&c . cum  illi  vel  maxi- 
me pollent  placare  precibus  diuinuin 


numen  Iudarorum  fccJerc  violatum: 
minime  tamen  placatum  efficerent, 
dumifii  adhiberent  fuam  contuma- 
ciam. Nullus  itaque  in  gratia  nos  po- 
net cum  Dco,nifi  ipfi  contendamus, 

& connitaimir.  1 -77.  2.  C. 

Et  cece  cornu  paruulum,trc. De  Antichri-  Danicl,  7. 
fto  locus  hic  fuse  cxplicatur,a  686.2 . n g. 

& 690. 

Ftlius  hominis  Veniebat ,& dedit  ei  potefla-  j)ut}jrl' 
tem,&regnum,&c.  Prardi&iohxcli-  n j, 
tcralis  habetur  de  regno  Chriffi.  242 . 

2.C. 

Mittam  Vobis  Eliam, &c.  Ipfum  verum,  MaUth.  4 
6c  proprium  Eliam  mittam  fub  tem- 
pus iudicij  extremi , qui  dilabantcin 
religionem  fuffineat  magna  viuendi, 
atque  dicendi  feucritate  ,3633.  2.  A. 

Deloanne  etiam  Baptiffa  per  inten- 
tam quoque  allegoriam  hic  locus  ex- 
ponitur. 65 7.  i.C. 

Santia  & [alabris  cogitatio  e fl  pro  defunCtis  l.Mtcha. 
exorare,  vta  peccatis  foluantur,pro  a. 
purgatorij  dogmate.  ic6.  2. A. 

f EX  NOVO  TESTA- 

mento. 

Aro»  exies  inde , donec  reddas  nouif simum  Matt.  J . 
quadrantem.  Non  egredieris  de  carcc- 
rc , hoc  eff , purgatorio , donec  etiam 
minimapeccatapcrfoluas.  202. 2.D. 
&20J.1.C.&  206. i.C. 

Angeli  eorum  femper  vident  faciem  Patris,  Matt.  1 0. 
& c.  Hinc  apparet  bcatitudmem  An- 
gelorum non  interpellari  cuftodia 
falutis  mortalium.  163.1. A. 

yeniteadme  omnes, qui  laboratis,  et  onera-  jijat.  x x . 
tis  ejlis,  et  ego  re  f cum  vos.  Vnius  Chri 
ffieff  , peccatorum  pondera  auferre, 

& animaduerfionem  remittere  : qui 
Iudaicx  legis  onera  alleuauit , nouaq; 
legem  tulit  plenam  omnibus  graCtjs. 

173.2.C. 

Beatas  es  Simon  Bar  Jonjj&c.  Locush-c  16. 

fuse  explicatur , pro  vera  fide  Eccle-  u.ij. 
fix  Catholicae, fcuRomanx , a 16.  Cx 

Vuu  pro 


Matt.  1 6* 
w.18. 
Matt.  17. 
n.  12. 

17. 

«.2(5. 

18. 

Matt.  24. 
«.14. 


itfrfff.  14. 
n.zz. 


Matt.  24. 
».  36. 
Jli4W.  Xf. 

Marc.vlt. 

Luc.xj.n . 

20.  21. 


Lttc.iz.n, 

32. 

7oa«.  2. 
7o<w.  6. 


I04)1>1.14 . 
«.2. 


Index  locorum  Sacu  Scriptura. 


pro  Principatu  Ecclefiaflico  D.  Pe- 
tri,& fuccefTorum  in  Pontificatu  Ro 
mano,  a 2 68.2. A. 

Porta  inferi.  T y ranni,peccata,&  haereti- 
corum  do&rinae.  16.  1.  B. 

Elias  iam  venit.  Non  improbatur  vulga- 
ris opinio  de  redituro  proprio  Elia, 
a 63 5. 2.B. 

Ergo  liberi  funtfilij,  Qui  fint  ifli  fili)  dici- 
tur a 236.1.B.  &latifsimca  394.  2. 

Quacunj \ alligaueritis,  &■  [olueritis  ,&  cat . 
Significantur  a&us  iurifdi&ionis  ex- 
ternae. 245.1.  D.  & 334.  2.  B. 

Pradtcabitur  hoc  Euangelium  Regni  in 
Vniuerfo  Orbe  3 &1  tunc  veniet  confum- 
matio.  Hinc  intelligitur, propagatio- 
nem Ecclcfiae  in  omnibus  terris  indi- 
cium forcdiuiniiudicij  vniuerfalis,a 
84.1.D. 

Propter  eleftos  breuiabuntur  dies  illi. O cci- 
fo  Antichriflo,  614, 2.  A.  Neele&i 
concidant , non  dicam  a fidei , quam 
fcmper  Ecclefia  conferuabit,fedneq; 
a charitatis  conflantia.  61 5\2.B. 

De  die  illa , & hora  nemo  fcit.  N on  nega- 
tur probabilis  conieciura,a  ? 99. 1 .B. 

Ecce  Tponfus  venity&c. Haec  parabola  late 
exponitur  de  iudicio  extremo  tam 
vrtiuerfali>quam  peculiaria  60 1 . 1 .C 

Pradicate  Euangelium  omni  creatura.  In 
Orbe  omnium  terrarum.  83.2.C. 

Quando  veniet  regnum  Dei  ? Quando  ve- 
niet Rex  Mefsias , Reffiondit  eis , non 
Venit  regnum  Dei  cum  obferuatione , 
nec  dicent  ecce  hic  , aut  ecce  illic.  Ecce 
enim  Regnum  Dei  intra  vosejl , id  efl, 
iamMefsias  hic  vobifcum  commora- 
tur : quo  aducnientc,non  is  futurus 
erat  hominum  motus , & concurfus, 
qui  fieri  folet  in  regum  aduentibus» 
44.  2.C.D. 

Vt  no  deficiat  fides  f#4.T«4.i.ipfius  Petri, 
itemque  eorum  , qui  in  tua  fede  legi— 
ti  me  confidebunt,a  24. 1 .D. 

Vinum  non  habent . V ox  fuit  non  impe- 
rantis,fedmatern$  fiduci£,a  153. 2. B 

Qui  manducat  meam  $arnem}&  bibit  meum 
[anguine  m ,& r.particula,^  ,copulati- 
uc  quidem, fed  diuifim,  non  vero  con 
iunftim  efl  accipienda,  de  more  lo- 
quendi Sacrae  Scripturae.  1 $ 1 . 2.D. 

In  domo  Patris  mei  manjiones  multa  funt. 
Varia  & insqualia  Beatorum  prae- 
mia. 201. 2.D. 


Jnaiernum . Quadiu  mundus  durauerit. 
17.1.D. 

Quem  mittet  Pater  in  nomine  meo.  Vt  per- 
ficiat,quae  ego  inceperam.  249.  i.C. 

Regnum  meum  non  efl  de  hoc  mundo.  N cn 
efl  temporale, fed  fpiritualc.242.1  .D 

Ignis  probabit.Purgztorium.  203.2.B.& 
206.1  .A. 

Congregatis  vobx}& meo  ffiritu.  Mea  no 
titia,animique  praefentia.  281.  2. A. 

Tradere  huiufmodi  in  interitu  carnis.  Quae 
diabolica  cruciamenta  pertulerint  ex 
communicati  a D.  Paulo.  337.  i.B. 

Indicari  apud  iniquos.  Infideles.  13 1.  D. 

In  aliud  Euangelium. Interpretatum  alio, 
& priuato1udicio.82.fi. 

c Angelus  de  Coelo.  Qui  coeleflis  appareat, 
fed  effe  nequat.  % 8. 2. A. 

Quem  dedit  Deus  caput  fupYa  omnem  Eccle 
fiam.  Triumphantem,  fcilicet,  & mi- 
litantem ,quae  vna  efl  coagmentata. 
285". i.C. 

Nifi  Venerit  difcefsio primum , & reuelatui 
fuerit  homopeccatt3&c.  V erus  & pro- 
prius Antichriflus , de  quo  exquifite 
locus  hic  explicatur  toto  libro  5.  mul 
tis  in  locis. 

Eccle ft a firmamentum  veritatis . Omnes 
confirmans  in  veritate  , feu  retinens 
veritatem  affirmatam  diuinis  prodi- 
gijs.19.  2.C. 

Hareticum  hominem  deuitay&c.  c..mfit 
proprio  iudicio  condemnatus , id  efl,  fuo 
priuato  fpiritu,  atque  illa  certa  fcien- 
tia  haereticorum : vnde  velut  e fonte 
omnes  haerefes  fluunt.63.i.B.&i  1 8. 
2.C.&  1 19.  i.D. 

Pafcite  qui  in  vobis  efl  gregem  Dei . Gu- 
bernate. 273. 2. B. 

Salutat  vos  Ecclefia  , qua  efi  in  Babylone 
colleffa,  Hoc  efl, Romae.  290.  i.B. 
Vide  ROM  A, 

NuncAnticbrifii  multi  fatfifunt.  Non 
proprij  qui  vnus  futurus  efl,  fed  me- 
taphorici.  a 564^  61 3 .2.  D.  & 614. 

1. B. 

Probate  fj>iritus> examinate  animi  motus 
<&agitationcs,doftrinam  fidei appro- 
bantes, non  expriuatavniufcuiuscp, 
fed  ex  publica  Ecclefiae  fcntentia.J? 

2. D. 

Duobus  teflibus  meis , Elia , & Enoch.  a 

6i8.2.1atifsime,&  in  difcurfulib.y.mul 

ta  aliaeiufdc  Apocal.capita  exponutur. 

Index 


Iotnn,  14. 
n.  16. 
Joafiti.  14, 
n.  26. 
loan.  iS. 

1 • Cor.  3, 

s.Corin.  j. 
».4. 
i.Cor. 
ny. 

1 • Corin.6 . 
n.  1. 

Galat.i.n. 

6. 

Galat.i.n, 

8. 

Ephef.  x. 


.Thtffal. 


1, Timet,  j 
Tit.  3. 


i.Pttr.  j. 
n.  2. 

1 . Petr.  f . 
».13. 

t.Ioati.i, 

«.18. 


iJmh 


Apocalyp. 
11. cum  a- 
lijs . 


In  dices  Qonc  il ioru  m,  cjha  in  hoc  e pe  re  alie  e a n tur. 


fj  Index  Conciliorum 
Generalium^. 

1 Halcedoncnfc,^.  St  1 44. Sc 

\_  ^ 1 62. Sc  302.  St  3 1 3.  St  316.  & 

3 89. & 443. & 444.  • 

2 Conftantienfe, 444.6:716. 

3 Conftantinopolitanum  primum. 301 

4 Conftantinopolitanum  quartum,  feu 
oftaua  Synodus. 1)7.391 . 

5 Ephefinumpriinu, 98.6:  139.Sc  144. 

6 Florentinum , 98.  Sc  143.  & 203.  & 
303. ?6i. 

7 Lugdunenfe.  33 8.& 724.2. d. 

8 Nictuum. 1.  98. 133. Sc  233.273.  Sc 
.301. 322. 

9 Nicaenum  fecundum.  186.187.  *88. 
St  193.198.  Se  208. 

10  Sexta  Synodus,  98.  & 198. 

1 1 Tridentinum  fcfsione  6.  cap.1.303. 

12  Tridentinum  fcfsione  fexta  cap.7. 

201.  Sc  202. 

13  Tridentinum  fefsionc  fextacap.  14. 
193.Sc  202. 

14  Tridentinum  fcfsione  fextacap.i  3. 

202. 

ij  T ridentinum fefsionc fcxta,canonc 
30.19  > . Sc  203. 

16  Tridentinum  fcfsione  decima  tertia 
cap.4.  Sc  canone  2.  141. 

17  Tridentinum  fefsionc  decima  quar- 
ta, 302. 

18  Tridentinum  fclT.2i.cap.2.i  31. 

19  Tridentinum  fefsionc  vigelima  fe- 
cunda, cap.i  • 1 30. 

20  Tridentinum  fcfsione  vigcfima  fe- 

cunda, cap.  6. 1 56. 

21  Tridentinum  fefsionc  vigcfima  ter- 
tia cap.de  Reformatione, 41 1 . Sc  309 
& )"  10.  3 16. 

22  Tridentinum  fcfsione  24.  330. 

2  3 Tridentinum  fcfsione  vigelima  quin 
ta  in  principio,203. 

24  Tridentinum  fefT.2 cap. 3.  $6 1. 
25"  Tridentinum  fefsionc  vigelima  quin 
ta  de  Reformatione  in  decreto  de  cui 
tu, Sc  veneratione  Sanctorum,  Sc  ima 
ginum  ,i  f9.184.Sc  18). 

26  Tridentinum lcft.23. cap.20.dc Re- 
format. 3 90.  Sc  43  ° A94- 

27  Tridentinum,vidc98.Sc  147.6:137 
i9).Sc4i). 


$ Index  Conciliorum 
Promncialtum. 

1 Africanum  fubBonifacio.  303. 

2 Agathenfe,  389.6:331. 

3 Antiochenujn,  338. 

4 Aquisgranenfe^oj. 

5 Arclatcnlc  Carolo  Alagnoiiiipcraio- 

re,2 67.  Sc  35:7. 

6 Aureliancnfc  tertiu, 389,45-2. <Sc y 3 1. 

7 Aureliancnfc  quartum , 303. 

8 Bracharenfe  primum , 303. 

9 Bracharenfe  tertium.  1 34. 

10  Cabilonenfe , 3 38. 

11  Caefarauguftanurn,  149. 

1 2 Carthagmcnfe  tertium,  3 1 3,  Sc  3 89. 
Sc  441. St  443.  Y ide  etiam, 98, 6:303. 

13  Colonienfc.  390, 

14  Epaunenfe  .331. 

13  Laodicenfc,.  174. 

16  Laterancnfe  fub  Alexandro  tertio. 
483. 

17  Laterancnfe  fub  Innocentio  tertio. 
438.Sc  143.  Sc  303,  Sc  338, 

1 8 Laterancnfe  fub  Leone  decimo. 3 67 
Sc  390.SC41 3.Sc420,Sc444,  Sc  363, 
St  494,  Sc  98. 

19  Moguntinenfe,  1 36,  Sc  3 38. 

20  Matifconenfc,  i48,Sc  389,6:  421,60 

445,6c433. 

21  Meldcnfe,  233: 

22  Mileuitanum,  303,389.443. 

23  Nanetcnfc.  1 37. 

24  Parifienfc,  332. 

2 3  Rhemenfe  ,133.  138. 

26  Romanum  fub  Sylucftro  , 303. 

27  Romanum  tertiu  fub  Symmacho, 
404.  4 66.  469. 

28  Sardicenfc,  301.SC444. 

29  Toletanum  primum.  304. 

30  Toletanum  fecundum.  1 34. 

3 1 Toletanum  tertium.  166.  Sc  304:  Sc 
389.SC429. 

32  Toletanum  quartum.  340.  SC703. 

33  Toletanum  quintum.  703. 

34  Toletanum  fextum.  703. 

33  Toletanum  nonum.  338. 

36  Toletanumdecimum.  703. 

37  Toletanum  duodecimum.  1 34-2 

38  Turonicum fecundum.  148*  ^ 3°J» 

6:338. 

39  Veneticum.  33 r* 

Vuu  2 NI- 


/ T>  E X 

C A.  P I T V M 

IVRIS  CANONICI 

V JE  IN  HOC  VOLV- 
. mine  explicamur. 


EX  DECRETO. 

A P.  i Ab  Imperatoribus.  23 . q. 

tAccujatio.  1.2.  q.7.42?. 
Jldminijlratores.  2 3 . q.  J .4  5 o. 
^4gatbo.d.6^.i6s. 

Aliorum. 9.  q. 3.  3512. 

%Altares,  dcConfecrat.  «1.1.472, 
*Apudf e cularem.  n.q.1.44?. 
iA  SubdiacQHQ.  d.93.  $22. 

«. Auditum . 2.  q.?.  40  f. 

Autboritatem.  i.J.q.6.3  32, 

%Aurum. 12.  q,2.46f. 

Cap.Bewe  quidem,  d. 96. 458. & ^43 • 
Cap.  Cbrijlianis.  1 1 .q.i  .443.Sc  4?  r . 
Clericum.  1.2.  & 3.11 . q.  1.  f 31. 
Cognouimus.  12.  q.  2.478. 
Comperimus.  de  Confecrat.  d.  2.  1 ?4, 
Conflantinus . 1 . & 2.  d. 96.  241 . 
Continua,  n.q.i. 412. 

Conuenior.  23.  q.  8.  380.  & 473. 

Cum  adverum.  d. 33.  240. 

Cum  adverum.  d.69.  250, 

Cum  omne  crimen , de  Cofecrvd.2,i  $4, 
C.D^ce)‘«zw»;}d.28.5'io. 

Deperfona.  1 1.  q.i  .5:09.  ? 19. 
Difplicet,  23  .q.4. 364. 

Vuofunt,  d.96.2fo.&  328. 

Z)«o /««i,  12.  q.i. 419. & 42  8. & J08» 
Cap.  Ecclefiarum ,!  2^,1  ^429^  > 23 , 
Experientia , 1 1 , q,i , 5 1 9, 
Cap./7tf#M>».  1 2.  q.i  .241 . & 41 2. 
Cap.  Generaliter,  1 6.  q.i.  43  ?. 

Gloria.  i2.q.  2. 46^. 

C ap.  Illud  autem. d. 96. 41 9.. 

Illud.  10.  q.3. 5" 3 3 . 

Inferior,d.2i.  413. 

Injancla,  de  Confecrat. d.i. 471. 
Inter  hac ,3  3 . q.2.  240. 

acceperit.  24. q.  >. 

§. Iteratos,!  j.q.tf.  724. 

Ius  publicum,  d.x . fotf. 

Cap.  Laici,2.  q .7. 442. 

L«Vo.2.q.7.  413. 

Ligna, de  Confecra.  d.i. 465', <$£472. 
Cap.  Magna.  1 1 .q.i  .473 . 


Magnum.  11. q.i.  496. 

Mandalli.  2. q. 5;.  405. 

Mcnnam.  2.q.J.  53  3. 

Cap.A^wzwe/».  3-q.  6. 446. 
jVewo.11.  q.i. 445'. 

Non  licet.!  2. q.i. 469. 

A7oi  Sanfforum.  1 ?.q.  d.  724. 

A^o;  fi  incompetenter,  2.  q.7. 404, 
Nullus  clericus.!  1 .q.445.45'  1. 
Nullus  Epifcopus.  11.  q.i.  445  ,& 4?i. 
Cap.O>»«eJ.ii.  q.1^23. 

Cap. Patet,  9.  q.3. 3 9 2. 

PewewzMi.  q.i.  3 89. 

Per«e«zr,dc  Confecrat.  d.2.1  ?3« 
Petimus.  11. q.i, 443. 

Placuit,i.  n.q.i.445'.&4Ji. 
Placuit  fecundo. 11. q.i. 389.  Se 443. 
&444,&445T.&4)i.&  531. 

Principes.  2 3 .q.  5" . 5"  5" 7. 

Pradia.  12.  q.2. 479. 

Cap-l^wW*»  d.22. 332. 
Quafemel,i9.q.^.46s. 

Quoiure, d.i.  222. 

J^0»Z4«Zjd.IO.24O.&2jO. 
£//Mfrgo3d.22.  332. 

Quiculpatur, 23.  q.i.  £43. 

Quifquis.  i7.q.4.j,o. 
Cap.Pegww^.q.j.  y5’7. 

Relatum,  n.q.1.412.430.  6C432. 
Res  Ecclefia.  10. q.2. 478. 

Cap. Sacerdotibus,  1 1 . q.  1.444. 

Sancitum  e/?, 2 3 .q. 8. 469. 477. 478.  & 
42?. 

Secundum  canonicam. 23^.8.469,478 
Siimperator,d. 96.33  2. 379 . 
Similiter,!  6.q.i . 449. 

Sine  exceptione,  12. q.2.  46?. 

Siquis clericus,  n.q.1.451. 

Siquis  depote  ntibus, 24.  q.  3 . ? > 9. 
Siquis  laicus.t6.q.!.47$. 

Si  quifquam,  1 1 -q.ij447.4j4. 

Siquis  Sacerdotes.  2 . q.7 .452. 

Si  quis fuadente. 17. q^.^oS.  & ? 19. 
Si  quisfupera.  q.7. 404. 

Siferuus , d.?4-43  3- 
Si  tributum.*  1^.1.483, 


Index  Capitum  luris  Canonici . 


Sufcipitis.  d.  io.  255^380. 

Sytiodali.  d.  96. 420. 

Tributum.  1 x . ci.  1. 473. 

Tnbutum.  23.  q.8\  483.5C486. 

Valentinianus,  d.  63.236. 
Vestimenta , deConfecrat.  d.  1.471» 
Videntes.  1 z.q.i.  484. 

EX  DECRETALIBVS. 

Cap  .Ad  abolendam.  de  Haeret.  3 39. 

Ad  nojtram , dcConfuctud.  536. 
Adtterfus,  de  Immunit.  Ecclcf.  331. 
37f -467-47S-485.488.494.497.  joi 
507.3x9.  ^ 

At ft  clerici  i deludi.  453. 

Cap.  Caufamqux.  quifil.  fint  lcg,  114* 
Clerici,  de  lud.432.  6:453. 

Contingit,  de  Sent.  excoxnm.  51 5.  & 
53i. 

Cap.  Cum  contingat,  de  Iur.  iur.  330» 
Cum  ex  imuntie , de  haereticis.  60. 
Cum  haberet, de  eo  qui  in  Matrim.3  3 o 
Cum  inferior , de  Maiorit.  & obediet, 

. 394.&413.  . , 

Cuminter , deConfuet.  536. 

Cum  Laicis , de  Reb.  Eccl.  non  alien. 
438.459.466. 

Cum  non  ab  homine  , de  ludie.  453* 
509. 313.X5T. 

Cii  fecund.it  Apojlol.  de  Pribcd.  46 5. 
Cum  fit  generale , dc  Foro  compet. 
450.454. 

Cum  terra , dc  Elect.  53  C. 

Cap. Decernimus,  de  Iud.  41 1 .466. 

De feruorum.de  Seru.non  ordinaro. 
Cap.  EcclefiaSanfhs  Mance.  deConilit, 
331.456.&  543. 

Ex  literis,  de  Pignorib.  473 . 

Ex  literis,  de  vita,  & hon.  Cler.  498. 
Ex  parte,  3.  de  Priuil.  515. 

Ex  tenore , de  Foro  competent.  450« 
Cap .Grauem.  de  Sent.  cxcom.  523. 
Cap. Immunitatem,  de  Immu. Eccl. 492» 
Inaudientia,  de  Scnten.excom.  515» 
loannes,  de  Cler.  coniug.  5 1°-  5 1 3« 
516.  518. 

Cap.  Licet  deForo  compet.  450. 

Cap. Maiores,  de  Baptifmo.  43 1 • 

Miramur,  de  Seruis  no  ord.  41  o. 508. 
Cap. Nimis,  de  Iur. iur.  41 2. 

Nifi  cum  pridem , de  Renuntiat.6o. 
Cap. Non  debet, de  C0fang.6caffin.330. 

Non  minus  d c I m m un . Eccl.  3 3 x . 3 7 5 • 
41 2. 467.  478  • 485.488.494-  5°2' 
519. 


Noucrit ,de  Sent.  cxcom.  513. 
Nouimus . de  Vctb.ligmf.388. 

Acuit , dcludic.114.335. 446 .553. 
559. 

Aullj.de  Rcb.  Ecclcf.  non  alien. 479. 

, Aullus  tudicum.  dc  Foro  comp.  390. 

445.509.f22.531. 333.  

Cap.  P afloralis, dc  his  qui  fiunt.  466. 

P erpendimus , de  Sent.  cxcom.  - 5 1 5. 
Peryenerabilem.  qui  lxl.  jint  Icgitim, 
1 14.332*  43  3- 

Perucnit dc  Imm.Eccl.  490.503.548. 
Prtetercd,  de  O ffi.deleg.  3 27. 

Cap .QuxuiEulcfia,  dcCwnft.  3^3 1.458, 
439.466.  54?. 

Qualiter ,& quando  delud.4j2.  561, 
Quanto,  de  Priuil.  445;  544. 

Quoniam  omne  fde  Pr  iftript.  3 30; 
Cap./?e/dr«w,deTeilam.3  30. 

Relinqui  uolumuSj  de  CulEEuchaiift. 
464. 

Cap.  Sane,  dc  Celebratione  miff.  x 46. 
Semel,  de  Reg.iur.  465. 

Si  clericum , cfcForo  comp.  551. 

Si  clericus,  de  Foro  comp.  390. 

Si  clericus,  de  Sentcn. cxcom.  55:. 

Si  diligenti , dc  For.  comp.  432- 45a, 
509.513.V23. 

Si  yero.  de  Sent. exeo.  376.  551.554, 
Solita:,  de  Maior.6cobed.399.6t4x  3. 
Cap.  Tua  de  Apo flatis.  510. 

Tnanobis.  dc  Prarbcnd.  465. 
Cap.Verum, dc  Condit,  appofit.  474. 
Vniuerfitatis.  dc  Sent. cxcom.  532, 
Vt  fama , dc  Sent.  cxcom.  31  5.  53  3. 
Vun  domibus, de  Immun.  Ecclcf. 503, 
EX  SEXTO. 

Cap.  Ad  ApoflQli(XidcScnt.&  rciudi. 
3?5-3J7: 

Clerici  qui  communi,  dc  Cler.  coniug. 
411.  510.  313. 

Clericis , de  Immu.  Ecclcf,  41 3 . 494, 
505.519.  555- 
Cumex  eo,  de  Elegion.  465. 
Degradatio  , de  Poenis.  5 1 5. 

Eos  qui  temporale,  dc  Imm.Eccl.  543. 
Fundamenta,  de  Elcction.  241 . 243. 
Cap.  Licet. dc  Iur. iur.  330. 

Pojfefir.  dc  Rcg.  iur.  3 30. 

Pro  humani,  de  Homicid.  51 5- 
Quanquam , dc  Ccnf.  41 2.  467-  47^» 
488.497-503-  5I2--  5 I9» 

Quia  nbnullt.  dc  Imm.Eccl.  467.47  8. 
Qi^iafiepc.  de  Elcction.  555. 

Vuu  3 Secu- 


Index  legum  luris  Cafarij. 


Setulares.  de  Foro  comp.4451. 

Si  iudex , deSent.excom.  J47. 

EX  CLEMENT  IN  IS. 

tAdtiojlrum.dcldxvet.iA6. 

Dicecejams.  devita,  dchoneft.  clcr.  J14. 

Exiui.  de  Verb.fignificat.  467. 


Prafenti.de  Cenfib.497. 

Quoniam,  de  immun.  Ecclef.  467. 467. 

$o$. 

EX  EXTR AV AG ANTIBVS. 
Quod  olim.  de  Immunit.  Ecclef.  457. 

V ai  ekttionis Paulus,  de  Cenfib.  49  j. 


r fIND  E X LEGVM 

luris  Cscfarij. 


EX  DIGESTIS.  - 

t.  Bona  fide.  ff.Dcportti.  72?. 

L.2.  Cuiiurifdiftio. ff  Iurifdift.  omn.iu- 
dic.  327. 

L.Contra  legem.ff.de  Legibus.  $ $4, 

L.  Hosaccufare,  ff.De  accufation.  45  f. 

L.Imperatoris,  ff.  De  publicanis,  5c  vc- 
&ig-4&3* 

L.Inter  ftipulantem.§.Sacra.ff  De  ver- 
bor.obhg.  4 6$. 

L. Locatio.  §.Fifcus.  ff.de,  public.  & yc- 
dligal.  $00. 

L.z.  Neceflarium  itaque.  §.Nouifsime. 
ff.De  orig.iu.  221. 

L.Pcr  procuratorem.  ff.De  acquirenda 
haered.  yoo. 

L.i.Pofta&iones.  §.per  hanc.  ff.De  rei 
vendicat,  38 6. 

L. x .Quod princip.  ff.de  Conflit.  211. 

L.i.  Quoties.  ff.De  poenis.  4??. 

L.Si  fpofus.  §.gencralitcr.  ff.De  donat, 
inter  vir. de  vx.369. 

L.  Suntperfona:.  ff.De  relig.de  fum* 
funer.481.5c  J23. 

EX  CODICE  1VSTI- 

niani. 

L.fin.Attor.C.Vbiin  rema£Ho.446.dc 
4J4-. 

L.  Ad  inrtru&iones.  C.  de  Sacrofan£t. 
Ecclef.  jo2. 

L. Celebrandis. C. de  nuptijs.  330. 

L.  Deijs.C.dcEpifcop.  5c  cler.  473. de 
4S3.5C497. 

L.  In  criminali.  C.de  Iurifdift.omn.iu- 
dic.4?4. 

L.  In  re  mandata. C. Mandati.  47  J. 

L.  Item  nulla.  C.De  Epifc.de  cler. 494* 


L.  Jubemus.  C.de  Sacrof.Ecclef.  479. 5c 
480. 

L.i . Iuxta  fan&ionem.  C.  De  Epifc.dc 
cler.43  j.5c48§.  5c  J23. 

L.Non  dubium. C. De  Legib.  ? 44 . 

L, Omnes.  C.De  Epifcop.  5c  cler.  445'* 
L.  Placet. C.de  Sacrof.Ecclef.  48 3. 

L.  Qua: mancipia.  C.  de  adminiflr,  tut. 
" 467. 

L.vlt.  Si  diuirva  domus, C.  de  exa&orib. 
lib.  10.  473. 

EX  AVTH  ENTICIS. 

Auth.  Cajfa.  C.de Epifc.5c  cler.  437. 5c 

4?6. 

Cajja. C.De  Sacrof.Eccl.  3 81 .5c  437. 5c 
*o9.5c  J23.dc  j36.de  J43. 
Clericus.  C.  De  Epifc.Sc  cler.  437. 

Ex  complexu . C .De  incertis  nuptis. 
33°* 

Item  nulla.  C.De  Epifc.5ccler.498.5c 
509. 

Item  praedium. C.  De  Sacrof.  Ecclef. 
473* 

Nullus  Epifcopus.C.de  Epifcop.  5c  clc 
ric.  438. 

Sed  hodie. C.de Epifc.dc  cler.  438. 
Statuimus.  C.  De  Epifc.  5c  cler.  437. 5c 

4$2\  . 

V t clerici  apud  proprios  Epifcopos.Col 
lat.6.437.  de  445. 

EX  CODICE  THEO- 

dofiano. 

Lex.i.DeLuflrali  collat.  43?. 

Lex.  1 .dc  7. De  Epifcop.dc  Cleric.  43  J . 
Lex.45.de  47.DeEpifc.de  Cler.  4J3. 
Lex.  1 . De  Epifcopffiudicio.  43  5"  • 

INDEX 


^index rerv m- 

Q.V  A IN  H OvC  V O L V- 

mine  continentur. 

• v / 

Prior  numerus  paginam,  po[lcrior  columnam  defignat. 

A. 


A A R 0 7^. 

2 A Aron  yitulii  anadorauerit.ts.i.B. 

i Adorationis  honoris,  iy  yencratio- 
nis  vocabula  quid  fiignificent.if  9. 
<?  i6$2.c.  iy  18 6. 

a adorationis fpecies  latria  dulia,  iy  byper 
dulia  explicatur,  i &o.n.  i . 
i JEtates mundi feptejn.  574.  i.b. 

A ^ GLI. 

t Angli  Cbrifili  fidem  primum  acceperunt  d 
lofephab  Anmaibia.  6,1.  A.  dein- 
de ab  Eleutherio  Romano  Vomifice . B. 
poflremo  aGregono  Magno.  C.iy  10. 
2.C. 

a Anili  fidem  puram  , iy  integram  confer • 
uarunt  vjque  ad  annum  pojl  Chriflum 
natum,  1 ly+.i.i.A.iy  1 1.1 113. 

3 Anglorum  Regum  yeterum  pietas,  atque 

Jubieftio  erga  Romanam  Lcclefiam  ,* 
$14.2. vfique  ai  426.  i.B. 

4 Anglorum  Schijma , (yfalfa  exiflimatio 

de  Romano  'Pontifice  ,114.1 . B.  qux 
refutatur.  1 14.2.  iy  1 15.  1. 

5 Anglorum  prolap fio  in  bxrefim,  113.2. 

(y  114. 1. 

d Angli  huius  xtatis  iniuriofi  maxime . iy 
contumeliofi fiunt  in fuos  maiores , dum 
omnes  vfique  adHenricnm.8.  a vera 
fide  catholica  expellunt  ,d  9 ■ "v/ que  ad 
14  iy  i°o.z .A  10.2 ,c.(y  iy.z,A 
7 Anglorum  bxrefts  quafi  dijf  er  entia  effien - 
tialis  pofiita  cjl  in  eo.quodfiuumRcgem , 
fiacrorii  etiam  plufiquam  regem  confli- 
tuit , delato  fiupr emo  iure  Pontificali, 
70.  i.B. 1 7 8 1.2 .A-iy  145- 
I Anglorum  c£tera  bserefis  fere  Caluiniana 
ejl , 71.1.O. 


9 Anglorum  h arefis  cur  non  dicatur  Uenri 

chianacum  molitorem  Henricumba- 
buent,  71,  i.^f  .b. 

10  Anglorum  hxrefiis  vix  tertiam  partem 

Britanniat  occupat.  * 1 . 2 n. 

1 1 Anglorum  b ter  e fis  ^ fpofiolica  fides  dici 

non  potejl  muttis  ac  taujis.a  9 3 .vjque 
ad  97.  1.  o. 

1 2 Angli  fiiquid  Apoflolicum  retinent , id 

ab  Ecclcjia  Romana  acceperunt.  93 

1 3 Angli  cognomen  Catholicorum  iam  lon - 

ge plurimum dt perdiderunt  69  2.  D. 

14  Anglorum  hxre/ii  impugnatur  marty- 

rumtejlimoni)s,ioi.(y  102.  2.B  iy 
1 ol.  1. 

ij  A»£/i  pomi»  Hierarcbiam  EcclefiiaHi- 
cam  non  habent  f ed/olum politicam gu 
bcrnationem.Tpi  iy  78.1. 

1 6 Anglorum  bxrcfii  conuemunt  duodecim 

nou. quibus bxretica difciplma  int  cr - 
nofeitur  d,  1 1 5.2.0. 

17  Anglicanx  StRx  caput  primarium  ejl 

illud , de  adulterino  Eccltfu  capite 
113.  A.  2. 

1 8 Anglicana  Se  fla  male  coarciatEcclefi * 

autboritatem  ad  quinque pojlcbrifium 
facula , 127.1.C  iyfeqq. 

1 9 Anglicanam  yexationem  Calbolicoru  m 

perfecuticnnn  Ecdefiafticam  effie  m«n 
Uratur.  661.  latius  d 75  9.  v/que  ad 
766. 

20  Angli  pro  fide  . iy  obed  entia  Romana 

mor  lentes fiunt  yeri  Martyres. 768.1 . 
C.  vfique  ad  774. 

21  A ngli Henrici Garneti martyri u.  7 69- 

I.A. 

^ 2 Angli  mortem  potius  fiubire,quavi  iura . 

Vuu  4 men- 


Index  'Rjtrum* 


mentum  Tacobxum  proflare,  velfacris 
Hernicorum  inter  effe  tenentur  J 742 
zyfquead  75  3.  Videverb.luramen 
tum  ,vcrb.  Martyrium,  (Snerb. 
Perfecucio. 

2 Annx  Bolennx  incedis  nuptijs  Catholica 
fides  Anglixruinam  edidit , 6.i.D . 

2 Amnx  Bolennx  nuptias  nefarias  quidam 

Caluinianus  impudenter  decantat , 9. 

i.C. 

AT^Tl  C H I^ISTKS 
,x  Troprius. 

2 " * . . » - » - s ' • »-  • 

rAnticbrifli  proprij  nomen , is  indiui- 
dux  proprietates. 

I Anticbrifli  nominis  Etymologia,  d S64. 
J.Ar  ' yu“- 

i Anticbrifli  nomen  per  antonomaflam  fig - 
nificat  vnft  quendamCbrifli  aduerfanu 
c api talif. simum,  d 754. 1 .0. 

3 A nticbrifli  nomen  ex  Apocalypfi , quod 

continet  numerum  666  J67 3,  2 ,yfq; 
ad6j 5.  I.B. 

4 Anticbrifli  cognomina  , abominatio. 

579.1  £>•<&■  564.  2»  B.  Difcefsio , 
<514.  2.C.Homo  peccati, & filius 
perditionis,  564. 2. C & a 65  0.2. 
E.  Captu  maloru,  688.0.2. 

5 AnticbHflitbxretici quida  quafiproChri 

ftum  feuviceCbrijlum  interpretantur , 
tam  inerudite,  quam  malitioft , J64, 

1 . C. 

6 Antichriflus  dejeribitur  d Daniele  Pro- 

pbeta  odoproprietaubusfi  69z.yfque 
ad  696. 

7 Antichriflus  deferibitur  a D.Vaulo.  in fe- 

cuda  Epiflola  ad  Thejfalonicenfes  cap. 

2.  anu.  3 vfq\ad  \ ^.quilocus  in  quin- 
to libro  fiepius  recurrit. 

8 Antichriflus  proprius  homo  vnicus  erit. 

non  verddecmon , neque  "vna  feries  ho- 
minum fucced  entium  in  vno  munere , 
" vel  vnofoliod^i.vfq',  ad  577.2 .D. 

9 Anticbrifli patria  eritIudxa-6 47 .i.D. 

10  Antichriflus  parentibus  nafcetur  infa- 

mibus ,609.1. is  660.  2.  B.is  692.1. 
C.iS  693.i-A.iS  695-  i-B. 

1 1 u intiebriflus  eritbomo  vaferrimus .692 

z.B.iS  693.  i.A.  C. 

1 2 Antichriflus  omni  (celere  coopertus  erit , 

d.6  5ck2.D.C7  692.C.2. 

1 3 A nticb  riflus  infuis  vite  aciionibus  erit 


organum  daemonis  quafi  coniunHum 
non  byfoflatice,6%%.2.C.(S  693.B, 

ATiTICHFJSTI  VROGRJE.SSIQ, 
flatus,  is  finis . 

1 4 Anticbriflum  nondum  veniffe  conflat  ex 

multis  locis  Sacrx  Stripturx,6o9.z. 
D.iS  623.  2.  D. 

1 5 Anticbriflum  iam  olim  "veniffe , reditu - 

rumquefub  tempus  mundi  extremum , 
error  fuit  quorundam  etiam  catholico « 
rum,6i  1.  2. 

1 6 Antichriflus  veniet  prope  tempus  iudi- 
ci)  extremi,  643.1.0. 

17  Antichriflus  callidd , <&  violenter  auxi- 

lio diaboli  regna  cunela  vfurpabit , 
609.  1 »4S  66  0.2. B. 

18  Antichriflus  in  vrke  Hierofolymorum 

domiciliu fui imperij  conflituetfi <545. 
2.D.  is  69$.  t.c. 

X 9 s tnticbriftus  fedem  Romx  non  figet . i 
640  vjqucad64j ,is  692.  i.B. 

2,0  Antichriflus  imperium  Romanum  ex - 
cindet,6io.  1.  is  614.2. 

2 1 Antichriflus  Bpmam  omnino  euertet , d 
S92.  2.  D.& 1 a6 44  2.  D. 
aa  Anticbriflusioccupata  tyrannide  omniie 
rerum  is  terrenarum  , is  fpiritu  alium 
inducet  nouam  religione  in  orbem  ter- 
YX  69  3.  l.A.Z.A. 

23  Antichriflus  ipfe  clam  adorabit  diabolS , 

695-  t.A. 

24  Antichriflus  flbi  per  vim  extorquebit 

adorationemlatria , a <53-2.  2.  is  692. 
z.C.iS  694-i-A . 

2 s Antichriflus  mentita  prodigia  multa  da 

bitxj66.2  D.iS6g4.2.D,iS d66j. 

2$  Antichrifta  inferax  furi x agitabunt  in 
Cbriflianos, quorum  tanta  erit  vexatio, 
quantam  vix  capiat  mens  humana,  "V i- 
res  bumanx  certe  non  capient.  5 7 9.iS, 
616.  is  6 17. 1 .is 693.  2.  B. 

27  Anticbrifiianxvexationiscoagitatorbor 

r ibilis  erit  diabolus , 617.  1.  D. 

28  Anticbrifliana  vexatio  nunquam  inter- 

mittet. 579-  2.  A. 

29  Anticbrislianx  \>exationi  furenti  prxei 

pue  refiflentEnocb, is  Elias  mira  I eueri 
tatevitx,acSanflitate.  Vide  Elias. 

30  Anticbrifliana  vexatio  quanta  maxima 
fit  fidem  catbolicxEcclefixnon  omni- 
noperdet . 1 8.  a.  D.iS  6x5.2. 

3 i Anticbrifliana  vexatio  tres folos,  iS  fi- 

mis annos  durabit , «5  80. 

32  Antiebi- 


Index  7{erum. 


3  i ^tntichrifliante  vexationis  exitus  erit 
p aulo ante  diem  iudicu extremi,  5 7 8. 
a.  D.  D les  yide  licet  quin  f,  # qua- 
draginta, d 5 8 4.  2. d.  Sed  referun- 
tur contrarij  errores,  d jS 2.  i.Ayfqt 
ad  58 1.  1. 

33  ^ Intichriflianam  vexationem  nondum 
extitifje conuincitur.  a 6 05.  i.d. 

3  4 yAnticbrifli  monarchia  quantum  tempus 
futura  fit,  ignoratur.  6°6.  i.B. 

35  ^ inticbrisli  monarchia  nontranfgredie 

tur ffatium  vitee  xnius  hominis, d 607» 

2.D. 

3 6 *4nticbri(li  mo  narchia  ad aliumhomine 

nontranfmittet,  609. i.d. 

37  ^ntichriflus  ad  afpedum  Chrifli  accede 

tisporflratus  occumbet,  fub  terramque 
ad  inferos  prxceps  agetur,  580.  i.A. 
#656.1  .#675.1. A.#  693.1. C.2. 

C.iT  695. I.D. 

3$  ^inticbrifti  ajfccU  vna profligabunt ur, 
583.  I.B.  C. 

improprius. 

1  Antichrijhts  per  translatione  dicitur  qui- 
cumque infectator  Chri  (lianitatis.feu  Ec - 
clejiae  Romanx , d 5 6 5 . a.B.#  161.  1. 
B.# 644.  i.D.  #4. 

a A ntichriflus  figuratus  Antiochus  fuit , d 
693.  1.  D. 

3 A ntichriflus  figuratusT^ero  Claudius  fuit , 
571.  i.B#o6ii.  i.vjque  ad  6 1 3. 

4 A ntichriflus  proprius  non  fuit  Mahmc- 
tus,quamfu(ficionem  quidam  habuerunt, 
necvllus  alius ,y 68 .i.C.# a 6 1 3.1. A.# 
696.  2.  B. 

5 A ntichriflifoliu  per  allegoriam, yelac co- 
moiationem  incptifsime  hxreticiRomanA 
fedi altribuunuaptifsimc  vero, vel ipfis hx 
reticis,vel  \nglicaa  0 Throno pofiquam  a 
fid e defecit,  acco mm oiabitur  ,6oS  i.D, 
610.2  642. 653. D.z.C. 670. 1.673.  1. 
A.vfque  ad  684. 

6 jtnticbrifli  fabula, quam  bxreticiin  P on- 
tificem  transferunt  ex  Datuele  cuius  dda 
Rex  Iacobusjilentio prxterut  , redargui- 
tur, 68(5.  r.  # 2.# d69°.yfq,  ad  6 96. 

stVOSTOLI  CHRISTI. 

1 A pofloli  fidem  non  inftituerunt  fedpro- 
mulgarunt,9s.  2.B. 

t Apofloli  omnes  aquales  erant  in  priuilc- 


legio  non  enandi  in  materia  fidei, 2 88. 

i.C. 

2  Ap oflolorum  dignitatispriuilegia,2S6.i 
L).  # 2 • A. 

4 Apofiolos  fubicdos  fui  fle  magiflratibus 
Ethnicis  quidd  etiam  Catholici  affirmant, 
fed  plures  verius  negant,  d 1 1 4.  # 4 2 6. 
i.C. 

5 A po/lolis  yt  fucet  dant  Epifcopi  ,280.  1. 
A.#  2.D.#  286.  i.C.  #415.  2.  A. 

1 Apoftolicafides  qux  nominetur, vide  fides 

I Arbiter  Iudex  damnatum  cogere  nonpo- 
tefl.  4007.  i.C. 

I Ariana  bxrcfis  quomodo  dicatur  orbem 
fere  omnium  occupajje terrarum.  831.fi. 

# 38.  1. 

A VT  HO  R HVIVS 
Libri. 

1 Authorisobferuantia.iT  pia  lenitas,  # bo 
na  voluntas  erga  Regem  Iacobum  cuius 
librum  refellit. nitet  in  totooperr.quxdam 
loca  hic  notantur  , 2 # 1 3.  2.  B.  # 6 j. 

1. D.#  1 08.  2.B.  #111.  i.A.  # 122. 

2.  D # 123 ,A.#  13  1. 2.  # 1 32. # 
168. 2. fi.#  186.2  D.#  190.2.  C.D. 

# 2 1 I.  #.11  2.#  276.  I.D.#  2 77-2. 
B.#  562  2.  D #696.(^714-  i*  B- 

2 A uthoris modeflia in  refpondt ndo probris, 

# malediclis  Iacobi  Rtgis contra  'Pontifi 
cem  Romanum, eiufque  defenfores prxei- 
pucfocios  Iefuitas,d  6 30.2. D.#  635. 1. 
A #638.  2 d'6602  C.  <Ua66i.  2.  D. 
yjque  ad66i.iT  664- 2. D.#  66 5.  i.B. 

# 2.D  #666. 1.2. D.#  669.  i.D. 2. D. 

# 670. #677. I.D.#  678. B.# a 63o. 

2 .D.yfque  ad6S6.iT  695.  # 696. 

3 Author  adhortatur  Iacobum  Regem  ad 
ycram  Romanam  Relig:0nem,i  3 1.  B. 

4 Author  adhortatur  Iacobum  Regem  ad 
flandum  in  fide. quam  Chriflianis princi- 
pibus dedit  de  mutanda  Jententia  ft  conuin 
ceretur. 21 1.2.  A. 

5 AwiW  adhortatur  lacobu  Rtgem  ad  re- 
cognojcendum  laudum  Principatum  Ro- 
mani  Vontificis .371.2.  A.  qua  de  re  cu- 
pii cum  Rfgc  clam  colloqui, 371.  i.B. 

6 Author  adhortatur  Iacohu  Regem  ad  de- 
ponendum,quod  babet  odium  cor.tr a im- 
munitatem Ecdeftaflicam , d 562. 1.  D. 

7 Author  exponit  quid  in  hoc  opere  cur  ane  ■ 
rit  # deinde  quid  d Regelacobo  exop- 
tet, 77  9<7$o.per  totum. 


Index  Rerum. 


B. 

i  Babylon  myltic  e d y88.i.D.r;ieRoma. 

i  Bapti^atus  rite  ab  heeretico  infans  qualif- 
cumque,feu  catechumenus ,membrum  ve - 
r<&  Ecclejix,  efficitur,  i a 4.  i , A. 

B E A T IT  V D 0,  ET 
. Beatus. 

1 Beatus  nullus  hominum  fuit  ante  Chrifli 
aduentum.  626. i.b. 

2 Beatii  nullum  fuiffe,  nec  fore  etiam  in  fine 
mudi,priufquam  moriatur, vt probabilius 
defenditur.  62 5.  i.A .2.B. 

1  Bellar  minus  Cardinalis  d calumnia  libe- 
ratur^ i5.i.A.£r  626. ».D.  d 6 38. 
D.Vlura  776.t.B.(?fcqucntib. 

B E L L V M. 

1 Bellum  iuflum  vtrinque  ejfe poteft  ex  igno 
rantia, 440.  i.A. 

2 Bello  iuflo  adducitur  deui^us populus  in 
feruitutem.  114.1.1?. 

3 Bello  non  fit  via  confentanea  ad  veritatem 
aperiendam,  737.  2.  D. 

BOTSQA  ECCLESIASTICA. 

1 Bona  Ecclefiaflica  anfint  immediate  fub 
Chrifli  dominio mon  per  metaphoram  ,fed 
in fenfu  proprio,  d 468.  i.C. 

2 Bona  Ecclefiaflica  an  ex  folius  confe- 
crationis  ab  humano  dominio  eximantur , 
diffutatur.a  470.  2 vfque  ad  472.  A. 2. 

3 BonaEcclefiaftica,vide  Immunitas  Ec 
cleftica. 

1 Bonorum  mobilium , iff  immobilium  ex • 
plicatio , 467. 1.  B. 

1 Bonifacium  T ertium  Romanum  Vomifice 
penitus  odit  lacobusrex  Anglix,  eo  quod 
fuflentauit  Ju<e  Sedis  primatum.  SedBo- 
nifaciu  autor  defendit  777.2 .B.  c 'T  578. 
2.B.  £7  651.2  #672. 1. 1^654.2  c.cir 
65  5.  i.C.<&  66o.z.<&  66  1.1.& 670.Z. 
& 671. 1.B.& 674.  I.D. 

BIfiEVE  VOKiTIF  ICIVM. 

1 Breuc  primum  Romani  Pontificis  Vauli 
Quinti  ad  Catholicos  Anglii  pro  repudi- 
andoiuramento  Regis  Iacobi,  ijpro  ani’ 
mandis  Catholicis  ad  rel  inquendam  com- 
municationem cum  haereticis  in  rebus  Sd- 
cris,  700. 

2 Brcue  fecundum  eiufdem  Vauli  Quinti  ai 
eojdem  Catholicos ,7 02. 


3 Breuis fecundi  mittendi  qua  ratio  fuerit , 
775-  i - o. 

4 Breuis  "vtriufque  epitome , (j  -vendicatio 
a calumnia,  d 740. 1.  B.&  d 77$ . i.C. 

5 Breue  vtrmnque  difiirnile  efl  d Breui  Vij 
V.  Rotfwni  Vomificis  contra  Elifabetbd 
grauemEcclefueperfecutricem.  739.  2. 

6 Breue  pradicium  Vij.  V.  feuere  quidem, 
fed  iufle  mulciabat  Elifabetbam , 739.2. 
B‘^759.  I.A. 

C. 

C AMV  ATfA  JEFfiA. 

1 Campana  prope  funtneccffaria,  108.  z.C. 

2 Campana  fiunt  in  "vfu  abhinc  annis  circi- 
ter mille  & trecentis , nimirum  inpacata 
Ecclefia,d  208.  2.B.  vfque  ad  zo9.C. 

3 Campanis  benedicendis  pie.Sandequefa- 
ciut  Catholici, 209.  i.D."vfq-,ad  1 1 1 .i.C. 

I Canones  qui  nominatim  habentur  inhoc 
traclatu,vide  in  indice  peculiari. 

C ATHOLIC  I. 

1 Catholici  ab  haereticis  iujia  difeordia  difli* 
dent,  8.  2 D. 

2 Catholici  d folis  haereticis  Homufianorum, 
vel  Vapiflarum , velalijs  cognominibus 
perhibentur,  72.  2.  C.<£r  73.  1.  Qua 
tamen  cognomina, ver  am,&  veterem  do- 
8rinam  indicant,  73.  i.b. 

C A T HOL1CV  M 
cognomentum. 

1 Catholicum  cognomentum,  folius  efl  "ver a 
fidei  ij  Cbrifiiante  Ecclefi&.6$.  i.C ,i$ 
2.  B. 

2 Catholicum  cognomentum  inuidiofum  eft 
nonnullis  bxretkis,  65. 2. D. 

3 Catholicum  cognomentum  eslcoAtaneum 
Apoflolorum,6<5. 1 ,C. 

4 Catholicum  cognomentum  "veram  Eccle- 
fiam  dfalfisdislrabit,  66. 2. £r  83. 2. A. 

5 Catholicum  cognomenlumquadrat  in  vna 
Chrifli  Ecclejiam,  a6$ . 

6 Catholicum  cognomentu  debetur  folityo - 
mana  Ecclefite,  vtrecognofcenti  vniuerfii 
lem  Chrifli  Vicarium  d 68. 1 .D. 

7 Catholicum  cognomentum  minime  come 
nit  Knglorumbterefi,  69.2. D. 

8 Catholicum  cognomentum  nulla  meretur 
falfareligio,quamuis  dilatetur  per  orbem 
tcrr£y  88.2.C.£r  89.^90. 

i C efura  Ecclefiaflica  ferri  potefl  ex  parte 

fuperio - 


Index 


f uperioris  Tr alati, non  vero  in  illius  Vir- 
tute „vel  Summi  Vomificis,  281.1  .B. 

1  Cavemonia  Eccleftaflica  quomodo  fintd 
iurir  diuino,  42 3.  i.B. 

1  Charafler  ordinis,  410.1.C. 

1 Qloiliajlarumbarefis,  582.  i.A. 

C HRIST 

t Cbrifliani  prima  Ecclefta  falfd  fuffefli 
fuerunt  quibujda  Principibus  de  negatione 
politici  principatus,  214.  i.D. 

2 Chrifliani  fubieflifuntpoteflat  i legitima 
magiflratuum,  etiam  Ethnicorum , «230. 

1. B. 

3 C briflian  i "vetant»  r creare  Vrincipem  in 
fidelem,  231.  i.B. 

4 Cbriflianos  non  liberat  charafler  bapijmi 
d iurijdiflione  Trincipum  jocularium > 
427.  2.D. 

5 Chr  iflianoru  libertas  qua  fit.  23  5 2.B. 

6 ChriHianis  non  interdicitur  lege  aliqua, 
rt  habeant  politicos  Trine  tpatus  d 23  2. 
vfque  ad  239. 

7 Chrifliani  in fua gubernatione  etiam  poli 
tica  multum  pendent  d RotmmeTomifice, 
72 1. 2.  Vide  Pontifex  Rom. 

8 Ckriflianorumjubiefliociuilis  dirigenda 
esi  i Votefiate  Eccleftaflica, 7^1,  1. 

1 Chriflus  vt  homo  an  fuerit  rex  temporalis 
242. B. 

CLER  ICI. 

1 Clericorum  maioris  mineris  ordinis 
diferimina,  5 10.  I. 

2 Clericorum  & animi. is  corpora  fubiefla 
funt  Romano  Vomifici , 41 9.  i.C. 

3 Clericorum  exemptio, vide  Immunitas 
. perfonarum  Ecclefiafticarum. 

^ClericorH  bona,  vide  Immunitas  perfo 
naru  Ecclefiafticaru  in  luis  bonis. 

I Cognitio  humana  in  rebus  objeuris  faci- 
lius afjequitur  quii  ipf*  nofint.6qs.2,C, 

COV^CILIVM. 

1 Concilij generalis potedas.  311. 1.  D.#1 

2. B,<£r3ia.i.A.4J  367. 2. B. 

1 ConftliaCkrifU  non  obligant  nece (fario, 

235*1-  D. 

1 Crux  ipf  a Chrifli  d C atho\ icis  int  er  ven  e 
randas  eiufdem  reliquias  habetur  quia  in- 
frumentum  fuit  peculiare  fua  redemptio- 
nis,neque  rsro  in  cruce  cogitant  vim  alia » 
feu  beneficium  d Cbriflo  datum, d 197» 
vfque  ad,i99> 


t Cyprianus  D.  nunquam  fuit  hareticus , 
104.  1.  D. 

D. 

1 Danielem  Ioannes  imitatus  f f?  in  sipoca 
lypfi-5%  0.2.  A. 

2 Danielc  nullus  propheta  clarius  vaticin  a - 
tus efl de «4nti  cbriflo  68 o.  l.D.yfque 
ad  696, 

l Dauidi  anD  eus,an  vero  populus  regnum 
immediate  dederit,  a 22/.  2.  A. vfque  ad 
227. 2 B, 

1 Dauid  nominatur  Angelus  Det  in  Sacra 
Scriptura  344.  2 C. 

3 Dauid  nominatur  lucerna Ifraelin  Sacra 
Scriptura , 345.  2 .D. 

1 Decretalium  Epiflolaru authoritas  300* 
i.B. 

1 qui  nominentur  in  Scriptura,  343.1. 
B.  {[7  6 5 3.  2.  A. C* 

2 Dire  fla  fubieflio  & gubernatio  qua  fit  ,d 
237.  2.B  & dy6 8.2. 

1 Dominari  non  efl  Vralatorum,nec  vilius 
pafioru  Ecclefiatlici,-! 6.  I A. 

1 Domimum  humanum  quo  iure  fuerit  in « 
trdduftum,  222.  i.B. 

E, 

ECCLESIA. 

I Ecclefta  vniuerjalis  fidem  nunquam  de- 
perdidit,d i+.vfquead  st.TSJe que  deper- 
det tepor  e ~4nticbrifli , iS.i.D.& 6\ f.z 

a Ecclefta  fidem  haretici  perditam  mentuen 
tur,i^.i.D.  1.  C.^T  18. 1.  C. 

3 Ecclefta  "vnitas.  15. 1..D. 

4 Ecclefta  firmitas , 1 6 . 

jr  Ecclefta  perpetuitas,  17. 1.A.2.B. 

6 Ecclefta  per fecutiones  hoc  efl  vexationes 
pracipua  quot fuerint.  5 7 4. 2.  C.  Earum 
yltima  grauifsima  fuit  luliani^Apo- 
flata,  575*  2.B. 

7 Eccl  e fu  errare  non  potefl  in  fidei  decretis, 
d 1 9.  i . A . ai,  a 1 . 

8 Ecclefta  efl  dirimere  fidei  controuerftas, 
57. 2. A. 

9 Ecclefta  efl  Scripturam  Sacram  certo  in- 
terpretari, 58.  i .A. 

I o Ecclefta  femper  fuit  eritque  viftbilis,  tra 

flabilis  quidem  per fuum  corpus, & mem- 
bra peculiaria , if)  affie  flabilis  per  multa 
ftgna  yerafquenotasfua  intima  rationis , 

d 3 3. 

I I Eccleftam  ftc  Antich  ridus  percellet  ,vt 


Index  7\erum. 


eius  affectum  fugitura  dicatur, y 8 r.  z.C. 
iz  Ecclefta  nonpoteHdiftr  abi  d vera  fide , 
i 8.  i .A.ly  6)  • t'  C. 


1 3 Ecclefiafrequentius  aduerfa  res  tempo- 
rales accidunt  quam  fecunda,  6 8 4. 2 .C. 

14  Ecclefta  Olas  proffieritates  a Deo  habuit, 
qua opus  erant,vt conferuaretur,6SS. 1. 

a. 

zy  Eccleftam  in f olam  quadrat  cognomen 
Catholica.  67.  multo  cxcelfius,  quam  hu- 
mana cognomina  in  fuas  familias.  68  1. 

1 6 Eccleftam  Spiritus  Sanftus  nunquam  de 
feret. 171.  D.  £X  10.  1. 

17  Ecclefta  nullas  de  nouo  fidei  doBrinas  ab 
atate  Apoflolorum,fed  veteres  multo  ex- 
plicatius  tradidit, 97.  z.&  9§- & 101. 1. 
B. 

1 7 Ecclefta  eifdem  mor  ibus  cumfemper  re- 
gi non  potuerit, omnem  acceflione  ij  mu- 
tationem facit  accommodate  ad  inftituta , 
<jj  mores  Apoflolorum, 99. & 14 6.z.D. 
(j  147.  z.n  <&  155,  i.b  & 157-  1'C. 

1 9 Ecclcjia  cjl  vnum  corpus  myflicum  per - 
feftijsimc  inflitiitum,  zy8.  z.  A. 
zo  Eccleftam  rnam  ejfc  oportet,  15S . 2. 

11  Ecclefta  debuit  gubernari  Monarcbice , 
27 5-  2-  C. 

a z Ecclefta  non  habet  vnum  fupremu  Prin  * 
cipem  temporalem,  239. 1 d. 

13  Ecclefta  Militantis  perfettio  effentialis 
confidit  in  vera.ij  viua  fide  operante  per 
cbaritatem,  235.1  D. 

24  Ecclefta  militans, & triumphans  dux fut 
quafi  partes  vnius  corona  ,ftue  Monar- 
chia,  285.1  .C. 

1 5 EcclcftaCatbolica  qua ftnt  nota  verifsi * 
»J.«;  684.  2.  A.  B. 

16  Ecclefu c Catholica  laudes  ex  D.  Augu- 
(Itno  21.2. 

27  Ecclefta  miniflerioDeus  homines  docet, 

21.  1.  B.&  622.  2 .D. 

28  Eulefia  immunitas , Vide  immuni- 
tas Eccldiadica. 

29  Ecclefta  obferuatio  prudens  in  vfu  fua 
immunitatis , a 439.  2. 

30  Ecclcfus  ftngularis  triplex  confideratio 
463,  2.  E. 

ECCLESIA  ROM  A TSfA. 

1 E cclcfta  Romana  vna  efl,  & eadem  atque 
Catholica, d zz. & a68.  i.M. 

2 Ecclefta  Romana , r>t  vniuerfalis  certifi- 
mam  habet  fdei  conflantium, atq,  doclri  - 
nam,  d zz.rfquead  32. 

3 Ecclefta  Romana  vt  vniuerfalis  habet  [e- 


dem  Tetri  Apofloli , pro  cmIht  fide  Chri - 
flusrogauit,  ne  vnquam  deficiat,  a 2 4.  C. 

4 Ecclefta  Romana  quantumcumque  pertur 
babitur  ab  Anticbriflo  , nonlabefaftabi- 
tur,68o.  i.B. 

5 Ecclefta  Romana  ex  ipfo  ore  aduer farior  A 
Catholica  cognominatur.  6 9.(5?  73.  2.  P. 

6 Ecclefta  Romana  quatenus  efl  peculiaris 
quadam  Dicccefls  non  ita  certam  habet  fir 
mitatem  fidei, atque  doftrinx,  fed pie  ere - 
ditam, 23.  2.B. 

7 Ecclefta flica  bona  Vide  bona . 

S Eccleflaflica  perfona , 'vide  Immunitas 
propria  perlonaru  Ecclefiaftica*; 
rum. 

9 Ecilefiaflicapoteflas,Vide  Poteflas. 
EDVMRDV S S EXTVS. 

l  Eduardus  Sextus  Rex  Anglia  Zuinglia - 
nusfuithareticus,7 . i.A.BAj  115.  2. 
R. 

4 Eduardi  Sexti  perfecutio  Eccleflaflica, 
762.  1 .C. 

1 E dmundi  Campiani  e Societate  lefu  Mar 
tyrium,  76 S.  1.  B. 

ELI^J. 

1 Elias, & Enocb  nondum  mortui  funt:vna- 
que  viuunt  Vitam  mortalem,  neque  beata 
vjque  ad  tempus  poHremum,d6z^,z.B, 
vfquead  629. 1 . C. 

2 Enocb  vbi  tam  longam  atatem 
degant  f cire  "velle, ad  nos  non  pertinet:  fed 
eflverijmilis  coniefturaVtuere  inpara- 
difoterreflri,  6$z. 

3 Elias , cir  Ewoeb  Anticbri flo  potiente  re- 
rum ,ac  religionum  ad  fuflentandam  Chri « 
flianitatem  affliftam,  & prope  tacentem 
reuenient , a 6 1 7.vfque  ad  640. 

4 Elias, & Enoch  annos  circiter  tres,  & di- 
midium euangeli^abunt , Jwtkm  quidem 
Elias. (EEnocb  alijs gentibus, 5 8 1.2.B 
522.  z.C.&  6 40V  i.w^f. 

5 Elias,  Enocb  occidentur  iuffu  Anti  chri  fli 
( Hierojolymis , vt  veriftmile  efl ) vbi  tres 
dies,  iE  Jemis  infepulti  iacebunt : Deinde 
refurgent  vocati  e Coelo,  quo  flati  m confcc 
dent  attonitis  cuneis,  iE fufpicientibus-de 
inde  vrbs  conquajfabitur  terra  motu  hor- 
ribili, antichriflianofque  plurimos  oppri- 
met, 613.  I.#*  6 47. 1.  D. 

elis^reth^. 

s Elifibetha  Anglia  Regina  hareticafuit 
Caluiniana, 7.1.0. 11  5.2.B. 

z E lifabeiba  fe  cogmminauit , Suprema 
gubernatricem  in  fpiricualibus,»® 

vc 


3 

4 

5 


l 


2 

3 

4 

5 

6 

I 


1 

2 

3 

4 

5 


6 

7 


T^erum* 


y>t  pater  Ilenricus , Caput  Ecclefia?, 

■ye/  <^Kid  fccminam  id  cognominis  puduit, 
vel,  quod  nonnull  i funt  Jufpicati , volebat 
infuper  ins  vfurpare  fupremum  in  traden 
dis /acris  tiniiijfquc  Ebriflianis.  69  81. 
Elifabetbicum  iuram  entum  fidelitatis,  vi- 
deruramentum. 

H lifabetbx  regina perfecutio  Ecclefiafli •» 
ca.  762.1.0.745.  2. 

Elifabetbam  Pium.  V.  iufle  per  litteras 
mulclauit.7yj.z.B.7$9'  i,*4. 

EPISCOPVS. 

Epifcopi  vt  fucccdant  A poflolis , 2 80. 1. 

z.D.&i.D.&i%6.  l.C.&^ig.i. 

A. 

Epifcopi  non  recipiunt  a Chriflo  immedia • 
iurifdiflionem.  413.  i.A. 

Epifcopi  iurc  diuino  liberi  funt  ab  omnipo 
teflate  ciuih.d  425. 

Epifcopi  quale  immunitate  darepotuiffent 
perfonis  Lcclefiaflicis  fibifubieflis,d  431 
2.  A. 

Epifcopus  Uico  nullius  ordinis  E cclefia- 
flici  dare  non  p ote fliur i f diflionem  fupra 
perfonam  Eccltfiaflicim.  i.D. 

Epifcopi  an  dominium  habeant  Epifcopa - 
lium f acultatum , 449.  2.  B, 


mumportabant.  148.2.0.  j Quemmo- 
rem  circiter  quingentos  annos  retinuerunt, 

149. 1.  C. 

8 Eucbariflia  prxberi  potefl  xgroto  non  de- 
glutieti,  immerfa  in  a quam, vel  vinum  mi 
nime  confecraium . 154.  i.A. 

9 Eucbariflia  adoranda  vt  Deus.  144.2. 

10  Eucharifliam  erigendi , vtfufpicuturd 
multitudine , mos  tjl  antiquijsimus:  ipfam 
in  pompa,  & publicis  fupplicationibus  cir 
cumgcfiandinoitaprifhnus,  nec  recenti/- 
fimus.  Sed  mos  vier  que  efl  in  primis  lait 
dabilis.&frucluojus.  14  6.ty  147. 

I E xcelfa  qux  dicantur  inscriptura.  347. 
2 • C . 

EXCOMMVT^ICATIO. 

1 Excommunicationis  cenfura  vjitatatem* 
pore  Apoflolorum.  334.  2,C. 

2 Excommunicato s d d Paulovexatos  fi- 
mul  fu ijjed diabolo  dicunt  aliqui  'Patres: 

337. 1. B. 

3 Excomunicationes  Utxd  Romano  Potifi  • 
ce  aduerfus  Reges, & Imperatores  d 3 3 5 . 

4 Excommunicari  [{eges  non  funt  co  ipjore- 
gnispriuati. 7^2.  1.B.73  + .2.8. 

5 Excommunicatis  regibus  inter  di  fla  efl  re- 
gni adminifl ratio.  731*2. 


E uangelij  nomen  omnem  Catholicam  do  - 
flrinam  cdmprebendit.8.  i.D. 

EVC  H A Rl  STI  A. 
Eucbariflia  vere  ac  realiter  continet  Cbri 
fli  corpus  ,4j  fanguinem  fub  panis,  (J  vini 
fpeciebus , d 134.  vfquead  140. 

E ucbariflix  fub  confecratis  fpeciebus , pa  • 
nis  ('f  f-itri  fub  flantia  non  remanet.  141. 
€ >4*- 

Euchariflix  fub  vtrauis  fpecie  totus  efl 
Ckriflu:  totuque  fruflum  Sacramenti  im~ 
percitur.  149.  2.8. 

Eucbariflia:,  veritas  trans fubflantiationis 
confirmatur.  143. 

Eucbariflia  yfus  fub  vtraqus  fpecie  quan  • 
uisfrequens,& communis  fidelibus  fuerit 
inprima  Ecclefia.  152.  2.C.  Attamen 
etiam  efl  confuetudo  coxtancxEcclefix  fu- 
menii /olam panis fpeciem.  148.  i.C.  & 
1 y 2 . <£r  1 5 3 . i&r  1 5 4.  qux  confuetudo  efl 
admodum  rationalis , d 1 s 5 . i.C.  Vide 
etiam  d 147.  2. 

Eucharifliam  /umere  fub  vtraque  fpecie, 
probabile  efl  teneriiure  diuino  Sacerdo- 
tes facrifi cantes.  148.  1.  8. 
Eucharifliam  veteres  Cbrifliamfxpe  do- 


F. 


FIDES- 

1 Fides  modo  res  creditas. modo  crededivir 
tutem  fignipcat.  4 6.  i.D. 

2 Fides  Catholica  fiue  Vni uerfalis, cognomi- 
natur primd  ab  vniucrfitate materi*  74. 
i.D.  Deinde  ab  pniuerf ali  credendi  re- 
gula. 75.1.  Tertio  ab  integritate  facrorii, 
tu  muneris  tum  perfonaru.  76.2.  Vltimo, 
quiavniuerfum  mundum  complexa  fit  a 
-77. vfquead  SS.PrxJertim  a tempore  Co- 
flamini  imperatoris  85.2  ,C  4?  86.1. 

3 Fides  vera  & vera  Ecclefia  indiuJux  co- 
mites. 18  i.A. ^67.  1. 

4 Fidei  regula  funt  diuinx  liter  £ expofitx , 
tr aditiones fq  -,  coprobatx  d vera  Ecclefia. 
U9-2-  B. 

j Fidem  Apofloli  non  condiderunt  fed  pro- 
mulgarunt. 9 I.2.B. 

g Fidei  dogmata  non  noua  eduntur,  fed  ex- 
plicamur.  97.2.98.1. 102.  i.B. 

7 Fides  Apoflolica,qux  dicatur.  9i-& [*‘ 
qu  entibus. 

8 Fidei  documenta  rationibus  non  deinor.f- 


tratur.  7 40.  2.  B. 

Xxx 


9 Fidei 


Index  %trum . 


9 fidei  Catholica  argumenta  certifiima , 

1T.2. 

10  Fidem fubuertit , qui  partem  eiuseuer • 
tit.Si-C . i2i.  i.Jf. 

1 1 Fides  (fecialis  Jeu  fiducia  T^ouatoru  fit 
qudvana  &bxretica.z oo.  i.  in.i.C. 

FIDEI  C AVS  A, 

#*  confefsio. 

i  Fidei  de  caufis  iudicare  proprium  efl  Ec - 
clefiaflicae  pote  flatis.  57.1. 

2,  Fide  i Cbrifliance  externa  confefsio  iubetur 
praecepto  diuino  pofitiuo  , inmoralitcr 
quafi  connaturali  cum  ipfitfide , a’ 746» 

1. ^. 

3 Fidei  confefiionis  praceptumybi  funde- 
tur. 747.  i.B.C. 

4 Fidei  confefiionis  praeceptum  inuoluital - 
terumnegatimm  nunquam  negandi  fide. 
747.  1.  D.(ir  2. 

5 Fidei  quadam  occultatio  tacita  licita  efl 
aliquando. 7 48.  i.4f. 

6 Fidei  occultatio  duplex  nrgatiua  pri- 
uatiua,qua  de  vtraque,  quid  fentiendum. 
748. 1 . C. 

7 Fidei  confefsio  quo  tempore  obliget.  7 4$. 

2. B. 

8 Fidei  occultatio  interdum  efl  quaedam  vir 
tualis  negatio.  748.  2.  C. 

9 Fidempofle  negari  in  tormentis , fuit  quo  * 
rundamboerefis.  749.  1 . c. 

*H  * 

j Hebraica  lingua genitiuis  nominum  fub- 
flantiuorum  in  exaggerando  ytiturpro  ad 
ieftiuiS'65  1 . 1.  C. 

IlJERESlS,  ET 
Haeretici. 

1 Haerefls & haeretici  notio  atque  diflinftio. 
d 1 1 8. 1 ,D.  "vfquead  1 22.^7  124.1.C. 

2 Haerefesfmgulae  d conditoribus  nomen  in- 
ueniunt.  70.  2 <#71. 

3 Haerefes  oriuntur  ab  animi  perturbationi  • 
bus.S  z.z.& 90  Z.B.C.&  wy.z.D.&c. 

4 Haeret  ici  nomine  fiunt  Chrifli  ani,  qui  a fut 
bapti^ati,  fed  reuera  funt  infideles  quia 
nonbabent  fidem  diuinam  232.1  ,A. 

$ Haereticorum  vaniloquentia.  65  6, 1 ,C. 

6 Haereticorum  priuatus fpiritus  confutatur, 
d 56. 

7 Haeretici  traftdt Scripturam  Sacram^al- 
de  indecore.  320.  z. 

8 Haeretici  Catholicorum  falfum  cognomen 
fi  quando  a jfumunt,  timide ,ac pudenter  id 
faciunt. 7 3.  2. C. 

9 Haeretici  noui  antiquos  exprimunt,  82. 

1.  A. 


I o Haeretici  inter fe  difeordant  de  rebus gra 

uifsimis. 8 1. 1 ,&  8 9. 

I I Hxretici  non  funt  animati  ad  fidei  pro- 
pagationem. 9 o.  1 .A. 

1 2 Haereticorum  nullum  miraculum  exlat. 
622.  2.B. 

1 3 Haeretici  quantac&que fmt  multitudine, 
non  coagmentatur  in  x>num  corpusEclce- 
ftaHicum,  neque  politicum.  8°.  2.C.D. 

14  Hatreticorh  omnis  generis  colluuiesfere 
media  pars  efl  mortalium  , qui  Cbriflum 
agnofcunt.So.  z.D.(J  Bz.z.D. 

15  Haereticus  efje  pote fl  qui  nunquam  in 
Ecclefiafuerit.  24.  i.C.  Sed pcenis  Eccle 
fis  non  erit  obnoxius.  124.2./]. 

1 6 Haereticae  difciplinae  duodecim  notae  ex- 
plicantur,  at  15.  2.D. 

1 7 Haerefiarchae  plerique  omnes  turpifiima 
morte ajfecii  junt. 6 21.  2.D. 

18  Haereticorum  , qui  non funt  nominatim 
excommunicati,  quando  fit  communicatio 
licita. 749.  1.  777.  i.B. 

HETiRICVS  OCTAVVS 
Angliae  Rex . 

1 Henricus  librurn  contra  haereticos  edidit 
0 b defenfionem  fidei  Catholicae, & Roma 

nx.  6 z.  A. 

2 Henricum  Leo  Decimus  Romanus  Tonti 
fex  cognominauit  Catholicae  fidei  defenfo- 
rem  pofl  librum  editum  pro  fide  Romana. 
69.  2 B. 

3 Henricus  fidei  fuit  defertor  propter  impii - 
dias  Annae Bolenae nuptias.  6 z.D. 

4 Henricus  vere  appellari  pofjet  homo  pec- 
cati. 6yz.  i.C. 

5 HericusprincipiofuitfcbiJmaticus.il  0,1. 
C.&  245.  i.C. 

9 Henricus dcindefuithtereticus.il 3. z. 

7 Henricus  omnium  regii  primus  affcclauit 
imperium  Jfiritualefidque  tyrannice  v fur 
pauit.ztf.i.  C.&  252.  i.B.#  262.2  b . 

8 Henricus  confertur  cum  beflia  Apocaly- 
pfis.  1 3.  habente fupra  caput  nomen  blaf- 
pbemiae , hoc  efl  cognomentum  capitis  Ec- 
cleflae  670 . 1. 

9 Henricus  moribundus  Edu  ardo  filio  haere 
di  fide  Catholicam  commendauit,  excepta, 
yna  obedientia  Romano  Tontifici.7. 1 ,A 
# 9.  z.A.&.i  13.  2. 

10  Herici  8 perfecutioecclefiaHica.76z.i.a 

t Henrici  Garneti  e Societate  Iefu  marty- 
rium. 769.  i.A. 

1 UiffianixregupkUiinEcclefid.za\6.i.C. 


Index  Rerum» 


r, 

I  isf  C 0 B V S B i^I- 
tannix  Rex. 

i lacobus  natus  Matre  Catholica  baptis- 
tas efl  in  Romana  Catholica  Ecclefia 
123.  2.  C. 

a Iacobumpraua  in  infantia  inflitutio , atq\ 
doftrina  aucrteYHt  a.  ver  a religione,  123, 
i.D. 

3 Rjco&mi  fe  S cbifmaticum  effe  no  diffitetur , 
1 1 0.1. A £7  245  .i.D. 

4 lacobus  heeretici  nota  fugere  cupit  duu 
Vfque  ad  127. 

j lacobus  viuam  fidei  regulamfeipfttm  fla- 
tuit.  141  b. 

$ lacobus  in fola  quam  fuo  arbitratu  eligit 
Scriptura  fundamentum  fidei  ponit  47. 

7 lacobus  fibi  arrogat  certam  intelligentia 
Sacrx  Scriptura  a 5 4. 

8 lacobus  Sacram  Scripturammutilat.  48. 
1 . A £7  6)@  i.£7  6 51,1.  a.  b. 

9 lacobus  eccl-fix  tr  aditiones  abhorret,  a 47. 

i.D.  Zn  quo  non  fibi  conflat,  jo.  2.^. 

10  lacobus  perfecutionis  t cclefiaflicx  att- 
thor , 762, 1 .D.vfque  ad  766,1. B. 

11'  Iacobi  de  WomanoVontihce  futiles  que 
rimonis.  738.  1 . b. 

1 2 Zarofo'  ajfertio  de  nouitat e primatus  E.o  • 
mani  pluribus  antiquifiimis , 4j  oculatis 
teflibus  refutatur,  d 293- 
* 13  lacobus  nolens  fabulam  de  Anticbriflo 
impugnat. 664-1. D. 

14  lacobus  no  Vides  ^ inticbriflifautore,£7 
afjeclam  fe  ipfumconflituit.691.1.  B. 

1 5 lacobus  redarguitur  de  afferenda  fibi  Ec 
clefiaflicapoteflate,quamVetro  O fuccef- 
foribus negat. 403.  i.D. 

1 6 lacobus  Vrincip  atum  Vccleftx  Tetro 
eripit, vt  deinde  RomanoTontiHci  detra- 
hat,ac  tandem  vacuii  occupet  168.  i.C. 

j 7 lacobus  fidei  Catholica  defenfornon  efi, 
fed oppugnator.  5.  1.  A. 7.  i.B.  4 6.  i.£7 
lib.  1.  fere  per  totum. 

1 8 Iacobi  libellus  multa  continet  qua  clare 
pugnat  cum  fuismet  feriptis,  vt  de priuato 
jpiritu.6 3.  2.  De  catholico  cognomento. 
69.1.  A.  £7  166.  i.D.  669.  I.D.  De 
tefiimonio  veterum  Martyrii  103.  i.D. 
De  fu  a ipfius  Iacobi  Regii  cu  Ecclefia  Ca  - 
tbolicacomunione.  123.2.B.  De  prin- 
cipatu fpirituali regu  Britannicoru.i49- 
-i.B. £7  16 1. 2.C.  D.<&  161.  r.  Deve- 
ner  atione  S an  florum  P atrum  antiqua  Ec 
tlefix.6} o.  i .D.if  631,  i.D.  De  autho: 


ritate  definiendi  noua  dogmata  fidei.  713* 
i.D.  De  A poc  alypfis  Ubro  fibi  refer  ato. 
63  1. 1.  De  torna  & Babylone.  <543.  2. 
C.  Cum  ali<s  multis  fere  per  totum  hbru 
Jextumvfque  ad69i. 

t Idololatria  definitio.  191, 

1 Iefuita  Soctj  odio  habentur  d rege  I acobo, 
& olijshareticis , vtobferuantesRgmani 
Tontificis.  677. 1.  C.  D.  687.  . 

IMAGO  DEI. 

1 Imago  Dei  propria  & metapborica.  1 9 7. 

1 .C. 

2 I mago  Dei  propria  ficrinonpotefl,d  19  y . 

1.  D. 

3 Imagines  Dei  circa  metapboricas  nullum 
efl  fidei  decretim.195.  i.B. 

4 Imaginum  Dei vjuspius  efl.  195.2 .C. 

5 Imaginum  Dei  vfus licitus  ef i decorus  £7 
vtihsin  t brifliana  Ecclefia , i 19  6.1. d. 
vfquead  197.  i.C. 

6 Imaginum  Dei  vfus  prohibitus  erat  in  Sy- 
nagoga , •*>*  caremtnta  damnofa  ludais . 
196.  i.C. 

IM^GIT^ES  S^CRiE. 

7 Imagir/w  boflfi  leonomacbid (er- 

uo Verfa  Xenaianomine  originem  fuab* 
refis  trahunt.  183.  2.C. 

8 lwdpinum  hoflium  effranatio.  18  4 . 1 . B. 
£7  1 A. 

9 Imaginum  hoflium  Sophifmatar edarguii- 
tur.d  tqi.yjqucad  195. 

10  Imagines  ipjas  non  orant  Catholici, fed 
excitantur  earum  prafentia,  -vtDtum  £7 
Sanftos  attentius  orent.  185.1.  ^4.  <2r 
l88.  2.C. 

1 1 Imaginibus  nulla  veraineftfanftitas  fed 
traslatitia  £7  inicfda{extnnfuus  d rebus 
quas  praf erunt , a 1 8 7. 1 ,C. 

12  Imaginum  yfum  ,£7  venerat  ionem , ab 
Apoflolica  femper  Ecclefia  retinuit,  d 
187.  i.A.£7*  iS9.l.C.vfquead  190. 
i.B. 

13  Imagines fruftuofifsima fiunt.  188.  2. 

A. 

14  Imagines  coluntur  bifariam  , £7  honori- 
fice tr  affari  debent , a 1 8 8.2.B.£7"  i9°* 

1 5 Imagines,  fi  [uperfiitionis  occafio  efjtrj 
infipientibus  Catholicis, docendi  ijii  forent, 
ill& non  violanda.  164. i.C. 

19  Imagines  inter ,£7  idoladifcrimcn.i9*> 

1M  M V T A S E CCLE- 
fiaftica  quid . £7  eiuspr x- 
rogatiux. 

Xxx  2 1 Immu- 


Index  rRerum . 


I Immunitatis  caufie  omnes  breuiter  per - 
flringuntur,d  445.  i.C. 

4 immunitatis  de fcriptio.  374.1. 

3 Immunitatis diuifto.  374,  t.  D. 

3 Immunitas  an  diflinguatur  d libertate ,d 
374.4.6.  vfquead  376.  a, B. 

5 Immunitatis  differ  etia  ab  exeptione.^76, 

2.  C. 

6 Immunitatis  differentia  dpriuilegio  fori » 
455.2  .C. 

7 immunitatis  differentia  d priuilegio  Ca « 
nonis. $78.  i.B  45 -1 1 5 . t.D.45  2 B. 

g Immunitatis  excellenti te  multa.)  43.1.C. 

9 Immunitatis  dubia  quacumque,  ad  indi- 
cium pertinent  Eccleflaflieum.)  47. 1 . A. 

I o Immunitas  amplianda  eff,  non  imminu- 

enda.)^. i.C, 

1MMV  TSft  T AT  IS  CAVSJE 
45  antiquitas. 

I I Immuntatis  proxima  caufa  efficies  Deus 
' efi. 424.  4.  C‘. 

14  Immunitas  vt  pofsit  effe  diure  diuino  pa 
riter  ,45  humano,  444.4.13.(^439.1. 

13  Immunitatem  imperatores  Chri/liani  no 
confiituerunt  tantum, fcd  etiam  duffufidei 
recognouerunt.  42 1 . 1.  A. 

t 4 Immunitatem  quantum  fouerint  iura  ci  - 
«j/u Cbrifli  anorum, d 434.4 .D.  J 

445« 

* j:  Immunitas  quomodo  videri  pofsit  dati 
olimfuiffe  aPrincipibus  laicis  ,d  433.2.C. 

16  Immunitatem  nemo  dare  potefl.  ita  yt 
immunem  faciat  ex  legem.  387.  4.B. 
388.  i.B. 

I M M V Tsfl  T A T 1 S 
perpetuitas. 

17  Immunitatis  perpetuitas  tr  affatur  ,d  fi} 

2.D  ai  542. 

1 8 Immunitati  perpetuitatem  tribuit  tus 
diurnum.  422.  i.D. 

19  Immunitatis  perpetua  fela  difparitas, 
mutatiove  neceffaria  , permiffa  fuitiure 
humano  Summi  Pontificis.  423.1.  A. 

40  Immunitas  non  reuocabitur  ab  ipfo  Deo, 
424  4. 

41  Immunitas  reuocari  non  potefl  d Sumo 
Pontifice  d 5 29.  r.D.  vfque ad 6 $o.z  D . 

42  Immunitas  minui  no  pote  fi  ab  vlla  pote - 
flate  ciuili, d 424.2.C  vfquead  729.  i.D. 

43  Immunitatem  renuntiare  non  potefl  vlla 
communitas  .nec  omnes  fimul  E cclefiaUi- 
ci  .neque  ^oncilium generale  completum 
cum  Romano  "Pontifice  approbate ,d  534. 

I .C.vfque  ad  Jtf.i-A. 


44  Immunitatem  fuam  non  potefl  Summus 
Tontifexr  enuntiare, aut  Imperatori , aut 
ylli  quantalibet  poteflati , a 40  5 .i.C. 

25  Immunitate  renuntiandi  facultas  con- 
cedi alicui  priuato,  quomodo  pojs  itaSum 
m 0 Pontifice,  d 4 3 3 . 4 . A.vjque  ad  s 34. 
i.B. 

26  renuntiari  non  potefl  per - 

m?j7«  Epifcopi,S}i‘  4,C.  ^533. 

».  D. 

27  Immuuitaits  renuntiatio  firmata[etiam 
iureiurando  irrita  e fl.  531.  i.B. 

48  Immunitatis  partem  aliquam  renuntian 
tes  puniri  debent, quia  vetantur  SanffisCa 
nonibusi  iubenturque  hoc  fui  flatus  deco- 
rum feruare.  731.  1. 

Immunitas  nulla  confuetudine  amitturni- 
nuive potefl ,4537.  2 .B.vfquead  542.iT 
55©. 

IMMF^IT^  5 PR  OPRlA 
rerum ,45 facultatu  Ecclefiafficaru. 

30  Immunitate  gaudet  res, qua  flriffe  appel 
luitur  facra  , quia  Juni  inflrumenta  cultus 
diuini.vel  quia  fui  pr  adita  benediffione, 
peculiari,  a 464. 4. C.yfque  ad  465. i.C. 

3 1 Immunitates  propria  Ecclefiarum  prout 
funi  domus  deflinata  ad  tuendas  res, 45 per 
fonas  ibi  exifientes,  vel  ed  aufugientes  bre 
uiter attinguntur , d 464.  i.B, 

34  Immnitas  locorum  in  quo  confiffat, 
3 7 4. 4 . A.. 

33  Immunitatem  habent  Ecclefia , vt  defe 
male  meritos  ,45  maleficos  ad  iudiciu  tra- 
hant Eccleflaflicum.  454. 4. B.4J  554.1* 
B. 

34  Immunitas  caufarum fpiritualium,anfit 
iuris  diuini,  38 1.  i.B. 

37  Immunitate  maiori  pr adita  funt  bona 
Ecclefiaftica.qudm  bona  propria perfona- 
rum  Ecclcfiaflicarum,^) 9.  i.B. 45  463. 
4.  B .(5  47 6. x.B.  45  5©i.4. 

3«  immunitatem  habetfacultates  Ecclefia - 
flicaex  vi  fua  inflitutionis  ,ytin  religiofls 
tantum  operibus  confumantur. 46 7 . 1.  C. 

3 7 Immunitatem  habent  res  immobiles,  vel 
p retiofa, ne  alienentur, ni  fi  modopraferi- 
pto diure  Canonico.  46 5.  i.D. 

38  Immunitates  omnium  bonorum  Eccle- 
fla  d quacumque  iurifdiffione  ciuili  tan- 
guntur, d 463.  i.D.  yfque  ad  466.4* 
D. 

3 9 lmmnitatem  d tributis  fecularibus  ha- 
bent omnia  bona  Ecclefia  ffica  ,ummobi- 
lia,  quam  immobilia,  a 467.  4.D.  vfque 
ad  471.  a. £>.^#483,  vfquead  488. 

40  Immu- 


Index  'Rjrurrt. 


40  Immunitatem  d tributis  habet  bonaEcele 
fiaflica,quAmuis  vendantur, v d tranfpor 
lentur. 470.  2.  M. 

41  immunitate  d tr  ibutis  habent  bona  Eccle 
fiadiea, qua  ante  qua  ab  Ecdefia  copara • 
renturfubiecla  eranttributis  ex  vi  regalis 
iurifdiclionis , <2476.  i.£>.  vfquead 
4S3.  i.<A. 

41  Immunitate prtedi da  caret  ea  bona.qut 
ante  qua  fierent  Ecclefiaflica,  obnoxia  erat 
priuato  onen  .velfeculari  tributo  ex  vi  do - 
minij,padiue pr&c edentis,  d 472. 2.  B. 
vfquead  476. 1 .D. 

43  immunitatem  virum  participet  priuile- 
giumpriuatum  datum  peculiariter  rei  vel 
perfona  Eccle ftaftica  ,qu&Rio  e/?. 3 77. 

JMMVTSflTMS  TROTRJsl 
perfonarum  Ec  cie fuflic  arum. 

44  Immunitates  perfonarum  Ecclefiasli  - 
carum  d quo  iure  proueniat, tradatur  la- 
tifsime,  408.  2.  D. 

4;-  Immunitas  hxc  haber  i potuit  d iure  diui - 
no.  & Canonico , £7  d 382.  2.  B. 
vfquead  390. 

46  Immunitas  hac  probabilius  data  fuit  d 
iure  diuino,  d 4 2 <5.  i.C.  ai  4 2 8 . 
2.  B. 

47  Immunitas  hac  in  rebus, caufifque  tem- 
poralibus fande  habetur  iamrf que  d pri- 
ma Ecclefia,  4389-  1 . M . 

48  Immunitas  hac  dari  potuit  d Romano 
Pontifice , 4428.  i.B.  InuitisPrincipi- 
bus,  etiam  Ethnicis.  433.  i.D. 

49  Immunitas  hac  per  fe  non  pendet  d iure 
ciuili. 41 5.  i.e. 

jro  Immunitatis  huius,  &priuilegij  nobiliU 
fmilitudo:  3 §8.  2.D 

j 1 Immunitas,  qua  dicitur priuilegmm  Ca- 
nonis non  explicatur  in  boctraftatu.fed  in 
Tomo  quinio  de  C enfuris.  378.  1.  B.£r 
515-  i»D. 

32  Immunitas  priuilegif  Canonis  esi  pure 
humana  5 1 y.  2.  B. 

53  Imrnunes  funtperfona  Ecclefiaflica  ab 

omni  pote/late  legum  ciuilium , quo  mo 

do,  4460.  2.  vfquc  ad  46$.  1 

54  Imrnunes  item  funtdcenfu,  feu  tributo, 
quod  dicitur  Capitationis,  d 488.  i.C. 
vfquead 489.  i.M. 

55  Imrnunes  item  fu  nt  d fubeudis  occupatio- 
bus  ,munermib°ve  etia  ne  for  didis, qua  alij 
ciues  iubentur  d legibus,  vel  magiflrati* 

bus,d^Spt2,M.Vfquead^po.z.D, 


5 6 Imrnunes  item  funt , vt  ne  vllo  modo  pri- 
uentur  emolumentis  xommoditatibus . vl- 
lif ve  rebus  , aut  aclionibus  communibus 
ciuiumreUquorum,d  491.  A.  vjquead 
493. 2.B. 

5 7 Immunitas  Chrifli  d tributoCaf 'aris, quo 
ntamefjet  flius  Dei,  a 3 94.  2. 

58  Immunitas  Summi  Pontificis  ex  iure  di- 
uino tam  naturali , qudmpofttiuo  oslendi- 
tur,d 396. vfquead  408. 

$9  Immunitas  ^ Ipoflolorum  difputatur,  d 
423.  2.D.  vfquead  1.6.^7426. 
i.C. 

60  Immunitas  Epifcoporum  ed  de  iure  diui 
no,  d 425.  f.  D.vfquead  42 6,  i.C. 

6 1 Immunitas  perfede  ac  plene  communi  - 
catur  cum  perfonis  omnibus  EcclefiaRicis 
cuiufque  flatus , ^7  gradus , qua  male  de 
ipfa non  mereantur.  De  quibus  nominati 
differ itur , d 5 o 8 . vfque  ai  523. 

I MMVTSfTTMTIS. 
priuatio. 

6 2 Immunitate priuatur  Clerici  facri  etiam 
ordinis  propter  crimina , qua  exprimutb- 
tur,d  71 4,2.  B.  vfque  ad  5 15. 2.D. 

63  Immunitate  priuantur  ( Urici  Minoris 
Ordinis. qui  Clericalem  flatum  amittunt r 
praeterita  vna  qualibet  trium  conditionum, 
quas  apponit  ConciliumTridentinum , <& 
explicantur,  d jio.  2.  M.  vfque  ad  J14. 

2.  1^. 

64  Immunitate  priuantur  Clerici  conluges 
nifi  multis  conditionibus  Catisfaciant,vt 
quandam pariem  immunitatis  retineant , 
incaufis  videlicet  criminalibus,  d 5 16.1, 
Jl.  vfque  ad  5 19. i.C. 

6*  Immunitas  perfonarum  R eligioft  flatus , 
orime  fmgulatim  tradatur ,d  5 1 9 
1.  D. vfque  ad  523.  2.C. 

66  Immunitate  an  gaudeant  latet  minifiri 
Eccle/ia,  vel  famuli  Clericorum, velEpif- 
coporum  familiares,  d 5 z°.z.D.vfquc  ad 
522.  2. 

IMMVJi  ITM  S PERS  O- 
narum  Ecclefiafliearum  in  luis  bonis 

67  Immunitatem  retinent  hac  bona  fubpo- 
teRate  Clerici  conflituta . fi  ille  non  fieret 
'eorum  Dominus  ,fed diffen fator.  Sivero 
perfona  e R vere  domina  ,iamea  bona  no 
plus  habent  immunitatis  qua  cetera  vulga 
rit er  aequi ftta,  in  quibus  etiam  cevfentur 
mercedes  accepta  ob  adiones ffiirituales, 
i 493.  i,B. vfque  ad  496.  2 .B. 

Xxx  3 6%  Immu- 


Index  R erum] 


68  ImmuniafuntcunHabona  etiam  "vulga 
ria  perfona rum  Ecclejiajiicarum  acini • 
libus  legibus,  d 4 79.  * 

69  Immunia  item  funt  d tributis  ciuilibus, 
ftuereahbus  ftuemiflis.  Sed  excipiuntur 
ea  tributa, qualus  canonicum  quibufdam 
de  caufis  foluer  e iubetj  496, rff,  ad^99 
D.  Excipiuntur  etia  bona, in  quibus  pra  - 
erat  tributa  impoftta  ex  aliquo  patto  pri- 
uati  Domini.Minime  vero  excipimur  bo- 
na  oneratatributis  regalibus , qua  exige - 
bantur  ex  vi folius . iurisdiftionis , d 5 oo» 
I.  A.vfquead  502. t-A. 

70  immunitas  d tributo  quod  Lufitane  dici  - 
. tur  (fintasj&r  fape  d fingu  lis  exigi  folet  ad 

opera  vulgo, vel  necejfaria,vel  vtilifsima, 
qudta  fit  in  perfonis  Ecclefiaflicis , tracht 
tur,d  joz.vfquead  508.  dj  748. i.C. 

IMMW^lT^tS  ECCLESIAS- 
ticorum  incaufis  ciuilibus. 

7 1 Immunitas  in  omnibus  caufis  Sancle  ha  • 
betur  ia  vfq\a prima  Ecclefia,d  389.1.* 

7 i Immunitas  in  caufis  Ecclefiafticis proba 
tur,d 378.  i.C.vfque  ad  382,  2. A. 

71  Immunitas  in  caufis  ciuilibus  probatur 
ex  iure  canonico, d.  f.  2 .B. 

74  Immunitas  in  caufis  realibus,hoc  efl  futi 
datis  in  re  mere  temporali  * quin  interue  - 
niat  ipfaperfona  Ecclefiaflica, defenditur. 
448.  i.C.  Sed  excipiuntur  primo  caufa 
Teudorii  qua  agi  debent  cora  DnoEeudi, 
44%.2.A.Secundo caufd  bonorum  rega- 
Ilum , 448,  2. B. Tertio  bona  ciuiliadata 
perfonis, vel  rebus  Ecclefiaflicis  ea  condi- 
tione ,vt  foro  ciuili  femper  fubijciatur ,44  8 
a. B.  Alia remifsiub, 448.  2.  D. 

75  Immunitas  pradicla  intelligitur , fi  per- 
fonti  Ecclefiafiicarea  citentur,  446. 1 . 
B.  Sed  ab  ifla  declaratione  fieri  [olent  ex- 
ceptiones, Prima, fi  bona  dc  qmb' litigatur» 
fint  Ecclefia.^q-9.  1.  Secunda  refertur , 
fi  bona  fint  ipfius  perfonte  immunis  fed 
reprobatur.  449.  i.B.C.  Tertia, quando 
alicubi  fit  contraria  confuetudo , nimirum, 
vt  reus  f e cularis  ad  iudicium  veniatEccle 
fiaflicu,  d 44 9.2.A.vfque ad  450.  t.A, 
Quarta, fi  aftor  Ecclefiufiicus  habeat  legi  - 
iimu  priuilegiu,reum  vocandi  ad  fuiifo- 
ru.tfo.i.A.  Qualia priuilegia  Summus 
Tontifcxfape  priuatirn  concedit. 447.  1. 
A.  An veropofsit generaliter,  difputatio 
eft.d  44 6 r.C.  Vrobaturqipojfe , d 446. 
i.C.vfq;  ad  448. 1 B Quinta  ,filaicus  iu • 
dex  inculoafit, propter  quam  iudexEccle 


fiaflicus  pofsit  litem  ad  Cuum  iudicium  tra 
ducere,  a 450.  i.b. 

76  Immunitate  babetperfon  a Ecdefiaflica, 
vt  trahi  non  po [Jit  adfeculare  iudiciu  Jeu 
reain  illo  confiitui  pr opter vllam  quduis 
maximam  culpam  iudicis  Ecclefiajhci,d 
450. 2. A.dJ  548.1. 

IM  MVEilTilTAS  ID 
Criminalibus. 

77  Immunitas  in  caufis  criminum  tam  Ec - 
cleftaflicorum,quam  etiam  feculam  nega 
ri non  poteft.4 5 1.  i.D. 

78  Immunitas  in  caufis  criminum  probatur 
ex  iure  canonico 0 ciuili, d 45*1.  D,  vfqi 
ad  454.  i.C. 

79  Immunitati  cr  minum  pradifta  quale- 
ges  repugnare ' videntur , reijciuntur , vel 
explicantur. 45 3. A.  Vrafirtim  diftum 
Concihj  Matijconenfis  prima  fpecie  con- 
trarium. 453.  i.C. 

80  immunitatemhanc  habet  omnia  crimi- 
na.pr celer  excepta  d Summo  "Pontifice, in 
Regnis  quihujiam.  474. 1 ,A. 

8 1 Immunitate  hanc  habent  omnes  perfona 
Ecclefiaflicceprceter  exceptas , vela  lege 
canonica, veldiujla  finientia  E cclefiafti- 
ca,vel  d delegatione  quam  Sumus  Vonti • 
fex  fecerit  iudici  laico.4.5  ^.i.B.vel  ade- 
fenftone  legitima,  5 49.2 • A.  dj  d.  7 5 7.  r . 
D.  vel  apatto,  dJ  conuento  etiam  legiti - 
mo,d  552. 

8 2 Immunitas  hac  etiam  intelligitur ,fi per- 
fona Ecclefiaflica reafit.qs^.i.D.dJ  2. 
A.B.Secusfifit  aftor,nifi  ratione  facrile * 
$•45  4*  *-B. 

8 3 Immunitate  hanc  participant  crimina  co 
mifia  ante  ordine  f aerii  fujceptu,vel  eo  te- 
pote  quo  perfona  ecclefiaflica  priuata  erat 
immunitate, quam  poflea  recuperauerat , 
d^sq-.2.D.vfque  ad^-s6-  i.C. 

IMMEDITATI  S 
Ecclefiaflica  curruptela. 

$4  Immunitas  violari  folet  tii  legibus, tu  ac- 
tionibus, d 7 42.  l,D.vfq,ad  743. 2.C. 

85  Immunitatis  violatio  vtraq\  contingere 
potejl.vel  dire  fle, boc  efl, palam.dfT  aper- 
te: "vel  indireftefboc  efl, per  prafligias  UT 
quafi  ex  infidijs,d  743. 2. C.  vfq\  ad  544. 
2 ,A.  Qua  indirecla,obfcuraq-,  violatio, 
vera  quoque , & propria  efl  iudicanda , d 
$ 44.2  ,A  vfque  ad  546.  i.D.  iyd\9\. 

8 6 Immunitate, quee  leges, vel  canones  vide 
tur  corrumpere ,rei)ciuntur,vel  explican  - 
tur,dq.$®.  t.A.  vfquead^i.  1 .C.iff 
4*3. l.M.iJ  darfZ.i.A.vfauead^S 


Index  Rerum. 


& 4$3.& 491.1.  iA.&z.C,  D.& 49  ik 

1. c/l.B.eV  4951.  Cr  J31. 2. 

87  Immunitatem  minus  retinui ff 'e  Princi- 
pes aliquos , quomodo  accipiendum  fit . d 
444 • 2-  • C . 

88  Immunitati refijlens Princeps  Catechu 
menus, baptizandus  non  ejfet.  434. 

8p  Immunitatis  yiolatores  quantum fcelus 
fufcipiant.1)  42. z. 

90  Immunitatis  yiolatores  quibus  poenis 
te  neantur, re  mif t i«e.  5 4 2 . 2 . C» 

«?i  Immunitatem  nonVtolant  tributa  d Su- 
mo Pontijice  impofitarebus  Ecclefiajli- 
cis . 467.  2.^4. 

92  Immunitas  non  prabet  impunitatem  per 
fonis  immunibus . 3 8 8 . 1 . C. 

23  Immunitati  Ecclefiaflica  infcjli  funt 
maiori  ex  parte  magifiratus  ciuiles .493 » 
1 >Z>. 

<?4  Immunitatis  fine  culpa  yiolanda  fex  Ca 
tholici  ytuntur  quafitis  excufatiombus 
minime  fermt  accipiendis,  d J46.  'v/ijwe 
ad)6t. 

95  Immunitatis  yiolanda  excufatio  prima 
ejl  ignorantia.  Qua  fi  fitfaQt  interdum 
admittitur , luris yero  minime . $47.\.& 
fequentib.  Quidyero  fi  res  fit  dubia,  ibi.  2 

9 6 Immunitatis  Violatorum  excnfatio  fe- 
cunda, necef sitas  ejl,  quam  inter  Catholi- 
cos non pojfe  obuenire  ofienditur,  d J47. 

2.  yfque  ad  549.  2.  M. 

97  Immunitatis  yiolatorum  excnfatio  ter- 
tia ejl  confuetudo  5 nullam  yero  immuni- 
tati contrariam  , quantunuis  longifsimi 
feculorum  interualh  praualere  pojfe  ojle 
ditur.d  $ 49. fed  ponderantur  yarij  yfus, 
atque  abujus  plurium  Regnorum, yfque 
ad^z. 

5)8  Immunit atisvioUtorii  excnfatio  quar- 
ta, efi  concordia,  feupattum.  f >2.  z.A. 
Sed  oportet, yt  d Summo  Pontifice  appro 
batum  legitime  fit , et  reuocari  ab  eodem 
potefi,quandocunque  libuerit. d , 5 3 . t . S 

99  Immunitas  minui  nonpotcfi  per  Epijio- 
porum parta , mfi  Pontifex  ca  confirmet. 

5 5:2.2.  B. Declarationes  adhibetur.  $ 5 4 
i.&z.B. 

100  Immunitatis  yiolatoru  excnfatio  quin 
ta  ejl  priuilegium : quod  d Summo  ? onti- 
pce datum , nec reuocatumfuijfe  oportet. 

5'  5" ) . 1 . Num  yero  jint  aliqua  priuilegia, 
cv.a  no.t  reuocentur  per  bullam  Corna, 
questio  efi.  d 55  >.  2.  B.  yfque  ad  55 6 . 
z.B. 


101  Immunitatis  yiolatorum  excnfatio po 
(Irema  efi  infla, & legitima  fm,yel  rerum 
finarum  dejenfio:  qua  quidem  yertim  ihs , 
germanam  que  iujhtiam  continet,  a $ 57. 
1 .D.yjque  ad  j j8.  x.  B.  Sed  homines 
laici  ymbra  fere,&  imagine  huius  ytnn- 
tur  ,ip jam  iujhtiam  yix  tenent.  ^558. 
i.C.yjquead  )6i.z.D. 

1 Imperatorum  pictas,  atque  jubietfio  erga 
Pontificem  Romanum,  d 322.  z.B.ejr 
6$i.  2. 

2 Imperator  non  efi  fupremus  totius  Eccle- 
fia  princeps , etiam  intemporali  innfdi- 

• fiionc.2$9.z. 

1 Indircftafubictfio,& gubernatio,  dztf. 

z,B.&  368. 2. «4217.1  .C.432. 2.C. 

t Indulgentia  manant  ab  infinita  copia  re- 
po fita  meritorum  Cbnfti , nec  non  etiam 
aliqua  Sanctorum  hominum , quam  Chri 
fti  Vicano  difpenfare  licet,  expia jupre - 
ma  pote flate futuendi.  207. 2.  C.D. 

2 Indulgentiarum ,eV  Jatisf  actionum  caufa 
efficietis  materia, & finis.  107.1. C. 

3 Indulgentias  ab  hinc  annos  quingentos 
folent  Pontifices  dare  militibus  adbellu 
contra  infideles pro ficifcentibus.  68  2.  2. 

C. 

1 Infideles  non  funt  fubiefti  Ec  cie  fi  a.  232, 

1 .B. 

1 Internos  attus  Ecclefia  non  pote  fi  pr  reci- 
pere.1 3 3.2.5. 

1 ludxorum  Regum  excellentia  .d  343.2. 

D . 

2 Iudaiyt  gubernari pof sint  dpotefiate  c i- 
uiliChriJhana.  231.  2.  D. 

1 Index  Ecclefiaflicus  fecularem  longe pra 
cellit.  4J0.  z.D. 

1VD1C1VM  EXT  REM  V M. 

t Iudicij  extremi  dies  conietlari  poterit  : 
plane  fciri  non  poterit. d j 98. 2.  C.  yfque 
ad  60 ?.  1.  D. 

2 Indicio  extremo  tam  yniufcuiusq,,quam 
ymuerfali  omnium  hominum  accommo- 
datur Chrifli  parabola  de  decem  yirgint- 
lus.d  601.1.C. 

3 Iudicij  extremi  dies  quam  erit  horribilis, 

& pertime  Icenda. d 6 34* 

1VRM.M EN TVM  C I VILIS 
fidelitatis. 

X**  4 * 1*4* 


Index  Reruiru. 


1 Juramentum  fidelitatis  quid  fit.  69  7.1. 

in  fine. 

2 Juramentum  fidelitatis  ciuilis  nihil  inuol 
uere  debet  Ecclefiafiicum.  d 704.  x . D. 

3 Juramentum  non  ejl  nccejfarium  ad  obli- 
gandos fubietf  os  ,vt  manifefient  prodi- 
tiones fuorum  Principumcum  naturali- 
ter fint  obligati  d fidelitate,  & charitate. 
713. i.C. 

■4  Juramento  firmare  ,&  adaugere  obliga- 
tionem fidelitatis honefium  efi.697.i.&t 

5 Juramentum  fidelitatis  fieri  debet  cum  le 
gitime  pofiulatur  dfuperiore.  6 91.1 .704 
2 ,B. 

6 Juramentum  fidelitatis  comprobatum  fuit 
in  multis  Concilijs.  70 

7 Juramentum  fidelitatis  licitum  ejfe  nemo 
Catholicus  inficiatur.  704.2. B. 

8 Juramenti  fidelitatis  ciuilis  honeSias 
frufira  monfiratur  d Rege  Jacobo.  704. 

2.C. 

9 Juramentum  fidelitatis,  de  quo  dubitetur 
an  fit  legitimum  doceri  debet  d Romano 
Pontifice.  737.  z.B. 

10  Juramentum  fidelitatis  relaxare  potejl 
iutt a de  caufa  Romanus  Pontifex.  709» 
2.  A. 

'i  1 Juramentum  fidelitatis  ex  fe  difoltiitur , 
cum  regno  is  caret , in  cuius  "verba  tur ri- 
tum fuerat.  70 9.  z.D.  & d 720. 1 .C. 

ix  Juramentum  fidelitatis  illicitum  e fi , fi 
deroget  quicquam  de  iure  alieno.  697.2. 

1 3 Juramentum  fidelitatis  ciuilis  illicitum 
e fi,  fi  contra  Chrifiianam  religionem  "vel 
clare  aliquid  proponat , "vel  etiam  occul - 
tifsime  inuoluat.  706.749.  i.C. 

14  Jur amentum  fidelitatis  in  regnis  pacatis 
peti  non  folet fingulatim  ab  omnibus  ,fed 
folilm  d primarijs.  697.  2. 

1 5 Juramentum  fidelitatis  antiquo  itiUif- 
pania  de  more  f 'oli  quidam  optimates  prce 
fiant.70).\.A. 

'JVRAMENTVM  AN - 
glicanum. 

1 6 Juramentum  primarij  Ecclefiafiici  in 
Atiglia  catholica  facere  folebant  Roma- 
no Pontifici.  69 8.1. 

17  Juramentum  fidelitatis  prafianda  fibi 
in  rebus  faeris,  nulli  R °gum  Chrifiiani  no 
minis  in  mentem  "venerat.  70  j . 2 .D. 

1 8 I uramentu  fibi  in  rebus  faeris  primus  am 
bire  capit  Jlenricus  oblauus,fed  ipfum 
ifiius  petitionis  initio  puduit.  706.1. 


1 9 Juramentorum , qute  pofi  miferandam 
Angha  rumam  coeperunt  extorqueri, 
nullum  hatfenus  fuit  "verum  ius  iuran- 
dum  fidelitatis  ,fed [aeramenta  quadam 
perfidia  ,jeu"vJurpationis  primatus  Ro- 
mani per  primatum  Britannicum.  697. 
2.&  69%. 

20  Juramentum  illud  extorquere  ccepit  He 
rictis  oftauus  d yiris primarijs  Ecclefia- 
Jlicis.69  8. 1.2. 

21  Juramentum  idemEduardo  fexto  fieri 
folitum  yideturex  eo, quod  dicitRegma. 
69 8.2.  pofi  medium. 

2 2 Juramentum iufium  ab Elifabetha.69% 

23  Juramenti  Henrichiani,  <sr  Elifabethi- 
ci  forma  autia  e fi  d Jacobo,  addito  fideli- 
tatis, & obedientia  iure  iurando , yt  ea 
Specie  fidelitatis  omnes  commotiyenena 
bibant, qua  propinantur.  69  8.2. 

24  Jurament  i Jacobi  forma  prima  & fe- 
cunda. 699. 

Jur  amentum  ftium  Jacobus  contendit  ef 
fe  mere  ciuile.  d 70 6.  2 .C. 

26  Juramentum  Jacobi  in  quatuor  partes 
diuiditur , in  quibus  tr  an  fi  Ure  longtjsime 
ciuiles  terminos  exquifite  Alitor  demon- 
firat.d  707.  j .C.  yfque  ad, 7 36. 

27  Juramentum  Jacobi  e fi  exprejfuschara- 
fter  Britanica  harefis.72  3.1  .B.  A ma- 
lo Spiritu: 77 5.  2.C. 

28  JuramentiJacobei  latens yenenum, in- 
dicio fuo  Rem. Pont,  docere  debuit.  73 6. 

1. B. 

1 I urifdiftio  EeclefiafiicaeSl  excellentior 
quam fecularis. 5 $7. 2.  A. 

2 I urifdiflio  nulla  efi  in  iure  nominandi 3 
eligendi,  ycl confirmandi.  $6^2.  A. 

3 Jurifdiclione  caret priuilegij  datio.  4)8. 

2.  B. 

$ luris  yocabulum  bifariam  accipitur. 41 8 
1 .C. 

$ Jusdiuinum  quod  fit  naturale, quod pofi- 
tiuttm. 392. 2.~ B.&  394. x.D. 

6 Juris  naturalis  diuifio  in  negatiuum , & 
pofitiuum : fiue  concedetis, non  yero  praei 
piens.a  220. 1.  D. 

7 lex  humanum  duplex  ciuile ,& canonicu . 
41?. i.B. 

8 Jus  canonicum  an  re  cie  diuinutn  dicatur. 

9 Jus  canonicum  deriuatur  d iure  diurno 
pofitiuo.z^x.  i.B. 

L. 

1 Lenitarum  e x cedentia,  a 421 .1  .D. 

LEX 


Index  Rerum, 


LEX. 

1 Legis  humana  obligatio  yndeproueniat, 
222.  i .A. 

2 Legum  ciuilium,&  Pontificiarum  mate- 
ria. 330.  1.  B. 

3 Leges  ctuiles  eiufdeon  materia  cum  Pon- 
tifici js  diretie  irritari  pojfunt  d poteftate 
Ecclefaflica. 330.2.C. 

4 Leges  ciutles  de  rebus  Ecclefaficis  ipfo 
iurejunt  irrita. 330.  2 .C. 

5 Leges  ciuiles  nullam  yim  habent  in  ma- 
teria Ecclefafica , neque  in  bonis  ,yel 
Ecclefaficis , yel  perfonarum  Ecclefa- 
Jlicarum.4$%. 

6 Leges  Infimam  de  materia  canonica  non 
funt  y era  leges.  3 8 1 . 1 . D. 

7 Leges  ciuiles  profficientes  communi fecu- 
lanum , ejr  clericorum focietati  non  obli- 
gant clericos ,fed  ipfi  obligantur  ex  yi  ra- 
tionis, & canonici  turis. d 4^9.2 .B. 

8 Legum  ciuilium  pote  flas  duplex  dirctii- 
ua , & coatiiua : a quibus  manant  omnes 
effetius  legitimi.  4J7.1 . 

9 Legis  qua  regia  yocatur  etymologia  i 
221. uD, 

1 Libertas  hominis  quantaft.zix.i. 

2 Libertas Ecclefaficaiyid.e  Immunitas 
Ecclcfiaftica. 

M. 

1  Marcellinus  Papa.  3 1 2. 1 .C. 

1 Mahometus  non  fuit  proprius  Antichri- 

Jlus.$6$.2.C.  & 61^.1. 696.2. B. 

2 Mahometanum  errorem  fortajfetot  gen- 
tes,quot  Chrijlianam  religionem  obtinet, 
82. 2.  D, 

MARIA  VIRGO 
Dei  Mater. 

1 Maria  Virgo  coli  debet  hyperdulia.x6o, 
x .B. 

2 Maria  Virginis  fubfidium  inuocandum 
mortalibus.  161.2.^162. 

3 Maria  V irgo  fine  folicitudine , aut  incont 
modo  femper  propitia  efl hominibus , ac 
pro  eis  intercedit.  162. i.C.  & 163. 

4 Mana  Virginis  imaginum  cultus  catho- 
licus,& decens  pracipue  Roma.  68 2. 

1 Maria  Regina  Anglia  fidem  Catholica 
injlaurauit.  7.  x.C. 

MARTYR,  ET 
Martyrium. 


1 Martyrum  f 'anguine  fatia  efl  Ecclefia  fa- 

cundior. iox.  i.D. 

2 Martyrum  fangnme  eflyera  fdes  illu- 

minata. 10  2.  i.C. 

3 Maityrium  quali  morte pra fletur.  105. 
2 .B'. 

4 Martyr  nullus  errattit  inyllofdeidecre- 

<0.104.1 . 

y Martyr ij  laudem  nullus  hareticui  hAcre 
potefl.  aiof.yfque  adioy. 

6 A/artyr  efl , qui  occiditur  propter  honefii 
atium  religionis , etiam  fi  non  effet  Jub 
praccpto.  771. 2.  C. 

7 Martyr  efl,  cui  religionis  Catholica  cau- 
fa  immatura  mors  ac  celer  at. 77  4. 1 . 

8 Martyri]  palmam  magna  ex  parte  confe- 
quetur  , quiyfque  ad  mortem  m tribula- 
tionibus , & laboribus  pro  Catholica  fide 
contianterpeifeuerat.yy^.z.A.B. 

1 Mathias  an  immediate  a Deo  habuerit 
Apoflolatum.  222. i.D.  eT*  226.  z.D. 

1 Matrimonium  comugis  infidelis  quando 
pofsit dijfolui.  232. i.D. 

1 Miracula  Ecclefa  Catholica  defendun- 
tur a calumnijs.  670. 2.  cjt  671. 1, 

MI  SSA, 

1 Mijft  etiam  fecretajacrifcium  efl  publi- 
cum. iyy. z.D.  & x $6.i.B. 

2 Mijft  fieri  non  debet  fine  miniflratore. 
i)6. i.D.  Sed  hac  inter  ditiio  magis  yi- 
detur  Ecclefaflica , qudm  diuina.  156. 

2 .B. 

3 Mijft  priflata  dicitur  tribus  modis  omni- 
bus licitis.  1 J7.  Et  confrmatis  miraculo- 
rum, atque  exemplorum  comprobatione. 
iy8. 

1 Moralibus  in  rebus  implicitum  pro  ex - 
preffo  habetur,  quando  id  e effeitur.  748. 

2.C. 

i Moyfis  corpus  propter  quam  rationem 
Deusoccultauerit.  a 194.  i.C. 

I Meronem  Antichrifumfuife  iiterumtj, 
yenturum  quidam  etiam  catholici  falfo 
putarunt. d 61 1. 

P. 

1 Poena  Ecclefaflica.  3 JP* 1 • 

1 Papa,  &c.  Vide  Pontifex. 

1 Paradifus  terrefris,yt  ef  yenfmiU, [er- 
uatur 


Index  Rerum. 


natur  haftenus:  nec  excindetur , nifi  cum 
ipfa  hac  rerum  natura,  d 632.  z.D. 

x Peccati  culpam  cum  Deus  remittit , poe- 
nam commeritam  non  femptr  totam  con- 
donat.a 201.  z.C. 

z Peccataiujlorum lenia feti  venialia  diui- 
nam gratiam  non  extinguunt.  a zoz.  x. 
D.  * 

x Pericula  canenda.  369.2.  D.&yt  $.x* 

B. 

PERSECVT10  ECCLE - 
Jiajlica. 

Perfecutio  Ecclefiafltca  ejl  ea  vexatio  to- 
tius }vcl  magna  partis  Ecclefue , quam 
prapotens  dominatus  molitur , ad  euerten 
dam , vel  minuendam  veram  religionem . 
J59.Z.C.& ay6o.  i.A . 

Perfecutio  Eccleflaflica  non  dicitur  ea  tyra- 
nis,quce  nihil  nocet  religioni.  7^9.  2.  D. 
& jGo.z.B. 

Perfecutionis  Ecclefiajlica  prima  machina 
ejl  labe fatfatio  Chrtttuni  cultus  dirutis 
teplis, imaginibus,  & facns  locis  combu- 
jlis,  vel  in  prophanos  vfus  mutatis.  760. 
z.  C. 

Perfecutionis  Ecclefiajlica  fecunda  machi- 
na ejl  legum  crudelium  latio , & execu- 
tio  in  catholica  opera, Jiue perfonas.  76 1 . 
i.A. 

Perjecutionis  Ecclefiajlica  tertia  machina 
ejl  infidelis , & prauapuerorum  omnium 
educatio, atque  dottrina.  y 61. x.B. 

Perfecutionis  Ecclefiajlica  quarta  machina 
funt  infidiofa  blanditia  ,fiue  fauores  ad 
vitee  commoda. 7 6 i.i.B. 

Perfecutio  Ecclefiajlica,  vide  Angli  Ca- 
tholici. 

x Perfotue  Ecclefiajlica , queefint.  320,2. 
D.joS^.^de^er^.Immunitas. 

PETRVS  A tPOSTOLVS . 

x Petrus  habuit  d Chriflo  Domino  potejla- 
tem  fupremam  fpirittulem  ad  gubernan- 
dam Ecclefiam  militantem. d z6%.\.AL. 
vfque  ad  283. 

2 Petrus  nominabatur  Simon,fed  Cbriftus 
ei  cognomen  addidit.  268. 2. C. 

3 Petri  excellentia.*  260.  r . 

4 Petri  varia  epitheta  ex  Santfis  Patribus. 
27 1.  .A. 

f Petrus  ex  mera  Deivoluntate  confequu- 
tus  ejl principatum  Ecclefue.  27J.  z.B, 


6 Petro  data  ejl  iurifditfio  ordinaria,  Vni - 
ucrfdlis,&  (tenuanda  infuos pofterosije- 
cus  vero  alijs  A-poslolu.  2^0.1. ^4.. 

7 Petri  primatus  durabit  ad  omne  tempus 
Ecclefue.  d 283. 2.  vfque  ad  287. 

8 Petrum  difcipuli  fbi  prapofittum  cognof- 
cebant.  3 97. 1 . 

9 Petro  interueniente  datum  ef  alijs  Apo- 

flolis  munus  Epifcopale.  286. 2.  D. 

1 o Petrus  d Cbrtfli  ajcenfu  fex  circiter  an- 

nos domicilium  flabile  non  habuit.  289. 
2.  A. 

x 1 Petri  fedes  ^Antiochena.  289. 2. 

12  Petrus  martyrium  obijt  Roma,  vbi  coi - 
locamt  fuam  certam fedem  acdomiciliu 
principatus  Ecclefiaflici.  289,2 ,B. 
290.&  291. 

1 3 Petri  immunitas  d tributo  Cajaris  ex- 
plicatur.* 396.  z.C. 

14  Petri  immunitas  tranfmifitadfucceffo- 
res Romanos  Pontijices . 398.1  .A. 

Philippus  Imperatorum  primus  Chrifli  fide 
accepit.  36$.  z.D. 

Pij.  II II.  legatio  ad  Elifabetham  bis  fuit 
reieffa.jG 4.  2.  D. 

Pilatus  quam  potejlatem  in  Chrifhim  ha- 
buerit. 408.  2. 

' PONTIFEX  M AXI M VS. 

t Pontificem  Vt  Deus  immediate  nue  creet, 
atque  creaueritin  lege  vet eri.  1 22. z.B. 
& 228.1.  D . 

2 Pontifex  vnus  tantum  effe  potejl.d  287. 
x.B.  vfque  ad  288.  z.C. 

3 Pontifices  neque  maximi , neque  minores 
interdicuntur  temporali ,&  politico  prin- 
cipatu. 243.2.  AL. 

4 Pontifex  ludaorum  fuis  etiam  Regibus 
antecellebat.  3 £4.  i.C, 

5 Pontifex Chrijlianus  Iudattm  veterem 
longif 'sime fup erat.  3 $6.  i.&  $99.  x. 

6 Pontificem  Chrifli  Vicarium  vifibilem 
effe  oportet, & habere  certam  fedem , atq ; 
fuccefsionem.  289.  x.B. 

PONTIFEX  ROMANVS . 

7 Pontifex  Romanus  Paflor  efl,eA  vniuer- 
falis  Ecclefue  Catholica  , & peculiaris 
Romana dioecefis.  23.  i.C.D.  & 68.2, 
AL. 

8 Pontifex  Romanus  fuccejfor  ejl  Diui  Pe- 
tri ^ ipotfoli  in Jlabilitate  doblrina  fidei, 
morumve  generalium,  d 24,2.  C.  vfque 
ad  33, z.C, 


9 Pon - 


Index  Rerum-), 


ratores.a  3 22,2. B.&  ^.z.A.&e^i 
2.  B . 


5 Pontifex  R.  fucceffor  ett  Petri  in  fuo  pri- 
matu fnpr  a totam  Ecclefiam.  a 187. yf% 
^372. 

10  Pontifex  Rom.  folns  Petri  cft  fucceffor. 

288.2  .D. 

11  Pontificii  R.fedes  non potefl  ab  Eccle - 

fia mutari aliorfum.  291 . i.C. 

1 2 Pontifices  Rom.  fumi  hunc  principatum 
quibus  modis  tuentur.  293.1  .C.&1 310. 
tsr  614.  2. 

1-3  Pontificum  R.  authorit as  quantumya- 
leatinafierendofuo  principatu.  300.2. 
D. 

14  Pontificum  R.  potentia  documenta  an- 
tiquifsima.  d 363.  j.C. 

15  Pontifex  R.  non  efl  monarcha  tempora- 

lis totius  Ecclefue.  a 240. 1. 

1 6 Ponti f cum  R.  temporale  regnum  com- 
paratum fuitiure  humano.  390.  z.C. 

27  Pontificum  R.  maiefatemnon  minuunt 
excellentia  regalis  dominationis,  d 342. 
yfque  ad  3 47.  ATeque  afta  Regum  In- 
decorum yfque  ad  3 $6.  Areque  dicta  Co - 
ciliorum  , aut  Patrum  yfque  ad  3 6 2. 
Neque  alia  Imperatorum  & regum  yfy 
ad  368. 

18  Pontifex  R.  etfi  non  pofsit  difpenfare 
ius  naturale  , pote! 1 eiufdem  materiam 
mutare. 371.  i.B. 

1 9 Pontifex  R.potcrat  dareperfonis Ecclc- 

■ Jiaflicis  immunitatem ,fi non  babuiffent 

d iurediuino.  d 428.2. B.  yfque  <1^434. 

20  Pontifex  R.  caufas  Eccle fiaflicasfubi) - 
cere  laicis  non  potefl , nifi  delegata  iurif- 
diftione  fpirituali.  381.  2. C. 

21  Pontifex  Romanus  difpenfans  humana 
matrimonij  impedimenta  non  fouet  libi- 
dines, malasye  nuptias. d 680. z.D. 

22  Pontifex  R.fubiefios  habet  Chriflianos 
Reges  in  rebus facris.  d 322. 

23  Pontificis  R.  est  yuiuerfam  potentiam 
Regum  Chrijlianerum  dirigere  ad  f nem 
Tpintualcm.  d 326. z.C.  yfque  ad  372. 

24  Pontifex  R.  infla  de  caufa  Christiani- 
tatis potetf  Reges  punire  yegn.-tf  etiam 
adimere. a 3 3 3 .i.B.eyd  721 . i.B.  yf<f 
adyzz.  i.C.  & a 732.  i.C  .yfque  ad 

„73?.  2. 

25  Pontifices  R.  regna  ademerunt,  a 337. 

z.ey  722.  i.tA. 

2 6 Pontificis  R.anthoritasfupr a imperium 

Romanum.  340.  z.B. 

2 7 Pontificem  R.fummapietate,  atque fub 
tetfione  profequuti  funt  Catholici  Impe - 


28 Pontificis  R. potentia  in  bella,  & mili- 
tiam Chrtjhanam.  3 3 1 . 2.  ey  3 3 2. 

2 9 Pontificis  R.  potentia  in  leges , ey  indi- 
cia thnjhanorum. 330.  er  3 3 1. 

3 o P ontificum  R.feucntas  in  coercendis  li- 
bidinibus Regum  Chriflianorum.681.1, 

31  Pontificis  R.pcdesojculandiconfuetu- 

</o. 283.1. C.& 666.  i.B. 

3 2 Pontifici  R.fubiefttfunt  inf  deles  Prin- 
cipes.400.  2.  C.  licet  minus  quam  C bri- 
fitani.  730.1. 

33  Pontifices  R.non  ytebantur  fu  a pote- 
flate,aut  immunitate  fub  Imperatoribus 
Ethnicis.  400.1.  B. 

34  Pontifex  R. potefl  iujla  de caufaChri- 
Jlianos  eximere  ab  obedientia  Principis 
Ethnici.  340.  i.C. 

3 J Pontificis  Rom. maxima  immunitas  ex 
iure  diuino  tam  naturali , quam  pofitmo 
profettamonflrafUr.  d 3 90.  yfq,ad  408. 

3 6 Pontifex  R.fuam  immunitatem  non  po 
tcjl  Eccle  fice  renuntiare  .405. 

37  Pontifex  R.  d nemine  coerceri  legitime 
potefl. 402.1 . 403 .1  .C.  Quanuis ipfi  ita 
lubeat.  40 ) . 

38  Pontifex  R.  an  fe  pofsit  fubijcere  iudi- 
cio  humano. d 404.  yfque  ad 408. 

3 9 Pontifex  R.  quomodo  [ubietius  fit  fuo 
confeffori. 408.1. 

40  Pontifex  Rom.  potefl flatuere arbitrum 
fuarum  rerum. 406. z.C.  Itaque  aliqud- 
doflaiuerunt  Pontifices.  407. z.B. 

41  Pontifex  R.  yt fraterne  corrigi  pofsit. 
402.  2. 

42  Pontificis  R.Eleftio.  291.  i.D.z.yl. 
& d 364.2^401.  i. 

43  Pontificum  R.  licentiam  multa  repri- 
munt. d 403.  2.  D.  yfque  ad 404.  z.B. 

44  Pontificum  R.  multi  bene  fui: fti  funt 
fuo  maximo  munere.  3 19.  & 65 : .2.  & 
6? 2.1.  D.&  660.  z.C.D. 

4J  Pontificum  R.  integritas  atque  inno- 
centia,& miracula  edita  d 6$^.  i.C.  ey 
670.  z. 

46  Pontifex  R.  prmatim  haereticus  ytpri- 
ueturfummoPontificatu.  313.  cr 401. 
z.C.&  40Z.1. D.& 403.1. D.cr  406 . 

z.B. 

47  Pontifex  Romanus  ,rt  fit  y eri  fi  mile , 
calamitofifsimo  ~ Inticbrifli  tempo>epn- 
uatam  quoque  fidei feruabit  constantia. 


Index 'Rerum. 


48  P cntificis  Romam  de  fui  fio  a Summo 
pontificatu  yt  fieri  pof  sit.  401.2. 

49  Pontifex  R.  renuntiare  potesl  Ecclefus 
jimm  Pontificatum.  402.1  .D. 

50  Pontificis  R.  despectio  fiemtnarium  e jl 
harefum.zS$  .1 . A. 

51  Pontificis  R.qux  a fidei  hofiibus  fit  com 
paratio  impudentifsima  cum  Antichrifto , 
refutatur  toto  libro  quinto , [ummatim^ 
6 9S'  2' 

: POTESTAS  CIVILIS . 

1 Potefias  fuprema  qua  fit.  4237.2.5. 

2 Potefias  fuprema  gubernandi e communi - 

tatis  ipfimet  f oli , toti  communitati  d 

Deo  tribuitur  immediate , non  peculiari 
donofied  confequentia  naturali. a 218.2» 
D.&  zz~j.z.D. 

3 Potejlatem  aliquam  quibus  modis  DeuS 
immediate  concedat.  zvy.z.e. '7  218.1. 

4 Patefiatis  ciuilis  authontas , & honefias. 
214.2.  & a 21  y.  2.  C. 

5 Pote  fiatis  ciuilis  necefsitas  maxima. z 1 > 

6 Patefias  ciuilis  fiuprema  diuiditur  in  de- 
mocraticam  , ariflocraticam  , &“  monar- 
chicam.a  218.1  .D. 

7 Potefiatis  ciuilis  hac  tria  genera  fape  in- 
ter fe commifcentur.  218.  2.  A. 

8 Poteflatem  ciuilem  negauit  quidam  Ga- 
lilaus , feflatoresque  habuit  fui  erroris . 
Z14.1.A.&Z16.Z.C.  ira  229. 

9 Patefias  legitima  magiflratunm  tam  Chri 
ftianorum , quam  Ethnicorum  Chnftia- 
nos,&-  iuflos  etiam  continet  .d  z 2 8 . z .D. 
yfique  adzjj. 

10  Potefias  mere  ciuilis,  yel  in  yno  efi  ho- 
mine, ye l in  yno  concilio  fiociato  ad  gu- 
bernandam c at  eram  communitatem.  21  $ 
z.C. 

11  Potefias  ciuilis  dDeo  instituta  confer- 
tur bifariam  ab  hominibus,  zzz.  2. 

12  Potefias  Regalis  multis  modis  dicitur  i 
Deo  dari.  228.1. 

13  Potefias  Regalis  non  efi  immediate  a 
Deo.  220.  z.B. 

14  Potefias  Regalis  non  exdiuina  inflitu- 
tione  pofitiua,fed  folum  ex  ratione  natu- 
rali ducit  originem  : ab  hominibus  yerb 
libere , atque  immediate  data  e ft.  223. 
z.C. 

i)  Potefias  Regalis  quanta  fit.  381?.  i.C. 

16  Potefias  Regalis  comparatur  diuerfis 
modis.  223. z.B.  & 241.  i.B. 


17  Potefiatis  Regalis  diuerfi gradus. a 223 

1. D. 

18  P oteflate  Regali  Chrifiiani  non  prohi- 
bentur. d 2 3 2.2.  C.yfque  ad  239. 

19  Potefias  arifiocraticanon  efi  immedia- 
te a Deo.  220.  z.B. 

20  Pote fias popularis. feu de mocratiuna- 
turalior  efi  exteris.  2 20. 1 .B. 

21  Potefias  popularis  imperfectior  efi  ex- 
teris ad  finem  politicum. 219. z.D. 

22  Potefias  ciuilis  duplex, yrbana  feu  mo- 
ralis 3 exeeutiua  }feu  militaris.  329.2. 
D. 

23  Potejlatem  ciuilem  deperdi  qtiouis  pec- 
cato mortali : poffecfmagtfiratus  ita  pec- 
cantes corripi  d quolibet  fubdito  commen 
tum  fuit  h are  tic  orum.  716.2.C. 

24  Potefias  ciuilis  fubiecla  efi  Ecclefiafii- 
Crf.729. 1.  C.731. 1. 

P OTESTAS  ECCLESIASTICA. . 

1 Potefias  Ecclefiafiica  nulla  fuit  in  lege 
natura.  257.  i.C. 

2 Potefias  Ecclefiafiica  data  fuit  Petro  A- 
pofiolo.  249.  2.C. 

3 Potefiatis  Ecclefiafiica  differentia  dtt- 
porali.z$o.x.Oj  a J1.2..Z).  & 371.2. 

4 Potefias  Ecclejiaftica  temporalem  mul- 
tis modis  excellit.  320.2  .A. 

$ Potefias  Ecclefiafiica  indirefta  yim  di - 
reftiuam  temporalium  rerum  includit. 
327. 2.  C. 

6 Potefias  iurifdiftioms  interni  fori  qua  fit. 
24J.  1 .A. 

7 Potefias  ordinis  quas  yires  habeat.  244. 

2. C. 

8 Potefiatis  ordinis diferimina.  2>  1. 1,  B. 

9 Potefias  Ordinis  apud  hareticos  Anghx 
confertur  a Rege , yel  magifiratu  perfo- 
lam  mimslri  defignatienem.  260.  i.C. 

10  Potefias  Ecclefiafiica  iunjdictioms  ex- 
terna.a 14$. i.B. 

11  Potejlatem  Ecclefiafticam  fori  externi 
negant  hxretici,pracipue  Angli.  24 j. 

1 2 Potefias  Ecclefiafiica  fori  externi  pro- 
batur. a 24  6.  yfque  adzfi. 

13  Potefias  ligandi  coerciuam  includit. 

334.  2.  B. 

1 4 Potefias  Ecclefiafiica  num  pcenam  capi- 
tis pof  sit  inferre.  388. 1.  D. 

Potefias  Ecclefiafiica  data  a Summo 
Pontifice  adfe  coercendum  inuahda  efi. 

405.  2.C. 


Potcftas 

Ordinii. 


Iurifdi* 

ftionis. 


1 P ra- 


Index  Rerurru. 


i  Prafcriptio  non  potefi  fieri  eorum-,  qua 
funt  de  ratione  intrinfeca  poteftatisfupre 
m a.  3 85.1.1)- 

1 PrafentiaDei  prafidium  fignificat.  17. 

i.B. 

1 Principatus,  vide  Poteftas. 

1 Priuatus  Spiritus , quem  fibi  fere  haretici 
arrogant , late  refellitur.  d 56.  ad 
64.Gr  6xo.  2. 

PRIVILEGIVM. 

j Priuilegij  cuiufque  ratio  generica,&fj>e- 
cifica.  445.1  .D. 

2 Priuilegium  datum  femper  iujla  decaufa 
reuocari  potefi.  5 5 2 .1  .B. 

3 Priuilegium  fori, vide  Immunitas. 

1 Prophetia  quantumuis  obfcura,poflquam 
deprehenduntur  euentis,  manifefla  reddit 
tur.666J  i.C. 

2 Prophetia , prius  quam  impleantur,  licet 
quoad  circunjlantias , & anigmata  jint 
obfcura, quoad  rem  proprie  pradiftam  fa- 
pa  funt  manifefla.  6 3 o.i.D. 

1  Prouidentia  humana  efl  commere  mul- 
tis in  rebus.40].2.B. 

PVRGJLT0R1V  M. 

1 Purgatorium  conuincitur  ex  quibufdam 
fidei  propofitiombus.  203.  i.B. 

2 Purgatorium  ajferitur  ab  antiquifsimis 
Ecclefia  Patribus,  'a  203.  2.  vfque  ad 
20$ . 

3 Purgatorium  demonfiratur  ex  noua,  & 
veteri diuin ascriptura.  205.2.  & 206. 

4 Purgatorium  euanefeet  d die  iudtcij  ex- 
tremi. 204.  i.C. 

1 P urit  anorum  Jlngfiia  harefis.  262. 1. 

.A. 

R. 

1 Redemptio  Cbriffi  abundat,  & effluit  in 
fatuandis  hominibus : fed  non  omnes  fat- 
uantur. 200.2.  C. 

REGNVM. 

1 Regnum  fit  e tyrannide  cum  populo  eSl 
libitum , vel  iufic  praferibitur  d fucce  /fo- 
ribus. 224.  i.C. 

2 Regna  orbis  clarifsima  maiori  ex  parte 
contra  fas  occupata  fuere.  2 24. 1 .C. 

3 Regna  orbis pracipua, qua  monarchia  di- 
cuntur,figurauit  Daniel  quatitor  betfijs. 
686.  2 . 

4 Regnum  j^ePotellasciuilis. 


REL  IQ.V  I JE  S JL  NCTORVM. 

1 Reliquia  tufiam  habent  venerationem,  d 
17 8. £7"  158.  i.B. 

2 Reliquiarum  veneratio  eflreligiofifsima. 

175). 2. C. 

3 Reliquiarum  veneratio  Deo  efladmodii 
accepta.  180. 2. 

4 Reliquiarum  veneratio  comprobatur  mi- 
raculis. 180. 2.  C. 

$ Reliquia  malos  da  mones  fugant.  181. 

1 .A. 

6 Reliquia  de  more  antiquo  , & fantto  in 
locis  publicis  exponuntur.  i8i.cr  182. 

7 Reliquias  inter  cenfentur  multa  prater 
particulas  Santtornm  corporum.  183.1. 

REX. 

Regum  excellentia,  d 342.  vfque  ad  347. 

Regibus  iure  gentium  obedientia  debita  efl, 
730.2  .B. 

Regum  muneri  nulla  data  cfi pote fias fpiri- 
tualis.d  252.1  .D.  vfque  ad  2 67. 

Regum potefias fubicfta  efl ffintualt.d  32 6. 

2.  C. vfque ad -572. 

Reges  Chrifham  poteflate  cinili  fuprema  siit 
praditi.  239.  i.C. 

Regum  potefias  nihil  minuitur  ex  fidei  Ca- 
tholica profefsione , imo  amplificatur , 
370.  i.C. 

Regum  vitam  tenentur  fubietti  defendere , 
conjurationes  Gr  crimina  lafa  maiefla - 
tis , optimo  quo pof sint  modo , aperiendo . 
7*3- I-C- 

Regem  creare  infidelem  Chrifiianis  non  li- 
cet. 23 1. 1.  R. 

Rege  per fententiam  declarato  hareticolibe 
ranturfubiefii  d facramento  fidelitatis. 
724.  2.C. 

Reges  tolli  dpopulo  pojfunt  quibus  de  cau- 
fis.  225.1. 

Regis  efl  libertatem  dicendi  permittere.  2. 

Rex  vide  Poteftas  ciuilis , &verb.  Ex- 
communicatio. 4,&  5. 

1 Roffcnfis  juramenti*,  & pcenitetia.706.1 

2 Roflf en  fis  martyrium.  767.778.1. 

ROMA. 

1 Roma  non  habuit  feptem  formas  regimi- 
nis d Iacoboinuentas.  d 576.  1.. A. 

2 Roma  dicitur  inttenirij anguis  eoru  mar- 
tyrum,qui  vfque  ad  loannem  Euangeli- 
flam  d magiflratibus  Romani  imperij  oc- 
cifi  funt.  d 649.  i.C. 

3 Roma  fortafie  iterum  fub  Antichriflo 

Vulgo  ethnica  erit.  680.2.^. 

Yyj  4 for - 


Index  Rerum. 


4 R ornet  expugnatio  per  Mlaricu  Gotthom 
Regem.  ?86.i.  B.  Ver  Genfencum  Re- 
gem Vandalorum.  f86. z.D.  P erOdoa- 
crum  regem  Edulorum.  5 87. 1 . B . Bina 
per  Tottlam  Gottborum  Regem.  5S7. 
i.C. 

5 Roma  euer fio  , atque  excidium  yltimum 
ante  diem  tudicij  extremi,  a 590.  2.  M. 

6 Roma  an  fit  euertenda  penitus  ab  Anti  - 
chrifo.  a 592.2.D.  C '?  d 644. 2.  D.  & 
675".  2.B. 

7 Roma  Ethnica  dicitur  Babylon  in  Scrip- 
tura. 290.1.B.& a j88.  yfquead  6 80. 
[ape. 

8 Roma fuperbia.  68 4.1. 

9 Romana  Ecclefa , yide  Ecclefia  Roma- 

mana. 

10  Romanus  Epifcopus , yide  Pontifex 

Romanum. 

S. 

SACERDOS. 

1  1 Sacerdotum  dignitas  , cjf  immunitas . a 
42 6.  i.C. 

2 Sacerdotum  dignitas  in  lege  natura.  262. 
2.  D.  & 263 . 

3 Sacerdotum  cognomina  honorifica.  34 6. 

z.D 

4 Sacerdotes  dicuntur  Angeli  in  Sacra  Seri 

ptura.  34?.  i.B. 

J Sacerdotis  e ft  libere  dicere . 1. 
SANCTI  DIVI. 

1  S atttf  or  um  y ener  atio  debita  e fi.  1 6$. 

z Santtorum  yeneratio  j aera  efifimo  & con 

iunffifsima  cumdiuina.  1 66. 

3 Sanctorum  canomgatio,hoc  efl,  confecra - 
tio , & confcriptio  in  Diuorum  numero, 
quanta authoritatis fit.  168.  i.C. 

4 Santtiproffiiciunt,  i?  confidunt  rebus  hu 
manis  fine  detrimento  fua  beatitudinis. 
162.  z.C.&  170.  x.  D.&  173. 1.  D. 

5 Sanctos  implorandi  mos  pojl  Chrifii  dif- 
cefifum  eft  yetufitfsimns.  a 1 69.  yfque 
ad  172. 1 .B. 

6 Sanffos  implorandi  confuetudo  ejl  D eo 
gratifsima.  172. i.C.  & 173. 

7 Sanftos  implorandi  confuetudo  neceffaria 
ejt  quodamodotcerte  efl  ytilifsima.  1 76. 
&177. 

1  Sanderi  merita  dc  Ecclefia  Vniuerfali,& 

Jtnglicana.77%.  1.  B.  ' 

1  Saulian  Deus,anyeropopulusimmedia - 
te  contulerit  Regiam potefiatem . 0,225. 


2.  A. y f que  ad  227.2.  B. 

SCHISMA. 

1 Schifmatis  figmficatio  genera.  109. 

1 . 

2 Schifmatis  turpitudo.  dxio.z.B. 

3 Shijmatis  cum harefi  comuncho.  d 112. 

i.C. 

SC RIPTVRA  SVLCRA . 

1 Scriptura  diuina  duos  patitur  fenfus  fimul 
primarios, ynum  hijloricum,feu  literale , 
alterum  yero  Spirituale m.d  637.  i.D. 

2 Scriptura  diuina  prafenti  yerborum  mo- 
do interdum  ytitur  profuturo.  613.1. 
A.  & 2.  C.  D. 

3 Scriptura  diuina  propofitione  interdum 
ytitur  yniuerfali  pro  indefinita  . 649. 

2.  JL. 

4 Scriptura  diuina  arithmetica  ,feu  nume- 
randiratio. 581.1. D.&  5-83. 2 .M.  &1 
594.1. D.&  595.2.C.&'  6$7.&  688. 

5 Scripturam  diuinam  decenter  admodum 
trabi ant  Catholici.  6 1 9.2.  Haretici  ye- 
ro quam  indecore.  620.2. 

6 Scriptura  diuina  interpretatio  ejl  difficil- 
lima.55.56.& 696.  z.D. 

7 Scriptura  diuince  interpretatio  yna  ejl pri 
uata, altera  authentic  a. 6 4.2.  VL. 

8 Scriptura  diuince  certa  interpretatio  folu 
eft  ab  Ecclefia  Catholica.  j8.i  .A. 

9 Scriptura  diuina  interpretatio  mctapbo- 
rica  fugienda  ejl,ybi  propria  poteft  bene 
conflare. d t)69.z.D.&‘  595. 1 .D.&  d 
596.  z.D.  & 620.2. D.  & 623.  z.M. 


1 


1 

1 


Secretum  Confefsionis  facramentalis  qua 
tenus  fupprimendum fit.  71 3 . 1 . D.  & 
714. I.C.  2.C. 

Serpentem  aneum  y ener  ari  an  atiquando 
Iudais licuerit. d 193.2. C.  ‘ 

Seriius  initiatus  f acris  ordinibus  ,yt  libe- 
retur df eruit  ut  e. 41 3 . i.B. 
SPIRITVS  SVLNCTV S. 


1 Spiritus  fanftus  non  poteft  dici  proprie 
Chrifii  Vicarius.  249.1  .M. 

2 Spiritus fanffusyt  Chrifii  Dominiyices 
gerat.  249.  i.C. 

3 Spiritus fanftiafsifieutia  non  omnibus  Ca 
tholicis fingulatmpromiffa.  59.2.C. 

4 Spiritus  fanfti  afsifitntia  quibuJdamCa- 
tholicis fingulariter data.  60.  i.C. 


1 Stylus  Catholicorum  in  Theologia  .quam 
yocant  fcholafiicam  ,ycritatis  efl  opti- 
mus indagator.  4, 

Sujfra- 


1 


Index  Rerum. 


i  Suffragia  feufatisfafliones  nituntur  arti- 
culo communionis  S an  flor  ii  a 207. 1 .0. 

1 Synagoga  vniucrfa  fidem  non  perdidit  Iu  - 
dxis  vitulum  adorantibus.  18.  2.B. 

T. 

TR.^1  D IT  I OXE  S Di  VI  WiJE. 

1 Traditiones  diuir.x  ctiamr.cn feriptx  in- 
grediuntur fidei  Catholica  fundamentum , 

48  • 1 • D» 

2 Traditionum  diuina  autboritas  probatur 
ex  Sacra  Scriptura  48.  z.B. 

3 Traditionum  autboritas  rationibus .42  cb- 
it  (Juris  affer  itur,  49-  50.  5 1. 

4 Traditionum  autboritas  confirmatur  Ta - 
trum  *4uibor itate.  49.  2 -£>.,<£r  5 1.  2.  D. 

<3*  5*-l’ 

5 Traditionum  autboritas  exemplis  defendi 
tUr.  J2.2.  o. 

1 Tribtts  'Ifrael  vt  dicantur  duodecim,  cum 
tredccim fuerint.  412.  i.C. 

1 Tributorum  genera  duo.  467.2.  B. 

TYL<j^XKrs: 

1 Tyrannus  duplix . vnius  in  titulo  , a/fer  i» 

fola  adminiflmione , 7«  »•  F>. 

2 tyrannum  in  titulo  cuilibet  occidor elicet, 

42  quando,  ac  quomodo , a’  7 1 8 . vfquc  ad 
720.2  .B. 

3 Tyrannus  in  vfu  eft , fubditos  d vera 
religione  difcedere  compellit.7 16.  1 . >A. 

4 Tyrannum  vim  aflu inferentem , quando 

ERRA 


occidere  liceat, etiam  fi  fit  verus  Dominus, 

7 1 7. 1 . D.  2. B 

5 Tyrannus  in  adminifiratione  flatim,  ac  In 
adit  inbxrefim, quodammodo  fuo  perlua- 
tur dominio, quod,  vel  confifcatur  vel  trdf - 
miititadfuccejforem  Catholicum , lednon 
eifcitur.nifilata  fententia.  721. i.^J.B, 

6 Tyrannum  priuare  per  fenter.tiampotejl 
ipfa  Ryfp.  vclR  oraanus  Tetifex.  721.1.C. 

7 Tyrannum  in  adminifiratione  poflfenten- 
tiam  in  illum  legitime  datam, quis pefsit  oc 
cidere,  d 720.  2.  B. 

8 Tyranuspofllataprluaiionis fententia, vel 
declar atoria  eius  criminis, quod  d iure  mul 
flatur  priuatione  pottfl  exui  regno  d Jen- 
tent’xl  atore . v d eius  miniflro , qui  tyran- 
num interficiat, fi  opus  fit , vel  fi  iufia  fen  • 
tentia  hanc  poenam  importet. 7 2 2. 1 ,Ci 

9 Tyrannus  depofitus  per  fen  tenti  am  . non 
potefl  necari  d quolibcthominefimb  nec  vi 
expelli. nifi  ius, vel fententia  det  generale 
quandam  facultatem.  Qiiod  fi  nulli  nude- 
tur exeeutio  fententi£,tran(ibit  regnum  ad 
fuccefforem.vciad  ipfamremp.722.  2. 

V. 

1 Vicarius  quis  dicatur. 249. 1. 

1 Vicarins  Cbrifli , Vide  Pontifex. 

i Virgo  Deipara,  Vide  Maria. 

1 Vnfli  in  Scriptura  qui  nominentur.  343. 
z.^4  42  564.  1 .A 


T A. 


«[  Prior  n imerus  paginam, fecudus 

Paq.2  lin.16  veritati, dic, veritate. 

6.2  i9.follicitudinuin,dic  folitudinum, 

7. in  margine pofl.n.  8 inrcgno, dic, inregnu 
,2  2.1  i.ccriefli,dic,ccrfellis,42  tyinaximo 

opere , d 1 c.tr.aximopere. 

19.  2.  20-  illi,  dic  i illa. 

n 4.  2.  ] 7.  diinc, indicibus, dic.iudicibus. 

215.2.2 8.  modo  dic, modi. 

2 . j,  1 . 2 4 ver  ter  42,  d i c , vertere  t. 

230. 1.9. a fine  feriptura  rcflaetiam  ratio, 

* dic, scriptura, 42 refla  etiam  ratio. 

* 232.1.16  fideles, dic. infideles 
241.2.1  S-Conflantius,  dic, Conflantinus. 
243.2.  i.Jie.dsc.vt  &.  ni  fine, vel  ita  illa 
committit  dic,anvero  ita  dia  committat. 

25  3.2.1  5 -quid,  dic,  qui. 

279.2.1 1. a fine, Tetra, dic,  Vetrx. 

287.2.15  a fine,  cogeretur, dic, cogeretur. 

3 28.  2.22. ordine, dic, ordinem. 

339.2  22. a fin efunmii  ationem, dic, imita- 

F I £ 


lumna.terciuslineamiiefignac. 

tionem. 

4oi.colum.iMn.j.defpofuiJfe,dic,depo- 

fuiffe. 

40  2 . 1 . 2 3 ■ d fi  ne, felalibus,  di  c ,fe  cidaribus. 
42,5.1. 5.  dicens,  di  c, decens, 

442. 1.17. immunitatis, dic, immunitas. 
346. dele  hac  marginem, Reuciturdifla 
exceptio. 

260  2.1 2.  vt,dic,42 • 

53.1  i.lin.i  duntur.dic ,fukduntur. 

93  5 . 1 . 1 y.Ectleflaflici.dic.EctleJiafiici. 

639.1 .1  o. a fi.Euagelifla, dic. Euangeliflx 

& <5. a fine.fundameatu,  dic  ftmdair.itS. 
956.2.13  a fine ,ad caufa,dic ,nd caufam. 
66 1 .2.1 7. a fine, turbam, dic  tubam. 

980  1.24.3  fiaefomicatione.dicforhica- 
lionu, (2  vel  futura,  dic, vel  futuram. 

68  5.2.24.  a fi .Copronyci,dic,  Copronymi. 

7 1 o z.i  oAfi. aut  credit, dic, attvero  credat. 

845.1.2  .ifi,diflinguuKl,dic,dislinguutur^ 

I S. 


i_  S 'AZS 


oi-swt 

Au  a